Πλάτων: Ο τυραννόφιλος και υπέρμαχος της μοναρχίας

«Πρέπει να γράφεις χωρίς να αποβλέπεις μόνο στο παρόν, για να σε επαινέσουν και να σε τιμήσουν οι σύγχρονοι σου, αλλά να γράφεις, έχοντας περισσότερο στραμμένο τον νου σου στους κατοπινούς αιώνες κι από εκείνους να προσμένεις αμοιβή για το γράψιμο σου, ώστε να λένε για σένα: «Εκείνος ο συγγραφέας ήταν ελεύθερος άνθρωπος και γεμάτος ειλικρίνεια, μακριά από κολακεία και δουλοπρέπεια και σε όλα υπερασπιζόταν την αλήθεια». (Λουκιανός)

Στην ακμή της μέσης δημοκρατίας ο Πλάτων καταφρονεί το πολίτευμα της ελευθερίας, της ισότητας, της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης και εγκωμιάζει το καθεστώς της τυραννίας και ιδίως το μοναρχικό. Από τη νεανική του ηλικία, επειδή καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια, φιλοδοξούσε ενεργό ανάμιξη στην πολιτική[1]. Η ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος και η εγκατάσταση στην Αθήνα της δικτατορίας των Τριάκοντα Τυράννων, έφεραν στην εξουσία δύο συγγενείς του Πλάτωνος, τον Χαρμίδη και τον Κριτία, που άνοιγαν τον δρόμο για την ενεργό ανάμιξή του στον δημόσιο βίο[2]. «Πίστεψα», γράφει, «ότι θα διοικούσα την πόλη απαλλάσσοντας την από την… άδικη ζωή»! Γράφει, επίσης, ότι τον κάλεσαν οι πραξικοπηματίες για συμμετοχή στην εξουσία[3]. Στο απολυταρχικό καθεστώς των Τριάκοντα Τυράννων ο Πλάτων έδειξε «ευπιστιών» προσδοκώντας την καθιέρωση…κράτους δικαίου![4] Θα αποσιωπήσει, ωστόσο, τα εγκλήματα και τις αχρειότητας των Τυράννων στο έργο του «Μενέξενος»[5]. Ζήτησε μάλιστα να παραγραφούν και να λησμονηθούν οι κακουργίες τους[6] —ήταν συγγενείς και φίλοι του!
Κατά τον Πλάτωνα, η δημοκρατία ανήκει στα τέσσερα αμαρτωλά —«ημαρτημένα»— πολιτεύματα, επειδή εφάρμοζε την αρχή της ελευθερίας και της ισοτιμίας των πολιτών. Τα άλλα τρία ήταν η τιμοκρατία, η ολιγαρχία και η τυραννίς. Την αριστοκρατία αποκαλεί «επώνυμον», με καλό όνομα![7]
Ουσιαστικά ο Πλάτων, όπως προκύπτει από τα έργα του, απεχθάνεται το δημοκρατικό πολίτευμα. Το ταυτίζει με την αναρχία —«πολιτεία άναρχος». Η υπερβολική ελευθερία —«άγαν ελευθερία»— γράφει, οδηγεί στη…δουλεία —«εις άγαν δουλείαν μεταβάλλειν»[8]. Και υποστηρίζει ότι η τυραννία προέρχεται από τη δημοκρατία. Από την απόλυτη ελευθερία γεννιέται η μεγαλύτερη και αγριότερη δουλεία![9]
Παντού στα έργα του λοιδορεί τη δημοκρατία. Είναι, γράφει, τέλεια αναρχία, αφού μοιράζει ισότητα σε ίσους και άνισους[10]. Θεωρεί μάλιστα πηγή της τυραννίας τη…δημοκρατία. «Το ύψιστο αγαθό της δημοκρατίας, η ελευθερία», γράφει ο Πλάτων, «το πάθος για ελευθερία» —«η του τοιούτου απληστία»— «οδηγεί στην κατάπτωση του δημοκρατικού πολιτεύματος και καθιστά αναγκαίο το καθεστώς της τυραννίας»[11]. Δεν δέχεται την ισότητα αρχόντων και αρχομένων, θεωρεί τη γενίκευση της ελευθερίας στην πόλη επικίνδυνη, επειδή θα μεταδοθεί και στις…οικογενειακές σχέσεις. «Θα εισχωρήσει στους κόλπους της οικογένειας και τελικά το μίασμα της αναρχίας θα μεταδοθεί ακόμα και στα κατοικίδια ζώα»![12]
Οι πατεράδες θα βλέπουν τους γιους τους ίσους και όμοιους και τα παιδιά δεν θα σέβονται ούτε θα φοβούνται τους γονείς τους[13]. Οι γέροντες θα μιμούνται τη συμπεριφορά των νέων εμφανιζόμενοι ευτράπελοι και χαριτωμένοι[14]. Οι δούλοι και οι δούλες θα απολαμβάνουν τις ελευθερίες των αφεντικών τους[15]. Κι ακόμα, τα άλογα και τα γαϊδούρια, συνηθισμένα να κυκλοφορούν ελεύθερα στους δρόμους, πέφτουν επάνω σε όσους συναντούν αν δεν παραμερίσουν. Χαίρονται κι αυτά την ελευθερία[16]. Τελικά, οι πολίτες, απολαμβάνοντας την Ελευθερία, αγανακτούν και εξεγείρονται και στην ελάχιστη υποψία καταναγκασμού[17]. Απ’ αυτό το πολίτευμα της ελευθερίας, καταλήγει ο φιλόσοφος, προέρχεται το τυραννικό καθεστώς![18]
Κατά τον Πλάτωνα, είναι απαράδεκτη η πραγματική ελευθερία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Τη θεωρεί υπερβολική και για τους πολίτες και για το κράτος και φρονεί ότι οδηγεί…στη δουλεία![19] Επικρίνει, επίσης, το δημοκρατικό πολίτευμα επειδή αφαιρεί περιουσίες των πλουσίων και τις μοιράζει στον λαό[20]. Κατηγορεί μάλιστα τους κυβερνώντες ότι πλουτίζουν οι ίδιοι από αυτή τη φορολογία καρπωμένοι το μεγαλύτερο μέρος του χρήματος[21]. Πρόκειται για συκοφαντία. Αναφέρεται στη φορολογία των προνομιούχων για την κάλυψη των αναγκών του Δημοσίου και την παροχή βοήθειας στους πενόμενους πολίτες. Kι ακόμα, για πολιτιστικούς σκοπούς. Είναι οι λεγόμενες χορηγίες. Υποστηρίζει ακόμα, με απύθμενο θράσος, ότι «ισχυρή πολιτική εξουσία» υπάρχει μόνο στην πόλη όπου κυβερνά τύραννος[22]. Αρκεί ο τύραννος να είναι νέος, ανδρείος, μορφωμένος, μεγαλοπρεπής στην εμφάνιση[23]. Ταυτίζει δηλαδή ο φιλόσοφος την ευρυμάθεια και το ήθος με τη θηριωδία όλων των τυράννων!
Ο Πλάτων πιστεύει ότι η τυραννία είναι το «ωραιότερο πολίτευμα» και ο τύραννος ο «άριστος ανθρώπινος χαρακτήρας»[24]. Και θεωρεί το τυραννικό καθεστώς συνέπεια της απληστίας για ελευθερία που παρατηρείται στο πολίτευμα της δημοκρατίας[25]. Στο δημοκρατικό καθεστώς, γράφει, την ανώτατη εξουσία διαχειρίζεται ένα είδος ανθρώπων «αγύμναστο και ατροφικό», εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις! Κι όλοι αυτοί, «προσκολλημένοι στο βήμα» —των λαϊκών συνελεύσεων— δεν επιτρέπουν σε κανένα να έχει αντίθετη γνώμη —«και ουκ ανέχεται του άλλα λέγοντος». Τέτοιοι άνθρωποι διοικούν την πολιτεία[26]. Ψευδόμενος προκλητικά ο Πλάτων, όχι μόνο απαρνείται το δημοκρατικό πολίτευμα αλλά και το καθυβρίζει.
Σχετικά με το τυραννικό καθεστώς επικαλείται τη «βαθυστόχαστη», όπως τη χαρακτηρίζει, φράση του Σοφοκλή, «οι τύραννοι γίνονται επειδή συναναστρέφονται με σοφούς»[27]. Υπενθυμίζει ότι τον τύραννο αποκαλούν «ισόθεο», ο Ευριπίδης και άλλοι ποιητές[28]. Και προσθέτει ότι υπάρχουν ποιητές που εξυμνούν τους τυράννους εισπράττοντας πλούσιες αμοιβές και εξασφαλίζοντας αξιώματα[29].
Στην «Πολιτεία» διατυπώνει το ερώτημα, ποιό από τα πέντε πολιτεύματα, το «βασιλικόν», το «τιμοκρατικόν», το «ολιγαρχικόν», το «δημοκρατικόν» και το «τυραννικόν», είναι προτιμότερο. Και αποφαίνεται ότι το «βασιλικώτατον» είναι το «άριστον και δικαιότατον»[30]. Στο έργο του «Πολιτικός», θεωρεί ανώτερο και σημαντικότερο όλων των εξουσιαστών τον μονάρχη. «Όποιος κατέχει τη βασιλική τέχνη», γράφει, «είναι σωστό να προσαγορεύεται βασιλιάς»[31]. Ο μονάρχης κυβερνά με το πνεύμα![32]
Κατά τον Πλάτωνα, η «βασιλική τέχνη», η εξουσία πάνω στην κοινωνία, είναι η «μεγαλύτερη και ανώτερη» από κάθε άλλη διακυβέρνηση των ανθρώπων. Οι υπήκοοι του μονάρχη είναι δίποδο κοπάδι —«δίπους αγέλη»[33]. Ισχυρίζεται ότι διαφέρουν ο βασιλιάς και ο τύραννος —«ανομοιοτάτους όντας»! Αλλά οι μονάρχες και οι τύραννοι είναι απαράλλακτοι και κατά την εποχή του Πλάτωνος και στους 24 αιώνες που ακολούθησαν. Κατά τον φιλόσοφο, «η βασιλική αρχή είναι μια από τις επιστήμες»[34]. Ολοφάνερο ότι επιχειρεί να δικαιολογήσει τις φιλομοναρχικές του αντιλήψεις με ανεδαφική επιχειρηματολογία και αόριστες αναφορές.
Είναι καλύτερο, γράφει, να επιλέγεται αντί του τυραννικού καθεστώτος η μοναρχία, που συγκρινόμενη με τα έξι πολιτεύματα είναι η «άριστη»[35]. Και προσθέτει ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη και ανώτερη τέχνη από τη μοναρχία, την επιστήμη άσκησης της εξουσίας[36]. Διακηρύσσει ότι η εξουσία πρέπει να ανήκει σε ένα άτομο, τον βασιλέα, τον αρμόδιο για την εμπρέπουσα νομοθεσία —«της βασιλικής εστίν η νομοθετική». Χρειάζεται απλώς μονάρχης «μετά συνέσεως»[37].
«Η διάκριση των διαφόρων πολιτευμάτων», γράφει ο Πλάτων, «δεν είναι οι λίγοι, ούτε οι πολλοί, η ελευθερία ή η βία, η φτώχεια ή ο πλούτος»[38] αλλά κάποια επιστήμη. Πρόκειται δηλαδή για ένα διανοητικό εφεύρημα και καταναγκασμό χωρίς σχέση με τον κοινωνικό και πολιτικό βίο, την ελευθερία, την ισότητα και τη δικαιοσύνη. Και συνεχίζει: «Αν κάποιος, όντας πραγματικός κάτοχος της επιστήμης, είναι αποκλειστικός αρχηγός πρέπει να προσαγορεύεται «βασιλεύς»»[39].
Και η άμεση δημοκρατία, η αθηναϊκή δημοκρατία των πολιτών; Είναι πολίτευμα αδύναμο, υποστηρίζει ο Πλάτων, ανίκανο και για το καλό και για το κακό, κατώτερο από όλα τα άλλα![40] Ο Πλάτων τάσσεται υπέρ της «φωτισμένης απολυταρχίας» που θα αποτελέσει, στις επόμενες χιλιετίες, το απατηλό επίχρισμα των απανταχού τυραννιών και ολιγαρχιών. Παρομοιάζει τον μονάρχη με τον έμπειρο υφαντή που πλέκει με δεξιοτεχνία τις κλωστές του κρατικού μηχανισμού. Ο μονάρχης βρίσκεται υπεράνω των νόμων. Κυριαρχούν όχι οι νόμοι άλλα ο «βασιλικός ανήρ»![41] Ο Πλάτων είναι ο εμπνευστής των κατοπινών αυθαιρεσιών και βαναυσοτήτων μοναρχών, αυτοκρατόρων κ.λπ. που διακηρύσσουν στις επόμενες δύο χιλιετίες θρασύτατα ότι ο ηγεμών ίσταται υπεράνω των νόμων, ότι ο ίδιος ενσαρκώνει τον νόμο!
Ο Πλάτων είχε διατυπώσει την άποψη ότι το πιο αποτελεσματικό για την ειρηνική και ευδαίμονα διαβίωση των λαών είναι να βασιλεύουν οι φιλόσοφοι ή να φιλοσοφούν οι βασιλείς. «Αν οι φιλόσοφοι δεν γίνουν βασιλείς στις πόλεις ή αυτοί που ονομάζονται σήμερα βασιλείς και δυνάστες δεν φιλοσοφήσουν γνήσια και όσο χρειάζεται, έτσι που να συμπέσουν στο ίδιο πρόσωπο η ισχύς με τη φιλοσοφία, είναι αδύνατο να σταματήσουν τα δεινά των πόλεων κι ολόκληρης της ανθρωπότητας»[42]. Πρόκειται για πνευματικό ολίσθημα του Πλάτωνος. Φιλόσοφος και μονάρχης είναι ασυμβίβαστα όντα. Και αν μερικοί ηγεμόνες αποκαλούνται «φιλόσοφοι» πρόκειται για διακοσμητική υμνολογία αυλοκολάκων. Αλλά και οι άρχοντες της εξουσίας ουδέποτε «φιλοσοφούν». Ενδιαφέρονται αποκλειστικά για την ισχύ, την κυριαρχία, τη λαφυραγωγία και τον πλουτισμό. Ο Κικέρων ισχυρίζεται ότι κατά την περίοδο της υπατείας του και της ανθυπατείας του αδελφού του πραγματώθηκε το όνειρο του Πλάτωνος[43]. Αυτοπροβολή και έπαρση του Ρωμαίου συγγραφέα. Η μοναδική σχέση των μοναρχών, αυτοκρατόρων, δικτατόρων κ.λπ. με τη φιλοσοφία είναι η στρατολογία και εξαγορά διανοουμένων και καλλιτεχνών για συμβουλευτική προσφορά, δοξολογήματα, επιδείξεις και εξωραϊσμούς.
Φιλοδοξώντας πάντοτε ο Πλάτων να αναμιχθεί στην πολιτική και ν’ αναλάβει ύπατα αξιώματα, επινοεί τη θεωρία των φιλοσόφων βασιλέων και των φιλοσοφούντων μοναρχών. Και προβλέπει οικτρό τέλος για την ανθρωπότητα αν δεν πραγματωθεί η ταύτιση δυναστών και φιλοσόφων. «Οι φαυλότητες του ανθρώπινου γένους, δεν θα τελειώσουν πριν εκείνοι που ειλικρινά λατρεύουν τη σοφία αναλάβουν την εξουσία η οι κυβερνήτες των πόλεων διδαχθούν την αληθινή φιλοσοφία»[44].
Πρόκειται για μια προσωπική και ταξική τοποθέτηση στο πρόβλημα της εξουσίας. Γνώριζε ασφαλώς ο Πλάτων ότι η μοναρχία αποτελεί τυραννικό καθεστώς και ότι είναι αδύνατο για ένα φιλόσοφο, έναν έντιμο, σώφρονα, ενάρετο και ανθρωπιστή πολίτη να αναλάβει βασιλική εξουσία χωρίς να ασκεί πολιτική βίας, καταπιέσεων, ληστείας και απάτης. Είναι κωμικός ο ισχυρισμός ότι ο μονάρχης, με την απανταχού και πάντοτε απολυταρχική και βάναυση εξουσία, μπορεί να φιλοσοφήσει. Παιδεία και μοναρχική εξουσία ήταν και είναι ασυμβίβαστες.
Θεωρεί ο Πλάτων ως καλύτερη λύση στο πολιτειακό πρόβλημα να γίνονται οι άρχοντες και οι εξουσιαστές «πραγματικοί φιλόσοφοι»![45] Και φρονεί ότι ο λαός οφείλει να αναγνωρίζει την τέχνη του κυβερνάνε στους ηγεμόνες-δυνάστες που ασκούν εξουσία είτε με τη βία, είτε με τη θέληση των πολιτών[46].
Ο Πλάτων αποδέχεται την κατάκτηση της εξουσίας από ηγεμόνα που αυτοτοποθετείται πάνω από τους νόμους. Νομιμοποιεί την ατομική υπεροχή των ισχυρών «προσφέροντας τη δύναμη της (εξουσιαστικής) τέχνης τους, ισχυρότερη από τους νόμους»[47]. Και επιδίδεται σε εξωπραγματικές και ανεδαφικές προβλέψεις για τον ρόλο των φιλοσόφων στην εξουσία των «φιλοσοφούντων μοναρχών». «Και η ίδια η πόλη να αποσταχθεί στην εξουσία τους, ή πριν από κάποια θεϊκή έμπνευση, έρωτας αληθινός της πραγματικής φιλοσοφίας, πέσει στις ψυχές των παιδιών των σημερινών βασιλιάδων και δυναστών ή και σ’ αυτούς τους ίδιους»[48]. «Αν δεν καταλάβει πριν την εξουσία της πολιτείας το γένος των φιλοσόφων, δεν θα τελειώσουν τα δεινά που υφίστανται και οι πόλεις και οι πολίτες»[49].
Υποστηρίζει την αλλαγή του πολιτεύματος. Όχι δημοκρατία των πολιτών, όχι άμεση δημοκρατία. Η εξουσία πρέπει να περιέλθει στους φιλοσόφους, στην τάξη δηλαδή των πνευματικών ανθρώπων. Αλλά και αυτή η τάξη είναι ολιγοπρόσωπη και ο έλεγχος της εξουσίας δεν θα παρουσίαζε καμιά διαφορά από τις ταξικές επικυριαρχίες και τα τυραννικά ή μοναρχικά καθεστώτα. Γιατί ανάμεσα και στους διανοουμένους της αρχαιότητας δεν έλειπαν οι συμφεροντολόγοι και διεφθαρμένοι. Η προσήλωση τού Πλάτωνος στα πολιτεύματα τής τυραννίδος και τής μοναρχίας και τα κίνητρά της επιβεβαιώνονται από τις σχέσεις και την συνεργασία του με δεσποτικά καθεστώτα τού Δ’ αι. π.Χ. Ταξίδεψε τρεις φορές —μεταξύ 389 και 361 π.Χ.— στη Σικελία προσκεκλημένος των τριών τυράννων των Συρακουσών, του Διονυσίου Α’, του Διονυσίου Β’ και του Δίωνος. Θα τύχει πανηγυρικής υποδοχής και θα εγκατασταθεί στα ανάκτορα των απεχθών δυναστών. Επιζητούσε την εύνοια των τυράννων, ως σύμβουλος και προπαγανδιστής, προνόμια και, φυσικά, πηγές πλουτισμού. Εκθειάζει τους τυράννους και νομιμοποιεί τις δεσποτικές εξουσίες. Η στάση του Πλάτωνος αποκαλύπτει ότι και ομάδες φιλοσόφων διεκδικούν μερίδιο της εξουσίας, όπως θα αποδειχθεί στις χιλιετίες που ακολούθησαν, για πάμπολλους διαπρεπείς στοχαστές σε όλο τον κόσμο.
Κατά τον Διόδωρο Σικελιώτη ο τύραννος των Συρακουσών Διονύσιος Α’ προσκάλεσε στην αυλή του τον Πλάτωνα. Κι εκείνος, μολονότι γνώριζε τις κακουργίες του δεσποτισμού του, έσπευσε στη Σικελία. «Τον υποδέχτηκε με ενθουσιασμό, δυσαρεστήθηκε και τον οδήγησε στη δουλαγορά και τον πούλησε αντί είκοσι μνων»[50]. Ανακριβέστατα τα περί οργής του Διονυσίου εναντίον του Πλάτωνος και πώλησής του. Τα ταξίδια του φιλοσόφου στη Σικελία γίνονταν πάντοτε με τριήρεις που απέστελλαν οι τύραννοι. Κατά την επιστροφή του στην Αθήνα, ύστερα από την πρώτη επίσκεψη στις Συρακούσες, το καράβι προσορμίσθηκε στην Αίγινα που βρισκόταν σε πολεμική διάσταση με την Αθήνα. Εκεί αιχμαλωτίσθηκε αλλά ελευθερώθηκε αμέσως με καταβολή λύτρων. Αν είχε πουληθεί ως δούλος από τον Διονύσιο Α’ δεν θα αποτολμούσε νέο ταξίδι στις Συρακούσες. Έγραφε ο Αρχύτας, πνευματικός ηγέτης του νεώτερου Πυθαγορισμού, στον τύραννο Δίωνα των Συρακουσών για τον Πλάτωνα: «Θυμήσου με πόση θέρμη μας παρακαλούσες να φροντίσουμε για τον ερχομό του στη Σικελία. Υποσχέθηκες μάλιστα ότι θα φροντίσεις, κοντά στα άλλα και για την ασφάλεια του κατά τη διαμονή και την επιστροφή του στην Αθήνα. Θυμήσου με πόση λαχτάρα περίμενες την άφιξή του και πως τον αγαπούσες περισσότερο από όλους στην αυλή σου»[51].
Ο τύραννος Διονύσιος είχε συγκεντρώσει στο ανάκτορο του πλήθος Ελλήνων διανοουμένων —ποιητές και φιλοσόφους— για να εξασφαλίσει, με τα εγκώμια και την καλοπληρωμένη προπαγάνδα, φήμη και αναγνώριση στον ελληνικό κόσμο. Εμφανιζόταν μάλιστα ο ίδιος ως ποιητής, οικειοποιούμενος έργα χαμερπών αυλοκολάκων του.
Σκοπός των επισκέψεων του Πλάτωνος στις Συρακούσες ήταν η εύνοια των τυράννων και τα παρεπόμενα ανταλλάγματα. Και φαίνεται πως ήταν πλούσια τα δώρα. Εμφανίσθηκε στην Αθήνα ως χορηγός με χρήματα του Δίωνος[52]. Με χρηματικές παροχές των τυράννων απέκτησε σημαντική περιουσία: Τα δύο μεγάλα κτήματα στις Ιφιστιάδες και τις Ειρεσίδες, έξω από την Αθήνα[53].
Ο Πλάτων ισχυρίζεται ότι σκοπός των διαδοχικών επισκέψεων και η παραμονή του στην Αυλή των τυράννων της Σικελίας ήταν να πείσει τους δυνάστες για μετατροπή του τυραννικού καθεστώτος σε μοναρχία, σαν να υπήρχε διαφορά ανάμεσα στα δύο αποτρόπαια πολιτεύματα. Δεν υπάρχει, γράφει, «πιο άθλια πόλη από εκείνη που εξουσιάζεται από τύραννο ούτε πιο ευτυχής από εκείνη που κυβερνά βασιλεύς»[54].
Σε επιστολή του προς τους αυλικούς —«οικείοις τε και εταίροις»— του τυράννου Δίωνος, που υπήρξε μαθητής του, παροτρύνει να μετατρέψουν το τυραννικό πολίτευμα σε μοναρχικό[55]. Διατυπώνει επίσης την άποψη ότι η τυραννία είναι το πιο κατάλληλο έδαφος για την εδραίωση ενός τέλειου πολιτεύματος επειδή, για τη μεταρρύθμιση των ηθών της εξουσίας, ο τύραννος, ακλουθώντας τις εισηγήσεις των φιλοσόφων, «θα δώσει το καλό παράδειγμα»[56].
Ο Πλάτων, που παρέμεινε μεγάλο χρονικό διάστημα στην Αυλή των τριών τυράννων των Συρακουσών, εκθειάζει τα αιματόβρεκτα δικτατορικά καθεστώτα. Τη θηριωδία και τον δεσποτισμό των τριών δυναστών αποκαλύπτουν οι λαϊκές αντιδράσεις στα μέσα του Δ’ αι. π.Χ. Οι Συρακούσιοι γκρέμισαν τα φρούρια, ξεθεμελίωσαν τα ανάκτορα και ανάσκαψαν τους τάφους των τυράννων τους. Επειδή ο φιλόσοφος δέχτηκε επικρίσεις για τη φιλοτυραννική του συμπεριφορά, έσπευσε να εκφράσει, σε επιστολή του, μεταμέλεια. Ομολογεί την «πλάνην και ατυχίαν» στις σχέσεις του με τους τρεις δυνάστες των Συρακουσών και για τις τρεις επισκέψεις στην αυλή τους[57].
Οι μαθητές του Πλάτωνος ήταν όλοι τέκνα αριστοκρατικών οικογενειών. Και κατηγορούσε τους σοφιστές που δέχονταν μαθητές από όλες τις τάξεις χωρίς διακρίσεις. Τους αποκαλεί χονδρέμπορους και λιανοπωλητές που διαθέτουν απερίσκεπτα την «τροφή της ψυχής»[58]. Ο Πλάτων είχε συγκροτήσει ομάδα νεαρών αριστοκρατικής καταγωγής και είχε αναλάβει την εκπαίδευση τους στα πολιτικά θέματα με στόχο την ανάδειξη τους στην αντιδημοκρατική εξουσία.
Τις θέσεις του Πλάτωνος στο πρόβλημα της πολιτικής εξουσίας κατακρίνουν με βιαιότητα ο Αριστόξενος και ο Τίμαιος[59]. Ο Θεόπομπος ο Χίος γράφει ότι οι περισσότεροι διάλογοι του Πλάτωνος είναι άχρηστοι και υποκριτικοί[60]. Είχε όμως και τούς υμνωδούς του, όπως οι μεγιστάνες τής εξουσίας. Ο ανιψιός του, φιλόσοφος Σπεύσιππος, τον αποκαλεί «υιό του Απόλλωνος»[61].
Φιλομοναρχικός ο Πλάτων εγκωμιάζει τα απανταχού βασιλικά καθεστώτα[62]. Κατατάσσει μεταξύ των «Μεγάλων» καα «Αθανάτων», εκτός του Λυκούργου και Σόλωνος, τον μονάρχη τής Περσίας Δαρείο[63]. Ισχυρίζεται ότι ο Πέρσης μονάρχης ήταν αγαθός και δεχόταν τις παρατηρήσεις και τις νουθεσίες των συμβούλων του! Και για τον Κύρο γράφει πως ήταν ενάρετος και φιλολαϊκός[64]. Υποκρίνεται πως αγνοεί τις αντιδράσεις του περσικού λαού κατά της μοναρχίας και τα δημοκρατικά κινήματα κατά του δεσποτικού καθεστώτος.
Αξιομνημόνευτη και διαχρονικής σημασίας και εγκυρότητας η αναφορά του Ηροδότου στο δημοκρατικό πολίτευμα του Ε’ αι. π.Χ. Μετά την επανάσταση εναντίον των «Μάγων» στην Περσία και τα Μαγοφόνια, μια ομάδα Περσών ηγετών —ανάμεσα τους και ο Δαρείος— συζήτησαν για το πολίτευμα που πρέπει να επιλυθεί στη χώρα. Ένας απ’ αυτούς, ο Οτάνης, πρότεινε να περιέλθει στον περσικό λαό η εξουσία. «Δεν πρέπει να ξαναγίνει ένας από εμάς μονάρχης. Δεν είναι ούτε ευχάριστο ούτε σκόπιμο[65]. Αποκλείεται να αποτελέσει χρήσιμο πολίτευμα ή μοναρχία, αφού ο μονάρχης έχει δικαίωμα να κάνει ανεύθυνα ότι επιθυμεί[66]. Και ο πιο ενάρετος άνθρωπος, όταν ανέβει στον θρόνο, αλλάζει νοοτροπία. Εξαιτίας των αγαθών που αποκτά ξεσπάει μέσα του η αυθάδεια και το θράσος[67]. Φθονεί τους άριστους και ευνοεί τούς πρόστυχους πολίτες[68]. Και αχαλίνωτος βιάζει γυναίκες και θανατώνει ανθρώπους χωρίς δίκη[69]. Για όλα αυτά προτείνω να παραμερίσουμε τη μοναρχία και να δώσουμε την εξουσία στον λαό»[70]. Καταγράφει όμως και τις αντιδράσεις τού υπέρμαχου τής απολυταρχίας και αχρείου Μεγάβυζου: «Δεν υπάρχει τίποτα πιο επιπόλαιο και αδιάντροπο από τον άχρηστο λαό»[71]. Και αποκαλεί τον λαό «ακόλαστον όχλο».
Ο Πλάτων, σε επιστολή προς τον τύραννο των Συρακουσών Δίωνα, πλέκει το εγκώμιο του Λυκούργου της Σπάρτης και του Κύρου τής Περσίας θεωρώντας τους πρότυπα ηγεμόνων![72] Αντιφατικός στην πολιτική του φιλοσοφία αναφέρεται συχνά με καταφρόνηση στον λαό. Ενοχλείται από το δικαίωμα των απλών πολιτών —κτιστάδες, χαλκιάδες, πραματευτάδες— να ανεβαίνουν στο βήμα, κατά τις συνελεύσεις τής εκκλησίας του δήμου και να μιλούν για τα προβλήματα της πόλης. Τους περιφρονεί και τους καθυβρίζει. Είναι όλοι ακατάλληλοι. Δεν υποκρύπτει την εχθρότητα του επειδή οι πολίτες στερούνται ειδικής παιδείας. Και απορεί πώς τούς ανέχεται η συνέλευση[73]. Κατά τον Πλάτωνα, λαός είναι οι χειρώνακτες και οι φτωχοί[74]. Θεωρεί τις λαϊκές μάζες σκουπιδαριό, συρφετό χωρίς καμιά άξια[75]. Οι πολίτες πρέπει να υπακούουν στον άρχοντα, όπως τα μαντρόσκυλα στους τσοπαναραίους[76].
Κατά τον Πλάτωνα, τα παιδιά ανήκουν στο κράτος και όχι στην οικογένεια[77]. Το ίδιο υποστηρίζει και ο Ξενοφών που εγκωμιάζει την περσική παιδεία[78]. Στον «Γοργία» ο Πλάτων ισχυρίζεται ότι οποίος κατέχει εξουσία έχει δικαίωμα να ικανοποιεί όλες τις επιθυμίες του! Μόνο οι αδύναμοι ισχυρίζονται ότι ή ακολασία είναι αίσχος[79] και από ανανδρία, επειδή δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις επιθυμίες τους, επαινούν τη σωφροσύνη και τη δικαιοσύνη![80] Ακόμα και τον πόλεμο θεωρεί «τέχνη» τής πολιτικής[81]. Για τον Περικλή γράφει ότι διέφθειρε τους Αθηναίους! Τούς κατέστησε φυγόπονους, δειλούς, φλύαρους και φιλάργυρους επειδή, πρώτος αυτός, καθιέρωσε την καταβολή μισθών στους πολίτες πού πρόσφεραν υπηρεσία στην πόλη[82]. Εκθειάζει και το στρατοκρατικό και δεσποτικό καθεστώς τής Σπάρτης[83]. Και μια τερατώδης εισήγηση τού φιλοσόφου: Προτείνει μια κοινωνία στην όποια οι γυναίκες και τα παιδιά θα αποτελούν συλλήβδην ιδιοκτησία!…
Συμπέρασμα: Το έργο τού Πλάτωνος περικλείει πλήθος σημαντικών παρατηρήσεων, ιδεολογικών αναδιφήσεων και φιλοσοφικών αποφθεγμάτων —αποκαλείται «θείος Πλάτων» και θεωρείται πνευματικός κληρονόμος τού Σωκράτη— μελέτες των κοινωνικών και ταξικών εξελίξεων, παράγοντες που υπονομεύουν την ομαλή και ειρηνική συμβίωση των πολιτών και τις εξελίξεις των διαφόρων πολιτευμάτων και μεταρρυθμιστικών, προοδευτικών ιδεών. Αλλά στον χώρο της πολιτικής, η συμπεριφορά του αποκαλύπτει τον υπονομευτικό του ρόλο στον τομέα του δημοκρατικού πολιτεύματος. Και ασφαλώς είχε αντίκτυπο ζωηρό κλονίζοντας την θέση του ελληνικού πνευματικού κόσμου και των κοινωνιών για την αντιμετώπιση των κινδύνων διαφθοράς του πολιτικού βίου εξαιτίας των παρεμβάσεων, με τη βία και την εξαγορά, εχθρικών απολυταρχικών καθεστώτων του ελληνικού χώρου.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
[1] Επί τα κοινά τής πόλεως ευθύς είναι (Επιστολή Ζ’, 324c). Είλκε δε με όμως ή περί το πράττειν τα κοινά και πολιτικά επιθυμία (Επιστολή Ζ’, 325b). ↩
[2] Τριάκοντα δε πάντων άρχοντες κατέστησαν αυτοκράτορες• τούτων δή τίνες οικείοι όντες και γνώριμοι ετύγχαναν εμοί (Επιστολή Ζ’, 324c). ↩
[3] Και δη παρεκάλουν ευθύς ως επί προσήκοντα πράγματά με ( Επιστολή Ζ’, 324d). ↩
[4] Ωήθην γάρ αυτούς εκ τίνος άδικου βίου επί δίκαιον τρόπον άγοντας διοικήσειν δη την πόλιν (Επιστολή Ζ’, 324d). ↩
[5] Ό .π., 243e. ↩
[6] Πρόσταξαν τον Σωκράτη να συλλάβει ένα πολίτη και να τον οδηγήσει στο εκτελεστικό απόσπασμα — «βία άξοντα ως αποθανούμενον» — με σκοπό να ενταχθεί στην παράταξη τών Τυράννων (Επιστολή Ζ’, 324e). ↩
[7] Πολιτικός, 302d. ↩
[8] Ό .π., 464α. ↩
[9] Εκ της ακροτάτης ελευθερίας δουλεία πλείστη και αγριωτάτη (ό.π., 564α). ↩
[10] Άναρχος και ποικίλη, ισότητα τίνα ομοίως ίσοις τε και ανίσοις διανέμουσα (Πολιτεία, 458c). ↩
[11] Τις τρόπος τυραννίδος γίγνεται; Ότι μεν γαρ εκ δημοκρατίας μεταβάλλει σχεδόν δήλον. ↩
[12] Και καταδύεσθαί γε εις τε τας ιδίας καί τελευτάν μέχρι των θηρίων την άναρχίαν έμψυομένην. ↩
[13] Μήτε αισχύνεσθαι μήτε δεδιέναι τους γονέας (ό.π., 562c-d). ↩
[14] Οι δε γέροντες συγκαθιέντες τοις νέοις ευτραπελίας τε και χαριεντισμού (ό.π., 563α). ↩
[15] Οι εωνημένοι και αι εωνημέναι μηδέν ήττον ελεύθεροι ώσι των πριαμένων (ό.π., 563b). ↩
[16] Και τ’ άλλα πάντα ούτω μεστά ελευθερίας γίγνεται (ό.π., 563c-d). ↩
[17] Καν οτιούν δουλείαι προσφέρηται, αγανακτείν και μη ανελέσθαι. ↩
[18] Αύτη μεν τοίνυν η αρχή, ούτωσι καλή και νεανική, όθεν τυραννίς φύεται, ως εμοί δοκεί (ό.π., 563d-e). ↩
[19] H γαρ άγαν eλευθερία έοικεν οyκ εις άλλο τι ή εις άγαν δουλείαν μεταβάλλειν καi ιδιώτη καi πόλει (ό.π., 564α). ↩
[20] Τους έχοντας, την ουσίαν αφαιρούμενοι, διανέμοντες τω δήμω. ↩
[21] Το πλείστον αυτοί έχειν (ό.π., 565α). ↩
[22] Τυραννουμένην μοι δότε πόλιν (Νόμοι, 709e). ↩
[23] Έστω νέος και μνήμων και ευμαθής και ανδρείος και μεγαλοπρεπής φύσει (Νόμοι, 709e). ↩
[24] Η καλλίστη πολιτεία τε και ο κάλλιστος ανήρ τυραννίς και τύραννος (Πολιτεία, 562a). ↩
[25] Ό.π., 562c. ↩
[26] Πάντα υπό του τοιούτου διοικείται εν τη τοιαύτη πολιτεία (ό.π., 564 d-e). ↩
[27] Σοφοί τύραννοι εισί των σοφών συνουσία (στίχος από την τραγωδία «Αίας ο Λοκρός» που έχει απωλεσθεί). ↩
[28] Και της ισοθέου τυραννίδος (Τρωάδες, στ. 1169). ↩
[29] Μισθούς λαμβάνουσι και τιμώνται (ό.π., 568c). ↩
[30] Πολιτεία, 580b. ↩
[31] Βασιλικώς ορθώς προσρηθήσεται (Πολιτικός, 259b). ↩
[32] Της γνωστικής πρακτικής οικειότερον είναι (ό.π., 259d). ↩
[33] Ο.π., 276c. ↩
[34] Την βασιλικήν αρχήν των επιστημών είναι τίνα (ό.π., 292b). ↩
[35] Άριστη πασών των εξ (Πολιτικός, 302e). ↩
[36] Ουδεμία αν εθελήσειεν ετέρα μάλλον και προτέρα της βασιλικής φάναι και κατά πάντων ανθρώπων αρχής είναι τέχνη (Πολιτικός, 276 d-e). ↩
[37] Πολιτικός, 294α. ↩
[38] Ουκ ολίγους ουδέ πολλούς, ουδέ το εκούσιον, ουδέ το ακούσιον, ουδέ πενίαν, ουδέ πλούτον (Ποντικός, 292c). ↩
[39] Το γε όνομα ταυτόν βασιλεύς και ουδέν έτερον προσρηθήσεται (ό.π., 301b). ↩
[40] Κατά πάντα ασθενή και μηδέν μήτε αγαθόν μήτε κακόν μέγα δυναμένην ως προς τας άλλας (ό.π., 393α). ↩
[41] Το δ’ άριστον ου τούς νόμους εστίν ισχύειν αλλ’ άνδρα τον μετά φρονήσεως βασιλικόν (Πολιτικός, 294α). ↩
[42] Εάν μη ή οι φιλόσοφοι βασιλεύσωσιν εν ταις πόλεσιν ή οι βασιλείς τε νύν λεγόμενοι και δυνάται φιλοσοφήσωσι γνησίως τε και ικανώς, και τούτο εις ταυτό συμπέση, δύναμις τε πολιτική καί φιλοχρία…ουκ αν άλλη τις ευδαιμονήσειεν όντε ιδία ούτε δημοσία (Πολιτεία, 473 d-e). ↩
[43] Ad Quintiim Fratrem, Χ, 29. Quod fortasse aliquando universa e rei publicae nostrae. ↩
[44] Κακών ουν ου λήξειν τα ανθρώπινα γένη, πριν αν ή το των φιλοσοφούντων ορθώς γε και αληθώς γένος εις αρχάς έλθη τας πολιτικός ή το των δυναστευόντων εν ταις πόλεσιν εκ τίνος μοίρας θείας όντως φιλοσοφήση (Επιστολή Ζ’, 326β). ↩
[45] Όταν οι ως αληθώς φιλόσοφοι δυνάσται, ή πλείους ή εις εν πόλει γενόμενος (Πολιτεία, 540d). ↩
[46] Εάντε εκόντων αντ’ ακόντων άρχωσιν…κατά τέχνην ηντινούν αρχήν άρχονται (Πολιτικός, 293α). ↩
[47] Την της τέχνης ρώμην των νόμων παρεχομένων κρείττω (ό.π., 297α). ↩
[48] Και τη πόλει κατηκόω γενέσθαι, ή των νυν εν δυναστείαις ή βασιλείαις όντων υέσιν ή αυτοίς εκ τίνος θείας επιπνοίας αληθινής φιλοσοφίας εμπέση (Πολιτεία, 499b). ↩
[49] Πριν αν πόλεως το φιλόσοφον γένος εγκρατές γένηται, ούτε πόλει ούτε πολίταις κακών παύλα έσται (Πολιτεία, 501e). ↩
[50] Ιστορική Βιβλιοθήκη, ΙΕ’, 7. ↩
[51] Διογένης Λαέρτιος, Βίοι φιλοσόφων, Γ’, 1, 22. ↩
[52] Αλλά και εχορήγησεν Αθήνησι Δίωνος αναλίσκοντος (Διογένης Λαέρτιος, δ.π., Γ’, 1, 3). ↩
[53] Ό.π., Γ, 41-42. ↩
[54] Και δήλον πανιί ότι τυραννουμένης μεν ουκ έστιν αθλιωτέρα, βασιλευομένης δε ουκ ευδαιμονεστέρα (Πολιτεία, 576e). Απαντά ο Δημοσθένης: «Βασιλεύς γαρ και τύραννος άπας εχθρός ελευθερίας και νόμοις εναντίος» (VI, 25). ↩
[55] Τυράννω παντί φεύγειν μεν τούνομά τε και τούργον τούτο, εις βασιλείαν δε, ει δυνατόν είη, μεταβαλείν…εις βασιλέως δ’ είδος πειράσθαι μεταβάλλειν και δουλεύσαι νόμοις βασιλικοίς (Επιστολή, Η’, 354 α, c). ↩
[56] Εκ τυραννίδος αρίστην φης γενέσθαι πόλιν αν, ως φαίνει, μετά νομοθέτου γε άκρου και τυράννου κοσμίου, και ράστα τε καί τάχιστ’ αν μεταβαλείν εις τούτο εκ του τοιούτου (Νόμοι, 710d). ↩
[57] Επιστολή, Ζ’, 350d. ↩
[58] Πωλούντες καί καπηλεύοντες…και τούτων αγνοίεν ων πωλούσιν ό,τι χρηστόν ή πονηρόν πρός την ψυχήν (Πρωταγόρας, 413d). Κατά τόν Άγγλο συγγραφέα Α.Η. Choust, η «Ακαδημία του Πλάτωνος» υπήρξε «σχολείο των τυράννων» του Δ’ αί. π.Χ. (Plato’s Academy. The first organized school of politic science in Antiquity, Review of Politics, 29, 192). Ανάμεσα στούς μαθητές του Πλάτωνος, o τύραννος άρχος της Ηράκλειας, o Τιμόλαος της Κυζίκου, o Χαίρων της Πελλήνης, o Δίων των Συρακουσών. Ο Κλέαρχος ήταν μαθητής και του Ισοκράτη. Τον επαινούσαν αμφότεροι. Κατά τον Ισοκράτη, ήταν ο πιο καλός, ο πιο ανθρωπιστής, ο πιο φιλελεύθερος μαθητής της σχολής του! Ο Κλέαρχος, κατά τη διάρκεια τής τυραννίας του, αποκαλούσε τον εαυτό του υιόν του Διός και εμφανιζόταν με σύμβολο έναν χρυσό αετό, φορώντας πορφύρα καί στέμμα στήν κεφαλή (MJ. Justinus, Historiae Philippicae — επιτομή τού έργου τού P. Trogus, 16, 5, 9-10). Πρότυπο του Κλεάρχου, ο Διονύσιος Α’, τύραννος τών Συσών, φίλος του Πλάτωνος. Όπως ο Συρακούσιος τύραννος, ο Κλέαρχος είχε συγκεντρώσει στην αυλή του πολλούς «πλατωνικούς» διανοούμενους για να τον δοξολογούν (ό.π., 16, 5, 13). Ο τύραννος Διονύσιος Β’ θα επιφυλάξει στον Πλάτωνα, κατά την άφιξή του στις Συρακούσες, το 376 π.Χ., μεγαλοπρεπή υποδοχή, υποδοχή ήρωα (Πλούταρχος, Δίων, 13, 1-4). ↩
[59] Geffecken, Antiplatonica, Hermes, 64 [1929], σ. 87-109. E.N. Tigerstedt, Interpreting Plato, .•.holm, 1977. Simon Benett. Mind and Madness in Ancient Greece, σ. 170-179. ↩
[60] Αχρείους και ψευδείς αν τις εύροι (Αθηναίος, Δειπνοσοφισταί, 508c). ↩
[61] Διογένης Λαέρτιος, ό.π., 3, 2. ↩
[62] Ου φθονερού του βασιλέως όντος, δίδοντος δε παρρησίαν και τιμώντος την εις τι δυναμένους συμβουλεύειν (Νόμοι, 294β). ↩
[63] Λαβών την Λυκούργου ή Σόλωνος ή Δαρείου δύναμιν αθάνατος γενέσθαι (Φαιδρός, 258c). ↩
[64] Αγαθόν είναι και φιλόπολιν (Νόμοι, 694c). ↩
[65] Ούτε γαρ ηδύ ούτε αγαθόν. ↩
[66] Κως αν δ’ είη χρήμα κατηρτημένον μοναρχίη, τη έξεστι ανευθύνιρ ποιέειν τα βούλεται; ↩
[67] Εγγίγνεται μεν γαρ η ύβρις υπό των παρεόντων αγαθών. ↩
[68] Φθονέει γαρ τοίσι αρίστοισι…χαίρει δε τοίσι κάκιστοι των αστών. ↩
[69] Βιάται γυναίκας κτείνειτε άκριτους. ↩
[70] Μετέντας ημέας μοναρχίην το πλήθος αέξειν (Ηρόδοτος, Ιστορία, Γ’, 80). ↩
[71] Ομίλου γαρ αχρηίου ουδέν έστι ασυνετώτερον ουδέν υβριστότερον (ό.π., Γ’, 81). ↩
[72] Παρασκευάζου τον τε Λυκούργον εκείνον αρχαίον αποδείξων και τον Κύρον, και ει τις άλλος πώποτε έδοξεν ήθει και πολιτεία διενεγκείν (Επιστολή Δ’, 320d). ↩
[73] Και τούτοις ουδέν τούτον επιπλήττει…ότι ουδαμόθεν μαθών, ουδέ όντος διδασκάλου ουδενός αυτώ έπειτα συμβουλεύειν επιχειρεί (Πρωταγόρας, 319d). ↩
[74] Όσοι αυτουργοί και απράγμονες, ου πάνυ πολλά κεκτημένοι (Πολιτεία, 565α). ↩
[75] Εάν συρφετός συλλεγή δούλων και παντοδαπών ανθρώπων μηδενός άξιων πλην ίσως τω σώματι ισχυρίσασθαι (Γοργίας, 489c). ↩
[76] Ώσπερ κύνας εθέμεθα υπηκόους των αρχόντων ώσπερ ποιμένων πόλεως (Πολιτεία, 440d). ↩
[77] Ως της πόλεως μάλλον ή των γεννητόρων όντας (Νόμοι, 804c). ↩
[78] Κύρου παιδεία, I, 2, 2-3. ↩
[79] Αισχρόν δη φασίν είναι την ακολασίαν. ↩
[80] Συ δυνάμενοι εκπορίζεσθαι ταις ηδοναίς πλήρωσιν επαινούσιν την σωφροσύνην και την δικαιοσύνην διά την αυτών ανανδρίαν (ό.π., 422). ↩
[81] Πολιτικήν γαρ τέχνην ούπω είχον ης μέρος πολεμική (Πρωταγόρας, 322b). ↩
[82] Περικλέα πεποιηκέναι Αθηναίους αργούς και δειλούς και λάλους και φιλάργυρους, εις μισθορίαν πρώτον καταστήσαντα (Γοργίας, 515e). ↩
[83] Η τε υπό των πολλών επαινουμένη (Πολιτεία, 544c). ↩
Πηγή:Αποσπάσματα από το βιβλίο του Κυριάκου Σιμόπουλου «Διανοούμενοι και καλλιτέχνες ευτελείς δούλοι της εξουσίας», από τις «Πολιτιστικές εκδόσεις».

ΒΑΣΚΑΝΙΑ – ΜΑΤΙΑΣΜΑ – ΠΕΡΙΑΠΤΑ (ΦΥΛΑΚΤΑ)

ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΑΡΡΩΣΤΙΕΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ
ΠΟΥ ΖΟΥΝ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΙΛΕΥΟΥΝ
ΜΕ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥΣ ΤΗΝ ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΑ

Η εν λόγω ιστορία μας ξεκίνησε από τη γλώσσα και κατάληξε στο «μάτι». Πράγματι στους αρχαίους Έλληνες η πρώτη σημασία της λέξης βασκανία είναι, κατηγορία, συκοφαντία, φθόνος, κακία. (Δημοσθ. 18, 132 – 18, 259 – 19, 24 – 21, 209). Η λέξη προέρχεται από το φάσκω (= λέω), με μεταβολή του φ σε β.
Τότε λοιπόν πίστευαν ότι η εξαιρετική ευτυχία μπορούσε να επισύρει τον φθόνο των ανθρώπων αλλά και των θεών. Κάθε συνετός άνθρωπος έπρεπε να προφυλάσσεται και να μη κινεί τον φθόνο των θεών – «το γαρ θείον φθονερόν» – με ασύνετα λόγια που πρόδιναν μεγάλη αυτοϊκανοποίηση ή ευτυχία. Ταυτοχρόνως να μη δέχεται μεγάλους επαίνους από του άλλους, διότι κι αυτό ήταν επικίνδυνο.
Παρατηρούμε ότι, κατά την εποχή αυτή, αν και το θέμα της βασκανίας περιέχει και μια χροιά δεισιδαιμονίας, ωστόσο διαπνέεται περισσότερο από μια αίσθηση σύνεσης, αυτοελέγχου και μη προκλητικότητας.
Άγνωστον πώς άρχισε η μετατόπιση του αιτίου της βασκανίας από τα λόγια προς το βλέμμα. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι «ένιοι και πατέρας έχειν οφθαλμόν βάσκανον υπολαμβάνουσιν…» (Συμποσ. 5, 7, 4 Α).
Ήδη στην εποχή του Τζέτζη (12ος αιών.), η κατ’ εξοχήν βασκανία είναι αυτή που γίνεται με το βλέμμα είτε εκούσια είτε ακούσια: «Πάσαν βασκανίαν γίγνωσκε, την δι’ ομμάτων βλάβην…» (Χιλ. 12, 814).
Φαντάζονταν ότι το βλέμμα μερικών ανθρώπων είχε την δύναμη να λιώνει, όπως η φλόγα, τα σώματα πάνω στα οποία κατευθύνονταν. Εξ αυτού προήλθαν οι λέξεις οφθαλμίζω και εποφθαλμίζω, ως ταυτόσημες του φθονώ. Η πίστη αυτή ήταν τόσο διαδεδομένη ώστε και βρέφη που θήλαζαν ακόμα και ήταν ανίκανα να προφέρουν καν μια λέξη, να θεωρούνται ότι είχαν βάσκανο μάτι.

Ποια όμως ήταν τα εξωτερικά γνωρίσματα του βάσκανου ανθρώπου; Ήταν κάτι ασυνήθιστο στην έκφραση, κόρες των ματιών ωχρόφαιες υποπρασινίζουσες, οι οποίες άλλαζαν εύκολα χρώμα, φρύδια ενωμένα, ελάχιστη απόσταση μεταξύ των ματιών κλπ. Κι επειδή τα χαρακτηριστικά αυτά κληρονομούνταν, γι’ αυτό και η δύναμη της βασκανίας θεωρούσαν ότι είναι κληρονομική.
Η βασκανία κατέστρεφε όχι μόνον τους ανθρώπους αλλά και κάθε τι που αυτοί αγαπούσαν είτε ανθρώπους είτε ζώα είτε πράγματα (Ορατ. Επιστ. 1, 14,37). Πολλές μάλιστα φορές η βασκανία στρέφεται και κατά του κατόχου της.
Ο Πλούταρχος (μέγας θρησκευτικός αρχιερέας κι επομένως μεγάλη «φλυτζανού») ήδη θέτει ως πρόβλημα προς λύση την αυτοβασκανία! (Συμποσ. 5, 7. 4, 7)
Ο Θεόκριτος (Ειδ. VI, 35) αναφέρει για κάποιον που όταν κατοπτριζόμενος στον γαλήνιο πόντο διαπίστωσε ότι ήταν επικίνδυνα ωραίος, έσπευσε να λάβει τις ενδεδειγμένες προφυλάξεις κατά της αυτοβασκανίας: «ως μη βασκανθώ δε, τρις εις εμόν έπτυσα κόλπον. Ταύτα γαρ α γραία με Κοτυτταρίς εξεδίδαξε».
Όπως οι άνθρωποι, έτσι και τα ζώα ασκούν την βασκανία, υπόκεινται σ’ αυτήν και λαμβάνουν τις προφυλάξεις τους. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι το έντομο μάντις – είδος πράσινης ακρίδας που κινεί αδιάκοπα τα μπροστινά της πόδια – μπορούσε να βασκάνει ανθρώπους και ζώα (Σολ. εις Θεοκρ. Χ, 18), κι ότι το φίδι συλλαμβάνει την λεία του – ιδίως πτηνά – βασκάνοντάς τα με τρόπο που καθίστανται ανίκανα να κινηθούν.
Βοσκός του Βιργιλίου (Εκλ. ΙΙΙ, 103), παρατηρώντας τα πρόβατά του να αδυνατίζουν διερωτάται: «δεν γνωρίζω ποιο μάτι μου βασκαίνει τα τρυφερά μου αρνάκια».
Ο Αθήναιος (ΙΧ, 394) αναφέρει ότι το αρσενικό περιστέρι, όταν γίνονται τα μικρά του, τα πτύει για να μη βασκανθούν. Άλλοι αναφέρουν ότι ορισμένα πτηνά γεμίζουν την φωλιά τους με φυτά και λίθους που τα προφυλάσσουν από βασκανίες.
ΠΡΟΦΥΛΑΚΤΙΚΑ ΤΗΣ ΒΑΣΚΑΝΙΑΣ
Χειρονομίες.
Από τότε που ο άνθρωπος πείστηκε για την καταστρεπτική δύναμη του βλέμματος, φρόντισε με κάθε τρόπο ν’ απαλλαγεί από τον κίνδυνο αυτόν, λαμβάνοντας διάφορα προφυλακτικά μέσα. Το πιο αυθόρμητο και πρόχειρο μέτρο υπήρξαν διάφορες χειρονομίες, στις οποίες αποδόθηκαν μαγικές δυνάμεις.
Πρότασσαν τα δάκτυλα του χεριού εν είδη κεράτων ζώου, για να εικονίσουν συμβολικά την άμυνά τους κατά του βάσκανου ματιού. Γι’ αυτό όλες οι γνωστές χειρονομίες καταλήγουν στο οξύ σχήμα.
Μια χειρονομία, από τις πιο διαδεδομένες, που διατηρείται μέχρι και σήμερα, είναι αυτή που αναπαριστά την ένωση των γεννητικών οργάνων των δύο φύλων, όπου ο αντίχειρας παρεμβάλλεται μεταξύ του δείκτη και του μεσαίου προεξέχοντας. Η χειρονομία αυτή, της οποίας βρέθηκαν και γλυπτές απεικονίσεις, κατευθύνονταν σε καθέναν που θεωρούνταν επικίνδυνος, είτε λόγω θαυμασμού που εκδήλωνε, είτε λόγω του φθόνου, είτε λόγω του παράξενου βλέμματός του.
Άλλη χειρονομία, διαχρονική κι αθάνατη, είναι αυτή της πρόταξης του μεσαίου δακτύλου, η οποία έχει πολύ κακή υπόληψη σ’ όλους τους λαούς. Οι Ρωμαίοι αποκαλούν τον δάκτυλο αυτόν αναιδή και ανόσιο, οι δε Έλληνες γνώριζαν ότι ο δάκτυλος αυτός χρησιμοποιούνταν σε ασελγείς περιπτώσεις.
Τρίτη χειρονομία ένωνε τον αντίχειρα με τον μέσο και τον παράμεσο σε κύκλο, με ταυτόχρονη προέκταση των άλλων δύο, αναπαριστάνοντας σαφώς το μέτωπο και τα κέρατα ζώου ή πρότεινε τα τρία πρώτα δάκτυλα.
Η πίστη στην δύναμη των χειρονομιών αυτών ήταν τέτοια, ώστε απεικονίζονταν στους τοίχους των σπιτιών, έγχρωμες ή γλυπτές, και σε διάφορα μεγάλα ιδρύματα.
Άλλο αθάνατο και παγκόσμιο αποτρεπτικό της βασκανίας είναι το φτύσιμο. Καθένας που δεν επιθυμεί να καταστεί πρόξενος δυστυχίας στους άλλους, με τον θαυμασμό του ή το βλέμμα του, συνοδεύει τους λόγους του μ’ ένα εικονικό ή πραγματικό φτύσιμο. Οι μητέρες ή τροφοί, όταν φοβούνταν για την υγεία του βρέφους, έβρεχαν το μέτωπο και τα χείλη του με σάλιο, χρησιμοποιώντας τον μέσο δάκτυλο (Πέρσης 11, 33).
Όταν νόμιζαν ότι βρίσκονταν σε επικίνδυνη ευτυχία, η οποία μπορούσε να επισύρει τον φθόνο των θεών ή των ανθρώπων «εις κόλπον έπτυον» όπως επίσης έπτυον στον κόρφο τους όταν ήθελαν να προφυλαχτούν από κίνδυνο μολυσματικής ασθένειας, λόγω συνάντησής τους με ασθενή.
Περίαπτα – φυλαχτά.
Ο κίνδυνος όμως της βασκανίας είναι διαρκής και πολλές φορές διαφεύγει την προσοχή μας. Υπάρχει λοιπόν ανάγκη διαρκούς προφύλαξης. Έτσι γεννήθηκαν τα διάφορα είδη περιάπτων (φυλαχτών) προφυλακτικών, στα οποία η λαϊκή ευπιστία απένειμε την δύναμη ν’ απομακρύνουν από τους ανθρώπους, τα ζώα και τα πράγματα τις κακοποιές επιδράσεις, τις μαγείες, τους κινδύνους, τα δυσάρεστα συμβάντα, τις αρρώστιες και τον θάνατο ακόμα.
Η πίστη στα περίαπτα γεννήθηκε στην Ανατολή. Οι αρχαίοι Πέρσες για να εκδιώξουν τα κακά πνεύματα και να προφυλαχτούν από μυστηριώδεις κινδύνους, έβαζαν σε διάφορα μέρη του σώματός τους τα tahvids ή toavids, είδος λουριών που περιείχαν χαραγμένα εξορκιστικά ρητά.
Οι Εβραίοι τα ονόμαζαν tothaphoth. Ακολουθούσαν το γράμμα της Βίβλου, όπου ο θεός διάταζε: «και εμβαλείτε τα ρήματα ταύτα εις την καρδίαν υμών και εις την ψυχήν υμών και αφάψητε αυτά εις σημείον επί της χειρός υμών και έσται ασάλευτον προ οφθαλμών υμών» (Δευτερ. ΙΑ΄, 18).
Έτσι συνήθιζαν να βάζουν στον αριστερό βραχίονά τους ή γύρω στο κεφάλι τους πλατειά φυλακτήρια με χωρία της Πεντατεύχου. Οι γυναίκες τους εν είδη κοσμημάτων και σκουλαρικιών, έφεραν εικόνες φιδιών. Το Ταλμούδ δεν απαγόρευε τα φυλαχτά και τα θεωρούσε περιττά μόνο για την ημέρα του Σαββάτου.
Οι Οθωμανοί συνήθιζαν να φέρουν περίαπτα με ρητά του Κορανίου, παρμένα ιδίως από τα δύο τελευταία κεφάλαιά του. Τα περίαπτά τους αυτά τα έραπταν επί των ενδυμάτων ή τα έβαζαν μέσα σε μετάξινο ύφασμα που το κρεμούσαν στο λαιμό τους.
Οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν ως περίαπτα ενεπίγραφα φύλλα παπύρου τα οποία έραπταν πάνω στα ασπρόρουχά τους.
Οι Έλληνες επίσης χρησιμοποιούσαν ποικίλα περίαπτα τα οποία ονόμαζαν: περιάμματα, φυλακτήρια, βασκάνια, προβασκάνια, αποτρόπαια, εγκόλπια, απωσίκακα, τελέσματα κλπ.
Οι Ρωμαίοι τα ονόμαζαν amuletum, averrunci, οι Άραβες hamalet (εκ του hamal = φέρειν, εξ του οποίου μάλλον το χαϊμαλί), οι Ιταλοί ligatura, alligatura, οι Φράγκοι amulette, talisman, fetich κλπ.
Κοντολογίς είναι ζήτημα αν υπάρχει έστω και μισός λαός πάνω στη γη, που να μη σχετίζεται με το θέμα των φυλαχτών. Η ευρύτατη αυτή χρήση των περιάπτων, η οποία έχει την αρχή της σε πανάρχαιους χρόνους και πρωτόγονους πολιτισμούς, συνετέλεσε τα μέγιστα και στην διαμόρφωση των διαφόρων κοσμημάτων, τα οποία και σήμερα ακόμη εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται.
Παράλληλα με την καθαρώς, για λόγους γενετησιακούς, διακοσμητική προέλευση των κοσμημάτων, βαδίζει και η δεισιδαιμονία. Τα βραχιόλια, τα σκουλαρίκια, τα φτερά, τα φυτά, άνθη κλπ. ήταν συγχρόνως κοσμήματα και φυλακτά.
Ομοιοπαθητική αντιμετώπιση της βασκανίας:
Εικόνισαν σε διάφορα περίαπτα βάσκανο οφθαλμό ως προφυλακτικό αντίδοτο του βλέποντος κακού τοιούτου. Έτσι κατασκεύασαν αγγεία, καλύμματα ασπίδων, δακτυλίδια κλπ. που είχαν αντί για κοσμήματα οφθαλμούς. Σώζονται πλάκες που έχουν ανάγλυφη την εικόνα μεγάλου οφθαλμού, ο οποίος περιβάλλεται από διάφορα ζώα (λιοντάρια, φίδια, σκορπιούς, γεράνους, κόρακες) και δυο ανθρώπους, εκ των οποίων ο ένας καμακώνει τον οφθαλμό με τρίαινα κι ο άλλος εκτελεί την φυσική του ανάγκη (χέζει) επί του οφθαλμού, καθισμένος πάνω στο φρύδι του.
Εξαιρετική αποτρεπτική δύναμη κατά της βασκανίας αποδίδονταν στον φαλλό, το και θρησκευτικώς αναγνωρισμένο αυτό σύμβολο της γονιμότητας. Ο Πρίαπος των Eλλήνων και ο Mutunus Tutunus των Ρωμαίων με τους τεράστιους φαλλούς τους προφύλαγαν τους εαυτούς τους – δηλαδή την γονιμότητα της φύσης – από κάθε βάσκανο μάτι.
Στα διάφορα ιερά υπήρχαν αναπαραστάσεις του φαλλού απωσίκακοι, στο άρμα του θριαμβευτή κρέμονταν ως «θεραπευτής του μίσους», και στις οικίες, που ήταν ορειχάλκινος ή μαρμάρινος, αποστόμωνε τους καλοθελητές με την επιγραφή: «ενταύθα κατοικεί η ευτυχία» (Πομπηία). Ομοιώματα φαλλού από μέταλλο ή ελεφαντοστού ή ξύλου, λίθου κλπ. ήταν τα συνηθέστερα κοσμήματα και φυλακτά (Ορατ. Επωδ. VII, 18 Πορφυρ.).
Αντιβασκάνια ζώα, φυτά μέταλλα:
Υπήρχαν ζώα που οι παλαιοί πίστευαν ότι η παράστασή τους ενείχε αποτρεπτική δύναμη κατά της βασκανίας, όπως ο λύκος, το λιοντάρι, το αγριογούρουνο, το φίδι, ο ταύρος, το γαϊδούρι, το ελάφι, το βόδι, ο σκύλος, ο βασιλίσκος, ο σκαραβαίος, ο σκαντζόχοιρος, ο ποντικός, η ύαινα, ο σκορπιός, το κοράκι, ο γέρανος και τέρατα όπως η σφίγγα, ο γυπαετός κλπ.
Ειδικότερα χρησιμοποιούσαν ως περίαπτα ορισμένα τμήματα του σώματος αυτών των ζώων. Κόκκαλα ελάφου, κέρατα βοδιού, πόδια σκαντζόχοιρων, αυτιά ποντικιού, χολή μαύρου αρσενικού σκύλου, κρέας λύκου, περιττώματα ύαινας, δόντια λύκου, αλόγου κλπ.
Η δάφνη, το πήγανο, η βάκκαρη, η λευκάκανθα ήταν τα κατ’ εξοχήν αντιβάσκανα φυτά. Ο δεισιδαίμων του Θεόφραστου (Χαρακ. 16) δεν εννοεί να εξέλθει της οικίας του άνευ δάφνης στο στόμα.
Ανάλογη ιδιότητα διέθεταν ορισμένα μέταλλα όπως ο μαγνήτης, ο σίδηρος, ο ορείχαλκος κλπ. (υποθέτουμε ότι η απουσία των ακριβών μετάλλων, χρυσού και του ασημιού, από τον κατάλογο αυτόν, μάλλον είχε να κάνει με κάποια κοινωνική πολιτική). Κομμάτια μετάλλων έβαζαν στα χέρια των παιδιών, τα κρεμούσαν από τ’ αυτιά τους ή τα κολλούσαν στα διάφορα κοσμήματα. Τα τεμάχια αυτά πολλές φορές έφεραν επιγραφές στις οποίες δηλώνονταν η ειδικότητά τους.
Από την χρήση αυτή των μετάλλων, για προφυλακτικούς σκοπούς, προήλθαν και τα κουδούνια, τα οποία αργότερα μεταβιβάστηκαν στην λατρεία. Ο αρχικός προορισμός των κουδουνιών ήταν να αποδιώκουν δια του εκφοβισμού τους κακούς δαίμονες. Κωδωνίσκους κατά της βασκανίας αναφέρει και ο Ιωάννης ο Βρομόστομος, συγνώμη Χρυσόστομος (Επιστ. Ι προς Κορ. 12,7 τ. Χ σ. 105 Μ.).
[Κατά τα άλλα ο χριστιανισμός δεν έχει καμμιά απολύτως σχέση με ειδωλολατρίες και δεισιδαιμονίες, όταν σε καμμιά λειτουργία του δεν παραλείπει να λιβανίζει συνεχώς με τα θυμιατήρια, που έχουν κάποιες ντουζίνες από κουδούνια πάνω τους].
Φαίνεται όμως ότι ο αρχαίος κόσμος υπέφερε πολύ περισσότερο, απ’ όσο εμείς σήμερα μπορούμε να φανταστούμε, από την ιδεοληψία της βασκανίας. Αυτό το διαπιστώνουμε από τον ατέλειωτο κατάλογο των αντιβασκανικών υλικών: ο μαύρος αχάτης, ο γατόλιθος, το ήλεκτρο, τα κογχύλια, τα κοράλλια, το αλάτι, ο πηλός κλπ. Το αλάτι, διαλυμένο σε νερό, μπορούσε να καθαρίσει κάθε ρύπο και κάθε μόλυσμα. Λίγος πυλός στο μέτωπο του βρέφους το απάλλασσε από την δαιμονική επήρεια του κακού ματιού.
Αντιβασκανικοί λόγοι:
Όλα τα προαναφερθέντα μέσα άμυνας κατά της βασκανίας, μπορούσαν να συνοδεύονται και από κατάλληλα για την περίσταση ιερά λόγια, τα οποία με την απόκρυφη μαγική τους δύναμη αύξαναν το σωτήριο αποτέλεσμα. Οι Έλληνες δεν θεωρούσαν άσκοπο να πουν ένα: «εις κεφαλήν σοι» ή «και συ» ή «έρρε» εναντίον εκείνου ο οποίος δια των επαίνων του ή του κακού βλέμματός του, τους εξέθετε στον κίνδυνο της βασκανίας.
Αλλά μάλλον ο αποδοτικότερος μαγικός λόγος ήταν η δήλωση: «προσκυνώ Αδράστειαν» (όνομα της Νεμέσεως), ενώ συγχρόνως ο παράμεσος δάκτυλος, βρεγμένος με σάλιο, έτριβε το πίσω μέρος του αριστερού αυτιού.
Η ΒΑΣΚΑΝΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΝΕΩΤΕΡΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ
Κατά τον μεσαίωνα και τους νεώτερους χρόνους οι δοξασίες για την βασκανία όχι μόνο διατηρήθηκαν αλλά και εμπλουτίστηκαν.
[Με πόσο βραδύ ρυθμό απαλλάσσεται αλήθεια το ανθρώπινο είδος από τις παιδικές του ασθένειες! Ή μήπως δεν πρόκειται ν’ απαλλαχτεί ποτέ!!!]
Και σήμερα ακόμη δεν υπάρχει λαός του οποίου τα αμαθέστατα στρώματα – αλλά και τα πεπαιδευμένα – να μη πιστεύουν στην βασκανία. Ο Ιταλικός λαός, μεταξύ των ευρωπαϊκών, διακρίνεται για την μεγάλη του πίστη στην δοξασία αυτή. Οι Ιταλοί ονομάζουν τον βάσκανο jettatore και την βασκανία jettatura και χρησιμοποιούν ένα σωρό περίαπτα, παρόμοια με τα προαναφερθέντα.
Κι ο ελληνικός λαός όμως δεν πάει παρά πίσω. Ονομάζει την βασκανία βάσκαμα, αβάσκαμα, αβασκανία, αποσκαμό (Γύθειο), μάτιασμα, άσχημο αμμάτιν (Κύπρος), ματικό (Καστελλοριζο), αρμένιασμα (Θεσσαλία), λάβωμα, φιαρμό, φθαρμό, θιαρμό, θαρμό, θιάρμισμα (Κρήτη).
Οι Έλληνες θεωρούν ιδιαιτέρως επικίνδυνους βασκανίας τους έχοντες «σταχτιά μάτια και σμιχτά φρύδια» (σμιχταφρούδιδες, Κρήτη). Μόλις γεννηθεί το παιδί, φροντίζουν να το προφυλάξουν από κάθε κίνδυνο «ματιάσματος». Κατά την ανάγνωση από τον ιερέα των επιλόχιων ευχών, η μαμή αποκαλύπτει το πρόσωπό του, για να μη βασκάνεται στο εξής (Πελοπόννησος). Προς αποτροπή επίσης της βασκανίας αποκαλούν το αβάπτιστο ακόμα παιδί Δράκο ή Δρακούλα, υποδηλώνοντας με το όνομα αυτό τον πόθο ότι το παιδί έχει την αντοχή του δράκου, κρεμούν δε από τον τράχηλό του σκόρδο ή πήγανο, το ραντίζουν με αλμυρό νερό, μαυρίζουν λίγο το πρόσωπό του με αιθάλη της εστίας, αλλά και με μελάνη ή κάποια άλλη μαύρη ουσία (Καστελλόριζο).
Το φτύσιμο, απ’ άκρου εις άκρον της χώρας πάει σύννεφο. Πότε τρις στον κόρφο και πότε χάμω. Μόλις δει κανείς μωρό ή όμορφο παιδί αρχίζει αμέσως τα φτυσίματα, οι δε Κρητικοί, σε κάθε υποψία ματιάσματος κυττάζουν επίμονα τα νύχια τους. Όσο για το περιεχόμενο των φυλακτών, θα περιοριστούμε μόνο σε κάποιες περίεργα υλικά: σκόρδο μονόκλινο, πυρίτιδα, ύψωμα, εγκαίνια ναού, άγια λείψανα, τρίχες αρκούδας, λιβανωτό, αντίδωρο Μεγάλης Πέμπτης, «σταυρολούλουδα», κερί της ανάστασης, γαλαζόπετρα κλπ.
Κι ανάμεσα σ’ όλον αυτόν τον τραγέλαφο υπεισέρχεται κι η αμφιβολία περί του αν τα συμπτώματα του πάσχοντος, όντως οφείλονται σε βασκανία ή σε κάποια ασθένεια, άσχετη προς αυτή. Τότε είναι που αρχίζουν οι ειδικοί τις εξακριβώσεις και τις αυτοψίες. Φαίνεται πως αυτή η βασκανία γουστάρει να κρύβεται και να παραπλανεί αυτούς τους τόσο έξυπνους ανθρώπους, με τους οποίους αρέσκεται να συναναστρέφεται. Αλλά από τον έξυπνο άνθρωπο δεν γλιτώνει κανείς κατεργάρης. Οι ευφυείς λοιπόν αυτοί άνθρωποι ανακάλυψαν χίλιους δυο τρόπους για να την ξεσκεπάζουν, κάθε φορά που αυτή προσπαθούσε να τους παίζει κρυφτούλι.
Μόλις λοιπόν το παιδί άρχιζε επίμονο κλάμα (παλαιότερα συνήθως από πείνα και τώρα από κοιλόπονους), το θυμιατίζουν και μετά ρίχνουν τα κάρβουνα μέσα σε νερό. Αν τα κάρβουνα βυθιστούν, τότε το παιδί είναι σίγουρα «ματιασμένο». Κι αν το βιάζονται το πράγμα τότε ρίχνουν τρεις σταγόνες λαδιού μέσα σ’ ένα ποτήρι με νερό. Αν αυτές σχηματίσουν «μάτι» το παιδί είναι «ματιασμένο».
Ο Θ. Παπακωνσταντίνου στην «ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΗΝΙΚΉ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ», απ’ όπου και τα στοιχεία του παρόντος, αναφέρει κι άλλους πολλούς τρόπους αυτής της αυτοψίας, οι οποίοι από την μια καταδεικνύουν το μέγεθος της ανθρώπινης ανοησίας κι από την άλλη την απύθμενη φαντασία της ανοησίας αυτής.
Τέλος η χριστιανική εκκλησία ναι μεν παραδέχεται τις βασκανίες και τα ματιάσματα, ως έργα του διαβόλου, αλλά ρητά και κατηγορηματικά επιτάσσει την διαχείριση του θέματος αποκλειστικά από την ίδια. Εδώ ο σκοταδισμός, η αμορφωσιά και η δεισιδαιμονία ενδύεται κανονικά τον θρησκευτικό χιτώνα. Αποτελεί ντροπή για όλους μας και μόνο η αναφορά στο κατάντημά της αυτό. Όμως ο χριστιανισμός ευθύνεται και για τρισχειρότερα καταντήματα. Ένα δε απ’ αυτά είναι οι εξορκισμοί! Και δεν υπάρχει καμμιά αμφιβολία ότι όχι μόνο παραδέχεται όλες αυτές τις ανοησίες αλλά επί πλέον και τις καλλιεργεί. Διότι μόνον τέτοιους ανθρώπους μπορεί να αρμέγει δίχως να κινδυνεύει να λακτιστεί απ’ αυτούς.

Το ιστορικό βάθος μιας ιστορίας που δεν διδάσκεται…

Ένας από τους τομείς της ανθρώπινης ύπαρξης και των ανθρωπίνων επιτευγμάτων, είναι η τεχνολογία, που σήμερα έχει φτάσει, κατά κοινή ομολογία, σε αρκετά υψηλό επίπεδο εξέλιξης. Τί ίσχυε όμως παλαιότερα; Τι συνέβαινε στον εν λόγω κλάδο κατά τα πανάρχαια χρόνια.
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας είναι γραμμική. Ξεκίνησε δηλαδή από την «ανυπαρξία» και αναπτύσσεται σταδιακά μέχρι την σύγχρονη εποχή. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν πως χιλιάδες χρόνια πριν η τεχνολογία είχε φτάσει σε μεγάλο απόγειο, έπειτα συνέβη κάτι συνταρακτικό που προκάλεσε μία ολική καταστροφή και ένα συνακόλουθο νέο ξεκίνημα στον συγκεκριμένο τομέα.
Όσον αφορά την δεύτερη άποψη, υπάρχουν ενδείξεις, ικανές να μας οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι πιθανόν οι Έλληνες  διέθεταν μεγάλο μέρος της εξελιγμένης εκείνης τεχνολογίας, αν λάβουμε επιπλέον υπ” όψιν μας την ιστορία μας, που φτάνει σε βάθος χιλιετιών, τα ταξίδια σε όλον τον πλανήτη από τα πανάρχαια κιόλας χρόνια, τα καλλιτεχνικά και πομπώδη οικοδομήματα, κλπ.
Αλλά ας αφήσουμε τα στοιχεία να «μιλήσουν» από μόνα τους, ώστε να εξάγει ο καθένας τα συμπεράσματά του.
Στοιχείο 1ο: Περί το 9.500 π.Χ., σύμφωνα με επιστήμονες ωκεανολογίας, παλαιοντολογίας, γεωλογίας, κ.α., ξέσπασε Ελληνο-Ατλαντικός Πόλεμος, τον οποίο ο Πλάτων στα έργα του Πλάτωνα «Τίμαιος» και «Κριτίας», τον χαρακτηρίζει «σφοδρό». Οι Έλληνες βγήκαν νικητές και η Ατλαντίδα βυθίστηκε ξαφνικά. Ερευνητές λένε πως η βύθισή της προήλθε από ισχυρή έκρηξη, που αν δεχτούμε την άποψη περί υψηλής τεχνολογίας, πιθανόν προήλθε από εξελιγμένα οπλικά συστήματα. Έπειτα από τον σφοδρό εκείνο πόλεμο τα πάντα γύρισαν λογικά στην λίθινη εποχή και ο πολιτισμός ξαναγεννήθηκε αργότερα στην παραδοσιακή κοιτίδα του!
Ο Πλάτων αναφερόμενος στον μεγάλο νομοθέτη της Αθήνας, Σόλωνα, ο οποίος είχε επισκεφθεί την Αίγυπτο και οι ιερείς εκεί του αποκάλυψαν τα χειρόγραφά τους, όπου ήταν καταγεγραμμένες πληροφορίες που πιστοποιούσαν την ύπαρξη του νησιού και την προηγμένη τεχνολογία των Ελλήνων.
Συγκεκριμένα ο Πλάτων δια στόματος Κριτία αναφέρει στο έργο «Τίμαιος»:
«Ένας εκ των ιερέων ανέφερε στον Σόλωνα:

Εσείς οι Έλληνες είστε αιώνια παιδιά· Έλλην γέρος δεν υπάρχει. Όταν το άκουσε αυτό ο Σόλων, ρώτησε: Πώς; Τι εννοείς μ’ αυτό; Ο ιερέας απάντησε: Όλοι είστε νέοι στην ψυχή, γιατί δεν έχετε μέσα σ’ αυτήν καμία παλιά αντίληψη, που να προέρχεται από αρχαία παράδοση ούτε καμία γνώση που να γέρασε με τον καιρό. Και η αιτία είναι η εξής· πολλές και με διάφορους τρόπους καταστροφές στους ανθρώπους έχουν συμβεί και θα συμβούν, οι μεγαλύτερες εξαιτίας της φωτιάς και του νερού, οι μικρότερες δε από μύρια άλλα αίτια (…)
Τα επιτεύγματα της πόλης σας ήταν πολλά και μεγάλα·(σ.σ. αναφέρεται στους Αθηναίους) είναι γραμμένα εδώ κι εμείς συνεχίζουμε να τα θαυμάζουμε. Υπάρχει όμως ένα που τα ξεπερνά όλα σε μεγαλείο και αρετή. Τα αρχεία μας αναφέρουν ότι η πόλη σας αναχαίτισε κάποτε μια μεγάλη δύναμη που είχε επιτεθεί με αλαζονεία εναντίον όλης της Ευρώπης και της Ασίας ξεκινώντας απ” έξω, από τον Ατλαντικό ωκεανό.

Οι άνθρωποι μπορούσαν να ταξιδεύουν εκείνη την εποχή στον ωκεανό, γιατί αμέσως μετά το στόμιό του ―που, όπως μαθαίνω, εσείς το ονομάζετε Ηράκλειες Στήλες― υπήρχε ένα νησί μεγαλύτερο από την Ασία και τη Λιβύη μαζί. Οι ταξιδιώτες της εποχής περνούσαν από αυτό στα άλλα νησιά και από εκεί σε όλη την απέναντι ήπειρο που περιβάλλει αυτήν την πραγματικά αχανή θάλασσα. Όλα τα μέρη που βρίσκονται μέσα από το στόμιο που λέγαμε φαίνονται σαν λιμάνι με στενή είσοδο· το πέλαγος όμως που εκτείνεται έξω από το στόμιο είναι πραγματικό πέλαγος· και η στεριά που το περικλείει θα έλεγε κανείς ότι αξίζει να ονομαστεί «ήπειρος», στην κυριολεξία του όρου.
Σ” αυτό το νησί, την Ατλαντίδα, δημιουργήθηκε κάτω από βασιλική εξουσία μια μεγάλη και θαυμαστή δύναμη που κυριάρχησε σε όλο το νησί καθώς και σε πολλά άλλα νησιά και μέρη της απέναντι ηπείρου. Επιπλέον, προς την πλευρά μας, επικράτησε στη Λιβύη ως την Αίγυπτο και στην Ευρώπη ως την Τυρρηνία. Αυτή λοιπόν η μεγάλη δύναμη συγκέντρωσε κάποτε όλα της τα στρατεύματα και επιχείρησε, με μία μόνο επίθεση, να υποδουλώσει την πόλη σας και τη δική μας και όλες όσες βρίσκονται μέσα από τις Στήλες.
Τότε ακριβώς, Σόλων, αποκαλύφθηκε σε όλη την ανθρωπότητα η αρετή και η δύναμη της πόλης σας, γιατί στάθηκε πρώτη στο φρόνημα και στην τεχνική του πολέμου. Επικεφαλής των Ελλήνων, και στη συνέχεια αναγκασμένη να πολεμήσει μόνη όταν οι άλλοι την εγκατέλειψαν, έφθασε στον έσχατο κίνδυνο αλλά τελικά απέκρουσε τους εισβολείς και θριάμβευσε. Δεν άφησε έτσι να γνωρίσουν τη σκλαβιά αυτοί που δεν είχαν υποδουλωθεί ποτέ και απελευθέρωσε με μεγαλοψυχία όλους εμάς τους άλλους που κατοικούσαμε μέσα από τις Ηράκλειες Στήλες.
Πολύ αργότερα όμως ήρθαν τρομεροί σεισμοί και κατακλυσμοί και, μέσα σε μία μέρα και μία νύχτα φρίκης, όλο το γένος των πολεμιστών σας χάθηκε μέσα στη γη, και το νησί της Ατλαντίδας βυθίστηκε στη θάλασσα και αφανίστηκε. Ο ωκεανός σ” εκείνα τα μέρη έγινε απροσπέλαστος και ανεξερεύνητος από την πολύ βαθιά λάσπη που άφησε πίσω της η Ατλαντίδα καθώς καταποντιζόταν».
Συνοψίζοντας, ο Πλάτων μιλά ξεκάθαρα για σφοδρό πόλεμο μεταξύ Ατλάντων και Ελλήνων, το τέλος του οποίου συμπίπτει χρονικά με το τέλος της Ατλαντίδας.
Πρόσφατα οι επιστήμονες Paul Weinzweig και  Pauline Zalitzki ισχυρίζονται εντόπισαν το εν λόγω νησί. Ανακάλυψαν τα βυθισμένα ερείπια μιας αρχαίας πόλης στις ακτές της Κούβας.
Το σημείο που ανακαλύφθηκε περιλαμβάνει αρκετές σφίγγες και τουλάχιστον τέσσερις γιγάντιες πυραμίδες (μεγαλύτερες από την αντίστοιχη του Χέοπος της Αιγύπτου, που θεωρείται η μεγαλύτερη του κόσμου!) μαζί με άλλες κατασκευές.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι πάνω στις κατασκευές υπάρχουν αρχαία σύμβολα και πικτογράμματα, μεταξύ των οποίων και ο χρυσός αριθμός «Φ» του Πυθαγόρα !
Επομένως βρισκόμαστε πιθανόν μπροστά σε μία πολύ εξελιγμένη τεχνολογία, την οποία δεν μπορεί παρά να διέθεταν και οι Έλληνες, αφού εν τέλει βύθισαν ολόκληρη ήπειρο!

Στοιχείο 2ο: Τα λεγόμενα «Vimana» (=αστέρια), που αποτελούσαν ιπτάμενες μηχανές! Ένα από τα μεγάλα ινδικά έπη, το «Ραμαγιάνα», περιγράφει λεπτομερώς την ιστορία ενός ταξιδιού στο φεγγάρι μέσω ενός Βιμάνα. Επρόκειτο για ιπτάμενα αντικείμενα που έβλεπαν οι Ινδοί στον ουρανό. Στα σανσκριτικά οι Ινδοί μας αποκαλούν “Σαβαρτζνάνας Γιαβάνας”, που σημαίνει “Πάνσοφοι Έλληνες”.
Να σημειωθεί ακόμη πως στην Ινδία υπάρχουν δύο αρχαιότατες ελληνικές πόλεις με μεγάλη έκταση· η Μοχέντζο-ντάρο και η Χαράππα, καθώς και ότι στην ίδια περιοχή λέει ανακαλυφθεί επιγραφή στα ελληνικά, που χρονολογείται το 9.000π.Χ, σύμφωνα με στοιχεία του BBC.

Στοιχείο 3ο: Στην πόλη Nazca κοντά στο Περού, αλλά και σε άλλες περιοχές, έχουν ανακαλυφθεί αρχαία κοσμοδρόμια και βάσεις, τα οποία χρονολογούνται πριν το 3.000 π.Χ. Μελετητές υποστηρίζουν ότι κοσμοδρόμιο υπήρχε και σε περιοχή κοντά στην Θεσσαλονίκη, η οποία όμως βυθίστηκε κατά τον Ελληνο-Ατλαντικό Πόλεμο. Γνωστό είναι άλλωστε πως η κυρίως Ελλάδα στα πολύ αρχαία χρόνια αποτελούνταν μόνο από στεριά, την περίφημη Αιγίδα και μετά την βύθισή της, προέκυψαν τα πολυάριθμα νησιά του Αιγαίου, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.

Στοιχείο 4ο: Ο Αμερικανός καθηγητής Charles Hapgood αναλαμβάνει να μελετήσει πανάρχαιους χάρτες, μεταξύ των οποίων και αυτός του Τούρκου Ναυάρχου Piri Reis, ο οποίος είχε ισχυριστεί πως βασίστηκε σε αρχαιότερους χάρτες. Ο χάρτης απεικονίζει την Αρκτική και κάποιες περιοχές της Αμερικής. Το παράδοξο όμως είναι, πως όχι μόνο απεικονίζει την Ανταρκτική που προηγείται χρονικώς της ανακάλυψης της ηπείρου το 1820, αλλά επιπλέον, ότι το φαίνεται το έδαφος της Ανταρκτικής κάτω από τον πάγο!
Η ακρίβεια του εν λόγω χάρτη προϋποθέτει γνώσεις σφαιρικής τριγωνομετρίας και γνώση της μεθόδου της αζιμουθιακής προβολής των ίσων αποστάσεων, σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες.
Υπάρχει επομένως το σενάριο να υπήρχε τεχνολογία τέτοια, ώστε να ήταν δυνατή η σφαιρική μελέτη της γης από το διάστημα.

Αλλά και ο χάρτης Oronteus Finaeus που απεικονίζει την γη στρογγυλή σε μια εποχή που επικρατούσε η άποψη ότι είναι επίπεδη.
Στοιχείο 5ο: Βάσει ερευνών και αρχαιολογικών ευρημάτων πολλοί μελετητές πιστεύουν πως οι Έλληνες διέθεταν αυτήν την υψηλή τεχνολογία, εξ” ου και τα υπερατλαντικά ταξίδια και τα μεγαλοπρεπή οικοδομήματα, μερικά εκ των οποίων χρειάζονται οπωσδήποτε υψηλή τεχνολογική υποστήριξη.
Επομένως υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα να κατείχαν οι Έλληνες υψηλή τεχνολογία και να την μετέδωσαν μέσω των κατασκευών και των ταξιδιών τους σε όλον τον κόσμο.
Εμείς σας παραθέσαμε κάποια από τα στοιχεία, που έχουν έρθει στο φως. Το μόνο που έχετε εσείς να κάνετε είναι να έχετε το μυαλό μας ανοιχτό και να ερευνάτε όσο μπορείτε, εξάγοντας τα δικά σας προσωπικά συμπεράσματα. Γιατί μόνο έτσι προσεγγίζει κανείς την αλήθεια.

Πολλαπλά οφέλη για την υγεία από το διάβασμα

Εκτός από την καλλιέργεια, τη σμίλευση της ψυχής μας και το άνοιγμα των οριζόντων μας, το διάβασμα προσφέρει και πολύ απτά οφέλη για την υγεία μας σύμφωνα με την επιστήμη.

1. Εκπαιδεύει τον εγκέφαλό μας
Ένα από τα οφέλη της ανάγνωσης βιβλίων είναι ότι βοηθάει τον εγκέφαλό μας να λειτουργεί σωστά. Το διάβασμα αποτελεί μια καλή άσκηση για το μυαλό και το νου μας. Μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλο μας να εκτελεί όλες τις λειτουργίες του πάντα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Όταν διαβάζουμε, αναγκάζουμε το μυαλό μας να σκέφτεται περισσότερο και αυτό μπορεί να μας κάνει πιο οξυδερκείς. Αλλά για να εξασκήσετε τον εγκέφαλό σας με το διάβασμα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πρέπει να διαβάζετε βιβλία σε τακτική βάση.
2. Προσφέρει ανακούφιση από το στρες
Το άγχος αποτελεί ένα παράγοντα κινδύνου που προδιαθέτει σε διάφορες επικίνδυνες καταστάσεις, όπως οι καρδιακές παθήσεις. Το διάβασμα όμως μας δίνει την ευκαιρία να ηρεμήσουμε και να περιορίσουμε το άγχος. Ειδικά η ανάγνωση βιβλίων φαντασίας πριν τον ύπνο, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποτελεί μια δραστηριότητα που μας χαλαρώνει και μας βοηθάει να αντιμετωπίσουμε ο,τι μας στρεσάρει. Η μέθοδος αυτή μάλιστα θεωρείται πολύ αποτελεσματική στην αντιμετώπιση του άγχους.
3. Βοηθάει στην πρόληψη της άνοιας
Σύμφωνα με τους ειδικούς το διάβασμα μειώνει τον κίνδυνο εκδήλωσης της νόσου του Αλτσχάιμερ. Με το ουσιαστικό και προσεκτικό διάβασμα ενός εντύπου ή βιβλίου, βελτιώνεται αμέσως η ποιότητα του εγκεφαλικού ιστού. Κατά την ανάγνωση, ο εγκέφαλος τονώνεται και διεγείρεται. Η διέγερση αυτή που προκαλείται στον εγκέφαλό μας από τη μελέτη, αν συμβαίνει τακτικά, μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη εγκεφαλικών διαταραχών συμπεριλαμβανομένης της νόσου του Αλτσχάιμερ.
4. Καταπολεμά την αϋπνία
Το διάβασμα μας βοηθάει να αντιμετωπίσουμε την αϋπνία και να υιοθετήσουμε υγιείς συνήθειες ύπνου. Αν έχετε συνηθίσει να διαβάζετε βιβλία πριν κοιμηθείτε, τότε η συνήθεια αυτή συμβάλλει στη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού του σώματος σας και στέλνει το σήμα στον εγκέφαλο ότι ήρθε η ώρα να κοιμηθεί. Το διάβασμα λοιπόν μπορεί να σας βοηθήσει με αυτόν τον τρόπο να κοιμηθείτε ήσυχα και να ξυπνήσετε ανανεωμένοι το πρωί.
5. Βοηθάει στη συγκέντρωση
Οι άνθρωποι που αγαπούν να διαβάζουν εκπαιδεύουν το μυαλό τους να συγκεντρώνεται και να εστιάζει πιο εύκολα. Ο τακτικός αναγνώστης βιβλίων αποκτά σταδιακά την ικανότητα να έχει πλήρη προσοχή σε ο,τι κάνει, αλλά και να σκέφτεται πρακτικά, με αποτελεσματικό και αντικειμενικό τρόπο. Αναπτύσσει επίσης την ικανότητα λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων.

Αυτός που διαβάζει ζει χίλιες φορές μέχρι να πεθάνει. Αυτός που δεν διαβάζει ζει μόνο μια φορά.

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ: Ο ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΥΠΟΤΕΛΕΙΑΣ

Εκρωμαϊσμένος στην πολιτική του ιδεολογία ήταν ο πολύς Πλούταρχος ο Χαιρωνεύς. Φίλος ρωμαίων μεγιστάνων, προστατευόμενος του Τραϊανού και ρωμαίος πολίτης ο ίδιος με το όνομα Μέστριος Φλώρος – από τον πάτρωνά του(1). Επώνυμος άρχων στη γενέτειρά του και ίσως βοιωτάρχης, έμπιστος δηλαδή της ρωμαϊκής εξουσίας.

Έχει αφομοιώσει την πολιτική της Ρώμης απέναντι στους υπόδουλους έλληνες. Προπαγανδίζει την pax romana και αποφεύγει οποιαδήποτε δυσάρεστη για τους ρωμαίους κρίση ή αναφορά. Το έργο του είναι ανεκτίμητη πηγή πληροφοριών για τον αρχαίο κόσμο, αλλά αναξιόπιστο σε ό,τι αφορά τις ελληνορωμαϊκές σχέσεις, τη ρωμαϊκή κυριαρχία στην Ελλάδα και τις ελληνικές αντιδράσεις.
Ο Πλούταρχος γράφει ως πιστός ρωμαίος πολίτης. Βλέπει τη ρωμαϊκή τυραννία και την εξαθλίωση των ελληνικών πληθυσμών. Γνωρίζει τον εκφαυλισμό της ρωμαϊκής εξουσίας και των ρωμαιόφιλων ελλήνων συνεργατών. Αλλά είναι ευνοούμενος και προνομιούχος, ανήκει στην τοπική ολιγαρχία και δείχνει συγκαταβατικότητα και νομιμοφροσύνη.
Για τον Πλούταρχο η ευτυχία τού ανθρώπου είναι ηθικό πρόβλημα όχι πολιτικό. Φιλανθρωπία μόνο -των τυράννων και των δουλοκτητών- χρειάζεται, ησυχία καί τάξη(2). Άλλωστε, τί παράπονο έχουν σήμερα οι έλληνες; Όλα τα έχουν υπό την σκέπη της Ρώμης. Τίποτα δεν λείπει· από τα «μέγιστα αγαθά», που χρειάζεται μιά πολιτεία για την ευδαιμονία της. Ειρήνη, ελευθερία, καλή σοδειά, άξιους άντρες, ομόνοια. Το πρώτο, η ειρήνη είναι εξασφαλισμένο, τουλάχιστον σήμερα – με το καθεστώς της ρωμαιοκρατίας. Ούτε εμφύλιοι πόλεμοι, ούτε εκστρατείες εναντίον των βαρβάρων. Κι αφού έχουμε ειρήνη δεν μας χρειάζονται οι πολιτικοί – η αυτονομία δηλαδή και η ανεξάρτητη δραστηριότητα κάθε πόλης(3).
Ειρήνη υπάρχει, ελευθερία όμως; Κατά τον Πλούταρχο οι έλληνες απολαμβάνουν όσες ελευθερίες επιτρέπουν οι κατακτητές – «οι κρατούντες». Και η κατακλείδα: «Ίσως έτσι είναι καλύτερα»(4). Αναγνωρίζει και αποδέχεται το καθεστώς της δουλείας. Προτιμότερο έτσι. Προτιμότερο φυσικά για τη φιλορωμαική τάξη, πού χαίρεται τα αγαθά της συνεργασίας. Ο Πλούταρχος δεν είναι απλώς νομιμόφρων. Συνηγορεί ανοιχτά υπέρ της ρωμαϊκής κυριαρχίας. Η Ρώμη αποτελεί το κοσμοείδωλό του.
Για τον Πλούταρχο οι εχθροί των ρωμαίων, οι φιλελεύθεροι, οι επαναστάτες είναι πάντοτε διεφθαρμένα άτομα. Ο ηγέτης των αθηναίων κατά τη λαϊκή εξέγερση του 88 π.Χ. Αριστίων «έπεσε πάνω στην πόλη σαν φονική επιδημία» (ώσπερ νόσημα θανατηφόρον).
Κατά την πολιορκία της Αθήνας από τον Σύλλα έβγαινε κάθε μέρα στις επάλξεις των τειχών και έλουζε τους ρωμαίους και τον στρατηγό τους με περιπαίγματα, βωμολοχίες και υβριστικά άσματα. Οι πολιορκημένοι χόρευαν ψηλά στα τείχη, με επί κεφαλής τον Αριστίωνα, τραγουδώντας στίχους κοροϊδευτικούς και άσεμνους – «γεφυρισμούς»- για τη γυναίκα τού Σύλλα, τη Μετέλλα, πασίγνωστη, ακόμα και στην Αθήνα για τον έκλυτο βίο της. Και ο ρωμαίος στρατηγός άκουγε, έβλεπε, μάνιαζε καί βουρλιζόταν(5). Ο Πλούταρχος, με τη ρωμαϊκή του συνείδηση, οργίζεται, συκοφαντεί και ονειδίζει τους αθηναίους επαναστάτες και τον ηγέτη τους.
Ο Μέστριος Πλούταρχος είχε πολλούς φίλους ρωμαίους με ισχυρή επιρροή· σε ορισμένους από αυτούς έχει αφιερώσει κείμενά του. Ο φίλος του, Lucius Mestrius Florus, ρωμαίος ύπατος, απέδωσε στον Πλούταρχο την ιδιότητα του ρωμαίου πολίτη. Διορίσθηκε Μagistratus, δηλαδή άρχων στη Χαιρώνεια. Αργότερα, ο αυτοκράτορας Τραϊανός (κατ’ άλλους ο Αδριανός) τον όρισε Ρrocurator, επίτροπο δηλαδή της Αχαΐας, μιά θέση, που του επέτρεπε να φέρει τα εμβλήματα και τα ενδύματα του ρωμαίου ύπατου. Διαχειρίστηκε επίσης ανώτατα ιερατικά αξιώματα, ως Ανώτατος Ιερεύς και Επόπτης του Μαντείου των Δελφών. Kατείχε δηλαδή -σε συνεργασία με τους κατακτητές- και την πολιτική και τη θρησκευτική εξουσία.
Ο Πλούταρχος έγραψε τους «Παράλληλους Βίους», ένα συμπίλημα ανεκδότων και μυθευμάτων, για να αναδείξει μερικές μορφές της ρωμαϊκής ιστορίας πλάι σε αντίστοιχες ελληνικές, ομοιογενείς υποτίθεται και ισοϋψείς. Επιχειρεί έτσι με την αντιπαράθεση, τη σύγκριση και την αντίστιξη μια ευθυγράμμιση, εξισορρόπηση καί ισοπαλία, ένα συμψηφισμό ρωμαϊκής και ελληνικής ιστορίας, έναν ισοζυγισμό ανάμεσα στον ελληνικό πολιτισμό του ε΄ και δ΄ αι. π.Χ. με τον αρχαίο και σύγχρονο ρωμαϊκό. Συγκρίνει τα άνισα, ταυτίζει τα ανόμοια, μεγαλοποιεί τα ασήμαντα. Παραλληλίζει πρόσωπα, που τα χωρίζουν αιώνες, τον Θεμιστοκλή λ.χ. με τον Κάμιλλο, επειδή διακρίθηκαν ο πρώτος κατά την εισβολή των περσών και την αντίσταση των αθηναίων, ο δεύτερος κατά την επιδρομή των κελτών και την άλωση της Ρώμης. Συγκρίνει πρόσωπα ολότελα άσχετα, τον Περικλή με τον Φάβιο Μάξιμο, τον Αιμίλιο Παύλο με τον Τιμολέοντα, τον Αριστείδη με τον Κάτωνα. Οι ομοιότητες, που συνήθως προβάλλει είναι η ανδρεία και η γενναιοψυχία, η φιλοδοξία και η αρχομανία, η σπατάλη ή η σκληρότητα.
Συγκρίνει τον Τίτο Φλαμινίνο με τον Φιλοποίμενα και αποφαίνεται, ότι ο πρώτος, ο ρωμαίος στρατηγός, πολέμησε «για το συμφέρον των ελλήνων», ενώ ο έλληνας πολέμησε εναντίον των ελλήνων! Ευτελής καί χονδροειδής φιλορωμαϊκή προπαγάνδα και διαστρέβλωση της ιστορίας. Η ομοιότητα του Κίμωνα με τον Λούκουλλο είναι κατά τον Πλούταρχο το ότι και οι δύο δεν ολοκλήρωσαν τα πολεμικά τους έργα! Αντιστοιχίες αυθαίρετες, αφύσικες παραβολές, συγκρίσεις παράλογες και ταχυδακτυλουργικές. Ο Λύσανδρος πλάι στον Σύλλα. Δυο διαφορετικές εποχές, άλλοι άνθρωποι, άλλα ήθη. Ανακαλύπτει ανύπαρκτες αλληλουχίες. Και όπου δεν βρίσκει ομοιότητες επισημαίνει τις διαφορές και αντιθέσεις. Προσπαθεί, επίσης, με τους πλούσιους δραματικούς, ανεκδοτολογικούς και αποφθεγματικούς συνειρμούς, να δημιουργήσει το ευνοϊκό για την προβολή των ρωμαίων ηρώων του συναισθηματικό κλίμα.
Οι «Παράλληλοι Βίοι» είναι προκατασκευασμένες μυθιστορηματικές βιογραφίες, με αυστηρές προδιαγραφές δόσεων επαίνου και ψόγου για μια εξίσωση μεγαλοσύνης στις ελληνορωμαϊκές ξυνωρίδες. Ικανοποιούσε έτσι ο Πλούταρχος με τις ζευγαρωτές αντιπαραβολές τη ματαιοδοξία των ρωμαίων, επούλωνε το τραυματικό τους σύνδρομο μειονεξίας στην αντιπαράθεση με τον κλασικό πολιτισμό και κυρίως «διαπαιδαγωγούσε» τους υπόδουλους έλληνες διαποτίζοντάς τους με τη ρωμαϊκή ιδεολογία. Ικανοποιούσε επίσης την τάση των ρωμαίων για κολακευτικές συγκρίσεις με κορυφαίους έλληνες του πνεύματος και της πολιτικής δράσης των κλασικών και αρχαϊκών χρόνων. Ο Ένιος λ.χ., ο πρώτος λατίνος ποιητής, είναι ο Όμηρος των ρωμαίων, ο Κάτων είναι ο Δημοσθένης κ.ο.κ..
Σε κάθε σελίδα των «Παράλληλων Βίων» ο Πλούταρχος επιχειρεί να καταδείξει την υπεροχή της ρωμαϊκής πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, αλλά και του ρωμαϊκού πολιτικού συστήματος. Αντιπαραθέτοντας τις προσωπογραφίες ελλήνων, που διακρίθηκαν στον δημόσιο βίο κατά τους αιώνες της ακμής με αντίστοιχους ρωμαίους υποβάλλει την ιδέα πώς οι ρωμαίοι υπήρξαν αντάξιοι κληρονόμοι των ελλήνων και μάλιστα αξιότεροι και υποδηλώνει την αναγκαιότητα, τη νομοτέλεια της ρωμαϊκής κυριαρχίας. Δίκαιος καί μεγαλόψυχος, υπόδειγμα αρετής ο στρατηγός Κλαύδιος Μάρκελλος, ο ύπατος που κατέστρεψε τις Συρακούσες, μετέφερε τους καλλιτεχνικούς θησαυρούς στη Ρώμη και κατατυράννησε τη Σικελία. Αυτός ο διαβόητος σφαγέας, που εξολόθρευε τον πληθυσμό όσων πόλεων εκπορθούσε(6) ενσαρκώνει, κατά τον Πλούταρχο, τη ρωμαϊκή ανωτερότητα στην πολιτική αρετή και τη δικαιοσύνη σε σύγκριση με τους έλληνες. «Ως τότε όλοι πίστευαν, πως οι ρωμαίοι ήταν γενναίοι στον πόλεμο και φοβεροί στίς μάχες, αλλά δεν είχαν δώσει δείγματα καλής και φιλάνθρωπης συμπεριφοράς και γενικά πολιτικής αρετής. Πρώτος ο Μάρκελλος απέδειξε στους έλληνες. ότι οι ρωμαίοι ήταν δικαιότεροι» (Πλούταρχος, Μάρκελλος, 30).
Ο Πλούταρχος εξωραΐζει τον πιο απεχθή στους έλληνες της Σικελίας ρωμαίο δυνάστη. Ανήκουστη ταπείνωση είχαν υποστεί οι συρακούσιοι, που ρημάχτηκαν από τον Μάρκελλο. Υποχρεώθηκαν, με τις ευλογίες της συγκλήτου, να τον ανακηρύξουν προστάτη και ευεργέτη, να του αφιερώσουν έφιππους ανδριάντες και να καθιερώσουν την επίσημη λατρεία του. Πολυάριθμους ανδριάντες του πολυμίσητου ρωμαίου τυράννου τους αναγκάστηκαν να στήσουν όλες οι σικελικές πόλεις. Ο Πλούταρχος διαστρέφει την αλήθεια, πλαστογραφεί τα γεγονότα και αντιγράφει, για να φανεί αρεστός στους Ρωμαίους, τον Κικέρωνα, που υμνολογεί τον Μάρκελλο. (Κικέρων, Actio secunda in C. Verrem, IV, 115-123).
Ο Πλούταρχος δεν διστάζει να κηλιδώσει αναπόδεικτα τη μνήμη του Αρχιμήδη, που σφάχτηκε από ρωμαίους στρατιώτες στις Συρακούσες. Κατά μια εκδοχή, γράφει ο Πλούταρχος, ο Αρχιμήδης, μόλις έπεσαν οι Συρακούσες, φορτώθηκε διάφορα επιστημονικά όργανα, δικές του εφευρέσεις και κατευθύνθηκε στο ρωμαϊκό αρχηγείο, για να τα προσφέρει στο νικητή, να εξευμενίσει τον Μάρκελλο και να σώσει τη ζωή του. Αλλα μερικοί στρατιώτες, νομίζοντας, πως στο κιβώτιο με τα μαθηματικά όργανα, τα ηλιακά ωρολόγια και τις σφαίρες υπήρχε χρυσάφι, τον σκότωσαν. («Στρατιώτας περιτυχόντες και χρυσών εν τω τείχει δόξαντες φέρειν απέκτειναν», Κικέρων, Actio secunda in C. Verrem, IV, 19).
Έχει αφομοιώσει την προπαγάνδα περί ρωμαϊκού «φιλελληνισμού» και τη διοχετεύει μεθοδικά στους «Παράλληλους Βίους». Ισχυρίζεται, ότι άλλοι πολέμησαν για την ελευθερία των ελλήνων -«ετέρων προαγωνισαμένων»- οι ρωμαίοι και ότι όσες φορές αγωνίστηκε στο παρελθόν η Ελλάδα εχθρός ήταν ο εαυτός της, με εξαίρεση τον Μαραθώνα, τη Σαλαμίνα, τις Πλαταιές, τις Θερμοπύλες και τα κατορθώματα του Κίμωνα στον Ευρυμέδοντα και την Κύπρο. Οι αγώνες της έγιναν για τη συμφορά και την υποδούλωσή της. Τα τρόπαια που έστηνε στο πεδίο της μάχης ήταν επαίσχυντα «εξ αιτίας της κακίας και της διαμάχης των ηγετών της». («Πάσας τας μάχας η Ελλάς επί δουλεία μεμάχηται προς αυτήν και παν τρόπαιον αυτής συμφορά και όνειδος επ΄ αυτήν έστηκε, τα πλείστα κακία και φιλονεικία των ηγουμένων περιτραπείσης», Τίτος Φλαμινίνος, 11).
Ενώ οι ρωμαίοι, «με πολύ μεγάλους κόπους και κινδύνους απέσπασαν την Ελλάδα από σκληρούς κυρίαρχους και τυράννους και την κατέστησαν ελεύθερη». («Τοις μεγίστοις κινδύνοις και πόνοις εξελόμενοι την Ελλάδα δεσποτών χαλεπών και τυράννων ελευθερούσι», Τίτος Φλαμινίνος, 11). Την «ελευθέρωσαν» δηλαδή από τον Φίλιππο, για να την υποτάξουν οι ίδιοι. Ευγνώμονες οι έλληνες, γράφει ο Πλούταρχος, καλούσαν τον Τίτο Φλαμινίνο να παραδοθούν σ΄ αυτόν και να απολαύσουν το μέγα δώρο της ρωμαϊκής προστασίας. Ευγνώμονες σε ποιόν; Στον στρατηγό, που καταγύμνωσε τη Μακεδονία, για να στολίσει τον θρίαμβο του(7). Και καταλήγει με φιλορωμαϊκή έξαρση: Έτσι, μέσα σε λίγο χρόνο, με τη βοήθεια του θεού βέβαια, όλοι οι έλληνες είχαν υποταχθεί στους ρωμαίους. («Εν βραχεί χρόνω, τάχα που και θεού συνεφαπτόμενου καυτά αυτοίς υπήκοα γενέσθαι» Τίτος Φλαμινίνος, 12). Και η θεία βούληση αρωγός για την υποδούλωση των ελλήνων.
Εγκώμια και για τον στρατηγό Αιμίλιο Παύλο, που τριάντα χρόνια αργότερα κατέστρεψε τη Μακεδονία και αιχμαλώτισε τον βασιλιά της Περσέα. Φιλέλληνας ο ρωμαίος ύπατος, ευγενική ψυχή, γενναιόφρων, ανθρωπιστής, πρότυπο αρετής, προστάτης και ευεργέτης. Αυτός ο «φιλέλληνας», ο προικισμένος με «φύσιν επιεική και χρηστήν» εξανδραπόδισε, κατά τον ίδιο τον Πλούταρχο, 150.000 ψυχές, κατέστρεψε 70 πόλεις καί μετέφερε στη Ρώμη τους καλλιτεχνικούς θησαυρούς της Μακεδονίας. (Αιμίλιος Παύλος, 29-32).
Για τον αιχμάλωτο Περσέα, που κόσμησε τον θρίαμβο του στρατηγού, ο Πλούταρχος υιοθετεί όλες τις ρωμαϊκές συκοφαντίες. Επιχαίρει για την ήττα του και τον παρουσιάζει δειλό, μικρόψυχο, μοχθηρό, φιλάργυρο, γεμάτον ελαττώματα, ανάξιο μονάρχη(8). Ο «χρηστός» και «ενάρετος» Αιμίλιος Παύλος, που μετά τη νίκη του έσπευσε στους Δελφούς, για να στήσει τον ανδριάντα του και υστέρα άρχισε τις περιοδείες στις ελληνικές πόλεις, για να φορτωθεί χρυσούς στεφάνους, σύμβολα υποταγής, θα διαπομπεύσει τον Περσέα στη Ρώμη αλυσοδεμένο κατά τον πολεμικό θρίαμβο μαζί με τα εξανδραποδισμένα ανήλικα παιδιά του. Έγκλειστοι στον «κάρκαρο», υπόγειο ερεβώδες δεσμωτήριο, πατέρας και παιδιά θα βρουν αποτρόπαιο θάνατο. Την άδικη εξόντωση των παιδιών τού Περσέα αναφέρει ο Πλούταρχος χωρίς σχολιασμό. Αλλά για τον Αιμίλιο Παύλο, που έχασε τον ίδιο καιρό δύο παιδιά, εκφράζει απέραντη συμπάθεια και οδύνη. «Ο κόσμος ανατρίχιασε από τη σκληρότητα της μοίρας». («Αλλά φρίξαι την ωμότητα της τύχης άπαντας», Αιμίλιος Παύλος, 35). Ούτε την αρπαγή από τον ρωμαίο ύπατο των μακεδονικών καλλιτεχνικών θησαυρών και τη μεταφορά τους στη Ρώμη σχολιάζει ο βιογράφος του. Τη θεωρεί φυσικό παρεπόμενο του πολέμου.
Σε όλους τους παραλληλισμούς είναι ολοφάνερο πού γέρνει η ζυγαριά. Στις βιογραφίες των ελλήνων ο Πλούταρχος τονίζει συνήθως τις ζοφερές πλευρές, στις βιογραφίες των ρωμαίων υπερεξαίρει τις φωτεινές. Προβάλλει τα δευτερεύοντα ελαττώματα των ρωμαίων και τα καίρια των ελλήνων. Οι ρωμαίοι είναι υψηλόφρονες, χρηστοί, δίκαιοι, δυναμικοί και καλοί πατριώτες. Οι έλληνες είναι τυχοδιώκτες, ψευδολόγοι, καταχραστές, επιπόλαιοι, δωρολήπτες(9).
Σπανίζει στο έργο του Πλουτάρχου ο επικριτικός λόγος για τους ρωμαίους. Όταν θέλει να εξάρει τις ελληνικές αρετές αποφεύγει σύγκριση ελλήνων και ρωμαίων. Προτιμά την αντιπαραβολή ελλήνων και καρχηδονίων. Ωστόσο, τα χαρακτηριστικά τής σκαιότητας και της βαρβαροσύνης, που αποδίδονται στους καρχηδονίους εξεικονίζουν κυρίως τους ρωμαίους, αγροίκους και βάναυσους, όπως οι ίδιοι ανομολογούν. Αλλά ο Πλούταρχος αποφεύγει επιμελώς τους επικίνδυνους σκοπέλους. Φορτώνει τα ελαττώματα των ρωμαίων αυθεντών του στους θανάσιμους εχθρούς τους.
Ο Πλούταρχος είναι ο θεωρητικός της υποτέλειας και της συνεργασίας με τους ρωμαίους κατακτητές. Χρέος των ελλήνων πολιτικών είναι η νομιμοφροσύνη απέναντι στη Ρώμη, η δική τους καί της χώρας – «παρέχειν αυτόν τε και την πατρίδα προς τους ηγεμόνας αναίτιον». Και φυσικά, πρέπει να δημιουργούν στενές σχέσεις με τους ισχυρούς άρχοντες των ξένων κυριάρχων. Άλλωστε, οι ρωμαίοι με μεγάλη προθυμία δέχονται τις φιλίες με έλληνες για πολιτική εκμετάλλευση – «προς τάς πολιτικάς σπουδάς προθυμότατοι τοις φίλοις»(10). Στην προσπάθεια του να εξωραΐσει τη συνεργασία παρατηρεί, ότι αυτοί οι δεσμοί είναι χρήσιμοι. Και για τους συνεργάτες των ρωμαίων και για την πατρίδα τους. Και αναφέρει ως παράδειγμα τον ιστορικό Πολύβιο και τον φιλόσοφο Παναίτιο, που χάρη στις σχέσεις τους με επιφανείς ρωμαίους οφελήθηκαν οι ίδιοι, αλλά βοήθησαν και συμπατριώτες τους(11). Αυτό ακριβώς ισχυρίζονται οι δοσίλογοι όλων των καιρών και όλων των τόπων. Όλοι οι συνεργάτες των τυραννικών καθεστώτων και οι κάθε λογής εθνοπροδότες μιλάνε για πατριωτισμό και αυτοθυσία.
Υποταγή καί νομιμοφροσύνη(12) στους ρωμαίους συμβουλεύει τους έλληνες της τοπικής ολιγαρχίας ο Πλούταρχος. Αλλά με μέτρο. Να μην εξευτελίζουν ολότελα την πατρίδα – «μη προσεκταπεινούν». Έχει αλυσίδα στο ένα πόδι να μη της περνούμε και λαιμαριά – «μηδέ του σκέλους δεδεμένου προσυποβάλλειν και τον τράχηλον». Γιατί αυτό κάνουν μερικοί έλληνες πολιτικοί, γράφει ο Πλούταρχος. Χλευάζουν την υποδουλωμένη χώρα – «εξονειδίζουσι την δουλείαν» – και την αφήνουν έμφοβη και εμβρόντητη – «καταπλήγα και περιδεά». (Πολιτικά Παραγγέλματα, 814 D). Ο Πλούταρχος διδάσκει τη «λελογισμένη» υποτέλεια, θεωρία που και σήμερα βρίσκει απήχηση σε πολιτικές ηγεσίες καί κόμματα άλλοτε ως «περιορισμένη ανεξαρτησία» καί άλλοτε ως αθέατη ή ήπια και λογική» εξάρτηση.
Ασχολείται και με την πολιτική αγωγή των υπόδουλων ελλήνων. Πρέπει να σέβονται την εξουσία – την εξουσία των ρωμαίων δυναστών και των εγχώριων οργάνων τους. Γιατί η εξουσία, οποιαδήποτε εξουσία, είναι «μεγάλο πράγμα», γράφει ο Πλούταρχος, καθαγιασμένη, και ο εξουσιαστής πολυσέβαστος. («Ιερόν δε χρήμα και μέγα πάσαν αρχήν ούσαν και άρχοντα δει μάλιστα τιμάν», Πολιτικά Παραγγέλματα, 816 Α). [Σ.σ.: Τέτοιες αντιλήψεις άνοιξαν διάπλατα την πόρτα του χριστιανισμού, ο οποίος δεν πρόσθετε τίποτε διαφορετικό, όταν δίδασκε, ότι οι άνθρωποι πρέπει να υποτάσσονται σε κάθε εξουσία: «Υποτάγητε ουν πάση ανθρωπίνη κτίσει δια τον Κυριον, είτε βασιλεί, ως υπερέχοντι, είτε ηγεμόσιν» (Α΄ Πετρ., β΄ 13-14)].
Ο Πλούταρχος προπαγανδίζει την υποτέλεια και την εθελοδουλεία, αλλά και τα αγαθά του μοναρχικού πολιτεύματος. Επικαλείται μάλιστα τον Πλάτωνα, για να γίνει πιο πειστικός. Η μοναρχία είναι το μοναδικό πολίτευμα, «που μπορεί να κρατήσει ψηλά τον τέλειο και πραγματικά “όρθιο” τόνο της αρετής». (Περί μοναρχίας και δημοκρατίας και ολιγαρχίας, ό.π., 827 D). O Πλούταρχος ήταν αντάξιος της εύνοιας, που του επιδαψίλευε η αυτοκρατορική Ρώμη.
Χωρίς κανένα φραγμό ή ηθική αναστολή η ρωμαιοφροσύνη του. Ενοχλείται, που οι υπόδουλοι έλληνες διατηρούν ζωντανή στη μνήμη τις ιδέες και τα έργα των προγόνων τους. Θεωρεί παιδαριώδη και γελοία κάθε προτροπή των αρχόντων να ακολουθούν το παράδειγμά τους. Αλλά και επικίνδυνη, επειδή θα μπορούσε να παρασύρει τα πλήθη σε επανάσταση κατά των ρωμαίων. Αυτές οι αναγωγές στο παρελθόν του θυμίζουν τα μικρά παιδιά, πού παίζοντας φορούν τα υποδήματα των πατεράδων τους. «Κι εμείς τα βλέπουμε και γελάμε». (Πολιτικά παραγγέλματα, 814 A-B).
O Πλούταρχος διερμηνεύει τις ανησυχίες των ρωμαίων και νουθετεί ως ιδεολογικός εκπρόσωπος καi προπαγανδιστής. Οι έλληνες πρέπει να συνειδητοποιήσουν τη δουλεία τους κι ότι είναι αστεία καμώματα η υπενθύμιση των δημοκρατικών θεσμών καi της χαμένης ελευθερίας. Καλεί λοιπόν τους άρχοντες των πόλεων να μην αναφέρονται στο ένδοξο παρελθόν, γιατί ερεθίζεται o λαός, συγκινείται, ενθουσιάζεται και θέλει να μιμηθεί τους προπάτορες.
Η ρωμαιοφιλία επιβιώνει σήμερα στην Ελλάδα, στους εναπομείναντες κύκλους ρωμιοδωδεκαθεϊστών. Οι τελευταίοι συνήθως τρέφουν μεγάλη εκτίμηση για τους νεοπλατωνικούς και νεοπυθαγόρειους συγγραφείς της ύστερης αρχαιότητας, οι οποίοι έγραψαν έργα κατά του ανερχόμενου χριστιανισμού, που απειλούσε να καταβροχθίσει τα δικά τους φιλοσοφικά συστήματα (πράγμα, που, όπως γνωρίζουμε, συνέβη τελικά: ο χριστιανισμός κατάφερε να πλασαριστεί στην αγορά ιδεών σαν ο φυσικότερος και νομιμότερος απόγονος του νεοπλατωνισμού).
Είναι αξιοσημείωτο, ότι κορυφαίοι αντιχριστιανοί συγγραφείς όπως ο Κέλσος, στο τέλος του γνωστού βιβλίου του «Αληθής Λόγος, ή Κατά χριστιανών», προσπαθεί να μεταπείσει τους χριστιανούς, όχι βασισμένος στην προηγηθείσα συντριπτική εναντίον τού χριστιανισμού επιχειρηματολογία του, αλλά καταφεύγοντας σε κλασικά ρωμαιόφιλα επιχειρήματα: π.χ. ότι η Ρώμη είναι η μόνη νησίδα δήθεν πολιτισμού στον κόσμο, την οποία απειλούν οι δήθεν βάρβαροι και άρα πρέπει και οι χριστιανοί να δεχθούν να στρατευθούν στον ρωμαϊκό στρατό για την υπεράσπισή της κ.λπ., Ο Κέλσος, όπως και όλοι οι ελληνόφωνοι διανοούμενοι της εποχής, δεν κατανοεί το γεγονός, ότι τα εκατομμύρια των δούλων της Ρώμης εύχονταν διακαώς -και δικαίως- την ολοσχερή καταστροφή της.
Ο πνευματικός κόσμος της εποχής υπήρξε στη συντριπτική πλειοψηφία του εκτός από ελληνόφωνος, ρωμαιόφιλος και αδυνατούσε να αντιληφθεί, ότι η ρωμαϊκή αυτοκρατορία με τις γελοιότητές της (υποχρεωτική λατρεία του «θεού» αυτοκράτορα, αρένες μαζικών δολοφονιών με ηχητική υπόκρουση τα υστερικά ουρλιαχτά ενός αιμοβόρου όχλου κ.λπ.) είχε επιδερμική μόνο σχέση με τον ελληνικό πολιτισμό.
Παρ΄ όλα αυτά οι σημερινοί «επανελληνισμένοι» και «αρχαιόθρησκοι», επειδή αισθάνονται «ομόθρησκοι», αισθάνονται και πνευματικώς ομογάλακτοι, τόσο με τους ρωμαιόφιλους διανοούμενους της ύστερης αρχαιότητας, όσο φυσικά και με τους ίδιους τους ρωμαίους και τον «ελληνορωμαϊκό» «πολιτισμό»…
Από παρόμοιες αντιλήψεις ταλανίζονται και οι σύγχρονοι ρωμιορθόδοξοι, οι οποίοι τιμούν τον μυθοπλαστικό εξωραϊστή του ρωμαϊκού ιμπεριαλισμού, Πλούταρχο. Στο 1ο Λύκειο Κερατσινίου, για παράδειγμα, οι νεαροί μαθητές, ύστερα από προτροπή τού λυκειάρχη τους, έγραψαν ένα ογκωδέστατο βιβλίο 1.008 σελίδων (!) με τίτλο «Προσεγγίσεις στον Πλούταρχο», το οποίο εξέδωσε ο τοπικός δήμος το 2002. Στην παραπάνω φωτοτυπία από το βιβλίο αναλύονται «βαθυστόχαστοι» συλλογισμοί του Πλούταρχου, σύμφωνα με τους οποίους, ο ιερέας πρέπει να αποφεύγει την αίγα εξ αιτίας της ακόλαστης φύσης της, οι σκύλοι δεν πρέπει να μπαίνουν στην Ακρόπολη και στη Δήλο, διότι ζευγαρώνουν φανερά κ.ά..
Nα πώς ολοκληρώνει τις παραινέσεις του ο πολυμαθής Χαιρωνεύς με ωμή ειλικρίνεια: «Αυτά να λένε και ν΄ αφήσουν τον Μαραθώνα, τον Ευρυμέδοντα και τις Πλαταιές κι όσα παραδείγματα κάνουν το λαό να φρενιάζει και να παίρνουν ανώφελα τα μυαλά του αέρα. Τα άλλα να τα αφήσουν για τις σχολές των σοφιστών»(13).
Αποκρούει η ρωμαϊκή συνείδηση του Πλουτάρχου κάθε υπόμνηση των απελευθερωτικών αγώνων, που θα μπορούσε να ξεσηκώσει τους έλληνες κατά των τυράννων τους. Μόνο ως σοφιστικά λογοπαικτικά γυμνάσματα, μακριά από το λαό, στο χώρο του σπουδαστηρίου δικαιολογείται αναφορά στις θυσίες των προγόνων. Αποδεκτές οι ιστορικές μνήμες αποκλειστικά ως ρητορικές, απολιτικές και γι αυτό ακίνδυνες αντιπαραθέσεις. Υλικό για θεωρητικές αναγωγές, για την αισθητική του λόγου και τον εμπλουτισμό του με μεγαλόστομα ρητά, θελκτικά ανέκδοτα και άλλα ηχηρά παραθέματα. Ο Πλούταρχος είναι ένας αφελληνισμένος υπηρέτης του ρωμαϊκού ιμπεριαλισμού.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
(1) Πουθενά ωστόσο στα έργα του δεν αναφέρεται το ρωμαϊκό του όνομα. Οι διασυνδέσεις του με την κεντρική εξουσία έγιναν διά μέσου του Γάιου Σόσιου Σενεκίωνα, έμπιστου τού αυτοκράτορα και τρεις φορές υπάτου. Σ΄ αυτόν αφιέρωσε ο Πλούταρχος τους «Παράλληλους Βίους» και άλλα έργα του.
(2) Η ιδεολογία του είναι ένα μίγμα νεοπλατωνικών δοξασιών και στωικισμού.
(3) Ελευθερίες ανύπαρκτες. Ο ίδιος ο Πλούταρχος σε άλλο σημείο γράφει, ότι η τοπική ελληνική εξουσία, των αφοσιωμένων δηλαδή στη Ρώμη ελλήνων, καταλυόταν ή άλλαζε με ένα «διαταγματάκι» κάποιου ρωμαίου ανθύπατου – «μικρόν ανθυπάτου διάταγμα κατέλυσεν ή μετέστησεν εις άλλον» (Πολιτικά Παραγγέλματα, 824 Ε-F).
(4) «Όρα γαρ, ότι των μεγίστων αγαθών ταις πόλεσιν, ειρήνης ελευθερίας ευετηρίας ευανδρίας ομονοίας, προς μεν ειρήνην ουδέν οι δήμοι των πολιτικών εν γε τω παρόντι χρόνω δέονται· πέφευγε γαρ εξ ημίν και ηφάνισται πας μεν έλλην, πας δε βάρβαρος πόλεμος· ελευθερίας δ΄ όσον οι κρατούντες νέμουσι τοις δήμοις μέτεστι και το πλέον ίσους ουκ άμεινον» (ό.π., 824 c).
(5) «Θυμώ τα σκώμματα φέροντα (τω Σύλλα) και τας βωμολοχίας, αις αυτόν τε και την Μετέλλαν από των τειχών εκάστοτε γεφυρίζων και κατορχούμενος εξηρέθιζεν ο τύραννος Αριστίων» (Σύλλας, 13). Σε άλλο σημείο γράφει, ότι ο Σύλλας αφάνισε τους αθηναίους μετά την άλωση της πόλης επειδή, περιγελώντας τον από τα τείχη, έβριζαν τη γυναίκα του – «ότι την Μετέλλαν από του τείχους γεφυρίζοντες ελοιδόρησαν» (ό.π., 6).
(6) Κατά τον ίδιο τον Πλούταρχο, «εν πολλαίς πόλεσιν υποχειρίοις γενομέναις σφαγάς εποιησεν» (Πελοπίδου και Μαρκέλλου σύγκρισις, 1).
(7) Ο ίδιος ο Πλούταρχος περιγράφει τη λεία. Χιλιάδες λίτρες χρυσάφι και ασήμι (Τίτος Φλαμινίνος, 11).
(8) Έπεσε κατάχαμα, γράφει ο Πλούταρχος, και -αισχρότατο θέαμα- σύρθηκε, αγκάλιασε τα γόνατα τού ρωμαίου ύπατου και άρχισε τα ξεφωνητά και τα παρακάλια – «γονάτων δραξάμενος ανεβάλλετο φωνάς αγεννείς και δεήσεις». Ο Αιμίλιος Παύλος τον σιχάθηκε, αλλά, μεγαλόψυχος όπως ήταν, φρόντισε να του δώσει ένα μάθημα ανδρισμού και αξιοπρέπειας λέγοντας του: «Γιατί εξευτελίζεις τη νίκη μου και κάνεις μικρό το κατόρθωμά μου δείχνοντας, πως δεν είσαι ούτε γενναίος, ούτε αντάξιος αντίπαλος των ρωμαίων;» (Αιμίλιος Παύλος, 26).
(9) Βλ. τη σύγκριση Νουμά και Λυκούργου. Στο ρωμαίο βλέπει «το μέγα και θείον» (Νουμάς, 4). Παραλληλίζοντας Αλκιβιάδη και Κοριολανό γράφει πώς στο ρωμαίο ήταν «πάντα λαμπρά», Όσο για τη σωφροσύνη και την ανιδιοτέλειά του, την «χρημάτων εγκράτειαν» ταιριάζει με τους πιο ανεπίληπτους έλληνες. Όχι, μα τον Δια, με τον Αλκιβιάδη, μοναδικό στο θράσος καί τη φαυλότητα. Ωραιότατα και υψηλοφρονέστατα τα έργα του Σύλλα, που αιματοκύλισε την Αθήνα. Στον Τίτο Φλαμινίνο, που κατέστρεψε τη Μακεδονία, ανήκει το βραβείο της δικαιοσύνης και της χρηστότητας!
(10) Εννοεί τις σχέσεις «πατρώνων» και «πελατών», την προσφορά προστασίας σε έλληνες με αντιπαροχή την ισόβια αφοσίωση και εξάρτηση.
(11) «Καί καρπόν εκ φιλίας ηγεμονικής λαμβάνοντας, οίον έλαβε Πολύβιος και Παναίτιος τη Σκιπίωνος ευνοία προς αυτούς μεγάλως τας πατρίδας ωφελήοαντες, εις ευδαιμονίαν δημοσίαν εξενέγκασθαι καλόν». (Πολιτικά Παραγγέλματα, 814 D). Κάθε τόσο παραθέτει και ονόματα ξενόδουλων ελλήνων, που τάχα οφέλησαν τους συμπατριώτες τους υπηρετώντας τους ρωμαίους. Στη βιογραφία λ.χ. του Σύλλα, τον ραψωδό του Πομπήιου Θεοφάνη τον Μυτιληναίο. Αναφέρει επίσης τον φιλόσοφο Άρειο. Όταν ο Καίσαρ κυρίευσε την Αλεξάνδρεια μπήκε στην πόλη κρατώντας από το χέρι τον Άρειο και κουβεντιάζοντας μόνο μαζί του. Κι όταν έφτασε μπροστά στό πλήθος των αλεξανδρινών, που συγκεντρωμένοι εκλιπαρούσαν έλεος, είπε ότι θα τους χαρίσει τη ζωή, από σεβασμό προς το μεγαλείο της πόλης και τον ιδρυτή της και για το χατήρι αυτού εδώ, που βλέπετε – «και τρίτον, έφη, τω φίλω μου τούτω χαριζομενος» (ό.π., 814 D). Όλοι οι ρωμαίοι ηγεμόνες χρησιμοποιούσαν τους συνεργάτες τους ελληνες διανοουμένους, για να επηρεάζουν με δημόσιες εμφανίσεις και εύνοιες τον κατακτημένο λαό.
(12) «Παρέχοντα τοις κρατούσιν ευπειθή την πατρίδα.»
(13) «Τον δε Μαραθώνα και τον Ευρυμέδοντα και τας Πλαταιάς και όσα των παραδειγμάτων οιδείν ποιεί και φρυάττεσθαι διακενής τους πολλούς, απολιπόντας εν ταις σχολαίς των σοφιστών». (Πολιτικά Παραγγέλματα, 814 c).
----------------
Το άρθρο αποτελείται από αποσπάσματα από το ομώνυμο κεφάλαιο του βιβλίου του Κυριάκου Σιμόπουλου Ξενοκρατία, Μισελληνισμός και Υποτέλεια, έκδ. Στάχυ.

Απόψεις για τις ιδεολογίες

Οι ιδέες συλλαμβάνονται από σοφούς και διδάσκονται από ηλίθιους.

Heinrich Heine, 1797-1856, Γερμανός συγγραφέας & ποιητής
Αυτός που σκοτώνει από εγωισμό, σκοτώνει λίγο. Από φιλοδοξία, πολύ. Από ιδεολογία, τερατωδώς.
Jean Rostand, 1894-1977, Γάλλος επιστήμονας & φιλόσοφος
Οι ιστορικοί πλαστογραφούν το παρελθόν. Οι ιδεολόγοι το μέλλον.
Zarko Petan, 1929-, Σλοβένος θεατρικός συγγραφέας
Αυτό που χρειαζόμαστε είναι μίσος. Απ’ αυτό γεννιούνται οι ιδέες.
Jean Genet, 1910-1986, Γάλλος συγγραφέας
Δεν θα πέθαινα ποτέ για τα πιστεύω μου, γιατί μπορεί να είναι λάθος.
Bertrand Russell, 1872-1970, Βρετανός φιλόσοφος
Ο άνθρωπος είναι έτοιμος να πεθάνει για μια ιδέα, με την προϋπόθεση ότι η ιδέα δεν του είναι και πολύ ξεκάθαρη.
Paul Eldridge, 1888-1982, Αμερικανός συγγραφέας
Ένας ιδεολόγος βαδίζει στις μύτες των ποδιών του, ένας πραγματιστής στα τακούνια του.
Malcolm de Chazal, 1902-1981, Φιλόσοφος από τον Αγ.Μαυρίκιο
Χωρίς την εξουσία, οι ιδεολογίες δεν μπορούν να εφαρμοστούν. Με την εξουσία, σπάνια επιβιώνουν.
Φιντέλ Κάστρο, 1925-, Κουβανός ηγέτης
Κανένα ιδανικό δεν αξίζει να θυσιαστείς γι’ αυτό. Δεν υπάρχει τίποτε ανώτερο από τη ζωή.
Pascal Bruckner, 1948-, Γάλλος συγγραφέας
Οι ιδέες είναι σαν τα καρφιά. Όσο τις χτυπάς, τόσο βαθύτερα μπαίνουν.
Βλαδίμηρος Ίλιτς Λένιν, 1870-1924, Σοβιετικός ηγέτης
Ο βασικός σκοπός μιας επανάστασης είναι η απελευθέρωση του ανθρώπου και όχι η ερμηνεία και η εφαρμογή κάποιας αφηρημένης ιδεολογίας.
Jean Genet, 1910-1986, Γάλλος συγγραφέας
Η τιμωρία του ιδεολόγου είναι ο θρίαμβος των ιδεών του.
Nicolás Gómez Dávila, 1913-1994, Κολομβιανός συγγραφέας
Δεν θα κάναμε τίποτα σ’ αυτόν τον κόσμο, αν δεν μας καθοδηγούσαν λανθασμένες ιδέες.
Fontenelle, 1657-1757, Γάλλος συγγραφέας
Η ενστικτώδης επιθυμία να είσαι μέλος μιας στενά ενωμένης ομάδας που παλεύει για κάποια ιδανικά μπορεί να δυναμώσει τόσο, ώστε να μην έχει καμιά σημασία τι είδους είναι αυτά τα ιδανικά.
Conrad Lorenz, 1903-1989, Αυστριακός κοινωνιολόγος
Η ιδεολογία είναι απλά μια απόδραση από τη σκέψη.
John Kenneth Galbraith, 1908-2006, Καναδός οικονομολόγος
Ιδεολόγοι είναι οι άνθρωποι που πιστεύουν ότι η ανθρωπότητα είναι καλύτερη από τον άνθρωπο.
Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, 1890-1969, Αμερικανός στρατηγός & πρόεδρος
Ιδεολόγος είναι κάποιος που έβαλε σκοπό του να κάνει τον άνθρωπο καλύτερο από την ανθρωπότητα.
Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω, 1856-1950, Ιρλανδός συγγραφέας, Νόμπελ 1925
Ποτέ δεν είδα κάποια αντίφαση ανάμεσα στις ιδέες που πιστεύω και στις ιδέες αυτού του συμβόλου, αυτής της εξαιρετικής φυσιογνωμίας, του Ιησού Χριστού.
Φιντέλ Κάστρο, 1925-, Κουβανός ηγέτης

Η Γλώσσα κόκκαλα δεν έχει και κόκκαλα...τσακίζει!

Τι είναι και πώς γεννιέται η ρητορική μίσους;

Το ότι η γλώσσα τσακίζει κόκκαλα είναι κάτι που ο απλός λαός το ξέρει πολύ καλά εδώ και αιώνες. Συχνά δε τα τσακίζει στην κυριολεξία, καθώς η γλώσσα, ο λόγος, μπορεί να είναι ο πρόδρομος της σωματικής βίας, προλειαίνοντας το έδαφος για ξυλοφόρτωμα, ακόμα και φόνο.
Η γλώσσα δεν περιγράφει – δημιουργεί Νομίζουμε ότι η γλώσσα είναι ένας τρόπος να περιγράφουμε τα όσα βλέπουμε και ζούμε.
Ταυτόχρονα όμως ο τρόπος που περιγράφουμε ανθρώπους και καταστάσεις δημιουργεί και την «πραγματικότητα», τον τρόπο που βιώνουμε τον κόσμο. Η γλώσσα μοιάζει «αντικειμενική» αλλά δεν είναι· επηρεάζεται από αξίες και παράγει συνείδηση. Επίσης μπορεί να παράγει βία.
Οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε τη γλώσσα :
για να πείσουμε άλλους να κάνουν κάτι
για να πείσουμε άλλους να πιστέψουν ή να εκφράσουν κάτι
για να διασκεδάσουμε ή να κρατήσουμε την προσοχή κάποιου
για να κερδίσουμε συμπάθεια
για να ελέγξουμε σχέσεις μέσα σε μια ομάδα, το στάτους ή τη φήμη της.

Ρητορική μίσους
Υπάρχουν εκτενέστατες επιστημονικές μελέτες γύρω από την ψυχολογία του μίσους, δηλαδή το πώς το μίσος επηρεάζει τις ανθρώπινες σχέσεις και πώς λειτουργεί ως κοινωνικός παράγοντας και εργαλείο επιβολής ή διατήρησης εξουσίας.
Η ρητορική μίσους :
Βασίζεται σε στερεότυπα και κοινωνικές πεποιθήσεις (στερεότυπο: μια υπέρ-απλουστευμένη πεποίθηση για μια ολόκληρη ομάδα, που δεν λαμβάνει υπόψη ατομικές διαφορές).
Προσφέρει εύκολες λύσεις και εύκολες απαντήσεις.
Δημιουργεί αποδιοπομπαίους τράγους στα κοινωνικά προβλήματα.
Συντηρεί τη θεσμική καταπίεση.
Επιβεβαιώνει τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Δημιουργεί ξεκάθαρους διαχωρισμούς ανάμεσα στο «εμείς» και «οι άλλοι».
Δεν αφήνει περιθώρια για διάλογο, καθώς βασίζεται σε «αδιαμφισβήτητες αλήθειες» που δεν δέχονται αμφισβήτηση.
Προσφέρει ασφάλεια στο ακροατήριο.
Η ρητορική μίσους ξεκινά από ευρέως αποδεκτά στερεότυπα, που δεν αμφισβητούνται από πολλούς. Αν ξεκινούσε με μίσος θα αποξένωνε πολλούς. Λόγου χάρη, οι μετανάστες είναι πιο βρώμικοι, λιγότερο μορφωμένοι, πιο παραβατικοί.
Η υποτίμηση κλιμακώνεται και σταδιακά κερδίζει κοινωνική αποδοχή, αν κανείς δεν την αμφισβητήσει. Σιγά σιγά τα θύματα της ρητορικής μίσους χάνουν την ανθρώπινη μορφή τους· με άλλα λόγια, παύουμε να τους θεωρούμε ανθρώπους σαν κι εμάς, που αξίζουν σεβασμό, και γίνονται κάτι «άλλο», λιγότερο ανθρώπινο, κατακριτέο, άξιο περιφρόνησης, αποκλεισμού έως και τιμωρίας.
Με την επανάληψη, τα αρνητικά μηνύματα για μια συγκεκριμένη ομάδα γίνονται αποδεκτά ως «αυταπόδεικτες αλήθειες», και οι ακροατές συνηθίζουν την απάνθρωπη ορολογία.Πώς επηρεάζει η ρητορική μίσους;
Η ρητορική μίσους είναι επίθεση στην ταυτότητα. Ο άλλος δεν σου επιτίθεται για κάτι που κάνεις αλλά για κάτι που είσαι.
Δεν κατακρίνεται η συμπεριφορά σου αλλά η ύπαρξή σου.
Δηλαδή σε απορρίπτουν σαν άνθρωπο και μάλιστα παύουν να σε βλέπουν σαν άτομο, αφού σε κάνουν μέρος ενός γενικού συνόλου· δεν είσαι ο Κώστας, η Μαρία, ο Αμίρ: είσαι μετανάστης, πούστης. Κατά συνέπεια η ρητορική μίσους επιδρά ψυχολογικά στο θύμα, προκαλώντας κατάθλιψη, στρες και θυμό.
Σε αυτούς στους οποίους απευθύνεται η ρητορική μίσους :
Προκαλεί πόνο σε βαθύ, υπαρξιακό επίπεδο.
Αν αντισταθείς σε αυτή, παίρνεις ρίσκο, βάζεις τον εαυτό σου σε κίνδυνο.
Αν δεν αντισταθείς, κινδυνεύεις να νιώσεις ενοχή για την υποταγή σου και να εσωτερικεύσεις τα μηνύματα που ακούς.
Νιώθεις ότι επιβάλλεται να είσαι αόρατος για να παραμείνεις ζωντανός, με αποτέλεσμα την αυτολογοκρισία, την αυτοαπομόνωση αλλά και τη σταδιακή απέχθεια γι’ αυτό που είσαι και σου δημιουργεί τόσα προβλήματα.
Ο χειρότερος κίνδυνος είναι να μουδιάσεις στον πόνο, να μην τον νιώθεις, να τον συνηθίσεις, θεωρώντας ότι έτσι είναι τα πράγματα. Ο πόνος όμως, είναι η σωματική και ψυχολογική διεργασία που προστατεύει τη ζωή.
Η βία που εισπράττουμε παράγει εύκολα αντιβία, που μπορεί να πάρει τη μορφή βίας προς άλλους (π.χ. γινόμαστε βίαιοι εκεί που μας παίρνει να γίνουμε βίαιοι) ή βίας προς τον εαυτό μας (αναπτύσσουμε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές).
Ο ανέκφραστος πόνος γίνεται εύκολα θυμός και οργή. Τον ανέκφραστο πόνο του παρελθόντος τον βιώνουμε στο παρόν ως θυμό. Τον πόνο που περιμένουμε ότι θα νιώσουμε και δεν θα μπορέσουμε να εκφράσουμε, τον βιώνουμε στο παρόν ως άγχος.
Η βία έχει επιπτώσεις και στην οικογένεια, τους φίλους και την κοινότητα των ανθρώπων που αποτελούν στόχο της ρητορικής μίσους. Προκαλεί:
Απομόνωση και δυσκολία στο «coming out». Όταν γίνεσαι στόχος ρητορικής μίσους γι’ αυτό που είσαι, δύσκολα το παραδέχεσαι στον περίγυρό σου.
Ενοχή για τη συγγένεια ή ενοχή για την αδυναμία να προστατέψει. Οι γονείς και οι φίλοι που ακούνε αρνητικά σχόλια για τους γκέι, νιώθουν ενοχές που δεν μπορούν να τους προστατέψουν ή ενοχές που είναι συγγενείς τους.Αδυναμία να προστατέψεις αυτούς που αγαπάς, με αποτέλεσμα θλίψη, θυμό και ενοχές. Πώς γεννιέται η ρητορική μίσους;
Η ρητορική μίσους προέρχεται από μια αίσθηση απειλής της ταυτότητας, αυτού που πιστεύουμε ότι είμαστε. Η ανάγκη για ταυτότητα είναι ανθρώπινη και υγιής.
Όλες/οι έχουμε πολλές ταυτότητες: είμαστε γυναίκες, άντρες, Έλληνες, Χριστιανοί, άθεοι, εργαζόμενοι, άνεργοι, ομοφυλόφιλοι, ετεροφυλόφιλοι, κ.ο.κ.
Συνήθως ταυτιζόμαστε με αυτήν που απειλείται περισσότερο. Ωστόσο υπάρχει ο κίνδυνος αυτή η ταυτότητα να βασίζεται στο «τι δεν είμαι» κι όχι στην στήριξη «αυτού που είμαι».
Με άλλα λόγια όταν η ταυτότητά μου βασίζεται στο «δεν είμαι σαν κι αυτούς» παρά στο «είμαι έτσι», γίνεται απειλητική και πηγή άγχους, αφού πρέπει πάση θυσία να διαφοροποιηθούμε από τους απειλητικούς «άλλους». Η διαφοροποίηση είναι εγγενής στην έννοια της ταυτότητας.
Το πρόβλημα δημιουργείται όταν αυτή η διαφοροποίηση βλέπει παντού «εχθρούς», δηλαδή όταν «για να υπάρξω εγώ, πρέπει να μην υπάρχει ο άλλος!»
Από τη φύση της η ταυτότητα αντιστέκεται στην αλλαγή. Μόλις αντισταθούμε νιώθουμε πιο δυνατοί μέσα στην ταυτότητα μας.
Τις περισσότερες φορές διαφορετικό φαντάζει ή απειλητικό (ευτυχώς που δεν είμαι αυτό το διαφορετικό) ή εξωτικό (μακάρι μια μέρα να γίνω αυτό το διαφορετικό).
Λείπει η εκτίμηση του διαφορετικού σαν κάτι ισότιμο, σαν πηγή πλούτου μιας κοινωνίας. Η υγεία μιας κοινωνίας εξαρτάται δε μεγάλο βαθμό από το πως χειρίζεται τη διαφορετικότητα.
Το μίσος έχει πίσω του πόνο. Στη ρητορική μίσους ο πόνος είναι υπαρκτός και για το θύτη και για το θύμα. Ο θύτης νιώθει ότι απειλείται η ταυτότητα του. Το θύμα νιώθει ότι επιβάλλεται να κρύψει την ταυτότητά για να παραμείνει ζωντανό. Η ρητορική μίσους ως προθάλαμος της βίας
Η ρητορική μίσους είναι συχνά ο ηθικός αυτουργός πίσω από εγκλήματα ενάντια σε μέλη μειονοτικών ομάδων. Το φάσμα της βίας έχει ως εξής :
λεκτική/συναισθηματική κακοποίηση → απειλή βίας → άμεση σωματική βία → έντονη σωματική βία → όπλα → θάνατος.
Για τον λόγο αυτό η ρητορική μίσους απαγορεύεται διά νόμου σε πολλά κράτη, καθώς σιγά σιγά νομιμοποιεί τη βία εναντίον συγκεκριμένων ομάδων.
Η γλώσσα που χρησιμοποιούμε μπορεί να διαιωνίσει τη βλάβη ενός καταπιεστικού συστήματος, ανεξάρτητα από το αν τα θύματα της καταπίεσης συνειδητοποιούν τις προσβολές.
Κάποιος μπορεί να καταπιέζεται χωρίς να το αντιλαμβάνεται. Για να μπορεί να το αντιληφθεί, χρειάζεται να μπορεί να αντέξει και τον πόνο. Η άρνηση της καταπίεσης, είναι και μια μορφή έμμεσης/ασυνείδητης άμυνας στον πόνο

Μια απίθανη ηλεκτρονική ορχήστρα από όπλα!

Ως μέρος της συνεχούς προσπάθειάς του να μετατρέψει τα όπλα σε μουσικά όργανα, ο Μεξικανός καλλιτέχνης Pedro Reyes κατασκεύασε μια ηλεκτρονική ορχήστρα. Με τον τίτλο «Αφοπλισμός», η ορχήστρα των οκτώ μουσικών οργάνων δημιουργήθηκε μέσα από μια συνεργασία με διάφορους μουσικούς στην πόλη του Μεξικού.

Η ομάδα συνέλεξε διάφορα  πιστόλια και καραμπίνες, τα οποία κατασχέθηκαν από διάφορα καρτέλ ναρκωτικών από το μεξικανικό στρατό και τα χρησιμοποίησε για την κατασκευή των μουσικών οργάνων που ελέγχονται από υπολογιστές και μπορούν να παίξουν μουσική με προγραμματισμό. «Τα αρνητικά συναισθήματα των ανθρώπων απέναντι στα όπλα πρέπει να μετατρέπονται σε θετικά. Ο καλύτερος τρόπος είναι να συνδυάσεις τα όπλα με κάτι όμορφο, όπως είναι η μουσική, για να αποβάλλεις από τον κόσμο το γεγονός ότι τα συνδέει μόνο με τον πόλεμο και το θάνατο», λέει ο καλλιτέχνης.

 

 

Αυτοτέστ ~ Εάν ακούς αυτούς τους ήχους, διαπιστώνεις την... ηλικία των αυτιών σου

Ένα τέλειο ανθρώπινο αυτί μπορεί να ακούσει συχνότητες από 20Hz έως 20KHz, ενώ ένα πιο ταλαιπωρημένο μεταξύ 50Hz και 16KHz. Επίσης, είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι όσο ο άνθρωπος μεγαλώνει και κουράζει τα αυτιά του, χάνει τη δυνατότητα να ακούει ένα φάσμα ήχων και συγκεκριμένα χάνει λίγο από τις πιο μπάσες και τις πιο ψηλές συχνότητες.

Αν θέλεις να υπολογίσεις την ηλικία της ακοής σου δεν έχεις παρά να κάνεις το παρακάτω τεστ .

Για μεγαλύτερη ακρίβεια καλό θα είναι να δεις το video σε ανάλυση 1080p και να χρησιμοποιήσεις ακουστικά.

Η μαγική δύναμη της αγάπης αλλάζει τη ζωή μας

Η αγάπη είναι τόσο σημαντική για την ψυχοσωματική μας ισορροπία όσο είναι και το νερό για τη βιολογική. Όσο περισσότερο αγαπούμε , τόσο πιο ‘γεμάτοι’ αισθανόμαστε σε συναισθηματικό επίπεδο και επιβεβαιωνόμαστε υπαρξιακά.

Όσο λιγότερο αγαπούμε ,τόσο περισσότερο ευάλωτοι γινόμαστεσε διάφορες αρνητικές καταστάσεις που επηρεάζουν την ψυχολογία μας ,όπως π.χ. η κατάθλιψη.
Η σύνδεση μεταξύ αισθημάτων αγάπης και καταθλιπτικών συμπτωμάτων , είναι αντιστρόφως ανάλογη. Δηλαδή όσο περισσότερη αγάπη είναι εμφανής στη ζωή μας τόσο λιγότερο ευάλωτοι παρουσιαζόμαστε , μπροστά στην ‘ασθένεια ‘ του αιώνα μας όπως έχει χαρακτηριστεί, την κατάθλιψη.
Η αγάπη είναι πιθανόν ένα από τα καλύτερα αντικαταθλιπτικά ,γιατί ένας από τους συνηθέστερους λόγους που οδηγούμαστε σε κατάθλιψη είναι η σκέψη ότι δεν μας αγαπάει κανείς .
Τα περισσότερα άτομα με κατάθλιψη δεν αγαπούν τους εαυτούς τους και δεν αισθάνονται ότι οι άλλοι τους αγαπούν. Επικεντρώνονται εξαιρετικά στους εαυτούς τους , γεγονός που τους καθιστά λιγότερο ελκυστικούς και τους αποθαρρύνει από την δυνατότητα ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων που θα τους βοηθήσουν να αγαπηθούν.
Υπάρχει ένας μύθος στους καιρούς μας ότι η αγάπη είναι κάτι που απλά συμβαίνει δίνοντας της έτσι μεγάλη τυχαιότητα.. Τα άτομα με κατάθλιψη λοιπόν, πολλές φορές παθητικά αναμένουν να βρεθεί κάποιος να τους εκδηλώσει αισθήματα αγάπης.
Όμως η αγάπη δεν αναπτύσσεται έτσι. Για να αγαπηθείς και να διαρκέσει αυτή η αγάπη χρειάζεται ενεργητικότητα , κοινωνικοποίηση καθώς και εκμάθηση κοινωνικών δεξιοτήτων.
Οι περισσότεροι εννοιολογικά κωδικοποιούμε την αγάπη μέσα από την λαϊκή κουλτούρα.’ Μαθαίνουμε’ ότι η αγάπη είναι κάτι μαγικό που μας δίνει φτερά.
Ωστόσο αυτή η εκλαϊκευμένη αντίληψη της αγάπης αποτελείται από μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αναπτύσσουμε και σχετίζονται με τον αυτοσκοπό της ‘διασκέδασης’.
Το υλιστικό πρότυπο μας μαθαίνει η προσοχή μας να έλκεται από οτιδήποτε έχει ως επακόλουθο την πρόσκαιρη ικανοποίηση. Έτσι λοιπόν αποκωδικοποιούμε ως αγάπη οτιδήποτε απλά αποσπά την προσοχή μας και παρουσιάζεται ως ερωτικό σκίρτημα ,γεμάτο ενθουσιασμό αλλά χωρίς ποιότητα..
Μια συνέπεια αυτού είναι το γεγονός ,ότι όταν βιώνουμε την πραγματική αγάπη αναστατωνόμαστε και απογοητευόμαστε γιατί αυτού του είδους η αγάπη δεν ταυτίζεται με το ανάλογο κοινωνικό πρότυπο της αγάπης. Κάποιοι από μας γινόμαστε απαιτητικοί και αγχωτικά διεκδικούμε την αγάπη όπως εμείς την έχουμε προκαθορίσει και ας είναι -όπως είπαμε πριν- λανθασμένα οροθετημένη.
Είναι λοιπόν απαραίτητο πριν προσπαθήσουμε να συσχετισθούμε με την αγάπη να αναρωτηθούμε για την ορθότητα του ιδιαίτερου τρόπου που αντιλαμβανόμαστε την αγάπη. Πολλές φορές η δική μας ερμηνεία για την αγάπη συσχετίζεται με συναισθήματα κατάθλιψης ,όταν αναλαμβανόμαστε ότι δεν μπορούμε να την βιώσουμε.
Παρακάτω προτείνω μια στρατηγική που πιθανότατα σας βοηθήσει να προσδοκήσετε πιο αισιόδοξα την αγάπη ,ως κάτι που μπορείτε και εσείς να γευθείτε:
Διαχωρίσετε τον ενθουσιασμό από την αγάπη. Ο ενθουσιασμός είναι το ψυχολογικό στάδιο ενός έντονου σκιρτήματος .
Είναι έντονο αλλά δεν έχει μεγάλη διάρκεια. Είναι το πρώτο στάδιο μιας μαγευτικής έλξης που όλα δείχνουν να είναι τέλεια. Κατά μέσο όρο αυτό το στάδιο διαρκεί περίπου έξι μήνες. Υπό συνθήκες μπορεί να οδηγήσει στην δημιουργία αισθημάτων αγάπης ,για αυτό το λόγο λοιπόν δεν είναι επιθυμητό να αυθυποβάλλεστε πως κάθε φορά που νιώθετε το σκίρτημα ότι σίγουρα θα εξελιχθεί σε αγάπη.
Για να είσαστε σε θέση να βιώσετε την αγάπη είναι επιθυμητό να έχετε την κατάλληλη ψυχολογία καθώς και να διαθέτετε την ανάλογη προσωπικότητα. Ο Έρικ Φρομ προσδιόρισε την αγάπη ως ‘πράξη θέλησης’ .Αυτό σημαίνει ότι οι ίδιοι δίνετε τα κίνητρα στον εαυτό σας για να συναντηθείτε κάποια στιγμή με την αγάπη. Ο τολμών νικά εξάλλου.
Η κοινωνικοποίηση σας εξαρτάται άμεσα από τις μεθόδους επικοινωνίας που χρησιμοποιείτε .Αυτή η επικοινωνία θα σας βοηθήσει να αισθανθείτε ότι κάποιος σας κατανοεί και ότι δεν είστε μόνοι. Θωρακίζετε τον εαυτό σας λοιπόν απέναντι στην κατάθλιψη και στις θλιβερές σκέψεις ότι θα είστε παντοτινά μόνοι σας.
Πάντα υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ δυο ανθρώπων και ακόμα και όταν μια σχέση εξελίσσεται καλά αυτές θα αναδύονται.
Το σημαντικό σε αυτό το στάδιο είναι να εντοπίσετε τις διαφορές αυτές και να τις διαπραγματευτείτε από κοινού, έτσι ώστε να μη σας απομακρύνουν από το σύντροφο σας και δηλητηριαστεί η σχέση. Αυτό γίνεται συνήθως κατανοώντας το κοινωνικό και πολιτιστικό υπόβαθρο του άλλου όπως και με το να μπορείτε να εκφράσετε στο σύντροφο σας ποιοι είσαστε και τι θέλετε ξεκάθαρα.
Όταν οι διαφορές σας κοινοποιηθούν και στους δυο ,τις επεξεργάζεστε μαζί μέχρι να οδηγηθείτε σε ένα κοινό στάδιο όπου και οι δυο αισθάνεστε ασφαλείς και μπορείτε να παρουσιάζεστε όπως πραγματικά είστε χωρίς να καταπιέζεστε .
Επικεντρωθείτε στο σύντροφο σας. Αποκρυπτογραφήστε τις ανάγκες του και μην ασχολείστε αποκλειστικά με το αν σας συμπεριφέρεται καλά και με το τι κερδίζετε εσείς από αυτή τη σχέση.
Τί πραγματικά χρειάζεται ο σύντροφος σας ώστε να αισθάνεται καλά? Αυτή ομολογουμένως είναι μια αρκετά δύσκολη ικανότητα να μαθευτεί λόγω της κοινωνικής κουλτούρας μας η οποία μας επιβάλλει να «φοράμε» ένα ναρκισσιστικό προσωπείο όπου κάτω από αυτό ,οι ανάγκες μας και μόνο, προσελκύουν την προσοχή μας .

Φυσικά σε όλη την διαδικασία δεν ξεχνάτε την ύπαρξη σας, βεβαιωνόσαστε ότι φροντίζετε ποιοτικά και τον εαυτό σας.
Συχνά η κατάθλιψη κρατά εγκλωβισμένους τους ανθρώπους στους εαυτούς τους ,έτσι ώστε να αδυνατούν να προσηλωθούν στους άλλους άρα δεν μπορούν και να μάθουν να αγαπούν. Όσο περισσότερο ασχολείστε με τους άλλους και μαθαίνετε να αλληλεπιδράτε και αναγνωρίζετε /ανταποκρίνεστε στις ανάγκες των άλλων τόσο πιο «διαβασμένοι» θα είστε για να μπορείτε να αγαπήσετε.
Η «πραγματικότητα» της κατάθλιψης δεν είναι η μόνη που μπορεί να ερμηνεύσει τα καθημερινά φαινόμενα. Η πραγματικότητα του αγαπημένου σας είναι εξίσου σημαντική με τη δική σας και είναι πολύ θετικό να το αναγνωρίσετε αυτό. Αν βρίσκεστε σε καταθλιπτικό στάδιο προσπαθήσετε να ξεφύγετε από την εγωκεντρική διάσταση που συντηρεί την κατάθλιψη σας.
Πολλές φορές επίσης η κατάθλιψη σας είναι δυνατόν να σχετίζεται με ευερεθιστότητα απέναντι σε καταστάσεις απόρριψης σας.
Λόγω χαμηλής αυτοεκτίμησης που συνεπάγεται η κατάθλιψη ,οποιαδήποτε δυσαρμονία στη σχέση σας αυτόματα αποκωδικοποιείται από σας τους ίδιους ως δική σας ‘ανικανότητα’ .
Η ‘ανικανότητα’ που οι ίδιοι λοιπόν αποδίδετε σε σας, ασυνείδητα σας επιβεβαιώνει ότι αξίζετε μια απορριπτική συμπεριφορά από το σύντροφο σας .
Όμως έτσι τελικά η απόρριψη σας στην πραγματικότητα γεννιέται από τον δικό σας λανθασμένο τρόπο μετάφρασης κάποιου υπαρκτού ή μη υπαρκτού προβλήματος στη σχέση και ενδυναμώνει την κατάθλιψη.
Πριν σας αγαπήσουν είναι αναγκαίο να αγαπάτε τους εαυτούς σας και να ενδυναμώσετε την αυτοαντίληψη σας
Ένας αποτελεσματικός τρόπος να αντισταθείτε σε αυτό το φαινόμενο είναι να συνειδητοποιήσετε ότι αυτός ο αυτόματος τρόπος σκέψης είναι δυνατός αλλά εικονικός ,δηλαδή υπόκειται σε αλλαγή. Υπό την μορφή εσωτερικού διαλόγου διορθώστε την λανθασμένη εκτίμηση σας και πείτε π.χ: ‘δεν με απορρίπτει πραγματικά ο σύντροφος μου,
αυτή δεν είναι πραγματική επιβεβαίωση προβληματικότητας μου’ ή ‘δεν πρέπει να αυτοκατηγορούμαι, είναι κάτι που δεν ήξερα να αντιμετωπίσω αλλά τώρα προσπαθώ γενναία’.
Όταν λοιπόν ερμηνεύσετε την κατάσταση με ένα διαφορετικό τρόπο τότε μπορείτε να προσπαθήσετε να δράσετε ενεργητικότερα και δυναμικότερα μέσα στη σχέση .Εδώ λοιπόν επιβεβαιώνεται ο αρχαίος μας προγονός ,φιλόσοφος Επίκτητος που διακήρυξε ότι δεν επηρεαζόμαστε τόσο από τα φαινόμενα όπως συμβαίνουν αλλά πολύ περισσότερο από τον τρόπο που τα ερμηνεύουμε.

Απίστευτο! Έζησε 18 μήνες χωρίς κεφάλι!

Τελικά δεν υπάρχουν μόνο άνθρωποι χωρίς μυαλό …Απόδειξη αποτελεί ο Mike, το κοτόπουλο που κατάφερε να ζήσει 18 μήνες χωρίς κεφάλι!

Συνέβη τον Απρίλιο του 1945. Ο Mike, το “Ακέφαλο Κοτόπουλο”, ήταν να θυσιαστεί για να κάνει ένας αγρότης, το δείπνο στην πεθερά του. Το μενού περιελάμβανε κοτόπουλο ….
Δυστυχώς ή ευτυχώς, εξαρτάται πως το βλέπει κανείς, ο αγρότης αστόχησε. Το τσεκούρι του άφησε ανέπαφα το ένα αυτί και το μεγαλύτερο μέρος του εγκεφάλου του πουλιού.
Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα κοτόπουλα που τρέχουν γύρω – γύρω όταν τους κόβουν το κεφάλι, ο Mike έκανε σε να μην είχε χάσει το κεφάλι του ποτέ και συνέχισε να λειτουργεί όπως ένα κανονικό πουλί.

Ο Olsen κάθισε σε μία γωνία και περίμενε το πουλί να πεθάνει. Όταν όμως είδε ότι το κάτι τέτοιο δεν θα συνέβαινε, αποφάσισε να αλλάξει το μενού την ημέρας και να φροντίσει το άτυχο – ή τυχερό- πουλί.
Του έδωσε να πιει γάλα και νερό από τον ανοικτό οισοφάγο του, χρησιμοποιώντας ένα σταγονόμετρο και έριξε στον λαιμό του μικρά κομμάτια χαλικιού για να βοηθήσουν το στομάχι στο άλεσμα των τροφών.

Ο Mike από την αρχή μπόρεσε να περπατήσει, αλλά δεν είχε καλή ισορροπία. Σύντομα, όμως, βρήκε νέο κέντρο βάρους για να περπατά πιο σταθερά και συνήθισε την νέα του κατάσταση. Δεν μπορούσε πια να κράξει, αλλά έβγαζε έναν περίεργο ήχο.
Μετά από λίγο καιρό ο Olsen πήγε το πουλί στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα για να το μελετήσουν. Εκεί του έδωσαν και τον χαρακτηρισμό “Ακέφαλο Κοτόπουλο”.
Φωτογραφήθηκε για όλα τα μεγάλα περιοδικά και τις εφημερίδες της εποχής και ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του σαν αξιοθέατο. Δεν άργησε να γυρίσει όλο τον κόσμο, μαζί με άλλα “περίεργα” ζώα, όπως ένα δικέφαλο μοσχάρι. Μαζί με τον Mike ταξίδευε και ένα κεφάλι κοτόπουλου, που βρισκόταν σε ένα βάζο και το παρουσίαζαν σαν δικό του.
Στο αποκορύφωμα της καριέρας του ο Mike κέρδιζε για τον ιδιοκτήτη του 4.500$ το μήνα, δηλαδή περίπου 56.000$ με σημερινά λεφτά. Η είσοδος για να δει κάποιος το πουλί κόστιζε 25 σεντς, πράγμα που σημαίνει ότι υπήρχαν πολλοί περίεργοι άνθρωποι …
Δυστυχώς (και εδώ είναι δυστυχώς!), η δημοτικότητα του Mike έκανε πολλούς ανθρώπους να δοκιμάζουν να αποκεφαλίσουν τις κότες τους με τον ίδιο τρόπο, ώστε να αποκτήσουν το δικό τους “Ακέφαλο Κοτόπουλο”. Μια από αυτές κατάφερε να ζήσει 11 ημέρες, αλλά οι υπόλοιπες πέθαιναν πολύ γρήγορα.
Όπως πολλές άλλες διάσημες προσωπικότητες, ο Mike απεβίωσε στο δωμάτιο ενός μοτέλ. Πνίγηκε. Ένα συχνό πρόβλημα που αντιμετώπιζε από όταν έχασε το κεφάλι του ήταν ότι πνιγόταν μόνος του με τη βλέννα του. Οι Olsen πάντα είχαν μαζί τους σύριγγες, ώστε να τραβούν τη βλέννα και να τον βοηθούν να αναπνέει. Όμως, ένα βράδυ και ενώ κοιμόντουσαν, άκουσαν τον Mike να μην μπορεί να αναπνεύσει. Έψαχναν το δωμάτιο να βρουν μια σύριγγα για να τον σώσουν, αλλά δεν έβρισκαν πουθενά …
Στην αυτοψία που ακολούθησε, διαπιστώθηκε ότι το τσεκούρι δεν είχε αγγίξει την καρωτίδα του πουλιού και ότι το αίμα έπηξε γρήγορα, με αποτέλεσμα να το σώσει από την αιμορραγία. Επειδή, οι βασικές λειτουργίες του σώματος, όπως η αναπνοή και η καρδιά, καθώς και οι αντανακλαστικές κινήσεις ελέγχονται μέσω εγκεφάλου, που στην περίπτωση του Mike δεν είχε “πειραχτεί”, κατάφερε να ζει και να λειτουργεί σχεδόν φυσιολογικά για 18 μήνες.
Μπορεί ο Mike να κατάφερε να ζήσει μόνο 1,5 χρόνο, όμως η πόλη από την οποία καταγόταν (Fuita) δεν τον ξεχνά. Μάλιστα, κάθε χρόνο διοργανώνει την “Ημέρα του Ακέφαλου Κοτόπουλου”, το τρίτο Σαββατοκύριακο του Μαΐου, η οποία περιλαμβάνει διάφορες εκδηλώσεις.
Όπως έχει γραφτεί και στην επίσημη ιστοσελίδα Mike the Headless Chicken:
“Η θέληση του Mike να ζήσει, εξακολουθεί να αποτελεί πηγή έμπνευσης. Είναι θετικό το να ξέρεις ότι μπορείς να ζήσεις μια φυσιολογική ζωή, ακόμα και αν έχεις χάσει το μυαλό σου”.

Μουσική με ποτήρια.