Το σημαντικότερο σε μια σχέση είναι να εξελίσσεσαι

Υπάρχει ένας κόσμος υπέροχος πίσω απ’ την καθημερινότητά μας. Ένας κόσμος καλά κρυμμένος, που μοιάζει με καταπράσινο κήπο πίσω από ένα ψηλό φράχτη καλυμμένο με πυκνό κισσό και βουκαμβίλιες. Για να μη φτάνουν τα αδιάκριτα βλέμματα, για να στεγνώσουν οι γεμάτες ζήλια γλώσσες. Είναι ο κόσμος που φτιάξαμε μαζί. Εσύ κι εγώ. Απ’ την πρώτη στιγμή που συναντηθήκαμε, απ’ τα πρώτα λόγια που ανταλλάξαμε, που έφτασαν, μέσα σε λίγες ώρες, να με βγάλεις απ’ τα σκοτάδια της σκληρής μου πραγματικότητας. Μιας πραγματικότητας, που μόνος μου είχα φτιάξει και μέσα της είχα εγκλωβίσει όλη μου την ύπαρξη.

Γιατί μου φέρεσαι σαν να ‘με εύθραυστος, ενώ την ίδια στιγμή αναγνωρίζεις τη δύναμή μου. Γιατί, δεν στο έχω πει ακόμα, αλλά καταφέρνεις κάθε μέρα να σπας μία-μία τις αλυσίδες μου. Σήκωσες το πέπλο του κυνισμού μου και το πέταξες μακριά με δύο κινήσεις. Όμως δεν έχω νιώσει ούτε μια φορά γυμνός ή εκτεθειμένος. Αντίθετα, νιώθω πιο πλήρης από ποτέ και πιο ασφαλής. Γιατί ξέρω πως ό,τι κι αν γίνει, εσύ είσαι εσύ κι εγώ είμαι εγώ. Ίσοι μα όχι ίδιοι.

Ίδιοι. Ποιος είναι ίδιος με κάποιον με εντελώς διαφορετικό τρόπο ζωής; Με εντελώς διαφορετικά βιώματα; Σε άλλη ηλικία; Και στην τελική, γιατί να πρέπει να είμαστε ίδιοι; Σε αυτό βέβαια το ερώτημα, πρέπει να διασαφηνιστεί κατά πόσο διαφέρουμε. Αν μπορούμε να βρούμε μια φόρμα να βοηθήσει. Να φέρει ο κάθε ένας από εμάς ένα χαρακτηριστικό του για να φτιάξουμε τον δικό μας κόσμο.

Φαίνεται λίγο ουτοπικό, όμως αυτό που νιώσαμε, πράγματι μπορούμε να το εξελίξουμε. Και να εξελιχθούμε, εφόσον θέλουμε. Εφόσον, αποδεχθούμε ότι στα πρώτα βήματα μιας σχέσης, η ίδια θεωρείται «ατελής». Μπορεί, όντως, ένας από εμάς, να παρατηρεί και να ασκεί κριτική σε κάποιες συμπεριφορές του άλλου, καθώς επίσης και να εκφράζει διάφορα παράπονα ή κι επιθυμίες και να ζητά περισσότερο ενδιαφέρον και προσπάθεια. Η αλήθεια όμως είναι πως αν κάποιος είναι ειλικρινής με τον εαυτό του, δεν υπάρχει περίπτωση να μη βρει κάτι που θα προτιμούσε να είναι διαφορετικό στον άλλον.

Γιατί τόσα χρόνια μεγαλώναμε εντελώς διαφορετικά, ναι, αλλά παράλληλα είναι σαν να μεγαλώναμε μαζί. Μια νοητή τεντωμένη  γραμμή ένωνε τις κινήσεις μας, προσάρμοζε τα βιώματά μας, κι όσο περνούσαν τα χρόνια όλο και μίκρυνε. Για να έρθει αυτή η στιγμή που θα συναντηθούμε κι η γραμμή πια θα έχει εξαϋλωθεί. Δε χρειάζεται πια.

Τώρα μπορούμε να είμαστε μαζί. Να ακούμε ο ένας τον άλλον, να αγγίζουμε ο ένας τον άλλον, με μια απλή αγκαλιά ή  ακόμα και με μια σφιχτή χειραψία. Να σεβόμαστε τις ανάγκες μας και να ονειρευόμαστε μαζί. Να σχεδιάζουμε. Να ονειρευόμαστε. Όλα μαζί.

Να εξελίσσεσαι, βέβαια, δε σημαίνει μόνο αυτό. Η ουσιαστική εξέλιξη σε μια σχέση είναι η ίδια η καθημερινότητά σας. Είναι η υποχώρηση σε μια έντονη στιγμή, είναι η ανάγκη να κρατάς την ψυχραιμία σου σε μια δύσκολη κατάσταση, είναι η δύναμη που δίνεις στον άνθρωπό σου, ενώ πίστευες πως δε θα μπορούσες να το κάνεις ποτέ. Στην πραγματικότητα, εξέλιξη είναι να μη νιώθεις την ανάγκη να αλλάξεις κάτι, αλλά να σε οδηγεί αυτός που κοιμάται δίπλα σου κι η κοινή σας πορεία.

Γιατί με εκείνη, είναι όλα όπως πρέπει…

Ένας καλός φίλος μένει πάντα καλός φίλος

Ένα απ’ τα μεγαλύτερα και πιο σπάνια δώρα της ζωής είναι η φιλία. Το συστατικό της επιτυχίας της είναι οι καλές διαθέσεις απέναντι στον άλλον και να υπάρχουν αμοιβαία συναισθήματα. Το ζητούμενο είναι να αποζητάς τη συντροφιά του άλλου. Να αποζητάς τη συμβουλή του κι η κάθε κριτική να σε κάνει καλύτερο.

Η φιλία ουσιαστικά δεν παύει να είναι δεσμός μεταξύ των ανθρώπων είτε του ιδίου φύλου είτε του αντίθετου. Φίλος είναι ο σύμμαχος κι συμπαραστάτης στο δρόμο της ζωής. Στα εύκολα και στα δύσκολα. Στις χαρές αλλά και στις λύπες -κυρίως όμως στις χαρές. Με τη στεναχώρια σου και με τη λύπη σου, πολλοί είναι αυτοί που θα τρέξουν να σου συμπαρασταθούν. Πολλοί είναι αυτοί που θα τρέξουν από κουτσομπολιό και πολλοί είναι αυτοί που θα σε λυπηθούν. Ελάχιστοι είναι όμως αυτοί που θα χαρούν με τη χαρά σου. Ελάχιστοι είναι αυτοί που θα γιορτάσουν με την ψυχή τους την κάθε σου επιτυχία, την κάθε σου πρόοδο, την αύξηση ή την προαγωγή σου. Ελάχιστοι είναι αυτοί που θα γελάσουν με το γέλιο σου. Γιατί ο φίλος εκεί φαίνεται, στα εύκολα. Και για όσους δεν το γνωρίζουν, μια κωμωδία είναι δυσκολότερη από ένα δράμα. Έτσι λοιπόν και μια φιλία, στην κωμωδία θα φανεί.

Ένας καλός φίλος δεν έχει ώρες, μέρη, συχνότητα, τοποθεσίες. Είναι πανταχού παρών. Θα σκουπίσει τα δάκρυά σου, θα σε σηκώσει απ’ τα πατώματα, θα σε κάνει να γελάσεις, θα σε κάνει να προβληματιστείς, θα σε κάνει να ξεχάσεις, αλλά και να ξεχαστείς. Δε χρειάζεται να βλέπεστε καθημερινά. Μια σωστή φιλία μετράει ποιότητα κι όχι ποσότητα. Δεν είναι απαραίτητο να είστε όλη μέρα στα τηλέφωνα και στα μηνύματα. Δεν είναι καν απαραίτητο να μένετε και κοντά. Ξέρεις, όμως, ότι μόλις βρεθείτε και μόλις κοιταχτείτε θα είναι σαν να μην πέρασε μία μέρα. Ξέρεις πως όσο διάστημα και να σας πάρει να συναντηθείτε, θα σας ενώνει για πάντα αυτός ο ισχυρός και σπάνιος δεσμός που ονομάζεται φιλία. Φιλία σημαίνει ψυχικός δεσμός. Συναισθηματικό δέσιμο. Ούτε υλικό ούτε σωματικό. Η ψυχή, όμως, και το πνεύμα είναι ένα.

Με έναν καλό φίλο δε σημαίνει ότι διαλέγουμε πάντα την ίδια γεύση παγωτού ούτε συμφωνούμε απόλυτα για το αν θα φάμε πίτσα ή σουβλάκι. Δε σημαίνει ότι δε θα διαφωνήσουμε ποτέ. Μπορεί και να τσακωθούμε κάποιες φορές. Μια φιλία δεν είναι πάντα η τέλεια αρμονική σχέση. Έχει σκαμπανεβάσματα και σίγουρα θα περάσει κι αυτή από σαράντα κύματα όπως όλες οι σχέσεις. Θα έχει τα πάνω της αλλά και τα κάτω της. Παρ’ όλα αυτά όμως ανάμεσα σε μια καλή φιλία δεν υπάρχουν τεράστιες παρεξηγήσεις. Υπάρχει αγάπη και σεβασμός. Ένας καλός και πιστός φίλος σε σέβεται κι εσύ αντίστοιχα εκείνον. Σέβεται το χώρο σου, τον χρόνο σου και κυρίως σέβεται τη προσωπική σου ζωή.

Ένας καλός φίλος, μένει πάντα καλός φίλος ανεξάρτητα απ’ τις συνθήκες που επικρατούν γύρω σας. Είναι παντός καιρού. Ένας καλός φίλος δείχνει πάντα την αξία του και την πίστη του στο τέλος. Μην ξεχνάμε ότι οι περισσότερες φιλίες σφραγίστηκαν στο τέλος με κάτι μεγαλύτερο και πιο δυνατό. Σφραγίστηκαν με μια κουμπαριά. Τι πιο όμορφο και πιο αληθινό από αυτό; Κι αυτό είναι ίσως το αίσιο τέλος μιας καλής και δυνατής φιλίας που άντεξε στο χρόνο. Αυτό ίσως είναι το «ευχαριστώ» κι η ψυχική ανταμοιβή στον άνθρωπο που στάθηκε βράχος δίπλα μας.

Τεκνομάγοι: Οι Σαμάνοι της Τεχνολογικής Εποχής

Αν η ανθρώπινη ιστορία περιλαμβάνει την εξέλιξη του πλάσματος που μετατράπηκε από πίθηκο σε ένα εξελιγμένο Ον, ή όπως είπε ο Νίτσε, από κτήνος σε υπεράνθρωπο, τότε ίσως κάπου μέσα στην διαδρομή να ενσωματώσουμε τόσο πολύ την τεχνολογία που δημιουργούμε με ραγδαίους ρυθμούς έτσι ώστε να γίνουμε ένα με αυτή. Ίσως γίνουμε οι Σαμάνοι, οι Τεκνομάγοι της νέας εποχής. Και αυτό το μονοπάτι ίσως εδράζει στην ίδια την ανθρώπινη εξέλιξή μας. Γιατί όσο οι «μηχανές» μας απομάκρυναν ολοένα και περισσότερο από τον απρόβλεπτο και πνευματικό χορό της φύσης, τόσο ξεχνούσαμε την ανιμιστική φαντασία μας που κάποτε συνδεόταν με το ζωντανό δίκτυο ζωτικών δυνάμεων και Φυσικών Νόμων. Ονειρευτήκαμε την υπέρβαση των Παλιών θεών, τον έλεγχο των Ψυχών μας μέσα από την δημιουργία ενός Αστικού Τεχνολογικού παραδείσου και ως αποτέλεσμα εκσυχρονιστήκαμε.

Ο Τεκνο-Μάγος : Μία νέα Υπερβατική προσέγγιση

Αν και η τεχνολογία δεν είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο εκφράστηκαν οι άνθρωποι και διαχωρίστηκαν από την φύση, σίγουρα υιοθετήθηκε από τον Δυτικό Πολιτισμό. Σαν να σχημάτισε κάποια μυστική «Συνθήκη» με τις μηχανές – τα εξαρτήματα που ίσως να μην αποκτήσουν ποτέ τους ζωτική ψυχή. Και σήμερα, που έχουμε δημιουργήσει ένα τεχνητό περιβάλλον γεμάτο Τεχνολογία και έχουμε ως κοινωνία σχεδόν περιορίσει τον εαυτό μας μέσα στο επιστημονικό καθαρά πλαίσιο του Νου, παύουμε να επιστρέφουμε στην φύση για να εκδηλώσουμε την φυσική μας υπόσταση. Αιχμαλωτίζουμε τις αντανακλάσεις και το πνεύμα μας μέσα από τα τεχνολογικά επιτεύγματά μας. Αυτή η άρρηκτη σύνδεση μεταξύ ανθρώπου και μηχανής υπάρχει εδώ και χιλιάδες χρόνια, αφού το έδαφος για την ανάπτυξή της στρώθηκε από τους Κοσμολόγους της Αρχαίας Ελλάδας και ξεπέρασε την φαντασία (συνεχίζοντας να την ξεπερνά) όταν άνθρωποι σαν τον Χείρων ξεκίνησαν να δημιουργούν εκείνα τα Πρωτο-Ρομπότ, τα «Automata», τους Μηχανικούς Θεούς, τις κούκλες και τα πουλιά που εντυπωσίασαν τους ανθρώπους της εποχής.

Το περιβάλλον Ανθρώπου – Σώματος αναδιαμορφώνεται έτσι ως ένας τόπος για τον Νέο μαγικό Ανιμισμό, που διαχωρίζεται από την αρχαϊκή έννοια του Ανιμισμού. Ο Συγγραφέας – Φιλόσοφος Erik Davis τον ονόμασε Τεκνο – Ανιμισμό, αφού δίνουμε ζωή στην τεχνολογία μας ξεκάθαρα μέσα από τα πλαίσια της φαντασίας. Η Νέα προσέγγιση της τεχνολογίας δεν αφορά τη σύνδεσή της με εμάς, αλλά την εισχώρηση του Τεχνολογικού «Σώματός» μας σε μία «ΤεκνοΜαγική» Σφαίρα ύπαρξης. Έτσι μέσα από τις νέες τεχνολογίες που παρουσιάζονται στον Σύγχρονο κόσμο όπως αυτή της Επαυξημένης πραγματικότητας, το ανθρώπινο σώμα πειραματίζεται και ο Νους αλληλοεπιδρούν και ερμηνεύουν το Ιερό – Μυστικιστικό σχεδόν Matrix της πραγματικότητας που μας περιβάλλει. Καθώς η Κβαντική Φυσική εξελίσσεται ολοένα και περισσότερο, κατανοούμε πως η ύλη εκφράζεται μέσα από ένα Kβαντικό σύμπαν και τα σώματά μας συνδέονται αυτόματα με αυτό το ενεργειακό πεδίο.

Αρκετές από τις Πνευματικές πρακτικές του Δυτικού Κόσμου ερμηνεύονται μέσα από μία σωματική εμπειρία. Το σώμα είναι το εργαλείο που δέχεται και ερμηνεύει την εμπειρία. Είναι το ανθρώπινο όχημα για την έλξη αυτής της εξελιγκτικής ενέργειας. Υπάρχουν αρκετά «Σώματα» στις Πνευματικές – Μυστικιστικές Παραδόσεις, όπως το Αιθερικό, το Πνευματικό, το Εκστατικό, το Ανώτερο κ.α, έτσι ώστε το απολύτως φυσικό σώμα αναγνωρίζεται ως το λιγότερο χρήσιμο για τέτοιες υπερβατικές πρακτικές. Οι Πρόγονοί μας, που είχαν μία περισσότερο ανιμιστική σχέση με τον κόσμο δεν διαχώριζαν τόσο το φυσικό τους σώμα από το ίδιο το περιβάλλον. Η Άνοδος της Φιλοσοφίας του Δυισμού και του διαχωρισμού Σώματος – Νου που υποστηρίζεται από την Μηχανιστική και Τεχνολογική Κοσμοθεωρία, θεώρησε πως η σύγχρονη κοινωνία μας θα ενδυναμώσει αυτή την απόσχιση Νου – Σώματος. Αυτή η πρακτική ενδυναμώθηκε και από την υποστήριξη των Ορθόδοξων/ Οργανωμένων Θρησκειών που σχεδόν δαιμονοποίησαν το σώμα, που υπήρξε αντικείμενο ελέγχου και χειραγώγησης. Έτσι , αν θεωρούμε πως δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από το σώμα μας, βρισκόμαστε εγκλωβισμένοι στο «Σύστημα» για πάντα…

Επαυξημένη Πραγματικότητα και Μαγικά Υβριδικά Τοπία

Η Εποχή που βιώνουμε ακόμη προσπαθεί να αποφασίσει τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίσει το Φυσικό Βιολογικό Σώμα. Βέβαια, η τεχνολογία της Επαυξημένης Πραγματικότητας που θα εισαχθεί σύντομα στο σύνολο του Δυτικού Εξελιγμένου κόσμου θα ακυρώσει τους υπολογιστές όπως τους γνωρίζουμε μέχρι σήμερα και θα απαιτεί την φυσική συμμετοχή του ανθρώπου, και άρα αλληλεπίδραση του σώματος, μέσα σε μία επαυξημένη πραγματικότητα που θα έρχεται και θα ενισχύει την φυσική πραγματικότητα.Μέσα από αυτή την διεργασία, τα πάντα πλέον γίνονται πιθανότητες που περιορίζονται μονάχα από την φαντασία του ανθρώπου.

 Υπάρχουν κάποιοι που θεωρούν το ανθρώπινο σώμα ως το φράγμα προς το εξελιγκτικό ταξίδι προς μία αθάνατη κοινωνία που είναι προδιαγεγραμμένη να κατοικήσει τα άστρα. Άλλοι το αντιμετωπίζουν ως ένα πεδίο πειραματισμού, που θα επιφέρει ένα εξελιγμένο Υβριδικό Ον. Υπάρχουν ακόμα άλλοι που βλέπουν το σώμα ως το όχημα που θα σπάσει το φράγμα που χωρίζει τον Ψηφιακό και τον Φυσικό κόσμο. Στο τελευταίο μέρος του 20ου Αιώνα διαπιστώσαμε πως δημιουργήθηκαν διάφορα συστήματα που συνέκλιναν στο matrix του Σώματος – Νου. Αυτά τα συστήματα αφορούσαν τα πεδία έρευνας για το Φυσικό σώμα (Cybernetics), τον Προγραμματισμό των Computers, αλλά και την Τεχνητή Νοημοσύνη, και συμπεριελάμβαναν την αλληλεπίδραση με τον Ψυχεδελικό πειραματισμό (LSD, Πεγιότ κλπ), τις Μυστικιστικές Φιλοσοφίες (Γκουρτζίεφ, Καστανέντα κλπ) αλλά και τα υπερβατικά κινήματα. Τα κινήματα του Υπερβατισμού αφιέρωσαν ολόκληρα βιβλία πάνω στο ζήτημα, και χρησιμοποίησαν τον Υπολογιστή ως μία μεταφορά «προγραμματισμού» και «Μετα-Προγραμματισμού» του Ανθρώπινου Σώματος σε ένα Βιο-Υπολογιστή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το βιβλίο του John C. Lilly με τίτλο «Programming and Metaprogramming in the Human Biocomputer» που περιέγραψε μερικά πειράματα πάνω στην ανθρώπινη Συνειδητότητα.

Ο ΜεταΠρογραμματισμός του ανθρώπου υπήρξε βασικό θέμα στα γραπτά του Timothy Leary αλλά και του Robert Anton Wilson που δημιούργησαν έργα όπως το «Exo-Psychology: A Manual on the Use of the Human Nervous System» αλλά και το «Prometheus Rising». Αυτά τα δύο βιβλία αναφέρουν ένα μοντέλο συνειδητότητας 8 κυκλωμάτων που είναι μέρος του μονοπατιού που οδηγεί στην Νευρολογική εξέλιξη. Ειδικότερα ο Leary επιχείρησε να αναπτύξεη μία φιλοσοφία που ανέφερε πως η μελλοντική εξέλιξη του ανθρώπινου πληθυσμού βρίσκεται κωδικοποιημένη μέσα στο ίδιο μας το DNA. Άρα ίσως η νέα Ιερή τεχνολογία είναι το ίδιο μας το νευρικό σύστημα, αρχικά μέσα από την αλληλεπίδρασή του με τους Υπολογιστές επαυξημένης πραγματικότητας και άλλες τεχνικές που μένουν να ανακαλυφθούν. Ο Μυστικιστής G. I. Gurdjieff είχε αναφέρει πως ο άνθρωπος είναι «Άνθρωπος – Μηχανή» που βρίσκεται εν υπνώσει στην ζωή του και πως με κάποιο τρόπο μπορούμε να ενεργοποιήσουμε την αφύπνισή του. Ίσως ο τελικός σκοπός να είναι ο αναπρογραμματισμός του ίδιου του DNA μέσα από υπερβατικές και ψυχεδελικές πρακτικές, δίχως την υποβοήθηση οποιουδήποτε υπολογιστή.

Θεωρούμε τους εαυτούς μας απελευθερωμένους στην εποχή που ζούμε, όμως η δύναμη της επικρατούσας έκστασης να βρίσκεται στην διαδικτυακή και τεχνολογική εποχή μας. Όπως σημείωσε ο Marshal McLuhan στις αρχές της δεκαετίας του 1970 «Είμαστε όλοι Ρομπότ όταν σχετιζόμαστε αβίαστα με τις τεχνολογίες μας». Σήμερα η τεχνολογία απαιτεί ολοένα και περισσότερη αλληλεπίδραση με τον άνθρωπο, απαιτεί την ολοκληρωτική σύνδεσή μας σε μία νέα ανεξερεύνητη πραγματικότητα.

Οι βασανιστικές σκέψεις

Η διαχείριση της σκέψης αποτελεί μία εξαιρετικά δυναμική διαδικασία, ξεχωριστή για κάθε άτομο. Οι σκέψεις μας είναι μία φυσιολογική απόρροια φιλτραρίσματος των εμπειριών που βιώνουμε και κατ' επέκταση των συναισθημάτων που νιώθουμε. Πιο συγκεκριμένα, οι εμπειρίες του παρελθόντος, του παρόντος και τα υποθετικά σενάρια για τις πιθανές εκβάσεις των επιθυμιών μας, εκφράζονται και ερμηνεύονται μέσα από τη διαδικασία της σκέψης.

 

Διαχείριση Παρορμήσεων. Εξισορρόπηση Συναισθήματος και Λογικής

Το πλεονέκτημα που δίνει η διαδικασία της σκέψης είναι η διαχείριση των παρορμήσεων και φυσικά η εξισορρόπηση συναισθήματος και λογικής. Η δυναμική της σκέψης «συγκρατεί» το υπερβολικό συναίσθημα, αναλύει ή ακόμα και υπεραναλύει τις πιθανότητες εκπλήρωσης επιθυμιών θέτοντας παραμέτρους οι οποίοι δημιουργούν το φαύλο κύκλο ερωτημάτων, απαντήσεων, και στη συνέχεια άλλων ερωτημάτων, των θεμάτων που μας απασχολούν.

 

Τότε είναι που η σκέψη γίνεται αδύναμη αφού δεν μπορεί να προβλέψει τα γεγονότα και ειδικότερα στην περίπτωση που τα συναισθήματά μας είναι «απείθαρχα». Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει τα κέντρα του συναισθήματος που βρίσκονται στην αμυγδαλή και τα κέντρα κριτικής σκέψης που βρίσκονται στον μετωπιαίο λοβό. Σε αυτά τα κέντρα ανάλογα και με τις εμπειρίες του κάθε ατόμου, αναπτύσσεται και η διαδικασία της σκέψης ή ακόμα και της υπέρ αναλυτικής σκέψης, με αποτέλεσμα το άτομο να βιώνει όλη αυτή τη διαδικασία ως βασανιστήριο.

 

Με ποιο τρόπο λοιπόν μπορεί ένα άτομο να διαχειρισθεί τις βασανιστικές σκέψεις του;

Μην πιστεύετε ότι σκέφτεστε

Κάθε άτομο είναι ξεχωριστό όπως και ο τρόπος που σκέφτεται. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος κρύβει ανησυχίες, φοβίες, με αποτέλεσμα η υποθετική σκέψη ότι θα συμβεί κάτι στο άμεσο μέλλον να μπλοκάρει τη διαδικασία της διαχείρισης της σκέψης. Εάν συμβεί κάποιο γεγονός στο παρόν που θα «ξυπνήσει» βιώματα του παρελθόντος, τότε άμεσα η σκέψη μας γεμίζει τα κενά των υποθέσεων που κάνουμε με αποτέλεσμα η διαδικασία να γίνεται βασανιστική χωρίς όμως η σκέψη να βασίζεται σε αποδείξεις. Στην περίπτωση αυτή η σκέψη λειτουργεί με αδύναμο τρόπο και το άτομο προβαίνει σε βιαστικά συμπεράσματα τα οποία πυροδοτούν άλλες βασανιστικές σκέψεις.

 

Μοιρασθείτε του προβληματισμούς και τις ανησυχίες σας

Όταν συμβαίνει κάποιο γεγονός που πυροδοτεί μία πληθώρα σκέψεων, συνήθως το άτομο θέλει να μείνει μόνο του. Θέλει να κάνει την ενδοσκόπηση του. Απομονώνεται και «αναμασά» τις ίδιες σκέψεις, και αυτή η διαδικασία είναι βασανιστική. Στην περίπτωση αυτή η ενδοσκόπηση πρέπει να έχει κάποιο όριο.  Η συζήτηση των σκέψεων σας με κάποιο άτομο εμπιστοσύνης, θα μπορούσε να βοηθήσει στην επίλυση κάποιων θεμάτων χωρίς να αισθάνεστε εξάντληση και χωρίς να βασανίζεστε.

 

Ξεκουραστείτε

Τη νύχτα πριν πέσουμε για ύπνο συνήθως πυροδοτούνται σκέψεις, οι οποίες μπορεί να μας κρατήσουν ξάγρυπνους και να γίνουν βασανιστικές. Σκεφτείτε ότι η διαδικασία αυτή δεν θα έχει κανένα αποτέλεσμα. Επωφελιθείτε από την χαλάρωση και την ξεκούραση που φέρνει ο ύπνος. Το μυαλό ξεκουράζεται και το επόμενο πρωί θα είστε σε θέση να δούμε τα πράγματα πιο ξεκάθαρα.

 

Ασχοληθείτε με πράγματα που σας ενδιαφέρουν για να μπορείτε να ξεκουράσετε τη σκέψη σας

 Η χαλαρωτική γυμναστική, η βόλτα με ένα φίλο, ή η ενασχόληση με πράγματα που σας ευχαριστούν ξεκουράζουν τη σκέψη σας και όταν ξαναμπείτε και πάλι σε αυτή τη διαδικασία συναισθηματικά θα έχετε  τη διάθεση να σκεφτείτε πιο καθαρά.

 

Η σημαντική και δυναμική διαδικασία της σκέψης

Η σκέψη μας είναι μία πολύ σημαντική και δυναμική διαδικασία. Συνυπάρχει με όλο το ατομικό, κοινωνικό και οικογενειακό πλαίσιο κάθε ατόμου. Οι παράγοντες που θα «ωριμάσουν» ακόμα περισσότερο τη σκέψη σας, κάνοντάς την λιγότερο βασανιστική είναι η συμπεριφορική αποσυμφόρηση τους, η αποστασιοποίηση σας ως πρωταγωνιστές του προβλήματος και η αποδοχή ότι ακόμα και να συμβεί αυτό που φοβάστε, θα έχετε τη δύναμη να το διαχειρισθείτε. 

Το παιδί και η αποδοχή

Τα παιδιά είναι όπως τα λουλούδια. Χρειάζονται αγάπη και προσοχή για να παραμείνουν φωτεινά και να μη μαραθούν. Η αγάπη είναι εκείνη η τροφή που θρέφει την ψυχή και προστατεύει το παιδί από τα άσχημα συναισθήματα αφορούν την αξία, την εμφάνιση και την προσωπικότητά του.

Ως παιδιά, η πρώτη εντύπωση που θα σχηματίσουμε για τον εαυτό μας απορρέει από τον τρόπο που μας αντιμετωπίζει το περιβάλλον , οι γονείς μας. Αν το παιδί δεχτεί αγάπη και αποδοχή θα καλλιεργήσει και εκείνο μέσα του την αγάπη για τον εαυτό του και την πίστη στην αξία του. Αντιθέτως, αν το παιδί εισπράττει απόρριψη και κατάκριση, τότε μπορεί μέσα στην ψυχή του να καλλιεργηθούν πεποιθήσεις όπως το ότι δεν "είναι αρκετά ικανό ή καλό".

 

Γονείς και αυστηρότητα

Οι γονείς , πολλές φορές, αποφεύγουν να δείχνουν στο παιδί την αγάπη και το θαυμασμό τους, ενώ εξαντλούν την αυστηρότητα τους  αρκετές φορές σε θέματα όπως η σχολική επίδοση ή ο αθλητισμός. Πολλοί θεωρούν ότι η επιβράβευση δε θα έχει θετική επίδραση στα παιδιά, καθώς εκείνα θα επαναπαυτούν και θα σταματήσουν να προσπαθούν και να γίνονται καλύτεροι. Και εδώ είναι το σημείο που οι γονείς κάνουν λάθος. Τα παιδιά έχουν απόλυτη ανάγκη την επιβράβευση και να νοιώθουν ότι η προσπάθειά τους , ανεξαρτήτως αποτελέσματος, εκτιμάται και είναι αξιέπαινη. Όσο περισσότερο τα παιδιά βλέπουν και νοιώθουν ότι τα όνειρα και οι επιθυμίες τους αναγνωρίζονται και θαυμάζονται, τόσο περισσότερο θα προσπαθούν για τη βελτίωση και την πρόοδό τους.

 

Γονείς, ευαισθησία και σεβασμός

Οι γονείς οφείλουν να αντιμετωπίζουν τα παιδιά τους με ευαισθησία και να σέβονται τα όνειρα και τις ικανότητές τους. Πολλές φορές τα παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς που δεν τα αγαπούν υιοθετούν άσχημες συμπεριφορές και βλαπτικές για τα ίδια, προκειμένου να νοιώσουν την αγάπη των γονιών ή ενός εκ των δύο και να πάρουν την απαραίτητα για αυτά επιβεβαίωση. Είναι χρέος των γονιών να βοηθήσουν τον νέο άνθρωπο να προετοιμαστεί  για το ταξίδι του μέσα στη ζωή με τις απαραίτητες ψυχικές και πνευματικές ανάγκες. Πρέπει να επισημανθεί ότι  και η συνεχής διάκριση που κάνουν πολλές φορές ανάμεσα σε αδέλφια οι ίδιοι οι γονείς, πληγώνει και πάλι βαθιά το παιδί που νοιώθει ότι υστερεί. Είναι σημαντικό το κάθε παιδί να πειστεί και να καταλάβει ότι αξίζει την αγάπη και την αποδοχή επειδή είναι ένας ανεπανάληπτος άνθρωπος και όχι για τις επιτυχίες, τα λάθη, τις επιδόσεις και τις παραλείψεις του.

 

Παιδί και αποδοχή

Το παιδί δεν έχει μόνο ανάγκη από υλικά αγαθά, ένα καινούργιο κινητό ή υπολογιστή. Έχει περισσότερη και απαραίτητη ανάγκη να νοιώθει αποδεκτό και αγαπητό από το περιβάλλον στο οποίο έχει κληθεί να μεγαλώσει.  Οι γονείς πρέπει να αντιληφθούν ότι η υπερβολική σκληρότητα και αυστηρότητα όχι μόνο δεν ωθεί τα παιδιά να θέλουν να γίνουν καλύτερα, αλλά τα πληγώνει και ανεπανόρθωτα και τα οδηγεί και σε τραγικές για αυτά επιλογές.

Οι γονείς που με διαβάζουν, να μην ξεχάσουν ποτέ πόσο σημαντικό είναι να δίνουν αγάπη άνευ όρων στα παιδιά. Να νοιώθουν ήδη ότι είναι ασφαλή και ανήκουν κάπου. Η άποψη ότι το παιδί θα ‘’κακομάθει’’ είναι παράλογη και ανυπόστατη. Η αποστέρηση της αγάπης είναι το μεγαλύτερο κακό που μπορεί ένας άνθρωπος –πόσο μάλλον  ένας γονιός- να προξενήσει στο παιδί του.

Να τα αγαπάτε τα παιδιά. Και να τα θαυμάζετε. Και να τους το δείχνετε. Πάντα. Γιατί αυτό έχουν απόλυτη ανάγκη.

Μην εγκαταλείψεις ποτέ τα όνειρά σου

Μην εγκαταλείψεις ποτέ τα όνειρά σου. Μην αφήσεις να τα καρπωθεί κάποιος άλλος, είναι δικά σου και μόνο δικά σου. Εσύ τα έπλασες μέρες και νύχτες, εσύ τα έκανες να μοιάζουν μεγάλα, λαμπρά, όμορφα.

Εσύ τα έφερες σ’ αυτό το μονοπάτι που βγάζει απ’ τα λόγια και οδηγεί στην πραγματοποίησή τους. Εσύ αξίζει να αισθανθείς τη νίκη ή την ήττα. Όποιο αποτέλεσμα κι αν έχουν σου ανήκει αυτή η εμπειρία. Μια εμπειρία που θα σε οδηγήσει στη γνώση, στο καλύτερο. Γιατί πάντα παίρνουμε μαθήματα κι απ’ τις επιτυχίες μας κι απ’ τις αποτυχίες μας. Κι απ’ αυτές γινόμαστε πιο δυνατοί, πιο σωστοί, πιο δίκαιοι. Αντλούμε ενέργεια για να πετύχουμε ξανά ή να πετύχουμε την επόμενη φορά.

Τίποτα δεν τελειώνει εδώ… Η ζωή συνεχίζεται… είτε έτσι, είτε αλλιώς. Κόψε τα νήματα της απαισιοδοξίας. Μπορείς, μπορείς πολλά παραπάνω απ’ αυτά που νομίζεις πως μπορείς. Κάνε τον κόσμο άνω-κάτω αν δεν σου αρέσει. Άλλαξε ό,τι σε χαλά. Κάν’ το τώρα. Ο χρόνος είναι μεγάλος αλήτης και γρήγορα φεύγει αφήνοντας στο πρόσωπο μας μόνο ρυτίδες, υπερφορτώνει την ψυχή με αναμνήσεις κι ανεξίτηλα σημάδια και πίσω δε γυρνά.

Μην εγκαταλείψεις για σένα μα και για όλους εκείνους που κάποτε εγκατέλειψαν τα όνειρά τους και μετά από χρόνια κοίταξαν στον καθρέφτη και μετάνιωσαν πικρά που δεν έγιναν αυτό που ήθελαν, που δεν κυνήγησαν την ευτυχία, το στόχο τους. Τους έχεις δει; Βγάζουν μια πίκρα, ένα παράπονο, μια σιωπή που τα λέει όλα. Αρκεί καμιά φορά μόνο να τους κοιτάξεις στα μάτια για να καταλάβεις πως κάτι τους ξέφυγε απ’ τη ζωή… κι αν τους μιλήσεις σου λένε “μην κάνεις κι εσύ το ίδιο λάθος, μην αφήσεις το όνειρο να είναι μόνο όνειρο”.

Ζήσ’ το!

Ανασφάλεια

Η ανασφάλεια δεν έχει φύλλο, ούτε ηλικία. Δεν έχει συγκεκριμένη αιτία και δεν ξέρω αν έχει και γιατρειά. Αφορά όλους και είναι από τα πιο άσχημα πράγματα φέρνοντας πολλές συνέπειες...

Με τον όρο ανασφάλεια εννοούμε καταρχήν πως δεν πιστεύουμε σε μας τους ίδιους, στις δυνατότητές μας ή στη δύναμή μας γενικότερα. Συνεπώς μιλάμε για χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση σε επίπεδα πατώματος.

Αυτή η κατάσταση μπορεί να είναι από χαρακτήρα σε κάποιο βαθμό μα επιδεινώνεται από καταστάσεις που βιώσαμε και κυρίως άτομα που μας φέρθηκαν με τρόπο που μας τη δημιούργησαν. Το χειρότερο είναι πως αν δημιουργηθεί, είναι πολύ δύσκολο να φύγει ή να μετριαστεί και να ελεγχτεί.

Όντας ανασφαλής
Όντας κάποιος ανασφαλής θα είναι δύσπιστος σε οτιδήποτε και οποιονδήποτε ακροβατώντας συνάμα σε λογική και παραλογισμό. Θα κάνει σενάρια από μόνος του και θα τα πιστεύει κιόλας πριν να κατοχυρώσει πως αυτό είναι η πραγματικότητα. Θα ζητά μονίμως επιβεβαίωση από τους άλλους κι αυτό είναι κουραστικό τουλάχιστο.

Όντας ανασφαλής θα είναι εύκολος στόχος για οποιονδήποτε και θα πληγώνεται εύκολα και όχι πάντα δίκαια. Θα φοβάται να αφεθεί και να δείξει εμπιστοσύνη πια κι αυτό θα έχει αντίκτυπο στο κατά πόσο θα απολαμβάνει πια ανθρώπους, στιγμές και συναισθήματα.

Θα μπλέκεται σε ιστούς και φαύλους κύκλους αναμασώντας τα ίδια και τα ίδια και σαφώς θα θαρρεί πως έχει πάντα δίκιο κι αυτός είναι ο θιγμένος, ο πληγωμένος και ο αδικημένος. Θα κάνει λάθος κινήσεις από απελπισία ή λάθος εντύπωση παρερμηνεύοντας και παρεξηγώντας πια τα πάντα και τους πάντες. Η κρίση του δεν θα είναι νηφάλια και θα βρίσκεται σε μόνιμη άμυνα ενδεχομένως βλέποντας παντού εχθρούς. Θα εκνευρίζεται εύκολα με τους άλλους ενώ στην ουσία ξέρει ότι του φταίει ο ίδιος του ο εαυτός. Θα διεκδικεί με λάθος τρόπο ανθρώπους και ό,τι χρειάζεται ενώ δεν θα αξιολογεί σωστά τα όσα του δίνονται.

Πιθανό είναι να γίνει είρωνας ή κακεντρεχής προσβάλλοντας τον άλλον και σε μια προσπάθεια να τον μειώσει επειδή θέλει να νιώσουν οι υπόλοιποι όπως αυτός ή να αισθανθεί σημαντικός. Ενώ θα λαχταράει να ξεφύγει από όλο αυτό, θα το τροφοδοτεί από μόνος του την ίδια στιγμή. Η ανασφάλειά του θα είναι εμφανής με κάθε τρόπο: ομιλία, γλώσσα σώματος, κινήσεις, αποφάσεις και λοιπά.

Συνέπειες
Οι συνέπειες στον ίδιο τον ανασφαλή αλλά και στο περιβάλλον του και ειδικότερα στους δικούς του ανθρώπους, είναι πολύ σοβαρές και ενίοτε καταστροφικές αν δεν ελεγχθούν. Το ίδιο το άτομο θα υποφέρει σε μόνιμη βάση και δεν θα μπορεί αν χτίσει υγιή ζωή με υγιής σχέσεις. Θα διστάζει και θα δειλιάζει να παθιαστεί ή να δώσει όλη του την καρδιά, όλη του την ενέργεια σε προσωπική ζωή αλλά και σε επαγγελματική. Θα είναι έρμαιο επίσης μιας καχυποψίας και με αυτήν θα πορεύεται σαφώς μην παίρνοντας σωστές αποφάσεις και εντέλει στερούμενος βασικών πραγμάτων.

Ελλοχεύει επιπρόσθετα ο κίνδυνος της μοναξιάς είτε από επιλογή είτε επειδή θα απομακρυνθούν οι γύρω συνειδητά. Αυτός ο άνθρωπος δεν θα είναι ποτέ ολοκληρωμένος, ήρεμος και σε συμφιλίωση καταρχήν με τον εαυτό του. Θα νιώθει λίγος και ανεπαρκής πάντα και ίσως και ανίκανος ή ασήμαντος. Κι αυτά όλα δεν είναι καλοί γνώμονες πορείας...

Τρόποι αντιμετώπισης
Αναφορικά με το πως μπορεί ο ίδιος ο ανασφαλής άνθρωπος να αντιμετωπίσει το πρόβλημά του, υπάρχει συγκεκριμένη απάντηση. Θα πρέπει να έχει το θάρρος να δει την αλήθεια και να παραδεχτεί τι του συμβαίνει καταρχάς. Θα πρέπει να θέλει να αλλάξει, να το ελέγξει όσο γίνεται και να διορθωθεί. Αν είναι πολύ σοβαρή η κατάσταση, δόκιμο θα ήταν να απευθυνθεί σε ειδικούς.

Όσον αφορά τώρα την αντιμετώπιση τρίτων απέναντι σε ένα τέτοιο άτομο, υπάρχουν επίσης συγκεκριμένα πράγματα που μπορεί κανείς να κάνει με δεδομένου ότι νοιάζεται κι αγαπά αυτόν τον άνθρωπο. Θα πρέπει οπωσδήποτε να είναι ξεκάθαρος και ειλικρινής σε ό,τι νιώθει και λέει για να γίνει πιστευτός όσο το δυνατότερο.

Θα πρέπει να διαθέτει υπομονή και επιμονή, κατανόηση και γερά νεύρα να διαχειριστεί το άτομο αυτό. Οφείλει ακούραστα να του τονώνει το ηθικό και την αυτοπεποίθηση μονίμως με πράξεις ή λόγια και να αποδεικνύει όσα ισχυρίζεται. Θα πρέπει να αντέχει παράξενη συμπεριφορά και κυρίως να μη γίνεται προσβλητικός ποτέ όσο δίκιο κι αν έχει.

Κατανοητό πια πόσο άσχημη κατάσταση είναι η ανασφάλεια αλλά είναι κάτι που αντιμετωπίζεται αν θέλει κάποιος. Όλα τα μπορούμε αν υπάρχει θέληση και κυρίως όσα βρίσκονται στο μυαλό μας και είναι πλασματικά είναι πολύ απλό να τα ελέγξουμε και να τα αλλάξουμε. Κι αυτό με στόχο να κάνουμε ποιοτικότερη τη ζωή μας, να βελτιώσουμε την προσωπικότητά μας και τις σχέσεις μας με τους άλλους πετυχαίνοντας υγεία σε όλα αυτά.

Πάνω απ' όλα άνθρωπος

Η κοινωνία γύρω σου καθημερινά σπέρνει ζιζάνια διχόνοιας. Ο κόσμος στερείται πλέον ηθικής και ιδεών. Οι αξίες μας χάθηκαν πάνω σε μία επικίνδυνη στροφή. Η μάχη με τον αόρατο εχθρό του αποπροσανατολισμού είναι καθημερινή και ολοφάνερη. Εμφανέστατα δεν ξέρουμε που βαδίζουμε και ποιος είναι ο λόγος που άσκοπα περιφερόμαστε καθημερινά από εδώ και από εκεί.

Η κοινωνία και αυτοί που οδηγούν τα πράγματα στο χάος, στην κατάλυση της σωστής και υγιούς κοινωνίας πέτυχαν τον σκοπό τους μέχρι ενός σημείου. Ευτυχώς η καταστροφή δεν είναι ολοκληρωτική. Χάσαμε την ανθρωπιά μας σε αυτό που ονομάζεται ανθρωπότητα. Πόσο λάθος κάνουμε όταν νομίζουμε ότι η κοινωνία εξυπηρετεί τον άνθρωπο, ενώ συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο, ο άνθρωπος εξυπηρετεί τις κοινωνίες και τον έχουν κάνει έρμαιό τους.

Η διαφορετικότητα ενδεχομένως που μπορεί να έχεις, σε κάνουν να πιστεύεις ότι είσαι ελλιπής, παράταιρος και ότι δεν είσαι επαρκής για να εξυπηρετήσεις τους σκοπούς τους. Με λίγα λόγια ντρέπεσαι για την ανθρωπιά σου και σε αναγκάζουν να ντρέπεσαι για αυτά που νιώθεις. Η κοινωνία αυτή που ζούμε σε εγκλωβίζει στα «σωστά» της και στα «πρέπει» της, προσπαθεί να στα επιβάλλει παρασύροντάς ολόκληρες γενιές στην καταστροφή.

Γύρνα τους την πλάτη, είναι η ώρα, όρθωσε το ανάστημά σου και σταμάτα να εξυπηρετείς τα συμφέροντά τους. Φρόντισε να διατηρήσεις στο ακέραιο την ανθρωπιά σου. Φώτισε το πρόσωπό σου με χαμόγελο, άπλωσε γύρω σου θερμά βλέμματα και λιώσε κάθε παγωμένο βλέμμα που πέφτει επάνω σου προσπαθώντας να σε εγκλωβίσει. Γνώρισε ανθρώπους από την αρχή, δώσε δεύτερες ευκαιρίες, σφίξε τους το χέρι δυνατά και μέσα από την καρδιά σου.

Άσε την υποκρισία και το δήθεν στην άκρη. Σταμάτα να σκέφτεσαι πως θα κάνεις την κοινωνία καλύτερη. Πρώτα πρέπει να ξεκινήσεις από εσένα. Να διορθώσεις τον εαυτό σου. Έχεις χρέος απέναντι στον εαυτό σου και στους ανθρώπους που θα σε διαδεχτούν. Συνέχισε να ελπίζεις, συνέχισε να αγωνίζεσαι και κράτα την ψυχή σου και τον κόσμο ζωντανό.

Μια ζωή έχεις και ότι κάνεις θα γράψει ιστορία είτε καλή, είτε κακή. Και ποιος ξέρει ίσως μετά από χρόνια να ακουστεί το δικό σου εγγόνι και να λέει με καμάρι «Εμένα η δική μου η γιαγιά ήταν η καλύτερη του κόσμου, γιατί με έμαθε να βοηθάω και να σηκώνω τον άνθρωπο που είναι κάτω. Με έμαθε πάνω από όλα να είμαι άνθρωπος».

Τύχη – Ευτυχία – Δυστυχία

Είναι σε όλους γνωστό ότι άλλο πράγμα είναι η τύχη και άλλο είναι η ευτυχία. Ούτε οι τυχεροί είναι πάντα ευτυχισμένοι και ούτε οι άτυχοι είναι πάντα δυστυχισμένοι. Και επειδή ο άνθρωπος δεν μπορεί να είναι συνεχώς ευτυχισμένος (αυτό θα ήταν το επιθυμητό) μα ούτε και συνεχώς δυστυχισμένος (αυτό θα ήταν το απευκταίο), τότε ίσως τύχη είναι το αντιστάθμισμα της ζυγαριάς ανάμεσα στην ευτυχία και τη δυστυχία. Η σχετική ισορροπία ανάμεσα στις απόλυτες ακραίες περιπτώσεις. Και όπως λέει ο Λα Ροσφουκώ: «Οποιαδήποτε διαφορά κι αν φαίνεται στις Τύχες, ένας συμψηφισμός υπάρχει πάντα που εξισώνει τις καλές και τις κακές». Ωστόσο, ευτυχία σημαίνει να είσαι μέτοχος πολλών αξιών όπως είναι: η γνώση, η αρετή, η ελευθερία, το δίκαιο, η αγάπη, η αυτογνωσία, η φιλία και κάθε άλλο αγαθό.

Αν η αληθινή ευτυχία στηρίζεται περισσότερο σε πνευματικά αίτια, η δυστυχία οφείλεται κυρίως σε υλικά αίτια: σε οικονομική εξαθλίωση, σε αρρώστιες, σε άδικη συμπεριφορά των κοινωνικών δυνάμεων απέναντι στο ανίσχυρο άτομο, στην εκμετάλλευση και την αδιαφορία των συνανθρώπων απέναντι στη συμφορά του.

Η ανθρώπινη δυστυχία εκδηλώνεται με την απώλεια των αγαθών της ζωής: της υγείας, της περιουσίας, της κοινωνικής θέσης, της αισιοδοξίας, της δημιουργικότητας, με αποτέλεσμα την ταπείνωση της προσωπικής αξιοπρέπειας και την ψυχοπαθολογία της συμπεριφοράς.

Και ενώ η ευτυχία προάγει την ψυχική ισορροπία και υγεία και υλοποιεί τον πόθο της ατομικής και κοινωνικής καταξίωσης με τελικό αποτέλεσμα το ηδονικό συναίσθημα της χαράς, αντίθετα η δυστυχία αποσαθρώνει κάθε διάθεση και όραμα, κάθε ελπίδα και δραστηριότητα.

Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι όσοι άνθρωποι υπάρχουν τόσα είναι τα νοηματικά περιεχόμενα που προσδίδουν στη λέξη ευτυχία. Έτσι άλλοι τη θεωρούν άσκηση αρετής, άλλη ως φυγή από τα εγκόσμια, άλλοι ως απόκτηση δύναμης και εξουσίας, πλούτου και απολαύσεων κ.ο.κ. Όλες αυτές οι υποκειμενικές διαφορές και προτιμήσεις έχουν άμεση συνάρτηση με τον τόπο και την εποχή που ζει καθένας, με την επαγγελματική δραστηριότητα, τα ιδεολογικά πιστεύματα, τα συναισθηματικά αγαπήματα, την οικογενειακή αγωγή, την κοινωνική συνείδηση, την παιδεία και την καλλιέργεια.

Ωστόσο η βάση για την βελτίωση της ευτυχίας είναι η υλική αυτάρκεια, το εύφορο έδαφος όπου θα φυτρώσει ο σπόρος της πνευματικότητας, της ηθικότητας, της καλλαισθητικής δραστηριότητας, της κοινοτικής συνειδητότητας κ.λ.π. με κορύφωση τις αρμονικές ανθρώπινες σχέσεις βασισμένες στη σωστή ψυχολογία των συνανθρώπων μας.

Η σωστή ψυχολογία των συνανθρώπων μας
Ο Β. Russel στο έργο του «The conquest of Happiness» λέει ότι: «Ευτυχία που προσφέρει γνήσια ικανοποίηση, προέρχεται από την πληρέστερη άσκηση των ικανοτήτων μας και την κατανόηση του κόσμου μέσα στον οποίο ζούμε. Ο παθολογικός εγωισμός, η μεγαλομανία και η αθέμιτη φιλοδοξία δεν είναι ποτέ συντελεστές ευτυχίας. Δεν μπορεί να υπάρχει ολοκληρωτική ικανοποίηση, όταν καλλιεργείται ένα μονάχα στοιχείο της ανθρώπινης φύσης σε βάρος όλων των άλλων, ούτε και όταν βλέπουμε όλον τον κόσμο σαν πρώτη ύλη για τη δόξα του εγώ μας. Ο μεγαλομανής, είτε άρρωστος είναι είτε προϊόν κάποιας μεγάλης ταπείνωσης. Ο Ναπολέων υπέφερε στα μαθητικά του χρόνια από σύμπλεγμα κατωτερότητας απέναντι στους συμμαθητές του, που ήταν πλούσιοι αριστοκράτες, ενώ εκείνος ήταν ένα φτωχόπαιδο που σπούδαζε με υποτροφία. Όταν επέτρεψε στους εμιγκρέδες να επαναπατριστούν, ένιωσε ικανοποίηση που έβλεπε τους άλλοτε συμμαθητές του να υποκλίνονται μπροστά του. Τι ευτυχία! Αυτό όμως δεν του έφτανε. ‘Ηθελε να νιώσει μια ανάλογη ικανοποίηση βλέποντας στα πόδια του τον Τσάρο και αυτό τον οδήγησε στο νησί της Αγίας Ελένης. Μια και κανένας δεν είναι παντοδύναμος, εκείνος που κυριαρχείται ολοκληρωτικά σ’ όλη του τη ζωή από τη δίψα της εξουσίας, δεν μπορεί παρά να συναντηθεί αργά η γρήγορα εμπόδια που δεν είναι σε θέση να υπερπηδήσει. Μόνο κάποια μορφή ψυχοπάθειας μπορεί να παρεμποδίσει τη συνείδηση να το χωνέψει αυτό, αν και όταν είναι κανείς αρκετά ισχυρός μπορεί να βάλει στη φυλακή ή να εκτελέσει εκείνους που θα τολμήσουν να του πουν κάτι τέτοιο».

Είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την ευτυχία, και είναι αληθινά τυχερός αυτός που διαθέτει το σωστό αισθητήριο και τη σωστή γνώση για την ψυχολογία των συνανθρώπων του, πράγμα το οποίο θα δρομολογήσει τη σωστή κοινωνική του συμπεριφορά. Ας κοιτάξουμε πιο αναλυτικά τον τομέα αυτόν. Η ευαισθησία και η γνώση, η αντίληψη και η κρίση, η νοημοσύνη και η φαντασία, η μνήμη και η θέληση είναι από τους βασικότερους συντελεστές της επιτυχίας μας στη ζωή. Ωστόσο υπάρχει κάτι ακόμα που ενισχύει και στερεώνει αυτή την επιτυχία – κάτι που συνήθως είναι προϊόν της πείρας -και τούτο είναι: η σωστή ψυχολογία των συνανθρώπων μας. Σπουδαίο πράγμα η αυτογνωσία, αλλά και η ετερογνωσία στέκεται κάποτε σπουδαιότερο. Εξάλλου η ετερογνωσία οδηγεί στην αυτογνωσία. Όποιος σπούδασε έναν άνθρωπο και τον έμαθε καλά, τότε έχει γνωρίσει και τον εαυτό του. Η ετεροπαρατήρηση οδηγεί στην αυτοπαρατήρηση και η σύγκριση οδηγεί στην κρίση – στη σωστή κρίση του εαυτού μας.

Η Ψυχολογία εξετάζει και σπουδάζει – ως επιστήμη – τις εκδηλώσεις του ψυχικού βίου των ατόμων. Οι εκδηλώσεις αυτές έχουν δύο αφετηρίες: α) τον χαρακτήρα ή προσωπικότητα, που είναι η ψυχική ιδιομορφία του ατόμου (δηλ. το σύνολο των σταθερών ιδιοτήτων που σχετίζονται περισσότερο με την κληρονομικότητα και λιγότερο με τις κοινωνικές επιδράσεις), και β) τη συμπεριφορά ή διαγωγή, που είναι το σύνολο των εκδηλώσεων του ατόμου (με λόγια ή με πράξεις) στις σχέσεις του με τα άλλα άτομα της κοινωνίας. Οι αντιδράσεις του αυτές μαρτυρούν και τον πολιτισμό του. Κάτω από ορισμένες συνθήκες (αγωγή, φόβος, κ.α.) η συμπεριφορά του ατόμου τροποποιείται ευκολότερα απ’ ότι τροποποιείται ο διαμορφωμένος και παγιωμένος χαρακτήρας του. Ωστόσο, το ν’αλλάζεις διαγωγή είναι σα ν’αλλάζεις χρωματισμό στον τοίχο. Το προηγούμενο χρώμα παραμένει κάτω απ’το καινούριο. Η κοινωνική συμπεριφορά εμπεριέχει σπερματικά την γενετική συγκρότηση του χαρακτήρα, αλλά κυρίως είναι προϊόν αντιδράσεων των εκάστοτε ερεθισμάτων του περιβάλλοντος (αφού υπάρχει στενότατη αλληλεπίδραση του ατόμου και κοινωνικού περιβάλλοντος). Ουσιαστικά η συμπεριφορά μας είναι ένα κλάσμα με αριθμητή την ατομική μας έκφραση και παρονομαστή την κοινωνική συμπεριφορά της ομάδας.

Γνωρίζουμε βέβαια ότι η κοινωνία αποτελείται από άτομο που συνδέονται μεταξύ τους με κοινά πολιτιστικά στοιχεία (ήθη, έθιμα, παραδόσεις, γλώσσα, ιδεολογία, κ.ά.), που έχουν κοινά συμφέροντα και επιδιώξεις, και που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά τους με κοινούς κανόνες και νόμους. Η κοινωνικότητα στον άνθρωπο είναι έμφυτη αλλά και επίκτητη. Βασίζεται στην κληρονομικότητα και συγχρόνων υπαγορεύεται από τις ανάγκες της ζωής. Οι διάφοροι τομείς των ανθρωπιστικών επιστημών, και ιδιαίτερα της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας και της ανθρωπολογίας ασχολούνται με την κοινωνική συμπεριφορά – τη φυσιολογία της και την παθολογία της. Σήμερα τα ναρκωτικά και το AIDS δημιουργούν πρόσθετα προβλήματα.

Οι στοιχειώδεις γνώσεις της ψυχολογίας αλλά και οι εμπειρικές ικανότητες για την ψυχολογία των συνανθρώπων μας, βοηθούν πάρα πολύ στην προσαρμογή μας στον κοινωνικό χώρο, στη ρύθμιση της σωστής συμπεριφοράς μας και στο ν’ αποχτήσει η ζωή μας «ανθρώπινη ουσία» και ποιότητα αναβαθμισμένη. Θεμέλιος και ακρογωνιαίος λίθος η ψυχολογία στις διαπροσωπικές μας σχέσεις, μας ανοίγει δρόμους εκεί που με την πρώτη ματιά βλέπουμε φράγμα αδιαπέραστο, σ’όλες τις καμπές του βίου μας. Μ’αυτήν βοηθό, ο μαθητής συμπεριφέρεται σωστά στον συμμαθητή του, ο σπουδαστής στον συμφοιτητή του, ο εργαζόμενος στον συνάδελφό του, ο ερωτευμένος στον ερωτικό του σύντροφο, ο τεχνίτης στον ομότεχνο, ο ανώτερος στον κατώτερο, ο κατώτερος στον ανώτερο, ο άντρας στη γυναίκα, η γυναίκα στον άντρα, ο οικονομικά δυνατός στον οικονομικά αδύνατο, ο ευγενής στον αγενή, ο μορφωμένος στον αμόρφωτο, ο ηθικός στον ανήθικο, ο ειλικρινής στον ανειλικρινή, ο τολμηρός στο δειλό, ο αλτρουιστής στον ατομιστή, ο μεγάλος στον μικρό, ο δάσκαλος στο μαθητή, ο γονιός στο παιδί, ο φίλος στον φίλο αλλά και στον ξένο.

Οι διαφορές που παρουσιάζουν οι άνθρωποι είναι περισσότερο επίκτητες, εξαιτίας των «ρόλων» που παίζουν στην κοινωνία ανάλογα με τη θέση τους, γιατί αυτοί οι ρόλοι επιδρούν στην προσωπικότητα. Η παιδεία και η αγωγή συμπληρώνουν τη δομή του χαρακτήρα.

Εφόσον η κοινωνικότητα προβάλλει ως έμφυτη τάση για επικοινωνία και συμβίωση με τους άλλους, επειδή ο άνθρωπος δεν είναι αυτάρκης (υλικά και ψυχικά, ηθικά και πολιτιστικά), τη φυσιολογική του πληρότητα και ισορροπία το Εγώ – ως ατομικό συμφέρον της ύπαρξης – τη βρίσκει στο Εμείς – ως κοινωνικό συμφέρον. Κι η προσαρμογή σ’ αυτή την κοινωνική συμβίωση, που θα οδηγήσει σ’ έναν ομαλό ψυχικό βίο, περνάει μέσα από ένα πλέγμα δημιουργικής προσπάθειας και αλτρουιστικής συμπεριφοράς. Σ’ αυτό το είδος της συμπεριφοράς θα διακρίνουμε: την άμβλυνση του ενστίκτου της επιθετικότητας και την καταστολή των συγκρούσεων, την καλλιέργεια της συνεργασίας και του αλληλοσεβασμού, τη δημιουργία φιλικών διαπροσωπικών σχέσεων, το πνεύμα της συμπαράστασης, της στοργής και της αγάπης, αλλά και της αξιοπρέπειας, της τιμής και της εμπιστοσύνης, την παραδοχή της ισότητας των δυο φύλων, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων – που είναι απόρροια της ανθρωπιστικής ηθικής. Μέσα σ’ ένα τέτοιο κλίμα δικαιοσύνης ελευθερίας και ανθρωπιάς, το συναίσθημα της αβεβαιότητας, και της ανασφάλειας (που είναι η πηγή του άγχους της εποχής μας) υποχωρεί, και αυτή η «κοινωνικοποίηση του Εγώ» ολοκληρώνει το άτομο, που αποκτάει σιγά – σιγά μια ώριμη κοινωνική συνείδηση με υψηλούς στόχους.

Την αντίθετη τελείως εικόνα συναντούμε στον ατομιστή με την αντικοινωνική συμπεριφορά, που τελικά ζημιώνει την ύπαρξη του και τους άλλους. Εξάλλου, ” ΤΟ ΤΩ ΣΜΗΝΕΙ ΜΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΟΥΔΕ ΤΗ ΜΕΛΙΣΣΗ ΣΥΜΦΕΡΕΙ” (Μ.Αυρήλιος)

Το πρόβλημα της ψυχολογίας του ατόμου μέσα στον κοινωνικό χώρο είδε τις σωστές διαστάσεις ο A. Adler (1870-1935). Μαθητής του S. Freud και ιδρυτής της «Ατομικής ψυχολογίας» δέχεται πως το βασικό κίνητρο της δραστηριότητας του ανθρώπου (που πηγάζει απ’το δυναμικό ασυνείδητο) είναι η ορμή για κοινωνική αναγνώριση, για επικράτηση και κυριαρχία, για υπερνίκηση των μειονεκτημάτων του και δύναμη. To κάθε άτομο που είναι – ξεχωριστό και ανεπανάληπτο φοβάται μήπως το απορρίψει η ομάδα εξαιτίας κάποιας σωματικής ή πνευματικής μειονεξίας του (: εσωτερική αιτία) ή όταν το περιβάλλον είναι ακατάλληλο (: εξωτερική αιτία) οπότε δεν γίνεται σωστή αποτίμηση της αξίας του. Έτσι, εμποδίζεται η ορμή και η τάση για αναγνώριση, και δημιουργείται ένα πιεστικό συναίσθημα αυτοϋποβιβασμού και κατωτερότητας που θέτει σε κίνδυνο την ίδια του την ύπαρξη, ένα σύμπλεγμα μειονεκτικότητας (Minderwrtigkeits Komplex). Σ’αυτό το συναίσθημα της αυτοϋποβάθμισης το άτομο αντιδρά με δυο τρόπους: α) το αντισταθμίζει με την εξιδανίκευση και την δημιουργικότητα σ’ έναν άλλο τομέα. Εκεί οφείλονται τα μεγάλα επιτεύγματα των ελαττωματικών ατόμων (Δημοσθένης, Αγησίλαος, Τουλούζ – Λωτρέκ, Μπετόβεν κ.α) β) το απωθεί προς το ασυνείδητο και παθαίνει νεύρωση. Η νεύρωση είναι ένα σύστημα προσωπικών υπεκφυγών και δικαιολογιών που αφορούν αντικοινωνικές αντιδράσεις συμπεριφοράς. Το άτομο επιχειρεί να δικαιολογήσει την (ανάρμοστη) στάση του ως προς την επίλυση κυρίως τριών βασικών προβλημάτων του: α) την επαγγελματική του αποκατάσταση, β) τη σχέση του με το ετερόφυλο, γ) τις διανθρώπινες σχέσεις του. Τα νευρωτικά συμπτώματα είναι συνήθεις φανταστικές ασθένειες για να δικαιολογήσει το άτομο την αδυναμία του.

Ο S.Freud (1865-1939) ως αιτία της νεύρωσης βρίσκει τις “απωθήσεις” στο ασυνείδητο τις επιθυμίες του ατόμου (και ιδιαίτερα την σεξουαλική) επειδή τις απαγορεύει η κοινωνία, το γονεϊκό πρότυπο, ο θεός, το υπερ-Εγώ (: η ηθική συνείδηση) του νευρωτικού.

Ο νεοφροϋδικός Erich Fromm (1900-1980) υποστηρίζει ότι μέσα στη σύγχρονη απάνθρωπη κοινωνία όπου απουσιάζει η αλληλεγγύη και η αγάπη, το άτομο εγκαταλείπει την προσπάθεια για προσωπική εξατομίκευση και μιμείται έναν “κοινωνικό τύπο” νομίζοντας έτσι ότι θα λύσει τα προβλήματά του. Οι γονείς, όπως και η αγωγή της πολιτείας καλλιεργούν στον νέο άνθρωπο έναν “κοινωνικό χαρακτήρα” (προσαρμοσμένον στο πολιτικο-οικονομικό σύστημα της χώρας) εις βάρος του “ατομικού του χαρακτήρα” και της ανάπτυξης μιας ελεύθερης και δημιουργικής προσωπικότητας. Ο Fromm διακρίνει στη σημερινή κοινωνία τους εξής “μη παραγωγικούς” κοινωνικούς τύπους: τον εκμεταλλευτή, τον υποτακτικό, τον σαδιστή, τον μαζοχιστή, τον άβουλο, τον εύπιστο, τον φανατικό. Την μίμηση των κοινωνικών προτύπων υποστήριξαν και οι κοινωνιολόγοι G.Tarde (1843-1904) και E.Durkheim (1858-1917).

Ο ομαλός ψυχικός βίος που εξασφαλίζεται από ομαλές κοινωνικές συνθήκες και προπαντός από σωστή και φωτισμένη παιδεία, είναι μια εγγύηση για σωστή και φυσιολογική συμπεριφορά. Το ψυχολογικό πρόβλημα εμφανίζεται όταν το άτομο συμπεριφέρεται με τρόπο ασυνεπή προς τις προσωπικές του ανάγκες ή τις κοινωνικές απαιτήσεις. Τότε έχουμε διαταραχή της συμπεριφοράς και πρέπει ν’αναζητήσουμε τα αίτια και τις μορφές θεραπείας. Όρος απαραίτητος για την αντιμετώπιση αυτού του ατόμου είναι η κατανόηση και η ανεκτικότητα με την οποία θα τον περιβάλλουμε. Τα παιδιά, οι έφηβοι και οι γέροι χρειάζονται περισσότερο αυτή τη στοργική αντιμετώπιση. Η συναισθηματική οξύτητα είναι η χαρακτηριστική συμπεριφορά του απαίδευτου και άπειρου, ενώ η πνευματική επιείκεια είναι κορυφαία αρετή του πεπαιδευμένου και πεπειραμένου. Η προκατάληψη, η νοσηρή φαντασία, η καχυποψία κι ο εγωισμός είναι πάντα κακοί σύμβουλοι στην αμερόληπτη ψυχολογία των συνανθρώπων μας.

Οι διάφοροι τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας δημιουργούν ή επηρεάζουν την ψυχολογία των ατόμων που τους εκπροσωπούν. Τα διάφορα επαγγέλματα των εργατών ή των επιστημόνων, των επιχειρηματιών ή των πνευματικών ανθρώπων που ασχολούνται με την αισθητική, την ηθική και τη φιλοσοφία της γνώσης, διαμορφώνουν και μια ιδιαίτερη ψυχολογία, που πρέπει κάθε φορά να τη λαμβάνουμε υπόψη μας στις συνδιαλλαγές μας μαζί τους. Φυσικά, πριν απ’ το επάγγελμα υπάρχει ο άνθρωπος με τον έμφυτο χαρακτήρα του και απέναντι του υπάρχει ο συνάνθρωπος που θα τον κρίνει με κατανόηση ή θα τον κατακρίνει με μεροληψία. Όμως, πριν κακοχαρακτηρίσουμε κάποιον, ας σκεφτούμε μήπως ανήκει σε διαφορετικό ψυχολογικό τύπο απ’ τον δικό μας – και να τον κρίνουμε με το δικό του μέτρο. Γιατί, πως μπορεί να ζητάμε τον ίδιο ήχο από ένα όργανο της ορχήστρας διαφορετικό απ’ το δικό μας; Γι’ αυτό και οι άνθρωποι ομαδοποιούνται και πιάνουν φιλίες σύμφωνα με τις ομοιότητες που έχουν, όπως και τα μουσικά όργανα της ορχήστρας απαρτίζουν ηχητικές ενότητες. Ο Δημόκριτος το επισήμανε: «Ομοφροσύνη φιλίην ποιεί». Και κάτι ακόμα σημαντικό: Είναι κακός ψυχολόγος όποιος βασισμένος στην ψυχολογία του φύλου του αναλύει και κρίνει το άλλο φύλο. Για τη σωστή κατανόηση της γυναικείας συμπεριφοράς πρέπει ο άντρας να χρησιμοποιεί γυναικεία κριτήρια. Πράγμα αδύνατο για την φύση του. (Και το αντίστροφο).

Η δικαιοσύνη απαιτεί να είμαστε αντικειμενικοί στις ψυχολογικές κρίσεις μας, αλλά οι προτιμήσεις μας νοθεύουν την αντικειμενικότητα μας. Ακόμα και σε πράξεις ηθικά αδιάφορες (όπως το πως τρώμε ή κοιμόμαστε) δίνουμε κάποιον ηθικό ή δεοντολογικό προσδιορισμό, ανάλογα με το πρόσωπο που συμπαθούμε ή αντιπαθούμε. Εξάλλου, ο άνθρωπος που συμπαθούμε κι όχι ο άνθρωπος με τη λογική μπορεί και να μας επηρεάσει στην αλλαγή της συμπεριφοράς μας. Είναι επίσης αξιοπρόσεκτο και το ότι αν τύχει κι έχει κάποιος τα προτερήματα του ανθρώπου που αντιπαθεί, συχνά επιθυμεί ν’ απαλλαγεί απ’ αυτά, μα πρόθυμα μιμείται τα ελαττώματα του φίλου του…

Σημαντικό ρόλο στη συμπεριφορά παίζει η ηλικία. Ο νέος, κι αν ακόμα έχει τη μάθηση ενός γέρου σοφού, ποτέ δεν θα χει και την ίδια συμπεριφορά. Η ηλικία είναι η σοφία της συμπεριφοράς. Βέβαια, η συμπεριφορά ακολουθεί πιστά την παιδεία μας όπως ο ίσκιος το σώμα μας, αλλά η συμπεριφορά είναι μια γρήγορη συνήθως αντίδραση σ’ ένα ερέθισμα. Για κάθε ξένη όμως επίδραση υπάρχει μόνο μια σωστή αντίστοιχη αντίδραση από μέρους μας. Γι’ αυτό γλιστράμε σε λάθος. Η σωστή συμπεριφορά είναι μία, τα πάθη μας πολλά και η άγνοια μας περισσότερη. Κι ακόμα, ψυχολογούμε τους άλλους επιπόλαια και μετά διαμαρτυρόμαστε ότι μας εξαπάτησαν… Χρειάζεται λοιπόν προσοχή και σχολαστική μελέτη των χαρακτήρων που συναναστρεφόμαστε, τόσο στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο όσο και στον στενότερο φιλικό ή οικογενειακό. Το περιβόητο «χάσμα των γενεών» δεν θα είχε αυτό το εύρος αν χαρακτήριζε όλους η κατανόηση και η διαλλακτικότητα απέναντι στα ετεροχρονικά άτομα (που αναγκαστικά είναι φορείς των αξιών και ιδεολογιών της εποχής τους).

Κι αν προσπαθήσουμε επίμονα να καταλάβουμε τη συμπεριφορά του κόσμου – αιτιολογώντας τη – τότε θα γνωρίσουμε έκπληκτοι έναν καινούργιο κόσμο ανθρώπων. Έναν κόσμο γεμάτον αξίες που παραγνώρισε ο εγωισμός μας, και γεμάτων αγωνία που προσπέρασε η στοργή και η αγάπη μας.

Όλοι ομολογούν ότι στάθηκαν πολύ τυχεροί εκείνοι που ευτύχησαν στην ερωτική τους ζωή. Και μ’ αυτό εννοούν την πλήρη – κατά το δυνατόν- συνάντηση των δύο εραστών, που είχαν καταργήσει την επιφυλακτικότητα και την υποκρισία και οι προσωπικότητες των δύο συγχωνεύονται σε μία, έτσι που η πεζή ζωή μετατρέπεται σε παράδεισο. Το ερωτικό φαινόμενο δίνει μια άλλη διάσταση, πιο υπερβατική στη ζωή μας.

Το ερωτικό φαινόμενο αφορά στην ελκτική γοητεία δυο ατόμων που βασικά στοχεύουν στην απόλαυση της σεξουαλικής ηδονής. Αυτό είναι το πρωτογενές βιολογικό κίνητρο της ερωτικής έλξης, και δευτερογενώς η φύση επιτελεί το θαυμαστό έργο της: την διαιώνιση του είδους.

Υπάρχει λοιπόν το «ένστικτο της συνουσίας και όχι της αναπαραγωγής» (Νίτσε). Η αμοιβαία έλξη είναι η αφετηρία του έρωτα που οδηγεί σε έναν δαιδαλώδη δρόμο αιθρίας και καταιγίδων, συμφωνίας και ασυμφωνίας χαρακτήρων, ρεαλισμού και ρομαντισμού, ορθολογικής αποτίμησης και φαντασιακής αλληλοεξιδανίκευσης, έως ότου ο έρωτας τερματίσει στον γάμο και την συμβίωση, ή στον χωρισμό και τη μοναξιά. Γι’ αυτό ένας επιτυχημένος έρωτας στηρίζεται σε άτομα μη εγωκεντρικά, αλλά αλτρουιστικά, με κατανόηση και διαλλακτικότητα, με ευγένεια και ήθος, συνεργάσιμα και συμβιβαστικά, υποχωρητικά και καλλιεργημένα.

Αντίθετα, άτομα ανίκανο να ψυχολογήσουν σωστά τον σύντροφό τους, άτομα υπερθυμικά, παρορμητικά και ευέξαπτα, χαρακτήρες ασταθείς και θρασύδειλοι, συμπλεγματικοί και καχύποπτοι, αποτυγχάνουν στον έρωτα. Οι άνθρωποι που θέλουν να παίρνουν χωρίς να δίνουν, παραχαϊδεμένοι και άβουλοι (από την υπερπροστασία των γονέων) υπερόπτες και «ρατσιστές» δεν έχουν θέση στον ερωτικό παράδεισο. Κάθε άνθρωπος διψάει για έρωτα που συνδυάζει την ψυχική αγάπη και την σωματική συνεύρεση. Κι αυτή η δίψα πραΰνεται προσωρινά και πάλι φουντώνει ανικανοποίητη, γιατί η ζωή είναι δεμένη με τον έρωτα και με όλες τις παραλλαγές του.

Βασικό στοιχείο του μεγάλου έρωτα είναι η αποκλειστικότητα. Χαρακτηριστικά του γνωρίσματα είναι η αφοσίωση μέχρι θυσίας, το συναίσθημα της ιδιοκτησίας απ’ όπου πηγάζει και η επιθετικότητα προς τους ανταγωνιστές. Ο αληθινός έρωτας γνωρίζει να εξισορροπεί το ένστικτο με το συναίσθημα και τη φαντασία. Η φύση διδάσκει την τέχνη και την φιλοσοφία του έρωτα, και η εμπειρία του ολοκληρώνεται αφού περάσει η πρώτη νεότητα. Στους ώριμους ανθρώπους ωριμάζει και ο έρωτας. Τότε εξευγενίζεται, ωραιοποιούνται οι τρέλες του και υποβαθμίζεται ο εγωισμός του, γιατί ο έρωτας είναι ένα πάθος εγωιστικό και απαιτητικό, αδηφάγο και αψίκορο. Ωστόσο ο έρωτας είναι μια συζυγία ψυχών αμφίσημη: επιτυχημένη ή αποτυχημένη. Άλλοτε πρόκειται για μια διπλή ευτυχία και άλλοτε καταλήγει σε μια διπλή μοναξιά.

Για την έν-θεη ή εν-θουσιαστική μανία του έρωτα μας μιλούν ο Πάν και οι Νύμφες, καθώς και όλοι οι θεοί και τα σύμβολα της γονιμότητας σε όλους τους λαούς της γης.

Ο έρωτας στην αρχαιοελληνική μυθολογία ενσαρκώνεται στο πρόσωπο της Αφροδίτης, ενώ ο γάμος στην φυσιογνωμία της Ήρας. Η πρώτη εμφανίζεται γεμάτη θέλγητρα και καλοσύνη, αλλά η δεύτερη σαν κακότροπη και εχθρό της. Κι αυτό δείχνει την δυσκολία της συνύπαρξης του έρωτα μέσα στο γάμο, μιας ύπαρξης – της ανθρώπινης – που από την φύση της είναι βιολογικά δισυπόστατη, ενστικτικά πολυερωτική και συναισθηματικά μονογαμική. Το μεγάλο κατόρθωμα αυτής της ύπαρξης είναι να μπορέσει να διατηρήσει τον έρωτα μέσα στον γάμο. Αυτό θέλει μεγάλη τέχνη και πείρα, θέληση και ψυχική επάρκεια.

Ο έρωτας αρχίζει από την επαφή των χειλιών στο φιλί, που είναι μια πρόγευση – ωμοφαγική – του πλάσματος που αγαπάμε. Και ύστερα «οι εραστές αγκαλιάζονται, παλεύουν και φιλιούνται ο καθένας για λογαριασμό του, λέγοντας: «σ’ αγαπώ, σε λατρεύω» και κλαίνε και πονούν και μαλώνουν λέγοντας: «είμαστε ευτυχισμένοι»! (Henry Barbusse).

Στον έρωτα – όπως άλλωστε και σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες – υπάρχουν διαβαθμίσεις εντάσεων: η έλλειψη, η μεσότητα, η υπερβολή. Στην πρώτη βαθμίδα βρίσκονται οι αφύσικα εγκρατείς – ανέραστοι. Εδώ υπάγονται οι βιολογικά ανίκανοι ή υποτονικοί, οι ψυχολογικά κομπλεξικοί από τον φόβο του σεξουαλικού συντρόφου ή από κάποια ατυχή απόρριψη στην ερωτική τους ζωή, και σε μεγάλο ποσοστό οι υποταγμένοι σε κάποια θρησκευτική πίστη ή στην διακονία ενός υψηλού ιδανικού που έταξαν ως σκοπό της ζωής τους. Αυτές είναι οι βασικές και συνηθέστερες περιπτώσεις αυτής της βαθμίδας. Υπάρχουν όμως και πολλές άλλες εξατομικευμένες αλλά σπανιότερες.

Στην μέση – νορμάλ κατηγορία βρίσκονται οι περισσότεροι άνθρωποι. Γι’ αυτούς η ερωτική λειτουργία είναι μια φυσιολογική και αναγκαία επιταγή στην οποία πειθαρχούν χωρίς άγχος και ψυχικές αναστολές, χωρίς υπερβολές και απαράδεκτες εκτροπές. Η χαρά που προσφέρει η ζωή με τον ερωτικό σύντροφο είναι μεγάλη και δεν την αρνούνται. Την επιδιώκουν όσο το επιτρέπει ο τρόπος της ζωής τους, και ενώ την αναγνωρίζουν ως ύψιστο αγαθό, δεν θυσιάζονται γι’ αυτό, όταν κάτι δεν πάει κατ’ ευχήν. Είναι πάντοτε ανοιχτοί και καλοπροαίρετοι στον έρωτα, και δεν δένονται στο κατάρτι της άρνησης και της εγκράτειας σαν τον Οδυσσέα, όπως οι άνθρωποι της πρώτης βαθμίδας.

Στην ερωτική υπερβολή ανήκουν οι ερωτομανείς και παθιασμένοι, οι λάγνοι οι παράφοροι και οι τρελοί από το πάθος. Αυτοί είναι οι αδηφάγοι και μέθυσοι, που γίνονται παρανάλωμα της ερωτικής φλόγας και οδηγούνται συχνά στην παραφροσύνη, στο έγκλημα και στην καταστροφή. Η κατάχρηση της θεραπευτικής δόσης μετατρέπει το φάρμακο του έρωτα σε φαρμάκι θανατηφόρο. Ο φυσιολογικός πόθος γίνεται αφύσικο πάθος και καταλήγει σε πάθημα.

Τόσο η πρώτη κατηγορία: το ισόβιο ΟΧΙ στον έρωτα, όσο και η τρίτη με την ισόβια υπερβολή, έχουν το ίδιο αρνητικό αποτέλεσμα για τον άνθρωπο. Ο Ευριπίδης το είχε επισημάνει: «Αυτοί που αποφεύγουν υπερβολικά την Αφροδίτη είναι το ίδιο άρρωστοι μ’ εκείνους που την κυνηγούν υπερβολικά» (Οι την Κύπριν άγαν φεύγοντες, νοσούσι ομοίως τοις άγαν θηρωμένοις).

Ο ρόλος του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του παιδιού

Το παιχνίδι και η κίνηση αποτελεί ενστικτώδη εκδήλωση της εσωτερικής έκφρασης του ανθρώπου, που φανερώνεται με μια ποικιλία κινήσεων και αισθήσεων. Το παιχνίδι είναι πάντα παρόν, είναι μια γενική ένδειξη ζωής, γιατί δεν παίζουν μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα ζώα. Στον άνθρωπο όμως συνδυάζεται η ενστικτώδης ορμή για κίνηση και χαρά με την ανάγκη για δημιουργία. Παιδί και παιχνίδι είναι δύο λέξεις που συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους και άρα δεν μπορεί να λείψει το παιχνίδι από το παιδί.

Μέσα από το παιχνίδι εδώ και χιλιάδες χρόνια τα παιδιά ψυχαγωγούνται, αυτοδιαπαιδαγωγούνται, ανταγωνίζονται σωστά με τα συνομήλικά τους, μαθαίνουν να πειθαρχούν, διαμορφώνουν χαρακτήρα, δημιουργούν προσωπικότητα, κοινωνικοποιούνται.

Πρώτοι οι Έλληνες φιλόσοφοι Πλάτωνας, Αριστοτέλης, Αναξαγόρας, Πλούταρχος και ο ιατροφιλόσοφος Γαληνός, κατανόησαν τη μεγάλη αξία του.

Ο Πλάτωνας θεώρησε, το παιχνίδι μέσο αγωγής, αυτογνωσίας και καλλιέργειας του παιδιού. Είπε ότι: «Έλληνες αεί παίδες εστέ».

Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι το παιχνίδι συμβάλλει στην ψυχική και πνευματική προαγωγή του παιδιού, ενώ παράλληλα αναπτύσσει τη δημιουργικότητά του.

Κατά τον Πλούταρχο, ο φιλόσοφος Αναξαγόρας ζήτησε τη μέρα που θα πεθάνει, να μην τον κηδέψουν με τιμές, αλλά να αφήσουν τα παιδιά να σχολάσουν από τα μαθήματά τους και να παίξουν.

Ο Schiller πίστευε ότι: «Τα παιχνίδια σε ένα λαό βοηθούν να ανακαλύψουμε την ποιότητά του και την αξία της τέχνης του».

Ο Piaget ότι: «Τα παιχνίδια είναι μέσο ανάπτυξης της νοημοσύνης και των άλλων γνωστικών δεξιοτήτων».

Ο Freud θεωρεί ότι «Το παιχνίδι είναι έκφραση του υποσυνείδητου και της φαντασίας του παιδιού».

Τέλος ο Erikson υποστηρίζει ότι: «Το παιδί στο παιχνίδι απαλλάσσεται από ψυχικά συμπλέγματα, αγωνίες και δειλίες, γίνεται ελεύθερο, πειθαρχικό και κοινωνικό».

Οι θεωρίες αυτές αλληλοσυμπληρώνονται και δείχνουν τη μέγιστη σημασία του παιχνιδιού για τη ζωή των παιδιών και συνεπώς για την κοινωνία. Το παιχνίδι είναι πηγή χαράς και δικαίωμα του κάθε παιδιού.

Μέσα από το παιχνίδι παρέχονται πολύτιμες ευκαιρίες μάθησης σε πολλούς διαφορετικούς τομείς κοινωνικής και προσωπικής εξέλιξης. Το παιχνίδι διδάσκει το νήπιο και το παιδί, γιατί του δίνει την ευχέρεια να δοκιμάσει τις σωματικές και πνευματικές δυνατότητές του, να συνεργασθεί και να κοινωνικοποιηθεί. Μέσα στο παιχνίδι συνειδητοποιεί το δικαίωμα αλλά και την υποχρέωση, αναπτύσσει κοινωνική επίγνωση και συνείδηση και δημιουργεί ευκαιρίες διερεύνησης εννοιών, όπως η δικαιοσύνη και η ισότητα. Αποκτά θάρρος, μαθαίνει να παρατηρεί, να υποστηρίζει, να κρίνει, να έχει πρωτοβουλία. Μαθαίνει να οργανώνεται, να κερδίζει και να χάνει. Αναπτύσσει την έκφραση και την φαντασία, την ευελιξία σε διαφορετικές καταστάσεις και τη μάθηση που πηγάζει από την ενεργό συμμετοχή του.

Το παιχνίδι είναι μια σταθερή αξία της παιδικής ηλικίας σε όλες τις κοινωνίες, το μέσο για την ομαλή ψυχοσωματική και πνευματική ανάπτυξη, ένα στάδιο προπαρασκευαστικό για τη μετέπειτα ζωή του.

Αν ένα παιδί στερηθεί κατά την πρώιμη παιδική ηλικία ορισμένα κινητικά ερεθίσματα αυτό πιθανόν να έχει δυσμενή επίδραση σε ορισμένα κέντρα του εγκεφάλου, η πλήρης ανάπτυξη των οποίων εξαρτάται από εξωτερικά ερεθίσματα.

Στην παιδική ηλικία ενεργοποιείται μέσα από το παιχνίδι μια παιχνιδιάρικη προσέγγιση της ζωής, η οποία συμπεριλαμβάνει την ικανότητα του ανθρώπου να προσφέρει χιούμορ και διασκέδαση στις σχέσεις του και να βλέπει τις δυσκολίες της ζωής ως προκλήσεις κι όχι ως αξεπέραστα εμπόδια.

Το παιχνίδι είναι μια δράση απαραίτητη στο παιδί, όπως το ψωμί και ο αέρας, είναι μια αυτοέκφραση φυσική. Ξεκινά από τη χαρά και καταλήγει σε αυτή. Εκεί ξεχειλίζει η θέληση του παιδιού να ζήσει. Εάν στερηθεί το παιχνίδι είναι σα να του στερείται η ευκαιρία να απολαύσει τη ζωή. Η χαρά αυτή κοκκινίζει τα μάγουλά του, κάνει τα μάτια του να λαμπυρίζουν, χαρίζει γέλιο, καλοσύνη, αγάπη για όλο τον κόσμο.

Ο ρόλος του παιχνιδιού ήταν πολύ σημαντικός για την ομαλή ανάπτυξη πολλών γενεών παιδιών, αφού, καθώς ήταν το προϊόν του δρόμου, της γειτονιάς, της πλατείας, αποτελούσε ταυτόχρονα μοχλό για δημιουργική απασχόληση και έκφραση των στοιχείων του χαρακτήρα και του εσωτερικού κόσμου κάθε παιδιού. Μέσα από το παιχνίδι τα παιδιά διασκέδαζαν, δημιουργούσαν, εκφράζονταν, ανέπτυσσαν τη φαντασία και την ευρηματικότητά τους και μάθαιναν να υπακούουν σε κανόνες απαραίτητους στη διαδικασία του παιχνιδιού, να συνεργάζονται, να κερδίζουν και να χάνουν. Δε χρειαζόταν πολλά. Αρκούσε ο αυθορμητισμός τους, το κέφι και απλά υλικά όπως πετραδάκια, κουρέλια, ξύλα, λάσπη, κλωστές, κεραμίδια κι ότι άλλο παλιό έβρισκαν παραπεταμένο.

Είναι αξιοσημείωτο το πόσο έρχονται σε αντίθεση όλα τα παραπάνω με τα σημερινά ακριβά βιομηχανικά και ηλεκτρονικά παιχνίδια που δύσκολα προάγουν τη διαπροσωπική επαφή, αλλά αντίθετα ενισχύουν την αρνητική μοναχικότητα, την παθητικότητα, την υπερκατανάλωση και κάποιες φορές ακόμα και τη βία απομονώνοντας τα παιδιά μέσα στα σπίτια τους μπροστά στην τηλεόραση ή την οθόνη ενός υπολογιστή.

Κι όμως είναι δυνατόν να αντληθούν οι θετικές επιδράσεις του παιχνιδιού πρώτα μέσα στην οικογένεια με τον ξεχωριστό χρόνο που μοιράζονται οι γονείς με τα παιδιά κατά τη διάρκεια ενός ευχάριστου παιχνιδιού. Μετά στη σχολική κοινότητα μπορούν και πρέπει να δοθούν οι δυνατότητες στα παιδιά να δημιουργούν μόνα τους παιχνίδια που θα λειτουργήσουν ως μοχλός για την δημιουργική φαντασία τους.

Μέσα από το παιχνίδι τα παιδιά αποκτούν συγκεκριμένες δεξιότητες π.χ.:

• Ανάπτυξη γλωσσικών και δεξιοτήτων ακρόασης και παρατήρησης.
• Ικανότητα τήρησης και παροχής σύνθετων οδηγιών.
• Ανάπτυξη δεξιοτήτων μνήμης και ικανότητας αναστοχασμού.
• Δημιουργία νέων κανόνων και προτύπων.
• Ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας και επίλυσης προβλημάτων.
• Καλλιέργεια της ικανότητας επιμονής σε μια δραστηριότητα.
• Ανάπτυξη υπευθυνότητας και ηγετικών δεξιοτήτων.
• Πραγματοποίηση λαθών μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον.
• Ικανότητα αναγνώρισης των πράξεων των άλλων.
• Ανάπτυξη της εικόνας και επίγνωσης του σώματος

Τεχνητή Νοημοσύνη: Θα ξεπεράσει τον άνθρωπο;

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τη νέα πραγματικότητα της εποχής μας, την κινητήρια δύναμη για την παγκόσμια αρχή, με τις μεθόδους της οποίας οι άνθρωποι θα μπορέσουν να υποδουλωθούν. 

Ωστόσο αγαπημένη τεχνική της Νέας Τάξης είναι εκτός των άλλων να προϊδεάζει τους ανά πάσα στιγμή απείθαρχους ανθρώπους για μία επερχόμενη μεγάλη καταστροφή. Την λύση βέβαια θα την παρουσιάσει η ίδια η παγκόσμια αρχή και θα είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της.

Ας δούμε τι υποστηρίζει ένας εκ των κορυφαίων εκπροσώπων της, ο Έλον Μασκ:

"Η τεχνητή νοημοσύνη (AI), ιδιαίτερα όταν αυτή διεισδύει στο μυαλό και την καθημερινότητα των ανθρώπων, είναι επικίνδυνη. Λοιπόν λέτε, τι κακό μπορεί να κάνει η τεχνητή νοημοσύνη στο δίκτυο; Θα μπορούσε να ξεκινήσει έναν πόλεμο" προειδοποιεί ο Ελον Μασκ

Αυτό το καταστροφικό σενάριο της "αποκάλυψης" δεν είναι καινούργιο από τον Έλον Μασκ. Δεν πέρασε πολύς καιρός από τότε που ο ίδιος είχε τονίσει πως με το να διεισδύουμε στον κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης, "είναι σαν να καλούμε έναν δαίμονα".

Προς τι ωστόσο η καθυστερημένη ευαισθητοποίηση ενός τόσο καλού εκπροσώπου της νέας εποχής;
Κατά καιρούς πολλά "καλά παιδιά" της Νέας Τάξης έχουν προειδοποιήσει για ραγδαίες παγκόσμιες αλλαγές, από την αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας, ιδιαίτερα στην περίπτωση που αυτή γίνεται μία καθημερινή "εξάρτηση" για τους ανθρώπους.

"Ο ανθρώπινος πολιτισμός μπορεί να βρεθεί σε σοβαρό κίνδυνο", αναφέρει χαρακτηριστικά ο Έλον Μασκ. 

Φως στο μυστήριο των φωτεινών κηλίδων του νάνου πλανήτη Δήμητρα, που είναι μάλλον άλατα μπάνιου!

Οι μυστηριώδεις λαμπερές κηλίδες στην επιφάνεια του νάνου πλανήτη Δήμητρα (Ceres), που έως τώρα έκαναν τους επιστήμονες να ξύνουν το κεφάλι τους με απορία, φαίνεται πως αποτελούνται από ένα πολύ πεζό συστατικό: άλατα όπως αυτά που βάζουμε στο μπάνιο! 

 

Όταν ένας μικρότερος αστεροειδής πέφτει πάνω στη Δήμητρα, δημιουργεί έναν κρατήρα, φέρνοντας έτσι στο φως ένα υπόγειο στρώμα αλμυρού πάγου. Όσο πιο πρόσφατο είναι αυτό το παγωμένο νερό με τα άλατα, τόσο πιο πολύ λάμπει η περιοχή. Καθώς σταδιακά ο εκτεθειμένος πάγος εξαχνώνεται (μετατρέπεται απευθείας σε αέριο), οι κηλίδες θα γίνονται πιο αχνές με το πέρασμα του χρόνου.

 

Οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον Αντρέας Ναθούες του γερμανικού Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για την Έρευνα στο Ηλιακό Σύστημα, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Nature», ανέλυσαν τα στοιχεία που έστειλε η διαστημοσυσκευή «Αυγή» (Dawn) της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA), που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη Δήμητρα από τον Μάρτιο.

 

Οι επιστήμονες κατέληξαν στο κατ’ αρχήν συμπέρασμα -που δεν είναι οριστικό- ότι τα φωτεινά σημάδια αποτελούνται κυρίως από ένυδρα θειϊκά άλατα του μαγνησίου, όπως ο εξαϋδρίτης. Τέτοια άλατα στη Γη, γνωστά και ως «άλατα Έψομ (Epsom)», χρησιμοποιούνται ποικιλοτρόπως: στο μπάνιο για χαλάρωση των μυών, ως φάρμακο (π.χ. για τη φλεγμονή των αρθρώσεων), ως καλλυντικό, στην κηπουρική κ.α. 

 

Η ανάλυση των εικόνων δείχνει ότι υπάρχουν περίπου 130 τέτοιες φωτεινές κηλίδες στη Δήμητρα, η οποία, με διάμετρο περίπου 950 χιλιομέτρων, είναι το μεγαλύτερο σώμα στη ζώνη των αστεροειδών μεταξύ ‘Αρη και Δία.

Πλούτωνας: Βουνά από πάγο κατρακυλούν σε πεδιάδα από άζωτο

Το New Horizons αρχίζει να μεταδίδει εκπληκτικές εικόνες στη μέγιστη δυνατή ανάλυση από γεωλογικά φαινόμενα στον πλανήτη νάνο. Οι εικόνες που δημοσιοποίησε η NASA έχουν ανάλυση γύρω στα 80 μέτρα ανά εικονοστοιχείο και αποκαλύπτουν χαρακτηριστικά της επιφάνειας σε μέγεθος μισού οικοδομικού τετραγώνου.

Η αποστολή

Έπειτα από το ιστορικό, έστω και σύντομο, πέρασμά του από τον Πλούτωνα στα μέσα Ιουλίου, τo New Horizons έχει πλέον απομακρυνθεί από τον πλανήτη νάνο σε απόσταση 167 εκατομμυρίων χιλιομέτρων. Λόγω της απόστασης των 5,2 δισ. χιλιομέτρων από τη Γη, αλλά και της χαμηλής ταχύτητας μετάδοσης, οι υπεύθυνοι της αποστολής στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ θα πρέπει να περιμένουν μέχρι τα τέλη του 2016 για να λάβουν το σύνολο των δεδομένων από το κοντινό πέρασμα.

 

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον δείχνει τώρα να συγκεντρώνει μια εικόνα μέγιστης ανάλυσης που εστιάζει σε μια μεγάλη ανοιχτόχρωμη περιοχή σε σχήμα καρδιάς, η οποία έχει πάρει την ανεπίσημη ονομασία Sputnik Planum.

 

Στο όριο αυτής της γιγάντιας κοιλάδας, η οποία εκτιμάται ότι καλύπτεται από επίπεδο πάγο αζώτου, υψώνεται μια οροσειρά ύψους αρκετών χιλιάδων χιλιομέτρων. «Οι νέες λεπτομέρειες που αποκαλύπτονται, ενισχύουν την εντύπωση που ήδη είχαμε σχηματίσει ότι τα βουνά είναι γιγάντια μπλοκ πάγου που κύλησαν και με κάποιο τρόπο μεταφέρθηκαν στην τωρινή θέση τους» αναφέρει ο Τζον Σπένσερ του Southwest Research Institute, μέλος της αποστολής.

 

Οι ερευνητές είναι εξίσου ενθουσιασμένοι με μια νέα εικόνα υψηλής ανάλυσης που δείχνει μεγάλους κρατήρες πρόσκρουσης, οι οποίοι επιτρέπουν στους γεωλόγους να κοιτάξουν σε αρχαιότερα στρώματα κάτω από την επιφάνεια. «Είναι σαν να κοιτάζουμε πίσω στο γεωλογικό χρόνο, κάτι που θα μας βοηθήσει να συμπληρώσουμε το παζλ της γεωλογικής ιστορίας του Πλούτωνα» λέει ο Ουίλιαμ ΜακΚίνον του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον στο Σεντ Λιούις. Οι κρατήρες «δείχνουν ότι ο παγωμένος φλοιός του Πλούτωνα παρουσιάζει διαστρωμάτωση, τουλάχιστον κατά τόπους» εξηγεί. Οι εικόνες ελήφθησαν με το τηλεσκόπιο LORRI του New Horizons από απόσταση 17.000 χιλιομέτρων, περίπου 15 λεπτά μετά το κοντινό πέρασμα του σκάφους.

 

«Καμία εικόνα αυτής της ποιότητας δεν έγινε διαθέσιμη για την Αφροδίτη ή τον Άρη παρά μόνο έπειτα από αρκετές δεκαετίες μετά τα πρώτα κοντινά περάσματα» επισημαίνει ο Άλαν Στερν του Southwest Research Institute, εμπνευστής και επιστημονικός υπεύθυνος της αποστολής. Το New Horizons, το οποίο κινείται με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα και δεν είχε τρόπο να φρενάρει ή να σταματήσει καθώς περνούσε από τον Πλούτωνα, βρίσκεται σήμερα 167 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τον πλανήτη νάνο.

 

Ταξιδεύει τώρα προς το αντικείμενο 2014 MU69, ένα άλλο παγωμένο σώμα της λεγόμενης Ζώνης του Κάιπερ στην οποία ανήκει και ο Πλούτωνας. Θα χρειαστεί λίγο περισσότερο από τρία χρόνια μέχρι να φτάσει στο στόχο. Στο μεταξύ, συνεχίζει τη μετάδοση των δεδομένων από την πρώτη, ιστορική επίσκεψη σε αυτήν την ανεξερεύνητη ζώνη του Ηλιακού Συστήματος.

Στο φως θησαυρός μυκηναϊκού θολωτού τάφου στην Άμφισσα

Ανήκει στα συγκλονιστικά αρχαιολογικά ευρήματα της χρονιάς που πέρασε. Ο ασύλητος μυκηναϊκός θολωτός τάφος της Αμφισσας αποκαλύπτει τώρα τα μυστικά του.

Πρόκειται για μνημείο μοναδικό. Το πρώτο του είδους του που γίνεται γνωστό στη Δυτική Λοκρίδα και ένα από τα ελάχιστα που έχουν εντοπιστεί στη Στερεά Ελλάδα.

Η ανασκαφή του πρόσφερε καταπληκτικά κινητά ευρήματα. Αγγεία, δαχτυλίδια, σφραγιδόλιθους με ζωικά, φυτικά και γραμμικά μοτίβα, γυναικεία και ζωόμορφα ειδώλια…

Ολα τα αντικείμενα συνόδευσαν και στόλισαν τους νεκρούς του τάφου στην τελευταία τους κατοικία. Πριν από 2.300 με 2.100 χρόνια.

Οπως αποκαλύπτει η προκαταρκτική μελέτη του μνημείου, τα κινητά ευρήματα γλίτωσαν… παρά τρίχα από τα χέρια επίδοξων τυμβωρύχων, που προσπάθησαν αλλά δεν κατάφεραν να εισχωρήσουν στο εσωτερικό του τάφου.

Σε αντίθεση, δηλαδή, με αυτό που συνέβη στο λαμπρό ταφικό μνημείο της Αμφίπολης. Μαζί με το μυκηναϊκό θολωτό τάφο, που βρέθηκε σε μικρή απόσταση από την Αμφισσα, αποτελούν τις δύο κορυφαίες αρχαιολογικές ανακαλύψεις για το 2014.

Η πρώτη παρουσίαση του ευρήματος θα γίνει από τη διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδας Αθανασία Ψάλτη και τον αρχαιολόγο Νίκο Πετρόχειλο, στο πλαίσιο ημερίδας με θέμα «Το αρχαιολογικό έργο στη Φωκίδα (2010-2014)», που θα πραγματοποιηθεί το ερχόμενο Σάββατο στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών (ώρα έναρξης: 5 μ.μ.) με ομιλητές καταξιωμένους αρχαιολόγους οι οποίοι έχουν εντρυφήσει στην έρευνα και την προστασία των μνημείων της περιοχής.

Ο μυκηναϊκός τάφος διασώζεται σε εντυπωσιακό βαθμό. Σύμφωνα με τους μελετητές, «διαθέτει μακρύ δρόμο μήκους 9 μέτρων, βαθύ στόμιο και κυκλικής κάτοψης ταφικό θάλαμο με εσωτερική μέγιστη διάμετρο 5,90 μ. και δάπεδο το οποίο καλύπτεται με στρώμα κονιάματος». Η ανωδομή της θόλου έχει καταρρεύσει, ωστόσο «τα τοιχώματα του θαλάμου διατηρούνται σε ύψος 3 μέτρων».

13ος έως 11ος αιώνας π.Χ.
Σύμφωνα με την προκαταρκτική μελέτη, «ο τάφος χρησιμοποιήθηκε για περισσότερους από δύο αιώνες, από τον 13ο έως τον 11ο αιώνα π.Χ.».

Οι νεκροί ενταφιάζονταν στο δάπεδο με τα προσωπικά τους αντικείμενα μέχρι την πλήρη αποσύνθεσή τους. Στη συνέχεια «τα λείψανα των πρωιμότερων ταφών παραμερίζονταν κοντά στα τοιχώματα του τάφου, προκειμένου να δημιουργηθεί ικανός χώρος για τις νεότερες ταφές».

Εξαιτίας αυτής της πρακτικής «βρέθηκε μεγάλη ποσότητα οστεολογικού υλικού που είχε σωρευτεί χωρίς τάξη περιμετρικά στα τοιχώματα του θαλάμου».

Πλούσια σοδειά
Πλούσια ήταν η σοδειά των κινητών ευρημάτων που ήλθαν στο φως. «Αρκετά αγγεία, κυρίως ψευδόστομοι αμφορείς, μικρά αγγεία για την αποθήκευση αρωματικών ελαίων, ειδώλια, χάλκινα αντικείμενα, όπως μια αιχμή δόρατος, ένα σπαθί και ένα βαθύ κύπελλο καθώς και μεγάλος αριθμός κοσμημάτων, δαχτυλίδια κυρίως χάλκινα και ένα χρυσό που φέρει έγγλυφη διακόσμηση με παράσταση βοοειδών, εύρημα ιδιαίτερα σπάνιο και πολύτιμο, ψήφοι από ημιπολύτιμους λίθους που συνθέτουν περιδέραια και σφαγιδόλιθοι, πολλοί από τους οποίος φέρουν έγγλυφη διακόσμηση με θέματα εμπνευσμένα από το ζωικό βασίλειο».

Η πλήρης επιστημονική δημοσίευση των ευρημάτων θα γίνει από ομάδα αρχαιολόγων και αναμένεται να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την τοπογραφία της περιοχής, τα ταφικά έθιμα και τη διακίνηση πολύτιμων αντικειμένων κατά τη 2η χιλιετία π.Χ.

Φιλοσοφία και επιστήμη: μια ιστορία της αλήθειας

Ελάχιστος ατενίζει το σύμπαν απ’ τον μικρό του πλανήτη, τη μια δικαστής και την άλλη κατηγορούμενος, αναζητά την αλήθεια και το νόημα. Από ένα Γιατί σε ένα Πώς, σαν στίλβη, ο πρώτος φιλοσοφικός στοχασμός του ανθρώπινου νου.

 

Το 2003 χρονολογημένα ευρήματα του homo sapiens στο Χέρτο της Αιθιοπίας είχαν δείξει μια ηλικία ίση με 154.000-160.000 έτη. Ωστόσο πολύ πρόσφατα το περιοδικό Nature δημοσίευσε έρευνες βασισμένες σε νέα ευρήματα από το χωριό Τζμπελ Ιρχούντ στο νότιο Μαρόκο -μεταξύ των οποίων και μια κάτω γνάθος. Σύμφωνα με αυτά τα στοιχεία η ηλικία του homo sapiens ανέρχεται σε πάνω από 300.000 έτη. Με όρους διάρκειας ανθρώπινης ζωής, η αυγή του είδους μας είναι σίγουρα μακρινή, αλλά άγνωστο το πόσο ακριβώς, ώστε μπορεί να μην ανακαλύψουμε ποτέ την ένδοξη εκείνη στιγμή όπου ξεκινήσαμε την πορεία μας στον πλανήτη. Όμως πέρα από τη χρονολόγηση και τη γεωγραφική προέλευση, οι ανθρωπολογικές, παλαιοντολογικές και παλαιογενετικές μελέτες μας έχουν προσφέρει πολυάριθμα στοιχεία, τα οποία σε συνδυασμό με άλλα πεδία ερευνών (ιστορικά και αρχαιολογικά) συνάδουν σε μια άλλη, περισσότερο ασφαλή, υπόθεση: κατά πάσα πιθανότητα η πρώτη αντιμετώπιση του κόσμου από τον homo sapiens ήταν μυθική, θεολογική και η επιβολή αυτών των μύθων, ως απαραβίαστες εξηγήσεις, ήταν κάτι το δεδομένο.

 

Για χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος θεωρούσε ότι οι ξεχωριστές πνευματικές του ικανότητες ήταν ένα θεϊκό δώρο που άλλοτε του εκχωρούσε δικαιωματικά την επιβολή και επικυριαρχία πάνω στους υπόλοιπους ζώντες οργανισμούς, κι άλλοτε τον υπέτασσε στις επιταγές και στους νόμους του δημιουργισμού, ενός θεϊκά ευφυούς σχεδιασμού. Γύρω από αυτή την πεποίθηση δομήθηκε το πραγματολογικό ζήτημα του θεού και σε συνδυασμό με την βέβαιη γνώση του θανάτου (και την ανθρώπινη ανάγκη απώθησής του), αναπτύχθηκαν οι πρώτοι μεταφυσικοί στοχασμοί και στη συνέχεια οι οργανωμένες θρησκείες. Η διαμόρφωση μιας ηθικής συνείδησης του μέσου πιστού είναι ένα αδιαμφισβήτητο ιστορικό γεγονός, κοινό σε όλες τις μεγάλες θρησκείες. Πράγματι η φιλοσοφία με τη θεολογία έχουν πολύ μεγάλες ιστορικές περιόδους ταύτισης με την πρώτη να λειτουργεί επί μακρόν, κυρίως κατά την διάρκεια της θεοκρατίας του μεσαίωνα, ως θεραπαινίδα της δεύτερης (ancilla theologiae). Όμως πρέπει να διευκρινιστεί εξαρχής: σε καμία περίπτωση δεν είμαστε σύμφωνοι με την νεωτερική άποψη που θεωρεί ότι οι μεταφυσικές ανάγκες του ανθρώπου, αλλά κυρίως οι κοινωνικές διαστάσεις τους, όπως εκφράστηκαν μέσα από τις διάφορες θρησκείες ή με άλλους τρόπους, ταυτίζονται κατ’ανάγκη με βάρβαρες ή πρωτόγονες πρακτικές.

Ο άνθρωπος γνωρίζει πως είναι μόνος στη αδιάφορη απεραντοσύνη του σύμπαντος από το οποίο και προέκυψε κατά τύχη. Το καθήκον του όπως και η μοίρα του δεν είναι γραμμένα πουθενά. Είναι αποκλειστικά δική του η επιλογή ανάμεσα στο φως και στο έρεβος. (Jacques Lucien Monod)

Σε σχέση με τις δεκάδες χιλιάδες χρόνια πορείας του homo sapiens στην γη, μόνον για τα τελευταία 3.000-3.500 χρόνια έχουμε αρκετά στοιχεία, ώστε να περιγράψουμε τον άνθρωπο συνολικά. Δηλαδή όχι μόνον ως έναν οργανισμό που επιβιώνει προσαρμόζοντας -περισσότερο από κάθε άλλο ζώο- το περιβάλλον στα μέτρα του, κατασκευάζει εργαλεία και εστίες και επιβάλλεται στη φύση, αλλά και ως έναν νου που αναρωτιέται και αναζητά την αλήθεια. Αν και μάλλον δεν την χρησιμοποιούσαν ως όρο όπως εμείς, οι πρώτοι που προσέγγισαν την αλήθεια (ως α-λήθη και ως α-λανθάνω) με έναν τρόπο ολιστικό και συστηματικό ήταν οι αρχαίοι φιλόσοφοι. Αυτό το έκαναν με τη φιλοσοφία η οποία ως ενέργεια της ανθρώπινης συνείδησης, μέσω της θεωρίας, προσπαθεί να θεωρήσει τον κόσμο -ως εκ τούτου να τον φέρει κοντά της, αλλά και μέσω της πράξης, προσπαθεί να τον μεταβάλει. Έτσι γεννήθηκε η φιλοσοφία ως αναζήτηση της αλήθειας και του Λόγου. Όπου ο Λόγος, νοείται όχι μόνον ως ρασιοναλισμός (rationalism), αλλά και ως το λογικό, άρα αυτό που είναι κατανοητό μέσα από την φωνή και την ομιλία. Στον αρχαιοελληνικό κόσμο, ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, τα θεϊκά στοιχεία κινήθηκαν σε άλλα, διακριτά πεδία από τη φιλοσοφία. Η φιλοσοφία στον ευρύτερο δυνατό ορισμό της γίνεται η θεωρία του κόσμου ως ενότητας και ως όλου. Ο άνθρωπος γίνεται παρατηρητής και ερμηνευτής τόσο του κόσμου όσο και του εαυτού του. Τα έσχατα κριτήρια του νοήματος της ζωής η αρχαιοελληνική φιλοσοφία τα θέτει μέσα από τις ιδέες τις οποίες εκφράζει πλέον ως λόγο του ανθρώπου. Ένας από αυτούς τους έσχατους σκοπούς της ζωής, μια από τις ιδέες, είναι και η ιδέα της αλήθειας, ενώ το μέσο για να φτάσει ο άνθρωπος σε αυτή, είναι η επιστήμη. Για τη φιλοσοφία η επιστήμη είναι η ίδια η πραγματοποίηση της ιδέας της αλήθειας ως γέννημα του νου, ήτοι ως μιας εκ των ιδεών του πνεύματος. Όσα γράφονται  παρακάτω στην αδελφοσύνη, ισχύουν και για την αλήθεια ως ιδέα:

Τις μεγάλες ιδέες τις προσεγγίζουμε αρχικά απορρίπτοντας ό,τι δεν εμπίπτει στο περιεχόμενό τους, μη μπορώντας να τις ορίσουμε ευθέως. Αυτό συμβαίνει, επειδή αυτές είναι μεγάλες αφαιρέσεις με μεγάλη ευρύτητα και βάθος, πέραν των χειροπιαστών πραγμάτων της καθημερινότητάς μας, πράγμα που μας φέρνει σε δύσκολη ερμηνευτική θέση, γιατί το περιεχόμενό τους αποδεικνύεται δυσπρόσιτο όσο δυσπρόσιτη είναι και η δική μας φύση.

Υποθέτοντας ότι το έργο της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας ήταν να συλλάβει θεωρητικά την ολότητα του κόσμου, αυτό αρχικά το έκανε μέσα από την κοσμογονία και τη θεογονία όπου το όλον του κόσμου βρίσκεται έξω από τον άνθρωπο και στη συνέχεια μέσα από τη σοφιστική όπου τώρα διαμέσου της πλατωνικής διαλεκτικής, λαμβάνεται υπόψη το ίδιο υποκείμενο που θεωρεί, με άλλα λόγια η εσωτερική ζωή του ανθρώπου. Έτσι γεννιέται η ιδεαλιστική φιλοσοφία του Πλάτωνα η οποία έκτοτε σε μακροϊστορικό επίπεδο φαίνεται να συμπορεύεται πιστά με θεοκρατικές-μεταφυσικές αντιλήψεις αλλά και με διάφορα ιδεολογήματα που μας ακολουθούν μέχρι και σήμερα. Ίσως ο πρώτος μεγάλος αγνωστικιστής και «οπαδός» της ανθρώπινης αλήθειας να ήταν ο Πρωταγόρας ο οποίος στο θέμα της ύπαρξης των θεών, θεώρησε τον άνθρωπο μέτρο όλων των πραγμάτων. Για τον Πρωταγόρα αλήθεια είναι το σύνολο ηθικών αξιών και κανόνων που έχουν θεμελίωση σε πολιτικές αποφάσεις των ανθρώπων και όχι στη θέληση των θεών. Η αλήθεια του μεγάλου σοφιστή είναι πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να επιδιώξει την ευδαιμονία χωρίς την ηθικά και πολιτειακά ρυθμισμένη κοινωνική συμβίωση.

 

Αν και η διάκριση μεταξύ του «έξω από» τον άνθρωπο και «μέσα σε» αυτόν δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη, ένα από τα πρώτα ζητήματα που θέτει η φιλοσοφία είναι η αλήθεια που θα αναζητήσει. Δεν περιορίζεται όμως μόνο σε αυτό γιατί η αλήθεια εφόσον είναι ιδέα, τότε αυτή οδηγεί και προσδιορίζει τη συνείδηση. Η συνείδηση ωστόσο δεν μπορεί να φτάσει την ιδέα που οδηγεί. Η ιδέα είναι το άφταστο πολικό αστέρι στο ταξίδι του νου. Η συνείδηση λοιπόν κινείται, εξελίσσεται, ανακαλύπτει απόψεις και αντινομίες, έχει επομένως ιστορία γιατί αγωνίζεται να βρει την αλήθεια σε μια πορεία προς έναν πιθανόν ανέφικτο σκοπό. Το πρώτο μεγάλο βήμα στην πορεία αναζήτησης της αλήθειας είναι ακριβώς αυτό -η επίγνωση του πιθανόν ανέφικτου. Αυτός είναι ο πρώτος μεγάλος ιστορικός της σταθμός. Η επίγνωση του πιθανόν ανέφικτου μια απόλυτης και ενιαίας αλήθειας είναι και το πρώτο μεγάλο βήμα απελευθέρωσης της φιλοσοφίας από την θεολογία. Διότι η φιλοσοφία θέτει ως στόχο της το όλον, αλλά γνωρίζει ότι η ιδέα της αλήθειας και κατά συνέπεια η πιθανή εύρεσή της, δεν μπορεί παρά να εκφράζεται μέσα από την ιστορία της συνείδησης. Αυτή η ιστορία δεν μπορεί να είναι ούτε απόλυτη, ούτε ενιαία.

 

Έτσι η επιστήμη, με το αγαθό θράσος της μεθόδου, έρχεται να δώσει λύση στο άλυτο πρόβλημα της αλήθειας που διαφορετικά θα οδηγούσε ή σε μια δογματική και αδιάλλακτη σχηματική τοποθέτηση, ή στην απόφανση πως η εύρεση της αλήθειας είναι αδύνατη. Χωρίς τη θεμελίωση της επιστήμης η ιστορία της φιλοσοφίας θα ήταν μια σειρά από μυθολογήματα και πλάνες της συνείδησης που μας βαυκαλίζουνε αιώνες τώρα ή θα οδηγούσε στο μηδέν της απόλυτης σχετικότητας.  Η υπόθεση είναι ότι η εύρεση της αλήθειας ταυτίζεται με την ιστορική διαδικασία απελευθέρωσης του νου. Απελευθέρωση διαμέσου της επιστήμης και της λογικής από την έμφυτη ροπή του νου προς τον σκεπτικισμό -σε ό,τι αφορά τις σχέσεις του με τον άλλον άνθρωπο-, σε αντίθεση με τη ροπή του προς την ευπιστία, απέναντι στις θρησκευτικές παραστάσεις.

 

Η φιλοσοφία λοιπόν είναι θεωρία συστηματική, άρα και επιστημονική, αλλά σε σχέση με την οποιαδήποτε επιστήμη δεν σταματά στα επί μέρους, αλλά αναφέρεται πάντα στην αλήθεια του κόσμου -στο όλον του κόσμου. Γιατί η φιλοσοφία δεν περιορίζεται σε ένα είδος σύνοψης των επιμέρους «ειδικών» επιστημών. Ο ρόλος της είναι σαφώς μεγαλύτερος. Τα αντικείμενα που έχουν διαγνώσει οι διάφορες ειδικές επιστήμες και όπως δίνονται από αυτές ως πορίσματα, η φιλοσοφία δεν τα συζητά, αλλά τα κρίνει. Και δεν κρίνει εάν είναι πραγματικά ή όχι -αυτό το λένε και το υποστηρίζουν οι ειδικές επιστήμες- αλλά εξετάζει την αποστολή τους στη ζωή του ανθρώπου, ποιοι είναι λοιπόν οι σκοποί τους και τι αξία έχουν προς αυτούς τους σκοπούς. Και οι σκοποί για τη φιλοσοφία είναι πάντα οι ιδέες, αυτή ρωτά ποιος είναι ο λόγος που η επιστημονική θεωρία και μάλιστα η φιλοσοφική θεωρία, δίνει αλήθεια. Με το τρόπο αυτό κάνει κριτική της επιστήμης και της ίδιας της φιλοσοφίας. Εξετάζει ποια φιλοσοφία εκφράζουν και ποια κοινωνία έρχονται να υπηρετήσουν, για παράδειγμα, τα σύγχρονα τεχνολογικά επιτεύγματα. Επομένως ο θάνατος της θεόπνευστης βεβαιότητας και η άρνηση των θεών είναι το μεγάλο και απαραίτητο βήμα στην αναζήτηση της αλήθειας που οδηγεί στις επιστήμες (από το ρήμα επίσταμαι = γνωρίζω) άρα στη βέβαιη γνώση που έχει αποκτηθεί και δεν έχει δοθεί από κάποια ανώτερη δύναμη. Η ελεύθερη έκφραση της Δόξας, δηλαδή της υποκειμενικής άποψης (γνώμης), αποτελεί βασικό στοιχείο μιας δημοκρατικά οργανωμένης κοινωνίας με μέτρο τον άνθρωπο, ενώ η επιστήμη ζητά αποδείξεις για τα επιμέρους και βγάζει πορίσματα με αξιώσεις διυποκειμενικής ισχύος.

 

Σήμερα εκτός από την επίγνωση ότι κάθε ανθρώπινη γνωστική κατασκευή στηρίζεται σε αβέβαια θεμέλια και έχει υποθετικό χαρακτήρα και πως η αναζήτηση της απόλυτης αλήθειας μπορεί να είναι ένας ανέφικτος σκοπός, η επιστήμη προϋποθέτει τουλάχιστον τρία εννοιολογικά στοιχεία: α) να είναι μια συστηματική, λογική, πνευματική δραστηριότητα, β) να είναι το δυνατό αντικειμενική, να ξεπερνά δηλαδή τις προσωπικές αντιλήψεις του κάθε επιστήμονα-ερευνητή και γ) τα συμπεράσματά της να μπορούν να επαναληφθούν. Η επίγνωση της έλλειψης ενός απόλυτου κριτηρίου αληθείας των αξιολογήσεων της επιστήμης, δεν αποκλείει την κατασκευή και αποδοχή μιας κοινής επιστημονικής αντίληψης -μιας επιστημονικής μεθόδου.

 

Από την άλλη για τους αρχαίους επιστήμη ήταν η βέβαιη γνώση, η αντικειμενική. Οι σύγχρονες διακρίσεις των επιστημών στην αρχαιότητα ήταν άγνωστες. Πράγματι σήμερα οι επιστήμες στον ευρύτερο δυνατό προσδιορισμό του όρου «επιστήμη» χωρίζονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

• (α) επιστήμες αναλυτικού τύπου (Φυσική, Βιολογία, Χημεία, Ιατρική, Μαθηματικά, Πληροφορική, κλπ.).
• (β) δεοντολογικές ή κανονιστικές επιστήμες που επιδιώκουν αξιολογικούς-ρυθμιστικούς σκοπούς (Νομική, μέρος της Οικονομικής Επιστήμης, μέρος της Πολιτικής Επιστήμης, κλπ.).
• (γ) ανθρωπιστικές επιστήμες  (Ηθική, Λογική, Φιλολογία, Ιστορία, Κοινωνική Ανθρωπολογία, κλπ.).

Αυτή η ταξινόμηση είναι μεν χρήσιμη και σκόπιμη, αλλά καθόλου απόλυτη, καθώς ορισμένες επιστήμες είναι δυνατό να περιέχουν μέρη που ανήκουν σε διάφορες κατηγορίες. Επίσης υπάρχουν κάποιες που δεν μπορούμε να τις προσεγγίσουμε μόνο με βάση το αντικείμενό τους, αλλά και με βάση τους σκοπούς που επιδιώκουν και τις μεθόδους που χρησιμοποιούν για να τους πετύχουν. Ήδη από τα τέλη του προηγούμενου, αλλά κυρίως στις αρχές του 21^ου αιώνα ο ρόλος των ανθρωπιστικών επιστημών βρίσκεται υπό ριζική συζήτηση και αναθεώρηση. Σε γενικές γραμμές έχουν σχηματιστεί δύο θεωρήσεις:

• η μια βλέπει αυτές τις επιστήμες ως εργαλεία ενσωμάτωσης (στην ήδη υπάρχουσα παράδοση) των σύγχρονων τεχνολογικών επιτευγμάτων κάνοντας παράλληλα ένα είδος συμψηφισμού των ζημιών που έχει προκαλέσει η ραγδαία ανάπτυξη του τεχνολογικού πολιτισμού.
• η άλλη θέλει να προσδώσει σε αυτές τις επιστήμες έναν περισσότερο κριτικό ρόλο και ερευνητικούς σκοπούς, ώστε να διευρύνει τις δραστηριότητές τους πέρα από την απλή ανακατασκευή ιστορικών εποχών (και ιστορικής μνήμης) και την αναπαραγωγή μεγάλων έργων του παρελθόντος. Θέλει επομένως αυτές να εκπληρώνουν έναν κριτικό και απομυθοποιητικό ρόλο ο οποίος προϋποθέτει συνεπή εφαρμογή της κριτικής αρχής και είναι αναγκαίος, απαραίτητος για τους πολίτες σε μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία.

Σε αντίθεση με τη σύγχρονη εποχή, οι επιστήμες των αρχαίων, αρχικά μάλλον ανήκαν σε μια ενιαία κατηγορία που το βασικό της κριτήριο ήταν η αντικειμενικότητα, η βέβαιη γνώση. Ο Αριστοτέλης (Ηθικά Νικομάχεια, Πολιτικά) είναι αυτός που περνάει σε μια πρώτη οργανωμένη διάκριση σε τρεις μεγάλες κατηγορίες επιστημών (θεωρητικές, πρακτικές και ποιητικές) κάνοντας μια διαφοροποίηση ανάμεσα στην αμετακίνητη γνώση των αιώνιων αντικειμένων (φύσης και θεών), από την ανθρώπινη ηθική και πολιτική συμπεριφορά που μεταβάλλεται και διαμορφώνεται. Επίσης η επιστήμη στην αρχαιότητα δεν ήταν αποκομμένη από την μεταφυσική. Πρέπει όμως να τονίσουμε ότι οι μεταφυσικές υποθέσεις της επιστήμης δε σχετίζονται με κάποια θρησκευτικότητα. Η επιστήμη από την γέννησή της λειτούργησε μόνο μέσα από τη διαρκή αναζήτηση, ενώ οι θρησκείες κατά κύριο λόγο παρουσιάζουν αλλεργίες στην αμφισβήτηση και την αναζήτηση. Οι επιστήμες δεν θεωρούν τίποτε δεδομένο και γι’ αυτό δε σταματούν να εξελίσσονται, ενώ οι θρησκείες στην πραγματικότητα θεωρούν τα πάντα προκαθορισμένα και δεδομένα. Συνεπώς το να συγκαταλέγουμε για παράδειγμα την αριστοτελική μεταφυσική στη θεοκρατική-θρησκευτική αντίληψη, δεν είναι απλώς μια παρανόηση, είναι μια απόλυτη εννοιολογική σύγχυση. Το αριστοτελικό σύστημα παρουσιάζει ασφαλώς αντινομίες, αλλά η βασική μεταφυσική υπόθεση του Αριστοτέλη είναι ο «σκοπός» των φυσικών διεργασιών. Είναι δηλαδή το τελικό αίτιο που πρέπει να μελετήσουμε σε κάθε διαδικασία της φύσης, ώστε να βρούμε και να κρίνουμε το νόημα. Στις θρησκείες αντιθέτως ο κόσμος αυτός του νοήματος προσεγγίζεται με την αποκάλυψη, την ενόραση ή μέσα από προφητικούς και εσχατολογικούς διαύλους. Με αποτέλεσμα να διατυπώνονται θέσεις και υποθέσεις σε μια γλώσσα που εμποδίζει ή και απαγορεύει τον κριτικό έλεγχο και την αξιολόγηση. Και εδώ θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με τις ταυτίσεις. Διότι κάποιος θα μπορούσε να πει ότι η «μη συζητήσιμη αλήθεια» των ιερών-θρησκευτικών κειμένων, αντιστοιχεί στο «μη συζητήσιμο» ή αδιανόητο της απόρριψης της δημοκρατίας από μια δημοκρατία, εξομοιώνοντας έτσι την «ιερότητα» της αυτοσυντήρησης ενός πολιτεύματος με το δόγμα κάποιας θρησκείας.

 

Η αλήθεια ως αρχαιοελληνική αποκλειστικότητα.

Για πολλά χρόνια η επιστήμη και η φιλοσοφία θεωρούνταν αποκλειστικά καρποί του αρχαιοελληνικού «θαύματος». Σήμερα, δικαίως, η άποψη αυτή έχει σχεδόν εγκαταλειφθεί. Η γεωγραφική περιοχή στην οποία άνθισε ο αρχαίος κλασικός πολιτισμός είχε αποδεδειγμένα δεχθεί την επίδραση άλλων, προγενέστερων πολιτισμών. H Αίγυπτος, η Μεσοποταμία και η Εγγύς Ανατολή διατηρούσαν σχέσεις με την περιοχή όπου αργότερα ονομάστηκε Ελλάδα. Ήδη από τη νεολιθική περίοδο (3.000-2.000 π.Χ.) το Αιγαίο Πέλαγος ήταν πεδίο επικοινωνίας ανάμεσα στη Μικρά Ασία, τα διάφορα νησιά και την ελληνική ηπειρωτική χώρα. Γύρω στο 3.000 π.Χ. εισήχθησαν στην Ελλάδα μεταλλουργικές τεχνικές (επιστήμες) από την Εγγύς Ανατολή. Στον τάφο του Νεμπαμούν στις Θήβες (περ. 1417 π.Χ.), από την εποχή του φαραώ Τούθμωσις Γ’, εμφανίζονται αναπαραστάσεις προσφορών από Αιγαίους που αναφέρονται ως Κεφτιού (Keftiu) και κατά πάσα πιθανότητα ήταν Κρήτες. Οι κάτοικοι του Κεφτιού μιλούσαν μια διαφορετική γλώσσα από αυτή των Αιγυπτίων, μάλιστα θεραπευτικά αιγυπτιακά ξόρκια στη γλώσσα των Κεφτιού καταγράφονται σε ιατρικό πάπυρο του 15^ου αιώνα π.Χ. Ακόμη σε αρχεία των Χετταίων του 13^ου και 14^ου αιώνα π.Χ. γίνονται αναφορές στο βασίλειο των Αchchiyawa οι οποίοι κατά πάσα πιθανότητα ταυτίζονται με τους Αχαιούς. Στη Συρία, αλλά και την Αίγυπτο έχουν βρεθεί μυκηναϊκά αντικείμενα, κυρίως κεραμικά. Η Κύπρος επίσης φαίνεται να αποτελεί σημαντικό κόμβο εμπορικών συναλλαγών, λόγω της γεωγραφικής της θέσης. Πράγματι, η Κύπρος, αρχικά ανήκει στην Κρητική-Μυκηναϊκή σφαίρα επιρροής και διαμέσου της (κατά τον 10^ο αιώνα π.Χ.) γίνονται εμπορικές συναλλαγές με τους Φοίνικες. Αργότερα το πολύπαθο αυτό νησί θα κατακτηθεί από τους Ασσυρίους (στο τέλος του 8^ου αιώνα), έπειτα από τους Αιγυπτίους και στη συνέχεια από τους Πέρσες.

 

Ο αρχαιοελληνικός κόσμος επομένως δέχτηκε επιδράσεις από διάφορους πολιτισμούς, τις οποίες όμως επεξεργάστηκε με έναν συστηματικό και πρωτότυπο τρόπο. Εκτός από τη συστηματικότητα, το εύρος και το βάθος της σκέψης τους, οι άνθρωποι της κλασικής αρχαιότητας χαρακτηρίζονται από την υπέρμετρη αγάπη τους για τη γνώση, ενώ οι Φοίνικες και οι Αιγύπτιοι, για παράδειγμα, έλαμψαν κυρίως για την μεγάλη τους αγάπη για τον πλούτο. Η αρχαιοελληνική γνώση υπήρξε κατά βάση μια «καθαρή» γνώση, ενώ η αιγυπτιακή ήταν περισσότερο αφοσιωμένη στις εφαρμογές. Ασφαλώς δεν θα πρέπει να εξάγουμε βιαστικά συμπεράσματα. Διότι επιστήμη ήταν και η ρητορική, ωστόσο με την πρακτική εφαρμογή της βέβαιης γνώσης (της επιστήμης) της Ναυπηγικής και της Ναυσιπλοΐας επικράτησαν οι Αθηναίοι στη ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ.

 

Έχοντας λοιπόν προηγηθεί οι προσωκρατικές φιλοσοφικές θεωρίες, που αμφισβήτησαν την αυθεντία της παράδοσης και σε ένα σύνθετο ιστορικό πλαίσιο από το τέλος του 7^ου αιώνα με τον ξεπεσμό των τυραννικών καθεστώτων, η φιλοσοφία αρχίζει να αναπτύσσεται, όχι τόσο στην κυρίως Ελλάδα, όσο στις αποικίες. Εκεί όπου η διαφθορά ακμάζει και οι κοινωνικοί αγώνες είναι σκληροί, οι θρησκευτικές παραδόσεις, οι μύθοι και τα δόγματα είναι λιγότερο ριζωμένα. Στην Αθήνα η φιλοσοφική ζωή συγκεντρώνεται μόνο προς το τέλος του 5^ου αιώνα για να φτάσει στο απόγειό της και να αρχίσει να θρυμματίζεται στη συνέχεια με την καταστροφή του πελοποννησιακού πολέμου (431-404 π.Χ.). Η παρακμή της ελληνικής σκέψης είναι σταδιακή και διαρκεί αιώνες ολόκληρους μέχρι και τον 5^ο αιώνα μ.Χ. όπου σβήνεται σχεδόν ολοκληρωτικά για να μετουσιωθεί, κατά ένα πολύ μεγάλο μέρος, στο δόγμα της Εκκλησίας του Χριστού. Ο ίσκιος του Σταυρού είναι βαρύς και παχύς, η αναζήτηση της αλήθειας που ξεκίνησε σχεδόν δέκα αιώνες πριν, περνάει την πρώτη παγκόσμια μελαγχολία της.

 

Ξεκινά έτσι η ιστορία κυριαρχίας του χριστιανισμού, μιας από τις πιο ισχυρές και οργανωμένες θρησκείες, που θα επιβάλλει το δικό του Λόγο του θεού. Θα χρειαστεί να περάσουν αιώνες ολόκληροι μέχρι οι πρώτοι διαφωτιστές αρχίσουν να αντιμάχονται τη χριστιανική ερμηνεία του θεού, προκρίνοντας μια φυσική θρησκεία. Άλλωστε οι διαφωτιστές δεν μπορούσαν να πετύχουν την κυριαρχία των ιδεών τους εάν αρνούνταν ό,τι ήταν προφανές στην εποχή τους, δηλαδή το θεό. Αυτό το γνώριζαν καλά σε μια εποχή όπου ο αθεϊσμός συνεπαγόταν μηδενισμό, σα να λέμε την επιδίωξη καταστροφής της κοινωνίας. Τότε  κάποιος έπρεπε να είναι προσεκτικός στις διατυπώσεις του, ακόμη κι αν πίστευε σε μια «άπιστη» αλήθεια. Δεν έπρεπε λοιπόν να αρνείται το θεό, καθώς τέτοιου είδους υποθέσεις ήταν πολύ επικίνδυνες και οι τιμωρίες ιδιαίτερα αυστηρές. Χρειάστηκε πολύς κόπος και έλλογη προσπάθεια, αλλά και σκεπτικιστικά τεχνάσματα για να επικρατήσουν αυτές οι «νέες» ιδέες. Για παράδειγμα ο άθεος Ντιντερό έλεγε: «η κατάλυση της φυσικής τάξης με την εμφάνιση τεράτων, αποτελεί σίγουρη ένδειξη εναντίον του ισχυρισμού ότι η φύση κατευθύνεται από τη σοφία του θεού» . Γιατί ο «τέλειος» θεός δεν μπορεί να επιτρέπει μια φύση με τέτοιες ατέλειες.  Ως και τον 18^ο αιώνα, η φύση δεν μπορούσε να θεοποιηθεί, διότι ακόμα θεωρούνταν σημαντικά τα θέματα της δίκαιης τιμωρίας ή της αμοιβής του κάθε ατόμου. Κανείς δεν ήθελε ένα συνεπακόλουθο «Φυσικό Δίκαιο» όπου όλοι οι άνθρωποι θα είναι ίσοι εκ γενετής και θα απαιτούν κοινωνική δικαιοσύνη.

 

Όταν αυτά έπαψαν να θεωρούνται σημαντικά σε κοινωνικό επίπεδο, όταν οι θεολογικές παρατάξεις αποδυναμώνονται και η μια στρέφεται εναντίον της άλλης και δίχως πλέον κρατική υποστήριξη, τότε δεν απομένει παρά η αντίληψη του ανθρωπιστικού αθεϊσμού ή αλλιώς του κοσμικού ουμανισμού του 19^ου αιώνα. Ο άνθρωπος σκοτώνοντας το θεό μπορεί να πάρει στα χέρια του το πεπρωμένο του. Η θεοκτονία αυτή φυσικά δεν έγινε ποτέ οριστική και αμετάκλητη ώστε να επαληθευτεί ή να διαψευστεί η ορθότητα του προφητικού «αν δεν υπάρχει θεός, όλα επιτρέπονται» που αναφέρει ο Ντοστογιέφσκι στο εξαίσιο μυθιστόρημά του Αδελφοί Καραμάζοφ. Δεν ξέρουμε εάν ο σύγχρονος και αλαζονικός homo sapiens θα γίνει ο πλέον αμαρτωλός τιμωρός των υπολοίπων αμαρτωλών και ο κύριος του σύμπαντος. Προς το παρόν φαίνεται πως το δεύτερο, τουλάχιστον ως ενδεχόμενο ή φαντασίωση, του έχει επιτραπεί.  Όμως η σκληρή θεοκρατική κυριαρχία άρχισε να αποδυναμώνεται σταδιακά με την άρνηση στη Σχολαστική και στην Εκκλησία του δικαιώματος να επικαλούνται το Λόγο του θεού ως απόδειξη της «αλήθειας» και της αυθεντίας τους, προκειμένου να εξουσιάζουν και να εκμεταλλεύονται την κοινωνία των ανθρώπων. Στο σύγχρονο δυτικό κόσμο έχει γίνει ως ένα βαθμό αντιληπτό ότι οι θεοί και οι θρησκείες συνεπάγονται εκκλησιαστικά ιερατεία που, με θεόσταλτες αλήθειες, σωτηριολογίες, θεοδικίες και ετερογονίες των σκοπών, καταλήγουν να εξυπηρετούν καλά μόνο λίγους εκλεκτούς.

Η ζωή στην μη βιολογική της έννοια, το χρονικό διάστημα που βρίσκεται στη διάθεση του ανθρώπου ανάμεσα στην γέννησή του και στο θάνατό του, εκδηλώνεται στην πράξη και στην ομιλία και συνιστά έναν αυτόνομο και αυθεντικά ανθρώπινο τρόπο ζωής. (Hannah Arendt)

Έχοντας υπόψη τα λεγόμενα της Άρεντ περί του βίου, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι πρώτοι οι αρχαίοι δεν φοβήθηκαν να αγωνιστούν συστηματικά ενάντια σε θεούς, τυράννους και τέρατα ώστε να βρουν μια νέα, άλλη εξήγηση του κόσμου τους, για αυτό και η κοινωνική τους φιλοσοφία υπήρξε μοναδική σε παγκόσμιο επίπεδο. Ξεγέλασαν τους θεούς, δημιούργησαν ημίθεους ως ενδιάμεσα στάδια απομυθοποίησης, ανθρωποποίησαν τις θεϊκές δυνάμεις προσδίδοντάς τους αδυναμίες και πάθη, χάλασαν τα σχέδια των δημαγωγών, έκαναν θέατρο την απελευθέρωσή τους από τις ίδιες τους τις εμμονές και πεποιθήσεις. Έμαθαν να ζουν αναζητώντας τη δική τους αλήθεια, αντιμαχόμενοι την ασημαντότητα μέσα από την υστεροφημία, χωρίς προκατασκευασμένες εσχατολογίες. Και έμαθαν να πεθαίνουν σαν ολόκληροι άνθρωποι, όχι άσκοπα, αλλά ηρωικά και αμετάκλητα. Κατάλαβαν πως ο μύθος είναι δόγμα, νόμος της συνείδησης και τελικά επιβεβλημένη κοινωνική επιταγή. Μέσα από την αυτοθέσμιση και την αυτονομία της Αθηναϊκής κοινωνίας, ως ένα απελευθερωτικό γεγονός, γεννήθηκε η «ιερή αλήθεια» της δημοκρατίας (462 π.Χ.-322 π.Χ.), αλλά και ένας διαφορετικός νοηματικός ορίζοντας και κοινωνικοπολιτικός βίος που κάποιους συνεχίζει να μας εμπνέει. Όχι ως αταβιστική νοσταλγία που εξιδανικεύει, αλλά ως επιλεκτική αμφισβήτηση του κυρίαρχου προτύπου ζωής και ως καλλιέργεια δημοκρατικού ήθους.

 

Το κείμενο αυτό δεν θα μπορούσε να υπερβεί τις πανάρχαιες αντινομίες που συνδέονται με την ανθρώπινη φύση και θα κλείσει υποκειμενικά και με ερωτήματα. Καταλήγοντας λοιπόν πρέπει να παραδεχτούμε ότι ελάχιστες έννοιες έχουν σχετικοποιηθεί και διαστρεβλωθεί όσο αυτή της αλήθειας. Στην πορεία του δυτικού ανθρώπου μέσα στο χρόνο, η έννοια αυτή έγινε όλο και πιο προσωπική, όλο και πιο σχετική, όλο και πιο κοντινή στο «εγώ». Όμως ταυτόχρονα ταυτίστηκε απόλυτα με πολλά και διαφορετικά πράγματα: από ιδέα έγινε θρησκεία, αγάπη, τέχνη, επιστήμη, ιδεολογία, όμως κυρίως έγινε, συνειδητά και/ή ασυνείδητα, ισχυρή εξουσία στα χέρια των κομιστών της. Ωστόσο η λεγόμενη μετανεωτερική εποχή πρεσβεύει την οριστική παραίτηση από την αξίωση για κατοχή της αλήθειας. Με άλλα λόγια την επικαλείται για να θέσει τον μεταμοντέρνο θάνατό της ως ιδέα. Μιλά ακόμη και για απαλλαγή από τα υπολείμματα ενός αλλοτινού ευρωπαϊκού ουμανιστικού συναισθηματισμού, που μάλιστα κάποιοι τον χαρακτήρισαν νοσηρό. Εδώ θα έπρεπε να αναρωτηθούμε τι θα σήμαινε κάτι τέτοιο, γιατί μοιάζει με πνευματική αυτοκτονία. Και τέλος πάντων, για να θυμηθούμε τον Καζαντζάκη, δίχως μια βεβαιότητα και λίγο πνεύμα, πώς θα βρει μέτρο και πώς θα δώσει ο άνθρωπος «μορφή και νόημα στην άμορφη, άμυαλη απεραντοσύνη»;