Το ότι υπάρχουμε είναι ένα γεγονός. Το πώς θα υπάρξουμε, όμως, είναι ένα ερώτημα.
Η ζωή δεν περιορίζεται στην αναπνοή, στην εργασία, στην προστασία από τον κίνδυνο ή στην ικανοποίηση των βασικών μας αναγκών. Όλα αυτά ανήκουν στην περιοχή της επιβίωσης. Η επιβίωση είναι απαραίτητη, δεν είναι όμως από μόνη της αρκετή. Κάποια στιγμή ο άνθρωπος καλείται να περάσει από το «αντέχω» στο «δημιουργώ», από το «πρέπει» στο «επιλέγω», και από μια ζωή που απλώς του συμβαίνει, σε μια ζωή που συμμετέχει συνειδητά στη διαμόρφωση της.
Η ζωή είναι, επομένως, μια τέχνη.
Και όπως κάθε τέχνη, δεν διδάσκεται ολοκληρωτικά από θεωρίες. Απαιτεί παιδεία, καλλιέργεια, άσκηση, πειθαρχία και χρόνο. Κανείς δεν γεννιέται γνωρίζοντας πώς να ζήσει. Γεννιόμαστε με μια δυνατότητα, και στη συνέχεια καλούμαστε να της δώσουμε μορφή. Καλούμαστε να γίνουμε δημιουργοί της ζωής μας.
Ένα έργο τέχνης αρχίζει ως μια αόριστη επιθυμία. Μετατρέπεται σε εικόνα, αποκτά μορφή μέσα από τη σκέψη και, τελικά, περνά στην πράξη. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τη ζωή. Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τι επιθυμούμε, να εξετάσουμε αν αυτό εκφράζει πράγματι εμάς και ύστερα να αναλάβουμε το κόστος της πραγματοποίησής του.
Η επιθυμία χωρίς επίγνωση γίνεται παρόρμηση. Η σκέψη χωρίς πράξη γίνεται αναβολή. Η πράξη χωρίς νόημα γίνεται συνήθεια. Η ωριμότητα βρίσκεται στην ένωση των τριών.
Μαθαίνουμε να ζούμε όπως μαθαίνουμε να φιλοσοφούμε: μέσα από την παρατήρηση, την αμφιβολία, τη δοκιμή και το λάθος. Ο μεγάλος δάσκαλος είναι η εμπειρία, όχι όμως η εμπειρία από μόνη της. Αυτό που μας εξελίσσει είναι η επεξεργασία της.
Μπορεί ένας άνθρωπος να περάσει μέσα από πολλές δυσκολίες χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά. Μπορεί όμως μια μόνο εμπειρία να γίνει σημείο καμπής, όταν αποφασίσει να την κοιτάξει όχι μόνο ως γεγονός, αλλά ως καθρέφτη. Τότε γεννιέται η αυτογνωσία.
Ποιος είμαι όταν δεν προσπαθώ να ικανοποιήσω τις προσδοκίες των άλλων; Πόσες από τις επιθυμίες μου είναι πράγματι δικές μου; Πόσους φόβους έχω μεταμφιέσει σε λογικές επιλογές; Πόσα «πρέπει» κουβαλώ χωρίς να έχω αναρωτηθεί ποτέ ποιος τα έγραψε μέσα μου;
Η εσωτερική ανάπτυξη αρχίζει όταν αποκτούμε το θάρρος να θέτουμε τέτοια ερωτήματα χωρίς να απαιτούμε από τον εαυτό μας άμεσες απαντήσεις. Δεν είναι απαραίτητο να γίνουμε κάποιοι άλλοι. Χρειάζεται περισσότερο να απομακρύνουμε ό,τι μας εμποδίζει να είμαστε αυτό που μπορούμε να γίνουμε.
Σαν ένα γλυπτό που αποκαλύπτεται μέσα από την αφαίρεση της πέτρας, έτσι και ο άνθρωπος συχνά προχωρά όχι προσθέτοντας αδιάκοπα νέα πράγματα, αλλά αφαιρώντας φόβους, αυταπάτες, εξαρτήσεις και ρόλους που κάποτε υπήρξαν χρήσιμοι και τώρα έχουν γίνει φυλακές.
Η αυτοβελτίωση δεν είναι κυνήγι τελειότητας. Είναι μια διαδικασία μεγαλύτερης ακρίβειας απέναντι στον εαυτό μας: να γνωρίζουμε τα όριά μας, να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας, να καλλιεργούμε τις δυνάμεις μας και να επιλέγουμε συνειδητά τι αξίζει να παραμείνει στη ζωή μας.
Η ανθρώπινη ύπαρξη, όμως, δεν αποτελείται μόνο από φως. Η ζωή μοιάζει περισσότερο με μουσική παρά με μια τέλεια μελωδία. Οι χαρούμενες και οι σκοτεινές νότες συνυπάρχουν. Η απώλεια, η απογοήτευση, η αποτυχία και ο φόβος δεν είναι απαραίτητα παρεκκλίσεις από τη ζωή. Είναι μέρος της.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πόνος έχει κάποιο κρυφό μεγαλείο ή ότι κάθε δυσκολία είναι «δώρο». Υπάρχουν πράγματα που απλώς μας πληγώνουν. Η ουσία βρίσκεται στο τι κάνουμε εμείς με όσα μας συνέβησαν.
Δεν επιλέγουμε όλα όσα μας βρίσκουν. Μπορούμε όμως, σε κάποιο βαθμό, να επιλέξουμε τι θέση θα τους δώσουμε μέσα στην ιστορία μας. Εδώ βρίσκεται μια βαθιά μορφή ελευθερίας. Το παρελθόν δεν αλλάζει. Η σχέση μας μαζί του μπορεί να αλλάξει.
Το νερό αποτελεί μια αρχαία εικόνα αυτής της μεταμόρφωσης. Δεν χρειάζεται να συντρίψει τον βράχο για να προχωρήσει. Τον διασχίζει, τον περιβάλλει, περνά μέσα από τις σχισμές του και, με την επιμονή του χρόνου, λειαίνει τις αιχμηρές του άκρες.
Έτσι μετακινούμαστε κι εμείς. Όχι πάντοτε μέσα από θεαματικές αποφάσεις, αλλά μέσα από μικρές, σταθερές πράξεις: ένα όριο που τολμάμε να θέσουμε, μια συνήθεια που αλλάζουμε, μια συγγνώμη που ζητάμε, μια σχέση που αφήνουμε, μια αλήθεια που επιτέλους παραδεχόμαστε, μια νέα αρχή που αποφασίζουμε να υπηρετήσουμε.
Η αλλαγή σπάνια έρχεται με θόρυβο. Συνήθως συσσωρεύεται αθόρυβα μέχρι τη στιγμή που κοιτάζουμε πίσω και διαπιστώνουμε ότι έχουμε γίνει διαφορετικοί. Ίσως εκεί βρίσκεται και η πραγματική μετάβαση από την επιβίωση στη ζωή.
Στην επιβίωση κυριαρχεί η ανάγκη να προστατευτούμε. Στη ζωή εμφανίζεται η ανάγκη να νοηματοδοτήσουμε. Η ερώτηση μετακινείται από το «πώς θα αντέξω;» στο «για ποιο πράγμα αξίζει να ζω;».
Και αυτό το ερώτημα δεν απαντιέται μία φορά. Επανέρχεται σε διαφορετικές ηλικίες, σε διαφορετικές απώλειες και σε διαφορετικά στάδια της ύπαρξης. Ο άνθρωπος μεταμορφώνεται, και μαζί του μεταμορφώνεται αυτό που θεωρεί σημαντικό.
Γι’ αυτό η ζωή δεν είναι ένα σταθερό σχέδιο αλλά μια διαρκής συνομιλία ανάμεσα σε αυτό που είμαστε και σε αυτό που μπορούμε ακόμη να γίνουμε. Η ελευθερία, μέσα σε αυτή τη διαδικασία, δεν σημαίνει ότι μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα.
Σημαίνει ότι διακρίνουμε τι εξαρτάται από εμάς και τι όχι. Μαθαίνουμε να επενδύουμε τη δύναμή μας εκεί όπου έχει νόημα και να αποδεχόμαστε εκεί όπου η αντίσταση είναι μάταιη.
Αυτό απαιτεί εσωτερική πειθαρχία. Να μπορούμε να πούμε «όχι» χωρίς ενοχή. Να δεχόμαστε ένα λάθος χωρίς να καταδικάζουμε ολόκληρο τον εαυτό μας. Να επιδιώκουμε την πρόοδο χωρίς να μετατρέπουμε τη ζωή σε αδιάκοπη αυτοκριτική.
Να αναγνωρίζουμε ότι η αξία μας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την επιτυχία μας.
Και πάνω απ’ όλα, να μάθουμε να είμαστε παρόντες.
Γιατί η ζωή δεν κατοικεί μόνο στους μεγάλους σταθμούς. Βρίσκεται στο βλέμμα ενός ανθρώπου που αγαπάμε, σε μια συζήτηση, σε έναν περίπατο, σε μια στιγμή ησυχίας, στη μουσική που ακούμε, στο φως ενός απογεύματος. Η καθημερινότητα δεν είναι το διάλειμμα ανάμεσα στις σημαντικές στιγμές. Είναι το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας. Αν δεν μάθουμε να κατοικούμε και εκεί, κινδυνεύουμε να περάσουμε όλη μας τη ζωή περιμένοντας να αρχίσει. Ίσως τελικά η σοφία να μην είναι η κατοχή απαντήσεων, αλλά η ικανότητα να ζούμε με τα ερωτήματα χωρίς να χάνουμε τον προσανατολισμό μας.
Να γνωρίζουμε ότι δεν έχουμε τον πλήρη έλεγχο, αλλά συνεχίζουμε να επιλέγουμε. Να αποδεχόμαστε ότι δεν μπορούμε να αποφύγουμε τον πόνο, αλλά μπορούμε να προστατεύσουμε τη σημασία που δίνουμε στη ζωή. Να καταλαβαίνουμε ότι δεν χρειάζεται να δημιουργήσουμε μια τέλεια ζωή, αλλά μια ζωή που να αναγνωρίζουμε ως δική μας.
Γιατί δεν επιλέξαμε να γεννηθούμε. Επιλέγουμε όμως, κάθε μέρα, πώς θα αξιοοιησουμε καλύτερα την ύπαρξη μας. Και ίσως η πραγματική ενηλικίωση αρχίζει ακριβώς εκεί: όταν σταματάμε να περιμένουμε από τη ζωή να μας παραδώσει έτοιμο το νόημά της και αρχίζουμε εμείς να το δημιουργούμε.
Τότε η ύπαρξη παύει να είναι απλώς ένα γεγονός. Γίνεται συνειδητή δημιουργία. Γίνεται προσωπική ευθύνη, γίνεται τέχνη. Και εμείς, από απλοί επιζώντες της πραγματικότητας, γινόμαστε σταδιακά οι δημιουργοί της ζωής μας.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε ολόκληρη τη μελωδία. Αρκεί να ακούμε τη νότα που έρχεται τώρα και να έχουμε το θάρρος να την παίξουμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου