Η θεά Αφροδίτη, ο Φάων και τα αρώματα στην αρχαία Ελλάδα.

Στη Λέσβο κατά την αρχαιότητα σύμφωνα με την αρχαία Ελληνική μυθολογία, ζούσε ο Φάων, ένας ηλικιωμένος πορθμέας που με τη μικρή του βάρκα μετέφερε καθημερινά τους ανθρώπους στις απέναντι ακτές της Μικράς Ασίας. Σύμφωνα με την παράδοση, ήταν άνθρωπος απλός και φτωχός. Η πολύχρονη ζωή στη θάλασσα είχε σκληρύνει το σώμα του. Ο ήλιος, οι άνεμοι και η αλμύρα είχαν σκουράνει το δέρμα του και είχαν χαράξει το πρόσωπό του. Η εξωτερική του όψη δεν είχε τίποτε το ξεχωριστό, κάποιοι θα τον χαρακτήριζαν άσχημο, όμως διακρινόταν για την καλοσύνη, την τιμιότητα και τη φιλοξενία του.

Μια ημέρα παρουσιάστηκε μπροστά του μια πανέμορφη άγνωστη γυναίκα και του ζήτησε να την περάσει απέναντι. Ο Φάων περίμενε μάταια και άλλους επιβάτες, οι οποίοι δεν φάνηκαν. Παρόλα αυτά επιβίβασε την όμορφη γυναίκα πρόθυμα, χωρίς να ζητήσει αμοιβή και χωρίς να γνωρίζει ότι ήταν η ίδια η Αφροδίτη, η θεά του έρωτα και της ομορφιάς, μεταμορφωμένη σε θνητή.

Στην διαδρομή της έλεγε αστεία και προσπάθησε να την καθησυχάσει για τον καιρό καθώς είχε κύμα. Όταν έφτασαν στον προορισμό τους, ο Φάων αρνήθηκε να δεχθεί πληρωμή. Τότε η Αφροδίτη αποκάλυψε τη θεϊκή της μορφή και, για να ανταμείψει την ανιδιοτέλειά του, του χάρισε ένα αρωματικό μύρο. Μόλις άλειψε το σώμα του, ο ηλικιωμένος και ηλιοκαμένος πορθμέας μεταμορφώθηκε σε νέο απαράμιλλης ομορφιάς. Η όψη του έγινε τόσο λαμπρή, ώστε όλες οι γυναίκες γοητεύονταν από την παρουσία του.

Ανάμεσα σε εκείνες που τον ερωτεύθηκαν ήταν και η Σαπφώ. Σύμφωνα με μεταγενέστερη παράδοση, ο έρωτάς της δεν βρήκε ανταπόκριση και, κυριευμένη από την απόγνωση, έπεσε από τους λευκούς βράχους της Λευκάδας στη θάλασσα. Έτσι, ένα δώρο που δόθηκε ως ανταμοιβή για την αρετή έγινε αιτία μιας μεγάλης τραγωδίας.

Ο μύθος του Φάωνα συνδέεται με τη σπουδαία θέση που κατείχαν τα αρώματα στην αρχαία Ελλάδα. Ο Όμηρος περιγράφει συχνά τους θεούς να περιβάλλονται από θεϊκή ευωδία, ενώ τα αρωματικά έλαια αποτελούσαν πολύτιμα αγαθά. Αργότερα, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος περιέγραψε την παρασκευή τους από άνθη, βότανα, αρωματικές ρητίνες και ελαιόλαδο.

Οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν αρωματικά έλαια στην καθημερινή περιποίηση του σώματος, στην ιατρική, στην άθληση και στα συμπόσια. Εξίσου σημαντική ήταν όμως η θέση τους στη λατρεία. Στους ναούς έκαιγαν λιβάνι, σμύρνα και άλλες αρωματικές ρητίνες ως θυμίαμα, ενώ με ευωδιαστά έλαια άλειφαν αγάλματα θεών, βωμούς και ιερά αφιερώματα. Η ευωδία θεωρούνταν στοιχείο εξαγνισμού και ο αρωματικός καπνός μέσο επικοινωνίας του ανθρώπου με το θείο.

Ανάλογη χρήση είχαν τα αρώματα και στις μυστηριακές τελετές. Στα Ελευσίνια και στα Καβείρια Μυστήρια το θυμίαμα και οι ευωδίες συνέβαλλαν στη δημιουργία μιας ιερής ατμόσφαιρας, προετοιμάζοντας τον μυούμενο για τη μετάβασή του από τον κοινό στον ιερό χώρο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερο νόημα το δώρο της Αφροδίτης προς τον Φάωνα. Το αρωματικό μύρο δεν αποτελεί απλώς ένα καλλυντικό. Είναι σύμβολο θεϊκής χάρης και μεταμόρφωσης. Η ομορφιά δεν γεννιέται από την ανθρώπινη δύναμη, αλλά προσφέρεται ως ανταμοιβή της αρετής και της ανιδιοτέλειας.

Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι το όνομα Φάων συνδέεται πιθανότατα με το αρχαίο ρήμα φαίνω και τη λέξη φάος, δηλαδή το φως. Ο άλλοτε αφανής και σκληραγωγημένος πορθμέας γίνεται, με τη χάρη της Αφροδίτης, «ο λαμπρός». Είτε η ετυμολογία αυτή υπήρξε η αρχική πρόθεση του μύθου είτε αποτελεί μεταγενέστερη συμβολική ανάγνωση, εκφράζει εύστοχα το βαθύτερο μήνυμά του, ότι η αρετή μπορεί να μεταμορφώσει τον άνθρωπο και να τον οδηγήσει από την αφάνεια στο φως.