Η Λαοδίκεια ήταν ήδη από την ελληνιστική εποχή μία από τις σημαντικές πόλεις της δυτικής Ανατολίας. Ιδρύθηκε τον 3ο αιώνα προ κοινής χρονολόγησης (π.κ.χ.) από τον Αντίοχο Β΄ Θεό της δυναστείας των Σελευκιδών και πήρε το όνομά της από τη σύζυγό του Λαοδίκη. Η πόλη εξελίχθηκε σε ακμαίο οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο, γνωστό ιδιαίτερα για την υφαντουργία και το εμπόριό της. Ακόμη και όταν εντάχθηκε στη ρωμαϊκή διοικητική δομή, η πολιτισμική της ταυτότητα παρέμεινε Ελληνική: η γλώσσα, η παιδεία και η δημόσια ζωή συνέχισαν να λειτουργούν μέσα στο πλαίσιο της ελληνικής παράδοσης.
Σε αυτό το ιστορικό και πολιτισμικό περιβάλλον εντάσσεται και το νέο εύρημα. Το άγαλμα βρέθηκε στο οπίσθιο τμήμα του σκηνικού οικοδομήματος του θεάτρου, στον χώρο πίσω από τη σκηνή. Το σημείο εύρεσης υποδηλώνει ότι το γλυπτό αποτελούσε μέρος του μνημειακού διακόσμου του θεάτρου. Στις πόλεις της ανατολικής Μεσογείου κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, τα θέατρα συχνά διαμορφώνονταν ως μεγαλοπρεπείς δημόσιοι χώροι που συνδύαζαν αρχιτεκτονική, γλυπτική και ιδεολογικό συμβολισμό. Αγάλματα θεών και ηρώων τοποθετούνταν σε κόγχες ή ανάμεσα σε κίονες της σκηνής, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή πρόσοψη που λειτουργούσε ως πολιτισμικό και θρησκευτικό σύμβολο της πόλης.
Το άγαλμα της Αθηνάς έχει ύψος περίπου δύο μέτρα και είναι λαξευμένο σε λευκό μάρμαρο. Παρότι το κεφάλι δεν έχει βρεθεί μέχρι στιγμής και ορισμένα τμήματα των χεριών έχουν υποστεί φθορές, το σώμα της μορφής σώζεται σε πολύ καλή κατάσταση. Η θεά απεικονίζεται όρθια, ντυμένη με μακρύ ένδυμα με έντονες πτυχώσεις. Στο στήθος φέρει την αιγίδα το χαρακτηριστικό προστατευτικό ένδυμα που συνδέεται με τη μυθολογία της, πάνω στην οποία διακρίνεται το γοργόνειο - δηλαδή η κεφαλή της Μέδουσας - πλαισιωμένη από φίδια.
Ένα αξιοσημείωτο στοιχείο του γλυπτού είναι ότι το πίσω μέρος του δεν είναι πλήρως επεξεργασμένο. Αυτό δείχνει ότι το έργο δεν προοριζόταν να παρατηρείται από όλες τις πλευρές, αλλά πιθανότατα ήταν τοποθετημένο σε αρχιτεκτονική θέση, ίσως ανάμεσα σε κίονες της σκηνής του θεάτρου, όπου θα ήταν ορατό κυρίως από μπροστά.
Οι αρχαιολόγοι χρονολογούν το άγαλμα στην περίοδο του Οκταβιανού Αύγουστου, δηλαδή στο τέλος του 1ου αιώνα π.κ.χ. ή στις αρχές του 1ου αιώνα μ.κ.χ. Η χρονολόγηση αυτή σημαίνει ότι το έργο δημιουργήθηκε σε μια εποχή κατά την οποία η πόλη βρισκόταν ήδη υπό ρωμαϊκή κατοχή. Ωστόσο, το καλλιτεχνικό ύφος του αγάλματος είναι σαφώς ελληνικό. Η στάση της μορφής, η απόδοση του ενδύματος και τα εικονογραφικά στοιχεία παραπέμπουν άμεσα στην παράδοση της κλασικής ελληνικής γλυπτικής.
Το φαινόμενο αυτό δεν είναι ασυνήθιστο. Στην εποχή του Αυγούστου παρατηρείται σε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μια έντονη στροφή προς την αισθητική της κλασικής Ελλάδας. Οι καλλιτέχνες αντλούσαν πρότυπα από τα μεγάλα έργα του 5ου και 4ου αιώνα π.κ.χ., δημιουργώντας νέα έργα που μιμούνταν ή επαναδιατύπωναν τα παλαιότερα αυτά πρότυπα. Με αυτή την έννοια, το άγαλμα της Λαοδίκειας μπορεί να χαρακτηριστεί ως έργο της ρωμαϊκής εποχής, αλλά της Ελληνικής καλλιτεχνικής παράδοσης.
Η επιλογή της Αθηνάς ως κεντρικής μορφής στον δημόσιο χώρο μιας πόλης της Μικράς Ασίας δεν είναι τυχαία. Η θεά συνδεόταν όχι μόνο με τη σοφία και τη στρατηγική, αλλά και με την έννοια της οργανωμένης πολιτικής κοινότητας. Σε πολλές Ελληνικές πόλεις η παρουσία της συμβόλιζε την παιδεία, την τεχνική γνώση και τη σταθερότητα των θεσμών.
Η νέα αυτή ανακάλυψη συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της καλλιτεχνικής ζωής των Ελληνικών πόλεων της Ανατολής κατά τους πρώτους αιώνες της ρωμαϊκής κυριαρχίας. Δείχνει ότι ακόμη και μέσα στο πλαίσιο της αυτοκρατορικής διοίκησης, οι τοπικές κοινωνίες συνέχισαν να εκφράζονται μέσα από μορφές και σύμβολα που ανήκαν στην Ελληνική πολιτισμική τους κληρονομιά.
Έτσι, το άγαλμα της Αθηνάς της Λαοδίκειας δεν αποτελεί απλώς ένα εντυπωσιακό αρχαιολογικό εύρημα. Είναι ταυτόχρονα μια μαρτυρία για τη μακρά διάρκεια και την προσαρμοστικότητα της ελληνικής τέχνης και θρησκείας στον ευρύτερο λεγόμενο «ελληνορωμαϊκό κόσμο». Καθώς οι ανασκαφές στην πόλη συνεχίζονται, είναι πιθανό ότι νέα ευρήματα θα φωτίσουν ακόμη περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο οι Ελληνικές πόλεις της Ανατολής διατήρησαν την πολιτισμική τους ταυτότητα μέσα στην ρωμαϊκή κατοχή μέχρι το οριστικό τέλος αυτής της Ελληνικής ταυτότητας με την βίαιη επικράτηση του χριστιανισμού.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου