Το διαδίκτυο έχει γεμίσει από ανθρώπους που διαβάζουν ένα σύμβολο, έναν μύθο ή μια αρχαία παράδοση και, χωρίς να γνωρίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε, σπεύδουν να την ερμηνεύσουν με τα δικά τους μέτρα.
Έτσι, η ελληνική κοσμογονία γίνεται πολλές φορές αντιληπτή μέσα από τα φίλτρα μεταγενέστερων μονοθεϊστικών αντιλήψεων.
Τα κέρατα γίνονται αυτομάτως «σύμβολο του διαβόλου». Ένας χθόνιος θεός θεωρείται «κακός». Ένα μυθολογικό πλάσμα χαρακτηρίζεται «δαιμονικό». Και ένας ολόκληρος συμβολικός κόσμος κρίνεται με βάση έννοιες που δημιουργήθηκαν σε εντελώς διαφορετικά θρησκευτικά και ιστορικά περιβάλλοντα.
Το ίδιο συμβαίνει και με τους ίδιους τους θεούς.
Κάποιοι διαβάζουν τους ελληνικούς μύθους κυριολεκτικά και φαντάζονται έναν κόσμο γεμάτο ανθρωπόμορφους «χαρακτήρες» που απλώς τσακώνονται, ερωτεύονται, ζηλεύουν και πολεμούν μεταξύ τους, σαν να πρόκειται για ένα αρχαίο μυθολογικό σενάριο φαντασίας.
Και υπάρχουν βέβαια κι εκείνοι που, διαβάζοντας τους μύθους με τον απόλυτα κυριολεκτικό δικό τους τρόπο, φτάνουν να φαντάζονται τους θεούς σαν κάποιο είδος αρχαίων «ρομπότ» ή τεχνολογικά προηγμένων όντων που κατέβηκαν κάποτε στη Γη. Έτσι, ένας ολόκληρος συμβολικός και φιλοσοφικός κόσμος μετατρέπεται σε σενάριο επιστημονικής φαντασίας.
Και έτσι, χάνεται το βαθύτερο επίπεδο.
Και ας μην ξεχνάμε κι εκείνους που μπαίνουν στα σχόλια μόνο και μόνο για να βρίζουν. Ίσως, και οι πιο γελοίοι απ’ όλους.
Για τον φιλοσοφικό νου των αρχαίων Ελλήνων, ο θεός δεν ήταν απλώς ένας «άνθρωπος με υπερδυνάμεις».
Ο Δίας, ο Απόλλων, η Αθηνά, ο Ποσειδών και οι υπόλοιπες θεϊκές μορφές μπορούσαν να λειτουργούν ως εκφράσεις κοσμικών αρχών, δυνάμεων, τάξεων και νόμων της πραγματικότητας. Οι μύθοι δεν ήταν πάντοτε ιστορίες που ζητούσαν να τις πιστέψεις κυριολεκτικά. Ήταν και ένας τρόπος να μιλήσει ο άνθρωπος για πράγματα που δύσκολα μπορούσαν να ειπωθούν με την καθημερινή γλώσσα.
Ο μύθος ήταν σύμβολο.
Και το σύμβολο χρειάζεται ερμηνεία.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι ότι κάποιος δεν γνωρίζει.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν γνωρίζει και δεν το γνωρίζει.
Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγάλη αξία της Σωκρατικής φιλοσοφίας.
Ο Σωκράτης δεν έγινε σύμβολο σοφίας επειδή ισχυριζόταν ότι γνώριζε τα πάντα. Αντίθετα, η σοφία του βρισκόταν ακριβώς στην επίγνωση των ορίων της γνώσης του.
Ο άνθρωπος που γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει, αφήνει χώρο για να μάθει.
Ο άνθρωπος που είναι απολύτως βέβαιος ότι τα έχει καταλάβει όλα, έχει ήδη κλείσει την πόρτα της γνώσης.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα παράδοξα της εποχής μας:
Το διαδίκτυο είναι γεμάτο πληροφορία, αλλά όχι απαραίτητα γεμάτο σοφία.
Η πληροφορία μπορεί να αποκτηθεί σε δευτερόλεπτα.
Η κατανόηση όμως απαιτεί χρόνο, παιδεία, ιστορική γνώση, φιλοσοφική σκέψη και πάνω απ’ όλα, μετριοφροσύνη...
Γι’ αυτό, πριν γελάσουμε με έναν αρχαίο μύθο, πριν ονομάσουμε έναν θεό «διάβολο», πριν αποφανθούμε ότι οι αρχαίοι πίστευαν σε κυριολεκτικούς υπερανθρώπους, ίσως αξίζει να κάνουμε κάτι πολύ απλούστερο:
Να αναρωτηθούμε αν καταλάβαμε πραγματικά αυτό που διαβάσαμε.
Γιατί τελικά,
ο καθένας πιστεύει ό,τι καταλαβαίνει.
Και ο πραγματικά σοφός άνθρωπος είναι εκείνος που έχει το θάρρος να πει:
«Ίσως δεν το έχω καταλάβει ακόμη.»
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου