Η έννοια της αυτοεικόνας ενσωματώνεται στην ταυτότητά μας ήδη από νεαρή ηλικία, ωστόσο φαίνεται να επηρεάζει ιδιαίτερα το στάδιο της εφηβείας. Οι έφηβοι εξαιτίας των ραγδαίων βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών αλλαγών που υφίστανται είναι πιο επιρρεπείς στην κριτική και στην ανάπτυξη αρνητικής εικόνας σώματος.
Η αρνητική αυτοεικόνα αναφέρεται στο σύνολο των δυσάρεστων σκέψεων και συναισθημάτων που μπορεί ο έφηβος να διαμορφώσει σχετικά με την εξωτερική του εμφάνιση.
Σύμφωνα με έρευνες, η δυσαρέσκεια σώματος αποτελεί ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο. Ενώ παραδοσιακά εμφανίζεται σε μεγαλύτερο ποσοστό στα νεαρά κορίτσια, πλέον φαίνεται να επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό και τα αγόρια. Αυτές οι δυσλειτουργικές πεποιθήσεις ενδέχεται να αποβούν πλήγμα στην αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση του εφήβου και να τον οδηγήσουν σε συμπεριφορές που δεν προάγουν την υγεία.
Γιατί οι έφηβοι επηρεάζονται περισσότερο από την εικόνα σώματος;
Η έντονη επίδραση της εικόνας σώματος στη διαμόρφωση της ταυτότητας του εφήβου έχει σαφή βιολογική βάση. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας, η έκκριση ορμονών οδηγεί σε ταχεία ανάπτυξη και σταδιακή ωρίμανση τόσο σε σωματικό όσο και σε εγκεφαλικό επίπεδο.
Πολλές φορές οι έφηβοι δεν μπορούν να συμβαδίσουν με τις αλλαγές αυτές με αποτέλεσμα την πρόκληση συναισθημάτων άγχους και ανασφάλειας σχετικά με την εξωτερική τους εμφάνιση. Παράλληλα, αυξάνεται η ανάγκη για αποδοχή, ιδιαίτερα από τους συνομηλίκους τους, καθώς και το αντίθετο φύλο. Το γεγονός αυτό έχει ως επακόλουθο το να επιχειρούν να καλύψουν την ανάγκη αυτή μέσα από την εικόνα του σώματός τους. Έτσι, η αυτοεικόνα λαμβάνει πρωταρχικό ρόλο στην καθημερινή τους ζωή, ενώ συχνά συγχέεται με την αυταξία τους.
Η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ιδιαίτερα εκείνων που βασίζονται στην προβολή της εικόνας (όπως το Instagram και το TikTok) αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των εφήβων. Η συνεχής έκθεσή τους σε ιδανικά, μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς έχει αποδειχθεί πως αποτελεί σημαντικό παράγοντα διαμόρφωσης αρνητικής εικόνας σώματος. Η διαρκής και συχνά άκριτη εσωτερίκευση πληθώρας εικόνων που προβάλλουν εξαιρετικά γυμνασμένα ή πολύ αδύνατα σώματα και πρόσωπα δίχως την παραμικρή ατέλεια, καλλιεργεί ανασφάλειες και αίσθημα σύγκρισης και ανεπάρκειας. Αυτό το διαρκές κυνήγι της εξιδανικευμένης εικόνας καταλήγει σε δυσαρέσκεια σχετικά με την εμφάνισή τους και δεν τους επιτρέπει να εκτιμήσουν τη μοναδικότητά τους στην ευαίσθητη αυτή ηλικιακή φάση.
Τέλος, οι ενήλικες και κυρίως το οικογενειακό περιβάλλον μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι σχετίζονται με το σώμα τους, τόσο αρνητικά όσο και θετικά.
Μελέτες έδειξαν πως η επίδραση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και η επακόλουθη σύγκριση με τα προβαλλόμενα πρότυπα ήταν ασθενέστερη σε οικογένειες που έδιναν βάση στην υγιή εικόνα σώματος και έθεταν όρια στον χρόνο χρήσης του διαδικτύου.
Αντίθετα, υποτιμητικά σχόλια από γονείς απευθυνόμενα είτε στους εφήβους είτε ακόμη και στην προσωπική τους σωματική διάπλαση φάνηκε να ενισχύουν τη δυσαρέσκεια σώματος. Συνολικά, τα ενήλικα μέλη της οικογένειας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αυτοεικόνα των εφήβων, τόσο άμεσα (μέσω σχολίων και κριτικής) όσο και έμμεσα (διατροφικές συνήθειες γονέων, στάση απέναντι στο σώμα τους).
Όταν η αρνητική εικόνα σώματος γίνεται επικίνδυνη
Η δυσαρέσκεια με την εικόνα σώματος αποτελεί προγνωστικό παράγοντα πολλαπλών ανθυγιεινών συμπεριφορών μεταξύ των εφήβων.
Η έκλυση αρνητικών συναισθημάτων που πηγάζει από την εξωτερική τους εμφάνιση μπορεί να βλάψει σημαντικά την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή τους. Συγχρόνως, η ενασχόληση με την εμφάνιση ενδέχεται να αγγίξει τα όρια της εμμονής, με τους νέους να επενδύουν δυσανάλογα πολύ χρόνο στο να ανησυχούν ή να ασχολούνται με την τελειοποίηση της εικόνας τους. Τέτοια μοτίβα επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής τους και δυσχεραίνουν την ομαλή ψυχοκοινωνική τους εξέλιξη.
Η εικόνα σώματος συνδέεται στενά με την ψυχική υγεία. Δεν είναι σπάνιο να εμφανίζονται συμπτώματα κατάθλιψης και αγχώδους διαταραχής σε εφήβους που βιώνουν έντονη συναισθηματική επιβάρυνση εξαιτίας της αίσθησης ότι δεν ανταποκρίνονται στα κοινωνικά πρότυπα εμφάνισης.
Η αρνητική αυτοεικόνα συσχετίζεται επίσης με κοινωνική απόσυρση και αποφυγή, με τους νέους να αποφεύγουν δραστηριότητες όπως η συμμετοχή τους σε αθλητικές δράσεις λόγω της δυσαρέσκειας με το σώμα τους. Αυτό έχει άμεση επίδραση στην κοινωνικοποίησή τους, που αποτελεί σημαντικό κομμάτι της εφηβείας και ενδεχομένως να επηρεάσει τις διαπροσωπικές τους σχέσεις και τη μετέπειτα ενήλικη ζωή τους.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η έντονα αρνητική εικόνα σώματος μπορεί να συσχετιστεί με την εμφάνιση δυσλειτουργικών διατροφικών συμπεριφορών καθώς και συμπεριφορών με στόχο την απώλεια βάρους. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται: οι εξαντλητικές δίαιτες χωρίς την καθοδήγηση ειδικού, η αποφυγή ορισμένων τροφών, η υπερβολική άσκηση, η επιτηδευμένη παράλειψη γευμάτων και η χρήση φαγητού ως εργαλείο συναισθηματικής ρύθμισης. Όταν οι συγκεκριμένες πρακτικές επιμένουν, επηρεάζοντας σε σημαντικό βαθμό τη σωματική και ψυχική υγεία του εφήβου ενδέχεται να οδηγήσουν στο φάσμα των διατροφικών διαταραχών. Αξίζει να σημειωθεί πως η αρνητική αυτοεικόνα δεν οδηγεί αυτόματα σε διατροφική διαταραχή, αλλά αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνισή τους.
Οι διατροφικές διαταραχές αποτελούν σοβαρές ψυχικές διαταραχές οι οποίες περιλαμβάνουν διαταραγμένη σχέση με το φαγητό, δυσλειτουργικά διατροφικά μοτίβα και αρνητική εικόνα σώματος. Εμφανίζονται πιο συχνά κατά την περίοδο της εφηβείας και επηρεάζουν σε σοβαρό βαθμό τη συμπεριφορά, την ψυχική και τη σωματική υγεία σε σημείο που ενδέχεται να εξελιχθούν σε εν δυνάμει απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις. Οι πιο συχνές είναι η νευρική ανορεξία (anorexia nervosa), η βουλιμία (bulimia nervosa) και η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας (binge eating disorder). Πρόκειται για μια από τις σοβαρότερες επιπτώσεις της αρνητικής εικόνας σώματος στην εφηβεία και η αντιμετώπισή τους απαιτεί τη συνεργασία διαφορετικών επαγγελματιών υγείας, με σκοπό την ολιστική υποστήριξη του εφήβου.
Συνοψίζοντας, ο τρόπος με τον οποίο οι έφηβοι σχετίζονται με το σώμα τους και η έντονη ανησυχία και δυσαρέσκεια γύρω από την εμφάνισή τους συνθέτουν ένα δαιδαλώδες ζήτημα με πληθώρα ψυχολογικών και κοινωνικών προεκτάσεων.
Η ενίσχυση μιας υγιούς σχέσης με το σώμα, η αποδοχή της μοναδικότητας και διαφορετικότητας του κάθε ατόμου και η καλλιέργεια της αυτοεκτίμησης μπορούν να δράσουν προστατευτικά έναντι των επιπτώσεων της αρνητικής αυτοαντίληψης.
Τέλος, η έγκαιρη αναγνώριση δυσλειτουργικών μοτίβων σε συνδυασμό με την υποστηρικτική στάση τόσο του οικογενειακού όσο και του κοινωνικού περιβάλλοντος του νέου μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στην ψυχική του ευημερία, ώστε η εφηβεία να αποτελεί περίοδο προσωπικής εξέλιξης και όχι διαρκούς σύγκρισης με ουτοπικά πρότυπα εμφάνισης.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου