Κυριακή 24 Δεκεμβρίου 2023

Η ΑΡΕΤΗ ΔΙΑΒΑΙΝΕΙ ΜΕΣΑ ΑΠ’ ΤΟΥΣ ΜΟΧΘΟΥΣ

«Αρετή τού λογικού είναι η φρόνηση, τού θυμοειδούς η ανδρεία, τού επιθυμητικού η σωφροσύνη, και όλης τής ψυχής η δικαιοσύνη. Η Κακία τού λογικού μέρους είναι η παράνοια, τού θυμοειδούς η δειλία, τού επιθυμητικού η ακολασία, και όλης τής ψυχής η αδικία. Οι αρετές προέρχονται από την ορθή πολιτεία, την καλή ανατροφή και την παιδεία. Οι κακίες προέρχονται από τ’ αντίθετα».
Σαλούστιος, Περί Θεών και Κόσμου, κεφάλαιο ιη΄

«Οι ψυχές, λοιπόν, που έχουν ζήσει κατ’ Αρετή και είναι ευδαίμονες ως προς τα άλλα και έχουν χωριστεί από την άλογη φύση και είναι καθαρές από παντός είδους σώμα, συνάπτονται με τους Θεούς και μαζί τους συνδιοικούν ολόκληρο τον Κόσμο. Όμως, ακόμη και αν τίποτε απ’ αυτά δεν τις συνέβη, η ίδια η Αρετή και η εκ τής Αρετής προερχόμενη ηδονή και δόξα και ο άλυπος κ’ ελεύθερος βίος θ’ αρκούσε να κάνει ευδαίμονες όσους επιλέγουν και δύνανται να ζουν κατ’ Αρετή».
Σαλούστιος, Περί Θεών και Κόσμου, κεφάλαιο λβ΄

Αρχαίες Eλληνίδες Ιέρειες

Η αρχαία Ελληνική γραμματεία βεβαιώνει την εξέχουσα θέση των ιερειών όχι μόνο στην Αθήνα, αλλά και σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο. Οι ιέρειες ηγούνταν πομπών, φύλασσαν τους θησαυρούς των ναών, άναβαν την φωτιά στους βωμούς των ιερών και προΐσταντο των θυσιών.

Μαθαίνουμε ότι οι ιέρειες έπαιρναν τον λόγο ενώπιον της Βουλής και του Δήμου, έθεταν την σφραγίδα τους σε επίσημα έγγραφα και απέπεμπαν τους παρείσακτους από τα ιερά. Επιγραφές αφιερωμάτων μαρτυρούν την γενναιοδωρία των ιερειών ως ευεργετιδών της πόλης τους και των ιερών τους, όπου έχτιζαν ναούς, αγορές και υδατοδεξαμενές.

Μαρτυρούν επίσης την περηφάνια που ένιωθαν οι ίδιες για την ανέγερση των αγαλμάτων τους, αλλά και την εξουσία τους ως προς την τήρηση των κανονισμών στα ιερά. Επιγραφές και επιτύμβια ανάγλυφα επιβεβαιώνουν ότι οι ιέρειες κηδεύονταν δημοσία δαπάνη με μεγάλες πομπές, και ότι στην μνήμη τους ανεγείρονταν εντυπωσιακά ταφικά μνημεία.

Οι μαρτυρίες αυτές έρχονται σε αντίθεση με την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι οι γυναίκες της Αθήνας ήταν πολίτες δεύτερης κατηγορίας, σιωπηλές, υποτακτικές και «αόρατες» μορφές, περιορισμένες στο εσωτερικό των σπιτιών τους, όπου ασχολούνταν υπάκουα με το νοικοκυριό και την ανατροφή των παιδιών.

Η άποψη αυτή έχει βασιστεί σε αναγνώσεις κείμενων περίφημων συγγραφέων, όπως του Ξενοφώντα, του Πλάτωνα και του Θουκυδίδη, καθώς και σε διάφορες παραστάσεις αρχαίου δράματος.

Ωστόσο, τα αρχαιολογικά και επιγραφικά ευρήματα παρουσιάζουν μια διαφορετική εκδοχή. Στην πραγματικότητα, μια σταθερή ροή γυναικών διέσχιζε καθημερινά την Αθήνα με κατεύθυνση προς την Ακρόπολη και τα νεκροταφεία της πόλης, όπου οι γυναίκες αυτές προσκυνούσαν στα ιερά και φρόντιζαν τους οικογενειακούς τάφους.

Οι τελετουργίες τούς επέτρεπαν να κυκλοφορούν και να κάνουν αισθητή την παρουσία τους μέσα στην πόλη, υπηρετώντας τους θεούς, την οικογένειά τους και τους Αθηναίους πολίτες. Χάρις στις σημαντικές δωρεές αυτών των γυναικών και των οικογενειών τους, γλυπτά πορτραίτα ιερειών τοποθετήθηκαν σε αγορές, νεκροταφεία και ιερά.

Οι γυναίκες μπορούσαν να αποκτήσουν το αξίωμα της ιέρειας μέσω κληρονομιάς, κλήρωσης, επιλογής, εκλογής ή εξαγοράς. Τα παλαιά, σεβαστά αξιώματα των ιερειών της Αθηνάς Πολιάδος στην Αθήνα και της Δήμητρας και της Κόρης στην Ελευσίνα περνούσαν κληρονομικά από την μια γενιά στην άλλη, μέσα στην ίδια οικογένεια (γένος), επί περίπου επτακόσια χρόνια!

Σύμφωνα με επιγραφές, το αξίωμα της ιέρειας της Αθηνάς κληροδοτείτο από το πρεσβύτερο άρρεν μέλος του γένους των Ετεοβουτάδων προς την μεγαλύτερη κόρη του και, στην συνέχεια, με την λήξη της θητείας της, προς την μεγαλύτερη κόρη του πρεσβύτερου αδελφού της.

Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους, οι αντίξοες οικονομικές συνθήκες, οι δυσμενείς επιπτώσεις στις περιουσίες των παλαιών οικογενειών, η ανάδυση μιας «νεόπλουτης» τάξης, καθώς και οι αλλαγές στην πληθυσμιακή σύνθεση της Ανατολικής Ελλάδας διαμόρφωσαν έναν κόσμο στον οποίο η εξαγορά του ιερατικού αξιώματος στάθηκε απολύτως εύλογη.

Αρχής γενομένης από την Μίλητο, περί το 400 π.Χ., γυναίκες σε όλο το Ανατολικό Αιγαίο, την Μικρά Ασία και την Μαύρη Θάλασσα κατέβαλλαν μεγάλα ποσά προκειμένου να εξασφαλίσουν ιερατικές θέσεις. Όπως και κατά την Κλασική περίοδο, αποζημιώνονταν για τις υπηρεσίες τους με πληρωμές σε είδος, όπως δέρματα και κρέας από τα σφάγια των θυσιών, δημητριακά, λάδι, αλλά και χρήματα.

Για τις εξέχουσες υπηρεσίες τους προς την πόλη, στις ιέρειες, όπως στην Χρυσηίδα, αποδίδονταν δημόσιες τιμές, στις οποίες περιλαμβάνονταν χρυσοί στέφανοι, αγάλματα και διακεκριμένες θέσεις στο θέατρο.

Σε ορισμένες πόλεις οι ιέρειες ήταν τόσο διάσημες ώστε απέλαυαν λατρευτικής και πολιτικής επωνυμίας, δηλαδή το όνομά τους έμενε για πάντα στην ιστορία και χρησιμοποιείτο για ιστορικές χρονολογήσεις.

Στο έργο του Ιστορίαι, ο Θουκυδίδης τοποθετεί χρονολογικά την έναρξη του Πελοποννησιακού Πολέμου στο τεσσαρακοστό όγδοο έτος της ιερατικής θητείας μιας άλλης Χρυσηίδας, ιέρειας της Ήρας στο Άργος κατά τον 5ο αι. π.Χ.

Απεικονίσεις και επιγραφές επιβεβαιώνουν τα προνόμια που λάμβαναν οι ιέρειες σε αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους. Σε ανάγλυφο του 4ου αι. π.Χ., το οποίο βρίσκεται σήμερα στο Βερολίνο, απεικονίζεται μια ιέρεια που τιμάται από την πόλη με στέφανο. Την βλέπουμε στην κάτω αριστερή πλευρά να σηκώνει το δεξί χέρι της προς τον ουρανό, σε στάση προσευχής.

Στο αριστερό της χέρι κρατά κλειδί ναού, σύμβολο του αξιώματός της ως ιέρειας που κλειδώνει και ξεκλειδώνει τις θύρες του ναού. Η θεά Αθηνά απεικονίζεται στο δεξί άκρο, πιστή αναπαράσταση του αγάλματος της Αθηνάς Παρθένου, με την ασπίδα στο πλευρό της και την φτερωτή Νίκη στο χέρι της. Η Νίκη σκύβει για να στεφανώσει την ιέρεια.

Οι χρυσοί στέφανοι ήταν πολύτιμα βραβεία, που η αξία τους έφτανε τις πεντακόσιες έως χίλιες δραχμές και τα οποία συνήθως απονέμονταν σε πολιτικούς, δικαστές, στρατηγούς και αθλητές. Επομένως, έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι, από τον 4ο αι. π.Χ. και μετά, γίνονταν τόσο μεγάλες τιμές όχι μόνο στους ιερείς αλλά και στις ιέρειες.

Το γυναικείο ιερατικό αξίωμα ήταν απολύτως συνυφασμένο με την μορφολογία της γυναικείας λυρικής χορείας, η οποία, από τον 5ο αι. π.Χ., αποτελούσε κεντρικό σημείο της εκπαίδευσης και της κοινωνικοποίησης των γυναικών, από την παιδική τους ηλικία έως την ωριμότητα. Ο Πλάτωνας υποστήριζε ότι η χορεία αποτελούσε το σύνολο της παιδείας

[«ὅλη μέν που χορεία ὅλη παίδευσις ἦν ἡμῖν»].

Μια εικόνα που ανακαλεί στον νου χορικές και λατρευτικές ομάδες γυναικών κοσμεί μια φιάλη για σπονδές που σήμερα βρίσκεται στην Βοστώνη. Εδώ βλέπουμε γυναίκες με ενωμένα χέρια σε κύκλιο χορό, συνοδεία μουσικής από μιαν αυλητρίδα.

Η ύπαρξη βωμού και ταινιών υποδηλώνει λατρευτική ατμόσφαιρα, ενώ το καλάθι με το μαλλί παραπέμπει στην γυναικεία αρετή εντός του οικογενειακού βίου. Στο τέλος της σειράς, δύο νεαρές κοπέλες με ξέπλεκα μαλλιά κοιτούν μια μεγαλύτερη γυναίκα για να μάθουν τα βήματα του χορού.

Το ίδιο το αγγείο είναι μια φιάλη που προοριζόταν για σπονδή με έκχυση του υγρού περιεχομένου της, πιθανότατα σε αναμμένο βωμό, όπως αυτός που απεικονίζεται επάνω της. Η μορφή, η λειτουργία και ο διάκοσμος συνδυάζονται εδώ σε μιαν αποτελεσματική έκφραση της γυναικείας τελετουργικής πρακτικής.

Η συμμετοχή σε λατρευτικές δραστηριότητες είχε θετική επιρροή στην ζωή των Ελληνίδων, καθώς τους πρόσφερε, μεταξύ άλλων, μιαν αίσθηση κοινότητας και ταυτότητας. Οι κύκλιοι χοροί σε χώρους λατρείας έδιναν επίσης την ευκαιρία στις κοπέλες που βρίσκονταν σε ηλικία γάμου να εμφανίζονται δημοσίως μπροστά στους συμπολίτες τους.

Καθώς η εξέχουσα θέση στην διοργάνωση εορταστικών εκδηλώσεων επέτρεπε την προώθηση των οικογενειακών συμφερόντων, πράγμα επωφελές για γυναίκες και άνδρες, ήταν σημαντική η επιρροή των ιερειών στην επιτυχή λειτουργία του όλου συστήματος.

Η αποκάλυψη της χαμένης ιστορίας των Ελληνίδων ιερειών αποτέλεσε προϊόν κοπιαστικής προσπάθειας και απαίτησε μακροχρόνια έρευνα σε εκτενέστατο αρχαιολογικό υλικό.

Το έργο αυτό επέτρεψε να διορθωθεί η ανισότιμη θεώρηση των γυναικών στην Αρχαία Ελλάδα ως μορφών απολύτως υποταγμένων, σιωπηλών, «αόρατων» και περιορισμένων στα στενά όρια του οίκου τους. Επίσης, αποκατέστησε εν μέρει την αξιοπρέπεια των εξαιρετικών αυτών γυναικών, οι οποίες έχαιραν μεγάλου σεβασμού και τιμών από πλευράς των συμπολιτών τους.

Θεάγης ο Πυθαγόρειος: Περί αρετής

Οι αρχές τού συνόλου τής αρετής είναι τρεις: η γνώση, η δύναμη και η προαίρεση.

Η γνώση είναι σαν την όραση, με την οποία εξετάζουμε και κρίνουμε τα πράγματα, η δύναμη είναι σαν μία σωματική αλκή, με την οποία υπομένουμε και εμμένουμε στα πράγματα, και η προαίρεση είναι κάτι σαν χέρια τής ψυχής, με τα οποία ορμούμε και αρπάζουμε τα πράγματα. Ο διάκοσμος, πάλι, τής ψυχής έχει ως εξής: το πρώτο στοιχείο της είναι το λογικό, το δεύτερο το συναίσθημα, το τρίτο η επιθυμία. Το λογικό, λοιπόν, επικρατεί στην γνώση, το συναίσθημα επικρατεί στο πάθος, και η επιθυμία είναι αυτή που επικρατεί στο επιθυμητικό είδος.

Όταν αυτά τα τρία στοιχεία γίνουν ένα, μόλις δεχτούν την συναρμογή, τότε η αρετή και η ομόνοια γεννιούνται στην ψυχή.

Όταν επαναστατούν και το ένα αποσπάται από το άλλο, τότε στην ψυχή γεννιέται η κακία και η ασυμφωνία. Όταν, πάλι, το λογικό επικρατεί στα άλογα μέρη τής ψυχής, τότε γεννιέται η καρτερία και η εγκράτεια, η καρτερία στην αντιμετώπιση των καταπονήσεων, η εγκράτεια στην αντιμετώπιση των ηδονών.

Όταν τα άλογα μέρη τής ψυχής επικρατούν στο λογικό, τότε γεννιέται η μαλθακότητα και η ακράτεια, η μαλθακότητα στην αποφυγή των καταπονήσεων, η ακράτεια στην ήττα μας από τις ηδονές.

Όταν εξουσιάζει το καλύτερο μέρος τής ψυχής, ενώ εξουσιάζεται το χειρότερο, και ηγείται το πρώτο και έπεται το δεύτερο, ενώ αμφότερα συναινούν και ομονοούν μεταξύ τους, τότε σε όλη την ψυχή γεννιέται η αρετή και η πλήρης αγαθότητα.

Όταν, πάλι, το επιθυμητικό μέρος τής ψυχής ακολουθεί το λογικό, γεννιέται η σωφροσύνη. Όταν το συναισθηματικό ακολουθεί το λογικό, γεννιέται η ανδρεία. Όταν όλα τα μέρη τής ψυχής ακολουθούν το λογικό, γεννιέται η δικαιοσύνη, επειδή αυτή είναι που διαχωρίζει μεταξύ τους όλες τις κακίες και τις αρετές τής ψυχής.

Είναι, λοιπόν, η δικαιοσύνη σαν ένα σύστημα συναρμογής των μερών τής ψυχής, και τέλεια αρετή και πανυπέρτατη, επειδή τα πάντα είναι μέσα της, ενώ τ’ άλλα αγαθά τής ψυχής δεν υφίστανται χωρίς αυτήν, γι’ αυτό και η δικαιοσύνη κατέχει μεγάλη εξουσία και μέσα στους Θεούς και μέσα στους ανθρώπους.

Αυτή εδώ η αρετή, λοιπόν, συνέχει και την θεϊκή και την ανθρώπινη κοινωνία τού όλου και τού σύμπαντος.

Μεταξύ των ουράνιων Θεών ονομάζεται θέμις, και μεταξύ των χθόνιων Θεών δίκη, και μεταξύ των ανθρώπων νόμος.

Αυτά είναι σημεία και σύμβολα τού ότι η δικαιοσύνη είναι πανυπέρτατη αρετή, αλλά και διαφορετικά διαπιστώνεται ο λόγος, από τα παρακάτω. Όταν, δηλαδή, ο νους τής ψυχής αστοχεί, αυτή η κατάσταση ονομάζεται αφροσύνη. Όταν αστοχεί το συναίσθημα, θρασύτητα ή δειλία. Όταν αστοχεί η επιθυμία, ακράτεια. Όταν, πάλι, ο νους αστοχεί κατ’ έλλειψη, η κατάσταση ονομάζεται αφροσύνη. Όταν αστοχεί καθ’ υπερβολή, πανουργία. Όταν το συναίσθημα αστοχεί κατ’ έλλειψη, δειλία. Όταν αστοχεί καθ’ υπερβολή, θράσος. Όταν η επιθυμία αστοχεί κατ’ έλλειψη, μισηδονία. Όταν αστοχεί καθ’ υπερβολή, ακολασία. Η συνολική συναρμογή, πάλι, που δεν γίνεται κατά την ορθή αναλογία, ονομάζεται κακία. Όταν αυτή δεν συμβαίνει εξαιτίας κάποιου λόγου, καλείται αβελτηρία. Όταν συμβαίνει εξαιτίας τού φόβου, δειλία. Όταν συμβαίνει εξαιτίας τής ηδονής, ακολασία. Όταν συμβαίνει εξαιτίας τού κέρδους, αδικία.

Όταν η ψυχή συντάσσεται κατά την ορθή αναλογία ως προς την εξέταση και την κρίση, αυτή η κατάσταση καλείται φρόνηση. Όταν αυτό συμβαίνει ως προς την αντιμετώπιση των ηδονών, σωφροσύνη. Όταν συμβαίνει ως προς την αποτροπή από το κέρδος και από την βλάβη σε βάρος τού πλησίον, δικαιοσύνη.

Η σύνταξη τής ψυχής κατά την ορθή αναλογία και η παράβαση τής ορθής αναλογίας είναι – αντίστοιχα – κατεύθυνση προς το σωστό και απόκλιση από το σωστό. Το σωστό, πάλι, είναι αυτό που πρέπει να είναι. Δεν απαιτεί ούτε αφαίρεση ούτε πρόσθεση, διότι είναι αυτό που πρέπει να είναι. Τού μη σωστού τα είδη είναι δύο: η υπερβολή και η έλλειψη. Υπερβολή είναι το περισσότερο από το σωστό, και έλλειψη το λιγότερο, ενώ αρετή είναι η κατοχή τού σωστού, και γι’ αυτό είναι ευθέως και ακρότητα και μεσότητα. Ακρότητα, γιατί συνδέεται με το σωστό, και μεσότητα, γιατί βρίσκεται μεταξύ τής υπερβολής και τής έλλειψης. Έτσι, λοιπόν, τυγχάνουν και μεσότητες και ακρότητες. Μεσότητες, γιατί πέφτουν μεταξύ τής υπερβολής και τής έλλειψης. Ακρότητες, γιατί δεν απαιτούν ούτε πρόσθεση ούτε αφαίρεση, επειδή τούτα είναι αυτά που πρέπει να είναι.

Φωκίων – Μία σημαντική προσωπικότητα στην ηγεσία της Αθήνας και η άδικη καταδίκη του σε θάνατο

Ο Καλός και Αγαθός Πολίτης

Ο Φωκίων γεννήθηκε το 402 π.Χ. στην Αθήνα, δύο χρόνια μετά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου(431-404 π.Χ.). Οι πληροφορίες για την οικογενειακή του κατάσταση διίστανται.

Υπήρξε μαθητής του Πλάτωνος και του Ξενοκράτους. Πρωταγωνίστησε στα δημόσια πράγματα των Αθηνών ως στρατηγός και πολιτικός την περίοδο της βασιλείας του Φιλίππου Β΄, του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του Φιλίππου Γ’. Οι Αθηναίοι είχαν διχασθεί(καθόλου πρωτότυπο) σε δύο παρατάξεις(φιλομακεδονική και αντιμακεδονική). Ο Φωκίων ανήκε σ’ αυτούς που πίστευαν ότι η Αθήνα όφειλε να αναγνωρίσει την μακεδονική ηγεμονία και να συμπορευθεί μαζί της. Αυτό δεν τον εμπόδισε να πολεμήσει κατά των Μακεδόνων και να τους νικήσει, κάθε φορά που εκλέγονταν να ηγηθεί του στρατού.

Το 376 π.Χ., ο Αθηναϊκός στόλος υπό τον Χαβρία καταναυμάχησε τον Σπαρτιατικό στην Νάξο και ανέκτησε την ναυτική κυριαρχία στο Αιγαίο. Ο Φωκίων, παρά το νεαρό της ηλικίας(26 χρονών), ηγήθηκε του αριστερού της παρατάξεως και συνέβαλε σημαντικά στην νίκη.

Φωκίων και Φίλιππος

Το 349 π.Χ., ο Φωκίων εκστράτευσε στην Εύβοια προς αναχαίτιση των μακεδονικών δυνάμεων υπό τον Φιλίππο Β΄. Τους νίκησε στις Ταμίνες(σημερινό Αλιβέρι Ευβοίας) και κατέλαβε το στρατηγικής σημασίας οχυρό της Ζάρετρας (60 χλμ. ΝΑ Χαλκίδος), στο στενότερο σημείο της νήσου.

Το 339 π.Χ., ο 63χρονος Φωκίων απέτρεψε την κατάληψη του Βυζαντίου από τον Φίλιππο, τραυματίσθηκε όμως κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων και επέστρεψε στην Αθήνα.

Ο ρεαλιστής Φωκίων συνειδητοποίησε ότι η σφύζουσα από «νεανικό» παλμό Μακεδονία αποτελούσε την ανερχόμενη δύναμη της Ελλάδος και η επικράτηση της αποτελούσε θέμα χρόνου. Στην «Εκκλησία του Δήμου» εξέφρασε την άποψη να αποδεχθούν τους όρους που πρόσφερε ο Φίλιππος για την αναγνώριση της ηγεμονίας του. Οι Αθηναίοι όμως ασπάσθηκαν την πρόταση του Δημοσθένους, ο οποίος πρότεινε να αντιπαρατεθούν με τους Μακεδόνες μακριά από την Αθήνα. Ο Φωκίων σχολίασε: «Ας μην εξετάζουμε πού θα πολεμήσουμε, αλλά πώς θα νικήσουμε, για τους ηττημένους όλες οι συμφορές είναι κοντά».

Το 338 π.Χ., στην Χαιρώνεια της Βοιωτίας, ο πειθαρχημένος και καλύτερα εκπαιδευμένος στρατός των Μακεδόνων, νίκησε τις συνασπισμένες δυνάμεις των πόλεων της Νοτίου Ελλάδος. Ο ενθουσιασμός των Αθηναίων μετατράπηκε σε πανικό, με αποτέλεσμα να αποδεχθούν τους δυσβάσταχτους όρους που έθεσε ο Φίλιππος για την υπογραφή της ειρήνης. Με την νίκη αυτή ο Φίλιππος επιβεβαίωσε την κυριαρχία επί ολοκλήρου της Ελλάδος, πλην της Σπάρτης (επέλεξε να μην την καταλάβει).

Φωκίων και Αλέξανδρος

Το 336 π.Χ., μετά την είδηση της δολοφονίας του Φιλίππου, προς τους πανηγυρίζοντας συμπολίτες επεσήμανε: «Η δύναμη των αντιπάλων που αντιμετωπίσαμε στην Χαιρώνεια, μειώθηκε κατά ένα άτομο».

Η πληροφορία ότι, ο Αλέξανδρος που τον διαδέχθηκε στον θρόνο, σκοτώθηκε πολεμώντας τους Ιλλυριούς, αποτέλεσε την αφορμή ξεσηκωμού τόσο των Θηβαίων, όσο και των Αθηναίων. Ο Αλέξανδρος αιφνιδίασε τους πάντες κινούμενος με απίστευτη για την εποχή του ταχύτητα. Νίκησε τους Θηβαίους και κατέστρεψε εκ θεμελίων την πόλη τους, εκτός από το σπίτι του ποιητή Πινδάρου. Οι Αθηναίοι τρέμοντες την οργή του νεαρού βασιλέως, απέστειλαν πρόταση ειρήνης, την οποίαν ο Αλέξανδρος απέρριψε με περιφρόνηση.

Δεν συμπεριφέρθηκε όμως με το ίδιο τρόπο προς τον Φωκίωνα, ο οποίος έφερε νέο ψήφισμα και του πρότεινε να σταματήσει να μάχεται τους Έλληνες και να στραφεί κατά των βαρβάρων. Ο Αλέξανδρος σε ένδειξη της φιλίας του και της αναγνωρίσεως ως του τιμιότερου των Αθηναίων, τού απέστειλε 100 τάλαντα. Ο Φωκίων τα επέστρεψε διαμηνύοντας: «Ἄς μ’ ἀφήσει καὶ νὰ φαίνομαι καὶ νὰ εἶμαι ἔντιμος», αποδεικνύοντας ότι πλουσιότερος του δίδοντος είναι ο μη έχων ανάγκη τα χρήματα. Ο Αλέξανδρος μόνο αυτόν και τον Αντίπατρο προσφωνούσε στις επιστολές τους με την λέξη «Χαίρειν».

Ο Άρπαλος

Το καλοκαίρι του 324 π. Χ., κατέπλευσε στο Σούνιο ο Άρπαλος θησαυροφύλακας και στενός φίλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, με 30 πλοία, 6.000 μισθοφόρους και 5.000 τάλαντα, τα οποία υπεξαίρεσε από το βασιλικό ταμείο. Οι Αθηναίοι κατόπιν προτάσεως του Δημοσθένους αρνήθηκαν να τον δεχθούν και απαγόρευσαν τον ελλιμενισμό των πλοίων του στον λιμένα του Πειραιώς. Ο Άρπαλος ασφάλισε τον θησαυρό του στο Ταίναρο και επέστρεψε στην Αθήνα με τρία πλοία και 700 τάλαντα. Επικαλέστηκε το δικαίωμα της ικεσίας, με την ιδιότητα του Αθηναίου πολίτου, την οποία απέκτησε, μετά την προμήθεια της πόλεως με σιτάρι κατά την περίοδο της σιτοδείας (330-326 π.Χ.). Η πόλη απέρριψε την πρότασή του, να επαναστατήσουν εναντίον του Αλεξάνδρου, ο οποίος διαμήνυσε να επιστρέψουν τα χρήματα και να παραδώσουν τον Άρπαλο. Οι Αθηναίοι, προκειμένου να αποφύγουν την έκδοσή του, τον φυλάκισαν και κατάσχεσαν τα 700 τάλαντα, τα οποία φυλάχθηκαν στην Ακρόπολη με ευθύνη του Δημοσθένους.

Η Δωροδοκία

Ο Άρπαλος μετά από λίγες ημέρες δραπέτευσε με την βοήθεια των φυλάκων. Το θέμα πήρε απρόβλεπτη τροπή, όταν από τα κατασχεθέντα χρήματα δεν βρέθηκαν παρά 350 τάλαντα. Οι υποψίες επικεντρώθηκαν στον Δημοσθένη, ο οποίος ήταν ο κύριος υπεύθυνος για τον χειρισμό της υποθέσεως. Η έρευνα για την ανεύρεση των απολεσθέντων ταλάντων ανατέθηκε στον Άρειο Πάγο, ο οποίος τον Φεβρουάριο του 323 π.Χ., κατέθεσε τον κατάλογο των δωροδοκηθέντων. Ανάμεσα τους ήταν ο Δημοσθένης, ο στρατηγός Φιλοκλής, ο γαμπρός του στρατηγού Φωκίωνος Χαρικλής, ο ρήτορας Αγνωνίδης και πολλοί άλλοι. Στο δικαστήριο της Ηλιαίας, υπό εξαιρετικά φορτισμένο κλίμα, πρώτος καταδικάσθηκε ο Δημοσθένης σε πρόστιμο 50 ταλάντων, ο οποίος παραδέχθηκε ότι έλαβε 20 τάλαντα, ισχυρίσθηκε όμως ότι το έπραξε για εθνικούς σκοπούς. Αδυνατώντας να πληρώσει το πρόστιμο φυλακίσθηκε αλλά δραπέτευσε και κατέφυγε στην Αίγινα. Ανάλογες ποινές επιβλήθηκαν στους υπόλοιπους καταδικασθέντες. Ο Άρπαλος μετέβη στην Κρήτη, όπου δολοφονήθηκε από τον Σπαρτιάτη Θίβρωνα, αρχηγό των μισθοφόρων που στρατολόγησε.

Η υπόθεση των «Αρπάλειων χρημάτων» αναζωπύρωσε τα αντιμακεδονικά αντανακλαστικά των Αθηναίων. Μέσα σ’ ένα κλίμα ακραίου λαϊκισμού, δημαγωγίας και αλληλοκατηγοριών αποφάσισαν να επαναστατήσουν κατά της «τυραννίας» του Αλεξάνδρου. Οι δωροδοκηθέντες, προκειμένου να αποφύγουν την μήνιν του Αντιπάτρου, κατηγόρησαν τον Άρπαλο, ο Φωκίων όμως τον υπερασπίσθηκε και φρόντισε το παιδί του μετά τον θάνατό του.

Ο Λαμιακός Πόλεμος

Την 10η Ιουνίου του 323 π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος πέθανε στην Βαβυλώνα και τον διαδέχθηκε ο Φίλιππος Γ΄.
Επί της ουσίας κυβερνούσε ο Περδίκκας και μετά την δολοφονία του το 321 π.Χ., τον διαδέχθηκε ο Αντίπατρος. Στην είδηση του θανάτου του Αλεξάνδρου οι ρήτορες ξεσήκωσαν το αθηναϊκό λαό εναντίον των Μακεδόνων.
Ο Φωκίων πρότεινε να σκεφτούν με ψυχραιμία για το πώς θα ενεργήσουν λέγοντας: «Αν (ο Αλέξανδρος) είναι σήμερα νεκρός, θα είναι και αύριο. Ας αποφασίσουμε με ηρεμία». Ο Υπερείδης τότε τον ρώτησε πότε θα συμβούλευε τους Αθηναίους να πολεμήσουν. Η απάντηση που έλαβε έχει διαχρονική ισχύ. «Ὅταν ἴδω τοὺς μὲν νέους ἀποφασισμένους νὰ φυλάττουν τὴν τάξιν, τούς δὲ πλουσίους νὰ συνεισφέρουν καὶ τοὺς ρήτορας (πολιτικούς) νὰ ἀπέχουν ἀπὸ τοῦ νὰ κλέπτουν τὰ δημόσια».

Ο Λεωσθένης ψηφίσθηκε στρατηγός και νίκησε τους Μακεδόνες στα Μέγαρα και στην συνέχεια τον ίδιο τον Αντίπατρο στις Θερμοπύλες, υποχρεώνοντάς τον να καταφύγει στο οχυρό της Λαμίας. Οι Αθηναίοι πολιόρκησαν την πόλη και ένεκα αυτού του γεγονότος ο πόλεμος ονομάσθηκε «Λαμιακός». Μετά τον θάνατο του Λεωσθένους ανέλαβε ο Αντίφιλος.
Ο πόλεμος πήρε διαφορετική τροπή μετά την νίκη του μακεδονικού στόλου επί του νεότευκτου αθηναϊκού στην Αμοργό. Οι Μακεδόνες αποβιβάσθηκαν στην αρχαία Ραμνούντα, (σημερινή Αγία Μαρίνα, πλησίον του Μαραθώνος) και βάδισαν κατά των Αθηνών. Η είδηση δημιούργησε πανικό, όλοι είχαν άποψη, αλλά κανένας δεν αναλάμβανε δράση.
Ο Φωκίων παρατήρησε, «Βλέπω πολλούς στρατηγούς, αλλά λίγους στρατιώτες». Παρ’ όλα αυτά ηγήθηκε του στρατού και αναχαίτισε τους εισβολείς.

Την Αύγουστο του 322 π.Χ., Οι Μακεδόνες νίκησαν τους Αθηναίους στη Κραννώνα(σημερινό Κιλελέρ Θεσσαλίας), σε μία μάχη η οποία έκρινε την έκβαση του πολέμου. Όταν ο Αντίπατρος με τον Κρατερό βάδισαν κατά της πόλεως, ο Φωκίων διαπραγματεύτηκε μία όσο δυνατόν έντιμη ανακωχή. Το πολίτευμα των Αθηνών έγινε ολιγαρχικό, πολίτες θωρούνταν μόνο όσοι είχαν περιουσία άνω των 2.000 δραχμών και μακεδονική φρουρά εγκαταστάθηκε στο οχυρό της Μουνιχίας(Σημερινή Καστέλα στον Πειραιά). Ο Υπερείδης συνελήφθη και θανατώθηκε. Ο Δημοσθένης που είχε εμπλακεί στην επανάσταση κατά το Αντιπάτρου, κατέφυγε στον Πόρο. Για να αποφύγει την σύλληψη αυτοκτόνησε πίνοντας δηλητήριο. Οι Αθηναίοι απώλεσαν όσα με τόσο κόπο είχε πετύχει με την χρηστή του διοίκηση ο Λυκούργος, εφάμιλλα της εποχής του Περικλέους.

Ο Φωκίων Ηγεμών

Ο Φωκίων ορίσθηκε ηγεμόνας των Αθηνών. Κυβέρνησε υποδειγματικά, αρκείτο στα ολίγα, επέλεγε με αξιοκρατικά κριτήρια και διαχειρίζονταν τα οικονομικά της πόλεως, χωρίς να αποκτά πλούτο. Πέτυχε να ανακληθούν από την εξορία πολλοί δηλωμένοι αντιμακεδόνες συμπατριώτες του. Δεν αποδεχόταν τα χρηματικά δώρα που του προσφέρονταν από την Μακεδονία, σε αντίθεση με τον φιλομακεδόνα Δημάδη. Ο Αντίπατρος σχολίασε την συμπεριφορά τους: «Τον μεν Φωκίωνα δεν μπορώ να τον ταΐσω, τον δε Δημάδη δεν μπορώ να τον χορτάσω». Ο Δημάδης επιβεβαίωσε το γνωμικό «Ουδείς πλέον αχάριστος του ευεργετηθέντος». Όταν σταμάτησε να λαμβάνει από τον Αντίπατρο στράφηκε προς τον Περδίκκα. Για κακή του τύχη η αλληλογραφία του αποκαλύφθηκε, με αποτέλεσμα αυτός και ο γιός του να συλληφθούν και να θανατωθούν.

Η Σύγκρουση Πολυπέρχοντα και Κασσάνδρου

Το 319 π.Χ., ο Αντίπατρος πέθανε ορίζοντας αντιβασιλέα και «Στρατηγό Αυτοκράτορα», όχι τον υιό του Κάσσανδρο, αλλά τον ηλικιωμένο στρατηγό Πολυπέρχοντα, φέρνοντας έτσι αντιμέτωπους τους δύο φιλόδοξους άνδρες. Οι δύο διάδοχοι συσπείρωσαν τους οπαδούς τους και με το δέλεαρ της εξουσίας επήλθε ο διχασμός μεταξύ των Μακεδόνων.

Ο Πολυπέρχοντας, για να εξουδετερώσει την επιρροή του Κάσσανδρου, κατήργησε τα ολιγαρχικά πολιτεύματα που είχε επιβάλλει ο Αντίπατρος και επανάφερε τους εξόριστους αντιολιγαρχικούς. Ο υιός του Πολυπέρχοντα Αλέξανδρος αφίχθηκε στην Αθήνα, καθαίρεσε τον Φωκίωνα, επανέφερε το δημοκρατικό πολίτευμα και τον κατηγόρησε για προδοσία γιατί υποστήριζε τον Κάσσανδρο.

Η Δίκη

Το 319 π.Χ., οι δημοκρατικοί Αθηναίοι, με επικεφαλής τον Αγνωνίδη, παρέπεμψαν σε δίκη τον Φωκίωνα και τους φίλους του με την κατηγορία ότι, «Ήσαν υπεύθυνοι για την υποδούλωση της πατρίδος και την κατάλυση της δημοκρατίας, μετά τον Λαμιακό πόλεμο». Οι εντιμότεροι των πολιτών στην θέα του Φωκίωνος χαμήλωσαν το βλέμμα τους από ντροπή. Το κλίμα ήταν εξαιρετικά φορτισμένο με φωνές και εντάσεις, γεγονός που δεν επέτρεψε στους κατηγορούμενους να απολογηθούν. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, η ετυμηγορία του δικαστηρίου ήταν προαποφασισμένη. Ο εκλεγείς 45 φορές στρατηγός των Αθηναίων, κρίθηκε ένοχος των κατηγοριών και καταδικάσθηκε σε θάνατο. Η απόφαση για τους κατηγορούμενους λήφθηκε δια ανατάσεως των χεριών.

Ο 85χρονος Φωκίων ορίσθηκε να πιεί το κώνειο τελευταίος μετά τον Νικοκλή, Θούδιπο, Ηγήμωνα και Πυθοκλή. Πριν την εκτέλεση προέτρεψε τον υιό του να μην κρατήσει κακία στους Αθηναίους. Επειδή το δηλητήριο εξαντλήθηκε ο δήμιος ζήτησε να πληρωθεί, αλλιώς δεν θα παρασκεύαζε καινούργιο κώνειο. Ο Φωκίων τότε πλήρωσε 12 δραχμές στον δήμιο σχολιάζοντας: «Οὐδέ νὰ ἀποθάνῃ τὶς δύναται δωρεάν εἰς τάς Ἀθήνας». Οι νεκροί αφέθηκαν άταφοι εκτός των ορίων της Αττικής. Η σύζυγος του όμως συνέλεξε την σωρό του και τον ενταφίασε κρυφά στην οικία τους.

Η Μεταμέλεια

Οι Αθηναίοι σύντομα μετανόησαν για το ανοσιούργημά τους, καταδίκασαν και εκτέλεσαν τον κατήγορό του Αγνωνίδη, ενώ ανήγειραν χάλκινο ανδριάντα του Φωκίωνος, στη βάση του οποίου εναπόθεσαν τα οστά του. Ο Φωκίων νυμφεύθηκε δύο φορές. Η πρώτη σύζυγος ήταν αδελφή του γλύπτου Κηφισίδοτου, Η δεύτερη είχε τον χαρακτήρα και τις αρετές του συζύγου της. Απέκτησε ένα υιό τον Φώκο που δεν διακρίθηκε, όπως ο πατέρας του.

Ανδρείος μετά Συνέσεως

Ο Φωκίων υπήρξε η ενσάρκωση του ιδανικού πολίτου, ζηλωτής της αριστείας, φιλόπατρις, ηθικός, δίκαιος, φιλαλήθης, φιλεύσπλαχνος, ανιδιοτελής, γενναίος, λιτοδίαιτος και μετριόφρων. Ο χαρακτήρας του υπήρξε συγκερασμός των ευγενέστερων ανθρωπίνων αρετών.

Ως στρατιωτικός ηγέτης διοικούσε δια του παραδείγματος. Θαυμαστής της σπαρτιατικής αγωγής, παρότι στρατηγός, υπέμενε με θαυμαστή αντοχή τις ταλαιπωρίες αρκούμενος στα απολύτως αναγκαία. Προτιμούσε την εξάντληση των ειρηνικών μέσων διευθετήσεως των διαφορών, πριν την προσφυγή στα όπλα.

Ως πολιτικός υπήρξε ασυμβίβαστος με τις αρχές του και ενεργούσε πάντοτε με γνώμονα το συμφέρον των Αθηνών. Οι λόγοι του ήταν σύντομοι σαφείς και περιεκτικοί. Ο πολιτικός του αντίπαλος Δημοσθένης παρομοίαζε τον Φωκίωνα «Ως την κοπίδα των λόγων του». Όταν ο Δημοσθένης κάποτε τον προειδοποίησε, «Θα σε σκοτώσουν οι Αθηναίοι αν εκμανούν», εκείνος του απάντησε, «Και εσένα εάν βάλουν μυαλό».

Ο Φωκίων ήταν θαυμαστής του Σόλωνος, του Αριστείδου και του Περικλέους, πίστευε ότι οι πολιτικοί ηγέτες έπρεπε να διαθέτουν τόσο πολιτικές, όσο και πολεμικές αρετές. Η φιλοσοφία της πολιτικής του συνοψίζονταν στο: «Ή θα είσαι δυνατός, ή θα είσαι φίλος των δυνατών». Οι πολιτικές του πεποιθήσεις ήσαν συντηρητικές και δεν ήταν θιασώτης του δημοκρατικού πολιτεύματος. Θα απέφυγαν πολλές συμφορές οι Αθηναίοι, εάν ακολουθούσαν τις συμβουλές του.

Ο Φωκίων υπήρξε θύμα του λαϊκισμού των Αθηναίων δημαγωγών, του ευμετάβλητου της κρίσεως των συμπολιτών του και του αδυσώπητου ανταγωνισμού των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η καταδίκη του Φωκίωνος μοιάζει με αυτή του Σωκράτους (399 π.Χ.), τόσο ως προς το δικαστικό έγκλημα, όσον και στα δεινά που προκάλεσε στην πόλη.

Οι ημέρες και τα έργα του διασώθηκαν χάρις στο βιβλίο του Πλουτάρχου «Βίοι Παράλληλοι». Υπήρξε ο τελευταίος «μεγάλος» της αρχαιότητος, άγνωστος στους περισσότερους σύγχρονους Έλληνες.

Παιδεία της αρετής, αρετή της Παιδείας, η πρόταση του Πλάτωνος

Προλεγόμενα

Οι ελάσσονες πλατωνικοί Διάλογοι δεν είναι ατελείς με την έννοια ότι είναι μεμονωμένες διερευνήσεις εννοιών όπως της ανδρείας, της ευσέβειας, της σωφροσύνης, ούτε είναι απλώς δείγματα μιας καθαρά σωκρατικής περιόδου του Πλάτωνος αφού δεν έχει διατυπωθεί ακόμη η θεωρία των Ιδεών. Είναι και αυτοί παραλλαγές «ενός και μόνου προβλήματος, το οποίον αποτελεί και το κατ’ εξοχήν πρόβλημα....», του ερωτήματος «περί της ουσίας της αρετής»1, γι’ αυτό κι έχουν ύψιστη σημασία από παιδαγωγική άποψη. Εκτός από το ότι δραματοποιούν τις πλατωνικές ιδέες: της προτροπής στη διαρκή διαλεκτική άσκηση, της αρχής της ορθωτικής γνώσης, προϊδεάζουν για τη σημασία του Μεγίστου Μαθήματος της Παιδείας.

Η διαλεκτική των πρώτων Διαλόγων για την όλη, ενιαία αρετή αρθρώνεται στη βασική για τον Πλάτωνα συνάφεια ιατρικής και ηθικής. «Όταν ο Πλάτων χαρακτηρίζει το ενιαίον εντός της πολιτείας ως ιδέαν δανείζεται την έκφρασιν αυτήν από την ιατρικήν ορολογίαν της εποχής του..., όπως ο ιατρός συνοψίζει εις μίαν μορφήν, έν είδος, το πλήθος των διαφόρων μορφών μιάς ασθενείας, ούτω και η διαλεκτική διερεύνησις ενός προβλήματος, π.χ. του προβλήματος της ανδρείας, επιτυγχάνει να συνοψίσει είς ενιαίον τι τας διαφόρους περιπτώσεις, κατά τας οποίας χρησιμοποιούμεν τον όρον αυτόν της ανδρείας.... Η διερεύνησις των επί μέρους αρετών, αντί να οδηγήση εις την διάκρισίν των,.... φέρει εις την ενότητα αυτού το οποίον καλούμεν αρετήν, προς το καλόν και την επίγνωσίν του» 2.

Η παρατήρηση αυτή, που προσημαίνει και τον χαρακτήρα της συνόψεως και του συνοπτικού (Πολιτεία 537c), είναι προηγητική για την κατανόηση της απόφανσης σχετικά με την επιστήμη και την αρετή στον Μενέξενο (246e), καθώς και τη θετική αποτίμηση των «πρώιμων» Διαλόγων, δηλαδή την εκτίμηση ότι αποτελούν όχι ατελείς, αλλ’ αποκαλυπτικές έρευνες μιας ουσιαστικότερης θεώρησης της αρετής, της γνώσης της αρετής καθ’ εαυτήν. Εδώ, βεβαίως, πρέπει να προστεθεί και η αλήθεια, την οποία ο Πλάτων γνωρίζει, ότι δηλαδή πλήρης γνώση της αρετής καθ’ εαυτήν είναι πάμπολυ έργον, ότι ο άνθρωπος είναι – πρέπει να είναι – καθ’ οδόν προς το ορθόν.

“Φιλονικειτω δε ημιν πας προς αρετην αφθονως”

Α. “Ω Σώκρατες, το σον τί εστί πράγμα”, (Απολογία 20 a)

Το σωκρατικό ήθος της έρευνας για την αρετή

1. «Οι τρόποι που μας σχετίζον με το πραγματικό, η γνώση, η πράξη, η πίστη, η ποίηση είναι πράγματα, ποτέ καθ’ εαυτά για να είναι έξω από το καλό και το κακό, προωρισμένα για το καλό μας (ξεπέρασμα φυσικών δυσκολιών, επικοινωνία, κ.ά.). Το καλό όμως εξαρτάται από τη συμπεριφορά, την χρήση των πραγμάτων, τη θετική τους αποτελεσματικότητα»1, όπως δηλώνεται στον πλατωνικό αφορισμό «καλώς πραττόμενον καλόν, αισχρώς δε αισχρόν» 2. Ο Πλάτων συνδέει τον γνωσόμενον με τον χρησόμενον (Κρατύλος 390 b) και τον δρώντα άνθρωπο με το αγαθόν ή συντάσσει το επίστασθαι, το ποιείν και το χρήσθαι με την αρετή. Ο πλατωνικός Σωκράτης όφειλε, στον καιρό του, τη φήμη του - «τοσαύτην φήμην και λόγον» - και οφείλει την επικαιρότητά του σ’ αυτό το αλλοίον το οποίον έχει σε σχέση με τους πολλούς, το ήθος των δικών του γνωστικών αναζητήσεων και πράξεων.

Απάντηση στο πλατωνικό ερώτημα της Απολογίας (20 c) «Ω Σώκρατες, το σον τί εστί πράγμα;» θα μπορούσε να δοθεί μέσα από τους διαλόγους Απολογία, Ευθύδημο και Χαρμίδη, από τους οποίους αρδεύονται φιλοσοφικές αλήθειες πρόσφορες να στεγασθούν κάτω από τη βασική έννοια του ήθους3. Ήθος είναι στον Πλάτωνα ο τρόπος του υπάρχειν κατά την ψυχήν4, για τον πλατωνικό Σωκράτη έννοια ταυτόσημη με την έννοια άνθρωπος.

2. Στην Απολογία ο Σωκράτης απαντά στο ερώτημα «τί το σόν πράγμα» δηλώνοντας ότι είναι κάτοχος μιας σοφίας, της οποίας μάρτυρας είναι ο θεός των Δελφών. Αυτός ο θεός «ήρετο μηδένα σοφώτερον είναι», αποφάνθηκε ότι κανείς δεν είναι σοφώτερος από τον Σωκράτη. Ο φιλόσοφος, προσπαθώντας να καταλάβει τον αινιγματικό5 θεϊκό λόγο, «τί ποτε λέγει ο θεός και τί ποτε αινίττεται» (21 b), για να ελέγξει το μαντείο, βάλθηκε να ρωτά όλους όσοι νόμιζαν πως είναι σοφοί, τους ποιητές, τους τραγωδοποιούς, τους διθυραμβοποιούς, τους χειροτέχνες.

Όταν, π.χ., ρώτησε τους ποιητές για το νόημα των ποιημάτων τους, διεπίστωσε, με λύπη του, όμως χρέος είχε να το δηλώσει, πως «oλίγου αυτών άπαντες οι παρόντες αν βέλτιον έλεγον περί ών αυτοί επεποιήκεσαν», και σχετικά με τους άλλους δημιουργούς κατέληξε στη διαπίστωση της απουσίας γνώσης του οικείου έργου, του δημιουργήματος.

Ο μελετητής του Πλάτωνος οφείλει να μή αρκεστεί στη σημασία της σωκρατικής σοφίας ως γνώσης της άγνοιας, αλλά να προχωρήσει στην πλατωνική επιταγή της οικειοπραγίας, η οποία προϋποθέτει τη γνώση του ειδέναι και του μή ειδέναι και τη σύζευξη του κτάσθαι με τη γνώση του «πώς χρήσθαι» (Ευθύδημος 280 d), τη διάκριση ποιείν – πράττειν και τη σύνδεση των ποιήσεων με τα αγαθά (Χαρμίδης 163 d) (πράξεις), «τας των αγαθών ποιήσεις», καθώς και την ιδέα της παραχώρησης του πράττειν στους ειδήμονες.

Πρίν το σχετικό χωρίο της Πολιτείας (434)6, όπου ο Πλάτων προχωρεί σε αξιοκρατική θεώρηση της οικειοπραγίας, υπάρχει στον Ευθύδημο η κατηγορική προτροπή της σύζευξης της πράξης με την οικεία γνώση:

«oύτε γάρ αν αυτοί επιχειρούμεν πράττειν ά μη επιστάμεθα, αλλ’ εξευρίσκοντες τους επισταμένους εκείνοις άν παρεδίδομεν, ούτε τοις άλλοις επετρέπομεν... άλλο τι πράττειν ή ό,τι πράττοντες ορθώς έμελλον πράξειν» (171 e).

«Μέγα τι αγαθόν είναι τοις ανθρώποις, ει έκαστοι ημών, ά μεν ίσασιν, πράττοιεν ταύτα, ά δε μή επίσταιντο, άλλοις παραδιδοίεν τοις επισταμένοις» (172 d).

Στον Ευθύδημο ο Σωκράτης καλείται να συζητήσει με δύο Σοφιστές οι οποίοι, όπως λέει στον συνομιλητή του Κρίτωνα, παρουσιάζοντάς τους στην αναδιήγησή του, είναι «πάσσοφοι» και «παγκρατιασταί» για το «πράγμα την αρετήν» (274 e). Την αρετή οι Σοφιστές επαγγέλονται «παραδούναι κάλλιστ’ ανθρώπων και τάχιστα» (273 d)? το «παραδούναι» προαναγγέλλει τα «επαγγέλλλεσθαι» «επάγγελμα» (274) με τα οποία χαρακτηρίζεται η σχέση Σοφιστών – αρετής ως «μαθητόν», ενώ ο Σωκράτης διορθώνει θέτοντας κατ’ αρχάς στη θέση της παράδοσης τη δυναμική έννοια της προτροπής «εις φιλοσοφίαν και αρετής επιμέλειαν» (275 a). Κατόπιν τροποποιεί και το «τάχιστα» επιμένοντας στη δυσκολία και το εύρος της ζήτησης, «μόλις δια μακρών λεγόμενον» (282 d), επίσης χαρακτηριστικό του γνώρισμα, τονίζει δηλαδή την αγωνιστική έρευνα της αλήθειας και της αρετής, σε αντίθεση προς τη σοφιστική επίδειξιν (επιδεικνύναι 27d), και προτρέπει στην επιμέλεια της σοφίας και της αρετής.

Ο όρος πράγμα επανέρχεται στον Ευθύδημο, όταν ο τις, «ανήρ οιόμενος πάνυ είναι σοφός», κρίνοντας, όπως αναφέρει ο Κρίτων στον Σωκράτη, τη σοφιστική συμπεριφορά και ενασχόληση, χαρακτηρίζει τους Σοφιστές φαύλους και καταγέλαστους:

«το πράγμα αυτό και οι άνθρωποι οι επί τω πράγματι διατρίβοντες φαύλοι τε εισίν και καταγέλαστοι» (305 a). Εδώ ο όρος πράγμα είναι αμφίσημος, όπως και το «ευ πράττειν», που σημαίνει επιτυγχάνω, ευτυχώ, αλλά και δρώ ορθά.

Αποκαλυπτικό είναι το τέλος του διαλόγου, ο οποίος φέρεται με τον υπότιτλο: «ή εριστικός – ανατρεπτικός», όμως είναι ό,τι το σωκρατικό δαιμόνιο, γιατί δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι ο ίδιος ο Σωκράτης αναφέρεται στην αρχή της αφήγησης στο «ειωθός σημείον το δαιμόνιον» (272 d), τελικά ο διάλογος αποδεικνύεται αποτρεπτικός και προτρεπτικός: Ο Σωκράτης αναφέρεται στο πράγμα, το αντικείμενο της σοφιστικής δραστηριότητας, λέγοντας: «μή τοίνυν ό γε ού χρή ποίει, ώ Κρίτων, αλλ’ εάσας χαίρειν τους επιτηδεύοντας φιλοσοφίαν, είτε χρηστοί εισιν είτε πονηροί, αυτό το πράγμα βασανίσας καλώς τε και εύ, εάν μέν σοι φαίνηται φαύλον όν, πάντ’ άνδρα απότρεπε, μή μόνον τούς υείς, εάν δε φαίνηται οίον οίμαι αυτό εγώ είναι, θαρρών δίωκε καί άσκει....» (307 b-c).

Δίωκε και άσκει είναι η πρόταση και η απάντηση του Σωκράτη σε όλους όσοι, σε κάθε καιρό και κάθε τόπο, αναζητούν τη γνώση και την αρετή κατά το πρότυπο, το πράγμα, όπως το βίωσε ο ίδιος: βάζοντας ταυτόχρονα σε γενναίο έλεγχο – πολύδηριν, όπως θα έλεγε ο ελεάτης Παρμενίδης – «βασανίσας καλώς τε και εύ» – την ίδια τη δραστηριότητα όσων επιτηδεύονται, επαγγέλονται, με την νεοελληνική πια σημασία του όρου, την φιλοσοφία? όσων καμώνονται πως ασκούν τη φιλοσοφική παιδεία όντας «μεθόρια φιλοσόφου τε ανδρός και πολιτικού» (305 c), εμποδίζοντας («εμποδών είναι») «τους περί φιλοσοφίαν ανθρώπους» (d). Αυτούς τους τρίτους από την αλήθεια ο Σωκράτης θα μπορούσε να τους συγχωρέσει, άν ό,τι λένε θα έδειχνε «εχόμενον φρονήσεως πράγμα» και αναζητιόταν γενναία («ανδρείως επεξιών διαπονείται», 306 c).

Ο Σωκράτης όμως είναι κυρίως “oίος εστί” – για να το πώ με την ορφική έκφραση – γιατί έχει τη φρόνηση, την αρετή ν’ αφήνει «χαίρειν» όλους τους «επιτηδεύοντας φιλοσοφίαν», να τους περιφρονεί, προτάσσοντας κι επιτάσσοντας τη βάσανο του ίδιου του πράγματος, του επιτηδεύματός τους, δηλαδή της φιλοσοφικής παιδείας («φιλοσοφείν»)9.

Β. «Επιστημονως αν πραττοντες ευ αν πραττοιμεν» (Χαρμίδης 173 d).

Η σωφροσύνη

Στον Χαρμίδη ο Πλάτων πραγματεύεται τη φύση της αρετής ως σωφροσύνης1, ηθικής ισορροπίας και εγκράτειας, μέσα από μια αφηγηματική διαλογική διερεύνηση, η οποία προφανώς απηχεί συζητήσεις και σχόλια στην ίδια την Ακαδημία, όπως φαίνεται από κάποια λογικά άλματα, όπως θα δούμε στη συνέχεια. Το πρόσωπο του Χαρμίδη – πρότυπου σώφρονος – θα μπορούσε να είναι ή συγγενές με το πρόσωπο του προοιμίου του παρμενιδικού Περί Φύσεως, ο καθ’ οδόν προς τη γνώση άνθρωπος (ειδώς φώς)2 ή ακόμη ένα παράδειγμα της πλατωνικής δραματοποίησης του πραγματικού, όπως ο Τυρταίος των Νόμων είναι η ενσάρκωση της αρετής3. Ο διάλογος Χαρμίδης δεν φαίνεται να καταλήγει, γιατί η σωφροσύνη, εκτός από το γνώρισμα της πολυσημίας4, δεν εγκλείεται σε ένα ορισμό, δεν είναι σχήμα, συνταγή, εξωτερικό γεγονός, αλλά διαλεκτική άσκηση (ή θ ο ς), η κατανόησή της είναι παιδευτική? εφαρμόζει δηλαδή ό,τι ο Πλάτων θα διδάξει στον Πολιτικό (287 a): «διαλεκτικωτέρους και της των όντων δηλώσεως ευρετικωτέρους»5. Ο Χαρμίδης είναι σώφρων (157 d, 175 d), είναι οικείος6 με τη σωφροσύνη, γι’ αυτό και μπορεί να αναζητήσει, με τον προτρέποντα δάσκαλο της αρετής, την κατανόησή της, όπως ο ίδιος ο Σωκράτης, ο σοφός ως έχων αυτογνωσία (Απολογία), μπορεί ν’ αντικρούσει τη θεωρία του «γνώθι σ’ αυτόν» εντείνοντας έτσι τον διαλεκτικό έλεγχο. Ο Σωκράτης έχει τη δυνατότητα να είναι «λευκή στάθμη.... προς τους καλούς», όπως δηλώνει στον διάλογο Χαρμίδης (154 b), δηλαδή να μη γνωρίζει να κρίνει και να διακρίνει στο επίπεδο του φαίνεσθαι, αλλ’ όλοι να του μοιάζουν ωραίοι και σ’ όλους να είναι ο Χαρμίδης «ωσπερ άγαλμα (154 c), στο επίπεδο του «είναι» όμως υπάρχει ανάγκη πειράζειν, ανάληψης δηλαδή της έρευνας «ει την ψυχήν ..... τυγχάνει (ο Χαρμίδης) ευ πεφυκώς» (154 e), «καλός αγαθός» (πβ. Λύσις 207). Ο Πλάτων ανάβει τη φωτιά της διαλεκτικής άσκησης με κάθε ξύλο: από το προσχηματικό άλγος της κεφαλής του Χαρμίδη ο πλατωνικός Σωκράτης οδηγείται πρώτα στη διατύπωση της θεωρίας του όλου (156 c), στην απόφανση «oυδέ σώμα άνευ ψυχής» (e). Μετά την αναφορά στον Ζάμολξι και τα λεγόμενά του για τον μή διαχωρισμό της θεραπείας του σώματος από την ψυχή7, περνά στην ιδέα της σύζευξης ψυχής και σώματος ως προς το καλό ή το κακό του σώματος, ισοδύναμη με την ιδέα της θεραπείας της ψυχής με «τους λόγους τους καλούς» που γεννούν στην ψυχή τη σωφροσύνη (157).

Οι ορισμοί της σωφροσύνης. Οι ορισμοί της σωφροσύνης, που ακολουθούν, συμφωνούν με αυτό που λέει ο Κριτίας στο μέσον του διαλόγου: ότι ο Σωκράτης ζητά την ομοιότητα της σωφροσύνης με άλλες – αρετές (έτσι επισημαίνεται το γνώρισμα της σωκρατικής παιδευτικής μεθόδου, η έρευνα της διαφοράς). Σύμφωνα με τον πρώτο ορισμό, σωφροσύνη είναι «το κοσμίως πάντα πράττειν και ησυχή, εν τε οδοίς βαδίζειν και διαλέγεσθαι, και τα άλλα πάντα ωσαύτως ποιείν» (159 b), δηλαδή η ησυχιότης. Η παρουσία του κοσμίως στον ορισμό αυτό αποτρέπει τον μελετητή, που όμως δεν ενεργεί εν τάχει, από το να ταυτίσει τη σωφροσύνη με την ησυχιότητα, την πραότητα δηλαδή, που θα μπορούσε να είναι και έλλειψη σπουδής, βιασύνης (πβ. 159, τα λεγόμενα για το ταχύ), αλλά και ηρεμία. Στη συνέχεια γίνεται φανερό ότι ο ίδιος ο Σωκράτης εγκαταλείπει τη σχέση με την κοσμιότητα και εξετάζει, για να την απορρίψει, την ταύτιση σωφροσύνης – ησυχιότητος (160 a), συνδέοντας την πρώτη με την ικανότητα της ταχύτητος και οξύτητος ως προς τα του σώματος και τις δραστηριότητες (μάθηση κλπ.) της ψυχής: «ούκ άρα ησυχιότης τις η σωφροσύνη άν είη, ουδ’ ησύχιος ο σώφρων βίος». Αυτό βέβαια συμφωνεί με το σωκρατικό και πλατωνικό ιδεώδες του ανειρήνευτου από πλευράς παιδευτικής γνώσης – εξέτασης – βίου. Ο ίδιος ο Πλάτων όμως θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι συγκρατεί νοερά το «κοσμίως είναι» στη δεύτερη συνάρτηση – ορισμό – της σωφροσύνης με την α ι δ ώ: «αισχύνεσθαι», ποιεί η «σωφροσύνη» και «άρα όπερ αιδώς». Όπως το «κοσμίως είναι» φαίνεται να ταυτίζεται με την ησυχιότητα, το «αισχύνεσθαι», νοηματικά σηματοδοτημένο πιο αρνητικά, φαίνεται να ταυτίζεται με το ηπιώτερο «αιδώς». Και βέβαια το ευάλωτο του ορισμού ενυπάρχει και στη μη σύνδεση της σωφροσύνης με το αναμενόμενο αιδείσθαι αντί του αισχύνεσθαι, καθώς και στην έλλειψη αναφορικότητας που καθιστούν τόσο την ησυχιότητα όσο και την αιδώ αφηρημένες έννοιες.

Ο τρίτος ορισμός αφορά στην «αινιγματική» (161 c, 162 a), κατά Χαρμίδη, ή, άλλως, κατά Κριτία, – υπαινικτική άλλης ευρύτερης διερεύνησης και αξιοποίησης της έννοιας κατά τον Πλάτωνα –, ταύτιση σωφροσύνης και οικειοπραγίας – «τα εαυτού πράττειν» (161 b) – η οποία επαναφέρει την έννοια του οικείου του διαλόγου Λύσις, χωρίς και εδώ, όπως στον Λύσι, να προϊδεάζει για την πολιτική, αξιοκρατική διάσταση της έννοιας, καθώς και τη διάκριση ποιότητας – ποσότητας της Πολιτείας8. Στον Διάλογο Χαρμίδης η οικειοπραγία τίθεται ως περιοριστική δραστηριότητα που αφορά στο εργάζεσθαι και πράττειν για ίδιον μόνον όφελος (πράγμα που τη συνδέει με το φαίνεσθαι, με υπαρκτή πάντως όψη της εμπειρικής πραγματικότητας και εκπληκτική διάρκεια στον χρόνο), χωρίς «των αλλοτρίων άπτεσθαι» που απάδει στο «ευ οικείσθαι» της πολιτείας με το οποίο στοιχειοθετείται στον Χαρμίδη η πολιτειακή σωφροσύνη.

Όταν παίρνει τον λόγο ο Κριτίας, αντικαθιστώντας τον αμήχανο Χαρμίδη, αναφέρεται στους «δημιουργούς» (162 c) ως «ποιούντας ου τα εαυτών μόνον» (163 a), που μπορεί εντούτοις να σωφρονούν, οπότε ο Σωκράτης θέτει το ερώτημα της διάκρισης ποιείν – πράττειν, εργάζεσθαι – ποιείν (ποιήσεως – πράξεως και εργασίας, επαναφέροντας το ησιόδειο «έργον ουδέποτε ουδέν όνειδος». Mε τη σειρά του τονίζει ότι τα «οικεία τε και τα αυτού» είναι αγαθά και «αι των αγαθών πράξεις» (163 d) και ορίζει τη σωφροσύνη ως «την των αγαθών πράξιν» (e), και ως σωφρονούντα τον «τα δέοντα πράττοντα» (164 b).

Όταν ο Σωκράτης συνδέει την ωφελιμότητα του πράττειν με τη σωφροσύνη, θέτει και το ερώτημα της γνώσης του σωφρονείν, οπότε η συζήτηση προχωρεί στον τέταρτο ορισμό, στον οποίο περιέχεται το δελφικό πρόσταγμα της αυτογνωσίας (d), που κατά τον Κριτία τίθεται ως χαιρετισμός του θεού και όχι ως συμβουλή. Ο πλατωνικός Σωκράτης, που στον Φαίδρο φέρεται να ψάχνει τον εαυτό του, να δεί αν είναι κάτι «Tύφωνος πολυπλοκώτερον», και στους Νόμους θα ορίσει το κακόν ως επακόλουθο άγνοιας, με το λογικό εκείνο παράδοξο «ουδείς εκών κακός», εδώ είναι ο ζητών που ομολογεί: «ζητώ μετά σου αεί το προτιθέμενον δια το μη αυτός ειδέναι”» (165 c), γνώστης της άγνοιάς του και για τούτο ζητητικός.

Ως αυτό το σημείο, στους ορισμούς της σωφροσύνης είναι ωσάν να γίνονται λογικά άλματα, από την κοσμιότητα στην ησυχιότητα, από το αισχύνεσθαι στην αιδώ, τη μιά από τη θετικότερη σε ασθενέστερη έννοια, την άλλη από την αρνητικότερη σε θετική.

Η συζήτηση προχωρεί με την διερεύνηση της σωφροσύνης ως επιστήμης: «μόνη των άλλων επιστημών αυτή τε αυτής εστίν και των άλλων επιστημών επιστήμη» (166 e). Ο σώφρων, άρα, γνωρίζει εαυτόν, γνωρίζει τί δεν γνωρίζει, γνωρίζει να εξετάζει τους άλλους και το σωφρονείν: “γιγνώσκειν το ειδέναι ά τε οίδεν και ά μη οίδεν” (167 a), είναι, δηλαδή, η σωφροσύνη αυτογνωσία, γνώση των άλλων επιστημών και γνώση της ανεπιστημοσύνης. Εδώ ακολουθεί το λογικό άλμα με τον παραλληλισμό της σωφροσύνης ως αυτογνωσίας και, πρώτα, της όρασης, ως όρασης εαυτής και των άλλων οράσεων και μή όρασης, αλλ’ όχι, π.χ., των χρωμάτων (ο Αριστοτέλης θα παρενέβαινε με τη θεωρία του για την κοινή αίσθηση), κατόπιν της δοξασίας, τέλος με το μείζον – διπλάσιον – αξίωμα: «η επστήμη τινός επιστήμη και έχει τινά δύναμιν ώστε τινός είναι» (168 b), με παραδείγματα από τις αισθήσεις, τα μεγέθη κλπ. Συμπεραίνεται ότι σε όλα αυτά η «δύναμις» δεν παράγει αποτέλεσμα «προς εαυτά». Αν αυτό ισχύει και για τη σωφροσύνη – επιστήμη, ο Σωκράτης ζητά να ερευνηθεί.

Εκτός από την αναζήτηση ομοιοτήτων στις έννοιες, σωκρατικό στοιχείο της συζήτησης είναι ότι βασικό κριτήριο της αλήθειας είναι η ωφέλια για τους ειδότες («τις αν είη ημίν ωφέλια ειδόσιν», 167 b), όπως στον διάλογο Πρωταγόρας, οπότε το σωφρονείν ορίζεται στη συνέχεια όχι ως προς τα ειδικά αντικείμενα αναφοράς του ειδέναι ή του μη ειδέναι, αλλ’ ώς προς τη γνώση ή την άγνοια (170 b), ενώ η ειδική επιστήμη (“εκάστη”) είναι πάντα «τις, των τινών» (171 a). Η ωφέλια (171 d) «από της σωφροσύνης τοιαύτης ούσης» είναι ότι: «αναμάρτητοι..... άν τον βίον εζώμεν αυτοί τε οι την σωφροσύνην έχοντες». Άρα, η ωφέλια είναι διανοητικής – ηθικής υφής και όχι ό,τι το ίδιον όφελος του πρώτου ορισμού. Εδώ η οικειοπραγία, εκτός από την προϋπόθεση της γνώσης του ειδέναι και του μη ειδέναι, εμπεριέχει και τη σημαντική, διαχρονικά, ηθική ιδέα της εκχώρησης του έργου, του πράττειν στους γνωρίζοντες: «ούτε γαρ αν αυτοί επεχειρούμεν πράττειν ά μη επιστάμεθα, αλλ’ εξευρίσκοντες τους επισταμένους εκείνοις αν παρεδίδομεν, ούτε τοις άλλοις επετρέπομεν.... άλλο τι πράττειν ή ό,τι πράττοντες ορθώς έμελλον πράξειν» (171 e).

Το «αναμαρτήτως ζην» προϋποθέτει για τον Πλάτωνα την επιστήμη της σωφροσύνης, την επιστήμη ως γνώση και ως επίγνωση της άγνοιας, και επιβάλλει την αναγνώριση της συνάφειας γνώσης – πράξης από τον επιχειρούντα την πράξη, όπως και την από μέρους του παραχώρηση του δικαιώματος του πράττειν στον επιστάμενο. Ο Πλάτων, όπως αναφέραμε, δεν προχωρεί στην αξιοκρατική διερεύνηση της οικειοπραγίας, στοιχειοθετεί όμως, ήδη, σε μια πρόληψη της δομής της πολιτικής θεωρίας για την άριστη πολιτεία, την ιδέα με συνιστώσα την επιστημοσύνη και έτσι το «αναμαρτήτως ζην». H διανοητική ποιότητα της αρετής της γνώσης είναι και ηθική αρχή συμβίωσης. Η άποψη διατυπώνεται σε σύζευξη με το αγαθόν: «μέγα τι αγαθόν είναι τοις ανθρώποις, ει έκαστοι ημών, ά μεν ίσασιν, πράττοιεν ταύτα, ά δε μη επίσταντο, άλλοις παραδιδοίεν τοις επισταμένοις», και την ευδαιμονία: «επιστημόνως άν πράττοντες ευ αν πράττοιμεν και ευδαιμονοίμεν» (173 d)9.

Ως χρη φιλοσοφειν και αρετης επιμελεισθαι

(Πόρισμα)

Αν η αρετή της σωφροσύνης είναι η επιστήμη των επιστημών, όπως λέγεται στον διάλογο Χαρμίδης, και αν ωφέλιμη είναι η επιστήμη του αγαθού, δεν ταυτίζονται κατ’ αρχήν η σωφροσύνη και η επιστήμη του αγαθού που είναι η πηγή της ευδαιμονίας. Ο διάλογος περί σωφροσύνης δεν καταλήγει σε ορισμό, δείχνει όμως ότι ο Χαρμίδης ο ίδιος, που είναι σώφρων, είναι έτοιμος να ασκηθεί στη φιλοσοφία, να παράσχει εαυτόν στον Σωκράτη, «ην επάδειν παρέχης Σωκράτει», όπως του λέει ο Κριτίας (176 b). Έτσι ο διάλογος περί σωφροσύνης, ο οποίος κορυφώθηκε στην επιταγή του επιστημόνως πράττειν, κλείνει με τη σωκρατική αρετή της επίμονης ζήτησης της αλήθειας, ή, με άλλο λόγο, της καρτερίας στη διακονία της φιλοσοφίας, που στον Λάχητα (194 a) ταυτίζεται με την ανδρεία και στον Πρωταγόρα (π.χ. 360 d) ενυπάρχει στην ταυτότητα ανδρείας – γνώσης – σοφίας.

Φιλοσοφικός έλεγχος και αρετή, ή, καλλίτερα, δέον του φιλοσοφείν και χρέος επιμέλειας της αρετής αποτελούν τη σημαντική – διπολία της συζήτησης και στον διάλογο Ευθύδημος. Εδώ, όπως είδαμε, το θέμα της αρετής τίθεται μέσα από την υποτιθέμενη ικανότητα των Σοφιστών «αρετήν παραδούναι κάλλιστ’ ανθρώπων και τάχιστα» (273 d), ιδέα που απαντά και στους διαλόγους Απολογία 19 e, 20 b και Πρωταγόρας 349 a («παιδεύσεως και αρετής διδασκάλους»). Με το «παραδούναι» χαρακτηρίζεται η σχέση Σοφιστών και αρετής ως «μαθητόν». O Σωκράτης, που ούτε γράφει ούτε διδάσκει, αλλ’ ακούει «τον λόγον», ακολουθεί μια μέθοδο συζήτησης επίμονη, αποτείνοντας και μακρούς λόγους (πβ. Πρωταγόρας 360 e), αντι – θέτοντας ότι οι προτρεπτικοί λόγοι πρέπει να εκτίθενται δια μακρών (282 d, πβ. 291 a), αλλά κυρίως βασανίζοντας τα επιχειρήματα (Ευθύδημος 307 b).

Η «κατορθώσα την πράξιν» (281) φιλοσοφία, η ορθωτική, όπως πρέπει να είναι η φιλοσοφία, δεν ανατρέπει, χάριν παιδιάς, καθώς όταν «oι τα σκολύθρια των μελλόντων καθίζεσθαι αποσπώντες χαίρονται και γελώσιν, επειδάν ίδωσιν ύπτιον ανατετραμμένον» (287 c), ούτε επιδεικνύει λόγους (287 d «επίδειξις») προτροπής (275) στην επιμέλεια της σοφίας και της αρετής, όπως γίνεται με τα σοφιστικά επιχειρήματα. Η ορθωτική φιλοσοφία είναι σύζευξη ενέργειας – γνώσης και χρήσης: «τοιαύτης επιστήμης δε... εν η συμπέπτωκεν άμα το τε ποιείν και το επίστασθαι χρήσθαι τούτω ό άν ποιή».
-------------------------
1 W. JAEGER, Παιδεία 2, μτφρ. Γ. Βερροίου, σσ. 148, 15), 154, 163.
2 Ενθ’ αν., σ. 163.
1 A. KΕΛΕΣΙΔΟΥ, Η γνώση ως “πράγμα” του υποκειμένου, Φιλοσοφία 7 (1977), σ. 76.
2 ΠΛΑΤΩΝ, Συμπόσιον 183 d.
3 Βλ. και Α. KELESSIDOU, La Kalliphanie du monde dans le Timee, Kernos 1966, σσ. 327-332.
4 Βλ. Λύσις 222a: “οικείος ή κατά την ψυχήν ή κατά τι της ψυχής ήθος ή τρόπους ή είδος”.
5 Ο Σωκράτης συχνά απομαντεύεται, πβ. Λύσις 216 d.
6 Bλ. Α. ΚΕΛΕΣΙΔΟΥ, Η έννοια της σωτηρίας στην πλατωνική πολιτική φιλοσοφία, Πρόλογος Γ. Μιχαηλίδου – Νουάρου, έκδ. Ακαδημίας Αθηνών, Αθήναι, 1982, σσ. 50-60
ΤΗΣ ΑΥΤΗΣ, Η επικαιρότητα της πλατωνικής οικειοπραγίας, Συνέδριο «Εργασία και επάγγελμα», Αθήνα, Μάιος, 1998.
9 πβ. 275 a, 282 d, 288 d.
1 Στον Όμηρο ο όρος σωφροσύνη (23, 13) σημαίνει ορθή κρίση, σύνεση, φρόνηση. Στους Αττικούς δηλώνει το σύνολο διανοητικών και ηθικών ικανοτήτων, την ισορροπία και αυτοκυριαρχία της ψυχής και την ανάβαση σε υψηλότερη αρετή. Στον Δημόκριτο είναι συνώνυμος με την φρόνηση – αυτοσυγκράτηση, σωφροσύνη, όπως και στην νεοελληνική εκφορά του, αντίθετος στην αφροσύνη (απ. 208, 210, 211, 294). Το δημοκρίτειο σωφρονείν προηγουμένως ανευρίσκεται στον Ηράκλειτο (Β 67, Β 291).
2 Βλ. και Α. ΚΕΛΕΣΙΔΟΥ, Παρμενίδου, Περί Φύσεως, Κέντρο Δικανικών Μελετών, VI, Eunomia, 1999, σσ. 58 επ.
3 Βλ. και Α. ΚΕΛΕΣΙΔΟΥ, Η έννοια της σωτηρίας στην πλατωνική πολιτική φιλοσοφία, σσ. 90-91.
4 Η γαλλική, π.χ., απόδοση του όρου ως sagesse συρρικνώνει το νοηματικό του εύρος, το οποίο προδηλώνει το χαρακτηριστικό ελληνίζειν στην αρχή του διαλόγου.
5 Βλ. Α. ΚΕΛΕΣΙΔΟΥ, ένθ’ αν., σ. 17.
6 Στον διάλογο Λύσις δεν υπάρχει μια οριστική καταληκτική πρόταση, τίθεται όμως το ερώτημα για την ύπαρξη ενός οικείου, το οποίο δεν είναι ομοιότης (222 b), ταυτότης, αλλά αναλογία. Ο πρώτος ορισμός της φιλίας, όπου ο Πλάτων αναφέρεται στη συγγένεια με τους γονείς βοηθά να καταλάβουμε ότι η έννοια του οικείου δεν δηλώνει το αρμόζον, αλλά την αναλογία μεταξύ δύο μερών που έχουν κάποια σχέση. Και είναι γνωστό ότι οικειότης σημαίνει σχέση φιλίας, συγγένεια (Συμπόσιον 192 c, 197 c, Πολιτεία 402 d). Στην Πολιτεία (402 d) ο Πλάτων κάνει λόγο για την αγωγή και αναφέρει τις σχέσεις οικειότητας των επιστημών μεταξύ τους και τη φύση του όντος. Οικείος στον Πλάτωνα σημαίνει επίσης: ο ανήκων στην οικογένεια (Τίμαιος 20 e, Νόμοι Ι 642 d)? συχνά σε συνάφεια με το συγγενής (Πρωταγόρας 337 c), το γνώριμος (Πολιτεία 371 b: οικείους = φίλους και γνώριμους)? το φίλος (Γοργίας 465 d, 509 b, Πολιτεία Ι 328 d, όπου είνα εν δια δυοίν, ΙΙ 376 b, όπου φίλη είναι συνώνυμο του οικείον, όπως το εχθρά του αλλότριον, Τίμαιος 20 a, συνώνυμο του φίλος και αντίθετο στο αλλότριος (Πρωταγόρας 320 b, Πολιτεία 463 b, Νόμοι ΙΙ 666 c).
Το οικείον του διαλόγου Λύσις επιτρέπει τη συναντίληψη ορισμένων πλατωνικών θέσεων που αφορούν στην οικειότητα: Ο Πλάτων λέει ρητά “οικείος.... τω ερωμένω, ή κατά την ψυχήν, ή ήθος, ή τρόπους, ή είδος (222 a). Όπως για την φιλία των γονιών η οικειότης είναι συγγενική κατά το ήθος. Το ήθος έχει εδώ το ίδιο νόημα με εκείνο των χωρίων της Απολογίας 27 b, Πολιτείας 581 b, Τιμαίου 22 e: «εν τω εαυτού κατά τρόπον ήθει».
- Στην πολιτεία (ΙΧ 586 b) ο Πλάτων συνδέει το «οικειότατον εκάστω» με το «βέλτιστον εκάστω», σε μια αισιόδοξη θεώρηση ηθικού τροπισμού, που θα υιοθετήσει στη συνέχεια ο Αριστοτέλης (Ηθικά Νικομάχεια Χ, κεφ, 7, 8, 9).
- Στη θεωρία των Ιδεών η δυναμική τάση του όντος προς το Αγαθόν εξυπακούει την επιθυμία του όντος γι’ αυτό που του λείπει αλλά του είναι οικείον.
Το οικείον που αφορά στον πλατωνικό Χαρμίδη, τον σώφρονα (157 d) δείχνει τη συνήθεια του Πλάτωνος να δραματοποιεί τις ιδέες με πρόσωπα, ανατρέποντας και αυτήν την ιστορική πραγματικότητα, όπως, για παράδειγμα, στην περίπτωση του Τυρταίου των Νόμων 660 e. Ο Χαρμίδης, στον ομώνυμο διάλογο, είναι ο έχων την οικειότητα να αναλάβει την περιπέτεια της διαλεκτικής, να θέσει εαυτόν στη δοκιμασία του σωκρατικού μόχθου για την αναζήτηση της γνώσης.
7 Για τις επωδές, την τριπλή ιατρική στον Πλάτωνα με αφορμή τον Χαρμίδη και τα λεγόμενα για τον Ζάμολξι, βλ. τη σχετική ανακοίνωση του Luc Brisson, V Symposium Platonicum, International Plato Society, Toronto, 19 – 23 8.1998.
8 Για το αξιοκρατικό περιεχόμενο της ιδέας στην Πολιτεία και τους προιδεασμούς, γνωστικούς, ηθικούς στους άλλους Διαλόγους βλ. Α. ΚΕΛΕΣΙΔΟΥ, Η Επικαιρότητα της πλατωνικής οικειοπραγίας, Αθήνα, Μάιος 1998.
9 Για τη συζήτηση α) σχετικά με την αντινομία: γνώση του καλού – διάπραξη του κακού, που φαίνεται να αντικρούει τη σωκρατική ταυτότητα γνώσης – αρετής βλ. τις βασισμένες στην ηθική εμπειρία απόψεις του W. JAEGER, Παιδεία. Η μόρφωσις του Έλληνος Ανθρώπου, ΙΙ, μτφρ. Γ. Βερροίου, σσ. 122 επ. (η άποψη εστιάζεται κυρίως στο δυσχερές της επίτευξης αληθινής γνώσης του καλού), β) σχετικά με το σωκρατικό αίτημα της γνώσης της αρετής στο σύνολό της, γνώρισμα του φιλοσοφικά πεπαιδευμένου, βλ. αυτόθι, σσ. 125 επ., γ) σχετικά με το σωκρατικό παράδοξο “ουδείς εκών κακός”, βλ. σσ. 126 επ.

Ο Κατακλυσμός του Νώε

ΜΕΡΟΣ Α' Το έπος του Γκιλγκαμές


Γκιλγκαμές: μυθικό ή και ιστορικό πρόσωπο. Βασιλέας ήρωας της Ουρούκ που θεωρείται ότι έζησε την 3η χιλιετία π.Χ. Το Έπος του Γκιλγκαμές, αποτελεί μια ποιητική παράδοση, στην αρχή προφορική, που μετά από κάποιους αιώνες απετέλεσε τον πυρήνα ενός ποιητικού κύκλου σε σουμερική γλώσσα.

Οι μεταγενέστεροι ποιητές του Ακκάδ εμπνεύστηκαν ένα έπος όπου στη πληρέστερη μορφή του, (όπως έχει διασωθεί), περιείχε δώδεκα άσματα.

Το έπος αυτό περιλαμβάνει και τον περίφημο μύθο του Κατακλυσμού των Σουμερίων, με ήρωα τον Ουτναπιστίμ

Απέναντι απ’ τη σημερινή Μοσσούλη, στις ακτές του ποταμού Τίγρη της Μεσοποταμίας, ήταν η αρχαία ένδοξη πρωτεύουσα του Ασσυριακού κράτους Νινευή. Υπήρξε κέντρο αρχαίου πολιτισμού με λαμπρή εξέλιξη και ισχυρή συμμετοχή στα γεγονότα της εποχής της. Το 612 π.Χ. καταστράφηκε ολοσχερώς και με τα ερείπια της σκέπασε πολύτιμους θησαυρούς της αρχαιότερης γνωστής βιβλιοθήκης κεραμικής γραφής.

Το 1839 ο Άγγλος Ώστιν Ένρι Λάιαρντ (Austen Henry Layard) καθ’ οδόν για τη μακρινή Κεϋλάνη, σταμάτησε για λίγες μέρες μπροστά στους εντυπωσιακούς Ασσυριακούς Τύμβους. Αποφάσισε ωστόσο την πρόχειρη ανασκαφή τους και οι τυχαίες αυτές ανασκαφές, έφεραν στην επιφάνεια, ένα απ’ τα πολυτιμότερα κεραμικά αρχεία της ανθρωπότητας.

Βρέθηκαν χιλιάδες σπασμένες πινακίδες, γραμμένες σε μια άγνωστη γραφή και γλώσσα. Πράγμα ανέλπιστο, μια ολόκληρη βιβλιοθήκη με κεραμικά "βιβλία" ήρθε στην επιφάνεια απ’ τα βάθη των χιλιετηρίδων. Είκοσι δύο χιλιάδες σπασμένα κεραμικά "τεύχη", μεταφέρθηκαν στο βρετανικό μουσείο και η εργασία αποκρυπτογράφησης που συνεχίζεται ακόμα, έφερε στο φως μια χαμένη λογοτεχνία.

Το ενδιαφέρον μας κορυφώνεται γι’ αυτή τη θαυμαστή ανακάλυψη, όταν μαθαίνουμε ότι η σημαντικότερη ιστορία που μεταφράστηκε, παρουσιάζει σοβαρό ιστορικο-θρησκευτικό ενδιαφέρον μια και αναφέρεται στα θέματα της βιβλικής Γένεσις, πολύ πριν αυτή γραφτεί και σε αρχαιότερη μάλιστα σφηνοειδή γραφή!

Απ’ την αρχαία αυτή βιβλιοθήκη θα δανειστούμε το έπος Γκιλγκαμές, όπως αποκάλεσαν τη μεγάλη και μάλιστα την πλέον καλοδιατηρημένη ιστορία που συναρμολόγησαν απ’ τα σπασμένα κεραμικά "τεύχη" της Νινευή, για να φωτίσουμε την επόμενη βιβλική αφήγηση του διάσημου κατακλυσμού του Νώε!

Πολύ πριν από τη συγγραφή της βιβλικής Γένεσις, οι Νινευήτες και οι πέριξ αυτών λαοί, είχαν αποθησαυρίσει ένα έπος, με ήρωα τον Γκιλγκαμές και τις περιπέτειές του στην αναζήτηση της αθανασίας. Ο ήρωάς μας, μετά από περιπετειώδεις αναζητήσεις, βρίσκει επιτέλους τον μοναδικό άνθρωπο που είχε αποκτήσει αυτό το δώρο, τον Ουτναπιστήμ, ο οποίος του αφηγείται, ότι ο λόγος της αθανασίας του ήταν, ότι αυτός υπήρξε ο ήρωας που επέζησε ενός μεγάλου κατακλυσμού! Ας παρακολουθήσουμε όμως την αφήγηση του ίδιου απ’ τα αποσπάσματα που αφορούν αυτόν και τη θρυλική του περιπέτεια.

Λέει λοιπόν ο Ουτναπιστήμ, στον ήρωα μας Γκιλγκαμές:

«Ξέρεις την πόλη Σουρουπάκ που βρίσκεται στις όχθες του Ευφράτη; Η πόλη αυτή είναι πολύ παλιά και πιο παλιοί είναι οι θεοί της. Εκεί ήταν ο Ανού ο Κυρίαρχος του στερεώματος... και ο Ενλίλ και ο Εά ήταν εκεί μαζί. Εκείνο τον καιρό ο κόσμος πλήθαινε πολύ, οι άνθρωποι γεννοβολούσαν και ο κόσμος μούγκριζε σαν άγριος ταύρος... οι μεγάλοι θεοί αναστατώθηκαν απ’ τις κραυγές τους.

Ο Ενλίλ που άκουσε τις φωνές τους είπε στο συμβούλιο των θεών "οι βρυχηθμοί των ανθρώπων έγιναν ανυπόφοροι"... Τότε οι θεοί πρόθυμα αποφάσισαν να εξαπολύσουν τον κατακλυσμό. Αλλά ο Κύριός μου ο Εά με προειδοποίησε: 

Άνθρωπε του Σουρουπάκ γιε του Ουμπάρα γκρέμισε το σπίτι σου και φτιάξε ένα πλοίο... Παράτησε την περιουσία σου και φρόντισε για τη ζωή σου. Περιφρόνησε τα αγαθά του κόσμου και σώσε τη ζωή σου. Σου λέω: Γκρέμισε το σπίτι σου και φτιάξε πλοίο. Κι’ αυτά πρέπει να είναι τα μέτρα του πλοίου που θα φτιάξεις (ακολουθούν οδηγίες) και πάρε στο πλοίο σου σπόρους όλων των ζωντανών πλασμάτων.

Όταν ξημέρωσε όλη μου η οικογένεια μαζεύτηκε γύρω μου... τα παιδιά κουβαλούσαν πίσσα και οι άντρες έκαναν ό,τι μπορούσαν.

Την πέμπτη μέρα είχαν έτοιμη την καρίνα και τα πλευρά και ύστερα έφτιαξαν γρήγορα το σανίδωμα. Ο χώρος του ήταν ένα άκρ[1] , κάθε πλευρά του πλοίου, λογαριαζόνταν σε εκατόν είκοσι κυβικά και το σχήμα του ήταν τετράγωνο. Κατασκεύασα έξι καταστρώματα το ένα κάτω απ’ το άλλο, και τα χώρισα σε εννέα τμήματα με χωρίσματα ανάμεσά τους, όπου χρειαζόταν έκανα χωρίσματα. Επιθεώρησα τα άρμενα τους και έβαλα εφόδια μέσα.

Οι αχθοφόροι κουβαλούσαν τα ειδικά λαγήνια με το λάδι. Έρριξα πίσσα στην εστία και άσφαλτο και λάδι στο καλαφάτισμα και ακόμα πιο πολύ αποθηκεύτηκε στο πλοίο.

Έσφαξα ταύρο για τους ανθρώπους του πλοίου και κάθε μέρα έσφαζαν πρόβατα. Έδωσα στους εργάτες του πλοίου άφθονο κρασί θαρρείς και ήτανε νεράκι δυνατό, κρασί και κοκκινέλι και σκόρδο και άσπρο κρασί και το γιορτάσαμε όπως γιορτάζουν τη γιορτή της πρωτοχρονιάς.

Φόρτωσα πάνω όλα τα ζωντανά, την οικογένειά μου, τους συγγενείς μου, τα κτήνη του αγρού, τα άγρια και τα ήμερα γιατί είχε πληρωθεί ο χρόνος που είχε ορίσει ο Σαμάς (που είπε): "Τη βραδιά που ο καβαλάρης της θύελλας θα σκορπίσει την καταστροφική του βροχή έμπα μέσα στο πλοίο σου και κατέβασε τις σκαλωσιές σου". Ο χρόνος είχε πληρωθεί, η νύχτα έφτασε.

Ο καβαλάρης της θύελλας έστελλε τη βροχή. Κοίταξα τον καιρό, ήταν τρομερός. Κι έτσι μπήκα στο πλοίο κατέβασα τις σκαλωσιές. Τώρα είχαν συμπληρωθεί και η σκαλωσιά και τα καλαφατίσματα κι έτσι έδωσα το τιμόνι στον Πουζούρ Αμουρί, τον πηδαλιούχο...

Τότε φάνηκε ο θεός της αβύσσου ο Νερκάλ, έσπασε τους υδατοφράχτες των νερών του κάτω κόσμου... Ο θεός της θύελλας είχε μετατρέψει την ημέρα σε σκοτάδι και είχε συντρίψει τη γη σαν κύπελλο. Ολόκληρη μέρα η θύελλα λυσσομανούσε, παίρνοντας καινούργια ορμή καθώς προχωρούσε και ξεχύνονταν πάνω στους ανθρώπους σα θύελλα μαχών. Άνθρωπος δεν μπορούσε να δει τον αδελφό του, ούτε και φαινόταν...

Αλοίμονο οι παλιές ημέρες έγιναν σκόνη. Έξη μέρες κι έξη νύκτες φυσούσαν δυνατοί άνεμοι, χείμαρροι θύελλες και πλημμύρες συγκρούονταν... Όταν ξημέρωσε η έβδομη μέρα, η θύελλα στο νότο κόπασε, η θάλασσα ηρεμούσε και ο κατακλυσμός ησύχαζε. Κοίταξα την επιφάνεια του κόσμου... Σιγή βασίλευε... όλη η ανθρωπότητα είχε γίνει λάσπη... Η επιφάνεια της θάλασσας έγινε επίπεδη και ο κατακλυσμός ησύχασε. Άνοιξα μια χαραμάδα και το φως έπεσε στο πρόσωπό μου... και τότε κάθισα κάτω και έκλαψα.

Τα δάκρυα κυλούσαν στα μάγουλά μου, γιατί παντού δεν υπήρχε τίποτ’ άλλο από νερά. Μάταια αναζητούσα με το βλέμμα τη γη... Μακριά όμως σε απόσταση εμφανίστηκε ένα βουνό και εκεί άραξε το πλοίο μου στο βουνό Νοσίρ, το πλοίο μου σταμάτησε την άλλη μέρα, δεν κουνιόταν. Πέρασε και τρίτη και τέταρτη και το πλοίο δεν κουνιόταν, την πέμπτη μέρα και την έκτη το πλοίο είχε ακινητοποιηθεί στο βουνό.

Όταν ξημέρωσε η έβδομη μέρα άφησα ένα περιστέρι ελεύθερο. Το περιστέρι πέταξε μακριά, αλλά επειδή δεν βρήκε μέρος να σταθεί ξαναγύρισε. Ύστερα άφησα ελεύθερο ένα χελιδόνι και πέταξε κι αυτό μακριά αλλά δε βρήκε μέρος να σταθεί και ξαναγύρισε. Άφησα ύστερα ένα κοράκι και το κοράκι είδε ότι τα νερά είχαν αποτραβηχθεί, έφαγε, πέταξε γύρω μας, έκραξε και πια δεν ξαναγύρισε. Τότε τα άνοιξα όλα προς τους τέσσερις ανέμους, έκανα μια θυσία και έχυσα τη σπονδή στο βουνό... οι θεοί μυρίστηκαν (της θυσίας!) τη γλυκιά μυρουδιά».[2]

Κανείς απ’ όσους γνωρίζουν, έστω και στοιχειωδώς, την βιβλική αφήγηση του κατακλυσμού, όπως αυτή αναφέρεται στα πρώτα κεφάλαια της Γένεσις, δεν αμφιβάλλει ότι εδώ έχουμε την ίδια ακριβώς αφήγηση με άλλον ήρωα! Το ερώτημα και πάλι είναι: ποιος αντέγραψε ποιόν;

Ας περιοριστούμε εδώ να υπογραμμίσουμε, ότι μετά το πέρας της κατακλυσμικής αυτής εμπειρίας και οι δύο ήρωες όχι μόνο προσφέρουν θυσία, αλλά και στις δύο αφηγήσεις οι θεοί έχουν χαρακτηριστική αντίδραση απέναντι στην οσμή του ψημένου κρέατος. «και προσέφερεν ολοκαυτώματα (ο Νώε) επί του θυσιαστηρίου. και ωσφράνθη ο Κύριος οσμήν ευωδίας και είπε Κύριος εν τη καρδία αυτού (Ο΄ διανοηθείς). Δεν θέλω πλέον καταρασθή». Γέν. 8. 21.

Στους στερημένους από την ποικιλία των αστικών απολαύσεων νομαδικούς λαούς, η τσίκνα της ψημένης σάρκας ήταν αναντικατάστατη απόλαυση, ώστε να μην τους μένει καμιά απολύτως αμφιβολία ότι η υπέροχη αυτή ευωδία, έπρεπε να ήταν ευχάριστα αποδεκτή κι απ’ τους θεούς ακόμα. Ο βιβλικός θεός δε διαφέρει καθόλου απ’ τους άλλους τριγύρω θεούς, καθώς αμέτρητες, φορές «ωσφραίνεται απ’ τις θυσίες ο Κύριος οσμήν ευωδίας».[3]
 
Χαρακτηριστική τελετή σωτηρίας, με παρόμοια εορταστική συμπεριφορά, μετά την καταστροφική πλημμύρα, διέσωσε και η ελληνική παράδοση. Την τρίτη μέρα στα Διονύσια, ελάμβανε χώρα η τελετή με το όνομα Χύτροι (χύτρες) που δεν ήταν άλλο, από μια ξεχασμένη τελετή θρήνου για τα θύματα του κατακλυσμού, αλλά και χαράς για όσους κατάφεραν να διαφύγουν απ’ την καταστροφική του μανία.
Στα σχόλια στον Αριστοφάνη διαβάζουμε σχετικά: «Χύτροι: όνομα τελετής. Έτσι δε έγινε από όσους γλίτωσαν τον κατακλυσμό. Την πρώτη (μετακατακλυσμική) ημέρα, ενθαρρύνθηκαν να βάλουν χύτρες στην φωτιά και να θυσιάσουν όχι γενικά στους θεούς του Ολύμπου, αλλά στον χθόνιο Ερμή υπέρ των νεκρών» Scholia in Αristophanem 218b.1.
------------------------
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:
[1] Ακρ: Μέτρο επιφανείας ισοδύναμο προς 5.200 τ.μ. Στην Νορμανδία με 8.172 τ.μ. Στην Αγγλία το αυτοκρατορικό άκρ περιέχει 4.840 τ. υάρδας. Ποικίλλει λοιπόν το μέγεθος του κατά τόπους έτσι: Ουαλία 4.320 τ.μ., Γερμανία 5.534 τ.μ. κ.λ.π.
[2] Απ’ το βιβλίο: «το Έπος του Γκιλγκαμές» του Ν. Κ. SANTΕRS
[3] Μόνο στην πεντάτευχο, τριάντα περίπου φορές αναφέρεται η χαρακτηριστική έκφραση «οσμή ευωδίας προς τον θεό» για να ορίσει την περίεργη αυτή θεϊκή αποδοχή της θυσίας!

ΜΕΡΟΣ Β' Το περιστέρι του Δευκαλίωνα

Ας έλθουμε τώρα στην Ελληνική μυθολογία!

Για την καταπληκτική και εν πολλοίς άγνωστη περιγραφή του θρυλικού κατακλυσμού του Δευκαλίωνος, που διέσωσε ο Λουκιανός διαβάζουμε:

«Έτσι έχει ο μύθος του Δευκαλίωνος. Αυτή η γενιά των ανθρώπων δεν είναι η πρώτη, αλλά της πρώτης εκείνης γενιάς οι άνθρωποι όλοι χάθηκαν, αυτοί δε γένος δεύτερο είναι του Δευκαλίωνος που το πλήθος της παντού αποίκησε. Περί δε εκείνων των (πρώτων) ανθρώπων αυτά μυθολογούνται, ότι μεγάλοι υβρισταί έγιναν και αθέμιτα έργα έπρατταν, ούτε όρκους τηρούσαν, ούτε ξένους φιλοξενούσαν, ούτε και ικέτες ανέχοντο, έτσι επήλθε σ’ αυτούς η μεγάλη συμφορά. Αυτή η ίδια η γη, πολύ ύδωρ ανέδυε, και βροχές μεγάλες έγιναν και οι ποταμοί τεραστίως διογκώθηκαν και η θάλασσα τόσο πολύ ανέβη, ώστε τα πάντα σκέπασε το νερό και έτσι χάθηκαν όλοι!

Ο Δευκαλίων δε, ευσεβής και συνετός, μόνος των ανθρώπων απέμεινε για (να γεννήσει) την γενιά την δεύτερη. Η δε σωτηρία έτσι έγινε. Μεγάλη λάρνακα (κιβωτό) αυτός είχε και σ’ αυτήν επιβίβασε παιδιά[1] και γυναίκες. Κατέφθασαν δε και επιβιβάσθηκαν (στην κιβωτό επίσης) και χοίροι και ίπποι και λέοντες κατά γένη και όφεις και ακόμα όλα όσα την γη μοιράζονται, πάντα κατά ζεύγη. Ο δε (Δευκαλίων) τα δέχθηκε όλα, γιατί μεταξύ τους δεν εβλάπτοντο, διότι εκ Διός φιλία έγινε μεταξύ τους και σε μια λάρνακα πάντες έπλευσαν όσο το ύδωρ επικρατούσε. Αυτά ιστορούν οι Έλληνες περί Δευκαλίωνος». Lucianus Soph. De Syria dea 12.3.

Στο παραπάνω απόσπασμα, εκτός από την εντελώς παράλληλη προς την βιβλική αφηγηματικότητα, έχουμε και μια προκατακλυσμιαία γεωλογική παρατήρηση, υψηλής αυθεντικότητας! Η έκφραση: «αυτή η ίδια η γη, πολύ ύδωρ ανέδυε»,[2] αρχικά φαίνεται ακατανόητη. Αν όμως σταθμίσουμε προσεκτικότερα τις πιθανές προκατακλυσμιαίες συνθήκες, με τις τεράστιες συσσωρεύσεις υδάτων λιμνών και θαλασσών, να ανεβάζουν συνεχώς την στάθμη τους, πριν ξεχειλίσουν. Τότε καταλαβαίνουμε, ότι αυτό θα ανέβαζε τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες, (στάθμη υπόγειων υδάτων) στο όριο επιφάνεια των παρακείμενων κατοικημένων κοιλάδων, με αποτέλεσμα, πράγματι καιρό πριν σπάσουν τα φυσικά αναχώματα των συγκεντρωμένων υδάτων επιφάνειας, να αναβλύζουν σχεδόν από παντού τα υψηλής πλέον στάθμης υπόγεια ύδατα!

Παρατηρούμε λοιπόν κάτι εκπληκτικό! Την παράξενη και μάλλον ακατανόητη στους παλαιότερους, αλλά τόσο κατανοητή σήμερα και απολύτως φυσιολογική αυτή γεωλογική πληροφορία, μόνο αξιόπιστοι προκατακλυσμιαίοι αυτόπτες μάρτυρες θα μπορούσαν να διασώσουν!

Παρά λοιπόν την αποδεδειγμένα εκπληκτική περιεκτικότητα των ελληνικών μύθων σε αυθεντικές πληροφορίες, ιστορικούς υπαινιγμούς και αντικειμενικά στοιχεία, εμείς εξακολουθούμε να λιβανίζουμε στα σχολεία μας, μόνο τον μύθο του Νώε! Γιατί; Στοιχειώδης αξιοπρέπεια, απαιτεί τουλάχιστον την παράλληλη διδαχή των δυο μύθων! Κάθε άλλη αντιμετώπιση, είναι απόδειξη ύπουλης σκοπιμότητας και ιδεολογικής κατοχής.

Κατά μια άλλη μυθολογική εκδοχή, ο κατακλυσμός ήταν το αποκορύφωμα των δεινών, που το πιθάρι της Πανδώρας έφερε στον κόσμο. Οι άνθρωποι έχασαν την ευγενική τους στάση. Η φιλοξενία τους χάθηκε και οι τιμές στους θεούς ξεχάστηκαν.

Ο Δίας επισκέφθηκε τους ανθρώπους και βρήκε τον ευσεβέστερό του βασιλιά Λυκάωνα, ασεβή και αφιλόξενο. Αυτός αποπειράθηκε να περιπαίξει και τον ίδιο το Δία προσφέροντάς του βεβηλωμένο γεύμα! Αυτό εξόργισε τον επισκέπτη θεό, κι αφού τιμώρησε τον Λυκάωνα και τον οίκο του, πήρε τη μεγάλη απόφαση να εξαλείψει το γένος των ανθρώπων. Apollodorus Muth. 3.98-99

«Ο συννεφοσυνάχτης Δίας, κάλεσε τότε τον υγρό Νοτιά και βαριά του ‘δωσε προσταγή να πάει εκεί που ο Τιτάνας Ωκεανός γίνεται πλατύς και απέραντος, κι εκεί να συγκεντρώσει σύννεφα βαριά φορτωμένα με τα νερά του μεγάλου Ωκεανού κι ύστερα φυσώντας δυνατά να τα σπρώξει γρήγορα στις στεριές, σε βουνά και κάμπους.

Η μεγάλη καταστροφή ερχόταν. Ο θυμός του Δία ασίγαστος. Απόφασή του η καταστροφή όλου του ανθρώπινου γένους. Μα να που ο Προμηθέας, ο Δημιουργός του ανθρώπου χάλασε τα σχέδια του Δία. Μίλησε στο γιο του Δευκαλίωνα και του ‘δωσε σωτήριες συμβουλές».

Οι συμβουλές του Προμηθέα και το έργο του Δευκαλίωνα, περιλαμβάνουν όλη τη γνωστή σειρά γεγονότων απ’ την αφήγηση του Έπους Γκιλγκαμές-Νώε. Εδώ βέβαια, το αντίστοιχο ελληνικό «Δευκαλιωνεία»[3] έχει ΧΑΘΕΙ, όσες όμως λεπτομέρειες απέμειναν από αναφορές άλλων συγγραφέων στο έπος του κατακλυσμού, πείθουν για την αυθεντικότητα της αφήγησης. Άλλωστε η ελληνική Δευκαλιωνεία, αναφέρεται σ’ έναν λαό που πριν τον κατακλυσμό είχε ναυτικές επιδόσεις, μια και ο ίδιος ο Προμηθέας, τούς είχε ήδη χαρίσει μαζί με τα δώρα[4] της φωτιάς και της άμαξας, προ πολλού και τα μυστικά της ναυπήγησης.[5]
 
«Ο Δευκαλίων ρίχτηκε στη δουλειά. Εκατοντάδες βελανιδιές και πολλά πανύψηλα και ολόισια κυπαρίσσια έπεσαν στην γη, απ’ το κοφτερό τσεκούρι του Δευκαλίωνα κι ακολουθώντας τις οδηγίες του θεϊκού πατέρα του, έβαλε μπρος να φτιάξει μια τεράστια λάρνακα, μια μεγάλη κιβωτό, που να χωράει όχι μόνο την οικογένειά του αλλά και πάρα πολλά ζώα».

»Η γυναίκα του Πύρρα και τα παιδιά του όλοι μαζί δούλεψαν ακούραστα. Το γιγάντιο έργο προχωρούσε. Ετοιμάστηκε ο σκελετός από χοντρούς κορμούς δέντρων, μπήκαν τα πλαϊνά και τα πατώματα. Με πολλή προσοχή άλειψαν τις ενώσεις των ξύλων με πίσσα. Στο τέλος βάλανε και τη σκεπή και την άλειψαν κι αυτή καλά με πίσσα. Τρόφιμα και προμήθειες πολλές πήραν τη θέση τους γι’ αυτούς και τα ζώα... που υπάκουα ανέβαιναν στην κιβωτό δύο από κάθε είδος, άγρια και ήμερα, ερπετά και πετεινά κάθε είδους... Καθόλου δεν πείραζε όμως το ένα το άλλο γιατί έτσι σοφά τα είχε κανονίσει όλα ο μεγάλος Προμηθέας.

»Σαν τελείωσε κι αυτό, ο υγρός Νοτιάς έφερε βαριά τα μαύρα του σύννεφα. Αστραπές ξέσκιζαν τον ουρανό, προμήνυμα της μεγάλης οργής του Νεφεληγερέτη Δία! Ο Δευκαλίων μαζί με το μεγάλο του γιο Έλληνα τράβηξαν τη βαριά πόρτα και η οργή του Δία ξέσπασε.

»Εννιά μέρες και εννιά νύχτες[6] ο κατακλυσμός σάρωνε τα έργα των ανθρώπων και βαριά η οργή του Δία έπνιξε το ασεβές εκείνο γένος. Εννιά μέρες και εννιά νύχτες οι καταρράκτες του ουρανού γέμισαν κάμπους και ξέπλεναν βουνά. Ο τρομερός κατακλυσμός έριχνε ασταμάτητα τα νερά του απέραντου ωκεανού, χωρίς το κακό να λέει να σταματήσει. Μόνο τη δεκάτη μέρα (μια πλήρη δηλαδή περίοδο) το κακό σταμάτησε. Ένα τράνταγμα τους έδειξε πως η λάρνακα ακούμπησε σε στεριά.

»Ο Δευκαλίων άνοιξε το παράθυρο. Δεν έβρεχε πια. Όλα όμως γύρω ήταν μια απέραντη θάλασσα. Ο Δευκαλίων αναγνώρισε το μέρος, ήταν το δίκορφο του Παρνασσού[7] που τώρα ήταν νησάκι. Πριν βγουν όμως έπρεπε να βεβαιωθούν πως ο καιρός δε θα ξαναχαλάσει. Ο Δευκαλίων άφησε τότε ένα περιστέρι.[8] Όλοι γνώριζαν εκείνα τα χρόνια, πως τα περιστέρια προβλέπουν με σιγουριά τον καιρό (!)

»Αν λοιπόν το περιστέρι γυρνούσε φοβισμένο πίσω, αυτό θα σήμαινε πως ο κατακλυσμός θα συνεχιζόταν και δε θα ’πρεπε να βγουν απ’ την κιβωτό. Το περιστέρι όμως κάθισε μια στιγμή στο παράθυρο κοίταξε λίγο τον καιρό κι ύστερα πέταξε χαρούμενο ψηλά στον Παρνασσό».[9]

Δευκαλίων λοιπόν! Ο θρυλικός γενάρχης ενός ναυτικού λαού, που είχε μέγιστη την ανάγκη της πρόβλεψης των καταιγίδων. Ο ναυτικός αυτός λαός και ο ήρωάς μας Δευκαλίων, ήξερε καλύτερα απ’ τον καθένα ότι: «ο καιρός είναι φονιάς» των ναυτικών και πως στα χρόνια εκείνα, κάθε μορφή πρόγνωσης του καιρού, ήταν για το ναυτικό αυτό λαό, όχι απλά πολύτιμη αλλά κυριολεκτικά σωτήρια.

Το πέταγμα λοιπόν της περιστεράς και η ενστικτώδης της αίσθηση του καιρού, στάθηκε γι’ αυτούς απ’ τους καλύτερους συμμάχους της πρόβλεψης των καταιγίδων! Έτσι μετά το "χαρούμενο" πέταγμα της, ο Δευκαλίων λευτέρωσε όλα τα ζώα που είχαν σωθεί μαζί του κι ανάστησε νέο γένος ανθρώπων, μετά την λήξη του μεσογειακού κατακλυσμού, όπου γενάρχης, ήρωας και πατριάρχης, με μακρά και ένδοξη ιστορία θα ήταν ο Έλληνας[10] κι ο εξίσου ένδοξος αδελφός του νομοθέτης και μέγας οραματιστής Αμφικτύων.

Όλα δείχνουν φυσικά, ότι ο κατακλυσμός[11] δεν ήταν ούτε ένας, αλλά ούτε και κάποιο περιορισμένο τοπικό φαινόμενο. Ήταν αποτέλεσμα παγκόσμιων κλιματολογικών αλλαγών, συνέπεια της τελευταίας μεταπαγετώνιας περιόδου, που με τις ασυνήθιστες βροχοπτώσεις και την σταθερή άνοδο της ωκεάνιας στάθμης, σάρωσε με επίμονους κατακλυσμούς ολόκληρο τον τότε γνωστό κόσμο!

Η όμορφη αυτή αφήγηση, του ήρωα που σώζει όχι μόνο τον εαυτό του, αλλά είχε την θεϊκή ιδέα, να φροντίσει και για την σωτηρία των υπόλοιπων έμβιων όντων, έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από όσους διατηρούσαν τις τραγικές μνήμες της καταστροφής και είχε μια καθολική διάδοση. Το αφηγηματικό αυτό αρχικά έπος, πρέπει με την χάρη του και τις εκπληκτικές του λεπτομέρειες, να συγκίνησε τους ανθρώπους που γλίτωσαν απ’ τις λάσπες της καταστροφής και αργότερα αναγνωρίσθηκε σαν γραπτό μνημείο ηρωισμού και ανθρωπιάς. Όλοι λοιπόν ήθελαν, τον υπέροχο αυτό μύθο να εκτυλίσσεται στα δικά τους μέρη, με την κιβωτό να αράζει σ’ όλα τα ψηλά βουνά, δύσης και ανατολής, απ’ την Αίτνα της Σικελίας, μέχρι το Λίβανο, το Αραράτ και τον Όθρυ της Θεσσαλίας. Όπου μάλιστα ελέγετο ότι άραξε η κιβωτός του Δευκαλίωνα, ήταν ιερός τόπος προσκυνήματος μέχρι την επικράτηση του Χριστιανισμού.

Ίσως σε μερικούς να φαίνεται πλεονασμός η αναφορά μας στο μύθο του Δευκαλίωνα. Αλλά όπως θα δούμε, το περιστέρι του Δευκαλίωνα συμπεριφέρεται πολύ "ελληνικά"! Όχι μόνο για τον χαρακτηριστικά ελληνικό "κλάδον ελαίας", με τον οποίο αναγγέλλει την λήξη του κατακλυσμού, αλλά με την ελληνική ερμηνεία της συμμετοχής του στην όμορφη αυτή ιστορία, ξεκαθαρίζεται οριστικά η πιθανή προέλευση του κατακλυσμικού έπους, που "ΧΑΜΕΝΟ" οριστικά, μπορούμε μόνο απ’ τα σκόρπια κομμάτια του να το ανασυντάξουμε.

Το έργο (α΄ και β΄ Δευκαλιωνείς) του Ελλάνικου που θα μας πληροφορούσε για τις αρχικές πηγές του μύθου, ΧΑΘΗΚΕ μαζί με ποιος ξέρει ποσά ακόμα ποιήματα και βιβλία εξαίσιας ομορφιάς με το όνομα «Δευκαλιωνείς», στερώντας μας ακριβώς από όλες εκείνες τις λεπτομέρειες, απ’ όπου αδιαμφισβήτητη θα πρόβαλλε η αλήθεια της προέλευσης του αρχικού κατακλυσμικού έπους, που αναμφίβολα όμως, πρέπει να υπήρξε δημιούργημα ενός φωτισμένου ναυτικού λαού, που έχασε ότι πολυτιμότερο είχε, μεσ’ στα λασπόνερα μιας κατακλυσμικής καταστροφής.

Στα χέρια μας όμως έφτασε πολύ καλά προφυλαγμένο το αντίστοιχο τρισέλιδο (!) βιβλικό "έπος", που παρ’ όλα αυτά ο ήρωάς του, εξακολουθεί να έχει το πολύ ελληνικό όνομα Νώε.[12] Ταυτόχρονα, ανεξήγητο παραμένει το γεγονός, ότι το όνομα της γυναικός, της σημαντικότατης αυτής ιστορίας, που κατά τους βιβλικούς ισχυρισμούς υπήρξε η μητέρα ολόκληρης της μετακατακλυσμικής ανθρωπότητας... δεν διασώθηκε! Κατά την ουρανοκατέβατη ευφυΐα των βιβλικών συγγραφέων, η δεύτερη "μητέρα" ολόκληρης της ανθρωπότητας... μπορούσε να παραμένει ανώνυμη!

Οι παραδοξότητες όμως συνεχίζονται. Πουθενά στο βιβλικό κείμενο, δεν αναφέρεται προ του Νώε έστω και ο παραμικρότερος υπαινιγμός για ναυτικές γνώσεις, εμπειρίες ή άθλους. Εν τούτοις ο Νώε, ξεκινά τον κατασκευαστικό άθλο της κιβωτού, χωρίς να έχει δει προηγουμένως ούτε βαρκούλα!

Ο καθαρά λοιπόν στεριανός Νώε, φαίνεται να φτιάχνει ένα γιγάντιο άγνωστο πράγμα, του οποίου οι διαστάσεις (Γέν.6.15), σε πήχες[13] είναι: 30 πήχ. ύψος, 50 πηχ. πλάτος και 300 πηχ. μήκος!!. Σε αντίστοιχα μέτρα είναι: 13,5 μ. ύψος, 22,5 μ. πλάτος και 135 μ. μήκος,[14] με «κατώγεια, διώροφα και τριώροφα». Αυτή τη γιγάντια κατασκευή, που απ’ τις διαστάσεις της και μόνο, τοποθετείται στο έσχατο όριο φαντασίας και πραγματικότητας, καλείται να φτιάξει ο στεριανός Νώε, χωρίς η βιβλική προϊστορία επαναλαμβάνω να μας δίνει έστω και έναν αμφιλεγόμενο ναυτικό όρο, για να δικαιολογήσει την εντελώς αναπάντεχη ναυπηγική δεινότητα του ήρωά της!

Η απουσία ναυτικών όρων στο έπος του Νώε, υπογραμμίζει την αδυναμία των στεριανών Εβραίων αντιγραφέων, να χειριστούν με κατανόηση τους ναυτικούς όρους και ενώ αναφέρουν σχεδόν αυτολεξεί όλα όσα και η ασσυροβαβυλωνιακή εκδοχή του κατακλυσμού, (έπος Γκιλγκαμές) αποφεύγουν επιμελώς κάθε ναυτική ορολογία[15] απ’ το φόβο της λαθεμένης χρήσης του. Έτσι παραδόξως παρακολουθούμε ένα ναυπηγικό άθλο, εκεί όπου δεν αναφέ¬ρεται ούτε "μισή" ναυτική λέξη, ούτε ένας "μικρός" ναυπηγικός όρος!

«Και είπεν ο Κύριος προς τον Νώε, είσελθε συ και πας ο οίκος σου εις την Κιβωτόν». Γέν.7.1.

Κατόπιν ξεσπά ο κατακλυσμός ακολουθώντας απαρέγκλιτα τα γνωστά βήματα των υπολοίπων αφηγήσεων, μόνο που η μεθοδική υπερβολή είναι παραπάνω από εμφανής. Εκατόν πενήντα (150) μέρες κυριάρχησαν τα νερά πάνω στη γη, (5 μήνες!) έναντι εννέα και δέκα αόριστων ημερών που είδαμε στα άλλα δύο αντίστοιχα έπη (Γκιλγκαμές και Δευκαλίωνα). Η αφήγηση, χάριν έμφασης, δε διστάζει να κλείσει τον ήρωά της και το σύνολο της αντιπροσωπευτικής πανίδας στην σωτήρια κιβωτό, όχι για δέκα μέρες, όπως αναφέρουν οι άλλες παραλλαγές του μύθου, αλλά για 375 μέρες συνολικά! Δηλαδή σε κάποιους φάνηκε εντυπωσιακό να προσθέσουν στις 10 μέρες του αρχικού έπους... έναν επιπλέον χρόνο!

Οκτώ άτομα, με όλα τα ζωντανά της γης (έστω τα αντιπροσωπευτικότερα) περιφέρονται 5 μήνες επί των υδάτων του κατακλυσμού και 8 μήνες περιμένουν καρτερικά προσαραγμένοι για να σωθούν απ’ τον καταστροφικό θυμό ή την ανθρωποκτόνο "μεταμέλεια" της βιβλικής θεότητας!

Ας πάρουμε όμως καλύτερα τα πράγματα απ’ την αρχή: «Και μετεμελήθη ο Κύριος ότι εποίησε τον άνθρωπον επί της γης και ελυπήθη εν τη καρδία αυτού και είπεν ο Κύριος, θέλω εξαλείψει τον άνθρωπον τον οποίον εποίησα από προσώπου της γης, από ανθρώπου έως κτήνους και από ερπετών έως πετεινών του ουρανού, επειδή μετεμελήθην (Εβδομήκοντα: Εθυμώθην[16] ) ότι εποίησα αυτούς» Γέν.6.6-7.

Δεν είναι εκπληκτικά παράλογο να αποδώσουμε τα παραπάνω λόγια σε οποιαδήποτε σοβαρή θεότητα; Ο θεός της Βίβλου φαίνεται να λυπάται, να μετανιώνει, να θυμώνει, για το κορυφαίο δημιούργημά του τον άνθρωπο και να μην έχει καμία άλλη δυνατότητα σωτηρίας επέμβασης, εκτός απ’ την πολύ απλή και βολική... γενοκτονία, που εκτός των άλλων, θα συμπαρασύρει μαζί της και όλα τα ζώα της γης!

Πώς όμως οι άνθρωποι έγιναν τόσο κακοί ώστε να καταδικαστούν απ’ τον ίδιο τον "φιλεύσπλαχνο" θεό στην εσχάτη των ποινών, δηλαδή τον δια πνιγμού σωφρονιστικό θάνατο; Να ο λόγος για τον οποίον ολόκληρη η ανθρωπότητα πρέπει να πεθάνει:

«Και ότε άρχισαν οι άνθρωποι να πληθύνονται επί του προσώπου της γης...ιδόντες οι υιοί του θεού τάς θυγατέρας των ανθρώπων ότι ήσαν ωραίαι, έλαβον εις εαυτούς γυναίκας εκ πασών όσας έκλεξαν... Κατ΄ εκείνας τάς ημέρας ήσαν οι γίγαντες επί της γης και έτι ύστερον, αφού οι υιοί του θεού εισήλθον εις τάς θυγατέρας των ανθρώπων και αύται ετεκνοποίησαν εις αυτούς. εκείνοι ήσαν οι δυνατοί, οι υπερήφανοι άνδρες ονομαστοί. Και είδεν ο Κύριος ότι επληθύνετο η κακία του ανθρώπου επί της γης και πάντες, οι σκοποί των διαλογισμών της καρδίας αυτού ήσαν μόνον κακία πάσας τάς ημέρας». Γέν.6.1-5.

Παρακολουθούμε λοιπόν έκπληκτοι, ότι οι προκατακλυσμικοί άνθρωποι, δεν αφανίστηκαν στις λάσπες του κατακλυσμού επειδή από μόνοι τους διεφθάρησαν! Αλλά επειδή δέχθηκαν γενετήσια επίθεση απ’ τους ίδιους τους «υιούς του θεού» και μέσα απ’ τον γενετικό αυτό βιασμό, γεννήθηκαν ανάμεσα τους "γίγαντες" στο σώμα και στην κακία!

Ερωτήσεις: Γιατί λοιπόν πεθαίνουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι, που κατά την ολοφάνερη εδώ βιβλική ομολογία, υπήρξαν τα ανυπεράσπιστα θύματα των θεϊκών υιών και μάλιστα αφού πρώτα υπέστησαν όλη την μανία των διεστραμμένων σεξουαλικών ορέξεών τους; Γιατί επέτρεψε ο θεός μια τέτοια απίστευτη διαφθορά; Γιατί ο θεός καταδικάζει τα θύματα της δικής του ουσιαστικά ανικανότητας να ελέγξει εγκαίρως τους αφύσικους πόθους των ουράνιων "υιών" ή αλλιώς αγγέλων του; Γιατί επιτέλους σκοτώνει, αντί να συμπονέσει τους ανίσχυρους ουσιαστικά ανθρώπους, που δόλια και άνισα χτυπήθηκαν απ’ τους φθοροποιούς σεξουαλικούς πόθους των δικών του "υιών"; Γιατί μετανιώνει και θυμώνει που έπλασε τους ανθρώπους και αποφασίζει τον ανελέητο αφανισμό τους, αντί να συγχωρέσει να επανορθώσει αλλά και να ενεργοποιήσει τους απαραίτητους μηχανισμούς προστασίας τους, απ’ τις ουράνιες επιβουλές και τις διεστραμμένες σεξουαλικές ορέξεις, μερίδας ολόκληρης της δικής του ουράνιας οικογένειας; Ποιά δυνατότητα αντίστασης μπορούσαν αλήθεια να έχουν οι απλοί εκείνοι άνθρωποι, απέναντι στα πανίσχυρα εκείνα ανθρωποειδή ουράνια όντα;

Και το πλέον καυτό ερώτημα: Ποιος θεός και με τις πλέον ελάχιστες "θεϊκές προδιαγραφές" θα καταδίκαζε τον αδικοχτυπημένο άνθρωπο, αλλά θα σκότωνε ταυτόχρονα μαζί του, όλες εκείνες τις απειράριθμες ψυχούλες τα ζώα, για να μην πούμε τίποτε και για τα άπειρα δένδρα και φυτά της γης;

Μένει βέβαια και μια ακόμα πικάντικη απορία. Έχουν άραγε ακόμα οι ουράνιοι αυτοί υιοί, την δυνατότητα να συνευρεθούν "παραγωγικά" με τις όμορφες θυγατέρες των ανθρώπων, ή απ’ την μηδενική παραγωγή μας σε "γίγαντες", πρέπει να υποθέσουμε, ότι η βιβλική θεότητα τους αφαίρεσε έκτοτε οριστικά τέτοιου είδους κεφάτα προνόμια; Κι αν πράγματι έτσι έχουν τώρα τα πράγματα, τότε γιατί αυτή, η σωστή "απαγόρευση συνεύρεσης" ανθρώπων και ουρανίων όντων, δεν επεβλήθη τότε εγκαίρως και για τους ανθρώπους του κατακλυσμού, πριν ο ολοκληρωτικός και κυριολεκτικός τους βιασμός, σημάνει και τον άδικο βιολογικό τους αφανισμό;

Για να επανέλθουμε όμως. Μήπως απλά το κατακλυσμικό αυτό έπος είναι ένας θρύλος που γεννήθηκε μεσ’ απ’ τον πόνο ενός μεγάλου φυσικού κατακλυσμού; Δεν σας φαίνεται ότι οποιαδήποτε σοβαρή "θεότητα", θα ντρεπόταν να δεχθεί όλους αυτούς τους αστείους λόγους σαν τις αιτίες ενός πανανθρώπινου σαρωτικού κατακλυσμού;

Όλοι γνωρίζουμε σήμερα την ψυχρή και ανελέητη μετατόπιση δυνάμεων στη φύση και τις αντίστοιχες καταστροφές που ενώ τις αποκαλούμε θεομηνίες, κανένας θεός δε χρειάζεται να έχει οργισθεί, ούτε και να απολογηθεί, για τις φυσικές ανακατατάξεις των κοσμικών δυνάμεων.

Οι άνθρωποι όμως στην μακρινή εκείνη εποχή, έβλεπαν τις καταστροφές, σχεδόν αποκλειστικά σαν θεϊκές κινήσεις και θεομηνίες (θεού μήνυμα) και, μη έχοντας άλλη δυνατότητα ερμηνείας, προσπαθούσαν θεολογώντας να βρούν το λόγο που εξόργισε τη σεβάσμια θεότητα, μήπως εξευμενίζοντάς την, αποφύγουν την οδυνηρή επανάληψη της οργής της.

Εδώ βέβαια στη βίβλο, η αιτιολόγηση του καταστροφικού κατακλυσμού είναι όπως είδαμε το λιγότερο ατυχής, μιας και μας παρουσιάζει έναν θεό περίπου με παιδικές αναστολές και κρίση. Πρώτα "μετανιώνει" που δημιούργησε την ανθρωπότητα (Γέν.6,6) και την πνίγει στις λάσπες του κατακλυσμού κι αμέσως μετά υπόσχεται πως ποτέ πια δεν θα το ξανακάνει. Γέν. 8,21

Αλήθεια... πώς κατάφερε η προκατακλυσμική οικογένεια του Νώε να αποφύγει την σεξουαλική επίθεση των ουράνιων αυτών εραστών και σώθηκε; Μήπως η οικογένεια του Νώε βρέθηκε σε πλεονεκτική θέση, επειδή είχε μόνο γιους και οι τρεις νύφες τους, δεν ήταν ιδιαίτερα όμορφες; Γιατί πώς αλλιώς θα μπορούσαν να αντισταθούν στους θεϊκούς υιούς, αν αυτοί αποφάσιζαν να... "εισέλθουν" στα όμορφα θηλυκά μέλη της οικογένειάς τους;

Εξηράνθησαν λοιπόν τα ύδατα από της γης, γύρω στις 10/11ου. Και εδώ αρχίζουν οι αντιφάσεις διότι ενώ «εξηράνθησαν τα ύδατα από της γης» «απέστειλε την περιστεράν κατόπιν αυτού (του κόρακος δηλαδή) δια να ίδη αν έπαυσαν τα ύδατα από προσώπου της γης» (;) Μα αφού εξηράνθησαν τα ύδατα μόλις προηγουμένως, γιατί το περιστέρι πρέπει να πετάξει για να δει αν τα ύδατα έπαυσαν; Η Βίβλος όμως επιμένει:

«Και μη ευρίσκουσα η περιστερά ανάπαυσιν των ποδών αυτής επέστρεψεν εις την κιβωτόν διότι τα ύδατα ήσαν επί του προσώπου πάσης της γης»! («ήσαν» λοιπόν ή «εξηράνθησαν» τα ύδατα;) Και ανέμεινε έτι άλλας επτά ημέρας και πάλιν απέστειλεν την περιστεράν εκ της κιβωτού και επέστρεψεν προς αυτόν προς το εσπέρας και ιδού ητο εν τω στόματι αυτής φύλλον ελαίας απεσπασμένον και εγνώρισεν ο Νώε ότι έπαυσαν τα ύδατα από της γης. Και ανέμεινεν έτι αλλάς επτά ημέρας και απέστειλε την περιστερά. και δεν επανέστρεψεν πλέον προς αυτόν.

»Κατά δε το εξακοσιοστό πρώτο έτος του Νώε, (ο Νώε γίνεται 601 ετών μέσα στην κιβωτό) την πρώτην του πρώτου μηνός (1/1ου του επόμενου έτους πρωτοχρονιάτικα δηλαδή) εξέλιπον τα ύδατα από της γης και εσήκωσεν ο Νώε την στέγην της κιβωτού και είδεν και ιδού, εξέλιπεν το ύδωρ από προσώπου της γης και την εικοστήν εβδόμην ημέραν του δευτέρου μηνός (27/2) εξηράνθη η γη». Γέν.8.9-14.

Η περιπέτεια έληξε στις 27/2 ενώ είχε αρχίσει ένα χρόνο και 10 μέρες νωρίτερα, δηλαδή στις 17/2 του προηγούμενου έτους. Σύνολο 375 μέρες ακριβώς! Έτσι με την ξεκάθαρη βιβλική παραδοχή έχουμε:

Ο Νώε 600 ετών Γέν.7.11... 17/2ου.....αρχίζει ο κατακλυσμός
Ο Νώε 600 ετών Γέν.8.4..... 17/7ου.....εκάθησε ή προσάραξε η κιβωτός,
Ο Νώε 600 ετών Γέν.8.13... 1/1ου.......το περιστέρι δεν επέστρεψε πλέον
Ο Νώε 601 ετών Γέν.8.14... 27/2ου.....λήξη του κατακλυσμού, εξηράνθη η γη

Αμέσως μετά απ’ τα υπερβολικά αυτά στοιχεία, η αφήγηση αποκαλύπτει την πλήρη σύγχυση του αντιγραφέα του κατακλυσμικού έπους.

Αιτία της σύγχυσης του, είναι το περιστέρι, που ενώ το δανείζεται ατόφιο σαν ωραιότατο στοιχείο της αρχικής αφήγησης, δε φαίνεται να κατανοεί τον ακριβή λόγο της ύπαρξής του, στην όλη υπόθεση. Έτσι, ενώ εδώ και 70 μέρες είναι προσαραγμένοι σε ξηρά και: «εφάνησαν οι κορυφές των ορέων» και ο κόρακας πάει κι έρχεται «εωσού εξηράνθησαν τα ύδατα από της γης», ξαφνικά ο Νώε αντικαθιστά το κοράκι με την περιστερά, η οποία μετά από εξερευνητική πτήση: «μη ευρίσκουσα ανάπαυση των ποδών αυτής, επέστρεψε προς αυτόν».

Μετά από 7 μέρες, ο Νώε ξαναστέλνει το περιστέρι και επιτέλους, την 1η/1ου, πρωτοχρονιά δηλαδή, (πράγμα πολύ περίεργο για ένα μοναχικό περιστέρι που έζησε 10 περίπου μήνες μέσα στην κιβωτό), αυτό δεν επιστρέφει πια γιατί: «έπαυσαν τα ύδατα από της γης». Ο Νώε όμως ούτε τότε αποφασίζει να βγει από την κιβωτό. Περιμένει στην κιβωτό άλλες 57 περίπου μέρες, μέχρι τις 27/2ου, χωρίς να δείχνει καθόλου αποφασισμένος ν’ ανοίξει την κιβωτό κι ας έφυγε το περιστέρι ανεπιστρεπτί πριν 2 περίπου μήνες!

Έτσι το περιστέρι (παρά την αντίθετη γνώμη που είχαμε όλοι) δε φαίνεται να έπαιξε απολύτως κανένα ρόλο στην τελική απόφαση του Νώε για έξοδο επιτέλους απ’ την κιβωτό, όπου επί έναν ολόκληρο χρόνο πρέπει να ασφυκτιούν όλα τα ζωντανά της γης! Πέρασαν 150 μέρες (5 μήνες) πάλης με τα νερά του κατακλυσμού, μέχρι η κιβωτός να προσαράξει. Ο Νώε όμως παραμένει πεισματικά κλεισμένος για 5,5 ακόμη μήνες ακινητοποιημένος και αγνο¬ώντας για 2 επί πλέον μήνες το μήνυμα της περιστεράς, που δεν επέστρεψε, ώσπου η εντολή της θεότητας «έξελθε εκ της κιβωτού» Γέν.8.15, αναγκάζει τελικά τον Νώε μετά από ένα χρόνο και δέκα μέρες, να βγει επιτέλους απ’ την υπερβολικά φιλόξενη και ευρύχωρη κιβωτό του!

Είναι ολοφάνερο λοιπόν. Τόσο ο αφηγητής του έπους Γκιλγκαμές, όσο και του Νώε, δε γνωρίζουν τον ακριβή λόγο ύπαρξης της περιστεράς στο τέλος του κατακλυσμού που αφηγούνται.

Ο Ουτναπιστήμ δικαιολογεί την ύπαρξη του περίεργου αυτού περιστεριού, διότι: «μη βρίσκοντας τόπο να σταθεί» του έδωσε πληροφορίες για τη στάθμη των υδάτων. Χελιδόνια όμως και κοράκια συμπληρώνουν τη σύγχυση του μια και επιστρατεύονται κι αυτά για τον ίδιο ακριβώς αόριστο λόγο. Στην αφήγηση όμως της Βίβλου, η περιστερά ούτε αυτό το λόγο μπορεί να καλύψει, μια και το κοράκι προηγείται και το πράγμα μπερδεύεται τόσο, ώστε δύο ολόκληρους μήνες μετά το τελευταίο πέταγμα του περιστεριού, ο Νώε... εξακολουθεί να μένει κλεισμένος στην κιβωτό!

Μόνο στον Ελληνικό μύθο βρίσκουμε την απλή, ξεκάθαρη και ουσιαστική συμβολή της περιστεράς. Να καθορίσει δηλαδή με το πέταγμά της, όχι την ύπαρξη ξηράς ή τη στάθμη του νερού, που επιτέλους με μια ματιά έξω απ’ την κιβωτό θα ήταν άμεσα ορατή, αλλά με το διαπιστωμένο καιρικό ένστικτό της και το χαρακτηριστικό της πέταγμα, να δείξει αν θα συνεχιστεί ή όχι η κατακλυσμική αυτή κακοκαιρία, βοηθώντας έτσι τον καιροσκόπο και πολυμήχανο θαλασσογνώστη Δευκαλίωνα, να πάρει την σημαντική απόφαση: Να αδειάσει τη σωσίβια αυτή κιβωτό, ή μήπως πρέπει να περιμένει νέο κύμα κατακλυσμικής κακοκαιρίας, που αναπάντεχα θα κατέστρεφε τους υπεράνθρωπους κόπους μιας τόσο γιγαντιαίας επιχείρησης σωτηρίας;

Χελιδόνια λοιπόν, κοράκια και περιστέρια γίνονται ένα αταίριαστο σύνολο. Ένα δύσχρηστο εργαλείο στα χέρια του Ασσύριου Ουπναπιστίμ, αλλά και του βιβλικού Νώε και μόνο στα χέρια του Έλληνα ήρωα Δευκαλίωνα, το περιστέρι γίνεται ο απλός και ξεκάθαρος βοηθός του, στην ανάγκη εκτίμησης των καιρικών συνθηκών!

Στην απλή αλλά και αγωνιώδη ερώτηση: Πέρασε ή θα συνεχιστεί η κακοκαιρία; Απαντά κάνοντας αυτό που όλοι οι θαλασσοπόροι πρόγονοί του έκαναν από αμνημονεύτων χρόνων... αφήνοντας το πέταγμα της περιστεράς, να βοηθήσει αποφασιστικά την κρίση του.

Είναι όμως αληθινά έτσι; Έχουν τα περιστέρια διαπιστωμένα τέτοιες ικανότητες;

Εντελώς συμπτωματικά βρέθηκα προ καιρού σε ένα κατάστημα αγοραπωλησίας περιστεριών, ήταν κάτι μάλλον σαν σύλλογος όπου οι περιστεράδες της περιοχής πίνουν εκεί το καφεδάκι τους συζητώντας και επιδεικνύοντας τα περιστέρια τους. Να τι απάντησαν στις ερωτήσεις μου: «Τα περιστέρια όταν "μυριστούν" κακοκαιρία αρνούνται να πετάξουν. Αν παρ’ όλα αυτά τα "σπρώξουμε" τότε σηκώνονται, αλλά πετούν χαμηλά χωρίς να παίρ¬νουν ύψος και κατεβαίνουν με την πρώτη ευκαιρία. Αν πάλι η κακοκαιρία έχει μόλις περάσει τότε σηκώνονται αμέσως και πετούν φουρλιστά μ’ ένα χαρακτηριστικό χαρούμενο πέταγμα που μόνο με το ξάνοιγμα του καιρού το βλέπεις».

Εκτός όμως απ’ την σημερινή αυτή εμπειρική διαβεβαίωση, στα κείμενα των ελλήνων επιβεβαιώνεται αυτή ακριβώς η σαφέστατη χρήση της περιστεράς στο συγκεκριμένο έπος και για τον συγκεκριμένο λόγο: «οι μεν λοιπόν μυθολόγοι λέγουν ότι του Δευκαλίωνος η περιστερά εκ της λάρνακας αφέθηκε για να του φανερώσει την καλοκαιρία ή κακοκαιρία. Οι δε Θράκες μέχρι και σήμερα, αλεπού ακολουθούν και έχουν για γνώμονα όταν επιχειρούν να περάσουν παγωμένο ποταμό, διότι η αλεπού μπορεί και γνωρίζει το πάχος και του πάγου την στερεότητα». Plutarchus ΖΩΩΝ ΦΡΟΝΙΜΟΤΕΡΑ 968.F.2 96.

Το περιστέρι λοιπόν του Δευκαλίωνα, είναι το μόνο που μιλά σωστά τη γλώσσα του θαλασσινού και καιρογνώστη Έλληνα. Το περιστέρι του κατακλυσμού, μιλά τόσο καθαρά την ελληνική γλώσσα της παρατήρησης, ώστε, ούτε ο Σύριος Ουτναπιστήμ, αλλά ούτε και ο Εβραίος ήρωας Νώε, μπορούν να καταλάβουν σωστά το ρόλο του, στην ιστορία του κατακλυσμού! Η καιρική οιωνοσκοπία[18] των Ελλήνων, είχε από τότε μέσα της το σωτήριο σπέρμα της αληθινής πρόγνωσης.

Όσο κι αν φαίνεται λοιπόν περίεργο, έχω την αίσθηση ότι το περιστέρι αυτό, που πετά και στους τρεις μύθους, με τον μοναδικό τρόπο της ανάμιξής του στο έπος, φαίνεται από μόνο του ικανό, να κατοχυρώσει τον αρχέγονο μύθο του κατακλυσμού υπέρ του θαλασσογνώστη Αιγαίου Έλληνα, του αρχικού όπως όλα δείχνουν αυθεντικού εμπνευστή του έπους.

Το υπέροχο αυτό έπος του κατακλυσμού, που δυστυχώς το σωτηριακό του μεγαλείο έφτασε παγκοσμίως να μονοπωλεί η βιβλική αφήγηση, πρέπει ολοφάνερα να απηχεί τη συντριπτική απώλεια του πρώτου σημαντικού μάλιστα πολιτισμού της Μεσογείου, διαφορετικά δεν μπορεί, ούτε καν σαν ιδέα, να δικαιολογηθεί ένα τέτοιο ναυπηγικό κατόρθωμα, στους μακρινούς αυτούς ορίζοντες του μύθου!

Ο πόνος της απώλειας στον κατακλυσμό του Δευκαλίωνος, αλλά και άλλων ίσως προγενέστερων κατακλυσμών[19] που έπληξαν τους κατοίκους της Μεσογείου, ανάγκασε προφανώς κάποιο μεγάλο συγγραφικό πνεύμα της εποχής, να συλλάβει το συγκινητικό αυτό έπος της σωτηρίας λάρνακας-κιβωτού.

Προφανώς λοιπόν πρόκειται για ένα εισηγητικό έπος σωτηρίας, που συγκρατούσε άριστα όχι μόνο τις μνήμες της τραγωδίας, αλλά αποτελούσε και μια ουσιαστική πρόταση σωτηρίας, απ’ την ενδεχόμενη επανάληψη μιας τόσο μεγάλης τραγωδίας όπως ο κατακλυσμός, που όπως φαίνεται απ’ τις αλλεπάλληλες γραπτές μαρτυρίες, κανείς δεν τον έζησε χειρότερα απ’ τους κατοίκους του πολύπαθου Αιγαίου.

Η ανάμνηση λοιπόν μιας τόσο μεγάλης απώλειας, ανάγκασε τη μεσογειακή ψυχή, να παράγει ένα απαράμιλλο "εισηγητικό έπος" για τη σωτηρία της πολύτιμης ανθρώπινης ζωής, αλλά και την συγκινητική μέριμνα για την παντοειδή πανίδα. Τα ευαίσθητα σπλάχνα του πολιτισμένου ελληνο-μεσογειακού ανθρώπου, με τις προχωρημένες ναυπηγικές γνώσεις, έσπρωξαν κάποιον μεγάλο επικό ποιητή του προομηρικού παρελθόντος,[20] να περιγράψει με χιλιάδες ανεπανάληπτης ομορφιάς στίχους, την δυνατότητα περιπετειώδους σωτηρίας, δίνοντας μάλιστα ενδιαφέρουσες οδηγίες, υποθετικές διαστάσεις και άπειρες άλλες λεπτομέρειες ΧΑΜΕΝΕΣ πια οριστικά, σ’ ένα ακόμα επικό αριστούργημα της εποχής εκείνης. Στο τέλος μάλιστα, δεν ξεχνά να βάλει και την αποφασιστική συμβολή της περιστεράς, που με το χαρακτηριστικό της πέταγμα θα απαντήσει στο τελευταίο καυτό ερώτημα: Έληξε ή όχι ο κατακλυσμός; Ερώτημα βασικό που όμως δεν φαίνεται να απαντούν τα χελιδόνια και τα κοράκια των Χαλδαιο-Εβραϊκών μύθων!

Ένα περιστέρι λοιπόν φέρνει πίσω ανεπιστρεπτί, όχι μόνο τον "κλάδο ελαίας" αλλά ολάκερο το μύθο του κατακλυσμού, στη χώρα που τον γέννησε. Καταχωρεί τον σπουδαίο αυτό μύθο-έπος στο ενεργητικό του λαού εκείνου, που συγκεντρώνει όλα ανεξαιρέτως τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που απαιτεί απ’ τους ήρωές του ο μύθος του κατακλυσμού.[21]
--------------------------
[1] Αυτό είναι ίσως το μοναδικό εδάφιο της Ελληνικής γραμματολογίας, που δείχνει τα παιδιά του Δευκαλίωνα μέσα στην κιβωτό κατά την διάρκεια του μεγάλου κατακλυσμού! Κατά την εκδοχή του Ελλάνικου (Hellanicus 1a,4,F.6a,5.), ο μεγάλος του γιος του Δευκαλίωνα ήταν ο Έλληνας, ο δε μικρός ο Αμφικτύωνας και οι κόρες του Μελανθώ και Πρωτογένεια.
[2] Στο ελλην. κείμενο: «αύτικα η γη πολλόν ύδωρ εκδιδοί» Lucianus Soph. Syr.D. 12.14.
[3] Ο Ιστορικός Hellanicus αξιοποιώντας προγενέστερες πηγές, φέρεται ως συγγραφέας της δίτομης (α΄ και β΄) Δευκαλιωνείας. Με κάθε επιμέλεια όμως, διεσώθησαν οι 1500 περίπου λέξει της βιβλικής εκδοχής του κατακλυσμού!
[4] «Όλες οι τέχνες στους θνητούς απ’ τον Προμηθέα» Aeschylus Trag. Pr. 506. 50.
[5] «Και έξω από μένα κανείς δεν γνώριζε καλύτερα τα θαλασσόδρομα των ναυτικών καράβια» Aeschylus Atheniensis Trag. Pr 467 46.
[6] Scholia in Pindarum O. 9.56.
[7] Scholia in Pindarum O. 9.64c.3
[8] Plutarchus Biogr. Ζώων φρονιμότερα 968.F.4 96
[9] Το απόσπασμα αυτό, είναι από τη βραβευμένη πολυμεταφρασμένη Μυθολογία των Αδελφών Στεφανίδη. Για το έπος του Δευκαλίωνα μπορείτε να Συμβουλευτείτε επίσης τις πηγές: Οβίδιος 1.317.// Sch.in Euripidem Sch.Or.1094. // Υγίνος Μύθος 153. // Σέρβιος στις Εκλογές του Βιργίλιου 6.41. // Sch. in Pindarum 1.O.9.62b // Plutarchus Biogr. Ζώων φρονιμότερα 968.F.4 96.// Apolodorus Muth. 3.98.
[10] Έλλην: Πρόγονος των Ελλήνων. Εκ της νύμφης Ορσηίδος απέκτησε 3 γιους: Τον Δώ¬ρον (Δωριείς), Ξούθον (Ίωνες και Αχαιοί) τον Αίολον (Αιολείς). Apollodorus Myth 1.1.49.1.
[11] Ρώσοι εμπειρογνώμονες μετρώντας τα ιζήματα μεγάλων κοιλοτήτων Ασίας και Ευρώπης, κατέληξαν στο συμπέρασμα, ότι το αποκορύφωμα των κατακλυσμικών επεισοδίων σημειώθηκε γύρω στο 5500 π. Χ.
[12] Νώε: Ποιητικό Νώι: εμείς οι δύο-αμφότεροι, επέκταση του νω που σημαίνει -εμείς οι δύο... βλ. Ομηρικό λεξικό Ι. Πανταζίδη. // Νώε: όνομα κύριο, παρά το νω, το κολυμβώ. Sudas Nu.531 // Νώε: ανάπαυσις. Hesychius Lexicogr.nu. 763,1
[13] 1 πήχης = 45 εκατοστά του μέτρου.
[14] Το μεγαλύτερο πλωτό κατασκεύασμα της αρχαιότητας ήταν η Συρακουσία, το ναυπηγικό θαύμα του Αρχιμήδη και του Αρχία, δηλαδή των ευφυέστερων μηχανικών της αρχαιότητας. Με εκτόπισμα 4.000 τόνους, τρία καταστρώματα και μήκος 80 μέτρων, χρειάσθηκε την ξυλιά κατασκευής 60 τριήρεων! Η Αθηναϊκή τριήρης είχε μόνο 35 μέτρα μήκος και εθεωρήθη επίσης ένα κατασκευαστικό θαύμα. Φαίνεται όμως ότι ο Νώε ήταν ευφυέστερος μηχανικός και από τον Αρχιμήδη!
[15] Η ναυτική ορολογία, μέχρι σήμερα απαιτεί βαθιά εξοικείωση για την ορθή της χρήση! «Τρεις φορές χίλιες (αμέτρητες δηλαδή) είναι οι Ωκεανίδες (ναυτικοί όροι και τοπωνύμια) και τα ονόματά τους είναι κοπιαστικό άνθρωπος να πει, αλλά τα γνωρίζουν (μόνο) όσοι κοντά τους κατοικούν» επεξηγεί ο Ησίοδος, στην Θεογονία 364.
[16] Ο θεός της Βίβλου, αρχικά θυμώνει όπως όλοι οι θεοί της Ασσυριακής μυθολογίας. Αργότερα βέβαια, το «εθυμώθη» των Εβδομήκοντα (Sept.) μετατρέπεται στο Μασσοριτικό (Mas.) «μετεμελήθη».
[17] Οποιαδήποτε μελέτη θα επιχειρούσε να επαληθεύσει την παραπάνω δήλωση, των 6,5 μέτρων νερού υπεράνω όλων των βουνοκορφών της γης(!) θα δυσκολευόταν πολύ να ανακαλύψει τις τεράστιες αυτές ποσότητες υδάτων στον πλανήτη μας. Και μόνο αφελείς θα ισχυρίζονταν ότι τα όρη υψώθηκαν μετά την τελευταία αυτή κατακλυσμική περίοδο!
Δυστυχώς πρόσφατα, κάποιοι παίζοντας σκόπιμα με το θρησκευτικό συναίσθημα εκατομμυρίων Χριστιανών και Μουσουλμάνων, "ανακάλυψαν" την κιβωτό στα 1100 μέτρα στις πλαγίες του Αραράτ. Δείχνοντας σε "ντοκιμαντέρ", έναν τεράστιο χωμάτινο όγκο, δημιούργησαν στο παγκόσμιο κοινό την ψευδαίσθηση της απόλυτης βιβλικής αλήθειας. Εκτός όμως απ’ τα υποτιθέμενα ανεπιβεβαίωτα ευρήματα, δεν μας εξήγησαν καθόλου, το πως βρέθηκε η θαλάσσια στάθμη στα 1100 μέτρα, υπεράνω της σημερινής! Ακόμα και το σύνολο των πάγων να έλιωναν (πράγμα που ουδέποτε συνέβη) η θαλάσσια στάθμη δεν θα ξεπερνούσε τις λίγες δεκάδες μέτρα ανύψωσης. Η εναλλακτική εξήγηση, πως η υποτιθέμενη κιβωτός βρέθηκε στα 1100 μέτρα ανυψωμένη σταδιακά από την συνεχιζόμενη ορογένεση, είναι απολύτως αντεπιστημονική, αφού και η ταχύτερη ανύψωση ορέων (ορογένεση) είναι εξαιρετικά αργή γεωλογική διαδικασία, που χρειάζεται εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια! Βέβαια, η κατασκευασμένη αυτή είδηση, κατάφερε να δώσει μια ακόμα θρησκευτική ώθηση στους λαούς και να επανεδραιώσει την πίστη τους στην Βιβλική "αλήθεια".
[18] Ένα ακόμα χαρακτηριστικό παράδειγμα της καιρικής πτηνoμαντύας μας δίνει ο Απολλώνιος Ρόδιος: «δώδεκα μερόνυχτα, άνεμοι φούντωσαν και τρικυμίες που εμπόδιζαν τους ήρωες (της αργοναυτικής εκστρατείας) να ξανοιχτούν. Όμως την άλλη μέρα πάνω απ’ τα ξανθά κεφάλια τους, πέταξε η Αλκυονίδα (θαλασσοπούλι) που με το γλυκό κελάηδισμα της, προφήτεψε το τέλος των μανιακών ανέμων. Και σαν άκουσε ο Μόψος (ο μάντης) της ακρογιαλιάς το πουλί κατάλαβε το αίσιο μήνυμά του». Apollonius Rhodius Epic. Argonautica 1079.- Ακόμα και σήμερα τα πουλιά έχουν πολλά να πουν με το πέταγμα τους, στους παρατηρητικούς ανθρώπους.
[19] «Πολλοί κατακλυσμοί έγιναν στη διάρκεια των εννέα χιλιάδων χρόνων που πέρασαν» Πλάτων Κριτίας 111,a,4. Παρακάτω μάλιστα προσθέτει πως τουλάχιστον: «τρεις καταστρεπτικές πλημμύρες έγιναν πριν από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα» Plato Critias 112,c,3.
[20] Προ του μεγάλου Όμηρου, υπήρχαν μεγάλοι επικοί, όπως: «ο Προναπίδης, ο ευφυέστατος του Ομήρου δάσκαλος» Diodorus Siculus Hist. 3.67.5.2. των οποίων όμως τα έργα χάθηκαν.
[21] Τουλάχιστον τρεις μεγάλοι κατακλυσμοί κατονομάζονται απ’ την ελληνική γραμματεία. Αυτός του Ωγύγου αρχαιότατου βασιλέως της Βοιωτίας και της Αττικής. Δεύτερος αυτός του Δευκαλίωνος και Τρίτος του Δάρδανου στην Σαμοθράκη, Scholia in Platonem Ti. 22a,- 2-8 // Strabo Geog. 1.18.4,// Apollodorus Myth 1. 47. κλπ.

ΜΕΡΟΣ Γ' Η σύγκριση μεταξύ των δύο κατακλυσμικών επών

Η σύγκριση μεταξύ των δύο κατακλυσμικών επών, Γιλγαμές και Νώε αποδεικνύει ότι το κατακλυσμικό έπος του Νώε είναι μεταγενέστερο. Tο έπος Γιλγαμές είναι πληρέστερο και μπορεί να έχει κι αυτό μυθολογικές παραμέτρους, εντούτοις δεν έχει τις υπερβολές και τα λάθη που έχουμε στο κατακλυσμικό έπος του Νώε.

Ταυτόχρονα, των δύο αυτών επών πληρέστερο και ακριβέστερο είναι το κατακλυσμικό έπος των αρχαίων Ελλήνων, του Δευκαλίωνος. Βέβαια ας ξεκινήσουμε τα πράγματα από την αρχή. Το πασίγνωστο κατακλυσμικό έπος του Νώε τοποθετεί τον κατακλυσμό γύρω στο 3,500 π.Χ. γνωρίζουμε όμως πλέον από γεωλογικά πλέον ευρήματα ότι ο κατακλυσμικός στον οποίο αναφέρεται υπήρξε και είναι αποτέλεσμα της τελευταίας παγετώνιας περιόδου που το λιώσιμο των πάγων τελείωσε γύρω στο 5,000 π.Χ.

Όλοι οι λαοί έχουνε κατακλυσμικούς μύθους μηδέ εξαιρουμένου και των Ινδιάνων της Βορείου και της Νοτίου Αμερικής, και πρόσφατα διάβασα ένα καταπληκτικό βιβλίο όπου πάρα πολλοί μύθοι με πάρα πολύ γλαφυρό τρόπο αναφέρονται στους κατακλυσμούς που εβίωσαν.

Να ‘ρθούμε όμως λίγο στα πιο αντικειμενικά σχόλια και συγκρίσεις. Στο κατακλυσμικό έπος του Νώε, αναφέρονται τα αίτια και είναι περίεργα, οι άγγελοι του ουρανού ορέγονται σεξουαλικά γυναίκες και παίρνουν από από αυτές όσες θέλησαν. Ενώ λοιπόν ουσιαστικά κατηγορούνται ως υπεύθυνοι οι άγγελοι, και αποτέλεσμα αυτής της ένωσης αγγέλων είναι η γέννηση γιγάντων (περίεργο πράγμα η ένωση τους με γυναίκες ανθρώπων) και γεμίζει λέει τότε η ανθρωπότητα αμαρτίες και απρέπειες, τις οποίες θέλοντας να τιμωρήσει ο Θεός, δεν τιμωρεί τους πρωταίτιους, τους ουράνιους υιούς του Θεού. δηλαδή τους αγγέλους. αλλά τιμωρεί τους ανθρώπους και τα ζώα.

Η άλλη επισήμανση είναι ότι αναφέρεται πως εκαλύφθησαν από τα ύδατα όλα τα όρη της Γης, υπεράνω πασών των ωραίων 15 πήχες, 6,5 περίπου μέτρα υπεράνω πασών των ωραίων, δηλαδή αν υποθέσουμε ότι το Αραράτ ή τα τεράστια όρη που έχουμε σήμερα μέχρι και 8.000 μέτρα υπήρχαν πριν από 3,500 χρόνια (π.Χ.) και ασφαλώς υπήρχαν, πρέπει αυτά να καλύφθησαν από νερά! Μα δεν υπάρχουν τόσα νερά στον πλανητη! Σήμερα οι γεωλογικές έρευνες απέδειξαν, ότι από την πρόσφατη αυτή κατακλυσμική περίοδο τα νερά των θαλασσών ανέβηκαν 120 με 140 μέτρα. Ακόμα και οι λόφοι δηλαδή της Παλαιστίνης που οι ψηλότεροι είναι των 600 μέτρων δεν καλύφθηκαν από τα νερά.

Επίσης γενόνται ερωτήσεις για τη διάρκεια του κατακλυσμού, τα έπη που αναφέραμε προηγουμένως τα κατακλυσμικά του Δευκαλίωνα και του Γιλγαμές όπου ο ήρωας λέγεται Ουτναπιστίμ γιατί το κατακλυσμικό αναφέρεται στο έπος του Γιλγαμές αλλά ήρωας αυτής της κατακλυσμικής περιόδου Ασσήριος ήρωας λέγεται Ουτναπιστίμ. Ο άνθρωπος αυτός πήρε εντολή να βάλει ζώα κατά ζεύγη σε μία λάρνακα, σε μία κιβωτό, και η διάρκεια του κατακλυσμού ήταν δέκα αφηρημένες μέρες, δηλαδή αφηρημένα μια κάποια πλήρη περίοδο. Το δέκα το χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι για να ορίσουν αόριστα μια πλήρη μια περίοδο. Το ίδιο αναφέρει και ο Δευκαλίων, πάλι δέκα μέρες. Πόσες μέρες λέτε αναφέρει το έπος του Νώε; Τα ζώα ήταν μέσα σε μία κιβωτό 150 μέτρων, ένα κατασκευαστικό άθλο που δήθεν επιτέλεσε ο στεριανός Νώε, χωρίς να αναφέρεται ούτε ένας ναυτικός όρος, και αυτό πρέπει να το επισημάνουμε ενώ και στα υπόλοιπα δύο άλλα αναφέρονται πληθώρα ναυτικών όρων, έζησαν μέσα σε αυτό το κατασκεύασμα των 150 μέτρων όλα τα ζώα της γης για ένα έτος και δέκα ημέρες. Κι αυτό αποδεικνύεται από τα εδάφια και από τη μελέτη που αναφέρατε προηγουμένως που έχω κάνει πριν από εικοσαετία περίπου.

Επίσης γεννιόνται οι ερωτήσεις πως σώθηκαν ζώα όπως της Αυστραλίας αν πράγματι ολόκληρη η γη κατεκλύστη από νερά υπεράνω πασών των ωραίων 6 και 7 μέτρα. Ας πούμε τα ζώα της Αυστραλίας πως ήρθαν στην κιβωτό του Νώε; Και αν ήρθαν πως ξαναπήγαν όλα στους τόπους τους όπου είναι τα γηγενή ζώα της Αυστραλίας;

Επίσης μια άλλη σημαντική παράμετρο που πρέπει να δώσω είναι ότι ο Λουκιανός ο οποίος αναφέρεται σ' αυτά που είπαν οι Έλληνες περί του κατακλυσμού, στο βιβλίο του περί των Θεών της Συρίας, αναφέρει κάτι πολύ σημαντικό που πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις. Αναφέρεται στον κατακλυσμό με όλους τους τις παραμέτρους που αναφέρεται και το έπος του Νώε, αλλά λέει κάτι πολύ σημαντικό που πρέπει να αποτελεί επισήμανση αυτόπτου μάρτυρος, λέει ότι κατά τη διάρκεια του κατακλυσμού, προκατακλυσμιαία δηλαδή και αυτή η γη πολύ ύδωρ ανέδυε! Αυτή η σημείωση τότε δεν έλεγε πολλά πράγματα για τον γεωλογικό μηχανισμό του Κατακλυσμού, Κι όμως αυτή ήταν μια αντικειμενική γεωλογική παρατήρηση αυτόπτου μάρτυρα. Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι αν οι παρακείμενες κοιλάδες, οι παρακείμενες περιοχές που φιλοξενούν την αύξηση των υδάτων, εμφανιστούν, σαφώς και σε άλλες κατώτερες περιοχές, θα ανέβει η στάθμη των υπόγειων υδάτων.

Θα ανέβει λοιπόν ο υδροφόρος ορίζοντας, πράγμα που σημαίνει ότι κάποιοι σωστά παρατήρησαν, ότι σχισμές, ρωγμές της γης κλπ καθώς και πηγάδια ξεχείλιζαν από νερό! Αυτή η συγκλονιστική παρατήρηση δείχνει, ότι η αναφορά των Ελλήνων στην περίοδο του κατακλυσμού, έχει αντικειμενικές παραμέτρους, που δεν υπάρχουν στο έπος του Νώε. Ερώτηση: γιατί, λοιπόν, ένα τέτοιο πληρέστερο έπος όπως είναι αυτό του Δευκαλίωνα δεν διδάσκεται τουλάχιστον παράλληλα με το κατακλυσμικό έπος του Νώε ή ακόμα αν θέλετε παράλληλα και με το τρίτο έπος αυτό του Γιλγαμές; Αυτό είναι μια ερώτηση που πρέπει να απασχολήσει τους Έλληνες, πράγμα που δείχνει ότι η παιδεία μας έχει γίνει βιβλοκεντρική, και αυτό αποκλείει τη γνώση των Ελλήνων από την ίδια τους την προϊστορία.

Επίσης πρέπει να σημειώσουμε ότι μέσα στην κιβωτό του Δευκαλίωνα υπήρχε ο πρόγονος των Ελλήνων, ο πρώτος γιος του Δευκαλίωνα ήταν ο Έλληνας. Ο Έλληνας ήταν μαζί με τον Αμφικτύωνα, (οι δύο γιοι του Δευκαλίωνα) οι οποίοι συμμετέχουν στο κατακλυσμικό αυτό έπος. Και έχουμε το συγγραφέα Ελλάνικο να λέει Δευκαλίωνος και Πύρας, (η Πύρα ήταν η σύζυγος του Δευκαλίωνος), Δευκαλίωνος και Πύρας Έλλην, (δηλαδή γιος τους ήταν ο Έλληνας), εκ των οποίων η Ελλάς και οι Έλληνες, δηλαδή εκ των οποίων πήραν οι Έλληνες και η Ελλάδα το όνομά τους! βλέπουμε ότι… αν ρωτήσετε σήμερα έναν Έλληνα πόθεν το όνομα Έλλην; Δεν θα γνωρίζει ότι μέσα σε αυτό το κατακλυσμικό έπος, το οποίο αποκλείεται από την παιδεία μας συστηματικά, υπήρχε ο ίδιος ο πρόγονός τους, ο οποίος τους έδωσε τόσο στη χώρα τους, όσο και στους γηγενείς ανθρώπους στην πατρίδα τους το όνομά του.

Ο κατακλυσμός του Νώε είναι μία μεταφορά των μύθων που είχαν όλοι οι λαοί περί του κατακλυσμού, ο όποιος κατακλυσμός, η κατακλυσμική αυτή περίοδος υπήρξε. Το λιώσιμο των πάγων είναι γεγονός, εμείς ζούμε στη μεταπαγετώνια περίοδο, δηλαδή σε μία περίοδο που αποτραβήχτηκαν οι πάγοι προς το βορρά και φυσικά το λιώσιμο αυτό των πάγων σημείωσε μια αύξηση της στάθμης των υδάτων.

Υπήρξε ο κατακλυσμός αλλά δεν υπήρξε η κιβωτός του Νώε;

Σαφώς γεννιέται το ερώτημα αν μπορεί μια τέτοια κιβωτός να επιτελέσει το σκοπό για τον οποίο αναφέρεται ως μύθος. Εγώ πιστεύω ότι η αναφορά στην κατασκευή μιας κιβωτού, είναι ένα εισηγητικό έπος. Σαφώς και κάποιοι άνθρωποι θα πήραν τα υπάρχοντα τους και μεταξύ αυτών και κάποια ζώα, αλλά είναι αδύνατον να πιστέψουμε ότι κάποιοι κατασκεύασαν μια τέτοια λάρνακα, ένα τέτοιο πλοίο ικανό να χωρέσει όλα τα ζώα της γης, είναι αδιανόητο και μάλιστα για μια περίοδο ενός έτους και δέκα ημερών όπως αναφέρεται το δήθεν πραγματικό και θεόπνευστο έπος του κατακλυσμού του Νώε.

Μάλιστα σε κάποιο από αυτά αναφέρθηκε ότι βρήκαν τα υπολείμματα της κιβωτού στα 1.200 μέτρα, και εγώ ρωτάω που είναι τα νερά που θα ανεβάσουν οποιοδήποτε τέτοιο κατασκεύασμα στα 1.200 μέτρα, όταν σήμερα η επιστήμη αποφαίνεται ότι η αύξηση που παρατηρείται των υδάτων δεν υπερβαίνει τα 140 μέτρα; Άρα, λοιπόν, αυτοί βρήκαν κάτι φανταστικό, άλλωστε ουδέποτε απέδειξαν οτιδήποτε, αλλά επειδή ζούμε σε ένα θρησκειο-κεντρικό δυτικό κόσμο τέτοιου είδους ισχυρισμοί αναγορεύονται ντοκιμαντέρ, χωρίς προφανώς να είναι. Είναι μάλλον ευσεβείς πόθοι παρά πραγματικότητα.

Θέλω να αναφερθώ και σε άλλη μία παράμετρο, για να δείξουμε ότι η Βίβλος μόνο Θεόπνευστη δεν μπορεί να είναι, με βάση τις παρατηρήσεις που κάνουμε από το ίδιο της το κείμενο. Στη μετάφραση των εβδομήκοντα που είναι η πραγματική Βίβλος της ορθοδοξία αναφέρεται ότι ο Μαθουσάλας έζησε 969 χρόνια, εν τούτοις όμως από την ίδια απαρίθμηση των ηλικιών που αναφέρει η ίδια η Βίβλος, ο κατακλυσμός συμβαίνει στα 955 χρόνια του. Ο άνθρωπος αυτός από κάποιο λάθος που παρέμεινε στην ίδια τη βίβλο, και μπορεί ο καθένας να το δει μέχρι σήμερα, έζησε 14 χρόνια μετά τον κατακλυσμό, γνωρίζουμε όμως ότι σώθηκε μόνο ο Νώε και η οικογένειά του. Αυτός ο γεροντάκος των εννιακοσίων τόσων ετών… πως επέζησε; Κολυμπούσε δίπλα στην κιβωτό; Ένα μαθηματικό λάθος δηλαδή, που δείχνει ότι αυτή η μεταφορά του μύθου από άλλους λαούς που έγινε τόσο απρόσεχτα που δεν πρόσεξαν τέτοια λάθη, και είναι ακόμα γραμμένα στο βιβλίο που εμείς θεωρούμε ιερό και θεόπνευστο! Επίσης υπάρχουν πάρα πολλές άλλες επισημάνσεις που δείχνουν την ανάγκη να διδάσκονται τουλάχιστον ταυτόχρονα τα δύο αυτά έπη. Πρέπει να καταλάβουμε ότι υπάρχουνε πληθώρα αναφορών στη βίβλο και στην ελληνική γραμματεία που συγκρούονται μεταξύ τους ή που είναι παράλληλοι αλλά οι ελληνικοί μύθοι είναι πληρέστεροι ευγενέστεροι και πιο αντικειμενικοί στις επισημάνσεις των δύο αυτών επών.


Επειδή, όλο αυτό πρέπει να είναι ένας εισηγητικός μύθος, μια θεατρική, μια φανταστική περιγραφή του πως θα μπορούσε να αντιδράσει ένας ευγενής άνθρωπος, απέναντι σε μία τέτοια καταστροφή. Όχι ότι πραγματικά ακριβώς έτσι συνέβη, αλλά προφανώς πρόκειται περί εισηγητικού έπους, αφού την εποχή εκείνη ήταν αδύνατον, ήταν αδιανόητο, να κατασκευαστεί ένα πλοιάριο που να αντέξει την διάσωση όλων των ζώων του πλανήτη.

Εν τούτοις, ενδεχόμενα κάποιος όπως ο Δευκαλίων να πήρε κάποια ζώα μαζί του, αυτό μυθολογικά μεταφέρεται ότι παίρνω εντολή από το Θεό, κατασκευάζω ένα πλοιάριο, σώζω τα απαραίτητα ζώα, ενδεχομένως τα οικόσιτα ως ζεύγη από μία καταστροφή που προφανώς γίνεται φανερό ότι έρχεται. Αυτό απέχει όμως από τον τελικό μύθο και εξ αυτού και η λέξη μύθος, ο μύθος είναι υπερβολική περιγραφή ενός ενδεχόμενου αληθινού πυρήνα. Για αυτό και το λέμε μύθο, δεν το λέμε παραμύθι, εξ ολοκλήρου ψευδή σύλληψη, αλλά μύθο, δηλαδή μία ωραιοποιημένη ίσως υπερβολική περιγραφή μιας κάποιας πραγματικότητας.

Ότι δεν μπορούσε να κατασκευαστεί τότε, γιατί δεν υπήρχαν οι τεχνικές δυνατότητες να κατασκευαστούν τότε τέτοια πλοιάρια, είναι γνωστό διότι το μεγαλύτερο πλοίο που κατασκευάστηκε ποτέ στην αρχαιότητα, η Συρακούσια έγινε από τον ευφυέστερο μηχανικό όλων των εποχών, τον Αρχιμήδη, και το υπερμεγέθες αυτό πλοίο ήταν 80 μέτρα μήκος, με έξι σειρές κουπιά, πολυώροφο, και έκανε μόνο ένα ταξίδι, γιατί δεν είχε δυνατότητα να ελλιμενιστεί πουθενά, και εν πάση περιπτώσει αυτό κατασκευάστηκε την εποχή του Αρχιμήδη και όχι την εποχή του Νώε.

Βεβαίως υπάρχουν πολλές ακόμα περίεργες λεπτομέρειες όπως ότι ο κατακλυσμός του Νώε και η δημιουργία του Αδάμ, τοποθετούνται στο 3,500 π.Χ… ενώ από το 7.000 π.Χ. πρέπει να σημειώσουμε ότι οι Έλληνες μπορούσαν και είχαν τη ναυτοσύνη, να πάνε μέχρι τη Μήλο, για να πάρουν τον οψιδιανό λίθο. Και πολύ πριν απ' τον Αδάμ, υπήρχε πληθώρα ανθρώπων, των οποίων τα απομεινάρια της κατοικίσεως τα βρίσκουμε σήμερα, πολύ προγενέστερα από τον Βιβλικό Αδάμ και την Εύα!

Όλα αυτά ασφαλώς πρέπει να μας βάλουν σε σκέψεις, για να καταλάβουμε ότι πρόκειται περί ενός μύθου, ο οποίος στην προκειμένη περίπτωση (του Εβραϊκού μύθου) μεταφέρεται από τη Βαβυλώνα, όπου είχαν παροικήσει αιχμάλωτοι οι Εβραίοι για 70 περίπου χρόνια, και όταν επιστρέφουν επί Σεδεκίου το 470 που ξαναγράφουν τη δική τους βίβλο συμπεριλαμβάνουν όλα αυτά τα νέα στοιχεία.

Ο κατακλυσμός έγινε σε τοπικό επίπεδο και όχι σε παγκόσμιο; Και για αυτό το λόγο σώθηκαν και τα ζώα τα άγρια, αυτά που ζουν μακριά από αυτό το χώρο που περιγράφουμε, τη Μεσοποταμία και τον Ελληνικό χώρο;

Ο κατακλυσμός έγινε σε παγκόσμια κλίμακα, γιατί το φαινόμενο των παγετώνων ήταν παγκόσμιο. Όταν η παγετώνεια περίοδος έφερε τους πάγους μέχρι τη νότια Γερμανία και τώρα γνωρίζουμε ότι βρίσκονται περιορισμένοι στο βόρειο και το νότιο πόλο, όλος αυτός ο όγκος των υδάτων, ασφαλώς κατέκλυσε τις περιοχές κάτω των πόλων. Ασφαλώς η ύπαρξη τοπικών κατακλυσμών αποδεικνύεται και από τη μεγάλη αναφορά που έχουν στους μύθους του οι λαοί όλης της γης. Όλοι σχεδόν οι λαοί της γης αναφέρονται στο κατακλυσμικό έπος με τον Α ή Β τρόπο, πράγμα που δείχνει, ότι ήταν μια περίοδος πολλών χιλιάδων χρόνων, η οποία καταγράφηκε στη μνήμη των λαών και μεταφέρθηκε στους μύθους τους.

ΜΕΡΟΣ Δ' Οι τραγελαφικές αναθεωρήσεις του από χριστιανούς

Στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση βρήκαμε ένα άρθρο της "Ορθόδοξης Ομάδας Δογματικής Έρευνας" (ΟΟΔΕ) που μας εξέπληξε ευχάριστα με τον αναπάντεχο τίτλο:
 
Ήταν ο κατακλυσμός παγκόσμιος; http://www.oodegr.com/oode/genesis/katak1.htm

Εν συντομία παρουσιάζουμε τις βασικές αναθεωρητικές του σκέψεις περί βιβλικού κατακλυσμού:

«Μια ευρέως διαδεδομένη άποψη μεταξύ ανθρώπων διαφόρων θρησκειών, είναι ότι ο Κατακλυσμός του Νώε ήταν παγκόσμιος, και ότι τότε πνίγηκε το σύνολο της ανθρωπότητας εκτός από την οικογένεια του Νώε. Στη συνέχεια θα δείξουμε, ότι όχι μόνο σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, αλλά και σύμφωνα με φιλολογικά και θεολογικά στοιχεία της Αγίας Γραφής, ο Κατακλυσμός ήταν μια τοπική καταστροφή, που περιορίστηκε στη Μεσοποταμία»

Αίτια τής παρανόησης

«Σε παλαιότερους καιρούς που δεν ήταν γνωστές οι σημερινές ανακαλύψεις, η Γένεση αποτελούσε για τους αναγνώστες της μια εξήγηση για το πώς έγινε η δημιουργία, και πώς διεσπάρησαν τα έθνη στη γη. Η άγνοια για τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, σε συνδυασμό με κάποιες απόλυτες εκφράσεις τής Αγίας Γραφής οφειλόμενες σε Εβραϊσμό, (σε τρόπο έκφρασης των Εβραίων, καθώς η Γένεση γράφτηκε από Εβραίο), οδήγησε σε κάποιες παρανοήσεις για το πραγματικό νόημα των καταγραφών της.

Το ύψος του Κατακλυσμού

«Η ίδια η Αγία Γραφή, λέει ότι "Δεκαπέντε πήχας υπεράνω υψώθησαν τα ύδατα, και εσκεπάσθησαν τα όρη". Γένεσις 7.20. Το ύψος τού Κατακλυσμού ήταν 15 πήχες, (8-9 μέτρα) ένα ύψος που δεν επαρκεί να καλύψει όλο τον πλανήτη.

«Όσο για τα "όρη τα υψηλά", για τα οποία μιλάει η Αγία Γραφή, είναι οι λόφοι της Μεσοποταμίας. Ας μη ξεχνάμε (π,χ) το "όρος τών Ελαιών", που δεν είναι καθόλου όρος με τη σημερινή έννοια, αλλά λόφος.

Προσέξτε! Δεν λέει: 15 πήχες υπεράνω εσκεπάσθηκαν τα όρη. Λέει: «Δεκαπέντε πήχας υπεράνω υψώθησαν τα ύδατα, και εσκεπάσθησαν τα όρη». Δηλαδή, το ότι σκεπάσθηκαν τα όρη, ήταν το αποτέλεσμα του ότι το νερό υψώθηκε 15 πήχες (για όσους καταλαβαίνουν τι διαβάζουν).

«Αυτό δείχνει ότι το ύψος του κατακλυσμού αρκούσε μόνο για να σκεπάσει τους λόφους της Μεσοποταμίας, ως τα όρη Αραρτού στα βόρεια της Μεσοποταμίας, όπου κάθισε η κιβωτός. Άλλωστε δεν θα μπορούσε να εννοεί κάτι άλλο, γιατί εφ’ όσον τα πραγματικά όρη έχουν διαφορές εκατοντάδων μέτρων υψόμετρο, ποιο όρος θα χρησιμοποιούσε ο αφηγητής ως σημείο αναφοράς; Τι είναι 9 μέτρα συγκριτικά με τις διαφορές εκατοντάδων μέτρων των ορέων; Απλά θα έπρεπε να αναφέρει ότι σκεπάσθηκαν, χωρίς να πει πόσο. Η Αγία Γραφή όμως είναι συνεπέστατη σε σχέση με τα (χαμηλότατα) όρη της Μεσοποταμίας, τα οποία είχε ο Νώε στο οπτικό του πεδίο.

«Εις το σημείο δε αυτό οφείλουμε να μνημονεύσουμε το περισπούδαστο και μοναδικό 9τομο έργο του αειμνήστου αρχιμανδρίτου π. Ιωήλ Γιαννακοπούλου : «Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους Ο΄» έκδ. «Λυδία», Θεσ/νίκη 1986, ο οποίος εις τον 1ο τόμο, Παραρτήματα Προβλημάτων, Πρόβλημα 14ο, σελ. 433–442 αναλύει λεπτομερώς το θέμα του Κατακλυσμού αποδεικνύοντας με πλήθος επιχειρημάτων την περιορισμένη του έκταση!

Απόσπασμα από το σχολιολόγιο τού παπά Ιωήλ Γιαννακόπουλου (1901-1966)

«Ο μερικός ούτος Κατακλυσμός φαίνεται, ότι αντίκειται εις την παράδοσιν της εκκλησίας, ήτις είναι ομόφωνος, παραδεχομένη γενικόν Κατακλυσμόν. Είναι όμως γνωστόν, ότι οι Πατέρες και θεολόγοι της Εκκλησίας έζησαν εις εποχήν, καθ’ ην δεν υπήρχον τόσαι γεωγραφικαί και επιστημονικαί γνώσεις, όσαι υπάρχουν σήμερον. Συνεπώς ήτο επόμενον αι περιορισμέναι εκείναι γνώσεις των να επιδράσουν εις την τοιαύτην ερμηνείαν του αγιογραφικού Κατακλυσμού ως επέδρασαν και επί της πεποιθήσεώς των περί της κινήσεως του ηλίου πέριξ της γης και ουχί της γης πέριξ του ηλίου. Η ερμηνεία όμως εκείνη των Πατέρων ως μη αναφερομένη εις δογματικά ή ηθικά ζητήματα, ουδόλως θίγει την αξιοπιστίαν της Παραδόσεως και επ’ ουδενί λόγω δεσμεύει ημάς να έχωμεν διάφορον γνώμην.

«Επομένως δεν είναι ορθόν να προσκολληθώμεν εις θεωρίαν αντικειμένην εις την επιστήμην και μη ευνοουμένην και υπό της Αγίας Γραφής ρητώς».

* * *
Σχολιασμός:

Βρέ καλώς τους κι ας άργησαν! Μπορεί να σας πήρε δυο χιλιετίες, αλλά επιτέλους φαίνεται πως προσπαθείτε να βάλετε λίγο νερό στο κρασί σας! Μα σας τα έλεγε ο Κέλσος από το 170 μ.Χ. ότι «σαν νήπια που μυθολογούν ραδιουργώντας παραχαράξατε τον τοπικό κατακλυσμό του Δευκαλίωνα με μια αλλόκοτη κιβωτό που είχε όλα τα ζώα μέσα της». Ωριγένης (Αληθής λόγος) 4.41

Ώστε έτσι λοιπόν! Ο κατακλυσμός του Νώε δεν ήταν, παρά μια τοπική πλημμύρα! Για φαντάσου! Κι εμείς βρε αθεόφοβοι, γιατί θεωρηθήκαμε υβριστές, επειδή πριν από δεκαετίες αμφισβητήσαμε την υποτιθέμενη θεοπνευστία και εγκυρότητα του ιερού σας βιβλίου; Αν ο βιβλικός κατακλυσμός ήταν τοπική πλημμύρα, μήπως και η "δευτέρα παρουσία" την οποία ο ίδιος ο Χριστός συνέδεσε με τον κατακλυσμό (Ματθαίος 24.39)… είναι κανένα τοπικό χριστιανικό συνέδριο; Και επιτέλους πόσο υιός θεού μπορεί να είναι κάποιος, που σαν σημείο της δευτέρας έλευσης του επικαλείται έναν τόσο φρικτά παραποιημένο μύθο;!
 
Ας δούμε όμως τι πραγματικά προσπαθείτε να αποφύγετε. Προσπαθείτε πράγματι να πατήσετε σε στέρεο έδαφος λογικής, ή μήπως πανικόβλητοι απ' την αναλυτική αμφισβήτηση και τα νέα επιστημονικά δεδομένα, προσπαθείτε απλά να συμμαζέψετε τα ασυμμάζευτα;!

Αρχικά πρέπει να υπογραμμίσουμε το εσκεμμένο λάθος του παραπάνω σημειώματός σας, που θέλει τις 15 πήχες να αντιστοιχούν σε 8-9 μέτρα! Όχι, ο αρχαίος πήχυς ήταν ίσος με τον ανθρωπομετρικό πήχη, (αγκώνα έως άκρο δακτύλων) άρα δεν ήταν μεγαλύτερος από 45 εκατοστά, (βλ. Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη) πράγμα που κατεβάζει τους 15 πήχεις των βιβλικών υδάτων του κατακλυσμού, σε 6,75 μέτρα!

Όμως καλοί μου κύριοι, δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεστε σε τι απίστευτες περιπέτειες βάζετε την συνολική σας πίστη, αμφισβητώντας την ιδέα ενός κραταιού παγκοσμίου βιβλικού κατακλυσμού! Μια πλημμύρα με μέγιστο βάθος 6,75 μέτρων, δεν είναι παρά μια ασήμαντη ετήσια πλημμύρα, με μέσο βάθος τα 2-3 μετρά, και που συμβαίνει οπουδήποτε στη γη σε ετήσια σχεδόν βάση!

Βεβαία οι ερημίτες και οι βοσκοί της ανατολής, που κοράκιαζαν μέχρι να βρουν μια στάλα τρεχούμενο νερό, σίγουρα θα εντυπωσιάστηκαν από τον ξαφνικό όγκο νερού! Αλλά απ' αυτό, μέχρι του να φτάσουμε σε επίπεδα τιτάνιου παγκόσμιου κατακλυσμού, στον οποίο "πνίγηκαν όλοι οι άνθρωποι και τα ζώα της γης" (Γένεσις 7.21), και ο εκλεκτός του θεού Νώε, ο μέγας κήρυκας της θεϊκής οργής, έκανε εκατόν είκοσι χρόνια για να κατασκευάσει το τριώροφο πλεούμενο, των 135 μέτρων, για να σώσει κατά ζεύγη όλα τα ζώα της γης… χρειάζεσαι όχι θεοπνευστία, αλλά ένα ολόκληρο συνεργείο παραμυθάδων για να το πετύχεις!

Λοιπόν αγαπητοί μου, με τις υπαναχωρήσεις σας αυτές, αποδεικνύεται περίτρανα ότι ο δήθεν παγκόσμιος κατακλυσμός του Νώε, υπήρξε μια αρχαία, δόλια καλοσχεδιασμένη διαχρονική θεολογική απάτη! Αλήθεια δεν αντιλαμβάνεστε, πως απομυθοποιώντας τον κατακλυσμό του Νώε, χρεώνεστε ανεπιστρεπτί, μια παγκόσμια θεολογική κοροϊδία, απέναντι σε όλους του λαούς της γης που σας πίστεψαν;

Το δε κίνητρο όλης αυτής της αναθεώρησης, είναι ορατό δια γυμνού οφθαλμού: Αφού κάνατε την "δουλειά" σας επί 20 αιώνες, καταθέλγοντας και κατατρομάζοντας (με το αζημίωτο) λαούς ολόκληρους, με τον μύθο της δήθεν θεϊκής οργής και του παγκόσμιου κατακλυσμού, τώρα που η επιστήμη έχει ένα σωρό επιχειρήματα, που ηχηρά καγχάζουν εναντίον της βιβλικής μυθοπλασίας, σκεφτήκατε πως όσο είναι καιρός, ας αναθεωρήσουμε γιατί αργότερα θα πάθουμε ζημία πολύ μεγαλύτερη και ασυμμάζευτη!
 
Πιεζόμενοι λοιπόν από τις αναπόφευκτες επιστημονικές εξελίξεις, αναγκαστήκατε να μετατρέψετε τον τιτάνιο βιβλικό κατακλυσμό, σε αστείο νάνο, που σαν παλιάτσος πλατσουρίζει στα θολά νερά, μια συνηθισμένης πλέον τοπικής πλημμύρας!

Κατεβάζοντας όμως τον δήθεν παγκόσμιο κατακλυσμό του Νώε, των χιλιάδων μέτρων βάθους, στα επίπεδα μια πολύ συνηθισμένης πλημμύρας 15 μόνο πηχών, δηλαδή 6,5 μέτρων στο μεγαλύτερο της βάθος, το πράγμα καταντά εντελώς γελοίο!

Αυτός δεν είναι κατακλυσμός αλλά… ανέκδοτο!

Αν λοιπόν ο κατακλυσμός του Νώε ήταν τοπικός, με βάθος το πολύ 6,5 μέτρων, τότε ποιος ο λόγος να κατασκευαστεί τριώροφη κιβωτός σωτηρίας; Ο Νώε που βρισκόταν σε απ' ευθείας σύνδεση με τον βιβλικό θεό, θα μπορούσε να οδηγήσει εγκαίρως τα ζώα στις παρακείμενες βουνοπλαγιές, και δεν θα χρειαζόταν τσοπάνης άνθρωπος, να παριστάνει τον ναυπηγό, για εκατόν είκοσι χρόνια!

Δεν το βλέπετε ότι τα πράγματα καταντούν εντελώς παρανοϊκά;

Τέτοιοι "κατακλυσμοί" ίσως και πολύ χειρότεροι, συμβαίνουν κάθε χρόνο σε πολλές περιοχές της γης! Μια Κιβωτός 135 μέτρων, από μονή της (χωρίς το πρόσθετο τεράστιο βάρος αντιπροσωπευτικού ζεύγους όλων των έμβιων όντων του πλανήτη), ασφαλώς θα είχε εκτόπισμα μεγαλύτερο, από το μέσο όρο των υδάτων μιας τέτοια πλημμύρας, και φυσικά είναι αμφίβολο αν θα μπορούσε καν να μετακινηθεί! Αλλά ακόμα κι μπορούσε να μετακινηθεί θα προσάραζε σε έναν "τεράστιο" λόφο ύψους… 3-4 μέτρων;!

Είναι πραγματικά αστείο! Αυτή δεν είναι κιβωτός αλλά… υπόστεγο! Παρακαλώ, συνεχίστε το απομυθοποιητικό σας έργο, γιατί φαίνεται να τα καταφέρνετε πολύ καλύτερα από μας!

Βεβαία, στην απομυθοποιητική σας προσπάθεια, της εναρμόνισης με τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, ξεχάσατε κάτι πολύ σημαντικό! Αν θέλατε πράγματι να εναρμονιστείτε με τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, περί της κατακλυσμικής περιόδου, που αναμφίβολα πέρασε η ανθρωπότητα, με το λιώσιμο των πάγων και την τελευταία μετάβαση από την παγετώνια στην μεσοπαγετώνια περίοδο… δε θα ξεχνούσατε να αναθεωρήσετε και το άλλο ολοφάνερο βιβλικό ψέμα, αυτό της αιτίας του κατακλυσμού. Η βίβλος λοιπόν αναφέρει ως αιτία του κατακλυσμού την άσωτη ζωή των ανθρώπων. Όλα όμως δείχνουν, πως η αίτια ήταν ξεκάθαρα φυσική και όχι ανθρωπογενής. Την μοίρα των ανθρώπων δεν αποφάσισε κάποιος θυμώδης βιβλικός Γιαχβέ, αλλά οι φυσικές εναλλαγές και εξελίξεις του παγκόσμιου κλίματος!

Παρά την αναθεωρητική σας προσπάθεια, όλα δείχνουν ότι παραμένετε υποκριτές και φαρισαϊκοί υπερασπιστές της χαλδαιο-βιβλικής (αβρααμικής) θεολογίας, αφού ουδέποτε θα κοινοποιήσετε τα συμπεράσματά σας αυτά, στους πιστούς που καθημερινά εκκλησιάζονται, ή στα κακομοίρα παιδιά των αναρίθμητων κατηχητικών, ή των δημόσιων σχολείων που μετατρέψατε σε κατηχητικά!

Το αναθεωρητικό σας έργο, μοναδικό σκοπό έχει να μπαλώσει όπως-όπως τις τρύπες που άνοιξε στο μυθολογικό θρησκευτικό σας πέπλο η επιστημονική γνώση, ώστε να έχετε στην ανάγκη κάτι να απαντήσετε στους σκεπτικιστές που σας βασανίζουν με ερωτήσεις!

Εύγε πανούργοι θεολόγοι… είστε όντως πανάξιοι θηρευτές της ανθρώπινης ευπιστίας! Μεγάλη πράγματι η δόξα σας, και τρανότερα τα προνόμια και τα πλούτη, της επί αιώνες εμπορεύσιμης θεολογικής σας απάτης! Είστε πράγματι επιτυχημένοι απατεώνες ολκής. Όμως που θα πάει, δεν μπορεί, κάποτε η επιστήμη της εγκληματολογίας, θα αναγνωρίσει τον άθλο σας! Σας χρωστά την αναγνώρισή της, και κάποτε πρέπει να σας κατατάξει στις πιο περίβλεπτες κορυφές της παγκοσμίας εγκληματικότητας!

Για ένα πράγμα μόνο είστε οι αθλιότεροι όλων των ανθρώπων. Διότι, όπως περίτρανα πλέον αποδεικνύεται, με πλήρη επίγνωση του θεολογικού σας ψεύδους, παρασύρατε όσο καιρό μπορούσατε, τους πλέον αγαθούς, φιλόθεους, φιλάσθενους αλλά και έμφοβους και αμαθείς ανθρώπους ολόκληρης της γης, στην κερδοφόρα σωτηρία άπατη της βιβλικής μυθολογίας!

Μάλιστα παραμένετε τόσο ξεδιάντροποι, που ακόμα και τώρα, που οι ίδιοι σας αναγκάζεστε να μετατρέψετε τα δήθεν βιβλικά έπη (π.χ. Αδάμ και Εύα, κατακλυσμός του Νώε, διαίρεση Ερυθράς θάλασσας) σε ανέκδοτα, με απίστευτο θράσος, επιχειρείτε να διατηρείτε ταυτόχρονα την εξουσιαστική σας μεγαλοπρέπεια, ως δήθεν κήρυκες σωτηρίας, και ευσεβείς μεσάζοντες μεταξύ θεού και ανθρώπων!

Ναι, πέραν πάσης αμφιβολίας, είστε ξεδιάντροποι κακόψυχοι απατεώνες! Αντί συγκλονισμένοι απ' την σύγχρονη επιστημονική γνώση, να ζητήσετε συγγνώμη για το κακό που προκαλέσατε στην ανθρωπότητα, αναλογιζόμενοι το μέγεθος της παγκόσμιας συμφοράς, που επιφέρατε με τα κολοσσιαία σας ψεύδη, την απίστευτη καταστροφή και την δισχιλιετή καθυστέρηση που επιβάλατε στον παν-ιαματικό ανιχνευτή αληθειών, τον πανεπιστήμονα ελληνικό πολιτισμό, ακόμα και σήμερα επιμένετε πως είστε άξιοι τιμών και μεγαλείων, παριστάνοντας τους σοφούς καθοδηγητές λαών και φυλών, μέχρι την τελική καταστροφή του πλανήτη, που πρώτοι εσείς δρομολογήσατε.

Όσο κι αν αποκοιμίσατε τους λαούς στις αγκάλες του Αβραάμ… δεν μπορεί, κάποτε θα σας πάρουν χαμπάρι, και τότε αλλοίμονό σας!

Με τα χαλδαϊκά παραμύθια, πρώτα γίνατε εξουσιαστές της γης και τώρα που ο κατακλυσμός της αναθεωρητικής γνώσης σας πνίγει, τώρα που τα κυνηγόσκυλα της επιστήμης σας καταδιώκουν αλυχτώντας επιχειρήματα, εσείς εξακολουθείτε να παριστάνεται τους σώφρονες αναθεωρητές, που δήθεν δεν αντιλαμβάνονται την ουσία των υπαναχωρήσεών τους.

Αλλά δεν θα σας περάσει, μόνο μέχρι καιρού και χρόνου θα είστε τιμώμενοι από γραΐδια και τους αφελείς. Κάποτε δεν μπορεί, οι νέες γενιές με το νυστέρι της έρευνας, θα καταξεσκίσουν τα παραμυθολογήματά σας και με το ζόρι θα σας ταΐσουν τους καρπούς της καταστροφής, που τόσο βάναυσα και ιδιοτελώς επιφέρατε με τα αηδιαστικά σας θεολογήματα.

ΜΕΡΟΣ Ε' Μια άλλη εκδοχή...!

Η έκταση του Κατακλυσμού.

Η ίδια η λέξη κατακλυσμός του πρωτότυπου ελληνικού κειμένου της Γραφής (Λου 17:27) δείχνει ότι δεν επρόκειτο για σύντομη τοπική πλημμύρα ή μπόρα. Οι τοπικές πλημμύρες έρχονται και παρέρχονται μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ αυτή διήρκεσε πάνω από έναν χρόνο, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου χρειάστηκε για να υποχωρήσουν τα νερά. Πόσο παράλογο θα ήταν να πιστεύουμε ότι ο Νώε κατασκεύαζε ίσως επί 50 ή 60 χρόνια ένα τεράστιο σκάφος περίπου 40.000 κ. μ. για να επιβιώσει η οικογένειά του και μερικά ζώα απλώς και μόνο από μια τοπική πλημμύρα! Αν επηρεάστηκε μόνο μια συγκριτικά μικρή περιοχή, γιατί θα έπρεπε να φέρει μέσα στην κιβωτό αντιπροσωπευτικά δείγματα από «κάθε ζωντανό πλάσμα κάθε είδους σάρκας» για να “διατηρήσει στη ζωή απογόνους στην επιφάνεια ολόκληρης της γης”; (Γε 6:19· 7:3) Οπωσδήποτε επρόκειτο για παγγήινο κατακλυσμό, όμοιος του οποίου δεν συνέβη ποτέ ούτε πριν ούτε μετά. «Τα νερά πλημμύρισαν τη γη τόσο πολύ ώστε καλύφτηκαν όλα τα ψηλά βουνά, τα οποία ήταν κάτω από ολόκληρο τον ουρανό. Μέχρι δεκαπέντε πήχεις [περ. 6,5 μ.] τα νερά ξεπέρασαν τα βουνά, και τα βουνά καλύφτηκαν». (Γε 7:19, 20) «Το τέλος κάθε σάρκας ήρθε ενώπιόν μου», είπε ο Ιεχωβά, γι’ αυτό «θα εξαλείψω καθετί που υπάρχει, το οποίο έκανα, από την επιφάνεια της γης». Και έτσι ακριβώς έγινε. «Καθετί στο οποίο η πνοή της δύναμης της ζωής ήταν ενεργός στα ρουθούνια του, δηλαδή ό,τι υπήρχε στην ξηρά, πέθανε . . . μόνο ο Νώε και εκείνοι που ήταν μαζί του στην κιβωτό απέμεναν ζωντανοί».—Γε 6:13· 7:4, 22, 23.

Τα Νερά του Κατακλυσμού. Έχει λεχθεί ότι, αν όλη η υγρασία της ατμόσφαιρας απελευθερωνόταν ξαφνικά με τη μορφή βροχής, το ύψος των νερών δεν θα ξεπερνούσε ούτε τα 5 εκ. αν απλωνόταν σε όλη την επιφάνεια της γης. Από ποια πηγή, λοιπόν, προήλθε αυτός ο τεράστιος κατακλυσμός των ημερών του Νώε; Σύμφωνα με την αφήγηση της Γένεσης, ο Θεός είπε στον Νώε: «Εγώ [ο Ιεχωβά] φέρνω τον κατακλυσμό [ή αλλιώς «ουράνιο ωκεανό»· εβρ., μαμπούλ] των νερών πάνω στη γη». (Γε 6:17, υποσ.) Περιγράφοντας τι συνέβη, το επόμενο κεφάλαιο λέει: «Όλες οι πηγές των απέραντων υδάτινων βαθών σκίστηκαν και οι πύλες των υδάτων των ουρανών ανοίχτηκαν». (Γε 7:11) Τόσο ολοκληρωτικός ήταν ο Κατακλυσμός ώστε «καλύφτηκαν όλα τα ψηλά βουνά, τα οποία ήταν κάτω από ολόκληρο τον ουρανό».—Γε 7:19.

Από πού προήλθε αυτός ο «ουράνιος ωκεανός»; Η αφήγηση της Γένεσης περί δημιουργίας λέει ότι τη δεύτερη «ημέρα» ο Ιεχωβά έκανε ένα εκπέτασμα γύρω από τη γη, και αυτό το εκπέτασμα (που ονομάστηκε “Ουρανός”) αποτέλεσε χώρισμα ανάμεσα στα νερά κάτω από αυτό, δηλαδή τους ωκεανούς, και στα νερά πάνω από αυτό. (Γε 1:6-8) Τα νερά που αιωρούνταν πάνω από το εκπέτασμα παρέμειναν προφανώς εκεί από τη δεύτερη «ημέρα» της δημιουργίας μέχρι τον Κατακλυσμό. Αυτό εννοούσε ο απόστολος Πέτρος όταν είπε ότι «υπήρχαν ουρανοί από παλιά και γη που στεκόταν συμπαγής έξω από νερό και ανάμεσα σε νερό με το λόγο του Θεού». Εκείνοι οι «ουρανοί» και τα νερά πάνω και κάτω από αυτούς ήταν τα μέσα τα οποία έθεσε σε λειτουργία ο λόγος του Θεού, και «με εκείνα τα μέσα ο κόσμος εκείνου του καιρού υπέστη καταστροφή όταν κατακλύστηκε με νερό». (2Πε 3:5, 6) Διάφορες εξηγήσεις έχουν δοθεί σχετικά με το πώς το νερό συγκρατούνταν ψηλά μέχρι τον Κατακλυσμό και σχετικά με τις διεργασίες που οδήγησαν στην πτώση του. Αλλά πρόκειται για εικασίες. Η Αγία Γραφή λέει απλώς ότι ο Θεός έκανε το εκπέτασμα πάνω από το οποίο υπήρχαν νερά και ότι έφερε τον Κατακλυσμό. Η παντοδυναμία του μπορούσε να το επιτύχει αυτό εύκολα.

Εφόσον, όπως λέει η αφήγηση της Γένεσης, «όλα τα ψηλά βουνά» καλύφτηκαν με νερό, πού είναι όλο αυτό το νερό τώρα; Προφανώς βρίσκεται ακριβώς εδώ, στη γη. Πιστεύεται ότι κάποτε οι ωκεανοί ήταν μικρότεροι και οι ήπειροι μεγαλύτερες από ό,τι τώρα, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι υπάρχουν κοίτες ποταμών που εκτείνονται σε μεγάλη απόσταση κάτω από τους ωκεανούς. Πρέπει να σημειωθεί επίσης ότι, σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα βουνά στο παρελθόν ήταν πολύ χαμηλότερα από ό,τι τώρα, μάλιστα δε μερικά βουνά αναδύθηκαν μέσα από τις θάλασσες. Ως προς την παρούσα κατάσταση, λέγεται ότι «ο όγκος του νερού στους ωκεανούς είναι δεκαπλάσιος της ξηράς πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Αν όλη αυτή η ξηρά βυθιζόταν ομοιόμορφα στη θάλασσα, το νερό θα κάλυπτε ολόκληρη τη γη σε βάθος ενάμισι μιλίου [περ. 2,5 χλμ.]». (Νάσιοναλ Τζεογκράφικ [National Geographic], Ιανουάριος 1945, σ. 105) Άρα, μετά την πτώση των νερών του Κατακλυσμού, αλλά προτού υψωθούν τα βουνά και βαθύνουν οι πυθμένες των θαλασσών και προτού σχηματιστούν οι πολικοί παγετώνες, υπήρχε υπεραρκετό νερό για να καλυφτούν «όλα τα ψηλά βουνά», όπως λέει η θεόπνευστη αφήγηση.—Γε 7:19.

Επίδραση στη Γη. Με τον Κατακλυσμό επήλθαν μεγάλες αλλαγές, όπως για παράδειγμα η ραγδαία μείωση του μήκους ζωής των ανθρώπων. Μερικοί έχουν διατυπώσει την άποψη ότι πριν από τον Κατακλυσμό τα νερά πάνω από το εκπέτασμα κρατούσαν μακριά ένα μέρος της επιβλαβούς ακτινοβολίας και ότι, με την απομάκρυνση των νερών, αυξήθηκε η κοσμική ακτινοβολία που είναι γενετικά επιβλαβής για τον άνθρωπο. Ωστόσο, η Αγία Γραφή δεν αναφέρει τίποτα σχετικό. Παρεμπιπτόντως, κάθε αλλαγή στην ακτινοβολία θα είχε μεταβάλει το ρυθμό σχηματισμού του ραδιενεργού άνθρακα 14 σε τέτοιον βαθμό ώστε θα καθίσταντο ανακριβείς όλες οι προκατακλυσμιαίες χρονολογίες που έχουν υπολογιστεί με τη μέθοδο του ραδιοάνθρακα.

Όταν άνοιξαν ξαφνικά οι “πηγές των υδάτινων βαθών” και «οι πύλες των υδάτων των ουρανών», αμέτρητα δισεκατομμύρια τόνοι νερού κατέκλυσαν τη γη. (Γε 7:11) Αυτό μπορεί να προκάλεσε τρομερές αλλαγές στην επιφάνειά της. Ο φλοιός της γης, που είναι σχετικά λεπτός και ποικίλλει ως προς το πάχος του, εκτείνεται πάνω από μια μάλλον εύπλαστη μάζα διαμέτρου χιλιάδων χιλιομέτρων. Συνεπώς, κάτω από το πρόσθετο βάρος του νερού, πιθανότατα έλαβε χώρα μεγάλη ανακατάταξη του φλοιού. Προφανώς, με την πάροδο του χρόνου ανυψώθηκαν καινούρια βουνά, κάποια παλιότερα βουνά έγιναν ακόμη ψηλότερα, ρηχές θαλάσσιες λεκάνες έγιναν πιο βαθιές, ενώ σχηματίστηκαν καινούριες ακτογραμμές, με αποτέλεσμα να καλύπτεται τώρα από νερό περίπου το 70 τοις εκατό της επιφάνειας. Αυτή η ανακατάταξη του φλοιού της γης μπορεί να ευθύνεται για πολλά γεωλογικά φαινόμενα, όπως η ανύψωση παλιών ακτογραμμών. Ορισμένοι έχουν υπολογίσει ότι η πίεση του νερού και μόνο ισούνταν με «2 τόνους ανά τετραγωνική ίντσα [310 κιλά ανά τ. εκ.]», πίεση αρκετή για να απολιθωθεί γρήγορα η πανίδα και η χλωρίδα.—Βλέπε Ο Βιβλικός Κατακλυσμός και η Εποχή των Παγετώνων (The Biblical Flood and the Ice Epoch), του Ντ. Πάτεν, 1966, σ. 62

Σχόλιο:

Με κάθε σεβασμό στην διαφορετική προσέγγιση… το μόνο που έχω να πω, είναι ότι όλες αυτές οι τιτάνιες γεωλογικές ανακατατάξεις, δεν μπορεί να έχουν καμία σχέση με το 3000 (περίπου) π. Χ. όπου και τοποθετείται ο κατακλυσμός του Νώε. Το να κάνουμε άνω κάτω την γεωλογική επιστήμη, φέρνοντας γεγονότα εκατομμυρίων ή και δισεκατομμυρίων ετών πάλαια στο 3000 π. Χ. για να δικαιολογηθεί ο βιβλικός ισχυρισμός, μπορεί να είναι ίσως θρησκευτικό καθήκον, όμως παρ’ όλα αυτά, εξακολουθεί να μην έχει απολύτως καμία σχέση με την επιστήμη της γεωλογίας.

Εκατοντάδες χιλιάδες γεωλόγοι ανά τον κόσμο, (χωρίς να πρόκειται για ομαδική συνομωσία) ακόμα και οπαδοί των αβρααμικών θρησκειών, θα γελάσουν με την κάρδια τους, αν τοποθετήσουμε την ορογένεση… μετά τον κατακλυσμό του Νώε!