ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Πλοῦτος (290-321)

290 ΚΑ. καὶ μὴν ἐγὼ βουλήσομαι —θρεττανελο— τὸν Κύκλωπα
μιμούμενος καὶ τοῖν ποδοῖν ὡδὶ παρενσαλεύων
ὑμᾶς ἄγειν. ἀλλ᾽ εἶα, τέκεα, θαμίν᾽ ἐπαναβοῶντες
βληχώμενοί τε προβατίων
αἰγῶν τε κιναβρώντων μέλη
295 ἕπεσθ᾽ ἀπεψωλημένοι· τράγοι δ᾽ ἀκρατιεῖσθε.
ΧΟ. ἡμεῖς δέ γ᾽ αὖ ζητήσομεν —θρεττανελο— τὸν Κύκλωπα
βληχώμενοι σὲ τουτονὶ πινῶντα καταλαβόντες,
πήραν ἔχοντα λάχανά τ᾽ ἄγρια δροσερά, κραιπαλῶντα
ἡγούμενον τοῖς προβατίοις,
300 εἰκῇ δὲ καταδαρθόντα που
μέγαν λαβόντες ἡμμένον σφηκίσκον ἐκτυφλῶσαι.

ΚΑ. ἐγὼ δὲ τὴν Κίρκην γε, τὴν τὰ φάρμακ᾽ ἀνακυκῶσαν,
ἣ τοὺς ἑταίρους τοῦ— Φιλωνίδου ποτ᾽ ἐν Κορίνθῳ
ἔπεισεν ὡς ὄντας κάπρους
305 μεμαγμένον σκῶρ ἐσθίειν, —αὐτὴ δ᾽ ἔματτεν αὐτοῖς—,
μιμήσομαι πάντας τρόπους·
ὑμεῖς δὲ γρυλίζοντες ὑπὸ φιληδίας
ἕπεσθε μητρί, χοῖροι.
ΧΟ. οὐκοῦν σέ, τὴν Κίρκην γε, τὴν τὰ φάρμακ᾽ ἀνακυκῶσαν
310 καὶ μαγγανεύουσαν μολύνουσάν τε τοὺς ἑταίρους
λαβόντες ὑπὸ φιληδίας
τὸν Λαρτίου μιμούμενοι τῶν ὄρχεων κρεμῶμεν,
μινθώσομέν θ᾽ ὥσπερ τράγου
τὴν ῥῖνα· σὺ δ᾽ Ἀρίστυλλος ὑποχάσκων ἐρεῖς·
315«ἕπεσθε μητρί, χοῖροι.»

ΚΑ. ἀλλ᾽ εἶά νυν τῶν σκωμμάτων ἀπαλλαγέντες ἤδη
ὑμεῖς ἐπ᾽ ἄλλ᾽ εἶδος τρέπεσθ᾽,
ἐγὼ δ᾽ ἰὼν ἤδη λάθρᾳ
βουλήσομαι τοῦ δεσπότου
320 λαβών τιν᾽ ἄρτον καὶ κρέας
μασώμενος τὸ λοιπὸν οὕτω τῷ κόπῳ ξυνεῖναι.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΙΥΓΓΑ

ΙΥΓΓΑ

(πέτρινο άγαλμα ή πουλί)

 

Κόρη του Πάνα και της νύμφης Ηχώς. Δίνοντας στον Δία ένα μαγικό φίλτρο, του προκάλεσε σφοδρό έρωτα για την Ιώ, ιέρεια της γυναίκας του Ήρας. Η Ήρα κυνήγησε τόσο την ερωμένη του άνδρα της όσο και την υπεύθυνη για τον έρωτα αυτόν, την Ίυγγα. Τη μεταμόρφωσε σε πέτρινο άγαλμα ή στο ομώνυμο πουλί που χρησιμοποιούνταν σε ερωτικούς εξορκισμούς.

 

Σύμφωνα με τον Πίνδαρο η θέα Αφροδίτη πρώτη το κατέβασε στη γη και το δάνεισε στον Ιάσονα, για να κερδίσει τον έρωτα της Μήδειας (Πίνδ., Πυθ. 4. 213-219). Οι γόητες και οι μάγισσες έδεναν το πτηνό σε τροχό και το περιέστρεφαν. Με τον ήχο που έκανε το στριφογύρισμα -εξάλλου, ἰύζω, απ' όπου και το όνομα Ίυγξ, σημαίνει κραυγάζω, βοώ, χουγιάζω- πίστευαν ότι προσέλκυαν τον ερωτικό σύντροφο, τον έθελγαν ή τον μάγευαν για να υπακούει, πόσο μάλλον αν επρόκειτο για άπιστο εραστή -ἕλκειν ἴυγγα ἐπὶ τινι (Ξεν., Απομν. 3.11.17). Πιο εύχρηστο και εύκολο ήταν να το κάνει κανείς αυτό με το ομώνυμο παιχνίδι και όχι με πραγματικό πουλί δεμένο σε τροχό. Κατασκευαζόταν σε σχήμα αστεριού, ρόμβου ή τροχού, με ακτίνες τα φτερά και τα πόδια του πουλιού τεταμένα -ἴυγξ τετράκναμος (Πίνδ. Πυθ. 4.381). Πάνω στον δίσκο ή στον τροχό της ίυγγας ο ενδιαφερόμενος για κάποιο πρόσωπο χάραζε ερωτικές αφιερώσεις ή μαγικές επικλήσεις και του το έστελνε ή προσπαθούσε εκ του μακρόθεν να επιτύχει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Μεταφορικά η λέξη ἲυξ σήμαινε γοητεία, φίλτρο, επομένως είναι ισχυρότερη της λέξης πόθος = σφοδρή επιθυμία.

 

Κατά τον Φώτιο η Ίυγγα ταυτίζεται με τη Μίνθα, που επίσης μεταμορφώθηκε.

Ο Θουκυδίδης, ο τρωικός πόλεμος και η έννοια του μύθου

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα ομηρικά έπη κινούνται περισσότερο στο μύθο παρά στην ιστορική πραγματικότητα. Κι αυτό είναι απολύτως εύλογο, αφού η έννοια έπος, εξ’ ορισμού, εμπεριέχει την υπερβολή: «έπος: ποιητική σύνθεση μακρόπνοης έμπνευσης και μεγάλης έκτασης με διαπλεκόμενες ιστορίες, που εξυμνεί με θριαμβολογική, εγκωμιαστική και συχνά εξωραϊστική διάθεση γνωστά κατορθώματα ηρώων, θεών και ηγεμόνων». Το έπος αποσκοπεί στην τέρψη. Το έπος αφορά την ψυχαγωγική δυναμική της ομήγυρης που τρέφεται με μύθους. Δεν υπάρχει τίποτε πιο εκτονωτικό, πιο εξισορροπητικό, πιο εξυψωτικό και ταυτόχρονα πιο καταπραϋντικό από τον ομαδικό μύθο. Γι’ αυτό οι ραψωδοί συνδέονται με τα πανηγύρια. Γιατί τα πανηγύρια συνδέονται με το ξέφρενο, δηλαδή με τη συναισθηματική απελευθέρωση. Ο μύθος είναι η πύλη αυτού του μηχανισμού. Είναι η μυσταγωγία της ομαδικότητας, που λειτουργεί σχεδόν ενορατικά, σαν παραίσθηση από κοινού, σαν συμμετοχικό ξεπέρασμα του εαυτού, σαν άνευ όρων παράδοση, σαν συλλογική – στα όρια του μεταφυσικού – εμπειρία. Κι αυτό ακριβώς είναι η φυγή. Μιλάμε για τη φυγή της ατομικότητας, που θέλει, έστω για λίγο, να ενωθεί με τους άλλους. Κι όσο πιο ζωντανά αναπαρίσταται ο μύθος, τόσο πιο αληθινός είναι. Η αλήθεια του μύθου δεν είναι παρά το μέτρο έντασης της φυγής. Στόχος του μύθου η στιγμιαία απώλεια της συνείδησης που διαχέεται μέσα στις συνειδήσεις των φανταστικών άλλων που διαμορφώνουν την εξέλιξή του. Κι από εδώ ξεκινά η διάπλαση. Γιατί η ταύτιση και η αποστροφή που μοιραία γεννάται, ως συναισθηματική συμμετοχή, δεν είναι η ασύνειδη επαναφορά του εαυτού που υπογείως καλείται να πάρει θέση, αλλά η επιβολή του μύθου που εξαναγκάζει το κοινό να ενταχθεί στο διαδραματιζόμενο γίγνεσθαι. Οι συγκρούσεις της φαντασιακής κοσμογονίας γίνονται υπόθεση προσωπική, αφού, με το ξεπέρασμα του εαυτού, όλα είναι  προσωπικά, μετατρέποντας το μύθο σε βιωματική συνθήκη. Το βίωμα του μύθου είναι η μεγαλύτερη συναισθηματική είσπραξη, που μόνο ως ταύτιση μπορεί να ερμηνευτεί και που αποκτά ολοφάνερες παιδαγωγικές διαστάσεις, μετουσιώνοντας το φαντασιακό σε ρυθμιστικό παράγοντα συμπεριφοράς με τη διάπλαση των επιθυμιών κατά τα προβαλλόμενα πρότυπα. Γι’ αυτό τα ομηρικά έπη αποτέλεσαν την πιο αξιόπιστη εκπαιδευτική ύλη στην αρχαία Αθήνα. Γι’ αυτό εξακολουθούν να έχουν περίοπτη θέση και στα σημερινά σχολεία. Γιατί καθιστούν σαφές ότι το καλό ταυτίζεται με την ανδρεία, τη φιλοπατρία κτλ και ότι το λάθος ταυτίζεται με τη δειλία, τον εγωισμό κτλ. Μπροστά σ’ αυτή την οπτική η αλήθεια έχει ελάχιστη σημασία.

 

Αν όμως ο μύθος ταυτίζεται με την τέχνη, η αλήθεια ταυτίζεται με την επιστήμη. Κι αν η ιστορία είναι η αναζήτηση της αλήθειας για τα γεγονότα του παρελθόντος τότε δεν έχει άλλη επιλογή από να αποκτήσει επιστημονικές διαστάσεις, που μόνο μεθοδολογικά μπορούν να εξασφαλιστούν. Κι εδώ ακριβώς ξεκινά ο ρόλος του Θουκυδίδη: «Ο Θουκυδίδης ο Αθηναίος έγραψε την ιστορία του πολέμου των Πελοποννησίων και των Αθηναίων, πώς πολέμησαν μεταξύ τους, αρχίζοντας να γράφει αμέσως μόλις ξέσπασε, γιατί προέβλεψε και πως μεγάλες διαστάσεις θα πάρει και πιο αξιόλογος απ’ όλους τους προηγούμενους θα είναι». (Βιβλίο πρώτο, παράγραφος ένα, σε μετάφραση του Α. Γεωργοπαπαδάκου). Ο Θουκυδίδης προφανώς πέρασε τα πρώτα εφτά χρόνια του πελοποννησιακού πολέμου στην Αθήνα και γνώριζε τα γεγονότα από πρώτο χέρι, έχοντας ακούσει τους λόγους του Περικλή και τις συζητήσεις για την Πύλο και τη Μυτιλήνη. Όταν το 424 π.Χ εξορίστηκε για 20 χρόνια λόγω της απώλειας της Αμφίπολης, κατέφυγε στα κτήματά του στη Θράκη κι αφιερώθηκε στη συγγραφή της ιστορίας του πολέμου καθορίζοντας για πρώτη φορά στην ανθρωπότητα τις βασικές αρχές της επιστημονικής ιστοριογραφίας: «Τις πράξεις που στη διάρκεια του πολέμου έγιναν, δεν έκρινα σωστό να τις γράψω βασισμένος στις πληροφορίες του πρώτου τυχόντα ούτε όπως εγώ νόμιζα, αλλά αφού ερεύνησα με κάθε δυνατή ακρίβεια για την καθεμιά, τόσο για κείνες που ο ίδιος ήμουν παρών όσο και για κείνες που μάθαινα από άλλους. Και η εξακρίβωση γινόταν δύσκολα, γιατί οι αυτόπτες μάρτυρες δεν έλεγαν τα ίδια για το ίδιο περιστατικό, αλλά καθένας ανάλογα με τη συμπάθειά του για τη μια ή την άλλη παράταξη ή καταπώς θυμόταν. Κι όσο στο να ακούει κανείς την αφήγησή μου, επειδή λείπει απ’ αυτήν το μυθικό, ίσως θα φανεί λιγότερο ευχάριστη. Όσοι όμως θα θελήσουν να γνωρίσουν με ακρίβεια αυτά που έγιναν κι εκείνα που, σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, θα γίνουν κάποτε ξανά τέτοια ή παρόμοια τούτοι να κρίνουν το έργο μου ωφέλιμο θα μου είναι αρκετό. Το έργο έχει γραφτεί πιο πολύ σαν μελέτημα παντοτινό παρά σαν πρόσκαιρο ανάγνωσμα για να τ’ ακούν κάποιοι ευχάριστα». Ο Θουκυδίδης ξεκαθαρίζει από την αρχή ότι δεν γράφει για τέρψη, αλλά για την αλήθεια. Όμως και πάλι βρισκόμαστε μπροστά στο διδακτικό – παιδαγωγικό στοιχείο που θα ωφελήσει την ανθρωπότητα, αφού, για τον Θουκυδίδη, η ιστορία κινείται από νόμους που την υποχρεώνουν να επαναλαμβάνει «τέτοια ή παρόμοια» και που κινούνται «σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση». Κι αυτό ακριβώς ενδιαφέρει τον Θουκυδίδη, η ανθρώπινη φύση. Γιατί η επίσημη καταγραφή της ιστορίας δεν είναι τίποτε άλλο από τη μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς μέσα στα διάφορα ιστορικά ερεθίσματα που όσο περισσότερο τα μελετά κανείς, τόσο περισσότερο διαπιστώνει ότι μοιάζουν.

 

Ο Θουκυδίδης δεν εμπιστεύεται τα γεγονότα «όπως τα τραγούδησαν οι ποιητές, που τα μεγαλοποίησαν και τα στόλισαν, ή όπως τα εκθέσανε οι λογογράφοι, που περισσότερο ζήτησαν να τέρψουν τους ακροατές τους παρά να τους πουν την αλήθεια….». (βιβλίο πρώτο, παράγραφος 21). Εξάλλου γνωρίζει καλά ότι οι άνθρωποι είναι απολύτως επιρρεπείς στους μύθους: «Υπάρχουν και πολλά άλλα πράγματα, ακόμα και σύγχρονα κι όχι ξεχασμένα από την πολυκαιρία, για τα οποία κι οι άλλοι Έλληνες έχουν γνώμες σφαλερές, όπως λόγου χάρη ότι οι βασιλείς των Λακεδαιμονίων δεν έχουν μία ψήφο ο καθένας, αλλά δύο, κι ότι στο στρατό της Σπάρτης υπάρχει λόχος Πιτανάτης που ποτέ δεν υπήρξε. Τόσο λίγο ταλαιπωρούνται οι πολλοί να αναζητήσουν την αλήθεια και πιο πολύ κλίνουν να δεχτούν τα έτοιμα». (βιβλίο πρώτο, παράγραφος 20).

 

Τον τρωικό πόλεμο ο Θουκυδίδης τον συγκαταλέγει στην αρχαιολογία. Όταν ο Μίνωας οργάνωσε το ναυτικό και πολέμησε την πειρατεία, καθιστώντας τις θάλασσες ασφαλέστερες, άρχισαν να ακμάζουν τα παράλια. Υπήρχε ευημερία και κάποιοι «πλούσιοι έχτισαν τείχη γύρω από τις πόλεις τους. Γιατί επιθυμώντας τα κέρδη, κι οι φτωχότεροι δέχονταν την εξάρτηση από τους πιο δυνατούς, κι οι δυνατότεροι, διαθέτοντας πλούτο, έκαναν υποτελείς τους τις μικρότερες πόλεις. Βρίσκονταν πια σ’ αυτή την κατάσταση, όταν, αργότερα, έκαμαν την εκστρατεία εναντίον της Τροίας». (βιβλίο πρώτο παράγραφος 8). Το ιμπεριαλιστικό παιχνίδι της ισχύος ήταν η απαραίτητη προϋπόθεση για να περάσουμε στον τρωικό πόλεμο: «Ο Αγαμέμνονας, κατά τη γνώμη μου, κατόρθωσε να συγκεντρώσει τις δυνάμεις για την εκστρατεία εναντίον της Τροίας, κυρίως επειδή ήταν ο πιο δυνατός από τους άλλους ηγεμόνες, κι όχι επειδή οι μνηστήρες της Ελένης, που έγινε αρχηγός τους, είχαν δεσμευτεί με τους όρκους τους οποίους είχαν κάνει στον Τυνδάρεο», και συμπληρώνει: «Αφού παρέλαβε την κληρονομιά αυτή ο Αγαμέμνονας και ταυτόχρονα απέκτησε ναυτικό ισχυρότερο από οποιουδήποτε άλλου, μπόρεσε κατά τη γνώμη μου να κάμει εκστρατεία κι όσοι τον ακολούθησαν, το ‘καμαν περισσότερο από φόβο παρά από φιλοφροσύνη. Είναι, εξάλλου, φανερό πως αυτός πήρε μέρος στην εκστρατεία έχοντας τα πιο πολλά καράβια κι ότι έδωσε και στους Αρκάδες, όπως αναφέρει ο Όμηρος, αν μπορεί κανείς να βασιστεί στη μαρτυρία του….. Αν, λοιπόν, ο Αγαμέμνονας δεν είχε κάποιο αξιόλογο ναυτικό, δε θα μπορούσε, μια και ήταν στεριανός, να εξουσιάζει νησιά, εκτός από τα κοντινά του, που δεν είναι πολλά. Κι απ’ αυτήν την εκστρατεία πρέπει να συμπεράνει κανείς ποια ήταν η κατάσταση πρωτύτερα». (βιβλίο πρώτο, παράγραφος 9). Ο Θουκυδίδης, ορίζει από την αρχή τα οικονομικά συμφέροντα ως την κινητήρια δύναμη της ιστορίας. Γι’ αυτό κάνει λόγο για ανθρώπινα πάθη. Γιατί δεν υπάρχουν ούτε θεϊκές παρεμβάσεις, ούτε παιχνίδια της μοίρας, ούτε τυχαία περιστατικά. Μόνο η μάχη της εξουσίας, δηλαδή ο ανθρώπινος παράγοντας. Όμως η απομυθοποίηση του τρωικού πολέμου αφορά και το κομμάτι των καθαυτό πολεμικών επιχειρήσεων: «Κι αν ακόμη θα πρέπει να δώσουμε κι εδώ πίστη στον Όμηρο, ο οποίος, σαν ποιητής, είναι φυσικό να τη μεγαλοποίησε, και πάλι η εκστρατεία αυτή ήταν φανερά κατώτερη από τις σημερινές. Αναφέρει λοιπόν ο ποιητής πως από τα χίλια διακόσια καράβια που πήραν μέρος στην εκστρατεία, των Βοιωτών είχαν εκατόν είκοσι άντρες το καθένα και του Φιλοκτήτη πενήντα, θέλοντας να δείξει έτσι, κατά τη γνώμη μου, τα πιο μεγάλα και τα πιο μικρά. Οπωσδήποτε στον κατάλογο των καραβιών δεν αναφέρει πλοία άλλου μεγέθους. Ότι, εξάλλου, όλοι οι άντρες ήταν ταυτόχρονα κωπηλάτες και πολεμιστές το μνημονεύει, όταν μιλά για τα καράβια του Φιλοκτήτη. Εδώ λέει ότι όλοι οι κωπηλάτες ήταν και τοξότες. Επιβάτες, εκτός από τους βασιλιάδες και τους σπουδαιότερους αξιωματούχους, δεν είναι πιθανό να βρίσκονταν πολλοί πάνω στα πλοία, μια και επρόκειτο να περάσουν πέλαγος φορτωμένα πολεμικό υλικό κι εξάλλου δεν είχαν κατάστρωμα, αλλά ήταν φτιαγμένα με τον παλιό τρόπο, σαν τα πειρατικά. Αν λοιπόν πάρει κανείς τον μέσο όρο των μεγαλύτερων και των μικρότερων καραβιών, δεν φαίνεται να ήταν πολλοί όσοι έλαβαν μέρος στην εκστρατεία, μια και στάλθηκαν σ’ αυτήν πολεμιστές από ολόκληρη την Ελλάδα. Αιτία γι’ αυτό ήταν όχι τόσο η έλλειψη ανθρώπων όσο η έλλειψη χρημάτων. Γιατί από ανεπάρκεια εφοδίων είχαν φέρει λίγο στρατό, τόσο μόνον όσον έλπιζαν ότι θα μπορούσε να συντηρηθεί επιτόπου πολεμώντας. Κι όταν αποβιβάστηκαν και νίκησαν στην πρώτη μάχη (αυτό είναι φανερό, γιατί αλλιώς δε θα μπορούσαν να προστατέψουν με τείχος το στρατόπεδό τους) και τότε δεν φαίνεται να χρησιμοποίησαν όλες τους τις δυνάμεις, αλλά από έλλειψη τροφίμων, επιδόθηκαν στην καλλιέργεια της Χερσονήσου και σε διαρπαγές. Εξ’ αιτίας αυτής της διασποράς των δυνάμεών τους μπόρεσαν οι Τρωαδίτες να αντέξουν δέκα ολόκληρα χρόνια στον πόλεμο, αφού ήταν ισόπαλοι με τις ελληνικές δυνάμεις που κάθε φορά έμεναν στο στρατόπεδο. Αν, αντίθετα, οι Έλληνες είχαν έρθει έχοντας αποθέματα τροφίμων και αντί να ασχολούνται με τη γεωργία και τη διαρπαγή, πολεμούσαν συνέχεια όλοι μαζί, εύκολα, χάρη στην υπεροχή τους στις μάχες, θα είχαν κυριέψει την πόλη, αφού και διεσπαρμένοι που ήταν και με μέρος μόνο του στρατού τους κάθε φορά διαθέσιμο, άντεχαν. Αν, εξάλλου, είχαν κάνει τακτική πολιορκία, θα κυρίευαν την Τροία σε μικρότερο χρόνο και με λιγότερον κόπο. Αλλά από έλλειψη χρημάτων και τα πριν από τα τρωικά ήταν ασήμαντα, κι αυτά τα ίδια, μόλο που υπήρξαν πιο ξακουστά από τα προηγούμενα, αποδείχνεται από τα πράγματα ότι ήταν κατώτερα από τη φήμη και την παράδοση που, χάρη στους ποιητές, έχει επικρατήσει σήμερα γι’ αυτά». (βιβλίο πρώτο, παράγραφοι 10 – 11). Όμως, όσο η σαφής γνώση της ιστορικής πορείας – που μόνο η ιστορία ως επιστήμη μπορεί να προσφέρει –  καθίσταται απαραίτητη για τη διαμόρφωση ορθής κρίσης των γεγονότων (δηλαδή της ανθρώπινης συμπεριφοράς όπως εκτυλίσσεται στο πέρασμα των αιώνων), άλλο τόσο διαφωτιστικά λειτουργεί και ο μύθος, που, σε τελική ανάλυση, μετουσιώνοντας τα γεγονότα σε τέχνη – υπό το πρίσμα των δεδομένων υπερβολών – διεισδύει στην ανθρώπινη άβυσσο μετατρέποντάς την σε αντικείμενο ερμηνείας. Βρισκόμαστε δηλαδή μπροστά σε δύο αντικρουόμενους μηχανισμούς, που τελικά συμφιλιώνονται, αφού επί της ουσίας εξυπηρετούν τους ίδιους στόχους. Ο εντοπισμός των κινήτρων συμπεριφοράς, η έννοια της συλλογικής δράσης, η φιλοδοξία της ατομικότητας, η αναγωγή των γεγονότων στο σήμερα, η απόπειρα πρόγνωσης, ο προβληματισμός, ο εντοπισμός της ενδεχόμενης επανάληψης, η αντίληψη της συνέχειας μέσα στο πέρασμα των αιώνων, ο φανατισμός, το οικονομικό συμφέρον, το παράλογο της βαρβαρότητας κτλ κτλ, με δυο λόγια ο παιδαγωγικός ρόλος της μελέτης του ανθρώπου ως  το υποκείμενο της ιστορικής εξέλιξης, αφορά και την ιστορία, ως έννοια επιστημονική, και το μύθο, ως έννοια καλλιτεχνική. Γι’ αυτό και η ιστορική αποκατάσταση του τρωικού πολέμου από το Θουκυδίδη, δεν θα ματαιώσει ποτέ τη μυθοπλαστική απόδοση του Ομήρου, αλλά θα συμπλέουν αιώνια στο ίδιο αντιθετικό και ταυτόχρονα ενωτικό κουβάρι. Το πρόβλημα ξεκινά όταν χάνονται τα όρια κι όταν ο μύθος παρουσιάζεται ως γεγονός αλλοιώνοντας σκοπίμως την ιστορική αλήθεια. Όταν δηλαδή η ιστορία πλάθεται αυθαίρετα μετατρεπόμενη από μηχανισμός αναζήτησης της αλήθειας σε προπαγανδιστικό εργαλείο εξυπηρέτησης συμφερόντων. Όμως εδώ δε μιλάμε για μύθο. Εδώ μιλάμε για καιροσκοπισμό, κι αυτό είναι μια τελείως διαφορετική ιστορία.

Η ψυχή ηρεμεί, όταν βρει τις απαντήσεις της

«Γιατί έτσι». Εξαιρετική απάντηση. Απελευθερωτική. Την ανακάλυψες όταν ήταν αδύνατο να χωρέσει στο μυαλό σου μια επώδυνη προδοσία. Ήταν πάρα πολύ όλο αυτό που είχε γίνει, για να το συλλάβει η λογική σου και να το αντιμετωπίσεις ψύχραιμα.

Δεν μπορούσες να το αντέξεις, ήθελες τον χρόνο σου. Έτσι έκλεισες μέσα σε ένα κουτάκι όλα τα αναπάντητα «γιατί» και τα μπερδεμένα συναισθήματα μαζί με τον πόνο που σου προκαλούσαν, και το καταχώνιασες κάπου στο βάθος του μυαλού σου. Αρκέστηκες στο «Γιατί έτσι» και μοναδικός σου στόχος ήταν να καταφέρεις να σταθείς στα πόδια σου και να συνεχίσεις.

Συναισθήματα είναι αυτά όμως, χαρά μου, όχι ρούχα να τα διπλώσεις και να τα λησμονήσεις σε ένα συρτάρι της ντουλάπας σου. Τα συναισθήματα παραμένουν ζωντανά μέσα σου, όσο κι αν εσύ προσπαθείς να τα ξεχάσεις κοιμίζοντάς τα. Και ξέρεις, φτάνει κάτι πολύ μικρό για να ξυπνήσουν. Ένα τραγούδι που χορεύατε μαζί, μια ταινία που είχατε δει στο σινεμά, μέχρι και η μυρωδιά από την φρεσκοαπλωμένη μπουγάδα της γειτόνισσας, που, για κακή σου τύχη, χρησιμοποιεί αυτό το απορρυπαντικό που είχες κι εσύ για να πλένεις τα ρούχα σας.

Και τότε το κουτάκι, που με τόση επιμέλεια είχες σφραγίσει και διπλοκλειδώσει, ανοίγει διάπλατα και σε κατακλύζουν όλα τα καταπιεσμένα συναισθήματα, όλος ο πόνος που προσπαθούσες να αποφύγεις. Ξαναζείς από την αρχή με κάθε λεπτομέρεια, ό,τι είχε γίνει και σε πιάνει το παράπονο για τον άδικο τρόπο που σου φέρθηκε. Γίνεσαι για άλλη μια φορά κομμάτια και μετά εξοργίζεσαι με τον εαυτό σου που ασχολείσαι ακόμη. Και σ’ αυτά τα «γιατί» που έχουν στήσει πάλι χορό μέσα στο κεφάλι σου, έμαθες πια, και απαντάς με αυξανόμενο τσαμπουκά κάθε φορά: «Γιατί έτσι.»

Κι ο χρόνος περνάει κι όλο αυτό το σκηνικό επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά. Βλέπεις, είναι ένα παιχνίδι για γερά νεύρα και πρέπει να κάνεις υπομονή μέχρι να αποστασιοποιηθείς λίγο συναισθηματικά, μέχρι να νιώσεις δυνατή. Να νιώσεις δυνατή για να αρχίσεις δειλά-δειλά να ‘ξεκλειδώνεις’ και μόνη σου τους δαίμονές σου. Να μετριέσαι με τις αντοχές σου και να τεστάρεις τις ισορροπίες σου.

Έχεις πλέον καταλάβει πως τα εκνευριστικά «γιατί» θα πάψουν να σε καταδιώκουν μόνο όταν θα βρεις τις πολυπόθητες απαντήσεις. Λένε πως τις βρίσκεις όταν πια δεν τις χρειάζεσαι. Εσύ όμως ξέρεις ότι πάντα θα τις χρειάζεσαι. Θα τις χρειάζεσαι για να ηρεμήσει το μέσα σου, για να κάνεις ειρήνη με τον εαυτό σου. Και θα τις βρεις, και τις απαντήσεις και την ψυχική σου ηρεμία. Άλλωστε η υπομονή είναι μία από τις αρετές σου και το πείσμα ανεκτίμητος σύμμαχος!

Το τίμημα της ελευθερίας σου, μπορεί να είναι ακριβό, αλλά αξίζει

Κάθεσαι στο παγκάκι, που σε έχει φιλοξενήσει πολλές φορές τα βράδια, όταν η μοναδική παρέα που είχες ήταν η φωνή του εαυτού σου. Και έχεις βιώσει στο πετσί σου το τίμημα της ελευθερίας. Μεγάλη δασκάλα. Ένα σχολείο χωρίς τελειωμό. Μοναχική ελευθερία. Το διάλεξες ανάμεσα σε πολλά άλλα.

Μάχεσαι με τα φαντάσματα που σε στοιχειώνουν κάθε φορά που βρίσκεσαι σε απάτητους δρόμους. Και ξέρεις πως οι επιλογές πληρώνονται ακριβά. Δεν υποκύπτεις στις θύελλες. Δεν υποκλίνεσαι στα πρότυπα. Δεν κουνάς το δάχτυλο, μα πετάνε σφαίρες τα μάτια σου στη ψευτιά. Δεν βρίζεις καμία υπόληψη, μα η αλήθεια σου κόβει σα μαχαίρι.

Θέλεις να νιώθεις ελεύθερος. Να νιώθεις, πως η ψυχή σου τριγυρνάει στα μέρη που τρέφεται με αισιοδοξία. Θέλεις να αισθάνεσαι ελαφρύς. Σαν τα μικρά παιδιά, που όλη την ώρα τρέχουν και πηδούν, σαν να έχουν καταργήσει το νόμο της βαρύτητας. Όμως, ξέρεις. Ξέρεις πόσες ώρες πέρασες πονώντας, για να σχηματίσεις μία μάχιμη καρδιά. Πόσες πληγές έξυσες, για να χύσουν κάθε στάλα και μετά τις έκλεισες.

Ώρες μοναξιάς ατελείωτες. Το τίμημα της ελευθερίας. Είναι ακριβή η άτιμη, μα αξίζει. Και μόλις την κατακτήσεις, απλά δεν της επιτρέπεις να φύγει. Πλέον γνωρίζεις που να ψάξεις, σε ποιες σπηλιές κρύβεται και περιμένει έναν ατρόμητο τυχοδιώκτη να την εξημερώσει. Την αγαπάς. Δεν τη προδίδεις για τίποτα και για κανέναν. Τώρα πατάς σταθερά στα πόδια σου χωρίς να πατάς στη γη! Μία ελεύθερη μοναχικότητα, που λατρεύεις!

Με τα μάτια της ζήλιας όλα μοιάζουν τραγικά

Άτιμο πράγμα η ζήλια. Δεν ξέρεις από πού μπορεί να σε χτυπήσει. Είναι ύπουλη, συνήθως, για όποιον δεν ξέρει ή δεν αναγνωρίζει άμεσα τα σημάδια της, και κουραστική για όποιον δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει, να τη διαχειριστεί ή αναγκάζεται να την υπομείνει για το «καλό της σχέσης», γιατί αγαπά ή δειλιάζει να φύγει.

Θα πεις, δε φταις εσύ που ζηλεύεις, απ’ τη στιγμή που ο άλλος σου δίνει απλόχερα αφορμές και δικαιώματα να το κάνεις. Αν δεν υπήρχαν ενδείξεις, δε θα είχες αυτόν τον κόμπο στο στομάχι κάθε φορά που έβγαινε έξω απ’ το σπίτι ή αργούσε να γυρίσει, κάθε φορά που άκουγες μήνυμα στο κινητό του αμόρε, ή όταν έπεφταν στην αντίληψή σου κάποια ύποπτα βλέμματα, που αντάλλαξε με κάποιον/α. Δε θα θύμωνες άδικα κάθε φορά που γυρνούσε κομμάτια, αδιαφορώντας για τις δικές σου ανησυχίες την ώρα που πραγματικά χρειαζόσουν να κατευνάσει τις φοβίες σου, έστω και για λίγο, και σώπαινες δίνοντάς του το άλλοθι της κούρασης, μέχρι δηλαδή να κάνει την επόμενη «ύποπτη» κίνηση που θα σε έκανε να ξεσπάσεις.

Μα με τα μάτια της ζήλιας όλα μοιάζουν τραγικά. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι θεωρούμε δεδομένο το χειρότερο σενάριο που μπορεί να πλάσει ο νους μας. Επομένως, μη βιάζεσαι να βγάλεις συμπεράσματα. Ας μη σταθούμε στο να ψάξεις και να κατανοήσεις τις ανησυχίες του άλλου κλπ. Επιβάλλεται, όμως, να κοιτάξεις πρώτα τη δική σου πλευρά, τις προσωπικές σου ανησυχίες και φοβίες και μάλιστα να μην το κάνεις επιφανειακά. Ψάξε σε βάθος εκείνο το τερατάκι, με τα πολλά πρόσωπα, που ονομάζεται «ζήλια» κι άφησε για λίγο τις σκόρπιες ή κι άτοπες ενδείξεις που έρχονται απ’ έξω. Γιατί, σε πολλές περιπτώσεις, στις σχέσεις που ο ένας απ’ τους δύο βλέπει τα πάντα με τα μάτια της ζήλιας, σημαίνει πως βρίσκονται άσχημες εμπειρίες από προηγούμενες σχέσεις του με αόρατα νήματα πίσω απ’ το παρασκήνιο να υποδεικνύουν τον δρόμο της υποφαινόμενης απειλής.

Η ζήλια είναι συσσωρευμένα συναισθήματα θυμού, οργής, φόβου, αμφισβήτησης, ανασφάλειας, χαμηλής αυτοεκτίμησης –στις περισσότερες περιπτώσεις, τουλάχιστον– και πηγάζουν από παιδικές μας αναμνήσεις πέρα απ’ τις σχέσεις που προηγήθηκαν και δεν είχαν καλή κατάληξη. Αυτά τα αποκαΐδια μπορούν να δημιουργήσουν οφθαλμαπάτες και τότε η κάθε κίνηση απ’ τον σύντροφο συνεπάγεται την επιθυμία για απιστία, προδοσία και πολλές φορές η σκέψη δε μένει μόνο στην επιθυμία αλλά και στην εντύπωση ότι όντως η κατάσταση έχει ξεφύγει απ’ τον έλεγχο.

Δημιουργούνται αμφιβολίες στο μυαλό σου και μόλις δοθεί η κατάλληλη αφορμή για να εκδηλωθούν (ή και δημιουργώντας την) ξεκινάς να εκτοξεύεις κατηγορίες για προθέσεις ή και πράξεις απιστίας, μέχρι να βρεθούν ενδείξεις κι αποδείξεις πως είναι απλώς η ιδέα σου. Τα κατάλοιπα, όμως, δεν αφήνουν τις ανησυχίες σου να διαψευσθούν λογικά, κατασκευάζεις λογικοφανείς ιστορίες, βασισμένες σε κάποιες αναμνήσεις ή και κάποιες πρόσφατες πράξεις του συντρόφου σου, συνθέτοντας την απόλυτη πεποίθηση της προδοσίας.

Γιατί, ναι, μπορεί όντως ο σύντροφος να ‘χει κάπως λερωμένη τη φωλιά του ή να υπάρχει η προδιάθεση προς την απιστία, όπου μπαίνουν κι άλλοι παράμετροι, μα ακόμα κι εκεί υπάρχει μερίδιο ευθύνης και για τους δύο. Ακόμα και αν κάποιος υπήρξε, από μικρή ηλικία ενδεχομένως, επιρρεπής στην απιστία, τα σημάδια πολλές φορές είναι ορατά εξαρχής -εκτός κι αν επέλεξες εν αγνοία σου, πάνω στον ενθουσιασμό, που ίσως, να μην τα δεις ή και να τα προσπεράσεις.

Μα εδώ μιλάμε για τις περιπτώσεις που η ζήλια σε κυριεύει και σε κάνει να βλέπεις τους φόβους σου να παίρνουν σάρκα κι οστά, χωρίς πάντα να υπάρχουν ενδείξεις ή και πραγματικά γεγονότα, κάνοντας την κοινή σας ζωή μαρτύριο. Για παράδειγμα, το να αργεί να φύγει απ’ τη δουλειά δε σημαίνει απαραίτητα πως είναι δικαιολογία και κάτι ύποπτο κρύβεται από πίσω, μπορεί όντως κάτι να έτυχε. Όπως επίσης η υπερβολική τρυφερότητα κάποιου ή και τα πολλά δώρα που σου κάνει κλπ, δεν είναι σώνει και καλά ένδειξη ενοχής, επειδή έκανε κάτι, για ‘σένα, ασυγχώρητο. Μην ξεχνάς πως οι άνθρωποι διαφέρουν από άτομο σε άτομο, ακόμα κι όταν κάποιες πράξεις, σκέψεις ή κι εμπειρίες μοιάζουν πανομοιότυπες.

Μην αφήνεις παλιές συμπεριφορές και καταστάσεις που χάραξαν και πλήγωσαν τα συναισθήματα και τις αναμνήσεις σου να στέκονται εμπόδιο στο να χαρείς την τωρινή σου ζωή. Από ένα σημείο και μετά αυτό γίνεται συνήθεια, κουράζοντας κι εσένα, χωρίς να το καταλαβαίνεις, αλλά περισσότερο τον σύντροφό σου, που πάντα προσπαθεί να κατευνάσει τις παράλογες ίσως παρορμήσεις και τα ξεσπάσματά σου, γιατί –όπως κι εσύ– δε θέλει να σε χάσει. Φθείρει ψυχολογικά και τους δύο με διαφορετικό τρόπο, και πολλές φορές είναι δύσκολο να μπει ο ένας στη θέση του άλλου.

Υποτίθεται, όμως, πως μια σχέση για να στεριώσει πρέπει να υπάρχει εμπιστοσύνη και καθημερινή προσπάθεια βελτίωσης του καθενός και κυρίως του εαυτού μας. Γι’ αυτό ανοίξου, αν θέλεις να προσπαθήσεις για αυτή τη σχέση, πάλεψε τους δαίμονές σου, δείξε εμπιστοσύνη και μίλα για ό,τι σε απασχολεί.

Στον άνθρωπό σου πρέπει να μπορείς να ξεγυμνώσεις την ψυχή σου χωρίς κανέναν απολύτως ενδοιασμό. Αν δεν μπορείς, ακόμα κι όταν έχεις πάρει τον χρόνο σου, ίσως πρέπει να αναθεωρήσεις την έννοια της σχέσης σας.

Τον κόσμο θα τον σώσουν οι θαρραλέες καρδιές

Η Καρδιά το αποφάσισε. Θα εγκατέλειπε οριστικά τους ανθρώπους και θα τραβούσε για άλλες, μακρινές πολιτείες. Στην πραγματικότητα βέβαια δεν είχε ιδέα πού θα πήγαινε, μα ήταν πλέον κάτι παραπάνω από σίγουρη πως η περιφρόνηση των ανθρώπων βραχυκύκλωνε τις αρτηρίες της και πως το αλαζονικό βλέμμα του νου ανέβαζε κυριολεκτικά το αίμα της στο κεφάλι.

Επέλεξε λοιπόν μια τεράστια βαλίτσα μα προτού προλάβει να στοιβάξει σε αυτήν φλέβες, βαλβίδες κι αρτηρίες, η Ζωή της έφραξε το δρόμο, προκαλώντας την σ’ ένα τελευταίο ταξίδι. «Αν ύστερα από αυτό δε θυμηθείς πόσο σπουδαία είσαι, τότε εγώ η ίδια θα σου ευχηθώ τα καλύτερα για τη συνέχεια και θα σε αποχαιρετήσω», της είπε, χαμογελώντας της πλατιά.

Η Καρδιά δεν χρειάστηκε να το σκεφτεί και πολύ. Λάτρευε τα χαμόγελα, την ενθουσίαζαν οι νέες προκλήσεις και συνήθιζε ν’ ακολουθεί το ένστικτό της, δίχως να εμπλέκεται σε δαιδαλώδεις αναλύσεις. Η τελευταία της συνήθεια υπήρξε, μάλιστα, μια από τις ουσιαστικότερες διαμάχες της με τον εγκέφαλο, που ενίοτε την χαρακτήριζε επιπόλαιη, ακόμη και απερίσκεπτη.

Το ταξίδι λοιπόν ξεκίνησε και πρώτη στάση τους υπήρξε το χρονικό μιας κύησης. Ένα έμβρυο μόλις 16 ημερών σχημάτισε δειλά την καρδιά του. Την 22η μέρα της κύησης ακούστηκε από εκεί ένας μαγικός ήχος που έκτοτε δεν σίγασε. Το έμβρυο αντίκρισε κάποτε το φως του κόσμου, η μητέρα το κράτησε στην αγκαλιά της και τα δάκρυα έτρεξαν από τα μάτια και των δύο γονιών.

«Το θαύμα της ύπαρξης. Είναι τελικά οι ενήλικες εκείνοι που σταδιακά λησμονούν την αξία μου», αναστέναξε η Καρδιά. «Μην προτρέχεις. Η περιπέτεια μας, άλλωστε, μόλις ξεκίνησε», της απάντησε η Ζωή. Οι δύο φίλοι άνοιγαν τα φτερά τους και πετούσαν τώρα ψηλά, πιάνοντας ζωηρή κουβέντα για όσες ανατολές χάρισαν στην ανθρωπότητα τη νέα της μέρα.

Σύντομα προσγειώθηκαν στον επόμενο σταθμό τους. Ένα παιδί, ήταν δεν ήταν 7 χρονών, περπατούσε σκυφτό, με την τσάντα στον ώμο. Τα θλιμμένα του μάτια ζωγράφιζαν με σκούρο χρώμα την έκφρασή του. Ένα τσούρμο από ενήλικες, άξαφνα του έφραξαν το δρόμο. Τον κοίταξαν με το παγωμένο τους βλέμμα και του διαμήνυσαν με την ξύλινη φωνή τους:

«Δίνε του. Στο σχολείο μας δε δεχόμαστε πρόσφυγες. Πίσω στην πατρίδα σου, λοιπόν. Δρόμο!» Η Καρδιά τότε πόνεσε πολύ κι άρχισε να σπάει σε πολλά κομμάτια. «Αυτό ακριβώς εννοώ. Οι άνθρωποι με πληγώνουν διαρκώς με τη σκληρότητά τους. Άλλο δεν αντέχω τη συναναστροφή μαζί τους. Κάθε ελπίδα μου κι ένα αστέρι που δεν εκπλήρωσε την ευχή του», ψιθύρισε ταραγμένη.

Η Ζωή την χάιδεψε τρυφερά και την ενθάρρυνε να στρέψει το βλέμμα της στο μέλλον. Κι η Καρδιά είδε εκείνο το παιδί, σαράντα χρόνια μετά. Ήταν πλέον διακεκριμένος ψυχοθεραπευτής και επούλωνε όσες τραυματισμένες καρδιές αισθάνθηκαν κάποτε ξένες, σ’ έναν αφιλόξενο κόσμο.

«Ίσως και ν’ αξίζει τον κόπο», μουρμούρισαν συγκινημένοι οι δύο φίλοι. Και πλέον η μια στάση διαδεχόταν την άλλη, οι εικόνες έτρεχαν ιλιγγιωδώς, οι αποστάσεις εκμηδενίζονταν. Μια κοπέλα ασφυκτιούσε στην ασφαλή δουλειά της κι ένας φωτισμένος άντρας την έπειθε να μην εγκαταλείψει την ιστορία της. Κι εκείνη, χρόνια μετά, έγραφε βιβλία και θυμόταν την καλοσύνη του, το πείσμα του να σώσει το όνειρο και τη φλόγα του, που μεταμόρφωσε την κολοκύθα της σε άμαξα. Ένας νέος είχε απαρνηθεί την αγάπη αλλά μια κοπέλα τον αγκάλιασε με στοργή, τον αποδέχτηκε για τα σκοτάδια του και τελικά τον έλουσε με το φως της.

Ένας αλκοολικός εγκατέλειψε το δεκανίκι του οινοπνεύματος, ένα δειλό παιδί στέφτηκε χρυσός ολυμπιονίκης, ένας μικρόσωμος αθλητής θριάμβευσε απέναντι σε γίγαντες κι ένας επαναστάτης αγωνίστηκε με αυταπάρνηση για την ισότητα. Ένας ομοφυλόφιλος άντρας περιφρόνησε τις αλυσίδες της κλειστής κοινωνία που μεγάλωσε κι έγινε εμπνευσμένος σχεδιαστής μόδας. Ένας φτωχός έγχρωμος τύπος χρίστηκε πρόεδρος του πλανήτη, ένας επιστήμονας ανακάλυψε το σωτήριο εμβόλιο και το κορίτσι από το συνοικιακό καφέ σέρβιρε στη νέα μέρα την ελπίδα.

Ένας παππούς έκλεισε οριστικά τα μάτια του μα πρόλαβε ν’ αφήσει πίσω του ένα φωτογραφικό άλμπουμ γεμάτο αναμνήσεις και μια αστείρευτη πηγή ηλίου, που φώτισε τα βήματα όσων γενναιόδωρα αγάπησε. Κι ενώ το ταξίδι όδευε στο τέλος του, κάτι απρόσμενο και μαγικό συνέβη. Ο νους παρουσιάστηκε μπροστά στην καρδιά και φώναξε με όλη του τη δύναμη:

«Μη μας εγκαταλείπεις! Κατά βάθος σε θαυμάζω. Ίσως, μάλιστα, και λίγο να σε φθονώ. Για το θάρρος σου να ορμάς στην αρένα, κόντρα σε κάθε πιθανότητα. Για την τρέλα σου, που εκμηδενίζει τη ρουτίνα. Για το κόκκινο χρώμα σου, που εκστασιάζει τους θνητούς. Για την ικανότητά σου ν’ αφουγκράζεσαι τις σιωπές και για το μοναδικό σου ταλέντο να ντύνεις με μαγεία τις στιγμές.

Εγώ, βλέπεις, συνεχώς κινούμαι. Φλυαρώ αδιάκοπα και στήνω αδιέξοδα εκεί όπου υπάρχουν μόνο δρόμοι. Δεν το αντιλαμβάνεσαι λοιπόν; Είμαι η ερώτηση κι είσαι η απάντηση, είμαι το πρόβλημα κι είσαι η λύση».

Η Καρδιά επιτέλους κατάλαβε. Δεν μπορούσε να φύγει. Η Ζωή τη χρειαζόταν. Για να σηκώνεται περήφανα, έπειτα από τις οδυνηρές της πτώσεις. Για να ελπίζει, ύστερα από την ολοσχερή καταστροφή της. Για να προχωρά με το κεφάλι ψηλά και τις κεραίες ανοιχτές. Για ν’ αλλάζει τον ρου της ιστορίας, με την ατσαλένια της θέληση και το σπουδαίο της όραμα.

Kι αυτή ήταν απλώς η ιστορία της Καρδιάς, που κάποτε πίστεψε πως θα μεταμορφώσει το κόσμο. Και τελικά το έκανε. Γιατί το μεγαλύτερό μας όνειρο, βρίσκεται πάντα ένα τσιγάρο πίστης μακριά μας. Και εκλιπαρεί μονάχα για τη φωτιά μας.

Ομάδα αστρονόμων ανακάλυψε το βαρύτερο και πυκνότερο άστρο νετρονίων - Είναι μεγαλύτερο και από τον Ήλιο

Μια ομάδα αστρονόμων ανακάλυψε ένα άστρο νετρονίων (πάλσαρ) με τη μεγαλύτερη μάζα που έχει ποτέ βρεθεί.

Είναι σχεδόν 2,2 φορές μεγαλύτερη της μάζας του Ηλιου μας ή 333.000 μεγαλύτερη της Γης, συμπιεσμένη μέσα σε μια σφαίρα διαμέτρου μόνο 25 χιλιομέτρων, δηλαδή περίπου όσο μια πόλη. Πρόκειται για το άστρο J0740+6620, σε απόσταση 4.600 ετών φωτός από τη Γη, το οποίο αποτελεί ζευγάρι με ένα γειτονικό άστρο λευκό νάνο.

Η ανακάλυψη του διπλού συστήματος επιτεύχθηκε με το τηλεσκόπιο του Αστεροσκοπείου Green Bank της Δ.Βιρτζίνια από επιστήμονες έξι χωρών (ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδάς, Αυστραλία, Κίνα, Ουγγαρία), με επικεφαλής τη Θένκφουλ Κρομάρτι του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, και η σχετική δημοσίευση έγινε στο περιοδικό αστρονομίας «Nature Astronomy».

Οι αστέρες νετρονίων είναι απομεινάρια τεράστιων άστρων

Οι 2,17 ηλιακές μάζες που ζυγίζει το συγκεκριμένο άστρο, είναι πολύ κοντά στο θεωρητικό όριο συμπιεσμένης μάζας, την οποία μπορεί να έχει ένα σώμα προτού μετατραπεί σε μαύρη τρύπα.

Οι εξωτικοί αστέρες νετρονίων είναι συμπιεσμένα απομεινάρια τεράστιων άστρων, που αρχικά μετατράπηκαν με εκρηκτικό τρόπο σε υπερκαινοφανείς αστέρες (σούπερ-νόβα). Στη συνέχεια, ο πυρήνας του άστρου κατέρρευσε εκ των έσω και τα πρωτόνια και ηλεκτρόνια του συγχωνεύθηκαν μεταξύ τους, δημιουργώντας νετρόνια. Τα πάλσαρ θεωρούνται τα πυκνότερα φυσικά αντικείμενα στο γνωστό σύμπαν (με εξαίρεση τις μαύρες τρύπες), καθώς μόνο ένα κουταλάκι ζάχαρης από το υλικό τους θα μπορούσε να ζυγίζει 100 τόνους στη Γη ή σχεδόν όσο όλος ο ανθρώπινος πληθυσμός του πλανήτη μας.

Τα άστρα αυτά στριφογυρίζουν με τρομερή ταχύτητα και περιοδικότητα σαν σβούρες ή φάροι, εκπέμποντας από τους μαγνητικούς πόλους τους δίδυμες ακτίνες ραδιοκυμάτων, που κατά σταθερά χρονικά διαστήματα «σαρώνουν» το διάστημα και μπορεί να γίνουν αντιληπτές από τη Γη. Μερικά πάλσαρ πραγματοποιούν εκατοντάδες περιστροφές κάθε δευτερόλεπτο και οι αστρονόμοι μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν σαν το ισοδύναμο των ατομικών ρολογιών, κάτι που βοηθά στη μελέτη του χωροχρόνου και στην κατανόηση της γενικής θεωρίας σχετικότητας του Αϊνστάιν.

Βέντρις – Κόμπερ & Ελληνική Γραμμική Β’ Γραφή

Ο Μάικλ Βέντρις και η Αλις Κόμπερ αποκρυπτογράφησαν την Γραμμική Β γραφή.

 

Ο Μάικλ Βέντρις (Michael Ventris, 12 Ιουλίου 1922 – 6 Σεπτεμβρίου 1956) ήταν Άγγλος αρχιτέκτονας και γλωσσολόγος κι ο άνθρωπος που σε συνεργασία με την Αμερικανίδα Άλις Κόμπερ αποκρυπτογράφησε την Γραμμική Β. Γιος συνταγματάρχη του βρετανικού στρατού ο Βέντρις, πέρασε τα παιδικά του χρόνια σε οικοτροφεία της Ελβετίας, όπου φάνηκε η κλίση του στην εκμάθηση γλωσσών. Μέχρι εννέα χρονών είχε μάθει Γαλλικά, Γερμανικά, Ελβετικά, αρχαία Ελληνικά και Λατινικά. Στην Αγγλία  σε ηλικία 14 χρονών, παρακολούθησε στο Βρετανικό μουσείο μια διάλεξη του Άρθουρ Έβανς για την Ελληνική και Μινωική τέχνη. Εκεί άκουσε για την Γραμμική Β γραφή, η οποία δεν είχε αποκρυπτογραφηθεί και το έβαλε σκοπό της ζωής του να την αποκρυπτογραφήσει.

 

Το 1940 ξεκίνησε σπουδές αρχιτεκτονικής και παράλληλα μελετούσε την Γραμμική Β. Το 1942 παντρεύτηκε και ξεκίνησε εκπαίδευση πιλότου στην RAF αλλά τελικά κατέληξε να ασχολείται με την αποκρυπτογράφηση κωδικοποιημένων εχθρικών μηνυμάτων. Το 1946 άφησε την αεροπορία και συνέχισε τις αρχιτεκτονικές του σπουδές, αποφοίτησε τρία χρόνια αργότερα και βρήκε δουλειά στο υπουργείο Παιδείας ως μέλος ομάδας σχεδιασμού νέων σχολικών κτιρίων. Η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β δεν είχε σταματήσει να τον στοιχειώνει και κατά τα τέλη του 1949 έστειλε ένα ερωτηματολόγιο σε όλους τους ειδικούς (γλωσσολόγους, ιστορικούς και αρχαιολόγους) που τους απασχολούσε το ίδιο θέμα, προτείνοντάς τους να βρεθούν την Πρωτοχρονιά του 1950 για ανταλλαγή απόψεων.

 

'Εχοντας μάλιστα τακτική αλληλογραφία με άλλους ερευνητές και επαφή με καταξιωμένους επιστήμονες, όπως ο σερ Τζων Μάιρς. Λόγω της πλάνης στην οποία είχε πέσει χάρη στις εσφαλμένες θεωρίες του Άρθουρ Έβανς και παρά τις συνεχείς έρευνες που έκαναν οι Μάιρς, Βέντρις και οι αμερικανοί Έμμετ Μπένετ και Άλις Κόμπερ, δεν σημειώθηκε σημαντική πρόοδος, ώσπου η Αμερικανίδα ερευνήτρια Άλις Κόμπερ παρατήρησε ότι ομάδες συμβόλων, που ονομάστηκαν τα τρίδυμα της Κόμπερ, φανέρωναν κλίση λέξεων. Η κλίση οδήγησε στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για γλώσσα με γραμματικούς κανόνες όπως της Ελληνικής και της Λατινικής, όχι της Ετρουσκικής.

 

Μετά από ένα μικρό διάλειμμα από την ενασχόληση με την Γραμμική Β, το 1950 έκανε προσπάθεια να οργανώσει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ερευνητών. Όμως κανένας ερευνητής (συμπεριλαμβανομένου του Βέντρις) δεν τόλμησε να προτείνει ότι η γλώσσα της Γραμμικής Β είναι πανάρχαια Ελληνική, (ποιός τολμούσε να σκεφτεί διαφορετικά, σε μια εποχή που άρχιζαν να επιβάλλουν το σαθρό ινδοευρωπαϊκό αφήγημα του σημιτικού τίποτα) και μάλιστα Προ – Ομηρική.

 

Το 1951 άρχισε να διανέμει τις Σημειώσεις Εργασίας του σε άλλους ερευνητές και να σχηματίζει κανάβους, όπου καταχώριζε τα σύμβολα ανάλογα με την πιθανή σημασία τους. Παραιτήθηκε μάλιστα από την αρχιτεκτονική εργασία του για να ασχοληθεί με την αποκρυπτογράφηση. Τελικά το 1952 αποτόλμησε να εγκαταλείψει την υπόθεση της Ετρουσκικής γλώσσας και να δοκιμάσει την πιθανότητα της Ελληνικής. Ήδη είχαν ανακαλυφθεί και δημοσιευτεί οι πινακίδες Γραμμικής Β που βρέθηκαν στο ανάκτορο της Πύλου.

 

Η Γραμμική Β.

 

Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η Μινωική ιερογλυφική γραφή) χαραγμένους σε πήλινες πινακίδες. Διέφερε όμως από μια πρωιμότερη παρόμοια γραφή, την Γραμμική Α, που βρέθηκε επίσης στην Κνωσό και στην νότια Κρήτη. Πήλινες πινακίδες με Γραμμική Β γραφή βρέθηκαν αργότερα στο Μυκηναϊκό ανάκτορο της Πύλου στην Μεσσηνία και σε άλλες θέσεις της ηπειρωτικής Ελλάδας.

 

Συνολικά έχουν βρεθεί περί τα 5.000 κείμενα σε Γραμμική Β (κυρίως πινακίδες και αγγεία). Από αυτά γύρω στα 3.000 προέρχονται από την Κνωσό, γύρω στα 1.400 από την Πύλο, γύρω στα 300 από την Θήβα, 90 από τις Μυκήνες ενώ μικρότερος αριθμός προέρχεται από τα Χανιά, τα Μάλια, την Τίρυνθα, την Ελευσίνα, τον Ορχομενό και αλλού.

 

Η Γραμμική Β αρχικά δεν ταυτίστηκε με καμία γλώσσα, θεωρούμενη από τον Έβανς ότι αναπαριστούσε μια ξεχωριστή γλώσσα που ονόμαζε «Μινωϊκή» ενώ ήταν απόλυτα πεπεισμένος ότι ήταν αδύνατο να ήταν Ελληνική (sic) Πολύ αργότερα από την ανακάλυψη των πινακίδων και μετά από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες αρχαιολόγων και γλωσσολόγων, αποκρυπτογραφήθηκε το 1952 από το νεαρό αρχιτέκτονα Μάικλ Βέντρις (M. Ventris). Ο Βέντρις ζήτησε τηn βοήθεια του κλασικού φιλολόγου Τζων Τσάντγουικ (J. Chadwick) και μαζί δημοσίευσαν ένα ιστορικό άρθρο στο Journal of Hellenic Studies. Εκεί ερμήνευαν με σιγουριά 65 από τα 88 τότε γνωστά σύμβολά της, διατύπωναν τους βασικούς κανόνες ορθογραφίας της και έφερναν στο φως μια Προ – Αρχαϊκή Ελληνική διάλεκτο πέντε αιώνες παλαιότερη από τα Ελληνικά του Ομήρου.

 

Η Γραμμική Β περιλαμβάνει 89 συλλαβογράμματα, που αναπαριστούν συλλαβές με φωνητική αξία και περί τα 260 ιδεογράμματα (ή λογογράμματα), που αποδίδουν έννοιες όπως άνδρας, γυναίκα, αγελάδα, λάδι, κρασί κλπ. και σύμβολα για την απόδοση αριθμών. Αν και τα κείμενά της είναι στην πλειοψηφία τους λίστες εφοδίων που μπαίνουν, βγαίνουν ή είναι αποθηκευμένα στα ανάκτορα και τηλεγραφικές επιγραφές εμπορευμάτων, η αξία τους ως πρωτογενείς πηγές για την οικονομία, το εμπόριο, τη θρησκεία, την κοινωνική διαστρωμάτωση και τη διοικητική οργάνωση της μυκηναϊκής Ελλάδας είναι τεράστια. Ως σήμερα έχει αποκρυπτογραφηθεί το 87% των κειμένων.

 

Αρκετές προσπάθειες έχουν γίνει μέχρι σήμερα, για να ερμηνευθούν και τα υπόλοιπα 17 περίπου σύμβολα των οποίων δεν είναι γνωστή η συλλαβική τους αξία.

 

Οι πινακίδες της Γραμμικής Β μας δίνουν πληροφορίες για την πανάρχαια γλώσσα των Ελλήνων.
 

Είναι τα πρώτα γραπτά μνημεία Ελληνικής γλώσσας.

 

Είναι πολύτιμος μάρτυρας της ιστορίας της Ελληνικής γλώσσας.

 

Αλις Κόμπερ η γυναίκα που αποκρυπτογράφησε την Γραμμική Β

 

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού η Αμερικανίδα Άλις Κόμπερ, (Alice Elizabeth Kober) δίδασκε Ελληνικά και Λατινικά στο Πανεπιστήμιο και από την δεκαετία του ’30 πολεμούσε να σπάσει τους κώδικες επικοινωνίας της Μυκηναϊκής γραφής, καταγράφοντας για χρόνια την συχνότητα του κάθε συμβόλου. Αρχικά, η επικρατέστερη θεωρία ήταν πως η Γραμμική Β αποτελούσε μέρος του πολιτισμού των Ετρούσκων, ενός αρχαίου πολιτισμού της Ιταλίας, ενώ υπήρχαν και πιο αλλόκοτες θεωρίες, όπως ότι ανήκει στον πολιτισμό της Πολυνησίας ή των Βάσκων.

 

Η Κόμπερ, (η οποία θεωρούνταν ως το θάνατό της το 1950 η διασημότερη επιγραφικός) όμως, δεν δεχόταν καμία εικασία πάνω στην μεθοδολογία της. Έμαθε μια σειρά από αρχαίες γλώσσες, από Αιγυπτιακά μέχρι την γλώσσα των Σουμέριων και Σανσκριτικά. Τι σήμαιναν όμως όλα αυτά τα άγνωστα και μυστήρια σύμβολα πάνω στις αρχαίες πινακίδες; Εκείνη ξεκίνησε με το να καταγράφει την συχνότητα του κάθε συμβόλου και του κάθε χαρακτήρα ξεχωριστά. Τα σημείωνε πάνω σε παλιές ευχετήριες κάρτες αλλά και στα εσώφυλλα των βιβλίων της. Λόγω της έλλειψης χαρτιού πριν από τον πόλεμο, έκοψε μόνη της πάνω από 180.000 μικροσκοπικές κάρτες, χρησιμοποιώντας ως σύστημα αρχειοθέτησης τις χάρτινες συσκευασίες των τσιγάρων της.

 

Η Κόμπερ ανακάλυψε επαναλαμβανόμενες ομάδες συμβόλων που ξεκινούσαν όμοια αλλά κατέληγαν διαφορετικά, ενδεικτικό μιας γλώσσας με κλίσεις, όπως τα Ελληνικά. Διαπίστωσε την ύπαρξη ενός μοτίβου τριών σημείων στην γραφή (που αργότερα ο Βέντρις ονόμασε Kober triplets) και επίσης βρήκε πρώτη ότι η Γραμμική Β ήταν συλλαβογραφική.

 

Η Κόμπερ ζούσε μια πειθαρχημένη ζωή αφιερωμένη στην έρευνα της και προχωρούσε στην αποκωδικοποίηση, όταν αρρώστησε και πέθανε υπό ανεξήγητες συνθήκες, σε ηλικία μόλις 43 χρόνων, στις 16 Μαΐου του 1950. Με τον Βέντρις είχε συναντηθεί μία φορά στην Οξφόρδη και είχαν ανταλλάξει ιδέες και πληροφορίες. Ο ένας υποτιμούσε τον άλλον βαθιά. Εκείνη επειδή φάνταζε στα μάτια της ως ένας χαζούλης ερασιτέχνης και εκείνος επειδή η Κόμπερ ήταν γυναίκα και γνώριζε περισσότερα από αυτόν (που ήταν άντρας). Σε μία διάλεξή του, λίγο πριν από τον περίεργο θάνατό του σε αυτοκινητικό δυστύχημα, αναγνώρισε την συνεισφορά της στο έργο του. Μια αναγνώριση, όμως, που πέρασε στα ψιλά σχεδόν από όλους.

 

Ο Βέντρις στις 1 Ιουλίου 1952, ανακοίνωσε στο BBC την αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β και αργότερα συνεργάστηκε με τον Τζον Τσάντγουικ (JohnChadwick), κλασσικό φιλόλογο και γλωσσολόγο και επιβεβαίωσαν την υπόθεση του ότι η γλώσσα των πινακίδων της γραμμικής γραφής Β’ είναι η Ελληνική αντίθετα προς την άποψη που είχε μέχρι τότε επιβάλει με το κύρος του (και το κύρος των Μυστικών Εταιριών) ο Έβανς, ότι οι μινωικές γραφές -τόσο η γραμμική Α’ που δεν έχει μέχρι σήμερα αποκρυπτογραφηθεί, όσο και η γραμμική Β’, περιείχαν μια Μινωική, μη Ελληνική γλώσσα. Ο Έβανς που προέβαλε την δύναμη του Μινωικού κόσμου και στην κυριαρχία των Μινωιτών στον χώρο της ηπειρωτικής Ελλάδας, αποδείχτηκε πως έσφαλε, η Ελληνική γραφή των Μυκηναίων ήταν που είχε διαδοθεί και στην Κρήτη.

 

Όταν τελικά ο κώδικας αποκωδικοποιήθηκε, πολλοί ήταν αυτοί που απογοητεύτηκαν. Επειδή πάνω στις πινακίδες δεν υπήρχε σπουδαία ποίηση. Μάλιστα, ορισμένοι μελετητές είχαν περιγράψει τα κείμενα που μεταφράστηκαν ως «κατάλογοι για άπλυτα ρούχα». Τα κείμενα όμως αποκάλυπταν πληροφορίες για μια πιο λεπτομερή και καθημερινή εικόνα της ζωής στην Κνωσό, υποστηρίζει ο Τζον Μπένετ, καθηγητής Αρχαιολογίας του Αιγαίου, στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ.

 

Οι δίσκοι, μεταξύ άλλων, αποκάλυπταν τις τεράστιες οι ποσότητες ελαιόλαδου, οι οποίες χρησίμευαν ως βάση για τα αρώματα που χρησιμοποιούσαν οι Κρήτες. Αποκάλυψαν επίσης ότι τα έντονα χρώματα, όπως το κόκκινο, το μοβ – ιώδες και το λευκό, ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή στον κόσμο της εποχής εκείνης. Το μινωικό ανάκτορο της Κνωσού είναι μεγαλύτερο σε έκταση από το παλάτι του Μπάκινγχαμ στο Λονδίνο κι ανακαλύφθηκε από τον αρχαιολόγο Άρθουρ Έβανς το 1900. Λειτουργούσε επίσης ως διοικητικό, επιστημονικό, ιατρικό κέντρο, με τις τεράστιες βιβλιοθήκες του και ως μέρος για θρησκευτικές τελετές. «Στις πινακίδες έχουμε αναφορές για αφιερώσεις σε διάφορες θεότητες» επισημαίνει ο Μπένετ. Στην Κνωσό υπήρχαν περίπου 120 γραφείς και ο καθένας είχε ελαφρώς διαφορετικό χαρακτήρα. Με βάση τον γραφικό χαρακτήρα των γραφέων οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι τις πινακίδες της Κνωσού τις έγραψαν τουλάχιστον 60 διαφορετικοί γραφείς, ενώ αυτές της Πύλου τουλάχιστον 30. Θεωρούνταν μία δουλειά με εξαιρετικό κύρος και γίνεται απολύτως σαφές από τις επιγραφές, πως όλη η Βασιλική οικογένεια ήταν σε θέση να διαβάζει και να γράφει.

 

Το 1939, εκτός από την Κρήτη, είχαν βρεθεί και στην ηπειρωτική Ελλάδα γύρω στις 300 πλάκες με την Γραμμική Β, κάνοντας την σύγκριση, ο Βέντρις παρατήρησε ότι ορισμένες «λέξεις» υπήρχαν μόνο στις πλάκες της Κρήτης. Έκανε, λοιπόν, την εμπνευσμένη υπόθεση, (είτε δική του, είτε της Κόμπερ) πως αυτές οι λέξεις ήταν ονόματα πόλεων και τοπωνύμια, πράγμα που αποδείχτηκε σωστό κι αυτό άνοιξε τον δρόμο. Ερμήνευσε με σιγουριά 65 από τα 88 τότε γνωστά σύμβολά της, διατύπωσε τους βασικούς κανόνες ορθογραφίας της και έφερε στο φως την πρώτη Ελληνική γλώσσα 7 αιώνες παλαιότερη από τα Ελληνικά του Ομήρου, αποδεικνύοντας ότι η γραπτή Ελληνική Ιστορία δεν αρχίζει, όπως θεωρούνταν ως τότε, τον 8ο αιώνα αλλά τουλάχιστον από τα μέσα του 15ου αιώνα, αφού το αρχαιότερο κείμενο γραμμένο σε πήλινη πινακίδα που ανακαλύφθηκε το 2010 στην Ίκλαινα της Μεσσηνίας χρονολογείται περίπου το 1450 π.κ.ε. και είναι γραμμένο σε πήλινη πινακίδα που ανακαλύφθηκε το καλοκαίρι του 2010 στην Ίκλαινα Μεσσηνίας από τον καθηγητή Μιχάλη Κοσμόπουλο.

 

Άλλα, γραμμένα λίγο αργότερα, προέρχονται από την Κνωσό και ανήκουν στην Υστερομινωική ΙΙ περίοδο (περί τα 1400 π.κ.ε.). Τα υπόλοιπα κείμενα από την Κνωσό είναι κατά την κρατούσα γνώμη από το 1370 π.κ.ε. πριν την καταστροφή του Μυκηναϊκού ανακτόρου. Υποστηρίζεται όμως και η άποψη ότι είναι κατά έναν αιώνα νεότερα. Τα υπόλοιπα κείμενα χρονολογούνται από τον 13ο αιώνα π.κ.ε.  Αμφισβητούμενη είναι η χρονολόγηση των κειμένων, οπότε, σ’ αυτές τις χρονολογίες …κράτα πολύ μικρό καλάθι!! είναι κατά πολύ παλαιότερες.

Η Γραμμική Α

 

Δεν έχει φαινομενικά αποκρυπτογραφηθεί και δήθεν αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της σύγχρονης αρχαιολογίας. Η αποκρυπτογράφησή της θα αποκάλυπτε την Προ – Αρχαία γλώσσα και την καταγωγή των Ελλήνων (Μινωιτών, Μυκηναίων, Μακεδόνων) που φυσικά χαλάει την ινδοευρωπαϊκή – σημιτική απάτη. Οι βδελυροί απόγονοι των Αβυσσαίων – Ατλάντων δεν θα μας επιβάλλουν το μιαρό DNA τους, εμείς οι Προ-Αρχαίοι Ελληνες είμαστε αυτοί που τους έστειλαν πίσω στις σπηλιές τους όπου ανήκουν.

 

Φαντάσου -αν μπορείς- να δώσουν στο κοινό την Γραμμική Α’… χι χι χι καταρρέει αυτοστιγμή όλος ο διαστρεβλωμένος πολιτισμός τους.

 

Και έρχεται στο Φως ο Ολόλαμπρος Προ-Αρχαίος Ελληνικός πολιτισμός!! (γράμματα, τεχνολογίες, τέχνες, κοινωνικός ιστός, φιλοσοφίες κλπ) που ανατρέπει ριζικά την σαπίλα που σήμερα βιώνουμε. Σκέψου (σκέφτομαι άρα υπάρχω έλεγε ο τύπος, μα τείνω να θεωρώ πως ελάχιστοι άνθρωποι υπάρχουν) ότι σήμερα, με την σουπερ τεχνολογία που δηλώνουν πως έχουν είναι απολύτως ανίκανοι να κατασκευάσουν έναν Παρθενώνα ή την Σφίγγα ή τις Αιγυπτιακές Πυραμίδες, και δεν εννοώ μονάχα κατασκευαστικά αλλά, και ειδικότερα, Ενεργειακά. Μέχρι σήμερα είναι ανίκανοι να αντιληφθούν (φταίει και το βδελυρό, βαρβαρικό DNA τους, των Ατλάντιων-Αβυσσαίων) πως και με ποιόν τρόπο κατασκευάστηκαν αυτά τα τιτάνια αρχιτεκτονικά μεγαθήρια Δύναμης.

 

Το 1954 ο Βέντρις εργάστηκε ως σχεδιαστής σε ανασκαφές στο Εμποριό της Χίου, όπου απέδιδε την γλώσσα Γραμμική Β των πινακίδων αμέσως μετά την ανασκαφή τους !!! Φυσικά και, δεν θα το επέτρεπαν αυτό. Γιατί άλλο το να βρίσκονται οι πινακίδες κι άλλο να τις αποδίδει κάποιος αυτολεξεί κι επιτόπου, χαλάει το ινδοευρωπαϊκό-σημιτικό αφήγημά τους. Τις πινακίδες μπορούν να τις βρίσκουν αλλά απαγορεύεται· επί ποινή θανάτου· να τις αποδίδουν στο κοινό αυτολεξεί. Εδώ έκαναν ολόκληρο πόλεμο στην Συρία για να καταστρέψουν την αληθινή ιστορία και την ΑΡΧΕΓΟΝΗ ΠΗΓΗ ΔΥΝΑΜΗΣ του ΕΛΛΗΝΑ ΑΝΘΡΩΠΟΥ και θα αφήσουν τον κάθε τυχάρπαστο ανεξάρτητο ερευνητή να τους χαλάσει την σούπα; Ε, μην τρελαθούμε κι όλας!!! Μέσα τα κεφάλια …

 

Ο Βέντρις πέθανε κι αυτός ανεξήγητα μετά από τέσσερα χρόνια, στις 6 Σεπτεμβρίου του 1956 όταν το αυτοκίνητο που οδηγούσε, καρφώθηκε σε σταθμευμένο φορτηγό στα περίχωρα του Λονδίνου. Και οι δύο ανεξάρτητοι επιστήμονες σε Αμερική κι Ευρώπη που ασχολήθηκαν με το θέμα της Ελληνικής γλώσσας πέθαναν ανεξήγητα και νεότατοι.

 

ΔΕΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (Η ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΗ - ΤΕΛΕΙΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΜΗΤΕΡΑ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ)

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Ἠθικὰ Νικομάχεια (1119b-1120a)

ΒΙΒΛΙΟ Δ': Για την ηθική αρετή

[1119b] [I] Λέγωμεν δ᾽ ἑξῆς περὶ ἐλευθεριότητος. δοκεῖ δὴ εἶναι ἡ περὶ χρήματα μεσότης· ἐπαινεῖται γὰρ ὁ ἐλευθέριος οὐκ ἐν τοῖς πολεμικοῖς, οὐδ᾽ ἐν οἷς ὁ σώφρων, οὐδ᾽ αὖ ἐν ταῖς κρίσεσιν, ἀλλὰ περὶ δόσιν χρημάτων καὶ λῆψιν, μᾶλλον δ᾽ ἐν τῇ δόσει. χρήματα δὲ λέγομεν πάντα ὅσων ἡ ἀξία νομίσματι μετρεῖται. ἔστι δὲ καὶ ἡ ἀσωτία καὶ ἡ ἀνελευθερία περὶ χρήματα ὑπερβολαὶ καὶ ἐλλείψεις· καὶ τὴν μὲν ἀνελευθερίαν προσάπτομεν ἀεὶ τοῖς μᾶλλον ἢ δεῖ περὶ χρήματα σπουδάζουσι, τὴν δ᾽ ἀσωτίαν ἐπιφέρομεν ἐνίοτε συμπλέκοντες· τοὺς γὰρ ἀκρατεῖς καὶ εἰς ἀκολασίαν δαπανηροὺς ἀσώτους καλοῦμεν. διὸ καὶ φαυλότατοι δοκοῦσιν εἶναι· πολλὰς γὰρ ἅμα κακίας ἔχουσιν. οὐ δὴ οἰκείως προσαγορεύονται· βούλεται γὰρ ἄσωτος εἶναι ὁ ἓν κακὸν ἔχων,

[1120a] τὸ φθείρειν τὴν οὐσίαν· ἄσωτος γὰρ ὁ δι᾽ αὑτὸν ἀπολλύμενος, δοκεῖ δ᾽ ἀπώλειά τις αὑτοῦ εἶναι καὶ ἡ τῆς οὐσίας φθορά, ὡς τοῦ ζῆν διὰ τούτων ὄντος. οὕτω δὴ τὴν ἀσωτίαν ἐκδεχόμεθα. ὧν δ᾽ ἐστὶ χρεία, ἔστι τούτοις χρῆσθαι καὶ εὖ καὶ κακῶς· ὁ πλοῦτος δ᾽ ἐστὶ τῶν χρησίμων· ἑκάστῳ δ᾽ ἄριστα χρῆται ὁ ἔχων τὴν περὶ τοῦτο ἀρετήν· καὶ πλούτῳ δὴ χρήσεται ἄριστα ὁ ἔχων τὴν περὶ τὰ χρήματα ἀρετήν· οὗτος δ᾽ ἐστὶν ὁ ἐλευθέριος. χρῆσις δ᾽ εἶναι δοκεῖ χρημάτων δαπάνη καὶ δόσις· ἡ δὲ λῆψις καὶ ἡ φυλακὴ κτῆσις μᾶλλον. διὸ μᾶλλόν ἐστι τοῦ ἐλευθερίου τὸ διδόναι οἷς δεῖ ἢ λαμβάνειν ὅθεν δεῖ καὶ μὴ λαμβάνειν ὅθεν οὐ δεῖ. τῆς γὰρ ἀρετῆς μᾶλλον τὸ εὖ ποιεῖν ἢ τὸ εὖ πάσχειν, καὶ τὰ καλὰ πράττειν μᾶλλον ἢ τὰ αἰσχρὰ μὴ πράττειν· οὐκ ἄδηλον δ᾽ ὅτι τῇ μὲν δόσει ἕπεται τὸ εὖ ποιεῖν καὶ τὸ καλὰ πράττειν, τῇ δὲ λήψει τὸ εὖ πάσχειν ἢ μὴ αἰσχροπραγεῖν. καὶ ἡ χάρις τῷ διδόντι, οὐ τῷ μὴ λαμβάνοντι, καὶ ὁ ἔπαινος δὲ μᾶλλον. καὶ ῥᾷον δὲ τὸ μὴ λαβεῖν τοῦ δοῦναι· τὸ γὰρ οἰκεῖον ἧττον προΐενται μᾶλλον ἢ οὐ λαμβάνουσι τὸ ἀλλότριον. καὶ ἐλευθέριοι δὲ λέγονται οἱ διδόντες· οἱ δὲ μὴ λαμβάνοντες οὐκ εἰς ἐλευθεριότητα ἐπαινοῦνται, ἀλλ᾽ οὐχ ἧττον εἰς δικαιοσύνην· οἱ δὲ λαμβάνοντες οὐδ᾽ ἐπαινοῦνται πάνυ. φιλοῦνται δὲ σχεδὸν μάλιστα οἱ ἐλευθέριοι τῶν ἀπ᾽ ἀρετῆς· ὠφέλιμοι γὰρ, τοῦτο δ᾽ ἐν τῇ δόσει.

***
[1119b] [1] Ας μιλήσουμε στη συνέχεια για την ελευθεριότητα.

Η ελευθεριότητα θεωρείται ότι είναι η μεσότητα στον χώρο των χρημάτων και, γενικά, των υλικών αγαθών. Επαινείται, πράγματι, ο ελευθέριος όχι ενσχέσει με τις πολεμικές του πράξεις, ούτε ενσχέσει με αυτά για τα οποία επαινείται ο σώφρων, ούτε, επίσης, ενσχέσει με τις δίκαιες αποφάσεις του, αλλά ενσχέσει με τη δόση και τη λήψη χρημάτων και υλικών αγαθών, και μάλιστα πιο πολύ με τη δόση. Με τη λέξη χρήματα εννοούμε καθετί που η αξία του μετριέται με τη βοήθεια του νομίσματος. Με τα χρήματα και με τα υλικά αγαθά σχετίζονται, επίσης, ως υπερβολές και ελλείψεις, η ασωτία και η ανελευθερία: την κατηγορία της ανελευθερίας την αποδίδουμε πάντοτε στους ανθρώπους που δείχνουν μεγαλύτερο από ό,τι θα έπρεπε ενδιαφέρον για τα χρήματα και για τα υλικά αγαθά, ενώ τη λέξη ασωτία τη χρησιμοποιούμε μερικές φορές συμπλέκοντας περισσότερες σημασίες· ονομάζουμε, πράγματι, ασώτους τους ακρατείς και αυτούς που ξοδεύουν τα χρήματά τους για να ικανοποιήσουν την ακολασία τους. Γι᾽ αυτό και οι άσωτοι θεωρούνται εξαιρετικά κακής ποιότητας άνθρωποι· γιατί έχουν πολλές μαζί κακίες. Δεν είναι, λοιπόν, ταιριαστή η λέξη με την οποία ονομάζονται· γιατί η λέξη άσωτος θέλει να πει: «άνθρωπος που έχει μία μόνο κακή ιδιότητα:

[1120a] την ιδιότητα να καταστρέφει την περιουσία του». Άσωτος είναι, πράγματι, ο άνθρωπος που καταστρέφεται από τον ίδιο τον εαυτό του, και η καταστροφή της περιουσίας θεωρείται ένα είδος αυτοκαταστροφής, αφού η ζωή θεωρείται ότι διατηρείται μέσω αυτών των πραγμάτων. Με αυτή λοιπόν τη σημασία καταλαβαίνουμε τη λέξη ασωτία.

Τα πράγματα που προορίζονται για χρήση μπορούν να χρησιμοποιηθούν και καλά και κακά· ο πλούτος είναι ένα από τα πράγματα που είναι για χρήση· την καλύτερη, πάλι, χρήση κάθε πράγματος την κάνει εκείνος που έχει τη σχετική με το πράγμα αυτό αρετή· και τον πλούτο, επομένως, θα τον χρησιμοποιήσει με τον καλύτερο τρόπο αυτός που έχει τη σχετική με τα χρήματα και τα υλικά αγαθά αρετή· ο άνθρωπος αυτός είναι ο ελευθέριος. «Κάνω χρήση των χρημάτων και, γενικά, των υλικών αγαθών» θα πει: «τα ξοδεύω» και «τα δίνω», ενώ με τις εκφράσεις «τα παίρνω» και «τα φυλάγω» αναφερόμαστε μάλλον στην κτήση τους. Γι᾽ αυτό και είναι γνώρισμα του ελευθέριου ανθρώπου πιο πολύ το να δίνει σ᾽ αυτούς που πρέπει παρά το να παίρνει από όπου πρέπει και να μην παίρνει από όπου δεν πρέπει. Απόδειξη αρετής είναι, πράγματι, πιο πολύ το να κάνει κανείς το καλό παρά το να το δέχεται, και πιο πολύ το να κάνει ωραίες πράξεις παρά το να μην κάνει άσχημες πράξεις· και δεν είναι δύσκολο να δει κανείς ότι το να δίνει κανείς, το να κάνει το καλό και το να κάνει ωραίες πράξεις πηγαίνουν μαζί, όπως επίσης το να παίρνει κανείς πηγαίνει μαζί με το να δέχεται το καλό ή να μην κάνει άσχημες πράξεις. Ευγνωμοσύνη αισθανόμαστε γι᾽ αυτόν που δίνει, όχι γι᾽ αυτόν που δεν παίρνει· και ο έπαινος προορίζεται μάλλον για τον πρώτο. Επίσης, το να μην πάρει κανείς είναι πιο εύκολο από το να δώσει· πραγματικά, οι άνθρωποι κλίνουν σε μικρότερο βαθμό στο να στερηθούν κάτι το δικό τους παρά στο να μη πάρουν το ξένο. Επίσης, ελευθέριοι λέγονται αυτοί που δίνουν. Αυτοί, πάλι, που δεν παίρνουν, δεν επαινούνται για ελευθεριότητα, αλλά μάλλον για δικαιοσύνη, ενώ αυτοί που παίρνουν, δεν επαινούνται καθόλου. Από όλους, τέλος, τους φορείς των επιμέρους αρετών, με τη μεγαλύτερη σχεδόν αγάπη περιβάλλονται οι ελευθέριοι· ο λόγος είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί είναι ωφέλιμοι στους άλλους, και αυτό σχετίζεται με το ότι δίνουν.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Πλοῦτος (253-289)

ΚΑ. ὦ πολλὰ δὴ τῷ δεσπότῃ ταὐτὸν θύμον φαγόντες,
ἄνδρες φίλοι καὶ δημόται καὶ τοῦ πονεῖν ἐρασταί,
255 ἴτ᾽, ἐγκονεῖτε, σπεύδεθ᾽, ὡς ὁ καιρὸς οὐχὶ μέλλειν,
ἀλλ᾽ ἔστ᾽ ἐπ᾽ αὐτῆς τῆς ἀκμῆς, ᾗ δεῖ παρόντ᾽ ἀμύνειν.
ΧΟΡΟΣ
οὔκουν ὁρᾷς ὁρμωμένους ἡμᾶς πάλαι προθύμως,
ὡς εἰκός ἐστιν ἀσθενεῖς γέροντας ἄνδρας ἤδη;
σὺ δ᾽ ἀξιοῖς ἴσως με θεῖν, πρὶν ταῦτα καὶ φράσαι μοι
260 ὅτου χάριν μ᾽ ὁ δεσπότης ὁ σὸς κέκληκε δεῦρο.
ΚΑ. οὔκουν πάλαι δήπου λέγω; σὺ δ᾽ αὐτὸς οὐκ ἀκούεις.
ὁ δεσπότης γάρ φησιν ὑμᾶς ἡδέως ἅπαντας
ψυχροῦ βίου καὶ δυσκόλου ζήσειν ἀπαλλαγέντας.
ΧΟ. ἔστιν δὲ δὴ τί καὶ πόθεν τὸ πρᾶγμα τοῦθ᾽ ὅ φησιν;
265 ΚΑ. ἔχων ἀφῖκται δεῦρο πρεσβύτην τιν᾽, ὦ πόνηροι,
ῥυπῶντα, κυφόν, ἄθλιον, ῥυσόν, μαδῶντα, νωδόν·
οἶμαι δὲ νὴ τὸν οὐρανὸν καὶ ψωλὸν αὐτὸν εἶναι.
ΧΟ. ὦ χρυσὸν ἀγγείλας ἐπῶν, πῶς φῄς; πάλιν φράσον μοι.
δηλοῖς γὰρ αὐτὸν σωρὸν ἥκειν χρημάτων ἔχοντα.
270 ΚΑ. πρεσβυτικῶν μὲν οὖν κακῶν ἔγωγ᾽ ἔχοντα σωρόν.
ΧΟ. μῶν ἀξιοῖς φενακίσας ἔπειτ᾽ ἀπαλλαγῆναι
ἀζήμιος, καὶ ταῦτ᾽ ἐμοῦ βακτηρίαν ἔχοντος;
ΚΑ. πάντως γὰρ ἄνθρωπον φύσει τοιοῦτον εἰς τὰ πάντα
ἡγεῖσθέ μ᾽ εἶναι κοὐδὲν ἂν νομίζεθ᾽ ὑγιὲς εἰπεῖν;
275 ΧΟ. ὡς σεμνὸς οὑπίτριπτος. αἱ κνῆμαι δέ σου βοῶσιν
ἰοὺ ἰού, τὰς χοίνικας καὶ τὰς πέδας ποθοῦσαι.
ΚΑ. ἐν τῇ σορῷ νυνὶ λαχὸν τὸ γράμμα σου δικάζειν,
σὺ δ᾽ οὐ βαδίζεις; ὁ δὲ Χάρων τὸ ξύμβολον δίδωσιν.
ΧΟ. διαρραγείης. ὡς μόθων εἶ καὶ φύσει κόβαλος,
280 ὅστις φενακίζεις, φράσαι δ᾽ οὔπω τέτληκας ἡμῖν,
οἳ πολλὰ μοχθήσαντες οὐκ οὔσης σχολῆς προθύμως
δεῦρ᾽ ἤλθομεν, πολλῶν θύμων ῥίζας διεκπερῶντες.
ΚΑ. ἀλλ᾽ οὐκέτ᾽ ἂν κρύψαιμι. τὸν Πλοῦτον γάρ, ὦνδρες, ἥκει
285 ἄγων ὁ δεσπότης, ὃς ὑμᾶς πλουσίους ποήσει.
ΧΟ. ὄντως γὰρ ἔστι πλουσίοις ἡμῖν ἅπασιν εἶναι;
ΚΑ. νὴ τοὺς θεούς, Μίδας μὲν οὖν, ἢν ὦτ᾽ ὄνου λάβητε.
ΧΟ. ὡς ἥδομαι καὶ τέρπομαι καὶ βούλομαι χορεῦσαι
ὑφ᾽ ἡδονῆς, εἴπερ λέγεις ὄντως σὺ ταῦτ᾽ ἀληθῆ.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΙΠΠΗ ή ΙΠΠΩ ή ΕΥΙΠΠΗ ή ΘΕΤΙΣ ή ΩΚΥΡΡΟΗ

ΙΠΠΗ ή ΙΠΠΩ ή ΕΥΙΠΠΗ ή ΘΕΤΙΣ ή ΩΚΥΡΡΟΗ

(αστερισμός, άλογο)

 

Τούτου μόνον τὰ ἔμπροσθεν φαίνεται ἕως ὀμφαλοῦ.

 

Μελανίππη ἡ σοφὴ και Μελανίππη ἡ δεσμῶτις είναι δύο αποσπασματικά σωσμένα έργα του Ευριπίδη, που στρέφονται γύρω από τον θεσσαλικό μύθο Χείρων - Αίολος - Ίππη - Μελανίππη. Ακόμη και σε συνδυασμό με άλλες πηγές (Στράβωνας, Διονύσιος Αλικαρνασσέας, Παυσανίας, Διόδωρος, Υγίνος) δεν σχηματίζεται μία σαφής εικόνα για τον μύθο που επεξεργάστηκε ο Ευριπίδης και ο οποίος εκτυλίσσεται στη Βοιωτία ή τη Θεσσαλία και μεταφέρεται στη Ν. Ιταλία. Λέγεται, ακόμη, ότι παλαιότερα το όνομα αυτής της Νύμφης ήταν Θέτιδα.

 

Την Ίππη, κόρη του Κένταυρου Χείρωνα, είδε ο Αίολος, ο γιος του Έλληνα με καταγωγή από τον Δία, και την ερωτεύτηκε. Αποπλάνησε την κόρη κρυφά από τον πατέρα της και αυτή έμεινε έγκυος. Όταν πια δεν μπορούσε να κρύψει την κοιλιά της, έφυγε στα βουνά, όπου και γέννησε. Την έψαξε ο πατέρας της και εκείνη, από ντροπή για το πάθημά της, προσευχήθηκε στους θεούς να μην την αναγνωρίσει ο πατέρας της, και οι θεοί, κυρίως η Άρτεμη, μεταμόρφωσαν και την ίδια και τον πατέρα της σε αστερισμούς για την ευσέβειά τους. Όμως τους τοποθέτησαν έτσι στον ουρανό, ώστε να μην φαίνεται ο αστερισμός της κόρης (Ἳππος) από τον αστερισμό του πατέρα (Κένταυρος)· μάλιστα, δεν φαίνεται το πίσω μέρος της, για να μην αναγνωρίζεται το φύλο της -ότι, δηλαδή, είναι γυναίκα. (Ερατ., Κατ. 1.18.8-1.18.19*) Κατά άλλους ο αστερισμός αυτός είναι ο Πήγασος.

 

Στον Οβίδιο η αιτία που οδήγησε στη μεταμόρφωση της Νύφης είναι άλλη. Αρχικά λεγόταν Ωκυρρόη από τον τόπο όπου γεννήθηκε -στην όχθη ενός ρυακιού με γρήγορα νερά (ὠκὺς = γρήγορος, ορμητικός, ταχυκίνητος). Και σε αυτήν την εκδοχή πατέρας της είναι ο Κένταυρος Χείρωνας και μητέρα της η Νύμφη Χαρικλώ. Μόλις γεννήθηκε της δόθηκε το χάρισμα της μαντικής, όμως το χρησιμοποίησε άσκεπτα, καθώς αποκάλυψε στον πατέρα της και στον μικρό προστατευόμενο και μαθητευόμενό του Ασκληπιό τη μυστική ιστορία των θεών παρά τη σχετική απαγόρευση. Εκείνοι την τιμώρησαν μεταμορφώνοντάς την σε άλογο. Από τότε ονομάστηκε Ιππώ. (Οβ., Μετ. 2.635 κ.ε.).

 

Πολύ σπάνια είναι η απεικόνιση θηλυκού Κενταύρου. Στην Πέλλα βρέθηκε αποσπασματικό ψηφιδωτό με ζεύγος Κενταύρων, ενός αρσενικού και ενός θηλυκού. Ο αρσενικός Κένταυρος δεξιά κρατά φιάλη, η Κενταυρίνα αριστερά πιθανόν οινοχόη. Διακοσμούσε το κατώφλι του ανδρώνα με το ψηφιδωτό του κυνηγιού του λιονταριού (325-300 π.Χ.). Πάλι σε κατώφλι ανδρώνα στην ίδια πόλη (αρχές 3ου αι. π.Χ.) ψηφιδωτό (του Καναλιού) δείχνει Κενταυρίνα μπροστά σε άνοιγμα σπηλιάς, πιθανόν των Νυμφών και του Διονύσου. Με το αριστερό χέρι κρατά ραβδωτή φιάλη και με το δεξί ρυτό που καταλήγει σε κεφάλι, πιθανόν σκύλου· πίσω δηλώνεται σχηματικά ένα δέντρο.  Η σπονδή που προσφέρει η Κενταυρίνα είναι πιθανό να αναπαριστά τελετή που θα γινόταν συχνά στον χώρο που διακοσμούσε το ψηφιδωτό. Στην περίπτωση αυτή, δεν θα πρέπει να αποκλείουμε μεταμφίεση πιστών ή ιερέων σε χορό Κενταύρων. Όσο για την παράσταση ζεύγους θηλυκών Κενταύρων που στεφανώνουν την Αφροδίτη σε ρωμαϊκό ψηφιδωτό του 2ου αι. μ.Χ., αυτό μπορεί να παραπέμπει στην ερωτική ιστορία της Ίππης και στην παγκυριαρχία της Αφροδίτης και του έρωτα, ανεξάρτητα από τις όποιες συνέπειες μιας ερωτικής συνεύρεσης. Σε μια εποχή όμως με έντονη την εκκοσμίκευση του μύθου και τη χρήση του ως διακοσμητικού στοιχείου παρά ως θρησκευτικού, περισσότερο προκρίνουμε μια αισθητική ανάγνωση του έργου με τη συμμετρία και την ισορροπία μορφών και μοτίβων (στεφάνια), και μάλιστα την εποχή που η αυτοκρατορία ζούσε μέσα στην ευδαιμονία που της εξασφάλισε η Pax Romana.

---------------------

*Η Ίππη στον ουρανό

 

Εὐριπίδης δέ φησιν ἐν Μελανίππῃ Ἵππην εἶναι τὴν τοῦ Χείρωνος θυγατέρα, ὑπ᾽ Αἰόλου δὲ ἀπατηθεῖσαν φθαρῆναι καὶ διὰ τὸν ὄγκον τῆς γαστρὸς φυγεῖν εἰς τὰ ὄρη, κἀκεῖ ὠδινούσης αὐτῆς τὸν πατέρα ἐλθεῖν κατὰ ζήτησιν, τὴν δ᾽ εὔξασθαι καταλαμβανομένην πρὸς τὸ μὴ γνωσθῆναι μεταμορφωθῆναι καὶ γενέσθαι ἵππον. διὰ γοῦν τὴν εὐσέβειαν αὐτῆς τε καὶ τοῦ πατρὸς ὑπ᾽ Ἀρτέμιδος εἰς τὰ ἄστρα τεθῆναι, ὅθεν τῷ Κενταύρῳ οὐχ ὁρατή ἐστιν· Χείρων γὰρ λέγεται εἶναι ἐκεῖνος. τὰ δὲ ὀπίσθια μέρη αὐτῆς ἀφανῆ ἐστι πρὸς τὸ μὴ γινώσκεσθαι θήλειαν οὖσαν. (Ερατ., Κατ. 1.18.8-1.18.19)

Τίτος Λουκρήτιος: Οι επιθυμίες και ο σοφός άνθρωπος

Ω ξένε, εδώ καλό θα είναι να χρονοτριβήσεις, εδώ το υψηλότερο αγαθό μας είναι η ηδονή.

Επιγραφή στην είσοδο του Κήπου

 

Ο Ρωμαίος ποιητής και φιλόσοφος Τίτος Λουκρήτιος Κάρος (λατινικά Titus Lucretius Carus) γεννήθηκε περίπου στα 98-94 π.Χ. και πέθανε γύρω στα 55-53 π.Χ. Το μόνο γνωστό του έργο είναι ένα εκτενές φιλοσοφικό ποίημα με τίτλο De Rerum Natura, («Περί της φύσεως των πραγμάτων»). Φαίνεται ότι ολόκληρο το βιβλίο βασίστηκε στην χαμένη επιτομή των τριανταεπτά τόμων που συνέταξε ο  αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Επίκουρος. Τα χειρόγραφα του De Rerum Natura ήταν επί αιώνες θαμμένα στα άδυτα ενός μοναστηριού της νότιας Γερμανίας, ώσπου ανακαλύφθηκαν το 1417. Είναι γνωστό ότι από το τεράστιο και αξιολογότατο συγγραφικό έργο των Επικούρειων σώθηκαν ελάχιστα. Τα συγγράμματα τους πολεμήθηκαν συστηματικά σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας.

 

Διακηρυγμένος στόχος του Ρωμαίου Λουκρήτιου ήταν να απαλλάξει το νου των ανθρώπων από τις προκατάληψεις, τις δεισιδαιμονίες και τον φόβο του θανάτου. Σε 7.415 συνολικά στίχους, γίνεται εκτενής αναφορά σε όλες τις απόψεις των Επικούρειων Ο Λουκρήτιος απέρριπτε ως αβάσιμη δεισιδαιμονία την ιδεαλιστική άποψη ότι το Σύμπαν κυβερνάται από θεϊκές παρεμβάσεις ή υπερφυσικές δυνάμεις, όπως θεωρούσε η πλειοψηφία των ανθρώπων του καιρού του. Ο θάνατος για τον Λουκρήτιο δεν ήταν εγγενώς ούτε καλός ούτε κακός, μόνο μία απόλυτη παύση της ύπαρξης, και ο φόβος του θανάτου δεν ήταν παρά μία προβολή επίγειων, καθημερινών φόβων.

 

Το κυνήγι της δόξας

 

Σύμφωνα με την αντίληψη των Επικούρειων, το να επιδιώκεις τη δόξα, τον πλούτο και τη δύναμη χωρίς μέτρο είναι αφύσικο, μια συνεχής πηγή ταραχών και δυσφορίας. Ακόμα και όταν ο αδύνατος γίνει δυνατός, ο θνητός άνθρωπος ποτέ δε θα γίνει παντοδύναμος, ούτε θα νικήσει τους φόβους του, με πρώτο το φόβο του θανάτου. Το να είσαι αδύναμος και να θέλεις να γίνεις δυνατός είναι τουλάχιστον εξίσου οδυνηρό με το να είσαι δυνατός και να επιθυμείς την αδύνατη παντοδυναμία. Έτσι εξηγείται πιθανώς και η θρυλούμενη ελαφρά μελαγχολία των μεγάλων ανδρών και γυναικών. Αφού τα έχουν όλα, γιατί δεν αισθάνονται ευτυχισμένοι;

 

Μια εικόνα της σοφίας

 

Οι γλυκιές κατοικίες των σοφών βρίσκονται αλλού:

 

«Σου δίνει τέρψη το να κάθεσαι να παρακολουθείς από τη στεριά τις σκληρές δοκιμασίες του άλλου που παραδέρνει μες στην απέραντη θάλασσα, την ώρα που οι άνεμοι σηκώνουν τα κύματα και την κάνουν να λυσσομανά. Όχι βέβαια γιατί ηδονίζεσαι με τα ξένα βάσανα, μα γιατί είναι γλυκό να βλέπεις από τι κακά έχεις γλυτώσεις εσύ ο ίδιος. Όπως κι είναι ευχάριστο να βλέπεις τις σκληρές μάχες να μαίνονται πέρα στους κάμπους, χωρίς να σε αγγίζει ο κίνδυνος. Τίποτε όμως δεν είναι πιο γλυκό από το να είσαι θρονιασμένος στα ύφη τα οχυρωμένα από τις γνώσεις και τη διδασκαλία των σοφών, κι από τις γαλήνιες αυτές κατοικίες σκύβοντας να ρίχνεις το βλέμμα στους άλλους και να τους βλέπεις να τρέχουν πέρα δώθε, ψάχνοντας στα τυφλά το δρόμο της ζωής, να συναγωνίζονται σε εξυπνάδα, να μαλώνουν για την ευγενή τους καταγωγή, να μοχθούν μέρα και νύχτα και να τσακίζονται να σκαρφαλώσουν στην κορυφή του πλούτου ή να κατακτήσουν την εξουσία.»

 

Οι επιθυμίες

 

Σε όλες τις ιστορικές εποχές, ο πλούτος που επιδιώκει η ματαιοδοξία των θνητών θα χάνεται πάντοτε στο άπειρο. Ο Επίκουρος χωρίζει τις επιθυμίες σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: φυσικές και αναγκαίες, φυσικές αλλά όχι αναγκαίες, ούτε φυσικές ούτε αναγκαίες. Για κάθε επιθυμία, μπορούμε να θέσουμε το φαινομενικά απλό ερώτημα, τι θα (μου) συμβεί αν γίνει αυτό που επιθυμώ; και τι θα συμβεί αν δεν γίνει;

 

«Ω, κακόμοιρα ανθρώπινα μυαλά και τυφλωμένες καρδιές! Σε τι σκοτάδια, σε τι κινδύνους κυλάει ο λίγος χρόνος της ζωής σας! Δεν ακούτε λοιπόν την κραυγή της φύσης που διαλαλεί την επιθυμία της, από το κορμί να φύγει κάθε πόνος, και το πνεύμα να νιώσει ευδαιμονία ελεύθερη από έγνοιες και αγωνίες;

 

Το βλέπουμε πως δε χρειάζεται το κορμί πολλά πράγματα. Κάθε τι που διώχνει τον πόνο, μπορεί και πολλές απολαύσεις να προσφέρει. Η ίδια η φύση τότε δεν ζητά μεγαλύτερη ευχαρίστηση. Αν το σπίτι δεν έχει χρυσά αγάλματα εφήβων να κρατούν στο δεξί το χέρι αναμμένες δάδες και να φωτίζουν τα νυχτερινά φαγοπότια, αν το σπίτι δεν αστραποβολά από ασήμια και χρυσάφια, αν δεν αντιλαλούν κιθάρες μες στα στολισμένα σαλόνια, εμάς μας είναι αρκετό να ξαπλώνουμε στο τρυφερό χορτάρι, φίλοι με φίλους στην ακροποταμιά, κάτω από τα σκιερά κλαδιά ενός μεγάλου δέντρου μας είναι αρκετό να μπορούμε να διασκεδάζουμε με λίγα έξοδα, ιδίως αν μας χαμογελά ο καιρός, κι η εποχή ραίνει το καταπράσινο χορτάρι με λουλούδια. Ο καυτός πυρετός δεν αφήνει γρηγορότερα το κορμί που ξαπλώνει πάνω σε κεντητά στρώματα και σε άλικες πορφύρες, απ’ ό,τι το κορμί που ‘ναι ξαπλωμένο σ’ ένα φτωχικό στρωσίδι.»

 

Το κακό λοιπόν δεν το προξενούν η φτώχεια της φύσης (η της φύσεως ένδεια) αλλά οι αιωνίως ανικανοποίητες ορέξεις των ανθρώπων που σχετίζονται με τις κούφιες ιδέες (η περί τας κενάς δόξας όρεξις). Η φύση παρουσιάζεται γενναιόδωρη αλλά οι ματαιόδοξοι θνητοί δύσκολα εκτιμούν τα δώρα της. Αντίθετα με την γνώμη των πολλών, δεν είναι άπληστο το στομάχι, άπληστη και ψεύτικη είναι η ιδέα ότι μπορεί να γεμίζει συνέχεια (άπληστον ου γαστήρ· δόξα ψευδής υπέρ του γαστρός αορίστου πληρώματος.)

«Παράβαλε με τις προσφορές άλλων θεών. Η Δήμητρα, καθώς λένε, μας έδωσε το σιτάρι, ο Διόνυσος το κρασί. Μα και δίχως αυτά υπάρχει ζωή κι ακούμε πως και σήμερα ακόμα ζουν λαοί που δεν τα γνωρίζουν. Θα ήταν όμως αδύνατο να ζήσει κανείς ευτυχισμένα δίχως καθαρή καρδιά. Δικαιολογημένα μάς φαίνεται θεός εκείνος που η σοφία του ζωντανή και απλωμένη στα μεγάλα έθνη γαληνεύει τις καρδιές με τις γλυκιές παρηγοριές της ζωής. Αν νομίζεις πως οι άθλοι του Ηρακλή αξίζουν περισσότερο, τότε ξεμακραίνεις πολύ απ’ την αλήθεια» Λουκρήτιος

Τα πλούτη, η δόξα, η ευγενική καταγωγή και η εξουσία δεν κάνουν τον άνθρωπο ευτυχισμένο:

 

«Κι αφού τα πλούτη κι η ευγενική καταγωγή κι η δόξα του θρόνου δεν ωφελούν σε τίποτα το κορμί, θα πρέπει να σκεφτούμε πως ούτε και το πνεύμα ωφελούν. Μήπως τάχα, την ώρα που βλέπεις τις λεγεώνες σου να κάνουν πολεμικές ασκήσεις στο πεδίο του Άρεως και να προελαύνουν ορμητικά, και μήπως, την ώρα που παρακολουθείς τα γυμνάσια του στόλου σου στην ανοιχτή θάλασσα, θα τρομάξουν οι δεισιδαιμονίες σου και θα πάρουν δρόμο και θα φύγει απ’ την ψυχή σου ο φόβος του θανάτου, αφήνοντάς την λεύτερη, απαλλαγμένη από το άγχος;»

 

Ο σοφός άνθρωπος δεν ασχολείται με την πολιτική, εκτός κι αν υπάρχουν σοβαροί λόγοι. Κατά την εκτίμησή μου, οι Επικούρειοι δεν ήταν τόσο αμέτοχοι στα κοινά όσο παρουσιάζονται συνήθως. Η ίδια η διατύπωση της φιλοσοφίας του δικαίου στάθηκε ριζοσπαστική πολιτική παρέμβαση με διάρκεια αιώνων και ενέπενευσε πολιτικούς αγώνες στους οποίους χύθηκαν ποτάμια αίμα και μελάνι. Μπορούμε άραγε να χαρακτηρίσουμε απολίτικο έναν άνδρα που είπε ότι οι νόμοι φτιάχνονται από τους ανθρώπους και όχι από τους θεούς;

 

Πρώτη η Αθήνα

 

Ο Λουκρήτιος παρουσιάζει τον  θείο Επίκουρο ως τέκνο της δημοκρατικής Αθήνας: «Πρώτη η Αθήνα με το λαμπρό το όνομα, μοίρασε κάποτε στους βασανισμένους θνητούς τις σοδειές των καρπών και ανανέωσε τη ζωή και καθιέρωσε νόμους. Πρώτη χάρισε τις γλυκιές παρηγοριές της ζωής, σαν γέννησε τον άντρα εκείνο τον προικισμένο με τέτοιο πνεύμα, που από τα χείλη του έβγαινε η αλήθεια για το κάθε τι και μολονότι έσβησε το φως της ζωής του, οι θείες ανακαλύψεις του έχουν παντού διαδοθεί κι η δόξα του υψώθηκε ως τα ουράνια.»

 

Η ευτυχία έρχεται στα τα ζύγια του ανθρώπου, στο μέτρο του δυνατού. Το μυαλό των θνητών, σκλαβωμένο από χίλιες έγνοιες, μοιάζει τρύπιο βαρέλι δίχως πάτο:

 

«Είδε πως ήταν στο χέρι των ανθρώπων όλα τα απαραίτητα για να ζουν με ασφάλεια, στο μέτρο του δυνατού. Είδε τους δυνατούς με τα πλούτη και τις τιμές, περήφανους ως και για το καλό όνομα των παιδιών τους, κι όμως μες στα σπίτια τους οι καρδιές τους ήσαν γεμάτες αγωνία και το μυαλό τους σκλαβωμένο από τις έγνοιες, και πως αναγκάζονταν να μαλώνουν και να παραπονιούνται πικρά. Και κατάλαβε πως όλο το κακό έβγαινε μέσα από το ίδιο το δοχείο, και πως κάποιο ελάττωμα του τα χαλνούσε όλα όσα έρχονταν να μπουν μέσα του, ως και τα πιο όμορφα. Εν μέρει γιατί ήταν όλο τρύπες και δίχως πάτο κι ήταν αδύνατο να γεμίσει και εν μέρει γιατί οτιδήποτε δεχόταν μέσα, του μετέδιδε μιαν άσχημη γεύση, θα έλεγε κανείς.»

 

Η μελέτη της Φύσης

 

Η φυσική φιλοσοφία δεν φτιάχνει κομπασμένους και πολυλογάδες (ου κομπούς ουδέ τη φωνή εργαστικούς παρασκευάζει) ούτε ανθρώπους που κάνουν επίδειξη γνώσεων για να εντυπωσιάζουν τους πολλούς (ουδέ την περιμάχητον παρά τοις πολλοίς παιδείαν ενδεικνυμένους) αλλά προσωπικότητες σοβαρές και αυτάρκεις. Η μελέτη της Φύσης και του Σύμπαντος έχει ως κύριο στόχο να διαλύσει τους παιδικούς φόβους και τις θλιβερές σκέψεις που βασανίζουν τις καρδιές των ανθρώπων:

 

«Κι εκείνος απολύμανε τις καρδιές με λόγια γεμάτα αλήθεια, και σήκωσε φράχτες στις επιθυμίες και στους φόβους. Και μας δίδαξε ποιο είναι το υπέρτατο αγαθό που όλοι λαχταρούμε και μας έδειξε τον δρόμο, το πιο σύντομο και ίσιο μονοπάτι για να φτάσουμε εκεί. Έδειξε ποια δυστυχία υπάρχει στα ανθρώπινα πράγματα, πώς γεννιέται και σκορπά παντού με λογιών-λογιών μορφές, τυχαία είτε από φυσική αιτία σύμφωνα με την τάξη που έθεσε το σύμπαν, και δίδαξε από ποιες πόρτες πρέπει να την αντιμετωπίσουμε, και απόδειξε ότι μάταια το ανθρώπινο γένος μηρυκάζει τις θλιβερές σκέψεις. Γιατί όπως τα μικρά παιδιά φοβούνται μες στο σκοτάδι και τρέμουν το καθετί, έτσι κι εμείς φοβούμαστε μες στο φως, τόσες και τόσες φορές, πράγματα που δεν είναι πιο φοβερά από κείνα που τρομάζουν τα παιδιά και που φαντάζονται ότι θα τους συμβούν μες στα σκοτεινά.

 

Αυτό το φόβο λοιπόν, αυτά τα σκοτάδια της ψυχής, ας μη περιμένουμε να τα σκορπίσουν οι αχτίδες του ήλιου μήτε τα φωτεινά βέλη της μέρας μόνο η μελέτη κι η ερμηνεία της φύσης μπορεί να τα διαλύσει.»

 

Το νόημα της ζωής

 

Ποια είναι η ανώτατη πνευματική ηδονή; αυτή που αναβλύζει τις στιγμές που η νηφάλια σκέψη (νήφων λογισμός) σκορπίζει τα σκοτάδια της μεταφυσικής και ό,τι προκαλεί φόβο γίνεται αντικείμενο στοχασμού, έρχεται δηλαδή στα μέτρα του Έλληνα ανθρώπου της κλασικής εποχής. Για τους Επικούρειους, κάθε δραστηριότητα είναι σοφή, όταν έχει ως σκοπό να μάς οδηγήσει στην ευτυχισμένη ζωή. Το βαρύ καθήκον της ευτυχίας ο μεγάλος Έλληνας το πήρε απ’ τους θεούς και το έριξε στους ανθρώπους. Ευτυχισμένη ζωή δεν νοείται μέσα στο φόβο· οι αγαπημένοι φίλοι, η ευδαιμονία και η αταραξία του σώματος και της ψυχής είναι η μόνη εγγύηση της ευτυχίας για τους θνητούς. Ο Επίκουρος για τον Λουκρήτιο ήταν θεός, αφού ήταν εκείνος που πρώτος βρήκε το νόημα της ζωής, ό,τι σήμερα ονομάζουμε σοφία, εκείνος που με την επιστημοσύνη του άρπαξε τη ζωή μέσα απ’ τις τόσες ανεμοζάλες κι από βαθιά σκοτάδια, και την απίθωσε σε τέτοιο γαλήνιο λιμάνι και σε τόσο καθάριο φως.

Οι σχέσεις αντέχουν αν εστιάζεις σ’ όσα ενώνουν

Μεγάλη υπόθεση στην εξέλιξη μια σχέσης η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Κάθε νέα ή παλιά σχέση που έχουμε εξαρτάται κατά το ήμισυ από εμάς για το αν θα πετύχει ή όχι. O τρόπος με τον οποίο επικοινωνούμε συνεπώς, αλλά και το πού ακριβώς θα εστιάσουμε κατά τη διαδικασία μετάδοσης πληροφοριών, γνώσεων και συναισθημάτων, είναι το κλειδί της υπόθεσης.

Η επικοινωνία είναι θεμέλιος λίθος για οποιαδήποτε μορφή σχέσης. Ειδικότερα όταν έχει να κάνει με ερωτικές ιστορίες αποτελεί τα θεμέλια και τις κολώνες που κρατάνε αυτό το οικοδόμημα που σιγά-σιγά βλέπει τον κόσμο απ’ την ένωση δύο αρχιτεκτόνων που μόλις άρχισαν να γνωρίζονται. Όπου εμπλέκεται το συναίσθημα και χρειάζεται να δούμε πού συμφωνούμε και πού όχι, η επικοινωνία γίνεται με γνώμονα τη συνεννόηση των δύο μελών. Κοινός στόχος είναι η εξεύρεση λύσεων για να μπορέσει αυτή η σχέση να ευδοκιμήσει με την ελάχιστη πιθανότητα δυστυχίας και για τους δύο. Συνηθίζουμε να εστιάζουμε στα θετικά χαρακτηριστικά, αυτά που μας ενώνουν, και προσπαθούμε να τα εξελίξουμε ακόμη περισσότερο, έτσι ώστε να γίνει η ιστορία μας από αυτές με το ζητούμενο happy end.

Η στιγμή, όμως, που δε βλέπουμε πια κάτι καλό, κάτι θετικό κι αξιόλογο ώστε να προσπαθήσει κάποιος να (αυτό)βελτιωθεί για να αποδώσει αυτή η επικοινωνία τα μέγιστα ως προς τη θετική της πλευρά, είναι συνήθως δείγμα εστίασης σε όσα πάνε λάθος. Έχουμε ήδη λάθος τρόπο σκέψης, επικεντρωνόμαστε σε ‘κείνα που μπλοκάρουν οποιαδήποτε προσπάθεια για συνεννόηση, κι αρχίζουμε να στρέφουμε το βλέμμα μας προς την έξοδο κινδύνου για άτακτη –ή μη– φυγή. Είναι εξαιρετικά βασικό στοιχείο το πού θα εστιάσουμε για να ‘μαστε σε θέση να προβλέψουμε, με όση περισσότερη ασφάλεια γίνεται, τη συνέχεια της ιστορίας μας.

Δύο δρόμοι υπάρχουν μεταξύ ανθρώπων που έχουν συναισθήματα ο ένας για τον άλλον κι έχουν βρει το κουράγιο να τα παραδεχτούν και να τα αποδεχτούν. Ο ένας είναι να εστιάσουν στα θετικά και σ’ αυτά που τους ενώνουν σ’ αυτήν την τυχαία συνεύρεση κι ο άλλος είναι να βλέπουν τα αρνητικά κι ό,τι τους κάνει να διαφέρουν, με αποτέλεσμα το μέλλον να μην προβλέπεται ευοίωνο. Έχει μεγάλη σημασία, τόσο πού στρέφεται το βλέμμα, όσο και το πώς θα το αποκωδικοποιήσουμε όλο αυτό που μας συμβαίνει.

Γιατί το να εστιάσεις σ’ όσα είναι κοινά, σε ‘κείνα που είναι εύκολο να σε κάνουν να χαρείς, είναι θετική εξέλιξη κι ενδεχομένως έκβαση του νέου καημού που μπήκε στη ζωή μας για να ‘χει αίσια αποτελέσματα. Βλέπουμε συννεφάκια, έρωτες, και καρδούλες, πιστεύοντας στην αδελφή ψυχή και τις δίδυμες φλόγες. Μέχρι πιθανώς τα αρνητικά, που τόσο δε μας ένοιαζαν, να κατακλύσουν τα πάντα και να γκρεμοτσακιστούμε απ’ τα ουράνια που βρισκόμασταν για κάποιο διάστημα.

Το να μην μπορούμε, όμως, να δούμε τίποτα θετικό και να βρίσκουμε μόνο εμπόδια στο μεταξύ μας νταραβέρι, μετατρέπει τις ελπίδες, που αρχικά άνθισαν μέσα μας, σε αλυσίδες που μας σφίγγουν. Φυσικό επακόλουθο είναι το ξενέρωμα, οι αντιπαραθέσεις, και μετά ατελείωτα κρασιά με φίλους κι αναζητήσεις του γιατί δεν προχώρησε αυτή η νέα μας συγκίνηση. Μέχρι να απομακρυνθούμε εντελώς και παντελώς, και μετά από λίγο καιρό ν’ αρχίσουμε να θυμόμαστε κάτι θετικό και να αμφιβάλλουμε για την απόφασή μας.

Αλήθεια, ποιος μπορεί να πει πως μία νέα γνωριμία, μία νέα ιστορία της ζωής μας έχει μόνο ομοιότητες ή διαφορές; Υπάρχουν πάντα και παντού και τα δύο. Κι είναι εκείνη η περίοδος που πρέπει να εστιάζουμε σε αυτά τα χαρακτηριστικά που έκαναν αυτή την είσοδο στην καθημερινότητά μας, να προσέχουμε τις επιμέρους ιδιότητές μας ως προσωπικότητες, να τσεκάρουμε στο τι σέρνει μαζί του ο καθένας από προηγούμενες προσωπικές ιστορίες, έτσι ώστε να μπορέσουμε να πλέξουμε ένα νέο, κοινό, καλάθι από χρησιμοποιημένα υλικά. Για χωρέσει όλα αυτά που μας ενώνουν κι ενδεχομένως αλλά τόσα κι ακόμη περισσότερα, απ’ όσα μας χωρίζουν, με την ελπίδα τα θετικά να υπερισχύσουν.

Η τελική έκβαση της εκάστοτε, δυνάμει νέας μας σχέσης, εξαρτάται απ’ τον τρόπο που βλέπουμε το ποτήρι. Μισογεμάτο ή μισοάδειο; Κι αν βαριόμαστε να το γεμίσουμε στην περίπτωση που βλέπουμε τις ελλείψεις και τα κενά, είναι επειδή ο κάτοχός του δεν έχει κάνει τόσο μεγάλο κρότο στο μυαλό μας. Κι όλα τ’ άλλα είναι δικαιολογίες που λέμε στον εαυτό μας. Όταν το βέλος από κράμα εγκεφαλικού και σωματικού βρει κέντρο στον στόχο του μυαλού μας, τότε η προσπάθεια για συνεννόηση θεωρείται δεδομένη κι έχουμε μεγαλύτερες πιθανότητες να ζήσουμε περισσότερες χαρούμενες στιγμές.

Σε κάθε άλλη περίπτωση, όταν τα «ναι μεν αλλά» γεμίζουν το μυαλό μας, βρίσκουμε λόγους για αποχώρηση. Δεν ήταν, φαίνεται, δυνατός ο κρότος.

H κρίση στην ζωή μας και τα χαρακτηριστικά της

Η κρίση είναι μια παροδική κατάσταση αποσταθεροποίησης του ατόμου όταν έρχεται αντιμέτωπο με μια απειλητική κατάσταση, την οποία αντιλαμβάνεται ως σημαντικό πρόβλημα που εκείνη τουλάχιστον την στιγμή δεν μπορεί ούτε να αποφύγει ούτε να επιλύσει με τις συνήθεις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων που διαθέτει (Caplan,1964).

Συνήθως, πρόκειται για μια συναισθηματική απειλητική κατάσταση που συνδέεται με αλλαγές στις κοινωνικές συνθήκες στις οποίες το άτομο ζει.

Με άλλα λόγια, μία συναισθηματική απειλητική κατάσταση ή ένας συναισθηματικός κίνδυνος που αφορά οποιαδήποτε μεταβολή στις κοινωνικές συνθήκες στις οποίες ζει το άτομο, τέτοια ώστε να προκαλέσει αλλαγές στις προσδοκίες του από τον εαυτό του και στις σχέσεις με τους άλλους (Klein & Lindemann, 1961).

Η πιθανότητα δημιουργίας μιας κρίσης

Για να δημιουργηθεί μια κρίση, πρέπει να έχουμε ένα επικίνδυνο ή στρεσογόνο γεγονός, που δύναται με τη υποκειμενική αντίληψη του ατόμου ή την υποκειμενική εμπειρία του, να αποτελέσει πραγματικό κίνδυνο για αυτό. Η κρίση, όπως είναι αναμενόμενο, μπορεί να επιφέρει αναστάτωση, άγχος, αποδιοργάνωση και να διαταράσσει κάθε ισορροπία που έχει το άτομο. Το άτομο, με την σειρά του, βιώνει μία εσωτερική ένταση που μαζί με την αδυναμία του να αντιμετωπίσει το αναπάντεχο και στρεσογόνο γεγονός, δημιουργούν μία δυσπροσαρμοστικότητα. Η κρίση μπορεί να επέλθει, αν ένα πρόβλημα δεν μπορεί να επιλυθεί όπως το άτομο το έχει σχεδιάσει και φέρνει τέτοια αναστάτωση στο ίδιο που δεν μπορεί να συνεχίσει την ζωή του.

Στην συνέχεια το άτομο προσπαθεί να βρει τρόπους για να ανακουφίσει την ένταση που βιώνει ενώ γνωρίζει ότι η κρίση δεν είναι συνεχόμενη και μπορεί να ανατραπεί και να έχει καλύτερα αποτελέσματα. Στο σημείο αυτό πρέπει να κάνουμε εμφανές το γεγονός ότι η κρίση και οι συνέπειές της είναι αποτέλεσμα της υποκειμενικής αντίληψης κάθε ατόμου. Αυτό σημαίνει ότι ένα συγκεκριμένο γεγονός μπορεί να οδηγήσει σε κρίση ένα άτομο αλλά να μην επηρεάσει καθόλου κάποιο άλλο. Υπάρχουν, θα λέγαμε, μεγάλες ενδοατομικές διαφορές και ως προς την ένταση που βιώνει κάθε άτομο την κρίση, και ως προς ποια γεγονότα οδηγούν στην κρίση αλλά και ποιες τεχνικές θα ακολουθήσει για να αντιμετωπίσει κάθε κρίσιμη κατάσταση με την οποία έρχεται αντιμέτωπος.

Η κρίση και τα χαρακτηριστικά της

Η κρίση είναι αναμφισβήτητα ένα κομμάτι της ζωής όλων των ανθρώπων και όλοι αργά ή γρήγορα θα έρθουν αντιμέτωποι με μία κρίση και θα πρέπει να γνωρίζουν όχι μόνο πώς να την αντιμετωπίσουν, αλλά και τι επιπτώσεις θα έχει αυτή για την ζωή τους γενικότερα. Η πιο συνηθισμένη κρίση, που οι περισσότεροι άνθρωποι καλούνται να επιλύσουν, είναι συνυφασμένη με αλλαγές στις κοινωνικές συνθήκες στις οποίες ζει και τον επηρεάζουν αρνητικά.

Δεν υπάρχει φυσιολογική και μη φυσιολογική αντίδραση στην κρίση, αφού εξαρτάται κάθε φορά τόσο από το άτομο όσο και από τις καταστάσεις. Το σίγουρο κάθε φορά με την κρίση είναι ότι διαταράσσει και αναστατώνει τον φυσιολογικό ρυθμό ζωής του κάθε ατόμου.

Κάθε κρίση που καλείται να αντιμετωπίσει ένα άτομο έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που τα συναντούμε σχεδόν σε κάθε κρίση. Η κρίση εξαρτάται από τα ψυχικά αποθέματα που διαθέτει ένα άτομο για να αντιμετωπίσει κάθε δύσκολη κατάσταση που έρχεται αντιμέτωπος. Η κοινωνική υποστήριξη που λαμβάνει το άτομο διαδραματίζει επίσης, ένα σημαντικό ρόλο για τον καθορισμό του τρόπου που θα επιλέξει το άτομο να επιλύσει μία κατάσταση κρίσης.

Τα άτομα προσπαθούν να διατηρήσουν μια κατάσταση συναισθηματικής ισορροπία και πασχίζουν με κάθε τρόπο να επιλύσουν κάθε δύσκολη κατάσταση που τους φέρνει δυσφορία. Κάποια άτομα ακολουθούν συγκεκριμένες στρατηγικές για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος ενώ άλλα έχουν έλλειψη στρατηγικών που απαιτούνται για την αντιμετώπιση της πραγματικότητας της κρίσης. Κάθε κρίση είναι μια αδυναμία να διατηρηθεί σταθερή η συναισθηματική κατάσταση του ατόμου.

Τα συμπτώματα μιας κρίσης

Κάθε φορά που το άτομο αντιμετωπίζει μία κρίση, διαθέτει τα κατάλληλα ψυχικά αποθέματα για να αντέξει τη συναισθηματική έλλειψη ισορροπίας. Κάθε κρίση μπορεί να επιφέρει αλλαγή και το άτομο πρέπει να είναι έτοιμο για κάτι τέτοιο. Κάθε κρίση δύναται να επηρεάσει τόσο το ίδιο το άτομο σε ατομικό επίπεδο όσο και μια ολόκληρη κοινότητα μέσα στην οποία ζει το άτομο. Για παράδειγμα, ένας τσακωμός μεταξύ των παιδιών σε ένα σχολείο μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την σχολική κοινότητα και να υπάρχει ανάγκη για σχεδιασμό προγράμματος, ώστε να επιλυθεί η κρίση και το αναπάντεχο αυτό γεγονός χωρίς επιπρόσθετες αρνητικές συνέπειες.

Κάποιες κρίσεις είναι περιστασιακές, που σημαίνει ότι το άτομο τις αντιμετωπίζει σε συγκεκριμένες περιόδους με συγκεκριμένη διάρκεια ενώ άλλες κρίσεις είναι πιο χρόνιες και χρειάζεται από το άτομο μια πιο λεπτομερής αντιμετώπιση. Το άτομο μόνο που κατανοεί ότι βρίσκεται κατά την διάρκεια ενός απειλητικού γεγονότος, μπορεί να εφαρμόσει στρατηγικές ώστε να το αντιμετωπίσει με την δέουσα προσοχή για να το αποφύγει. Κάθε άτομο αφού αισθανθεί ψυχολογικό πόνο από το γεγονός είναι σε θέση να κάνει τις απαραίτητες ενέργειες είτε να προσαρμοστεί στην καινούργια κατάσταση είτε να μείνει δυσπροσάρμοστο και να βιώνει ανισορροπία.

Το άτομο σε κρίση θα αισθανθεί εξάντληση, ανημποριά, ανεπάρκεια, σύγχυση και άγχος. Μπορεί, επίσης, να παρατηρηθούν και σωματικά συμπτώματα. Η αποδιοργάνωση ή η έλλειψη ισορροπίας ενδέχεται να βιώνονται σε όλες τις σφαίρες της ζωής του ατόμου. Η αποδιοργανωμένη λειτουργία μπορεί να σημειωθεί στις εργασιακές σχέσεις, τις οικογενειακές σχέσεις, τις κοινωνικές σχέσεις και τις κοινωνικές δραστηριότητες. Μέρος αυτής της κατάστασης αναστάτωσης και αποδιοργάνωσης είναι η μείωση των φυσικών αμυνών του ατόμου και η αυξημένη πιθανότητα εύκολου επηρεασμού.

Καθώς το άτομο ωριμάζει και αντιμετωπίζει νέες και ποικίλες προβληματικές καταστάσεις, αναπτύσσει μια ποικιλία στρατηγικών αντιμετώπισης, οι οποίες τον βοηθούν να προσαρμοστεί στη μεταβαλλόμενη πραγματικότητα της ζωής του. Σε μία κρίση ωστόσο, αν το υπάρχον πρόβλημα είναι τόσο καταιγιστικό, το άτομο αισθάνεται ότι βρίσκεται εκτός ελέγχου και ότι είναι ανίκανο να προσαρμοστεί. Για παράδειγμα, τα παιδιά που δεν έχουν αναπτύξει ακόμη ένα ευρύ φάσμα στρατηγικών αντιμετώπισης, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε ένα γεγονός κρίσης.

Τι είναι, τελικά οι κρίσεις

Οι κρίσεις θα λέγαμε είναι γεγονότα που επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και τη θέση μας σε αυτό. Άρα, οι κρίσεις αποτελούν καταστάσεις όπου η πιθανότητα για αλλαγή είναι σημαντική. Οι άμυνες είναι μειωμένες και η πιθανότητα επηρεασμού είναι αυξημένη.

Τα άτομα που ανταπεξέρχονται επιτυχώς σε μια κρίση, όχι μόνο δεν αισθάνονται πλέον αναστατωμένα και αποδιοργανωμένα, αλλά έχουν, επίσης, αναπτύξει νέες στρατηγικές αντιμετώπισης αγχογόνων καταστάσεων και έχουν εξελιχθεί σε ψυχολογικό επίπεδο. Από την άλλη πλευρά, εκείνοι που αδυνατούν να επιλύσουν μια κρίση κατά τρόπο προσαρμοστικό μπορεί να διαπιστώσουν ότι χρειάζεται να αποσυρθούν από πολλές πτυχές της ζωής τους. Η κατάσταση αυτή είναι κάτι περισσότερο από απλό στρες.

Τέλος, τα συμπτώματα της κατάστασης κρίσης μοιάζουν σε πολλά σημεία με εκείνα των παθολογικών καταστάσεων αλλά δεν αποτελούν ενδείξεις ψυχικής νόσου. Ο καθένας, από το πόσο είναι ψυχικά ασθενής ή υγιής, μπορεί να εισέλθει σε μία κατάσταση κρίσης. Με λίγα λόγια, κάθε αντίδραση σε επικείμενη κρίση είναι μια φυσιολογική αντίδραση σε μη φυσιολογικές περιστάσεις.