Γι’ αυτό και η γυναικεία μορφή, ιδίως η μορφή της ιέρειας, κατείχε ιδιαίτερη θέση μέσα στον Ελληνικό πολιτισμό. Η ιέρεια δεν παρουσιαζόταν ως σκιά ή ως ύπαρξη που έπρεπε να εξαφανιστεί πίσω από την απόκρυψη του σώματος, αλλά ως φορέας φωτός, ρυθμού και τελετουργικής παρουσίας. Η μορφή της γινόταν μέρος της ίδιας της ιερότητας.
Οι αρχαίες Ελληνίδες επιμελούνταν ιδιαίτερα την εμφάνισή τους. Η ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα θεωρούνταν ένδειξη ευγένειας και υψηλής κοινωνικής θέσης, ενώ χρησιμοποιούνταν ακόμη και λευκός μόλυβδος για την επίτευξη μεγαλύτερης λευκότητας. Τα μαλλιά κατείχαν ξεχωριστή σημασία. Οι ξανθοί, χρυσοί ή κοκκινωποί τόνοι θεωρούνταν ιδιαίτερα ελκυστικοί και συχνά συνδέονταν με ηρωικές ή σχεδόν θεϊκές μορφές. Η Ωραία Ελένη, η κατεξοχήν ενσάρκωση του ελληνικού κάλλους, περιγράφεται ως μορφή λαμπρή, φωτεινή και σχεδόν υπερκόσμια.
Στις τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου της Θήρας βλέπουμε γυναίκες με περίτεχνες κόμμωσεις, βαμμένα χείλη, κοσμήματα και πολύχρωμα ενδύματα. Η γυναικεία παρουσία δεν αποσύρεται στο σκοτάδι. Αντίθετα, λούζεται στο φως και συμμετέχει ενεργά στη μυσταγωγία της ζωής και της φύσεως. Το σώμα δεν θεωρείται πηγή ενοχής, αλλά φορέας ζωής, τελετουργίας και ιερής συμμετοχής στον κόσμο.
Αυτή η αντίληψη φτάνει στην υψηλότερη συμβολική της έκφραση στις Καρυάτιδες του Ερεχθείου. Οι περίφημες κόρες με τις βαριές πλεξούδες και τα μακριά πτυχωτά ενδύματα δεν είναι απλές διακοσμητικές μορφές. Η γυναικεία μορφή μετατρέπεται εδώ σε αρχιτεκτονικό μέτρο και στήριγμα του ναού. Τα μαλλιά τους πέφτουν σαν τελετουργικές ροές πάνω στους ώμους και την πλάτη, ενώ η στάση τους αποπνέει ηρεμία, δύναμη και μυστική μεγαλοπρέπεια. Δεν υπάρχει φόβος απέναντι στο σώμα. Υπάρχει εξύψωση και ιεροποίηση της μορφής.
Οι αρχαίες Ελληνίδες ιέρειες συμμετείχαν σε πομπές, καθαρμούς και μυστήρια φορώντας λευκά ή πολύχρωμα πέπλα, κοσμήματα και ενδύματα που τόνιζαν την ιερή αξιοπρέπεια της παρουσίας τους. Το κάλυμμα της κεφαλής υπήρχε, αλλά λειτουργούσε διαφορετικά από ό,τι σε μεταγενέστερες εποχές. Δεν απέβλεπε στην εξαφάνιση της γυναικείας μορφής, αλλά στην πλαισίωση και ανάδειξη της ιερότητάς της. Το πρόσωπο παρέμενε φανερό, διότι το πρόσωπο θεωρούνταν φορέας παρουσίας και όχι πηγή αμαρτίας.
Στον μεταγενέστερο ασκητικό Χριστιανισμό, και ιδιαίτερα στην Ορθόδοξη μοναστική παράδοση, εμφανίζεται μια εντελώς διαφορετική αντίληψη περί σώματος και ιερότητας. Το μαύρο ράσο, η πλήρης κάλυψη των μαλλιών και συχνά μεγάλου μέρους του προσώπου, η απουσία κοσμημάτων και η συσκότιση της μορφής εκφράζουν μια πνευματικότητα αποταγής και άρνησης του κοσμικού κόσμου. Το σώμα δεν θεωρείται πλέον πιθανή αντανάκλαση της κοσμικής αρμονίας, αλλά πεδίο πειρασμού που πρέπει να ελεγχθεί και να αποσιωπηθεί.
Το μαύρο χρώμα αποκτά έτσι ιδιαίτερη ψυχολογική και συμβολική βαρύτητα. Το λευκό, το χρυσό και τα φωτεινά χρώματα συνδέονται διαχρονικά με ζωή, άνοιγμα, καθαρότητα και παρουσία. Αντίθετα, το μαύρο δημιουργεί αίσθηση εσωστρέφειας, αποστάσεως, πένθους και αποκοπής από τον εξωτερικό κόσμο. Η αρχαία Ελληνίδα ιέρεια εμφανίζεται ως μορφή που συμμετέχει στο φως του κόσμου. Η ορθόδοξη μοναχή ως μορφή που αποσύρεται από αυτό.
Αυτή η διαφορά δεν είναι μόνο αισθητική. Είναι βαθιά κοσμοθεωρητική και μεταφυσική. Ο αρχαίος Ελληνικός κόσμος αντιμετώπιζε τη φύση, το σώμα και την ομορφιά ως μέρη μιας ιερής κοσμικής τάξεως. Η συμμετρία του σώματος, η αρμονία της μορφής, η περιποιημένη κόμη και το φωτεινό ένδυμα θεωρούνταν αντανάκλαση της ίδιας της αρμονίας του σύμπαντος. Το θείο μπορούσε να αποκαλυφθεί μέσα από το κάλλος.
Αντίθετα, ο ασκητικός Χριστιανισμός διαμόρφωσε συχνά μια ψυχολογία καχυποψίας απέναντι στο σώμα και στην αισθητική ακτινοβολία. Η κάλυψη της κεφαλής, η απόκρυψη της κόμης, η αυστηρότητα του μαύρου ενδύματος και η αποφυγή κάθε εξωτερικής λαμπρότητας εκφράζουν την ανάγκη απομακρύνσεως από τον κόσμο και τις ηδονές του. Εκεί όπου η αρχαία ιέρεια στεκόταν ως φωτεινή παρουσία μέσα στο ιερό, η μοναχή καλείται να εξαφανίσει την ατομική της εικόνα μέσα στη σκιά της ασκήσεως.
Ακόμη και οι ίδιοι οι χώροι λατρείας αντανακλούν αυτές τις δύο διαφορετικές κοσμοθεωρίες. Οι αρχαίοι Ελληνικοί ναοί ήταν γεμάτοι φως, χρώμα, μάρμαρο, αναλογίες και ορατότητα. Το ιερό παρουσιαζόταν ως αποκάλυψη του κόσμου μέσα στην ομορφιά του. Αντίθετα, ο μοναστικός χώρος οδηγείται συχνά στη σκιά, στη λιτότητα, στη σιωπή και στημο πένθος Το ιερό αναζητείται όχι μέσα στη φανέρωση του κόσμου, αλλά μέσα στην απομάκρυνση από αυτόν. Η σωτηρία είναι σχετίζεται με τον θάνατο και την ανάσταση νεκρών. Μια μεταφυσική σωτηρία της ψυχής την οποία συναντούμε και στην αρχαία Ελλάδα, αλλά με διαφορετικό τρόπο.
Έτσι αποκαλύπτονται δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις περί ιερότητας και θηλυκού συμβολισμού. Στην αρχαία Ελλάδα η γυναίκα μπορούσε να γίνει σύμβολο κοσμικής αρμονίας, φωτός και ζωντανής παρουσίας του θείου μέσα στη φύση και στην πόλη. Η μορφή της εξυψωνόταν και γινόταν φορέας μυσταγωγίας. Στον μεταγενέστερο μοναχισμό, αντίθετα, η γυναίκα καλείται να αποσυρθεί από την εξωτερική ακτινοβολία, να καλύψει το σώμα και τα μαλλιά της και να στραφεί προς μια πνευματικότητα αποκοπής από τον αισθητό κόσμο.
Και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται η βαθύτερη ιστορική αντίθεση ανάμεσα στους δύο πολιτισμούς: ο αρχαίος Ελληνικός κόσμος έβλεπε το κάλλος ως δρόμο προς το θείο, ενώ ο ασκητικός Χριστιανικός κόσμος φοβήθηκε συχνά το σωματικό κάλλος ως πιθανή πηγή πτώσεως.
ΔΕΣ:
- Η γυναίκα στην Αγία Γραφή
- Γυναίκα και Εκκλησία – Πώς ο Χριστιανισμός απαξίωσε τη γυναίκα
- Η γυναίκα στον Χριστιανισμό και στην Ορθοδοξία
- Θρησκευτικός μισογυνισμός και πατριαρχική εξουσία
- Γυναίκα, δουλεία και ελευθερία στην ελληνική αρχαιότητα
- Η θέση της γυναίκας, στην Αθήνα και στη Σπάρτη
- ΚΑΛΟΓΕΡΙΣΤΙΚΕΣ ΨΥΧΑΝΩΜΑΛΙΕΣ
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου