Πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, ο Ηρόδοτος έγραψε μια φράση που θα έμενε στην ιστορία: οι Θράκες, έλεγε, ήταν το πολυπληθέστερο έθνος στον γνωστό κόσμο μετά τους Ινδούς.
Δεν ήταν ένας ενιαίος λαός με ένα βασίλειο.
Ήταν ένας τεράστιος κόσμος από φυλές, βασίλεια και τοπικές κοινότητες, απλωμένες από τον Δούναβη και τα Βαλκάνια έως το Αιγαίο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, απέναντι από τον Ελλήσποντο στη Μικρά Ασία.
Και ακριβώς αυτή η πολυδιάσπαση, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ήταν η μεγαλύτερη αδυναμία τους.
Η μαρτυρία του Ηροδότου
Στο πέμπτο βιβλίο των Ιστοριών του, όταν περιγράφει τη Θράκη και την περσική εκστρατεία στην Ευρώπη, ο Ηρόδοτος γράφει:
«Θρηίκων δὲ ἔθνος μέγιστον ἐστὶ μετά γε Ἰνδοὺς πάντων ἀνθρώπων.»
Δηλαδή:
«Το έθνος των Θρακών είναι το μεγαλύτερο σε αριθμό από όλα τα έθνη των ανθρώπων, μετά τους Ινδούς.»
Και συνεχίζει με μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις του:
«εἰ δὲ ὑπ’ ἑνὸς ἄρχοιτο ἢ φρονέοι κατὰ τὠυτό, ἄμαχόν τ’ ἂν εἴη καὶ πολλῷ κράτιστον πάντων ἐθνέων...»
Με άλλα λόγια, ο Ηρόδοτος θεωρεί ότι αν οι Θράκες μπορούσαν να ενωθούν κάτω από έναν ηγεμόνα ή να συμφωνήσουν μεταξύ τους, θα ήταν ακατανίκητοι και ισχυρότεροι από όλους τους άλλους λαούς.
Και αμέσως αποκαλύπτει το παράδοξο:
«ἔχουσι δὲ πολλὰ οὐνόματα, κατὰ φυλὰς ἕκαστοι...»
Έχουν, δηλαδή, πολλά ονόματα, ανάλογα με τις φυλές τους και τις περιοχές όπου κατοικούν.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο ολόκληρης της περιγραφής.
Ποιοι ήταν οι Θράκες;
Ο όρος «Θράκες» δεν περιγράφει ένα ομοιογενές κράτος ή ένα έθνος με τη σύγχρονη έννοια.
Πρόκειται για έναν ευρύτερο κόσμο πληθυσμών που οι αρχαίοι Έλληνες και αργότερα οι Ρωμαίοι ενέτασσαν στον θρακικό κόσμο.
Πρόκειται για έναν ευρύτερο κόσμο πληθυσμών που οι αρχαίοι Έλληνες και αργότερα οι Ρωμαίοι ενέτασσαν στον θρακικό κόσμο.
Ανάμεσα στις σημαντικότερες φυλετικές και πολιτικές ομάδες που συναντούμε στις αρχαίες πηγές βρίσκονται:
Οι Οδρύσες
Η ισχυρότερη πολιτική δύναμη της Θράκης κατά τον 5ο αιώνα π.Χ.
Οι Οδρύσες δημιούργησαν ένα ισχυρό διαφυλετικό βασίλειο υπό τη δυναστεία του Τήρη και των διαδόχων του.
Το Οδρυσικό βασίλειο εξελίχθηκε σε σημαντικό παράγοντα της βαλκανικής πολιτικής και των σχέσεων με την Αθήνα και τη Μακεδονία. Η σύγχρονη έρευνα θεωρεί την άνοδο των Οδρυσών μία από τις σημαντικότερες πολιτικές εξελίξεις της θρακικής ιστορίας.
Οι Γέτες
Οι Γέτες κατοικούσαν κυρίως βόρεια του Αίμου και γύρω από τον Κάτω Δούναβη.
Ο Ηρόδοτος τους θεωρεί ιδιαίτερη ομάδα μέσα στον θρακικό κόσμο και αναφέρεται εκτενώς στις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις, ιδιαίτερα στην πίστη τους στην αθανασία.
Οι Τριβαλλοί
Ισχυρή θρακική ομάδα στα βόρεια και βορειοδυτικά της Θράκης, με σημαντική παρουσία στην περιοχή του Δούναβη και της σημερινής Σερβίας και Βουλγαρίας.
Οι Βέσσοι
Οι Βέσσοι συνδέονται κυρίως με τις ορεινές περιοχές της Ροδόπης.
Αργότερα απέκτησαν ιδιαίτερη φήμη ως θρακική φυλετική και θρησκευτική κοινότητα.
Οι Δίοι
Οι Δίοι κατοικούσαν στις ορεινές περιοχές της Θράκης και είναι γνωστοί από τις συγκρούσεις τους με τους Μακεδόνες και τους Ρωμαίους.
Οι Σαπαίοι
Ισχυρή θρακική ομάδα της νοτιοανατολικής Θράκης, ιδιαίτερα σημαντική κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο.
Οι Ηδωνοί
Οι Ηδωνοί κατοικούσαν στην περιοχή ανατολικά του Στρυμόνα και συνδέονται με τη θρακική παρουσία στη Μακεδονία και την περιοχή γύρω από το Παγγαίο.
Βισάλτες, Μαίδοι, Δενθελήτες, Δόλογκοι και άλλες φυλές
Οι αρχαίες πηγές αναφέρουν δεκάδες ακόμη ονόματα. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, για παράδειγμα, απαριθμεί μεγάλο αριθμό θρακικών πληθυσμών, μεταξύ άλλων Δενθελήτες, Μαίδους, Βισάλτες, Βέσσους, Σαπαίους, Οδρύσες, Ηδωνούς και άλλους.
Αυτό εξηγεί γιατί ο Ηρόδοτος μιλά για «πολλά ονόματα».
Ένας λαός χωρίς ενιαίο κράτος
Εδώ βρίσκεται το μεγάλο ιστορικό παράδοξο.
Οι Θράκες ήταν, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, τόσο πολυάριθμοι ώστε να θεωρούνται δεύτεροι μόνο μετά τους Ινδούς.
Αλλά δεν είχαν ενιαία πολιτική εξουσία.
Ο Ηρόδοτος θεωρεί ότι ακριβώς αυτό τους έκανε ευάλωτους.
Οι φυλές μπορούσαν να πολεμούν μεταξύ τους, να συμμαχούν με τους Πέρσες, τους Έλληνες ή τους Μακεδόνες και να ακολουθούν διαφορετικούς ηγεμόνες.
Η Θράκη επομένως δεν ήταν ένα «χαμένο θρακικό έθνος».
Ήταν ένας τεράστιος και κατακερματισμένος κόσμος φυλών, μέσα στον οποίο κατά περιόδους εμφανίζονταν ισχυρότερες πολιτικές ενώσεις.
Η σημαντικότερη από αυτές στην κλασική εποχή ήταν το Οδρυσικό βασίλειο.
Η Θράκη ανάμεσα σε δύο κόσμους
Η γεωγραφική θέση της Θράκης την έκανε εξαιρετικά σημαντική.
Βρισκόταν ανάμεσα:
στον ελληνικό κόσμο του Αιγαίου,
στη Μακεδονία,
στον κόσμο των Σκυθών,
στον Δούναβη,
και στην περσική αυτοκρατορία.
Οι ελληνικές αποικίες εμφανίστηκαν κατά μήκος των ακτών ήδη από την αρχαϊκή εποχή.
Αποικίες όπως η Άβδηρα, η Μαρώνεια, η Αίνος, η Πέρινθος, η Βυζάντιο, η Απολλωνία και η Μεσημβρία δημιούργησαν ένα πυκνό δίκτυο επαφών ανάμεσα στον ελληνικό και τον θρακικό κόσμο.
Οι σχέσεις δεν ήταν πάντοτε ειρηνικές.
Υπήρχαν πόλεμοι, εμπόριο, επιγαμίες, μισθοφορική υπηρεσία, πολιτισμικές ανταλλαγές και συγκρούσεις.
Η θρακική αριστοκρατία υιοθέτησε στοιχεία του ελληνικού και περσικού πολιτισμού, χωρίς να χάσει τον δικό της χαρακτήρα.
Η αρχαιολογία αποκαλύπτει έναν κόσμο εξαιρετικού πλούτου, ιδιαίτερα στους τάφους της αριστοκρατίας.
Η Ζόφια Άρτσιμπαλντ έχει χαρακτηρίσει τους Θράκες πλούσιους και πολυάριθμους γείτονες των αρχαίων Ελλήνων, τονίζοντας την ιδιαίτερη πολιτική και πολιτισμική ανάπτυξη του Οδρυσικού κράτους κατά τον 5ο αιώνα π.Χ.
Οι Θράκες στον πόλεμο
Η εικόνα του Θράκα πολεμιστή είναι μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες της αρχαιότητας.
Οι Θράκες ήταν γνωστοί για το ελαφρύ πεζικό τους, τους πελταστές, που έφεραν μικρή ασπίδα — την πέλτη — και χρησιμοποιούσαν δόρατα ή ακόντια.
Το θρακικό πολεμικό στυλ επηρέασε σημαντικά τους ελληνικούς στρατούς.
Αθηναίοι στρατηγοί χρησιμοποίησαν Θράκες μισθοφόρους, ενώ θρακικά σώματα εμφανίζονται επανειλημμένα στους πολέμους του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ.
Η πολεμική τους φήμη ήταν τέτοια ώστε ο Ηρόδοτος γράφει ότι, εάν μπορούσαν να ενωθούν, θα ήταν «ἄμαχοι» — ακατανίκητοι.
Ο Ηρόδοτος έγραψε τον 5ο αιώνα π.Χ., και η αναφορά του αφορά τον γνωστό σε εκείνον κόσμο. Δεν αποτελεί παγκόσμια δημογραφική απογραφή με τη σύγχρονη έννοια.
Επιπλέον, δεν υπάρχει λόγος να μετατρέψουμε τη φράση σε σύγχρονη στατιστική εκτίμηση.
Ο Ηρόδοτος εκφράζει την αντίληψή του για το μέγεθος και τη στρατιωτική δυναμική του θρακικού κόσμου.
Άρα η σωστή ιστορική διατύπωση είναι:
Ο Ηρόδοτος, τον 5ο αιώνα π.Χ., χαρακτήρισε τους Θράκες ως το πολυπληθέστερο έθνος του γνωστού του κόσμου μετά τους Ινδούς.
ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ
Οι Θράκες, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ήταν τεράστιοι σε αριθμό αλλά μικροί σε πολιτική συνοχή.
Αυτό είναι ίσως το πιο δυνατό σημείο της αφήγησης.
Ένας λαός — ή καλύτερα ένας μεγάλος κόσμος συγγενών φυλών — μπορούσε να διαθέτει τεράστιο ανθρώπινο δυναμικό, πλούτο και στρατιωτική ισχύ.
Αλλά χωρίς ενότητα, η δύναμη αυτή δεν μετατρεπόταν εύκολα σε αυτοκρατορία.
Και αυτό ακριβώς παρατηρεί ο Ηρόδοτος.
Δεν έλειπαν οι πολεμιστές. Έλειπε η ενότητα.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου