Αν σκεφτεί κανείς πόσα έξοδα γίνονται μόνον για την μετακίνηση τόσου στρατιωτικού υλικού (έμψυχου και άψυχου) μπορεί να φανταστεί πόσο μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και πόση σημασία δίνεται στην υπεροχή δύναμης και κυριαρχίας. Οπότε φυσικό ειναι να ψάχνουν για αίτια σύγκρουσης μεταξύ τους.
Δεν συμφωνώ διόλου ότι οι πόλεμοι γίνονται διά τα χρήματα!!! Αυτό είναι η δικαιολογία-δόλωμα που θέλουν να καταπιούμε.
Έτσι μέ παρεκίνησαν να προσφέρω τήν δική μου άποψη:
’Εάν άποφασίσουμε να σκεφτοΰμε λαμβάνοντας ύπ’ οψιν μία εντελώς διαφορετική θεώρηση ή οποία δέν συμπεριλαμβάνει τήν γεωπολιτική καί όλους αυτούς τούς δυσνόητους όρους πού εμπλέκονται μέ τούς κανόνες διεθνούς δικαίου, τίς ύποκριτικές προσποιήσεις τερατωδών οργανισμών όπως αύτήν τών Ηνωμένων Εθνών καί τίς φανφάρες τής παγκόσμιας ειρήνης καί άλληλεγγύης, θά παρατηρήσουμε ότι μόνον οί μεγαλύτεροι παρανομούντες είναι αύτοί οί όποιοι δικαιώνονται πού στήν ούσία καθορίζουν το τί είναι δίκαιον. Έτσι λοιπόν θά προσεγγίσουμε το θέμα παίρνοντας παράδειγμα άπό πράγματα καί γεγονότα τά όποια είναι γνωστά σέ όλους μας, τά έχουμε βιώσει καί συνεπώς δικαιούμεθα να εκφέρουμε άποψιν, διότι ειμεθα «έπαΐοντες» στον βαθμό πού μας αναλογεί.
Άς θυμηθούμε λοιπόν τήν παιδική μας ήλικία, έκείνη τήν ανέμελη έποχή κατά τήν οποία ό κόσμος μας απολάμβανε τήν προστασία των γονέων μας καί τού κοντινού κοινωνικού περιβάλλοντός μας, τό «βαρετό» σχολείο μας πού αποτελούσε τήν μεγαλύτερη πηγή γνώσεων καί προσλήψεως πληροφοριών γιά τήν μετέπειτα ζωή μας.
Ήταν ό χώρος ό όποιος μας έφερε γιά πρώτη φορά μέ ήπιο τρόπο σέ έπαφή μέ τά μυστικά τής αλληλεπιδράσεως μεταξύ τών ανθρώπων, μας προσέφερε γιά τά άμαθα μάτια μας θεαματικές αποκαλύψεις, μας έκανε νά νοιώσουμε τά πρώτα σκιρτήματα τής αγάπης, τής ζήλειας, τού φόβου, τής αδικίας καί τόσων άλλων πού ύπήρχαν διάχυτα στούς χώρους τών τάξεων καί τού προαυλίου. Πλανιόντουσαν στόν αέρα καί από αύτά γευόμασταν κάθε ήμέρα τρεφόμενοι καί παίρνοντας στοιχεία γιά νά έτοιμαστούμε γιά τίς μετέπειτα έμπειρίες μας. Γιά κάποιους τό σχολείο τελείωσε καί κάποιοι δέν είχαν αύτήν τήν τύχη, παρά μόνο παρόμοιες σέ άλλα μέρη όπου προσέφεραν μέ τόν δικό τους τρόπο τό «σχολείο» πού ό κάθε άνθρωπος αναπόφευκτα περνα στή ζωή του.
Όπως λένε κάποιοι επιστήμονες καί μάλιστα χρησιμοποιούν άριθμούς πού έχουν προκύψει -όπως λένε – από καταξιωμένες έπιστημονικές μεθόδους, ό άνθρωπος βρίσκεται έκτεθειμένος κάθε ήμέρα στή ζωή του σέ έναν τεράστιο άριθμο πληροφοριών άπο τίς όποιες μπορεί νά άντιληφθή καί νά έκμεταλλευθή ένα πολύ μικρο ποσοστό. Μάλιστα κάνουν λόγο γιά 34 GB όσα δηλαδή θά χρειαζόταν νά ύπερφορτωθή ό σκληρός δίσκος ένος φορητού ύπολογιστού σέ διάρκεια μίας έβδομάδος.
Όμως έπειδή τά πράγματα δέν είναι ποσοτικά, ή μνήμη μας είναι κατά πολύ άνώτερη άπο τού όποιουδήποτε ύπολογιστή, ίσως θά μπορέσουμε νά έκμεταλλευτούμε τίς γνώσεις μας, άκόμη κι αύτές πού νομίζουμε ότι δέν έχουμε πού είναι διατηρημένες στον έγκέφαλό μας, άρα βρίσκονται στήν κατοχή μας άπο πάσα στιγμή, πλήν όμως είναι δομημένες μέ έναν διαφορετικο τρόπο τον όποίο δέν χρησιμοποιούμε συχνά γι’ αύτο καί έχουμε τήν έντύπωση ότι δέν θυμόμαστε ή ότι δέν ξέρουμε.
Μέ αύτού τού είδους τίς μνήμες πού θά άνακαλέσουμε θά έχουμε τήν δυνατότητα νά προσεγγίσουμε τίς άπαντήσεις μας προκειμένου νά άνακαλύψουμε τίς αιτίες τών πολέμων καί μπορούμε νά είμαστε βέβαιοι ότι ναί μέν μπορεί το άποτέλεσμα νά μήν άποτελή τήν πλήρη καί μοναδική άπάντηση, άλλά είμαι βέβαιος ότι θά προσφέρη μία ικανοποιητική αιτιολόγηση, διότι όπως γνωρίζουμε δέν ύπάρχει τίποτα τόσο άπόλυτο βέβαιο άνεξαρτήτως τού βαθμού γνώσεων ή πληροφορήσεως.
Άς ξεκινήσουμε λοιπον μέ το πώς αισθανόμασταν έμείς σάν παιδιά στήν καθημερινή μας ζωή πού πηγαίναμε νά συναντηθούμε καί νά άλληλεπιδράσουμε στήν δική μας μικρή κοινωνία τού σχολείου μας, ό καθένας μπορεί νά φέρη τίς δικές του ξεχωριστές άναμνήσεις άλλά ό,τι καί νά ύποθέσετε δέν θά άποφύγετε νά παραδεχθείτε πώς είναι λίγο ώς πολύ παρόμοιες, άλλά καί νά καταλάβετε ότι αύτά πού αισθανόσασταν έσείς το αισθάνονταν καί οί άλλοι.
Τότε, έκείνα τά χρόνια, αύτο δέν το ξέρατε καί νομίζατε ότι το κάθε παιδί «αισθάνεται» διαφορετικά άπο έσάς γι’ αύτο καί προσπαθούσατε νά άνταλλάξετε άπόψεις γιά νά μάθετε έάν έκείνο αισθανόταν καλύτερα ή χειρότερα. Βέβαια οί διακυμάνσεις καί οί διαθέσεις είναι πάντοτε διαφορετικές, άλλά αύτο πού αισθάνονται οί άνθρωποι κάτω άπο τίς ίδιες συνθήκες, είναι έπί το πλείστον παρόμοιο.
Τώρα πια στήν ενήλικη μας ζωή γνωρίζουμε καί μπορούμε να κρίνουμε ότι ακόμη κι αν τότε εκείνα τα χρόνια ό φίλος μας ή ή φίλη μας φαινόταν οτι δεν φοβόταν για παράδειγμα κάτι, ήταν γιατί είχε καλύτερο τρόπο να το έλέγξη καί όχι το οτι δεν αισθανόταν τον ίδιο φόβο με εμάς. Ή επιθυμία μας να έχουμε ένα παιχνίδι ή ένα ωραίο φόρεμα πού βλέπαμε δέν ήταν διαφορετική σέ κανένα άπό τα παιδιά καί ολα μπορούσαν να ονειρευτούν πώς είναι καί δικό τους, όμως, μερικά άπό αύτά είχαν έλπίδα ότι μπορούσαν να τα άποκτήσουν, άλλα όχι, όπότε άπλά έστρεφαν τήν προσοχή τους σέ κάτι άλλο βρίσκοντας κάποια δικαιολογία για να καλύψη τήν έλλειψη πού έκαιγε τα σωθικά τους. Αύτή ήταν ή πρώτη έμπειρία όλων μας μέ τήν γνωστική άσυμφωνία. Άλλα πάλι παιδιά διακατέχονταν άπό ίσχυρα καί δυσνόητα συναισθήματα πού ή διαίσθησή τους έλεγε ότι δεν ήταν σωστά, άλλα άφού έτσι αισθάνονταν, έτσι μάλλον θα έπρεπε να είναι καί ή έννοια τού μίσους άρχισε να κάνη την εμφάνισή του.
Σαν προπομπός αύτό τό αίσθημα άρχισε να άφυπνίζη τό θηρίο τού έγωϊσμού μέσα στο παιδί, κάτι πού έμελλε να είναι ένας άπό τούς πλέον σημαντικούς καί διαχρονικούς άντιπάλους για ολη τήν διάρκεια τής ζωής του. Ή συνέπεια αύτής τής έμφανίσεως άρχίζει πλέον να διαμορφώνη τόν χαρακτήρα τού παιδιού τό όποίο σαν φυσικός οργανισμός έπιδιώκει τήν έπιβίωσή του ένστικτωδώς, άλλα καί τήν ύπεροχή του, διότι ό κανών μέσα του λέει ότι ύφίσταται μία άνελέητη άξιοκρατία κατα τήν όποία έπιβιώνει τό ικανότερο είδος καί αύτό τό είδος πού κατορθώνει να έπιβιώσει ή φύση τό εύνοεί.
Τότε είναι πού πραγματικά ξεκινάει ό πόλεμος καί ό αγώνας για τήν ανακάλυψη του ίκανοτέρου· είναι το παιχνίδι πού έχει το άλλο το παιδί; είναι το ωραίο φόρεμα πού φοράει το κοριτσάκι; Ποιο παιδάκι είναι πιο όμορφο; Το ξανθό ή το μελαχρινό; Μήπως αυτό πού χτενίζει τα μαλλιά του έτσι ή το άλλο πού ξέρει καλύτερα τήν γεωγραφία, αύτο πού άπαντάει άμέσως στην δασκάλα ή το άλλο πού όπως λέει ότι βαριέται καί δεν δίνει σημασία σέ αύτά πού μάς μαθαίνει ή δασκάλα γιατί, οπως λέει καί πάλι δεν χρειάζονται αύτά κι οταν μεγαλώσει θά άναλάβη την δουλειά τού μπαμπά του.
Τόσα πολλά δύσκολα καί θαυμαστά καί πόσο δύσκολο νά τά ζυγίση ένα παιδί, μά άκόμη κι άν ήθελε, σέ ποιόν θά τά πή καί πόσα θά πή στή μαμά του, άλλά καί σέ πόσα θά πάρη άπάντηση άφού το βλέπει, το αισθάνεται οτι άκόμη κι ή μαμά του δέν τά λέει όλα, δέν καταλαβαίνει τί είναι αυτό πού με τρώει, άλλά καί πάλι πώς θά το πω άφού το νοιώθω ότι προέρχεται βέβαια από μέσα μου άλλά για κάποιο λόγο το νοιώθω ότι κουβαλάει κάτι κακό έπάνω του.
Όλα τά παιδιά περνούν άναγκαστικά άπο αύτά τά στάδια ζυμώσεως καί άναλόγως μέ τήν ιδιοσυστασία τους διαβαθμίζονται σέ άλλα τολμηρά, άλλα δειλά, άλλα έπικεντρώνονται σέ διαφορετικές δραστηριότητες, μερικά ρίχνονται μέ τά μούτρα στο διάβασμα άλλά όλα τελικά δεν μπορούν νά αποτρέψουν το ύγειές όνειρο νά ύπερέχουν στήν παρέα τους, νά διαπρέψουν στο σχολείο τους νά είναι πρώτοι στά άγωνίσματα, νά διαπρέψουν στήν βαθμολογία.
Παρά το ο,τι κάνουν, ή τελικά έπιλέγουν νά κάνουν, ή πιο ισχυρή άνάμνηση παραμένει καί άκολουθεί το παιδί, αύτο το όνειρο-οραμα πού έχει νά διακρίνεται καί νά διαπρέπη κι αύτο γιατί βρίσκεται καί ξοδεύει τον περισσότερο χρόνο μέ αύτο το «άλλο» πού βρίσκεται μέσα του, πού είναι δύσκολο στο χειρισμό του άλλά περιέργως τού προσφέρει κινητική ένέργεια καί δύναμη. Τί στο καλο είναι δέν ξέρει άλλά άφού ύπάρχει έκεί, έτσι θά ’ναι.
Σύντομα αρχίζουν να διαλύουν τήν ομίχλη καί να ξεχωρίζουν πρότυπα μεταξύ των παιδιών, αρχίζουν να ξεχωρίζουν περίεργες ομαδοποιήσεις, μερικές φορές μάλιστα βρίσκονται προ έκπλήξεως όταν βλέπουν κάποιο παιδάκι νά κάνη παρέα μέ ένα άλλο πού κατά τή γνώμη τους δέν ταιριάζουν καθόλου, άλλά αύτά όμως είναι μία χαρά μαζί. Στίς μικρές κοινωνίες τού σχολείου ύπάρχει μία άπίστευτη ποικιλία χαρακτήρων παιδιών πού σπάνια θά έχη κάποια νά ζηλέψη κάτι άπο μία άλλη σέ κάποιο άλλο σχολείο, άλλά λες καί είναι «μαγικό», ή κάθε ποικιλία έχει ή όπως μπορούμε εύκολα πλέον νά άντιληφθούμε, διαμορφώνεται έτσι ώστε νά έχη, τον καλο καί τον κακό μαθητή, το ήσυχο παιδάκι καί το σκανταλιάρικο, το όμορφο κοριτσάκι, τά παιδάκια πού είναι ύπέρβαρα ή άκόμη αύτά πού φοράνε γυαλιά, τον γελωτοποιό, τον έπιστήμονα, το σοβαρό, το άτακτο, το παιχνιδιάρικο, το μικροσκοπικο καί το ύπερ- άνεπτυγμένο, τά δειλά καί τά παιδιά τραμπούκους.
Πόσο περίεργο καί συνάμα πόσο άληθινό, άλλά έάν σάς κάνει έντύπωση το πώς συμβαίνει καί μέ ποιό μαγικο τρόπο κάποιος έπιλέγει όλες τίς κατηγορίες, μπορούμε νά καταλάβουμε ότι παρά το γεγονος ότι ύπάρχουν προδιαθέσεις στούς άνθρώπους, ή κάθε ομάδα άνθρώπων διαμορφώνεται καί άπο μόνη της όταν βρεθεί σέ ένα περιβάλλον μέ διαφορετικά συστατικά μέ τέτοιον τρόπο ώστε νά περιέχη όλα τά άπαιτούμενα γιά τήν διατήρησή της σάν άνοικτο ένεργειακο μηχανισμό, σάν ένα θά λέγαμε αύτόνομο σύστημα.
Έτσι πλέον δέν είναι δύσκολο νά ύποθέσουμε πώς αύτο πού είμαστε σήμερα είναι στ’ άλήθεια μία συνάρτηση τής ζωής μας ή γιά τήν οποία άναμφισβήτητα έχει παίξει ρόλο καί ή παιδική μας ήλικία άλλά καί το μέρος όπου φοιτήσαμε άλλα καί το ποιά παιδιά είχαμε τήν τύχη ή τήν άτυχία νά είμαστε μαζί, πού διαμόρφωσαν κατά ένα πολύ μεγάλο μέρος τή ζωή μας. Λύτες είναι γνώσεις πού όλοι μας μπορούμε νά άνακαλέσουμε εύκολα διότι είναι πολύ καλά χαραγμένες μέσα μας, άλλά είναι καιρός νά τίς χρησιμοποιήσουμε γιά πάρουμε κάποιες άπαντήσεις πού επιθυμούμε.
Σύντομα στήν πορεία τής ζωής μας διαπιστώνουμε ότι αύτό πού ύπερίσχυε όλων σε όλη τήν διάρκεια τής παιδικής καί μετέπειτα τής εφηβικής καί ενηλίκου ζωής μας ήταν πάντοτε τό ίδιο πράγμα, ή άσφαλής επιβίωση καί άναγνώριση άπό τό περιβάλλον μας, ή προσπάθεια επικρατήσεως στόν περίγυρό μας, κοινωνικό άλλά συνήθως επαγγελματικό τομέα ή άέναη επιδίωξη τής άναγνωρίσεώς μας πού θά λειτουργήση συγκριτικά με τά επιτεύγματα πού ύποπίπτουν στήν άντίληψή μας, άλλά πάντοτε και απ’ όλα θέλουμε, χρειαζόμαστε τήν άπόδειξη ότι καλώς βαίνουμε ή επιτυγχάνουμε στίς επιχειρήσεις μας, γινόμαστε διάσημοι ήθοποιοί, δημόσια πρόσωπα, ήρωες τής καθημερινότητος γιά νά μπορέσουμε νά άντικρύσουμε σάν σε έναν καθρέφτη τήν εικόνα πού φανταζόμαστε ότι είναι ικανοποιητική, αύτή πού άλλάζει καί μεταβάλλεται μέσα στά χρόνια άλλά πάντοτε είναι κάτι πού μάς ύπενθυμίζει τό ποιοί είμαστε. Αύτό πώς θά γίνη; Φυσικά μόνο με τήν σύγκριση με τό τί έχουν κάνει οί άλλοι , τό τί έχουν επιτύχει οί άλλοι.
Αλλά μέ ποιά κριτήρια;
Έδώ βρίσκεται όλο τό μυστικό.
Έάν θά μάς έβαζαν κριτες σε διαγωνισμό καί μάς ρωτούσαν ποιοί είναι οί καλύτεροι, τί θά άπαντούσαμε; Ανάμεσα στήν πληθώρα τών γνώσεων καί παραμέτρων πού θά έπρεπε νά συνυπολογίσουμε, άλλά καί νά ύποθέσουμε τί άπό όλα αύτά προηγήθηκε προκειμένου νά διαμορφώση τόν χαρακτήρα κατά συνέπεια νά επηρεάση τή ζωή τους, μόνο ένας κβαντικός ύπολογιστής θά μπορούσε νά άνταποκριθή.
Φτάνει νά φαντασθεΐτε ότι εάν επρόκειτο νά άποφασίσετε γιά τό πόσοι διαφορετικοί τρόποι ύπάρχουν γιά πώς μπορούν θά κάτσουν οί 100 καλεσμένοι σας στόν γάμο σας σε τραπέζια τών 10 άτόμων οί πιθανοί συνδυασμοί πού θά είχατε γιά ένα μόνο τραπέζι τών 10 άτόμων, θά βλέπατε πώς ή επιλογή είναι μία πραγματική πρόκληση διότι οί οί διαφορετικες πιθανότητες θά ήταν τό παραγοντικό τού άριθμού 10, τό όποιο σημαίνει ότι οί συνδυασμοί πού πρέπει νά δοκιμάσετε είναι 3.628.800. Μπορεί τό 10 νά σάς φαίνεται μικρό άλλά οί συνδυασμοί του ξεπερνούν τήν φαντασία σας.
(Σημείωσις: Το παραγοντικό ενός άριθμού – ν – έκφράήει καί τό πλήθος τών δυνατών μεταθέσεων τών -ν- στοιχείων ενός συνόλου, δηλαδή τό πλήθος τών διαφορετικών τρόπων μέ τούς οποίους μπορούμε νά βάλουμε σέ μία σειρά τά -ν- στοιχεία ένός συνόλου).
Όπως καταλαβαίνετε μία αντικειμενική απάντηση είναι αδύνατη για προβλήματα πού απαιτούν παραγοντικές λύσεις, αλλά ή πείρα καί γνώσεις μας, μας διευκολύνουν μέ τήν βοήθεια όλοκληρώσεως πού μας παρέχει ό εγκέφαλός μας να αποκτήσουμε τήν γενική έννοια καί να κρίνουμε μέ αρκετά μεγάλη άκρίβεια τήν ορθή άπάντηση. Τά συστατικά πού θά χρησιμοποιούσαμε είναι αύτά πού γνωρίζουμε οτι αποτελούν τά κριτήρια τά όποια έπιδιώκουν νά έπιτύχουν οί άνθρωποι διαχρονικά καί γιά ποιά από αύτά καταναλώνονται από τούς ανθρώπους οί περισσότερες πηγές ένεργείας, μέ άλλα λόγια θά λέγαμε πού έπενδύουν περισσότερο οί άνθρωποι.
Αύτό αναμφίβολα θά ήταν ένα πολύ καλό ένδεικτικό μέτρο πού θά καθόριζε τήν έπιλογή μας. Ένα μεγάλο μέρος από αύτά θά ήταν νά ύπολογίσουμε τίς αξίες τίς όποιες έπιδιώκουν οί έπιτυχημένοι άνθρωποι καί νά κρίνουμε τά αποτελέσματά τους, οπως είναι ή μόρφωση, ή καλωσύνη, τά χρήματα, ή δημοσιότητα, ή κοινωνική αποδοχή, τό έργο προσφορας καί παρόμοιες αξίες.
Τά παραδείγματα πάρα πολλά καί οί πηγές τους αστείρευτες από λογίους, καλλιτέχνες, συγγραφείς καί έπιστήμονες πού έχουν προσπαθήσει μέ τόν τρόπο τους νά δείξουν ποιές είναι οί μεγαλύτερες αξίες στή ζωή, μέ ποιά πράγματα αξίζει νά ασχολείται ό άνθρωπος, καί γιά ποιά νά θυσιάζη τήν ζωή του.
Κάνοντας αύτές τίς σκέψεις καί όδηγώντας τό κλάσμα σέ ανάγωγο δέν θά αργήσουμε νά αρχίσουμε νά αφαιρούμε πολλά περιττά από τόν διαλογισμό μας, στήν προσπάθεια νά μειώσουμε τίς περιπτώσεις καί μοιραία αφού αισθανθούμε τήν κόπωση από τήν πληθώρα πού δέν θά μπορή νά επεξεργαστή ό εαυτός μας, θα αναγκαστούμε νά ένδοσκοπήσουμε, θά πρέπη νά πάμε πίσω καί νά συνειδητοποιήσουμε πώς έτσι όπως θά είμασταν κι έμεΐς, κάπως έτσι ήταν καί οί άλλοι, όμως έκεΐνοι άκολούθησαν ένα άλλο μονοπάτι άπό τά πολλά καί πήγαν άλλού, άλλά όλοι είχαν κάτι κοινό μεταξύ τους, ολα τά παιδάκια παρά τίς άτελείωτες διαφοροποιήσεις τους σκεφτόντουσαν καί όνειρευόντουσαν τό ίδιο πράγμα. Τήν ύπεροχή!
Ήταν αύτή τό παρουσιαστικό; Ήταν τά ρούχα; ήταν τό άκριβό παιχνίδι ή ή ικανότητα στό παιχνίδι; Μήπως ήταν ή άγάπη καί ή συντροφικότητα τού κοριτσιού μέ τά ζωηρά μάτια καί τήν άλογοουρά πού μάς έκανε νά νοιώθουμε άνώτεροι όλων καί άήττητοι άπό τά στοιχεία τής φύσεως ή αύτή ή έπαρση καί άσφάλεια πού νοιώθαμε όταν είχαμε χρήματα άπό τούς γονείς μας καί ξέραμε ότι ύπάρχουν κι άλλα πολλά; Δέν μάς ένοιαζε στ’ άλήθεια ποιό άπό αύτά θά ήταν μιάς καί τό αίσθημα ήταν σχεδόν τό ίδιο, άπό όλα αύτά ή τροφή ήταν ή ίδια, άλλά είχε άλλες γεύσεις, ήταν τό ότι αισθανόμασταν άνώτεροι άπό τόν καθένα καί σύντομα άφού είχαμε έξοικειωθεί μέ τίς διάφορες έκφάνσεις τής ύπεροχής μας, άλλάζαμε συχνά τίς άξίες όπως ένα μωράκι παίζει μέ τούς κύβους του καί άλλοτε βάζει τόν κόκκινο κύβο ψηλά καί τόν άλλο χαμηλά ή άλλον τόν πετάει γιά νά πάρη ένα άλλο χρώμα άφού στά «άγαθά» καί «σοφά» μάτια του είναι όλα τά ίδια.
Έτσι φτάσαμε νά άνταλλάξουμε στό μυαλό μας τήν άπόδοση στήν τάξη μας γιά νά νά έξασκηθούμε καλύτερα σέ αύτό τό άγώνισμα, κάποιος άλλος δέν ήλθε στήν γιορτή πού θά μπορούσε νά διακριθή γιά τήν άπαγγελία του γιατί έπρόκειτο νά πάη σέ μία άκριβή διασκέδαση γιά τήν όποία θά μπορούσε νά λέη στούς φίλους του τήν άλλη ήμέρα κι άλλος κάθησε στό σπίτι μελετώντας διότι ήθελε νά είναι ό πρώτος στά μαθηματικά, τώρα μάλιστα πού τού είπε ή δασκάλα ότι είναι ό καλύτερος μαθητής κι αύτό είναι ένας τίτλος πού τόν κάνει νά αισθάνεται τόσο καλά γι’ αύτό δέν θέλει νά τόν χάση κι ένας άλλος δέν ήθελε νά πάη στό μέρος πού είχε τήν δυνατότητα πού τόσα παιδιά καί τί δεν θά ’διναν γιά νά βρεθούν σ’ αύτό το μέρος, άλλά δεν έβλεπε τίποτα καλύτερο άπό τήν ώρα πού θά περάση μέ τό κορίτσι μέ τήν άλογοουρά, γιατί αύτό τού έδινε ο,τι χρειαζόταν, τό αίσθημα τής ύπεροχής, τό αίσθημα τού νά αισθάνεται άτρωτος πού γνώριζε τότε καλά, οτι δέν μπορεί νά άντικατασταθή άπό έναν έπαινο στήν τάξη ή ένα βραβείο στό άθλημα, άλλά ούτε καί μέ τήν κούφια ισχύ πού μπορούσαν νά τού προσφέρουν τά χρήματα.
Πάρα πολλά τά παραδείγματα πού έχουν γίνει καί κινηματογραφικές ταινίες.
Οί άξίες δέν μπορούν νά είναι άντικειμενικές, είναι πάντα καί μόνο ύποκειμενικές άλλά άκόμη κι άν αύτή τής άγάπης μπορεί νά έξαγορασθή κάτω άπό προϋποθέσεις, αύτή πού δέν μπορεί νά άντικατασταθή είναι ή αίσθηση τής ύπεροχής, είναι ή αίσθηση τής έξουσίας ή οποία δέν ύπολογίζει θύματα ή χρήματα άλλά είναι άκαταμάχητη σάν αύτήν πού νοιώθουν ολα τά παιδιά σέ ολα τους τά όνειρα οταν ύπερέχουν καί γι’ αύτό άξίζει κάθε θυσία καί κάθε προσπάθεια στή ζωή.
Αλλά τί είναι αύτό τό συστατικό πού «πιστοποιεί» τήν ύπεροχή, ποιο είναι αύτό πού λέει καί στούς άλλους οτι ύπερέχουμε γιατί δέν φτάνει νά τά αισθανόμαστε μέσα μας οπως οταν άγαπάμε τό κοριτσάκι μέ τήν άλογοουρά, άκόμη κι άν είμαστε στήν άφέλειά μας σίγουροι έκείνη τή στιγμή, πρέπει νά τό έκφράσουμε μέ χίλια δά άλλα, με λόγια μέ πράξεις μέ θυσίες, άλλά έάν αύτό πού αισθανόμαστε δέν χρειάζεται ούτε νά τό λέμε ούτε νά τό άναφέρουμε άπλά ολοι νά τό ξέρουν, νά τό σέβονται καί νά τό έκτιμούν γίνεται μόνο φανερό μέ τήν έξουσία. (διάβασε το βιβλίο “Ο Νονός” για να αποκτήσεις κατανόηση του θέματος.)
Ρωτούν πολλοί συχνά “μά τί θέλουν πιά αύτοί οί παγκοσμιοποιητές, δέν έχουν άρκετά πιά γιά ολόκληρες ζωές»; Βεβαίως καί έχουν, άλλά αύτό δέν είναι αύτό πού τούς ένδιαφέρει. Ξεκίνησε σάν ένα φυσιολογικό παιδικό καί άνθρώπινο αίσθημα, αύτό τής ύπεροχής άλλά αύτό άναζήτησε τόν τρόπο νά γίνη γνωστό σέ ολους καί σ’ άκόμη πιό πολλούς καί ο τρόπος ήταν μέσω τής έξουσίας. Αλλά ή έμμονή έγινε αύτοσκοπός καί τό αίσθημα τής ύπεροχής έγινε τοξίνη καί αύτή δηλητηρίασε καί ύποδούλωσε αύτούς πού κατέχουν τήν εξουσία καί έχουν άπαλείψει κάθε άλλη έννοια ύπάρξεως καί πνευματικής άνελίξεως στο όνομα τής έξουσίας τήν οποία μεταφράζουν σαν έπιλογή τής φύσεως, τήν έπιλογή τής έπιβιώσεως του ίκανοτέρου, του ίσχυροτέρου.
Οι παγκοσμιοποιητές φυσικα δέν είναι άνάγκη να έχουν δημοτικότητα, ούτε αυτό τούς νοιάζει· τούς άρκεΐ να ξέρουν οτι αύτό πού θέλουν γίνεται… καί ή πλήρης έπίδραση τοΰ ναρκωτικοΰ έπιτυγχάνεται μέ τό οτι ένας ολόκληρος πλανήτης δισεκατομμυρίων χορεύει στίς έπιταγές τους. Όχι δέν χρειάζεται να είναι διάσημοι, άλλωστε καί οί χασισοπότες βρίσκονται ξαπλωμένοι καί μόνοι τους οταν βρίσκονται ύπό τήν έπήρεια τοΰ χασίς.
Τό οτι ή φύση εύνοεΐ τό ικανότερο είδος καί αύτή ή μερίδα άνθρώπων δείχνει να εύημερεΐ έξ αιτίας τής φυσικής έπιλογής έκ πρώτης όψεως φαίνεται σωστό καί μας κάνει να συσπειρωνόμαστε άπό φόβο, ντροπή καί ένοχές διότι «έμεΐς» δέν τα καταφέραμε σέ έκεΐνα τα παιδικά όνειρα καί τώρα άγωνιζόμαστε να έπιβιώσουμε ύποτασσόμενοι στίς έπιταγές αύτών τών τραμπούκων παιδιών πού είχαμε στήν τάξη μας πού άξιώθηκαν σέ θέσεις έξουσίας καί ορίζουν τή ζωή μας.
Έτσι τό μόνο πού θα μάς άπέμενε θα ήταν να μαζευτοΰμε στήν γωνιά μας καί να κλάψουμε πικρά για τα χαμένα όνειρα τής παιδικής μας ήλικίας , για τήν άδυναμία πού αίσθανόμαστε να ξαναφέρουμε τίς ίδιες αίσθήσεις στό κορμί μας, γιατί αύτό γνωρίζει πια τίς αύταπάτες καί ή λογική βάζει χαλινάρι στίς ονειροπολήσεις μας.
Άλλα για σταθείτε, μπορεί να είναι αύτα σωστά;
Πόσο λάθος είμασταν σαν άνθρωποι καί πόσο πιό σωστοί ήταν αύτοί πού τα κατάφεραν; Πώς είναι δυνατόν άφοΰ κανένας δέν μάς δίδαξε τούς τρόπους κάποιοι να ξέρουν καί κάποιοι όχι; Πώς είναι δυνατόν αύτοί να βρίσκονται στήν έξουσία καί κατα πόσον πιό πολύ ύπεράνθρωποι είναι άπό έμάς; Για να άπαντήσουμε σέ αύτό τό έρώτημα φτάνει μόνο να θέσουμε στήν ύπηρεσία μας τή λογική καί άναζητώντας τίς πιθανές άπαντήσεις να φθάσουμε να διερωτηθοΰμε έαν ολα αύτα είναι ένα τέχνασμα.
Γνωρίζουμε άπό τα παλια χρόνια οτι οί άνθρωποι κατόρθωναν να άποκτοΰν έξουσία, είτε έχοντας γνώσεις τίς οποίες φρόντιζαν να κρατοΰν κρυφές σέ περιορισμένο συγγενικό κύκλο είτε κάνοντας τεχνάσματα (ταχυδακτυλουργικά), τα οποία φαίνονταν μαγικα ή καί θεϊκα σέ αύτούς πού δέν τα ήξεραν. Έτσι κατόρθωναν να άποκτοΰν θέσεις ίσχύος, να γίνονται άρχοντες καί βασιλιάδες, ίερείς ώστε να έπιβάλλουν τήν γνώμη τους καί να δηλώνουν τήν ύπεροχή τους έναντι ολοκλήρων φυλών πού κατόρθωναν να ξεγελάσουν, διότι δέν ήταν κάτι τό διαφορετικό άπό τούς ύπολοίπους, άπλα κατείχαν κάποιες γνώσεις.
Τα όνειρά τους ήταν τα ίδια μέ τών υπολοίπων άλλα σέ διαφορετική κλίμακα, όπως ό εργάτης ονειρευόταν νά έχει ένα σπίτι μέ υπηρέτες, ό άρχοντας ονειρευόταν πώς θά είχε δύο χώρες κάτω άπο τίς διαταγές του.
Οί άνθρωποι πού είναι σήμερα οί παγκοσμιοποιητές, τούς όποίους πιθανώς δέν θά γνωρίσουμε ποτέ, έχουν καταφέρει νά θέσουν ύπό τον έλεγχό τους όλόκληρο τόν πλανήτη διότι βρήκαν τόν τρόπο, ολα τά παιδιά τραμπούκοι νά επικοινωνήσουν μεταξύ τους καί άπλά νά διαπιστώσουν οτι σάν όμάδα έχουν τήν δυνατότητα νά έπιτύχουν πολλά πράγματα, άκόμη καί νά κάνουν πράγματα γιά νά γελάσουν.
Νομίζω δέν χρειάζεται νά σάς θυμίσω καί πάλι τά παιδικά σας χρόνια ή τίς τόσες κινηματογραφικές ταινίες οπου οί παρέα τών σκανταλιάρηδων κάνει φάρσες στούς καλότροπους ή ή παρέα τών τραμπούκων έξασκεΐ λεκτική ή σωματική βία στούς άσθενέστερους. Έάν βρισκόσασταν σέ μία παρέα τέτοια καί κάνατε άστεΐα στούς συμμαθητές σας, θά τό βλέπατε πολύ έλαφριά, άλλά δέν θά σκεφτόσασταν τί έπιπτώσεις θά είχε σέ έσάς έάν βρισκόσασταν έσεΐς στήν θέση τους. Τά παιδιά κάπως έτσι είναι.
Όταν ομως οί τραμπούκοι μεγαλώσουν μέ αύτόν τόν τρόπο άρχίζουν νά άντιλαμβάνονται οτι μέ συγκεκριμένο χειρισμό, τά «άνθρώπινα ζωάκια» συμπεριφέρονται μέ συγκεκριμένους τρόπους πού είναι προβλέψιμοι καί πάντοτε οί ίδιοι. Δέν έχουν άνάγκη ψυχολογικών μετρήσεων καί ύπολογισμών γι’ αύτό καί έφαρμόζουν αύτά πού μαθαίνουν μέ τήν έξάσκηση τής συμπεριφοράς τους. Κάπως έτσι καταλήγουν νά ήγούνται διότι έν άγνοία τους έκμεταλλεύτηκαν τίς άγαθές προθέσεις τού κοινωνικού περιβάλλοντός τους τού όποιου ό σκοπός ήταν νά παράγη πολιτισμό καί όχι επιβίωση, δεδομένης της περιπτώσεως πού ή επιβίωση δέν παίζει πρωταρχικό ρόλο. Έν συνεχεία τό παιχνίδι είναι εύκολο διότι ή ύπεροχή καί ή ισχύς συμβαδίζουν μέ τόν πλούτο καί οί παγκόσμιοι χειρισμοί καί έξαγορές πολιτικών προσώπων ύποβιβάζεται σέ μία απλή ύπόθεση.
Καί λοιπόν, ποιό είναι τό αποτέλεσμα; Αδικία; Αύτή είναι ή φύση; Δέν ύπάρχει Θεός;
Αύτές είναι οί φυσιολογικές έρωτήσεις όταν φθάνουμε σέ αδιέξοδα σκέψεως άλλα έχει σημασία νά έστιάσουμε στίς λεπτομέρειες γιά νά καταλάβουμε. Αύτοί βρίσκονται έκεΐ όπου έχουν έπιθυμήσει καί άναστατώνουν ολόκληρο τόν πλανήτη γιά νά συντηρήσουν τό όνειρό τους, οί ανθρώπινες ζωές δέν έχουν καμμία σημασία, βρίσκονται μέσα στόν κύκλο της φύσεως καί ή φύση κάνει τίς έπιλογές της καί λέει οτι έγώ θέλω τούς παγκοσμιοποιητές διότι αύτοί είναι οί πιό ικανοί. Είναι όμως αύτό άλήθεια; Ή πρόκειται γιά ένα άκόμα τέχνασμα μεγαλύτερου βεληνεκούς τό όποιο δέν έχει τύχει άκόμη ο κόσμος νά καταλάβη;
Έχουν γίνει τόσα μαγικά καί ταχυδακτυλουργικά στήν ιστορία τού κόσμου… άλλα κράτησαν πιό πολύ, άλλα πιό λίγο, όλα έντυπωσίασαν άλλά δέν μπορούν νά ζούν γιά πάντοτε. Είχαμε τόν Yuri Geller νά λυγίζη κουτάλια, πού άνήκει στήν ίδια φυλή μέ τούς μάγους πού έφερναν τις άρρώστιες στούς Φαραώ έβρισκαν νερό μέσα στήν έρημο χτυπώντας ένα ραβδί καί έκαναν θαύματα όπως κάνουν σήμερα οί τρόφιμοι τών φυλακών πού παίζουν τόν παπά στούς δρόμους καί έκμεταλλεύονται τούς άδαεΐς πού νομίζουν ότι μπορούν νά ώφεληθούν άπό ένα γρήγορο κέρδος. Ό Geller άποσύρθηκε διότι τό «μυστικό του» διέρρευσε καί τά θαύματα έπαψαν νά είναι θαύματα διότι γνωρίζουμε πλέον μέ τήν βοήθεια της έπιστήμης τήν φυσική έξήγησή τους. Τί έχουν κάνει λοιπόν; Πού βρίσκεται τό τέχνασμα;
Βρίσκεται στο γεγονός κατά το όποιο θά πρέπει νά βρεθή άντιμέτωπος ό κάθε άνθρωπος πού υπάρχει πάνω στον πλανήτη, καί γιά γιά τήν κατανόηση τοΰ όποίου δέν άπαιτεΐται καμμία ιδιαίτερη ικανότητα ή γνώση παρά ή έπίκληση τής λογικής. Επιτυγχάνουν αύτό πού θέλουν χρησιμοποιώντας όλους τούς άνθρώπους διότι έχουν καταφέρει -έάν μού έπιτραπεΐ ή έκφραση- έναν πυραμιδικό ύπνωτισμό, ό όποιος έχει σάν συνδετικό κρίκο τό χρήμα.
Ό κόσμος έχει ύπνωτισθεΐ νομίζοντας ότι δέν είναι ικανός νά κάνη τίποτα μόνος του χωρίς τό «χρήμα», (τά πράγματα) καί έτσι συντάσσεται μέ αύτούς πού τούς λένε πώς θά έχουν αύτό πού θέλουν.
Θυμάστε κάτι; Όταν ήσασταν παιδιά ύπήρχε κάποιος νά σάς πή τί χρειάζεστε ή ξέρατε άπό μόνοι σας; Υπήρχε κάποιος νά σάς άντιμεταθέση τίς άξίες σας έάν έσεΐς δέν άποφασίζατε άπό μόνοι σας τί ήταν αύτό πού θέλετε πραγματικά καί τί άξία προσδίδετε στό κάθε πράγμα; Φυσικά όχι… καί τώρα αύτό είναι τό όποΐο πρέπει νά κάνετε άλλά έχετε καί ένα μεγάλο προτέρημα. Γνωρίζετε ήδη τό μυστικό τής έπικρατήσεως τών παγκοσμιοποιητών πού άποτελεΐ τό άδύνατό τους σημείο.
Τό άδύνατό τους σημείο είναι ότι γιά νά ύπάρχουν… έχουν άνάγκη έσάς.
Χωρίς έσάς, τήν προσφορά τής έργασίας σας, τήν προσοχή σας, τήν ύποταγή σας, πρό πάντων τίς άγορές σας, αύτοί δέν μπορούν νά ύπάρχουν.
Βέβαια τά λεφτά σας δέν τά χρειάζονται οί ίδιοι, αυτό πού χρειάζονται είναι οί συνήθειές σας… είναι ή τροφή τους γιατί αυτή κρατάει τό δίκτυο πού τούς προσφέρει τήν δύναμη νά βρίσκονται στήν έξουσία καί νά σάς μεταχειρίζονται σάν ποσότητες πληθυσμών πλέον, ούτε κάν σάν μονάδες καί άριθμούς άλλά σάν μάζα μία πλαστελίνη πού κόβουν, τεντώνουν, πλάθουν, άναμειγνύουν μέ άλλες πλαστελίνες άλλων χρωμάτων σέ ένα παιδικό μίγμα όπως βλέπουμε στά νηπιαγωγεία.
Είναι κάτι πού καλούμαστε νά άντιληφθούμε όλοι, πρέπει νά άπαξιώσουμε τήν ύπαρξή τους καί νά τούς άφήσουμε νά πεθάνουν άπό άσιτία.
Αύτά πού κάνουν σαφώς καί δέν άποσκοπούν στόν πλούτο, διότι τόν έχουν άποκτήσει όλον. Αύτό πού τούς μένει πλέον, τό μεγάλο έρωτηματικό τους είναι: «ποιός είμαι»;
Είμαι τελικά ό καλύτερος;
Κυριακή 27 Μαρτίου 2022
Hegel: Το Λογικό είναι Πραγματικό
HEGEL:
«Ό,τι είναι έλλογο, αυτό είναι ενεργώς πραγματικό·
και ό,τι είναι ενεργώς πραγματικό, αυτό είναι έλλογο»
1. Πρώτος ο Παρμενίδης, στην ιστορία του στοχασμού, συνέλαβε την ταυτότητα νοείν και είναι. Έχει πει σχετικά:
«Γιατί το ίδιο είναι το Νοείν και το Είναι».
Ο Χέγκελ συμμερίζεται τη σύλληψη αυτής της ταυτότητας νοείν και Είναι, αλλά επιχειρεί να την αναδιατυπώσει υπό άλλη έννοια, με βάση τις δικές του διαλεκτικές αρχές. Ο Λόγος είναι η ίδια η πραγματικότητα. Ως συνέπεια, η πραγματικότητα είναι τέτοια μόνο στο βαθμό που έχει αναπτυχθεί πλήρως ως Λόγος εν δράσει. Αλλά πώς κατανοεί ο Χέγκελ τον Λόγο; Σε ένα κείμενό του μας λέει τα εξής:
«Η ελληνική έκφραση του λόγου (ελλην. στο πρωτότυπο) είναι πιο προσδιορισμένη, πιο σαφής από τη γερμανική έκφραση: λόγος (Wort). Υπάρχει μια ωραία διττή σημασία στην ελληνική έκφραση του λόγου, που δηλώνει πως ο λόγος είναι: Λόγος (Vernunft) και γλώσσα (Sprache) συγχρόνως. Γιατί η γλώσσα είναι η καθαρή ύπαρξη του πνεύματος· είναι ένα πράγμα, που, ευθύς ως κατανοηθεί, επιστρέφει πίσω στον εαυτό του».
Ο Λόγος δεν χρησιμοποιεί τη γλώσσα απλά και μόνο ως ένα μέσο για την αναγκαία εξωτερίκευσή του, αλλά σ’ αυτή ανάγει την ύπαρξή του [το προσδιορισμένο-Είναι του (Dasein)], που οδεύει ολοταχώς προς αυτο-ολοκλήρωση ως πνεύμα. Κατ’ αυτή την έννοια, η γλώσσα ενοποιεί μια γνωσιοντολογική σχέση του Λόγου ανάμεσα στην υπόσταση και το υποκείμενο. Σε τούτη τη σχέση, ο Λόγος κατονομάζει το μέτρο, κατ’ απαίτηση του οποίου συλλέγονται, συνάγονται απείρως και μεθοδικά: το υποστασιακό, ήτοι το καθεαυτό-Είναι, και το υποκειμενικό, δηλαδή το διεαυτό-Είναι· εισδύουν το ένα μέσα στο άλλο και συγκροτούν την ανάπτυξη της έννοιας. Ως ένα τέτοιο μέτρο είναι η ιδεατότητα ενός υπάρχοντος πράγματος, η άμεση μη-ύπαρξή του. Στον Λόγο, ως εκ τούτου, συντελείται η επιστροφή από την απροσδιόριστη νύχτα της μορφής του Εγώ στο Είναι.
2. Στον Πρόλογο των Αρχών της Φιλοσοφίας του Δικαίου ο Χέγκελ αναφέρει το πιο πάνω απόσπασμα του τίτλου, που συμπυκνώνει σε δυο λέξεις όλα τα βαθύτερα νοήματα της πρακτικής του φιλοσοφίας και θεωρείται ένα από τα λιγότερο σωστά κατανοημένο. Σε αυτό το έργο, ο Χέγκελ επεξεργάζεται τη φιλοσοφική θεωρία του αντικειμενικού πνεύματος ως οικογένεια, κοινωνία των πολιτών και πολιτεία και, εξίσου μακριά από ουτοπικές ονειροπολήσεις και αφηρημένες κατασκευές, υπερασπίζεται αποφασιστικά ρεαλιστικές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αντιλήψεις, δηλαδή εκκινεί από την ίδια την ιστορική πραγματικότητα. Αυτό το απόσπασμα έχει καταστεί αφορμή για να εγερθούν αφελείς αντιρρήσεις που δεν πλησιάζουν, στην ουσία τους, ούτε κατ’ ελάχιστο αυτό που θέλει να πει εδώ ο Χέγκελ. Έτσι αμφισβητούν, χωρίς μια δεύτερη ερμηνεία, πως ό,τι είναι έλ-λογο είναι ενεργώς πραγματικό, όπως δείχνουν επαρκώς οι ουτοπικές κατασκευές, που διεκδικούν μάλιστα και το αλάθητο της υλιστικής πραγματικότητας. Επίσης δεν θεωρούν αληθές πως ό,τι είναι ενεργώς πραγματικό είναι έλ-λογο, όπως το δείχνουν επαρκώς οι διάφορες φρικαλεότητες της Ιστορίας. Τέτοιες αντιρρήσεις/ανασκευές του περιεχομένου από το συγκεκριμένο απόσπασμα πηγάζουν από μια διπλή παρανόηση, σχετικά με την έννοια της πραγματικότητας και σχετικά με αυτή του Λόγου.
3. Αυτό που ο Χέγκελ αποκαλεί εδώ «ενεργώς πραγματικό» (wirklich) δεν είναι η εμπειρική, αισθητή πραγματικότητα του ενός ή του άλλου πράγματος που μπορεί να παρατηρηθεί, αλλά του πραγματοποιηθέντος, δηλαδή του πλήρως τετελεσμένου. Συμβαίνει, πράγματι, να υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στην άμεση εμπειρική πραγματικότητα (Realität) και στην ενεργώς πραγματικότητα (Wirklichkeit)., η οποία έχει περάσει από όλες τις διαμεσολαβήσεις της σε αντίθεση από τον αδιαμεσολάβητο χαρακτήρα της πρώτης. Αυτό που ονομάζουμε άμεση αισθητή πραγματικότητα (Realität) είναι μια πιο ισχυρή ψευδαίσθηση, πιο παραπλανητική εμφάνεια από την εμφάνεια της τέχνης, παρατηρεί ο Χέγκελ στις Παραδόσεις του για την Αισθητική. Μια ανάλογη αντίθεση διαχωρίζει το εμπειρικό πράγμα (Ding), το κάτι της κατ’ αίσθηση συνείδησης, από το ενεργώς Πράγμα (Sache), το συσχετικό του Λόγου, που είναι το θέμα, η υπόθεση, με την οποία ασχολείται κανείς, το αντικείμενο της σκέψης. Το ενεργώς Πράγμα, για παράδειγμα η νομική πρόταση ή το αντικείμενο μελέτης, είναι η διαλεκτική ενότητα του Είναι και της αυτοσυνείδησης, που βρίσκει ξανά τον εαυτό της, μετά την εξωτερίκευσή της, μέσα σε τούτη την ενότητα, καταφάσκει ελεύθερο τον εαυτό της εκεί. Η ενεργώς πραγματικότητα είναι η συντελεσθείσα, μέσω των διαμεσολαβήσεών της, άμεση πλέον ενότητα της ουσίας και της ύπαρξης, της εσωτερικότητας και της εξωτερικότητας.
4. Όσο για την έλλογη δραστηριότητα, τη δραστηριότητα που αναπτύσσει ο Λόγος, η ενεργώς πραγματικότητά του δεν είναι η λογική δομή της διάνοιας (Verstand), δηλαδή της λογικής κατηγορίας που στέκεται αποκλειστικά στον χωρισμό των πραγμάτων, αλλά η διαλεκτική κίνηση του γίγνεσθαι και η ολοκλήρωσή της στο γίγνεσθαι. Με αυτή την έννοια μπορούμε να πούμε ότι μια κατασκευή όσο λογική, όσο συστηματική κι αν είναι, από τη στιγμή που είναι ένα ουτοπικό έργο, μια ουτοπική σύλληψη, όπως για παράδειγμα η πλατωνική Καλλίπολη, δεν είναι ορθολογική με την εγελιανή έννοια του όρου, ακριβώς επειδή παραμένει ουτοπικός σχεδιασμός, πράγμα που σημαίνει πως η ουσία του, η Ιδέα του δεν είναι σε θέση, δεν καταφέρνει να πραγματοποιήσει τη σύνδεση της με μια ενεργώς ιστορική ύπαρξη. Για τον Χέγκελ, το Είναι και το Γίγνεσθαι δεν αποτελούν χωριστές οντότητες, έτσι ώστε η μια να αποκλείει την άλλη, αλλά φάσεις ή βαθμίδες της έλλογης διαλεκτικής κίνησης, δυνάμει της οποίας η ενεργώς πραγματικότητα ως ολότητα αποτελεί τη διαλεκτική ενότητα δυνατότητας και εμπειρικής πραγματικότητας. Όπως είναι γνωστό, ο κορυφαίος διαλεκτικός φιλόσοφος μιλάει όχι μόνο γενικά για τον Λόγο αλλά και για την πανουργία του Λόγου, κάτι που του επιτρέπει να αναγιγνώσκει, όσο κανείς άλλος, την ανθρώπινη Ιστορία τόσο στην εμπειρική της πραγματικότητα, την ιστορία των διαφόρων ανθρώπινων παθών κ.λπ., όσο και στην ενεργώς αληθινή της πραγματικότητα, όπως την εκφράζουν, για παράδειγμα, οι μεγάλοι άνδρες της ιστορίας
5. Τι είναι π.χ. πραγματικά αληθινό στη δράση του Αλέξανδρου; Τα επί μέρους πάθη του ή το μεγαλείο της ιστορικής του δράσης; Η προσωπική του φιλοδοξία ή η ίδρυση πόλεων; Ο θυμός του που, μια μέρα μέθης, τον οδήγησε να σκοτώσει τον καλύτερό του φίλο με τα ίδια του τα χέρια ή η συμβολή του στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού στην Ανατολή και στη γέννηση του ελληνιστικού πολιτισμού; Το πραγματικό, για το οποίο μιλά ο Χέγκελ στο υπό συζήτηση απόσπασμά του, δεν είναι η ανεκδοτική πραγματικότητα των μικρών γεγονότων που η απλή γνώμη λέει ότι είναι αληθινά, αλλά η ενεργώς πραγματικότητα που παράγει νόημα μέσα στην Ιστορία και για την Ιστορία. Αυτό που έχει σημασία για την αληθινή, την ενεργώς πραγματικότητα, είναι όχι πώς θα όφειλε να είναι, ας πούμε, η πολιτεία ή οτιδήποτε άλλο ρεαλιστικά υπαρκτό πράγμα, αλλά πώς είναι. Ο εγελιανός ορθολογισμός είναι ένας απόλυτος ορθολογισμός, δηλαδή απαλλαγμένος από αθεμελίωτες γνώμες ή κρίσεις, και όχι ένας ολικός, συνθετικά ολικός ορθολογισμός, με την έννοια ότι αντιμετωπίζει αθροιστικά τα γεγονότα και τα πράγματα. Εάν θέλουμε να μιλάμε με όρους ολότητας, τότε χρειάζεται να διακρίνουμε την κοινή εξωτερική ολότητα, που εκτείνεται σε ένα σύν-ολο/συνονθύλευμα αόριστων και ακαθόριστων φαινομένων και γεγονότων από την εγελιανή ολότητα της εσωτερικής έντασης, ενέργειας και συνάφειας των πραγμάτων.
«Ό,τι είναι έλλογο, αυτό είναι ενεργώς πραγματικό·
και ό,τι είναι ενεργώς πραγματικό, αυτό είναι έλλογο»
1. Πρώτος ο Παρμενίδης, στην ιστορία του στοχασμού, συνέλαβε την ταυτότητα νοείν και είναι. Έχει πει σχετικά:
«Γιατί το ίδιο είναι το Νοείν και το Είναι».
Ο Χέγκελ συμμερίζεται τη σύλληψη αυτής της ταυτότητας νοείν και Είναι, αλλά επιχειρεί να την αναδιατυπώσει υπό άλλη έννοια, με βάση τις δικές του διαλεκτικές αρχές. Ο Λόγος είναι η ίδια η πραγματικότητα. Ως συνέπεια, η πραγματικότητα είναι τέτοια μόνο στο βαθμό που έχει αναπτυχθεί πλήρως ως Λόγος εν δράσει. Αλλά πώς κατανοεί ο Χέγκελ τον Λόγο; Σε ένα κείμενό του μας λέει τα εξής:
«Η ελληνική έκφραση του λόγου (ελλην. στο πρωτότυπο) είναι πιο προσδιορισμένη, πιο σαφής από τη γερμανική έκφραση: λόγος (Wort). Υπάρχει μια ωραία διττή σημασία στην ελληνική έκφραση του λόγου, που δηλώνει πως ο λόγος είναι: Λόγος (Vernunft) και γλώσσα (Sprache) συγχρόνως. Γιατί η γλώσσα είναι η καθαρή ύπαρξη του πνεύματος· είναι ένα πράγμα, που, ευθύς ως κατανοηθεί, επιστρέφει πίσω στον εαυτό του».
Ο Λόγος δεν χρησιμοποιεί τη γλώσσα απλά και μόνο ως ένα μέσο για την αναγκαία εξωτερίκευσή του, αλλά σ’ αυτή ανάγει την ύπαρξή του [το προσδιορισμένο-Είναι του (Dasein)], που οδεύει ολοταχώς προς αυτο-ολοκλήρωση ως πνεύμα. Κατ’ αυτή την έννοια, η γλώσσα ενοποιεί μια γνωσιοντολογική σχέση του Λόγου ανάμεσα στην υπόσταση και το υποκείμενο. Σε τούτη τη σχέση, ο Λόγος κατονομάζει το μέτρο, κατ’ απαίτηση του οποίου συλλέγονται, συνάγονται απείρως και μεθοδικά: το υποστασιακό, ήτοι το καθεαυτό-Είναι, και το υποκειμενικό, δηλαδή το διεαυτό-Είναι· εισδύουν το ένα μέσα στο άλλο και συγκροτούν την ανάπτυξη της έννοιας. Ως ένα τέτοιο μέτρο είναι η ιδεατότητα ενός υπάρχοντος πράγματος, η άμεση μη-ύπαρξή του. Στον Λόγο, ως εκ τούτου, συντελείται η επιστροφή από την απροσδιόριστη νύχτα της μορφής του Εγώ στο Είναι.
2. Στον Πρόλογο των Αρχών της Φιλοσοφίας του Δικαίου ο Χέγκελ αναφέρει το πιο πάνω απόσπασμα του τίτλου, που συμπυκνώνει σε δυο λέξεις όλα τα βαθύτερα νοήματα της πρακτικής του φιλοσοφίας και θεωρείται ένα από τα λιγότερο σωστά κατανοημένο. Σε αυτό το έργο, ο Χέγκελ επεξεργάζεται τη φιλοσοφική θεωρία του αντικειμενικού πνεύματος ως οικογένεια, κοινωνία των πολιτών και πολιτεία και, εξίσου μακριά από ουτοπικές ονειροπολήσεις και αφηρημένες κατασκευές, υπερασπίζεται αποφασιστικά ρεαλιστικές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αντιλήψεις, δηλαδή εκκινεί από την ίδια την ιστορική πραγματικότητα. Αυτό το απόσπασμα έχει καταστεί αφορμή για να εγερθούν αφελείς αντιρρήσεις που δεν πλησιάζουν, στην ουσία τους, ούτε κατ’ ελάχιστο αυτό που θέλει να πει εδώ ο Χέγκελ. Έτσι αμφισβητούν, χωρίς μια δεύτερη ερμηνεία, πως ό,τι είναι έλ-λογο είναι ενεργώς πραγματικό, όπως δείχνουν επαρκώς οι ουτοπικές κατασκευές, που διεκδικούν μάλιστα και το αλάθητο της υλιστικής πραγματικότητας. Επίσης δεν θεωρούν αληθές πως ό,τι είναι ενεργώς πραγματικό είναι έλ-λογο, όπως το δείχνουν επαρκώς οι διάφορες φρικαλεότητες της Ιστορίας. Τέτοιες αντιρρήσεις/ανασκευές του περιεχομένου από το συγκεκριμένο απόσπασμα πηγάζουν από μια διπλή παρανόηση, σχετικά με την έννοια της πραγματικότητας και σχετικά με αυτή του Λόγου.
3. Αυτό που ο Χέγκελ αποκαλεί εδώ «ενεργώς πραγματικό» (wirklich) δεν είναι η εμπειρική, αισθητή πραγματικότητα του ενός ή του άλλου πράγματος που μπορεί να παρατηρηθεί, αλλά του πραγματοποιηθέντος, δηλαδή του πλήρως τετελεσμένου. Συμβαίνει, πράγματι, να υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στην άμεση εμπειρική πραγματικότητα (Realität) και στην ενεργώς πραγματικότητα (Wirklichkeit)., η οποία έχει περάσει από όλες τις διαμεσολαβήσεις της σε αντίθεση από τον αδιαμεσολάβητο χαρακτήρα της πρώτης. Αυτό που ονομάζουμε άμεση αισθητή πραγματικότητα (Realität) είναι μια πιο ισχυρή ψευδαίσθηση, πιο παραπλανητική εμφάνεια από την εμφάνεια της τέχνης, παρατηρεί ο Χέγκελ στις Παραδόσεις του για την Αισθητική. Μια ανάλογη αντίθεση διαχωρίζει το εμπειρικό πράγμα (Ding), το κάτι της κατ’ αίσθηση συνείδησης, από το ενεργώς Πράγμα (Sache), το συσχετικό του Λόγου, που είναι το θέμα, η υπόθεση, με την οποία ασχολείται κανείς, το αντικείμενο της σκέψης. Το ενεργώς Πράγμα, για παράδειγμα η νομική πρόταση ή το αντικείμενο μελέτης, είναι η διαλεκτική ενότητα του Είναι και της αυτοσυνείδησης, που βρίσκει ξανά τον εαυτό της, μετά την εξωτερίκευσή της, μέσα σε τούτη την ενότητα, καταφάσκει ελεύθερο τον εαυτό της εκεί. Η ενεργώς πραγματικότητα είναι η συντελεσθείσα, μέσω των διαμεσολαβήσεών της, άμεση πλέον ενότητα της ουσίας και της ύπαρξης, της εσωτερικότητας και της εξωτερικότητας.
4. Όσο για την έλλογη δραστηριότητα, τη δραστηριότητα που αναπτύσσει ο Λόγος, η ενεργώς πραγματικότητά του δεν είναι η λογική δομή της διάνοιας (Verstand), δηλαδή της λογικής κατηγορίας που στέκεται αποκλειστικά στον χωρισμό των πραγμάτων, αλλά η διαλεκτική κίνηση του γίγνεσθαι και η ολοκλήρωσή της στο γίγνεσθαι. Με αυτή την έννοια μπορούμε να πούμε ότι μια κατασκευή όσο λογική, όσο συστηματική κι αν είναι, από τη στιγμή που είναι ένα ουτοπικό έργο, μια ουτοπική σύλληψη, όπως για παράδειγμα η πλατωνική Καλλίπολη, δεν είναι ορθολογική με την εγελιανή έννοια του όρου, ακριβώς επειδή παραμένει ουτοπικός σχεδιασμός, πράγμα που σημαίνει πως η ουσία του, η Ιδέα του δεν είναι σε θέση, δεν καταφέρνει να πραγματοποιήσει τη σύνδεση της με μια ενεργώς ιστορική ύπαρξη. Για τον Χέγκελ, το Είναι και το Γίγνεσθαι δεν αποτελούν χωριστές οντότητες, έτσι ώστε η μια να αποκλείει την άλλη, αλλά φάσεις ή βαθμίδες της έλλογης διαλεκτικής κίνησης, δυνάμει της οποίας η ενεργώς πραγματικότητα ως ολότητα αποτελεί τη διαλεκτική ενότητα δυνατότητας και εμπειρικής πραγματικότητας. Όπως είναι γνωστό, ο κορυφαίος διαλεκτικός φιλόσοφος μιλάει όχι μόνο γενικά για τον Λόγο αλλά και για την πανουργία του Λόγου, κάτι που του επιτρέπει να αναγιγνώσκει, όσο κανείς άλλος, την ανθρώπινη Ιστορία τόσο στην εμπειρική της πραγματικότητα, την ιστορία των διαφόρων ανθρώπινων παθών κ.λπ., όσο και στην ενεργώς αληθινή της πραγματικότητα, όπως την εκφράζουν, για παράδειγμα, οι μεγάλοι άνδρες της ιστορίας
5. Τι είναι π.χ. πραγματικά αληθινό στη δράση του Αλέξανδρου; Τα επί μέρους πάθη του ή το μεγαλείο της ιστορικής του δράσης; Η προσωπική του φιλοδοξία ή η ίδρυση πόλεων; Ο θυμός του που, μια μέρα μέθης, τον οδήγησε να σκοτώσει τον καλύτερό του φίλο με τα ίδια του τα χέρια ή η συμβολή του στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού στην Ανατολή και στη γέννηση του ελληνιστικού πολιτισμού; Το πραγματικό, για το οποίο μιλά ο Χέγκελ στο υπό συζήτηση απόσπασμά του, δεν είναι η ανεκδοτική πραγματικότητα των μικρών γεγονότων που η απλή γνώμη λέει ότι είναι αληθινά, αλλά η ενεργώς πραγματικότητα που παράγει νόημα μέσα στην Ιστορία και για την Ιστορία. Αυτό που έχει σημασία για την αληθινή, την ενεργώς πραγματικότητα, είναι όχι πώς θα όφειλε να είναι, ας πούμε, η πολιτεία ή οτιδήποτε άλλο ρεαλιστικά υπαρκτό πράγμα, αλλά πώς είναι. Ο εγελιανός ορθολογισμός είναι ένας απόλυτος ορθολογισμός, δηλαδή απαλλαγμένος από αθεμελίωτες γνώμες ή κρίσεις, και όχι ένας ολικός, συνθετικά ολικός ορθολογισμός, με την έννοια ότι αντιμετωπίζει αθροιστικά τα γεγονότα και τα πράγματα. Εάν θέλουμε να μιλάμε με όρους ολότητας, τότε χρειάζεται να διακρίνουμε την κοινή εξωτερική ολότητα, που εκτείνεται σε ένα σύν-ολο/συνονθύλευμα αόριστων και ακαθόριστων φαινομένων και γεγονότων από την εγελιανή ολότητα της εσωτερικής έντασης, ενέργειας και συνάφειας των πραγμάτων.
Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της
7.7. Η γλυπτική του 4ου αιώνα π.Χ.: Η κατάκτηση της τρίτης διάστασης
Είδαμε ότι το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. ήταν μια περίοδος μεγάλης ακμής για τη γλυπτική, κατά την οποία δημιουργήθηκαν και εδραιώθηκαν πρώτα ο «ωραίος» και αργότερα ο «πλούσιος ρυθμός». Κυρίαρχες φυσιογνωμίες στα χρόνια 450-420 π.Χ. είναι ο Φειδίας και ο Πολύκλειτος, που ο καθένας τους ανέπτυξε μια ιδιαίτερη και αναγνωρίσιμη καλλιτεχνική γλώσσα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Οι τάσεις αυτές άρχισαν σιγά σιγά να επιδρούν η μία στην άλλη. Ειδικά όμως στο τελευταίο τέταρτο του αιώνα οι αμοιβαίες επιρροές γίνονται εντονότερες, καθώς οι νεότεροι γλύπτες συνδυάζουν στοιχεία και από τις δύο, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για νέες εξελίξεις. Οι καλλιτεχνικές αναζητήσεις, με αφετηρία πάντοτε τις δημιουργίες του Φειδία, του Πολυκλείτου και των μαθητών τους, συνεχίστηκαν στις αρχές του επόμενου αιώνα.
Ένα αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικό, ενδεικτικό για τις κατευθύνσεις της γλυπτικής κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., που εμφανίζεται ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του, είναι ότι οι ανθρώπινες μορφές, ολόγλυφες και ανάγλυφες, αποκτούν μια νέα σχέση με τον χώρο που τις περιβάλλει· αποδεσμεύονται δηλαδή από το νοητό ή πραγματικό επίπεδο μπροστά στο οποίο ήταν τοποθετημένες (κάτι που συνέβαινε ακόμη στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα) και γίνονται περίοπτες, καθώς αποκτούν βάθος. Επιπλέον, οι γλύπτες πειραματίζονται με τις δυνατότητες απεικόνισης διάφορων στάσεων του ανθρώπινου σώματος, αποδίδοντας πιο έντονα την κίνηση και δημιουργώντας πολύπλοκες συνθέσεις, ενώ παράλληλα αποδίδουν πιο ελεύθερα τις ανατομικές και άλλες λεπτομέρειες.
Είδαμε ότι το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. ήταν μια περίοδος μεγάλης ακμής για τη γλυπτική, κατά την οποία δημιουργήθηκαν και εδραιώθηκαν πρώτα ο «ωραίος» και αργότερα ο «πλούσιος ρυθμός». Κυρίαρχες φυσιογνωμίες στα χρόνια 450-420 π.Χ. είναι ο Φειδίας και ο Πολύκλειτος, που ο καθένας τους ανέπτυξε μια ιδιαίτερη και αναγνωρίσιμη καλλιτεχνική γλώσσα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Οι τάσεις αυτές άρχισαν σιγά σιγά να επιδρούν η μία στην άλλη. Ειδικά όμως στο τελευταίο τέταρτο του αιώνα οι αμοιβαίες επιρροές γίνονται εντονότερες, καθώς οι νεότεροι γλύπτες συνδυάζουν στοιχεία και από τις δύο, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για νέες εξελίξεις. Οι καλλιτεχνικές αναζητήσεις, με αφετηρία πάντοτε τις δημιουργίες του Φειδία, του Πολυκλείτου και των μαθητών τους, συνεχίστηκαν στις αρχές του επόμενου αιώνα.
Ένα αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικό, ενδεικτικό για τις κατευθύνσεις της γλυπτικής κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., που εμφανίζεται ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του, είναι ότι οι ανθρώπινες μορφές, ολόγλυφες και ανάγλυφες, αποκτούν μια νέα σχέση με τον χώρο που τις περιβάλλει· αποδεσμεύονται δηλαδή από το νοητό ή πραγματικό επίπεδο μπροστά στο οποίο ήταν τοποθετημένες (κάτι που συνέβαινε ακόμη στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα) και γίνονται περίοπτες, καθώς αποκτούν βάθος. Επιπλέον, οι γλύπτες πειραματίζονται με τις δυνατότητες απεικόνισης διάφορων στάσεων του ανθρώπινου σώματος, αποδίδοντας πιο έντονα την κίνηση και δημιουργώντας πολύπλοκες συνθέσεις, ενώ παράλληλα αποδίδουν πιο ελεύθερα τις ανατομικές και άλλες λεπτομέρειες.
Όπως θα δούμε στη συνέχεια, οι αναζητήσεις αυτού του είδους γίνονται τολμηρότερες με την πάροδο του χρόνου και οδηγούν στις πληθωρικές δημιουργίες της πρώιμης ελληνιστικής εποχής, δηλαδή του 3ου και των αρχών του 2ου αιώνα π.Χ., με τα τολμηρά μοτίβα και τον έντονο ρεαλισμό στην απόδοση των λεπτομερειών. Από την άποψη αυτή μπορούμε να πούμε ότι ο 4ος αιώνας π.Χ. είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και δημιουργική περίοδος για την ελληνική γλυπτική, όπως και για την τέχνη γενικότερα. Σημαντικό είναι επίσης ότι από την περίοδο αυτή μας έχουν σωθεί πολλά και καλής ποιότητας γλυπτά, αρκετά από τα οποία μπορούν να χρονολογηθούν με ασφάλεια. Έτσι μπορούμε να παρακολουθήσουμε από κοντά την εξέλιξη της γλυπτικής στην περίοδο ανάμεσα στο τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου, δηλαδή τα τελευταία χρόνια του 5ου αιώνα π.Χ., και την εποχή των πρώτων διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, δηλαδή τις δύο τελευταίες δεκαετίες του 4ου αιώνα π.Χ.
Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας
ΑΙΣΧΙΝΗΣ, ΚΑΤΑ ΚΤΗΣΙΦΩΝΤΟΣ
ΑΙΣΧΙΝ 3.201–202
Πώς πρέπει να αντιμετωπίσουν οι δικαστές τους Κτησιφώντα και Δημοσθένη
Ο Αισχίνης ανέτρεξε στο ένδοξο αθηναϊκό παρελθόν και ανακάλεσε πληθώρα γεγονότων, οι πρωταγωνιστές των οποίων, παρά την τεράστια προσφορά τους στην πόλη, δεν ευτύχησαν να δουν τα ονόματά τους να αναφέρονται σε τιμητικά ψηφίσματα ή επιγράμματα. Πρότεινε, μάλιστα, την ψήφιση ενός νέου νόμου για τα παράνομα ψηφίσματα, ο οποίος θα απαγόρευε να αγορεύουν οι εισηγητές των ψηφισμάτων και οι αντίπαλοί τους, ώστε να αποφεύγεται η παραπλάνηση των δικαστών. Και συνεχίζει:
[201] Τίς οὖν ἐστιν ἀποτροπὴ τῶν τοιούτων λόγων, ἐγὼ
προερῶ. ἐπειδὰν προελθὼν ἐνταυθοῖ Κτησιφῶν διεξέλθῃ
πρὸς ὑμᾶς τοῦτο δὴ τὸ συντεταγμένον αὐτῷ προοίμιον,
ἔπειτ’ ἐνδιατρίβῃ καὶ μὴ ἀπολογῆται, ὑπομνήσατ’ αὐτὸν
ἀθορύβως τὸ σανίδιον λαβεῖν καὶ τοὺς νόμους τῷ ψηφί-
σματι παραναγνῶναι. ἐὰν δὲ μὴ προσποιῆται ὑμῶν
ἀκούειν, μηδὲ ὑμεῖς ἐκείνου ἐθέλετε ἀκούειν· οὐ γὰρ τῶν
φευγόντων τὰς δικαίας ἀπολογίας εἰσεληλύθατε ἀκροασό-
μενοι, ἀλλὰ τῶν ἐθελόντων δικαίως ἀπολογεῖσθαι.
ΑΙΣΧΙΝ 3.201–202
Πώς πρέπει να αντιμετωπίσουν οι δικαστές τους Κτησιφώντα και Δημοσθένη
Ο Αισχίνης ανέτρεξε στο ένδοξο αθηναϊκό παρελθόν και ανακάλεσε πληθώρα γεγονότων, οι πρωταγωνιστές των οποίων, παρά την τεράστια προσφορά τους στην πόλη, δεν ευτύχησαν να δουν τα ονόματά τους να αναφέρονται σε τιμητικά ψηφίσματα ή επιγράμματα. Πρότεινε, μάλιστα, την ψήφιση ενός νέου νόμου για τα παράνομα ψηφίσματα, ο οποίος θα απαγόρευε να αγορεύουν οι εισηγητές των ψηφισμάτων και οι αντίπαλοί τους, ώστε να αποφεύγεται η παραπλάνηση των δικαστών. Και συνεχίζει:
[201] Τίς οὖν ἐστιν ἀποτροπὴ τῶν τοιούτων λόγων, ἐγὼ
προερῶ. ἐπειδὰν προελθὼν ἐνταυθοῖ Κτησιφῶν διεξέλθῃ
πρὸς ὑμᾶς τοῦτο δὴ τὸ συντεταγμένον αὐτῷ προοίμιον,
ἔπειτ’ ἐνδιατρίβῃ καὶ μὴ ἀπολογῆται, ὑπομνήσατ’ αὐτὸν
ἀθορύβως τὸ σανίδιον λαβεῖν καὶ τοὺς νόμους τῷ ψηφί-
σματι παραναγνῶναι. ἐὰν δὲ μὴ προσποιῆται ὑμῶν
ἀκούειν, μηδὲ ὑμεῖς ἐκείνου ἐθέλετε ἀκούειν· οὐ γὰρ τῶν
φευγόντων τὰς δικαίας ἀπολογίας εἰσεληλύθατε ἀκροασό-
μενοι, ἀλλὰ τῶν ἐθελόντων δικαίως ἀπολογεῖσθαι.
[202] ἐὰν δ’
ὑπερπηδήσας τὴν δικαίαν ἀπολογίαν παρακαλῇ Δημο-
σθένην, μάλιστα μὲν μὴ προσδέχεσθε σοφιστὴν οἰόμενον
ῥήμασι τοὺς νόμους ἀναιρήσειν, μηδ’ ἐν ἀρετῇ τοῦθ’ ὑμῶν
μηδεὶς καταλογιζέσθω, ὃς ἂν ἐπανερομένου Κτησιφῶντος,
εἰ καλέσῃ Δημοσθένην, πρῶτος ἀναβοήσῃ «Κάλει, κάλει.»
ἐπὶ σαυτὸν καλεῖς, ἐπὶ τοὺς νόμους καλεῖς, ἐπὶ τὴν δημο-
κρατίαν καλεῖς. ἂν δ’ ἄρα ὑμῖν δόξῃ ἀκούειν, ἀξιώσατε
τὸν Δημοσθένην τὸν αὐτὸν τρόπον ἀπολογεῖσθαι ὅνπερ
κἀγὼ κατηγόρηκα.
ὑπερπηδήσας τὴν δικαίαν ἀπολογίαν παρακαλῇ Δημο-
σθένην, μάλιστα μὲν μὴ προσδέχεσθε σοφιστὴν οἰόμενον
ῥήμασι τοὺς νόμους ἀναιρήσειν, μηδ’ ἐν ἀρετῇ τοῦθ’ ὑμῶν
μηδεὶς καταλογιζέσθω, ὃς ἂν ἐπανερομένου Κτησιφῶντος,
εἰ καλέσῃ Δημοσθένην, πρῶτος ἀναβοήσῃ «Κάλει, κάλει.»
ἐπὶ σαυτὸν καλεῖς, ἐπὶ τοὺς νόμους καλεῖς, ἐπὶ τὴν δημο-
κρατίαν καλεῖς. ἂν δ’ ἄρα ὑμῖν δόξῃ ἀκούειν, ἀξιώσατε
τὸν Δημοσθένην τὸν αὐτὸν τρόπον ἀπολογεῖσθαι ὅνπερ
κἀγὼ κατηγόρηκα.
Σάββατο 26 Μαρτίου 2022
ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (18.310-18.387)
310 Ὣς Ἕκτωρ ἀγόρευ᾽, ἐπὶ δὲ Τρῶες κελάδησαν,
νήπιοι· ἐκ γάρ σφεων φρένας εἵλετο Παλλὰς Ἀθήνη.
Ἕκτορι μὲν γὰρ ἐπῄνησαν κακὰ μητιόωντι,
Πουλυδάμαντι δ᾽ ἄρ᾽ οὔ τις, ὃς ἐσθλὴν φράζετο βουλήν.
δόρπον ἔπειθ᾽ εἵλοντο κατὰ στρατόν· αὐτὰρ Ἀχαιοὶ
315 παννύχιοι Πάτροκλον ἀνεστενάχοντο γοῶντες,
τοῖσι δὲ Πηλεΐδης ἁδινοῦ ἐξῆρχε γόοιο,
χεῖρας ἐπ᾽ ἀνδροφόνους θέμενος στήθεσσιν ἑταίρου,
πυκνὰ μάλα στενάχων ὥς τε λὶς ἠϋγένειος,
ᾧ ῥά θ᾽ ὑπὸ σκύμνους ἐλαφηβόλος ἁρπάσῃ ἀνὴρ
320 ὕλης ἐκ πυκινῆς· ὁ δέ τ᾽ ἄχνυται ὕστερος ἐλθών,
πολλὰ δέ τ᾽ ἄγκε᾽ ἐπῆλθε μετ᾽ ἀνέρος ἴχνι᾽ ἐρευνῶν,
εἴ ποθεν ἐξεύροι· μάλα γὰρ δριμὺς χόλος αἱρεῖ·
ὣς ὁ βαρὺ στενάχων μετεφώνεε Μυρμιδόνεσσιν·
«ὢ πόποι, ἦ ῥ᾽ ἅλιον ἔπος ἔκβαλον ἤματι κείνῳ
325 θαρσύνων ἥρωα Μενοίτιον ἐν μεγάροισι·
φῆν δέ οἱ εἰς Ὀπόεντα περικλυτὸν υἱὸν ἀπάξειν
Ἴλιον ἐκπέρσαντα, λαχόντα τε ληΐδος αἶσαν.
ἀλλ᾽ οὐ Ζεὺς ἄνδρεσσι νοήματα πάντα τελευτᾷ·
ἄμφω γὰρ πέπρωται ὁμοίην γαῖαν ἐρεῦσαι
330 αὐτοῦ ἐνὶ Τροίῃ, ἐπεὶ οὐδ᾽ ἐμὲ νοστήσαντα
δέξεται ἐν μεγάροισι γέρων ἱππηλάτα Πηλεὺς
οὐδὲ Θέτις μήτηρ, ἀλλ᾽ αὐτοῦ γαῖα καθέξει.
νῦν δ᾽ ἐπεὶ οὖν, Πάτροκλε, σεῦ ὕστερος εἶμ᾽ ὑπὸ γαῖαν,
οὔ σε πρὶν κτεριῶ, πρίν γ᾽ Ἕκτορος ἐνθάδ᾽ ἐνεῖκαι
335 τεύχεα καὶ κεφαλήν, μεγαθύμου σοῖο φονῆος·
δώδεκα δὲ προπάροιθε πυρῆς ἀποδειροτομήσω
Τρώων ἀγλαὰ τέκνα, σέθεν κταμένοιο χολωθείς.
τόφρα δέ μοι παρὰ νηυσὶ κορωνίσι κείσεαι αὔτως,
ἀμφὶ δὲ σὲ Τρῳαὶ καὶ Δαρδανίδες βαθύκολποι
340 κλαύσονται νύκτας τε καὶ ἤματα δάκρυ χέουσαι,
τὰς αὐτοὶ καμόμεσθα βίηφί τε δουρί τε μακρῷ,
πιείρας πέρθοντε πόλεις μερόπων ἀνθρώπων.»
Ὣς εἰπὼν ἑτάροισιν ἐκέκλετο δῖος Ἀχιλλεὺς
ἀμφὶ πυρὶ στῆσαι τρίποδα μέγαν, ὄφρα τάχιστα
345 Πάτροκλον λούσειαν ἄπο βρότον αἱματόεντα.
οἱ δὲ λοετροχόον τρίποδ᾽ ἵστασαν ἐν πυρὶ κηλέῳ,
ἐν δ᾽ ἄρ᾽ ὕδωρ ἔχεαν, ὑπὸ δὲ ξύλα δαῖον ἑλόντες.
γάστρην μὲν τρίποδος πῦρ ἄμφεπε, θέρμετο δ᾽ ὕδωρ·
αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ ζέσσεν ὕδωρ ἐνὶ ἤνοπι χαλκῷ,
350 καὶ τότε δὴ λοῦσάν τε καὶ ἤλειψαν λίπ᾽ ἐλαίῳ,
ἐν δ᾽ ὠτειλὰς πλῆσαν ἀλείφατος ἐννεώροιο·
ἐν λεχέεσσι δὲ θέντες ἑανῷ λιτὶ κάλυψαν
ἐς πόδας ἐκ κεφαλῆς, καθύπερθε δὲ φάρεϊ λευκῷ.
παννύχιοι μὲν ἔπειτα πόδας ταχὺν ἀμφ᾽ Ἀχιλῆα
355 Μυρμιδόνες Πάτροκλον ἀνεστενάχοντο γοῶντες·
Ζεὺς δ᾽ Ἥρην προσέειπε κασιγνήτην ἄλοχόν τε·
«ἔπρηξας καὶ ἔπειτα, βοῶπις πότνια Ἥρη,
ἀνστήσασ᾽ Ἀχιλῆα πόδας ταχύν· ἦ ῥά νυ σεῖο
ἐξ αὐτῆς ἐγένοντο κάρη κομόωντες Ἀχαιοί.»
360 Τὸν δ᾽ ἠμείβετ᾽ ἔπειτα βοῶπις πότνια Ἥρη·
«αἰνότατε Κρονίδη, ποῖον τὸν μῦθον ἔειπες.
καὶ μὲν δή πού τις μέλλει βροτὸς ἀνδρὶ τελέσσαι,
ὅς περ θνητός τ᾽ ἐστὶ καὶ οὐ τόσα μήδεα οἶδε·
πῶς δὴ ἔγωγ᾽, ἥ φημι θεάων ἔμμεν ἀρίστη,
365 ἀμφότερον, γενεῇ τε καὶ οὕνεκα σὴ παράκοιτις
κέκλημαι, σὺ δὲ πᾶσι μετ᾽ ἀθανάτοισιν ἀνάσσεις,
οὐκ ὄφελον Τρώεσσι κοτεσσαμένη κακὰ ῥάψαι;»
Ὣς οἱ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον·
Ἡφαίστου δ᾽ ἵκανε δόμον Θέτις ἀργυρόπεζα
370 ἄφθιτον ἀστερόεντα, μεταπρεπέ᾽ ἀθανάτοισι,
χάλκεον, ὅν ῥ᾽ αὐτὸς ποιήσατο κυλλοποδίων.
τὸν δ᾽ εὗρ᾽ ἱδρώοντα ἑλισσόμενον περὶ φύσας
σπεύδοντα· τρίποδας γὰρ ἐείκοσι πάντας ἔτευχεν
ἑστάμεναι περὶ τοῖχον ἐϋσταθέος μεγάροιο,
375 χρύσεα δέ σφ᾽ ὑπὸ κύκλα ἑκάστῳ πυθμένι θῆκεν,
ὄφρα οἱ αὐτόματοι θεῖον δυσαίατ᾽ ἀγῶνα
ἠδ᾽ αὖτις πρὸς δῶμα νεοίατο, θαῦμα ἰδέσθαι.
οἱ δ᾽ ἤτοι τόσσον μὲν ἔχον τέλος, οὔατα δ᾽ οὔ πω
δαιδάλεα προσέκειτο· τά ῥ᾽ ἤρτυε, κόπτε δὲ δεσμούς.
380 ὄφρ᾽ ὅ γε ταῦτα πονεῖτο ἰδυίῃσι πραπίδεσσι,
τόφρα οἱ ἐγγύθεν ἦλθε θεὰ Θέτις ἀργυρόπεζα.
τὴν δὲ ἴδε προμολοῦσα Χάρις λιπαροκρήδεμνος
καλή, τὴν ὤπυιε περικλυτὸς ἀμφιγυήεις·
ἔν τ᾽ ἄρα οἱ φῦ χειρὶ ἔπος τ᾽ ἔφατ᾽ ἔκ τ᾽ ὀνόμαζε·
385 «τίπτε, Θέτι τανύπεπλε, ἱκάνεις ἡμέτερον δῶ
αἰδοίη τε φίλη τε; πάρος γε μὲν οὔ τι θαμίζεις.
ἀλλ᾽ ἕπεο προτέρω, ἵνα τοι πὰρ ξείνια θείω.»
μωροί, καθώς η Αθηνά εσκότισε τον νουν τους.
Κι επαίνεσαν του Έκτορος την σκέψιν ολεθρίαν·
κανείς δεν δέχθη την χρυσήν του Πολυδάμα γνώμην.
Κι εδείπνησαν εις τον στρατόν· όλην την νύκτα ωστόσο
315 οι Αχαιοί τον Πάτροκλον πικρομοιρολογούσαν.
Και ο Πηλείδης άρχιζε το κλάμα και είχ᾽ επάνω
στα στήθη του συντρόφου του τ᾽ ανθρωποφόνα χέρια,
κι εσυχνοστέναζε βαριά, σαν λεόντισσα μητέρα,
αν απ᾽ τον λόγγον κυνηγός τής πήρε τα μικρά της·
320 απελπισμένη που ήλθε αργά γυρίζει όλα τα δάση
εις όλες τρέχει τες ερμιές τα χνάρια του ερευνώντας,
ίσως τον έβρει, ότι θυμός δριμύς την κατακαίει.
Κι έλεγε μ᾽ αναστεναγμούς: «Μάταιον, οϊμένα, λόγον
έβγαλ᾽ από τα χείλη μου εκείνην την ημέρα,
325 τον ήρωα Μενοίτιον ενώ παρηγορούσα,
που στον Οπούντα τον υιόν θενά τον ξαναφέρω
λαμπρόν της Τροίας πορθητήν με μέρος των λαφύρων.
Όσα στοχάζονται οι θνητοί δεν τα τελειώνει ο Δίας·
να βάψουμε την ίδιαν γην έχει διορίσ᾽ η μοίρα,
330 εδώ στην Τροίαν συ κι εγώ, ότι ούδ᾽ εμένα ο γέρος
Πηλεύς στο σπίτι θα δεχθεί και η Θέτις η μητέρα,
αλλά εμένα τούτ᾽ η γη στα σπλάχνα της θα μ᾽ έχει.
Τώρ᾽ αφού, Πάτροκλε, στην γην θενά ᾽μπω υστερινός σου,
δε θα σε θάψω πριν εδώ του Έκτορος να φέρω
335 την κεφαλήν και τ᾽ άρματα, που σ᾽ έσφαξε, ω γενναίε·
και από χολήν του φόνου σου θα σου αποκεφαλίσω
δώδεκα εμπρός εις την πυράν τέκνα λαμπρά των Τρώων.
Ωστόσο θα μου κείτεσαι, ως είσ᾽ εδώ στα πλοία,
και γύρω σου οι βαθύκολπες Τρωές και Δαρδανίδες
340 ημέρα νύκτ᾽ αστάλακτο δάκρυ για σε θα χύνουν,
αυτές, οπού η ανδρεία μας και το μακρύ κοντάρι
επήρε όταν πατούσαμε τες πλούσιες πολιτείες».
Είπε και των συντρόφων του ο θείος Αχιλλέας
στην φλόγα μέγαν τρίποδα παράγγειλε να στήσουν,
345 να λούσουν απ᾽ τα αίματα το σώμα του Πατρόκλου·
και αυτοί λουτρικόν τρίποδα εις την φωτιάν εστήσαν,
έχυσαν μέσα το νερό και ξύλα κάτω εκαίαν
και ζών᾽ η φλόγα την κοιλιά και το νερό θερμαίνει.
Και άμα το είδαν πόβραζε στο χάλκωμα που λάμπει,
350 τον έλουσαν, τον έχρισαν με σταλαγμένο λάδι,
με αλοιφήν εννιάχρονην γεμίσαν τες πληγές του,
πατόκορφα τον σκέπασαν στην κλίνην που τον θέσαν
κι ένα σινδόνι και λευκό σάβανο επάνω απλώσαν.
Και ολονυκτίς ολόγυρα στον θείον Αχιλλέα
355 οι Μυρμιδόνες με οδυρμούς τον Πάτροκλον εκλαίαν.
Τότ᾽ είπε ο Ζευς στην σύντροφον και αδελφήν του Ήραν:
«Ιδού, που το κατόρθωσες, ω Ήρα, να σηκώσεις
τον Αχιλλέα στ᾽ άρματα· απ᾽ τα δικά σου σπλάχνα
οι κομοφόροι Αχαιοί τωόντι εγεννηθήκαν».
360 Τότε σ᾽ αυτόν απάντησεν η Ήρα η σεβασμία:
«Ποιον λόγον τώρα επρόφερες, ω τρομερέ Κρονίδη;
Άνθρωπος σ᾽ άνθρωπον μπορεί να κάμει τον σκοπόν του,
που είναι θνητός και ωσάν εμείς σοφίσματα δεν ξεύρει·
κι εγώ που είμαι των θεών η πρώτη κι από γένος
365 και διότι μ᾽ έχεις σύγκλινην εσύ, των αθανάτων
όλων ο μόνος βασιλεύς, δεν έπρεπε στους Τρώας,
που την χολήν μου εκίνησαν, τον όλεθρον να πλέξω; »
Ωστόσο η Θέτις έφθανε στο δώμα του Ηφαίστου
άφθαρτο, χάλκινο, λαμπρό σαν κατάστρος αιθέρας,
370 εξαίσιο μες στα δώματα των αθανάτων όλα,
που ο ζαβοσκέλης ο θεός ο ίδιος είχε κάμει·
τον ήβρε που ίδρωνε με βια τριγύρω στα φυσούνια·
ότ᾽ είκοσι όλους τρίποδες τότ᾽ εφιλοτεχνούσε,
τοίχον μεγάρου στερεού τριγύρω να στολίσουν.
375 Κύκλους προσάρμοσε χρυσούς στον κάθε ποδοστάτην
όπως στην θείαν σύνοδον κυλήσουν μοναχοί τους
και θαύμα να τα δει κανείς, στο δώμα να γυρίσουν.
Έτοιμοι ήσαν, έλειπαν μόνον τ᾽ αυτιά τα ωραία·
τα ᾽φτιανε τότε κι έκοφτε καρφιά να τα προσδέσει.
380 Κι ενώ κείνος εργάζονταν με την σοφήν του τέχνην
έφθασεν η ασημόποδη θεά στο δώμα η Θέτις.
Την είδε η λαμπρομάντιλη, ως προχωρούσε, η Χάρις,
καλή θεά, που ο δοξαστός νυμφεύθη ζαβοπόδης.
Το χέρι ευθύς της έπιασε: «Σεπτή και αγαπημένη
385 Θέτι, μακρόπεπλη θεά» της είπε «πώς μας ήλθες;
Και ως τώρα εδώ δεν σ᾽ είδαμε καθόλου να συχνάζεις·
μαζί μου εδώ προχώρησε να σε φιλοξενήσω».
νήπιοι· ἐκ γάρ σφεων φρένας εἵλετο Παλλὰς Ἀθήνη.
Ἕκτορι μὲν γὰρ ἐπῄνησαν κακὰ μητιόωντι,
Πουλυδάμαντι δ᾽ ἄρ᾽ οὔ τις, ὃς ἐσθλὴν φράζετο βουλήν.
δόρπον ἔπειθ᾽ εἵλοντο κατὰ στρατόν· αὐτὰρ Ἀχαιοὶ
315 παννύχιοι Πάτροκλον ἀνεστενάχοντο γοῶντες,
τοῖσι δὲ Πηλεΐδης ἁδινοῦ ἐξῆρχε γόοιο,
χεῖρας ἐπ᾽ ἀνδροφόνους θέμενος στήθεσσιν ἑταίρου,
πυκνὰ μάλα στενάχων ὥς τε λὶς ἠϋγένειος,
ᾧ ῥά θ᾽ ὑπὸ σκύμνους ἐλαφηβόλος ἁρπάσῃ ἀνὴρ
320 ὕλης ἐκ πυκινῆς· ὁ δέ τ᾽ ἄχνυται ὕστερος ἐλθών,
πολλὰ δέ τ᾽ ἄγκε᾽ ἐπῆλθε μετ᾽ ἀνέρος ἴχνι᾽ ἐρευνῶν,
εἴ ποθεν ἐξεύροι· μάλα γὰρ δριμὺς χόλος αἱρεῖ·
ὣς ὁ βαρὺ στενάχων μετεφώνεε Μυρμιδόνεσσιν·
«ὢ πόποι, ἦ ῥ᾽ ἅλιον ἔπος ἔκβαλον ἤματι κείνῳ
325 θαρσύνων ἥρωα Μενοίτιον ἐν μεγάροισι·
φῆν δέ οἱ εἰς Ὀπόεντα περικλυτὸν υἱὸν ἀπάξειν
Ἴλιον ἐκπέρσαντα, λαχόντα τε ληΐδος αἶσαν.
ἀλλ᾽ οὐ Ζεὺς ἄνδρεσσι νοήματα πάντα τελευτᾷ·
ἄμφω γὰρ πέπρωται ὁμοίην γαῖαν ἐρεῦσαι
330 αὐτοῦ ἐνὶ Τροίῃ, ἐπεὶ οὐδ᾽ ἐμὲ νοστήσαντα
δέξεται ἐν μεγάροισι γέρων ἱππηλάτα Πηλεὺς
οὐδὲ Θέτις μήτηρ, ἀλλ᾽ αὐτοῦ γαῖα καθέξει.
νῦν δ᾽ ἐπεὶ οὖν, Πάτροκλε, σεῦ ὕστερος εἶμ᾽ ὑπὸ γαῖαν,
οὔ σε πρὶν κτεριῶ, πρίν γ᾽ Ἕκτορος ἐνθάδ᾽ ἐνεῖκαι
335 τεύχεα καὶ κεφαλήν, μεγαθύμου σοῖο φονῆος·
δώδεκα δὲ προπάροιθε πυρῆς ἀποδειροτομήσω
Τρώων ἀγλαὰ τέκνα, σέθεν κταμένοιο χολωθείς.
τόφρα δέ μοι παρὰ νηυσὶ κορωνίσι κείσεαι αὔτως,
ἀμφὶ δὲ σὲ Τρῳαὶ καὶ Δαρδανίδες βαθύκολποι
340 κλαύσονται νύκτας τε καὶ ἤματα δάκρυ χέουσαι,
τὰς αὐτοὶ καμόμεσθα βίηφί τε δουρί τε μακρῷ,
πιείρας πέρθοντε πόλεις μερόπων ἀνθρώπων.»
Ὣς εἰπὼν ἑτάροισιν ἐκέκλετο δῖος Ἀχιλλεὺς
ἀμφὶ πυρὶ στῆσαι τρίποδα μέγαν, ὄφρα τάχιστα
345 Πάτροκλον λούσειαν ἄπο βρότον αἱματόεντα.
οἱ δὲ λοετροχόον τρίποδ᾽ ἵστασαν ἐν πυρὶ κηλέῳ,
ἐν δ᾽ ἄρ᾽ ὕδωρ ἔχεαν, ὑπὸ δὲ ξύλα δαῖον ἑλόντες.
γάστρην μὲν τρίποδος πῦρ ἄμφεπε, θέρμετο δ᾽ ὕδωρ·
αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ ζέσσεν ὕδωρ ἐνὶ ἤνοπι χαλκῷ,
350 καὶ τότε δὴ λοῦσάν τε καὶ ἤλειψαν λίπ᾽ ἐλαίῳ,
ἐν δ᾽ ὠτειλὰς πλῆσαν ἀλείφατος ἐννεώροιο·
ἐν λεχέεσσι δὲ θέντες ἑανῷ λιτὶ κάλυψαν
ἐς πόδας ἐκ κεφαλῆς, καθύπερθε δὲ φάρεϊ λευκῷ.
παννύχιοι μὲν ἔπειτα πόδας ταχὺν ἀμφ᾽ Ἀχιλῆα
355 Μυρμιδόνες Πάτροκλον ἀνεστενάχοντο γοῶντες·
Ζεὺς δ᾽ Ἥρην προσέειπε κασιγνήτην ἄλοχόν τε·
«ἔπρηξας καὶ ἔπειτα, βοῶπις πότνια Ἥρη,
ἀνστήσασ᾽ Ἀχιλῆα πόδας ταχύν· ἦ ῥά νυ σεῖο
ἐξ αὐτῆς ἐγένοντο κάρη κομόωντες Ἀχαιοί.»
360 Τὸν δ᾽ ἠμείβετ᾽ ἔπειτα βοῶπις πότνια Ἥρη·
«αἰνότατε Κρονίδη, ποῖον τὸν μῦθον ἔειπες.
καὶ μὲν δή πού τις μέλλει βροτὸς ἀνδρὶ τελέσσαι,
ὅς περ θνητός τ᾽ ἐστὶ καὶ οὐ τόσα μήδεα οἶδε·
πῶς δὴ ἔγωγ᾽, ἥ φημι θεάων ἔμμεν ἀρίστη,
365 ἀμφότερον, γενεῇ τε καὶ οὕνεκα σὴ παράκοιτις
κέκλημαι, σὺ δὲ πᾶσι μετ᾽ ἀθανάτοισιν ἀνάσσεις,
οὐκ ὄφελον Τρώεσσι κοτεσσαμένη κακὰ ῥάψαι;»
Ὣς οἱ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον·
Ἡφαίστου δ᾽ ἵκανε δόμον Θέτις ἀργυρόπεζα
370 ἄφθιτον ἀστερόεντα, μεταπρεπέ᾽ ἀθανάτοισι,
χάλκεον, ὅν ῥ᾽ αὐτὸς ποιήσατο κυλλοποδίων.
τὸν δ᾽ εὗρ᾽ ἱδρώοντα ἑλισσόμενον περὶ φύσας
σπεύδοντα· τρίποδας γὰρ ἐείκοσι πάντας ἔτευχεν
ἑστάμεναι περὶ τοῖχον ἐϋσταθέος μεγάροιο,
375 χρύσεα δέ σφ᾽ ὑπὸ κύκλα ἑκάστῳ πυθμένι θῆκεν,
ὄφρα οἱ αὐτόματοι θεῖον δυσαίατ᾽ ἀγῶνα
ἠδ᾽ αὖτις πρὸς δῶμα νεοίατο, θαῦμα ἰδέσθαι.
οἱ δ᾽ ἤτοι τόσσον μὲν ἔχον τέλος, οὔατα δ᾽ οὔ πω
δαιδάλεα προσέκειτο· τά ῥ᾽ ἤρτυε, κόπτε δὲ δεσμούς.
380 ὄφρ᾽ ὅ γε ταῦτα πονεῖτο ἰδυίῃσι πραπίδεσσι,
τόφρα οἱ ἐγγύθεν ἦλθε θεὰ Θέτις ἀργυρόπεζα.
τὴν δὲ ἴδε προμολοῦσα Χάρις λιπαροκρήδεμνος
καλή, τὴν ὤπυιε περικλυτὸς ἀμφιγυήεις·
ἔν τ᾽ ἄρα οἱ φῦ χειρὶ ἔπος τ᾽ ἔφατ᾽ ἔκ τ᾽ ὀνόμαζε·
385 «τίπτε, Θέτι τανύπεπλε, ἱκάνεις ἡμέτερον δῶ
αἰδοίη τε φίλη τε; πάρος γε μὲν οὔ τι θαμίζεις.
ἀλλ᾽ ἕπεο προτέρω, ἵνα τοι πὰρ ξείνια θείω.»
***
310 Και οι Τρώες όλοι αλάλαξαν στου Έκτορος τους λόγους,μωροί, καθώς η Αθηνά εσκότισε τον νουν τους.
Κι επαίνεσαν του Έκτορος την σκέψιν ολεθρίαν·
κανείς δεν δέχθη την χρυσήν του Πολυδάμα γνώμην.
Κι εδείπνησαν εις τον στρατόν· όλην την νύκτα ωστόσο
315 οι Αχαιοί τον Πάτροκλον πικρομοιρολογούσαν.
Και ο Πηλείδης άρχιζε το κλάμα και είχ᾽ επάνω
στα στήθη του συντρόφου του τ᾽ ανθρωποφόνα χέρια,
κι εσυχνοστέναζε βαριά, σαν λεόντισσα μητέρα,
αν απ᾽ τον λόγγον κυνηγός τής πήρε τα μικρά της·
320 απελπισμένη που ήλθε αργά γυρίζει όλα τα δάση
εις όλες τρέχει τες ερμιές τα χνάρια του ερευνώντας,
ίσως τον έβρει, ότι θυμός δριμύς την κατακαίει.
Κι έλεγε μ᾽ αναστεναγμούς: «Μάταιον, οϊμένα, λόγον
έβγαλ᾽ από τα χείλη μου εκείνην την ημέρα,
325 τον ήρωα Μενοίτιον ενώ παρηγορούσα,
που στον Οπούντα τον υιόν θενά τον ξαναφέρω
λαμπρόν της Τροίας πορθητήν με μέρος των λαφύρων.
Όσα στοχάζονται οι θνητοί δεν τα τελειώνει ο Δίας·
να βάψουμε την ίδιαν γην έχει διορίσ᾽ η μοίρα,
330 εδώ στην Τροίαν συ κι εγώ, ότι ούδ᾽ εμένα ο γέρος
Πηλεύς στο σπίτι θα δεχθεί και η Θέτις η μητέρα,
αλλά εμένα τούτ᾽ η γη στα σπλάχνα της θα μ᾽ έχει.
Τώρ᾽ αφού, Πάτροκλε, στην γην θενά ᾽μπω υστερινός σου,
δε θα σε θάψω πριν εδώ του Έκτορος να φέρω
335 την κεφαλήν και τ᾽ άρματα, που σ᾽ έσφαξε, ω γενναίε·
και από χολήν του φόνου σου θα σου αποκεφαλίσω
δώδεκα εμπρός εις την πυράν τέκνα λαμπρά των Τρώων.
Ωστόσο θα μου κείτεσαι, ως είσ᾽ εδώ στα πλοία,
και γύρω σου οι βαθύκολπες Τρωές και Δαρδανίδες
340 ημέρα νύκτ᾽ αστάλακτο δάκρυ για σε θα χύνουν,
αυτές, οπού η ανδρεία μας και το μακρύ κοντάρι
επήρε όταν πατούσαμε τες πλούσιες πολιτείες».
Είπε και των συντρόφων του ο θείος Αχιλλέας
στην φλόγα μέγαν τρίποδα παράγγειλε να στήσουν,
345 να λούσουν απ᾽ τα αίματα το σώμα του Πατρόκλου·
και αυτοί λουτρικόν τρίποδα εις την φωτιάν εστήσαν,
έχυσαν μέσα το νερό και ξύλα κάτω εκαίαν
και ζών᾽ η φλόγα την κοιλιά και το νερό θερμαίνει.
Και άμα το είδαν πόβραζε στο χάλκωμα που λάμπει,
350 τον έλουσαν, τον έχρισαν με σταλαγμένο λάδι,
με αλοιφήν εννιάχρονην γεμίσαν τες πληγές του,
πατόκορφα τον σκέπασαν στην κλίνην που τον θέσαν
κι ένα σινδόνι και λευκό σάβανο επάνω απλώσαν.
Και ολονυκτίς ολόγυρα στον θείον Αχιλλέα
355 οι Μυρμιδόνες με οδυρμούς τον Πάτροκλον εκλαίαν.
Τότ᾽ είπε ο Ζευς στην σύντροφον και αδελφήν του Ήραν:
«Ιδού, που το κατόρθωσες, ω Ήρα, να σηκώσεις
τον Αχιλλέα στ᾽ άρματα· απ᾽ τα δικά σου σπλάχνα
οι κομοφόροι Αχαιοί τωόντι εγεννηθήκαν».
360 Τότε σ᾽ αυτόν απάντησεν η Ήρα η σεβασμία:
«Ποιον λόγον τώρα επρόφερες, ω τρομερέ Κρονίδη;
Άνθρωπος σ᾽ άνθρωπον μπορεί να κάμει τον σκοπόν του,
που είναι θνητός και ωσάν εμείς σοφίσματα δεν ξεύρει·
κι εγώ που είμαι των θεών η πρώτη κι από γένος
365 και διότι μ᾽ έχεις σύγκλινην εσύ, των αθανάτων
όλων ο μόνος βασιλεύς, δεν έπρεπε στους Τρώας,
που την χολήν μου εκίνησαν, τον όλεθρον να πλέξω; »
Ωστόσο η Θέτις έφθανε στο δώμα του Ηφαίστου
άφθαρτο, χάλκινο, λαμπρό σαν κατάστρος αιθέρας,
370 εξαίσιο μες στα δώματα των αθανάτων όλα,
που ο ζαβοσκέλης ο θεός ο ίδιος είχε κάμει·
τον ήβρε που ίδρωνε με βια τριγύρω στα φυσούνια·
ότ᾽ είκοσι όλους τρίποδες τότ᾽ εφιλοτεχνούσε,
τοίχον μεγάρου στερεού τριγύρω να στολίσουν.
375 Κύκλους προσάρμοσε χρυσούς στον κάθε ποδοστάτην
όπως στην θείαν σύνοδον κυλήσουν μοναχοί τους
και θαύμα να τα δει κανείς, στο δώμα να γυρίσουν.
Έτοιμοι ήσαν, έλειπαν μόνον τ᾽ αυτιά τα ωραία·
τα ᾽φτιανε τότε κι έκοφτε καρφιά να τα προσδέσει.
380 Κι ενώ κείνος εργάζονταν με την σοφήν του τέχνην
έφθασεν η ασημόποδη θεά στο δώμα η Θέτις.
Την είδε η λαμπρομάντιλη, ως προχωρούσε, η Χάρις,
καλή θεά, που ο δοξαστός νυμφεύθη ζαβοπόδης.
Το χέρι ευθύς της έπιασε: «Σεπτή και αγαπημένη
385 Θέτι, μακρόπεπλη θεά» της είπε «πώς μας ήλθες;
Και ως τώρα εδώ δεν σ᾽ είδαμε καθόλου να συχνάζεις·
μαζί μου εδώ προχώρησε να σε φιλοξενήσω».
Χαμογελάτε σε κάθε ευκαιρία
Υπάρχει κάποια αλήθεια ακόμα και στην άδικη κριτική. Έτσι κι αλλιώς, χρειάζεται μακροθυμία έναντι όσων μας κακολογούν. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όλοι οι άνθρωποι δίνουν σκληρή μάχη κι ότι όσοι κακολογούν τους άλλους αυτοδηλητηριάζονται. "Nemo malux felix" έλεγε ο Ρωμαίος σατυρικός ποιητής Γιουβενάλης: κανείς κακός δεν είναι ευτυχισμένος.
Ανθρωπολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι αισιόδοξοι άνθρωποι, όσοι είναι επιρρεπείς στην ευτυχία, επιδεικνύουν θετικό πνεύμα κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες -ακόμα και μετά από φυσικές καταστροφές, θεομηνίες και επιδημίες, οι αισιόδοξοι παραμένουν αισιόδοξοι. Αντιθέτως, οι απαισιόδοξοι δραματοποιούν όλες τις λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής. Μπορεί η ευτυχία να γίνει αντικείμενο μάθησης; Ίσως. Χαμογελάτε σε κάθε ευκαιρία -όχι γιατί η ζωή είναι εύκολη ή όπως ακριβώς θα θέλατε να είναι, αλλά επειδή έχετε επιλέξει να είστε ευτυχισμένοι και ευγνώμονες για όλα τα καλά πράγματα που έχετε και για όλα τα προβλήματα που ξέρετε ότι δεν έχετε.
Η ζωή παραείναι σύντομη (το "σώμα αυτό δεν είναι σπίτι, είναι πανδοχείο", έλεγε ο Σενέκας) και έχεις σημαντικά πράγματα να κάνεις. Διάλεγε με προσοχή τις εικόνες και τις ιδέες στις οποίες εκτείθεται το μυαλό σου. Aν δεν τις διαλέξεις εσύ, κάποιος άλλος θα τις διαλέξει - και τα κίνητρά του μπορεί να είναι ποταπά. Είναι εύκολο να ολισθήσει κανείς στη χυδαιότητα. Αναλογιστείτε πόσες ώρες την ημέρα χάνουν οι άνθρωποι βλέποντας ανοησίες στην τηλεόραση, παίζοντας παιχνίδια στον υπολογιστή και στο κινητό τους. Σκοτώνοντας την ώρα τους, σκοτώνουν τη ζωή τους.
Μερικοί άνθρωπο, έλεγε ο Επίκτητος, είναι τυφλοί στην ομορφιά του κόσμου. Μερικοί, όταν πηγαίνουν σ' ένα πανηγύρι, αντί να διασκεδάσουν με το θέαμα, εμπλέκονται σε αγοραπωλησίες. Μερικοί σπαταλούν τις διακοπές τους οργανώνοντάς τες, προσπαθώντας να αποφασίσουν πού θα πάνε, με ποιον και πώς. Ας μην είμαστε από αυτούς. Οι Στωικοί μάς συμβουλεύουν να διατηρούμε το μέτρο και την κομψότητα. Και μας λένε: Όπως σ' ένα συμπόσιο, ακόμα κι αν είσαι πολύ πεινασμένος και θέλεις να πάρεις το μεγαλύτερο κομμάτι, πρέπει να σκέφτεσαι τους τρόπους σου. Να απολαμβάνεις λοιπόν τη ζωή σαν μια λιχουδιά που προσφέρεται, αλλά να μην ξεχνάς ότι χρειάζεται ευγένεια και λεπτότητα. Το καλύτερο σημάδι των καλών τρόπων είναι να μη θυμώνεις με τους κακούς τρόπους των συνανθρώπων σου.
Να αγαπάμε την αμεριμνησία, δηλαδή διατηρώντας την ικανότητα της αποδέσμευσης από ένα αγαπημένο πρόσωπο όταν αυτό χάνεται. Έτσι, δεν βαραίνουμε τους ανθρώπους γύρω μας, δεν τους πνίγουμε με τα αισθήματά μας και, κατά συνέπεια, προστατευόμαστε από την κατάρρευση. Λέει ο Λέοναρντ Κοέν στο τραγούδι "Anthem": every heart, every heart to love will come but like a refugee". Η ευτυχία έγκειται στην αυτάρκεια, όχι στην εξάρτηση.
Ανθρωπολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι αισιόδοξοι άνθρωποι, όσοι είναι επιρρεπείς στην ευτυχία, επιδεικνύουν θετικό πνεύμα κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες -ακόμα και μετά από φυσικές καταστροφές, θεομηνίες και επιδημίες, οι αισιόδοξοι παραμένουν αισιόδοξοι. Αντιθέτως, οι απαισιόδοξοι δραματοποιούν όλες τις λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής. Μπορεί η ευτυχία να γίνει αντικείμενο μάθησης; Ίσως. Χαμογελάτε σε κάθε ευκαιρία -όχι γιατί η ζωή είναι εύκολη ή όπως ακριβώς θα θέλατε να είναι, αλλά επειδή έχετε επιλέξει να είστε ευτυχισμένοι και ευγνώμονες για όλα τα καλά πράγματα που έχετε και για όλα τα προβλήματα που ξέρετε ότι δεν έχετε.
Η ζωή παραείναι σύντομη (το "σώμα αυτό δεν είναι σπίτι, είναι πανδοχείο", έλεγε ο Σενέκας) και έχεις σημαντικά πράγματα να κάνεις. Διάλεγε με προσοχή τις εικόνες και τις ιδέες στις οποίες εκτείθεται το μυαλό σου. Aν δεν τις διαλέξεις εσύ, κάποιος άλλος θα τις διαλέξει - και τα κίνητρά του μπορεί να είναι ποταπά. Είναι εύκολο να ολισθήσει κανείς στη χυδαιότητα. Αναλογιστείτε πόσες ώρες την ημέρα χάνουν οι άνθρωποι βλέποντας ανοησίες στην τηλεόραση, παίζοντας παιχνίδια στον υπολογιστή και στο κινητό τους. Σκοτώνοντας την ώρα τους, σκοτώνουν τη ζωή τους.
Μερικοί άνθρωπο, έλεγε ο Επίκτητος, είναι τυφλοί στην ομορφιά του κόσμου. Μερικοί, όταν πηγαίνουν σ' ένα πανηγύρι, αντί να διασκεδάσουν με το θέαμα, εμπλέκονται σε αγοραπωλησίες. Μερικοί σπαταλούν τις διακοπές τους οργανώνοντάς τες, προσπαθώντας να αποφασίσουν πού θα πάνε, με ποιον και πώς. Ας μην είμαστε από αυτούς. Οι Στωικοί μάς συμβουλεύουν να διατηρούμε το μέτρο και την κομψότητα. Και μας λένε: Όπως σ' ένα συμπόσιο, ακόμα κι αν είσαι πολύ πεινασμένος και θέλεις να πάρεις το μεγαλύτερο κομμάτι, πρέπει να σκέφτεσαι τους τρόπους σου. Να απολαμβάνεις λοιπόν τη ζωή σαν μια λιχουδιά που προσφέρεται, αλλά να μην ξεχνάς ότι χρειάζεται ευγένεια και λεπτότητα. Το καλύτερο σημάδι των καλών τρόπων είναι να μη θυμώνεις με τους κακούς τρόπους των συνανθρώπων σου.
Να αγαπάμε την αμεριμνησία, δηλαδή διατηρώντας την ικανότητα της αποδέσμευσης από ένα αγαπημένο πρόσωπο όταν αυτό χάνεται. Έτσι, δεν βαραίνουμε τους ανθρώπους γύρω μας, δεν τους πνίγουμε με τα αισθήματά μας και, κατά συνέπεια, προστατευόμαστε από την κατάρρευση. Λέει ο Λέοναρντ Κοέν στο τραγούδι "Anthem": every heart, every heart to love will come but like a refugee". Η ευτυχία έγκειται στην αυτάρκεια, όχι στην εξάρτηση.
Δεν αλλάζεις τον κόσμο απλά κοιτώντας τον. Αλλάζεις τον κόσμο με τον τρόπο που ζεις
Πολλά είπες.
Πολλά είπα και εγώ.
Πολλά είπαμε πως θα κάναμε.
Πολλά θέλαμε να αλλάξουμε.
Και τι καταφέραμε;
Κοιτάξαμε τους εαυτούς μας σε χίλιους καθρέφτες.
Ξοδευτήκαμε ατενίζοντας τους.
Πόσοι από εμάς ξεφύγαμε από την παροδικότητα της εικόνας μας;
Πόσοι από εμάς κρύψαμε τα λάθη μας κάτω από το δέρμα μας, να ξεγελάσουμε και εμάς τους ίδιους;
Πόσοι από εμάς είδαμε σε βάθος τον εαυτό μας;
Κοιτάξαμε ξάστερα την ψυχή μας;
Δίχως τρόμο για το τι θα αντικρίσουμε..
Κάποια στιγμή κουράστηκα να λέω ΘΑ. Κοίταξα με τόλμη την αντανάκλαση μου..
Και είπα ΚΑΝΩ. Όχι ΘΑ κάνω. Και έτσι έπραξα.
Έπλασα τα όνειρα μου με ιδρώτα και αίμα και τα άφησα στις πύλες του αύριο. Και κάθε φορά που τα παιδιά της φαντασίας μου έπαιρναν ζωή, κάτι μέσα μου άλλαζε.
Σώπαινα με δέος μπροστά στην μακαριότητα της στιγμής.
Αντιλαμβανόμουν πως τίποτα δεν κρατάει για πάντα. Κι όμως όλα παραμένουν ζωντανά. Κάπου εκεί σε κάποιες κρυμμένες διαστάσεις που ίσως κάποτε τα συναντήσουμε ξανά.
Κι όταν είδα την δύναμη της δράσης, ενάντια στην αδράνεια. Τα θαύματα που η θέληση και η πράξη πραγματώνει..
Τότε κατάλαβα πως και τον κόσμο πρέπει εγώ να τον αλλάξω.
Ξεκινώντας από μέσα μου.
Ότι δεν μου αρέσει.
Ότι πόνο προκαλεί.
Ότι θλίψη χαρίζει.
Σ´ εμένα, σ´ εσένα..
Εγώ. Εσύ. Ο κάθε ένας…
Όλοι μπορούμε!
Βήμα βήμα, μέρα με την μέρα. Οδεύοντας όλο και πιο κοντά στο φως.
Έτσι μονάχα θα αλλάξουμε..
Ζήσε με αγάπη. Μην κανείς τίποτα για το οποίο θα ντραπείς. Να είσαι περήφανος για όλα όσα σκέφτεσαι, πράττεις και λες.
Να ενεργείς το ίδιο όταν είσαι μόνος και όταν σε περιβάλλει κόσμος.. να είσαι καθαρός και ακέραιος!
Η ευτυχία, η αλήθεια και η αγάπη δεν είναι κάτι που πρέπει να αναζητάς έξω από εσένα. Αλλά μονάχα μέσα σου. Κι όταν ανακαλύψεις την πηγή τους. Το ποσό απλά μπορούν να λάμψουν, τότε θα μπορέσεις να φωτίσεις και τους άλλους γύρω σου, με το παράδειγμα σου..
Μια νύχτα, θυμάμαι, ξάπλωσα στην άμμο, ακούγοντας τα κύματα της θάλασσας και κοίταξα τον ουρανό.. τόσα χιλιάδες άστρα… Τι απεραντοσύνη!
Εκείνη τη στιγμή συλλογίστηκα…
Ποσό μικρό μέρος στο σύμπαν αυτό καταλαμβάνει ο κάθε ένας από εμάς.. Πόσο ταπεινοί θα πρέπει να είμαστε! Συνάμα πόσο υπεύθυνοι για το στίγμα που θα αφήσουμε.. και τι διαφορά μπορούμε να κάνουμε!
Έπειτα οι λέξεις αυτές μου ήρθαν στον νου…
Δεν αλλάζεις τον κόσμο απλά κοιτώντας τον. Αλλάζεις τον κόσμο με τον τρόπο που ζεις
Πολλά είπα και εγώ.
Πολλά είπαμε πως θα κάναμε.
Πολλά θέλαμε να αλλάξουμε.
Και τι καταφέραμε;
Κοιτάξαμε τους εαυτούς μας σε χίλιους καθρέφτες.
Ξοδευτήκαμε ατενίζοντας τους.
Πόσοι από εμάς ξεφύγαμε από την παροδικότητα της εικόνας μας;
Πόσοι από εμάς κρύψαμε τα λάθη μας κάτω από το δέρμα μας, να ξεγελάσουμε και εμάς τους ίδιους;
Πόσοι από εμάς είδαμε σε βάθος τον εαυτό μας;
Κοιτάξαμε ξάστερα την ψυχή μας;
Δίχως τρόμο για το τι θα αντικρίσουμε..
Κάποια στιγμή κουράστηκα να λέω ΘΑ. Κοίταξα με τόλμη την αντανάκλαση μου..
Και είπα ΚΑΝΩ. Όχι ΘΑ κάνω. Και έτσι έπραξα.
Έπλασα τα όνειρα μου με ιδρώτα και αίμα και τα άφησα στις πύλες του αύριο. Και κάθε φορά που τα παιδιά της φαντασίας μου έπαιρναν ζωή, κάτι μέσα μου άλλαζε.
Σώπαινα με δέος μπροστά στην μακαριότητα της στιγμής.
Αντιλαμβανόμουν πως τίποτα δεν κρατάει για πάντα. Κι όμως όλα παραμένουν ζωντανά. Κάπου εκεί σε κάποιες κρυμμένες διαστάσεις που ίσως κάποτε τα συναντήσουμε ξανά.
Κι όταν είδα την δύναμη της δράσης, ενάντια στην αδράνεια. Τα θαύματα που η θέληση και η πράξη πραγματώνει..
Τότε κατάλαβα πως και τον κόσμο πρέπει εγώ να τον αλλάξω.
Ξεκινώντας από μέσα μου.
Ότι δεν μου αρέσει.
Ότι πόνο προκαλεί.
Ότι θλίψη χαρίζει.
Σ´ εμένα, σ´ εσένα..
Εγώ. Εσύ. Ο κάθε ένας…
Όλοι μπορούμε!
Βήμα βήμα, μέρα με την μέρα. Οδεύοντας όλο και πιο κοντά στο φως.
Έτσι μονάχα θα αλλάξουμε..
Ζήσε με αγάπη. Μην κανείς τίποτα για το οποίο θα ντραπείς. Να είσαι περήφανος για όλα όσα σκέφτεσαι, πράττεις και λες.
Να ενεργείς το ίδιο όταν είσαι μόνος και όταν σε περιβάλλει κόσμος.. να είσαι καθαρός και ακέραιος!
Η ευτυχία, η αλήθεια και η αγάπη δεν είναι κάτι που πρέπει να αναζητάς έξω από εσένα. Αλλά μονάχα μέσα σου. Κι όταν ανακαλύψεις την πηγή τους. Το ποσό απλά μπορούν να λάμψουν, τότε θα μπορέσεις να φωτίσεις και τους άλλους γύρω σου, με το παράδειγμα σου..
Μια νύχτα, θυμάμαι, ξάπλωσα στην άμμο, ακούγοντας τα κύματα της θάλασσας και κοίταξα τον ουρανό.. τόσα χιλιάδες άστρα… Τι απεραντοσύνη!
Εκείνη τη στιγμή συλλογίστηκα…
Ποσό μικρό μέρος στο σύμπαν αυτό καταλαμβάνει ο κάθε ένας από εμάς.. Πόσο ταπεινοί θα πρέπει να είμαστε! Συνάμα πόσο υπεύθυνοι για το στίγμα που θα αφήσουμε.. και τι διαφορά μπορούμε να κάνουμε!
Έπειτα οι λέξεις αυτές μου ήρθαν στον νου…
Δεν αλλάζεις τον κόσμο απλά κοιτώντας τον. Αλλάζεις τον κόσμο με τον τρόπο που ζεις
Κάποιοι θέλουν να είσαι καλά, αλλά όχι καλύτερα από αυτούς
Είναι αλήθεια. Κάποιοι άνθρωποι θέλουν να είστε καλά αλλά όχι καλύτερα από αυτούς. Αυτού του είδους άτομα μπορεί να σας εκτιμούν, να σας αγαπούν και μπορεί να χαίρονται για την επιτυχία σας. Φυσικά, όσο η επιτυχία σας δεν υπερβαίνει την δικιά τους.
Αυτό το πολύ συνηθισμένο φαινόμενο συμβαίνει σε όλους τους τομείς της ζωής: με συναδέλφους, με μέλη της οικογένειας, με τους φίλους ακόμα και με τις σχέσεις. Τώρα ίσως σκέφτεστε, πως είναι δυνατόν να συμβεί αυτό ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που υποτίθεται ότι αγαπούν ο ένας τον άλλον;
Θα σας πω. Ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπους που χαίρονται όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά για εσάς. Δυστυχώς, πολλοί δεν αντέχουν την επιτυχία των άλλων. Θα προτιμούσαν να υποτιμήσουν ή να αγνοούν τα επιτεύγματα σας αντί να γιορτάζουν μαζί σας.
Η παγίδα της κοινωνικής πίεσης: Η αναζήτηση επιδοκιμασίας
Είναι σαφές πως κανείς μας δεν είναι απρόσβλητος από την κοινωνική πίεση. Εξάλλου είμαστε ανθρώπινα όντα και ζούμε στην κοινωνία. Επίσης, είναι φυσιολογικό να «πιεζόμαστε» από τις απόψεις ή τις προσδοκίες των άλλων.
Ας δούμε μια τυπική κατάσταση. Λέτε σε κάποιον που εμπιστεύεστε απόλυτα για τους στόχους ή τις ιδέες σας, για κάτι που νιώθετε ωραία. Ένα ρεαλιστικό στόχο, μια καλή ιδέα και έχετε ότι χρειάζεται για να το πετύχετε. Αρκετά συχνά, στο άτομο που μιλάτε δε θα δείξει ενδιαφέρον. Πιθανώς δεν θα σας ενθαρρύνει να το κάνετε ή δεν θα μιλήσει καν γι αυτό.
Όταν έχετε τον φόβο της απόρριψης ή την ανάγκη να είστε σύμφωνα με τις προσδοκίες των άλλων, θα στοχεύετε μόνο στο να τους ευχαριστήσετε. Αμέσως μετά θα αρχίσει ένας φαύλος κύκλος που πάει κάπως έτσι:
1. Αναζητώ την αποδοχή των άλλων.
2. Αν δεν μου το δώσουν, δεν κάνω αυτό που αληθινά θέλω επειδή αρχίζω να πιστεύω ότι η επιθυμία μου είναι χαζή.
3. Η αυτοεκτίμηση μου πέφτει και μαζί με αυτή η αγάπη για τον εαυτό μου.
4. Πηγαίνω πίσω στο 1ο Βήμα, επειδή από τη στιγμή που έχω χαμηλή αυτοεκτίμηση θυσιάζω τις απόψεις μου για να υιοθετήσω αυτές των άλλων.
Τοξικοί φίλοι
Ήρθε η ώρα να μάθετε πως να ερμηνεύσετε τέτοιου είδους καταστάσεις, έτσι ώστε να μην πέσετε στην παγίδα. Μπορείτε να είστε σίγουροι πως η ζήλεια ενός αγαπημένου πληγώνει περισσότερο από αυτή ενός εχθρού.
Ένας φίλος που προσπαθεί να σας υπερβεί είναι φίλος που θέλει να σας ελέγχει. Ένας φίλος που θέλει να σας ελέγχει είναι σκλάβος της ζήλειας. Οπότε τι προκαλεί αυτή τη ζήλεια; Λοιπόν υπάρχουν πολλά διαφορετικά κίνητρα: Η σχέση σας με άλλα άτομα, οι ιδέες σας, οι εμπνεύσεις σας κτλ.
Κατά τη γνώμη μου, η λέξη «τοξικός» θα έπρεπε να είναι ασύμβατο επίθετο με την λέξη «φίλος». Το αντίδοτο για την τοξικότητα ανάμεσα στους φίλους είναι να μάθετε να είστε μαζί στην χαρά τους. Μάθετε πως να είστε ευτυχισμένοι γι' αυτούς και να γιορτάσετε μαζί τους.
Μάθετε να λάμπετε χωρίς να νιώθετε άσχημα γι' αυτό
Τώρα, μπορεί να μην σας ξέρω αλλά αφήστε με να σας πω ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι άνθρωποι που φωτίζουν όλο το δωμάτιο μόλις μπουν. Και το κάνουν τόσο απλά επειδή είναι ταπεινά όντα. Πλάσματα που έχουν μάθει πως να θαυμάζουν τους άλλους χωρίς να νιώθουν ότι απειλούνται.
Σταματήστε να περνάτε την ζωή σας κάνοντας κακές αποφάσεις απλώς για να ευχαριστήσετε τους άλλους και για να σας αποδεχτούν. Μάθετε να μην ακούτε τον κόσμο, αλλά λίγο περισσότερο την φωνή μέσα σας. Μην επιτρέψετε σε κανέναν να καταστρέψει την μοναδικότητα και τα όνειρα σας. Ακόμα και αν θέλει να σας πει πως είστε γελοίοι.
Μην επιτρέψετε στον εαυτό σας να κατασταλάξει σε όνειρα που δε θέλετε να πραγματοποιήσετε. Ειδικά επειδή κάποιος που εμπιστεύεστε σας έχει κάνει να αμφισβητήσετε τη δύναμη σας. Μην πληρώσετε το κόστος του να γίνετε ψεύτικοι για να ταιριάξετε. Σας αξίζει να ταιριάξετε έτσι όπως είστε.
Αυτό το πολύ συνηθισμένο φαινόμενο συμβαίνει σε όλους τους τομείς της ζωής: με συναδέλφους, με μέλη της οικογένειας, με τους φίλους ακόμα και με τις σχέσεις. Τώρα ίσως σκέφτεστε, πως είναι δυνατόν να συμβεί αυτό ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που υποτίθεται ότι αγαπούν ο ένας τον άλλον;
Θα σας πω. Ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπους που χαίρονται όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά για εσάς. Δυστυχώς, πολλοί δεν αντέχουν την επιτυχία των άλλων. Θα προτιμούσαν να υποτιμήσουν ή να αγνοούν τα επιτεύγματα σας αντί να γιορτάζουν μαζί σας.
Η παγίδα της κοινωνικής πίεσης: Η αναζήτηση επιδοκιμασίας
Είναι σαφές πως κανείς μας δεν είναι απρόσβλητος από την κοινωνική πίεση. Εξάλλου είμαστε ανθρώπινα όντα και ζούμε στην κοινωνία. Επίσης, είναι φυσιολογικό να «πιεζόμαστε» από τις απόψεις ή τις προσδοκίες των άλλων.
Ας δούμε μια τυπική κατάσταση. Λέτε σε κάποιον που εμπιστεύεστε απόλυτα για τους στόχους ή τις ιδέες σας, για κάτι που νιώθετε ωραία. Ένα ρεαλιστικό στόχο, μια καλή ιδέα και έχετε ότι χρειάζεται για να το πετύχετε. Αρκετά συχνά, στο άτομο που μιλάτε δε θα δείξει ενδιαφέρον. Πιθανώς δεν θα σας ενθαρρύνει να το κάνετε ή δεν θα μιλήσει καν γι αυτό.
Όταν έχετε τον φόβο της απόρριψης ή την ανάγκη να είστε σύμφωνα με τις προσδοκίες των άλλων, θα στοχεύετε μόνο στο να τους ευχαριστήσετε. Αμέσως μετά θα αρχίσει ένας φαύλος κύκλος που πάει κάπως έτσι:
1. Αναζητώ την αποδοχή των άλλων.
2. Αν δεν μου το δώσουν, δεν κάνω αυτό που αληθινά θέλω επειδή αρχίζω να πιστεύω ότι η επιθυμία μου είναι χαζή.
3. Η αυτοεκτίμηση μου πέφτει και μαζί με αυτή η αγάπη για τον εαυτό μου.
4. Πηγαίνω πίσω στο 1ο Βήμα, επειδή από τη στιγμή που έχω χαμηλή αυτοεκτίμηση θυσιάζω τις απόψεις μου για να υιοθετήσω αυτές των άλλων.
Τοξικοί φίλοι
Ήρθε η ώρα να μάθετε πως να ερμηνεύσετε τέτοιου είδους καταστάσεις, έτσι ώστε να μην πέσετε στην παγίδα. Μπορείτε να είστε σίγουροι πως η ζήλεια ενός αγαπημένου πληγώνει περισσότερο από αυτή ενός εχθρού.
Ένας φίλος που προσπαθεί να σας υπερβεί είναι φίλος που θέλει να σας ελέγχει. Ένας φίλος που θέλει να σας ελέγχει είναι σκλάβος της ζήλειας. Οπότε τι προκαλεί αυτή τη ζήλεια; Λοιπόν υπάρχουν πολλά διαφορετικά κίνητρα: Η σχέση σας με άλλα άτομα, οι ιδέες σας, οι εμπνεύσεις σας κτλ.
Κατά τη γνώμη μου, η λέξη «τοξικός» θα έπρεπε να είναι ασύμβατο επίθετο με την λέξη «φίλος». Το αντίδοτο για την τοξικότητα ανάμεσα στους φίλους είναι να μάθετε να είστε μαζί στην χαρά τους. Μάθετε πως να είστε ευτυχισμένοι γι' αυτούς και να γιορτάσετε μαζί τους.
Μάθετε να λάμπετε χωρίς να νιώθετε άσχημα γι' αυτό
Τώρα, μπορεί να μην σας ξέρω αλλά αφήστε με να σας πω ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι άνθρωποι που φωτίζουν όλο το δωμάτιο μόλις μπουν. Και το κάνουν τόσο απλά επειδή είναι ταπεινά όντα. Πλάσματα που έχουν μάθει πως να θαυμάζουν τους άλλους χωρίς να νιώθουν ότι απειλούνται.
Σταματήστε να περνάτε την ζωή σας κάνοντας κακές αποφάσεις απλώς για να ευχαριστήσετε τους άλλους και για να σας αποδεχτούν. Μάθετε να μην ακούτε τον κόσμο, αλλά λίγο περισσότερο την φωνή μέσα σας. Μην επιτρέψετε σε κανέναν να καταστρέψει την μοναδικότητα και τα όνειρα σας. Ακόμα και αν θέλει να σας πει πως είστε γελοίοι.
Μην επιτρέψετε στον εαυτό σας να κατασταλάξει σε όνειρα που δε θέλετε να πραγματοποιήσετε. Ειδικά επειδή κάποιος που εμπιστεύεστε σας έχει κάνει να αμφισβητήσετε τη δύναμη σας. Μην πληρώσετε το κόστος του να γίνετε ψεύτικοι για να ταιριάξετε. Σας αξίζει να ταιριάξετε έτσι όπως είστε.
Η μπέσα, είναι στάση ζωής
Ωραίο πράγμα η μπέσα άνθρωπε.
Σου δίνει λόγο να περπατάς με το κεφάλι ψηλά.
Να συνεχίζεις εκεί που όλοι σιωπούν και κοιτάνε άλλοι τον ουρανό μη και βρέξει κι άλλοι τη γη μπας και ανοίξει και μπουν μέσα και γλυτώσουν.
Δεν έχει φύλο η μπέσα. Μην γελιέσαι.
Άσε τους άντρες τους ξηγημένους και τις γυναίκες που έγιναν μάγκες, κι όλα αυτά τα τσιτάτα.
Ο άνθρωπος που έχει μπέσα, που η ψυχή του έχει τσίπα, δεν είναι ούτε βαρύ αρσενικό από εκείνα που μοστράρονται κατά δεκάδες, ούτε γυναίκα σπάνια και ακριβοθώρητη.
Μην πας να βάλεις φύλο στην μπέσα. Δεν έχει φύλο, έχει ηθική και ντομπροσύνη.
Μπέσα έχει ο άνθρωπος ο ταπεινός. Εκείνος ο σπάνιος που τα καλά που κάνει δεν τα διατυμπανίζει.
Εκείνος που μπορεί να να προδώθηκε, μπορεί να έζησε την αχαριστία και την ξιπασιά στο πετσί του, όμως επέλεξε να μην κάνει κακό.
Χάρισε ένα βλέμμα και μια ευχή και τράβηξε παρακάτω.
Ο άνθρωπος με μπέσα, έχει μια έμφυτη ευγένεια στην ψυχή του.
Ξέρει την δύναμή του. Ξέρει πόσο κακό μπορεί να κάνει. Ξέρει πώς να βλάψει.
Επιλέγει όμως να μην το κάνει.
Επιλέγει να κοιτάει στα μάτια όλα όσα θα μπορούσε να κάνει, και στο τέλος να κάνει εκείνα που δεν θα του στερήσουν τον ύπνο του και τη γαλήνη της ψυχής του.
Μην γελιέσαι, δεν είναι εύκολο να αντιμετωπίσεις έναν άνθρωπο με μπέσα.
Δεν είναι εύκολο να σταθείς απέναντί του.
Κι αυτό γιατί δεν έχει να απολογηθεί για πράξεις.
Για ότι έχει κάνει, είναι περήφανος.
Ακόμα και για τα λάθη του, ντόμπρα και περήφανα παίρνει την ευθύνη και τα χρεώνεται.
Μην μπερδεύεις τη μπέσα με τη μαγκιά.
Μην μπερδεύεις την μπέσα με τίποτα από όλα εκείνα που είναι εύκολα και συνηθισμένα.
Η μπέσα, είναι στάση ζωής με υψηλό αντίτιμο διοδίων.
Όμως, στο τέλος του δρόμου, έχεις την πιο ωραία θέα.
Σου δίνει λόγο να περπατάς με το κεφάλι ψηλά.
Να συνεχίζεις εκεί που όλοι σιωπούν και κοιτάνε άλλοι τον ουρανό μη και βρέξει κι άλλοι τη γη μπας και ανοίξει και μπουν μέσα και γλυτώσουν.
Δεν έχει φύλο η μπέσα. Μην γελιέσαι.
Άσε τους άντρες τους ξηγημένους και τις γυναίκες που έγιναν μάγκες, κι όλα αυτά τα τσιτάτα.
Ο άνθρωπος που έχει μπέσα, που η ψυχή του έχει τσίπα, δεν είναι ούτε βαρύ αρσενικό από εκείνα που μοστράρονται κατά δεκάδες, ούτε γυναίκα σπάνια και ακριβοθώρητη.
Μην πας να βάλεις φύλο στην μπέσα. Δεν έχει φύλο, έχει ηθική και ντομπροσύνη.
Μπέσα έχει ο άνθρωπος ο ταπεινός. Εκείνος ο σπάνιος που τα καλά που κάνει δεν τα διατυμπανίζει.
Εκείνος που μπορεί να να προδώθηκε, μπορεί να έζησε την αχαριστία και την ξιπασιά στο πετσί του, όμως επέλεξε να μην κάνει κακό.
Χάρισε ένα βλέμμα και μια ευχή και τράβηξε παρακάτω.
Ο άνθρωπος με μπέσα, έχει μια έμφυτη ευγένεια στην ψυχή του.
Ξέρει την δύναμή του. Ξέρει πόσο κακό μπορεί να κάνει. Ξέρει πώς να βλάψει.
Επιλέγει όμως να μην το κάνει.
Επιλέγει να κοιτάει στα μάτια όλα όσα θα μπορούσε να κάνει, και στο τέλος να κάνει εκείνα που δεν θα του στερήσουν τον ύπνο του και τη γαλήνη της ψυχής του.
Μην γελιέσαι, δεν είναι εύκολο να αντιμετωπίσεις έναν άνθρωπο με μπέσα.
Δεν είναι εύκολο να σταθείς απέναντί του.
Κι αυτό γιατί δεν έχει να απολογηθεί για πράξεις.
Για ότι έχει κάνει, είναι περήφανος.
Ακόμα και για τα λάθη του, ντόμπρα και περήφανα παίρνει την ευθύνη και τα χρεώνεται.
Μην μπερδεύεις τη μπέσα με τη μαγκιά.
Μην μπερδεύεις την μπέσα με τίποτα από όλα εκείνα που είναι εύκολα και συνηθισμένα.
Η μπέσα, είναι στάση ζωής με υψηλό αντίτιμο διοδίων.
Όμως, στο τέλος του δρόμου, έχεις την πιο ωραία θέα.
Μην επιτρέπεις στις νευρώσεις της κοινωνίας να γίνονται και δικές σου
Θέλεις να έχεις τον απόλυτο έλεγχο της ζωής σου. Είναι πολύ πιθανόν να έχεις τελειώσει κάποια πανεπιστημιακή σχολή που να σου εγγυάται το επαγγελματικό σου μέλλον. Να δουλεύεις για μια επιχείρηση με σύμβαση αορίστου χρόνου. Να έχεις πάρει δάνειο από τράπεζα για να αγοράσεις και να έχεις ένα ιδιόκτητο διαμέρισμα. Κι επίσης ένα συνταξιοδοτικό πρόγραμμα για να μη χρειαστεί να ανησυχείς όταν φτάσει η μέρα της συνταξιοδότησής σου. Τελικά, σίγουρα θα έχεις ακολουθήσει κατά γράμμα αυτό που το σύστημα σου έχει πει να κάνεις για να έχεις μια φυσιολογική ζωή. Δηλαδή, πλήρως προγραμματισμένη και, πρωταρχικά, σίγουρη και χωρίς κανέναν κίνδυνο. Με κάθε απόφαση που παίρνεις λαχταράς να έχεις τη βεβαιότητα ότι πρόκειται για τη σωστή επιλογή, προλαμβάνοντας σφάλματα και λάθη. Ωστόσο, αυτός ο τύπος συμπεριφοράς δηλώνει πασιφανώς ότι αισθάνεσαι ανυπεράσπιστος και ανασφαλής. Κι αυτό, με τη σειρά του, αποκαλύπτει ότι γενικά δεν ξέρεις να συμβιώνεις με την αβεβαιότητα, αναπόσπαστη από την ύπαρξή σου. Παραδόξως, αν η προσπάθεια να έχεις τον έλεγχο σου προκαλεί ένταση, η αποποίησή του σου προκαλεί ακόμα μεγαλύτερο άγχος. Γι’ αυτό αισθάνεσαι παγιδευμένος.
Η μόνη βεβαιότητα που υπάρχει είναι ότι αργά ή γρήγορα θα πεθάνεις. Κι εν τω μεταξύ, είσαι καταδικασμένος να παίρνεις αποφάσεις. Ωστόσο, η έλλειψη θάρρους σε εμποδίζει να κάνεις χρήση της ελευθερίας σου να επιλέξεις. Όσο μεγαλύτερες είναι οι αβεβαιότητες σου, τόσο περισσότερο αφήνεσαι να σε οδηγεί η γνώμη της πλειοψηφίας, αρνούμενος τη δυνατότητα ν’ ακούσεις τον εαυτό σου. Κι έτσι επιτρέπεις στις νευρώσεις της κοινωνίας να γίνονται και δικές σου. Σε πολλές περιπτώσεις βιώνεις φόβο χωρίς να απειλείσαι από κάποιον πραγματικό και επερχόμενο κίνδυνο. Το νοσηρό της υπόθεσης είναι ότι για να δικαιολογήσεις και να διατηρήσεις τον φόβο σου, συνηθίζεις να επινοείς αυτά τα απειλητικά σενάρια μες στο μυαλό σου. Πόσες φορές δε φοβήθηκες ότι θα έχανες κάτι χωρίς να υπάρχει καμιά επιστημονική εκτίμηση που να υποστηρίζει ότι πράγματι ήσουν σε σημείο να το χάσεις; Αυτή η γνωστική στρέβλωση είναι γνωστή στην καθομιλουμένη ως «αν-ησυχία». Και το ίδιο με το «άγχος», τον «φόβο» και την «ανασφάλεια», δηλώνει πασιφανώς έλλειμμα «εμπιστοσύνης». Το χάρισμα αυτό ασκείται και αναπτύσσεται όταν αρχίζεις ν’ ακούς την εσωτερική σου φωνή, τολμώντας να παίρνεις αποφάσεις από μόνος σου, αποδεχόμενος τις συνέπειες των πράξεών σου. Και σου επιτρέπει να διακρίνεις το κάρμα που εσύ ο ίδιος δημιουργείς κάθε φορά που διαλέγεις τη μία ή την άλλη επιλογή, όσο μικρή κι ασήμαντη και να νομίζεις πως είναι.
Υποφέρεις επειδή σκέφτεσαι το χειρότερο που μπορεί να σου συμβεί, πιστεύοντας πως έτσι, σε περίπτωση που σου συμβεί θα είσαι περισσότερο προετοιμασμένος να το αντιμετωπίσεις. Επίσης, υποφέρεις επειδή φοβάσαι να χάσεις αυτό που έχεις, πιστεύοντας πως σε περίπτωση που το χάσεις, δε θα μπορείς να είσαι ευτυχισμένος.
Αντιλαμβάνεσαι το παράλογο της δοκιμασίας σου; Ο φόβος σου δεν είναι καθόλου πραγματικός· Είναι παντελώς φανταστικός. Υπάρχει μόνο μέσα στο μυαλό σου. Για να ξεπεράσεις τους φόβους σου οφείλεις να κατανοήσεις ότι η αναζήτηση εξωτερικής σιγουριάς είναι μια μάχη προκαταβολικά χαμένη. Η αληθινή σιγουριά δεν έχει σχέση με τις εξωτερικές συνθήκες, οι οποίες διέπονται από συμπαντικούς νόμους που δεν μπορείς να ελέγξεις. Πρόκειται για μια εσωτερική ψυχική κατάσταση η οποία σου επιτρέπει να ζεις με εμπιστοσύνη, θάρρος και γενναιότητα, απελευθερώνοντάς σε από τη ριζωμένη εμμονή σου να σκέφτεσαι δυνητικές απειλές και μελλοντικούς κινδύνους. Μάθε να πιστεύεις πως, ό,τι και να συμβεί, κάποιο όφελος θα έχεις. Και προπαντός, βρες τη βεβαιότητα μέσα σου ότι ποτέ δε θα σου λείψει το αναγκαίο για να μπορείς να είσαι ευτυχισμένος. Η εμπιστοσύνη στη ζωή είναι το φάρμακο που χρειάζεσαι για να θεραπεύσεις τους φόβους και τις ανασφάλειές σου.
Η μόνη βεβαιότητα που υπάρχει είναι ότι αργά ή γρήγορα θα πεθάνεις. Κι εν τω μεταξύ, είσαι καταδικασμένος να παίρνεις αποφάσεις. Ωστόσο, η έλλειψη θάρρους σε εμποδίζει να κάνεις χρήση της ελευθερίας σου να επιλέξεις. Όσο μεγαλύτερες είναι οι αβεβαιότητες σου, τόσο περισσότερο αφήνεσαι να σε οδηγεί η γνώμη της πλειοψηφίας, αρνούμενος τη δυνατότητα ν’ ακούσεις τον εαυτό σου. Κι έτσι επιτρέπεις στις νευρώσεις της κοινωνίας να γίνονται και δικές σου. Σε πολλές περιπτώσεις βιώνεις φόβο χωρίς να απειλείσαι από κάποιον πραγματικό και επερχόμενο κίνδυνο. Το νοσηρό της υπόθεσης είναι ότι για να δικαιολογήσεις και να διατηρήσεις τον φόβο σου, συνηθίζεις να επινοείς αυτά τα απειλητικά σενάρια μες στο μυαλό σου. Πόσες φορές δε φοβήθηκες ότι θα έχανες κάτι χωρίς να υπάρχει καμιά επιστημονική εκτίμηση που να υποστηρίζει ότι πράγματι ήσουν σε σημείο να το χάσεις; Αυτή η γνωστική στρέβλωση είναι γνωστή στην καθομιλουμένη ως «αν-ησυχία». Και το ίδιο με το «άγχος», τον «φόβο» και την «ανασφάλεια», δηλώνει πασιφανώς έλλειμμα «εμπιστοσύνης». Το χάρισμα αυτό ασκείται και αναπτύσσεται όταν αρχίζεις ν’ ακούς την εσωτερική σου φωνή, τολμώντας να παίρνεις αποφάσεις από μόνος σου, αποδεχόμενος τις συνέπειες των πράξεών σου. Και σου επιτρέπει να διακρίνεις το κάρμα που εσύ ο ίδιος δημιουργείς κάθε φορά που διαλέγεις τη μία ή την άλλη επιλογή, όσο μικρή κι ασήμαντη και να νομίζεις πως είναι.
Υποφέρεις επειδή σκέφτεσαι το χειρότερο που μπορεί να σου συμβεί, πιστεύοντας πως έτσι, σε περίπτωση που σου συμβεί θα είσαι περισσότερο προετοιμασμένος να το αντιμετωπίσεις. Επίσης, υποφέρεις επειδή φοβάσαι να χάσεις αυτό που έχεις, πιστεύοντας πως σε περίπτωση που το χάσεις, δε θα μπορείς να είσαι ευτυχισμένος.
Αντιλαμβάνεσαι το παράλογο της δοκιμασίας σου; Ο φόβος σου δεν είναι καθόλου πραγματικός· Είναι παντελώς φανταστικός. Υπάρχει μόνο μέσα στο μυαλό σου. Για να ξεπεράσεις τους φόβους σου οφείλεις να κατανοήσεις ότι η αναζήτηση εξωτερικής σιγουριάς είναι μια μάχη προκαταβολικά χαμένη. Η αληθινή σιγουριά δεν έχει σχέση με τις εξωτερικές συνθήκες, οι οποίες διέπονται από συμπαντικούς νόμους που δεν μπορείς να ελέγξεις. Πρόκειται για μια εσωτερική ψυχική κατάσταση η οποία σου επιτρέπει να ζεις με εμπιστοσύνη, θάρρος και γενναιότητα, απελευθερώνοντάς σε από τη ριζωμένη εμμονή σου να σκέφτεσαι δυνητικές απειλές και μελλοντικούς κινδύνους. Μάθε να πιστεύεις πως, ό,τι και να συμβεί, κάποιο όφελος θα έχεις. Και προπαντός, βρες τη βεβαιότητα μέσα σου ότι ποτέ δε θα σου λείψει το αναγκαίο για να μπορείς να είσαι ευτυχισμένος. Η εμπιστοσύνη στη ζωή είναι το φάρμακο που χρειάζεσαι για να θεραπεύσεις τους φόβους και τις ανασφάλειές σου.
Τώρα είμαι ελεύθερος να απαγκιστρωθώ απ’ ό,τι είναι πια παρελθόν
Από τα Ρουμπαγτάτ του Ομάρ Καγιάμ:
«Το δάχτυλο που κινείται γράφει. Κι όταν γράψει, κινείται παρακάτω. Καμιά ευσέβεια, πνεύμα κανένα δεν θα το θέλξει πίσω, μισή γραμμή να ακυρώσει, δάκρυ κανένα ούτε μισή γραμμή θα σβήσει». -ΟΜΑΡ ΚΑΓΙΑΜ (περ. 1048 – 1122)
Ο Ομάρ Καγιάμ ήταν λόγιος και αστρονόμος, και έζησε στο Ιράν. Η ποίησή του αντανακλά τις σκέψεις του σχετικά με το θεϊκό στοιχείο, το καλό και το κακό, το πνεύμα, την ύλη και το πεπρωμένο.
Σχεδόν χίλια χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του Ομάρ Καγιάμ, του πιο γνωστού σκηνοποιού, ποιητή και αστρονόμου, που υπήρξε συγχρόνως λαμπρός αφηγητής ιστοριών με φιλοσοφικό συμβολισμό. Το παραπάνω τετράστιχο από τα Ρουμπαγιάτ περιέχει ένα μάθημα ζωής που στο πέρασμα μιας ολόκληρης χιλιετίας διατηρεί ατόφια τηv αξία του. Τα περίφημα αυτά λόγια περικλείουν μια αλήθεια πολύ λεπτής φύσης, που συνήθως διαφεύγει από πολλούς ανθρώπους.
Ένας τρόπος για να κατανοήσετε τη σοφία αυτού του τετράστιχου είναι να φανταστείτε το σώμα σας σαν ένα ταχύπλοο σκάφος που διασχίζει τα ύδατα με ταχύτητα σαράντα κόμβων rnv ώρα. Εσείς στέκεστε στην πρύμνη αυτού του σκάφους με το βλέμμα σας καρφωμένο στο νερό. Αυτό το οποίο βλέπετε κατά τη φανταστική αυτή σκηνή, είναι το αυλάκι που χαράζει το σκάφος στο νερό. Τώρα, θέλω από εσάς να στοχαστείτε σχετικά με τα ακόλουθα τρία ερωτήματα:
Ερώτημα πρώτο: Τι είναι αυτό το αυλάκι στο νερό; Το πιθανότερο είναι πως θα καταλήξετε στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για το ίχνος που αφήνει πίσω του το σκάφος, και τίποτα περισσότερο.
Ερώτημα δεύτερο: Τί είναι αυτό που κινεί το σκάφος; (Το σκάφος αντιπροσωπεύει τον διάπλου σας στη ζωή.) Η απάντηση είναι: «Η ενέργεια που παράγεται αυτή τη στιγμή από τη μηχανή, και μόνο αυτή, είναι η αιτία rnς κίνησης του σκάφους». Ή, όταν πρόκειται για τη ζωή σας, οι σκέψεις της παρούσας στιγμής είναι αυτές που κινούν προς τα εμπρός το σώμα σας, και τίποτε περισσότερο!
Ερώτημα τρίτο: Είναι δυνατόν το σκάφος να το κινεί το αυλάκι που αυτό το ίδιο αφήνει πίσω του; Η απάντηση είναι προφανής: «Το ίχνος που το σκάφος αφήνει πίσω του ουδέποτε θα μπορούσε να το κάνει να προχωρήσει μπροστά». Το αυλάκι είναι το ίχνος, και τίποτε περισσότερο. «Το δάχτυλο που κινείται γράφει. Κι όταν γράψει, κινείται παρακάτω».
Μία από τις μεγαλύτερες ψευδαισθήσεις στη ζωή μας είναι η πεποίθηση πως το παρελθόν ευθύνεται για τις τωρινές συνθήκες. Συχνά, καταφεύγουμε σε μια τέτοια εξήγηση για να δικαιολογήσουμε το γεγονός ότι δεν μπορούμε να βγούμε από την άσκοπη ρουτίνα μας. Επιμένουμε πως αυτό συμβαίνει εξαιτίας όλων των προβλημάτων που είχαμε αντιμετωπίσει κατά το παρελθόν. Ανατρέχουμε σε τραύματα που είχαμε βιώσει κατά τα νεανικά μας χρόνια προσκολλόμαστε σε αυτά και εξακολουθούμε να κατηγορούμε εκείνες τις ατυχείς εμπειρίες για τις τωρινές δυσχερείς συνθήκες. Αυτοί, λέμε κι επιμένουμε, είναι οι λόγοι για τους οποίους δεν μπορούμε να προχωρήσουμε παρακάτω. Με άλλα λόγια, βιώνουμε την ψευδαίσθηση πως το αυλάκι που αφήνουμε πίσω μας οδηγεί τη ζωή μας.
Σκεφτείτε όλες τις φορές που υποστήκατε κάποιο σωματικό τραυματισμό, όπως για παράδειγμα ένα κάψιμο στο χέρι σας. Από τηv ίδια του τη φύση το σώμα σας αναλαμβάνει αμέσως δράση και αρχίζει να επουλώνει την πληγή. Πρέπει φυσικά να καθαριστεί για να ιαθεί, όπως ακριβώς ισχύει και για τα συναισθηματικά τραύματα. Και τότε η ίαση επέρχεται με μάλλον γρήγορο ρυθμό, καθώς η ίδια σας η φύση σας λέει: «Καθάρισε και κλείσε όλες αυτές τις πληγές, και θα θεραπευτείς». Κι όμως, όταν και πάλι η ίδια σας η φύση σας λέει «Καθάρισε και κλείσε όλες αυτές τις πληγές από το παρελθόν σου», εσείς συχνά την αγνοείτε και δημιουργείτε έναν ιδιαίτερο δεσμό με τα παλιά σας τραύματα, ζώντας πια μέσα στις αναμνήσεις σας και χρησιμοποιώντας τις αναταράξεις του παρελθόντος σας για να εξακολουθείτε να ζείτε μέσα στην ψευδαίσθηση πως εκεί βρίσκεται η αιτία της ακινησίας σας ή mς αδυναμίας σας να προχωρήσετε μπροστά.
Το «δάχτυλο που κινείται» στο οποίο αναφέρεται ο Ομάρ Καγιάμ είναι το σώμα σας. Από τη στιγμή που γράφει κάτι, είναι πια τετελεσμένο και δεν υπάρχει απολύτως τίποτα που να μπορείτε να κάνετε για να το ξεγράψετε. Κανένα από τα δάκρυά σας δεν θα μπορέσει να σβήσει ούτε μία λέξη από την ιστορία που ήδη γράψατε. Και ούτε η ευφυΐα ούτε οι προσευχές ή η ευλάβεια όλου του κόσμου δεν μπορούν ν’ αλλάξουν την παραμικρή σταγόνα νερού στο αυλάκι που αφήσατε πίσω σας. Διότι αυτό είναι το ίχνος που αφήσατε. Κι ενώ μπορείτε πραγματικά να ωφεληθείτε αν κοιτάξετε το παρελθόν σας, πρέπει να κατανοήσετε βαθιά μέσα σας ότι μόνο οι τωρινές σκέψεις σας σχετικά με το πώς αντιμετωπίζετε αυτό το ίχνος είναι υπεύθυνες για τη ζωή σας στο παρόν.
Έχει πολλές φορές ειπωθεί ότι οι συνθήκες δεν δημιουργούν τον άνθρωπο, όμως τον αποκαλύπτουν. Η τάση να κατηγορούμε το παρελθόν μας για τα τωρινά μας ελαττώματα είναι δελεαστική. Είναι ο εύκολος δρόμος, επειδή έτσι έχουμε έτοιμη τη δικαιολογία για την άρνησή μας να πάρουμε το ρίσκο και να οδηγήσουμε με δική μας ευθύνη το σκάφος. Όλοι, και δίνω έμφαση στη λέξη, έχουμε βιώματα και εμπειρίες από το παρελθόν μας που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δικαιολογίες για αδράνεια. Το αυλάκι που αφήσαμε πίσω μας είναι ξέχειλο από τα ερείπια του παρελθόντος μας. Ελαττώματα των γονιών μας, εθνισμοί, φοβίες, βιώματα εγκατάλειψης, δυσλειτουργικά μέλη της οικογένειας, χαμένες ευκαιρίες, κακοτυχία, δεινές οικονομικές συνθήκες, ακόμη και η κοινωνική τάξη στην οποία γεννηθήκαμε, όλα μας αγριοκοιτούν, λίγο πιο κάτω από την επιφάνεια του αυλακιού που αφήνει πίσω της η ζωή μας. Κι όμως, το δάχτυλο που κινείται έχει ήδη γράψει την ιστορία και τίποτε απολύτως δεν μπορεί να γίνει για να την ξεγράψει.
Ο Ομάρ Καγιάμ μας υπενθυμίζει, από έναν άλλο τόπο, από μια άλλη εποχή και σε μια άλλη γλώσσα, την απλή, αυταπόδεικτη αλήθεια πως το παρελθόν έχει παρέλθει και, ακόμη περισσότερο, πως δεν είναι δυνατόν να το κάνουμε να ξετυλιχτεί ξανά από την αρχή ή να το ανακαλέσουμε στο παρόν.
Επιπλέον, μάλιστα, αποτελεί ψευδαίσθηση να πιστεύετε ότι το παρελθόν είναι αυτό που οδηγεί ή που αποτυγχάνει να οδηγήσει σήμερα τη ζωή σας. Το δάχτυλο εξακολουθεί να είναι συνδεδεμένο με την καρδιά σας και μπορεί να γράψει ουδέποτε αυτή επιλέξει, ανεξάρτητα από το τι έγραψε χθες. Αφυπνιστείτε, βγείτε από το αυλάκι και αφουγκραστείτε τη σοφία του Ομάρ του σκηνοποιού! Οι ουσιαστικές διδαχές αυτού του τετράστιχου σας λένε:
• Ζήστε στο παρόν. Απελευθερωθείτε από κάθε προσκόλληση στο παρελθόν σας ως δικαιολογία για τις σημερινές συνθήκες της ζωής σας. Είστε αποτέλεσμα των επιλογών που κάνετε αυτή τη στιγμή, και τίποτε από τα ίχνη του παρελθόντος σας δεν μπορεί να σας επηρεάσει σήμερα, αν λάβετε πολύ σοβαρά υπόψη σας αυτή την κοινή αλήθεια.
• Αφαιρέστε αμέσως από το λεξιλόγιό σας όλες τις εκφράσεις κατηγορίας. Σταματήστε τον εαυτό σας την ίδια στιγμή που τον συλλαμβάνετε επ’ αυτοφώρω να χρησιμοποιεί το παρελθόν ως δικαιολογία για τη σημερινή απραξία σας, και αντί γι’ αυτό πείτε: «Τώρα είμαι ελεύθερος να απαγκιστρωθώ απ’ ό,τι είναι πια παρελθόν».
• Πάψτε να χύνετε τα δάκρυα που υπήρξαν σύμβολο της προσκόλλησής σας στο χθες. Η θλίψη και η αυτολύπηση δεν πρόκειται να εξαλείψουν ούτε ένα απειροελάχιστο κομμάτι από το παρελθόν σας. Υπενθυμίστε με ήπιο τρόπο στο πληγωμένο κομμάτι του εαυτού σας πως άλλο είναι το παρελθόν και άλλο το παρόν. Μάθετε από εκείνες τις εμπειρίες. Ναι, μπορείτε να τις ευγνωμονείτε διότι υπήρξαν για εσάς μεγάλοι δάσκαλοι, έπειτα όμως να επιστρέφετε γρήγορα στο παραγωγικό μέρος τον εαυτού σας, σε αυτό που είναι ενεργό τώρα! Σύμφωνοι, υπάρχει παρελθόν, αλλά δεν υφίσταται τώρα. Ομοίως, υπάρχει και μέλλον, αλλά επίσης δεν υφίσταται τώρα. Από το βάθος χιλίων χρόνων, αδράξτε τούτη την απλή αλήθεια και γράψε με αυτήν τη ζωή σας!
«Το δάχτυλο που κινείται γράφει. Κι όταν γράψει, κινείται παρακάτω. Καμιά ευσέβεια, πνεύμα κανένα δεν θα το θέλξει πίσω, μισή γραμμή να ακυρώσει, δάκρυ κανένα ούτε μισή γραμμή θα σβήσει». -ΟΜΑΡ ΚΑΓΙΑΜ (περ. 1048 – 1122)
Ο Ομάρ Καγιάμ ήταν λόγιος και αστρονόμος, και έζησε στο Ιράν. Η ποίησή του αντανακλά τις σκέψεις του σχετικά με το θεϊκό στοιχείο, το καλό και το κακό, το πνεύμα, την ύλη και το πεπρωμένο.
Σχεδόν χίλια χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του Ομάρ Καγιάμ, του πιο γνωστού σκηνοποιού, ποιητή και αστρονόμου, που υπήρξε συγχρόνως λαμπρός αφηγητής ιστοριών με φιλοσοφικό συμβολισμό. Το παραπάνω τετράστιχο από τα Ρουμπαγιάτ περιέχει ένα μάθημα ζωής που στο πέρασμα μιας ολόκληρης χιλιετίας διατηρεί ατόφια τηv αξία του. Τα περίφημα αυτά λόγια περικλείουν μια αλήθεια πολύ λεπτής φύσης, που συνήθως διαφεύγει από πολλούς ανθρώπους.
Ένας τρόπος για να κατανοήσετε τη σοφία αυτού του τετράστιχου είναι να φανταστείτε το σώμα σας σαν ένα ταχύπλοο σκάφος που διασχίζει τα ύδατα με ταχύτητα σαράντα κόμβων rnv ώρα. Εσείς στέκεστε στην πρύμνη αυτού του σκάφους με το βλέμμα σας καρφωμένο στο νερό. Αυτό το οποίο βλέπετε κατά τη φανταστική αυτή σκηνή, είναι το αυλάκι που χαράζει το σκάφος στο νερό. Τώρα, θέλω από εσάς να στοχαστείτε σχετικά με τα ακόλουθα τρία ερωτήματα:
Ερώτημα πρώτο: Τι είναι αυτό το αυλάκι στο νερό; Το πιθανότερο είναι πως θα καταλήξετε στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για το ίχνος που αφήνει πίσω του το σκάφος, και τίποτα περισσότερο.
Ερώτημα δεύτερο: Τί είναι αυτό που κινεί το σκάφος; (Το σκάφος αντιπροσωπεύει τον διάπλου σας στη ζωή.) Η απάντηση είναι: «Η ενέργεια που παράγεται αυτή τη στιγμή από τη μηχανή, και μόνο αυτή, είναι η αιτία rnς κίνησης του σκάφους». Ή, όταν πρόκειται για τη ζωή σας, οι σκέψεις της παρούσας στιγμής είναι αυτές που κινούν προς τα εμπρός το σώμα σας, και τίποτε περισσότερο!
Ερώτημα τρίτο: Είναι δυνατόν το σκάφος να το κινεί το αυλάκι που αυτό το ίδιο αφήνει πίσω του; Η απάντηση είναι προφανής: «Το ίχνος που το σκάφος αφήνει πίσω του ουδέποτε θα μπορούσε να το κάνει να προχωρήσει μπροστά». Το αυλάκι είναι το ίχνος, και τίποτε περισσότερο. «Το δάχτυλο που κινείται γράφει. Κι όταν γράψει, κινείται παρακάτω».
Μία από τις μεγαλύτερες ψευδαισθήσεις στη ζωή μας είναι η πεποίθηση πως το παρελθόν ευθύνεται για τις τωρινές συνθήκες. Συχνά, καταφεύγουμε σε μια τέτοια εξήγηση για να δικαιολογήσουμε το γεγονός ότι δεν μπορούμε να βγούμε από την άσκοπη ρουτίνα μας. Επιμένουμε πως αυτό συμβαίνει εξαιτίας όλων των προβλημάτων που είχαμε αντιμετωπίσει κατά το παρελθόν. Ανατρέχουμε σε τραύματα που είχαμε βιώσει κατά τα νεανικά μας χρόνια προσκολλόμαστε σε αυτά και εξακολουθούμε να κατηγορούμε εκείνες τις ατυχείς εμπειρίες για τις τωρινές δυσχερείς συνθήκες. Αυτοί, λέμε κι επιμένουμε, είναι οι λόγοι για τους οποίους δεν μπορούμε να προχωρήσουμε παρακάτω. Με άλλα λόγια, βιώνουμε την ψευδαίσθηση πως το αυλάκι που αφήνουμε πίσω μας οδηγεί τη ζωή μας.
Σκεφτείτε όλες τις φορές που υποστήκατε κάποιο σωματικό τραυματισμό, όπως για παράδειγμα ένα κάψιμο στο χέρι σας. Από τηv ίδια του τη φύση το σώμα σας αναλαμβάνει αμέσως δράση και αρχίζει να επουλώνει την πληγή. Πρέπει φυσικά να καθαριστεί για να ιαθεί, όπως ακριβώς ισχύει και για τα συναισθηματικά τραύματα. Και τότε η ίαση επέρχεται με μάλλον γρήγορο ρυθμό, καθώς η ίδια σας η φύση σας λέει: «Καθάρισε και κλείσε όλες αυτές τις πληγές, και θα θεραπευτείς». Κι όμως, όταν και πάλι η ίδια σας η φύση σας λέει «Καθάρισε και κλείσε όλες αυτές τις πληγές από το παρελθόν σου», εσείς συχνά την αγνοείτε και δημιουργείτε έναν ιδιαίτερο δεσμό με τα παλιά σας τραύματα, ζώντας πια μέσα στις αναμνήσεις σας και χρησιμοποιώντας τις αναταράξεις του παρελθόντος σας για να εξακολουθείτε να ζείτε μέσα στην ψευδαίσθηση πως εκεί βρίσκεται η αιτία της ακινησίας σας ή mς αδυναμίας σας να προχωρήσετε μπροστά.
Το «δάχτυλο που κινείται» στο οποίο αναφέρεται ο Ομάρ Καγιάμ είναι το σώμα σας. Από τη στιγμή που γράφει κάτι, είναι πια τετελεσμένο και δεν υπάρχει απολύτως τίποτα που να μπορείτε να κάνετε για να το ξεγράψετε. Κανένα από τα δάκρυά σας δεν θα μπορέσει να σβήσει ούτε μία λέξη από την ιστορία που ήδη γράψατε. Και ούτε η ευφυΐα ούτε οι προσευχές ή η ευλάβεια όλου του κόσμου δεν μπορούν ν’ αλλάξουν την παραμικρή σταγόνα νερού στο αυλάκι που αφήσατε πίσω σας. Διότι αυτό είναι το ίχνος που αφήσατε. Κι ενώ μπορείτε πραγματικά να ωφεληθείτε αν κοιτάξετε το παρελθόν σας, πρέπει να κατανοήσετε βαθιά μέσα σας ότι μόνο οι τωρινές σκέψεις σας σχετικά με το πώς αντιμετωπίζετε αυτό το ίχνος είναι υπεύθυνες για τη ζωή σας στο παρόν.
Έχει πολλές φορές ειπωθεί ότι οι συνθήκες δεν δημιουργούν τον άνθρωπο, όμως τον αποκαλύπτουν. Η τάση να κατηγορούμε το παρελθόν μας για τα τωρινά μας ελαττώματα είναι δελεαστική. Είναι ο εύκολος δρόμος, επειδή έτσι έχουμε έτοιμη τη δικαιολογία για την άρνησή μας να πάρουμε το ρίσκο και να οδηγήσουμε με δική μας ευθύνη το σκάφος. Όλοι, και δίνω έμφαση στη λέξη, έχουμε βιώματα και εμπειρίες από το παρελθόν μας που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δικαιολογίες για αδράνεια. Το αυλάκι που αφήσαμε πίσω μας είναι ξέχειλο από τα ερείπια του παρελθόντος μας. Ελαττώματα των γονιών μας, εθνισμοί, φοβίες, βιώματα εγκατάλειψης, δυσλειτουργικά μέλη της οικογένειας, χαμένες ευκαιρίες, κακοτυχία, δεινές οικονομικές συνθήκες, ακόμη και η κοινωνική τάξη στην οποία γεννηθήκαμε, όλα μας αγριοκοιτούν, λίγο πιο κάτω από την επιφάνεια του αυλακιού που αφήνει πίσω της η ζωή μας. Κι όμως, το δάχτυλο που κινείται έχει ήδη γράψει την ιστορία και τίποτε απολύτως δεν μπορεί να γίνει για να την ξεγράψει.
Ο Ομάρ Καγιάμ μας υπενθυμίζει, από έναν άλλο τόπο, από μια άλλη εποχή και σε μια άλλη γλώσσα, την απλή, αυταπόδεικτη αλήθεια πως το παρελθόν έχει παρέλθει και, ακόμη περισσότερο, πως δεν είναι δυνατόν να το κάνουμε να ξετυλιχτεί ξανά από την αρχή ή να το ανακαλέσουμε στο παρόν.
Επιπλέον, μάλιστα, αποτελεί ψευδαίσθηση να πιστεύετε ότι το παρελθόν είναι αυτό που οδηγεί ή που αποτυγχάνει να οδηγήσει σήμερα τη ζωή σας. Το δάχτυλο εξακολουθεί να είναι συνδεδεμένο με την καρδιά σας και μπορεί να γράψει ουδέποτε αυτή επιλέξει, ανεξάρτητα από το τι έγραψε χθες. Αφυπνιστείτε, βγείτε από το αυλάκι και αφουγκραστείτε τη σοφία του Ομάρ του σκηνοποιού! Οι ουσιαστικές διδαχές αυτού του τετράστιχου σας λένε:
• Ζήστε στο παρόν. Απελευθερωθείτε από κάθε προσκόλληση στο παρελθόν σας ως δικαιολογία για τις σημερινές συνθήκες της ζωής σας. Είστε αποτέλεσμα των επιλογών που κάνετε αυτή τη στιγμή, και τίποτε από τα ίχνη του παρελθόντος σας δεν μπορεί να σας επηρεάσει σήμερα, αν λάβετε πολύ σοβαρά υπόψη σας αυτή την κοινή αλήθεια.
• Αφαιρέστε αμέσως από το λεξιλόγιό σας όλες τις εκφράσεις κατηγορίας. Σταματήστε τον εαυτό σας την ίδια στιγμή που τον συλλαμβάνετε επ’ αυτοφώρω να χρησιμοποιεί το παρελθόν ως δικαιολογία για τη σημερινή απραξία σας, και αντί γι’ αυτό πείτε: «Τώρα είμαι ελεύθερος να απαγκιστρωθώ απ’ ό,τι είναι πια παρελθόν».
• Πάψτε να χύνετε τα δάκρυα που υπήρξαν σύμβολο της προσκόλλησής σας στο χθες. Η θλίψη και η αυτολύπηση δεν πρόκειται να εξαλείψουν ούτε ένα απειροελάχιστο κομμάτι από το παρελθόν σας. Υπενθυμίστε με ήπιο τρόπο στο πληγωμένο κομμάτι του εαυτού σας πως άλλο είναι το παρελθόν και άλλο το παρόν. Μάθετε από εκείνες τις εμπειρίες. Ναι, μπορείτε να τις ευγνωμονείτε διότι υπήρξαν για εσάς μεγάλοι δάσκαλοι, έπειτα όμως να επιστρέφετε γρήγορα στο παραγωγικό μέρος τον εαυτού σας, σε αυτό που είναι ενεργό τώρα! Σύμφωνοι, υπάρχει παρελθόν, αλλά δεν υφίσταται τώρα. Ομοίως, υπάρχει και μέλλον, αλλά επίσης δεν υφίσταται τώρα. Από το βάθος χιλίων χρόνων, αδράξτε τούτη την απλή αλήθεια και γράψε με αυτήν τη ζωή σας!
ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ: Όρισε τώρα τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά για τον εαυτό σου
Όρισε τώρα τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά για τον εαυτό σου, που θα διατηρήσεις όταν είσαι μόνος αλλά και μαζί με άλλους ανθρώπους.
Και ως επί το πλείστον να τηρείς σιωπή ή να λες τα απολύτως αναγκαία και με λίγα λόγια. Σπανίως, μάλιστα, όταν απαιτείται να μιλήσεις, μίλα, αλλά όχι για κάτι τυχαίο, όχι για μονομαχίες ή ιπποδρομίες ή αθλητές ή φαγητά ή ποτά, θέματα που συζητούνται παντού, και κυρίως όχι για ανθρώπους ψέγοντας, επαινώντας ή συγκρίνοντας. Αν το μπορείς, οδήγησε με τα λόγια σου τα λόγια των συντρόφων σου ώστε να είναι πιο αρμόζοντα, αλλά, αν τύχει να βρεθείς μόνος ανάμεσα σε ξένους, να σωπάσεις.
Να μη γελάς πολύ ούτε για πολλά θέματα ούτε ασυγκράτητα.
Να μην ορκίζεσαι, καθόλου αν είναι δυνατόν, διαφορετικά όσο μπορείς.
Απόφευγε τα συμπόσια με ανθρώπους αδαείς. Κι αν κάποτε έρθει ο καιρός που θα χρειαστεί να το κάνεις, να εντείνεις την προσοχή σου μην τυχόν γίνεις κι εσύ αδαής. Γιατί να γνωρίζεις ότι, αν ο φίλος σου είναι βρομερός, κατ’ ανάγκη θα μολύνει και αυτόν τον οποίο συναναστρέφεται, ακόμα κι αν τύχει να είναι καθαρός.
Όσα αφορούν το σώμα να τα λαμβάνεις όσο χρειάζεται, όπως τροφές, ποτά, ενδύματα, σπίτι, υπηρέτες. Ό,τι αφορά τη δόξα ή την πολυτέλεια, να το ξεχάσεις τελείως…
Αν σου πουν ότι κάποιος σε κακολογεί, μην απολογηθείς για όσα λέει αλλά απάντησε ότι «αγνοούσε και τα άλλα μου ελαττώματα, γιατί αλλιώς δεν θα έλεγε μόνο αυτά».
Δεν είναι αναγκαίο να πολυπηγαίνεις στα θέατρα. Και, αν κάποτε είναι καιρός να το κάνεις, να δείξεις ότι υποστηρίζεις μόνο τον εαυτό σου και κανέναν άλλο, δηλαδή ότι θέλεις το αποτέλεσμα να είναι αυτό που πραγματικά είναι και να νικά μόνο ο νικητής. Κι έτσι δεν θα απογοητευτείς. Να απέχεις τελείως από το να φωνάζεις και να γελάς δυνατά εναντίον κάποιου ή να συγκινείσαι υπερβολικά. Και όταν φύγεις, να μη μιλάς πολύ για όσα έγιναν, παρά μόνο για όσα συμβάλλουν στη βελτίωσή σου- γιατί διαφορετικά ο κόσμος θα σκεφτεί ότι εντυπωσιάστηκες από το θέαμα.
Στις διαλέξεις που κάποιοι δίνουν να μην πηγαίνεις τυχαία και εύκολα και, όταν το κάνεις, να τηρείς σεμνότητα και ηρεμία και να μην ενοχλείς.
Όταν πρόκειται να συναντήσεις κάποιον, ειδικά κάποιον που θεωρείται σπουδαίος, αναρωτήσου τι θα έκανε ο Σωκράτης ή ο ‘Ζήνων στη συγκεκριμένη περίπτωση κι έτσι δεν θα δυσκολευτείς να διαχειριστείς την κατάσταση κατά τον αρμόζοντα τρόπο. Όταν επισκέπτεσαι κάποιον πολύ ισχυρό, να φαντάζεσαι ότι δεν θα τον βρεις μέσα στο σπίτι, ότι θα σε κλείσουν απ’ έξω, ότι θα σε αγνοήσει. Και αν παρ’ όλα αυτά πρέπει να πας, όταν βρεθείς εκεί, να αποδεχτείς όσα συμβαίνουν, να μην πεις ποτέ στον εαυτό σου ότι «δεν άξιζε τον κόπο». Γιατί αυτό δείχνει άνθρωπο ανόητο και με στρεβλή αντίληψη για τα εξωτερικά πράγματα.
Στις συνομιλίες απόφευγε να αναφέρεις υπερβολικά δικά σου κατορθώματα ή περιπέτειες. Μπορεί να σου είναι ευχάριστο να θυμάσαι τις περιπέτειες σου, αλλά για τους άλλους δεν είναι τόσο ευχάριστο να ακούν τι σου συνέβη.
Απόφευγε να προξενείς γέλιο, γιατί αυτή η συνήθεια είναι επικίνδυνη και εύκολα μπορείς να ολισθήσεις στη χυδαιότητα και να μειωθεί ο σεβασμός που έχουν οι άλλοι για το πρόσωπό σου. Επίσης, είναι επισφαλής και η αισχρολογία. Όταν λοιπόν συμβεί κάτι τέτοιο, αν έχεις την ευκαιρία, να επιπλήξεις εκείνον που επιδόθηκε σε αισχρολογία, διαφορετικά να δείξεις σιωπώντας και κοκκινίζοντας και με έκφραση σκυθρωπή ότι σε δυσαρέστησε ο λόγος του.
ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ, Ο ΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Και ως επί το πλείστον να τηρείς σιωπή ή να λες τα απολύτως αναγκαία και με λίγα λόγια. Σπανίως, μάλιστα, όταν απαιτείται να μιλήσεις, μίλα, αλλά όχι για κάτι τυχαίο, όχι για μονομαχίες ή ιπποδρομίες ή αθλητές ή φαγητά ή ποτά, θέματα που συζητούνται παντού, και κυρίως όχι για ανθρώπους ψέγοντας, επαινώντας ή συγκρίνοντας. Αν το μπορείς, οδήγησε με τα λόγια σου τα λόγια των συντρόφων σου ώστε να είναι πιο αρμόζοντα, αλλά, αν τύχει να βρεθείς μόνος ανάμεσα σε ξένους, να σωπάσεις.
Να μη γελάς πολύ ούτε για πολλά θέματα ούτε ασυγκράτητα.
Να μην ορκίζεσαι, καθόλου αν είναι δυνατόν, διαφορετικά όσο μπορείς.
Απόφευγε τα συμπόσια με ανθρώπους αδαείς. Κι αν κάποτε έρθει ο καιρός που θα χρειαστεί να το κάνεις, να εντείνεις την προσοχή σου μην τυχόν γίνεις κι εσύ αδαής. Γιατί να γνωρίζεις ότι, αν ο φίλος σου είναι βρομερός, κατ’ ανάγκη θα μολύνει και αυτόν τον οποίο συναναστρέφεται, ακόμα κι αν τύχει να είναι καθαρός.
Όσα αφορούν το σώμα να τα λαμβάνεις όσο χρειάζεται, όπως τροφές, ποτά, ενδύματα, σπίτι, υπηρέτες. Ό,τι αφορά τη δόξα ή την πολυτέλεια, να το ξεχάσεις τελείως…
Αν σου πουν ότι κάποιος σε κακολογεί, μην απολογηθείς για όσα λέει αλλά απάντησε ότι «αγνοούσε και τα άλλα μου ελαττώματα, γιατί αλλιώς δεν θα έλεγε μόνο αυτά».
Δεν είναι αναγκαίο να πολυπηγαίνεις στα θέατρα. Και, αν κάποτε είναι καιρός να το κάνεις, να δείξεις ότι υποστηρίζεις μόνο τον εαυτό σου και κανέναν άλλο, δηλαδή ότι θέλεις το αποτέλεσμα να είναι αυτό που πραγματικά είναι και να νικά μόνο ο νικητής. Κι έτσι δεν θα απογοητευτείς. Να απέχεις τελείως από το να φωνάζεις και να γελάς δυνατά εναντίον κάποιου ή να συγκινείσαι υπερβολικά. Και όταν φύγεις, να μη μιλάς πολύ για όσα έγιναν, παρά μόνο για όσα συμβάλλουν στη βελτίωσή σου- γιατί διαφορετικά ο κόσμος θα σκεφτεί ότι εντυπωσιάστηκες από το θέαμα.
Στις διαλέξεις που κάποιοι δίνουν να μην πηγαίνεις τυχαία και εύκολα και, όταν το κάνεις, να τηρείς σεμνότητα και ηρεμία και να μην ενοχλείς.
Όταν πρόκειται να συναντήσεις κάποιον, ειδικά κάποιον που θεωρείται σπουδαίος, αναρωτήσου τι θα έκανε ο Σωκράτης ή ο ‘Ζήνων στη συγκεκριμένη περίπτωση κι έτσι δεν θα δυσκολευτείς να διαχειριστείς την κατάσταση κατά τον αρμόζοντα τρόπο. Όταν επισκέπτεσαι κάποιον πολύ ισχυρό, να φαντάζεσαι ότι δεν θα τον βρεις μέσα στο σπίτι, ότι θα σε κλείσουν απ’ έξω, ότι θα σε αγνοήσει. Και αν παρ’ όλα αυτά πρέπει να πας, όταν βρεθείς εκεί, να αποδεχτείς όσα συμβαίνουν, να μην πεις ποτέ στον εαυτό σου ότι «δεν άξιζε τον κόπο». Γιατί αυτό δείχνει άνθρωπο ανόητο και με στρεβλή αντίληψη για τα εξωτερικά πράγματα.
Στις συνομιλίες απόφευγε να αναφέρεις υπερβολικά δικά σου κατορθώματα ή περιπέτειες. Μπορεί να σου είναι ευχάριστο να θυμάσαι τις περιπέτειες σου, αλλά για τους άλλους δεν είναι τόσο ευχάριστο να ακούν τι σου συνέβη.
Απόφευγε να προξενείς γέλιο, γιατί αυτή η συνήθεια είναι επικίνδυνη και εύκολα μπορείς να ολισθήσεις στη χυδαιότητα και να μειωθεί ο σεβασμός που έχουν οι άλλοι για το πρόσωπό σου. Επίσης, είναι επισφαλής και η αισχρολογία. Όταν λοιπόν συμβεί κάτι τέτοιο, αν έχεις την ευκαιρία, να επιπλήξεις εκείνον που επιδόθηκε σε αισχρολογία, διαφορετικά να δείξεις σιωπώντας και κοκκινίζοντας και με έκφραση σκυθρωπή ότι σε δυσαρέστησε ο λόγος του.
ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ, Ο ΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
Κάποτε ένας κυνηγός κατάφερε να πιάσει ένα πουλί πολύ έξυπνο
Κάποτε ένας κυνηγός κατάφερε να πιάσει ένα πουλί πολύ έξυπνο. Τόσο έξυπνο που μπορούσε να μιλά 70 διαφορετικές γλώσσες. Έτσι είπε το πουλί στον άνθρωπο: «Άσε με ελεύθερο κι εγώ θα σου διδάξω τρεις κανόνες της ζωής που θα σου φανούν πολύ χρήσιμοι».
«Πες μου τους κανόνες και θα σ’ αφήσω ελεύθερο», απάντησε ο θηρευτής.
«Πρώτα θα μου υποσχεθείς» ανταπάντησε το έξυπνο πουλί «ότι θα κρατήσεις την υπόσχεσή σου και όντως θα μ’ ελευθερώσεις».
Κι όταν ο άντρας ορκίστηκε να τηρήσει την υπόσχεσή του, το πουλί είπε: «Ο πρώτος κανόνας είναι ποτέ μη μετανιώνεις για όσα συνέβησαν. Ο δεύτερος κανόνας είναι ποτέ μην πιστέψεις κάτι που καταλαβαίνεις πως είναι αδύνατο ή απίθανο να συμβεί. Ο τρίτος κανόνας είναι ποτέ μην προσπαθήσεις να πιάσεις κάτι από τη φύση του άπιαστο».
Έχοντας μιλήσει, το πουλί ζήτησε από το θηρευτή να εκπληρώσει την υπόσχεσή του, αφήνοντάς το ελεύθερο κι έτσι ο άντρας με τη σειρά του άνοιξε τα χέρια του και το άφησε να πετάξει μακρυά.
Το πουλί προσγειώθηκε στην κορυφή του πιο ψηλού δέντρου και λάλησε κοροϊδευτικά στον άνθρωπο που στεκόταν από κάτω: «Ανόητε, μου επέτρεψες να πετάξω μακρυά, δίχως να γνωρίζεις ότι κρύβω ένα πολύτιμο μαργαριτάρι στο σώμα μου, την πηγή της ίδιας της σοφίας μου».
Μόλις ο θηρευτής άκουσε τα λόγια του πουλιού, μετάνιωσε πικρά που το είχε αφήσει να πετάξει και προχώρησε βιαστικά προς το δέντρο, προσπάθησε να το σκαρφαλώσει, αλλά δεν τα κατάφερε και πέφτοντας έσπασε τα πόδια του.
Το πουλί γέλασε δυνατά και ξαναλάλησε: «Ανόητε! Δεν έχει περάσει ούτε μία ώρα από τη στιγμή που σε δίδαξα τους τρεις κανόνες και ήδη τους έχεις ξεχάσει! Σου είπα ποτέ να μη μετανιώνεις για όσα συνέβησαν στο παρελθόν κι εσύ μετάνιωσες που μ’ άφησες ελεύθερο. Σου είπα ποτέ να μην πιστεύεις ότι είναι εμφανώς αναληθές κι εσύ ήσουν τόσο αφελής που πίστεψες πως πράγματι κουβαλώ ένα πολύτιμο πετράδι στο σώμα μου. Είμαι απλώς ένα φτωχό άγριο πουλί που καταφέρνει να επιβιώνει λεπτό προς λεπτό με σκόρπιους κόκκους τροφής. Και τέλος, σε συμβούλεψα ποτέ να μην παλεύεις μάταια για το ανέφικτο κι εσύ προσπάθησες να πιάσεις ένα πουλί με γυμνά χέρια και τώρα βρίσκεσαι πεσμένος καταγής στο έδαφος με τα δυό σου πόδια σπασμένα.
Για μερικούς σαν εσένα έχουν πει οι φιλόσοφοι πως «πιο πιθανό είναι να συνετίσεις ένα σοφό με μια επίπληξη, παρά έναν ανόητο με εκατό μαστιγώματα». Αλλά αλίμονο, δεν αποτελείς εξαίρεση στον κόσμο αυτό, καθώς άνθρωποι σαν εσένα υπάρχουν πολλοί.
Και αποσώνοντας τα λόγια του, το σοφό πουλί πέταξε μακρυά να βρει την τροφή του.
«Πες μου τους κανόνες και θα σ’ αφήσω ελεύθερο», απάντησε ο θηρευτής.
«Πρώτα θα μου υποσχεθείς» ανταπάντησε το έξυπνο πουλί «ότι θα κρατήσεις την υπόσχεσή σου και όντως θα μ’ ελευθερώσεις».
Κι όταν ο άντρας ορκίστηκε να τηρήσει την υπόσχεσή του, το πουλί είπε: «Ο πρώτος κανόνας είναι ποτέ μη μετανιώνεις για όσα συνέβησαν. Ο δεύτερος κανόνας είναι ποτέ μην πιστέψεις κάτι που καταλαβαίνεις πως είναι αδύνατο ή απίθανο να συμβεί. Ο τρίτος κανόνας είναι ποτέ μην προσπαθήσεις να πιάσεις κάτι από τη φύση του άπιαστο».
Έχοντας μιλήσει, το πουλί ζήτησε από το θηρευτή να εκπληρώσει την υπόσχεσή του, αφήνοντάς το ελεύθερο κι έτσι ο άντρας με τη σειρά του άνοιξε τα χέρια του και το άφησε να πετάξει μακρυά.
Το πουλί προσγειώθηκε στην κορυφή του πιο ψηλού δέντρου και λάλησε κοροϊδευτικά στον άνθρωπο που στεκόταν από κάτω: «Ανόητε, μου επέτρεψες να πετάξω μακρυά, δίχως να γνωρίζεις ότι κρύβω ένα πολύτιμο μαργαριτάρι στο σώμα μου, την πηγή της ίδιας της σοφίας μου».
Μόλις ο θηρευτής άκουσε τα λόγια του πουλιού, μετάνιωσε πικρά που το είχε αφήσει να πετάξει και προχώρησε βιαστικά προς το δέντρο, προσπάθησε να το σκαρφαλώσει, αλλά δεν τα κατάφερε και πέφτοντας έσπασε τα πόδια του.
Το πουλί γέλασε δυνατά και ξαναλάλησε: «Ανόητε! Δεν έχει περάσει ούτε μία ώρα από τη στιγμή που σε δίδαξα τους τρεις κανόνες και ήδη τους έχεις ξεχάσει! Σου είπα ποτέ να μη μετανιώνεις για όσα συνέβησαν στο παρελθόν κι εσύ μετάνιωσες που μ’ άφησες ελεύθερο. Σου είπα ποτέ να μην πιστεύεις ότι είναι εμφανώς αναληθές κι εσύ ήσουν τόσο αφελής που πίστεψες πως πράγματι κουβαλώ ένα πολύτιμο πετράδι στο σώμα μου. Είμαι απλώς ένα φτωχό άγριο πουλί που καταφέρνει να επιβιώνει λεπτό προς λεπτό με σκόρπιους κόκκους τροφής. Και τέλος, σε συμβούλεψα ποτέ να μην παλεύεις μάταια για το ανέφικτο κι εσύ προσπάθησες να πιάσεις ένα πουλί με γυμνά χέρια και τώρα βρίσκεσαι πεσμένος καταγής στο έδαφος με τα δυό σου πόδια σπασμένα.
Για μερικούς σαν εσένα έχουν πει οι φιλόσοφοι πως «πιο πιθανό είναι να συνετίσεις ένα σοφό με μια επίπληξη, παρά έναν ανόητο με εκατό μαστιγώματα». Αλλά αλίμονο, δεν αποτελείς εξαίρεση στον κόσμο αυτό, καθώς άνθρωποι σαν εσένα υπάρχουν πολλοί.
Και αποσώνοντας τα λόγια του, το σοφό πουλί πέταξε μακρυά να βρει την τροφή του.
Ο Έρωτας στην Ελληνική Φιλοσοφία
Η Πραγματικότητα Είναι Μία (τουλάχιστον για την Φωτισμένη Ψυχή που το Βιώνει). Κι η Αντίληψη της Πραγματικότητας είναι «Επίγνωση Αυτής της Μιας Πραγματικότητας», σαν Βαθιά Αίσθηση της Ενότητας της Ύπαρξης. Αυτή ακριβώς η Πρωταρχική κι Αρχέγονη Αντίληψη που περιγράψαμε σαν Έρωτα (τον Πρώτο Θεό, την Πρώτη Όψη του Θεού) είναι η Αρχαία Ψυχή, η Μία και Μοναδική Ψυχή, το Αληθινό Υποκείμενο, η Παγκόσμια Συνείδηση.
Η διαφοροποίηση από την Μία Ψυχή δεν είναι λοιπόν, εκ των πραγμάτων, Διαφοροποίηση Ουσίας, πραγματικός χωρισμός αλλά μόνο επιφανειακή αντιληπτική δραστηριότητα. Έτσι, Όλες οι Ψυχές είναι στο Βάθος τους η Μία Ψυχή, η Βαθιά Αίσθηση της Ενότητας της Ύπαρξης. Κι όλες οι ψυχές, κάθε ψυχή, κάθε άνθρωπος (που είναι απλά ψυχή ενσωματωμένη) μπορεί να Νοιώσει στο Βάθος της Ύπαρξής του Αυτή την Ενότητα της Ύπαρξης.
Η Αληθινή Ουσία της Ψυχής λοιπόν που Πηγάζει από την Ουσιαστική Ενότητα της Ύπαρξης είναι η Βαθιά Συναίσθηση της Ενότητας, η «Παγκόσμια Συνείδηση». Η Ψυχή λοιπόν είναι όχι μόνο Δραστηριότητα (Επιφανειακή) της Μιας Μοναδικής Ψυχής αλλά είναι στην Αληθινή Καθαρή Ύπαρξή της, Εκδήλωσή της, Έκφρασή της, «Επίγνωση της Ενότητας της Ύπαρξης», η Βαθιά Αίσθηση ότι «Όλα Είναι Ένα». Μια «Αίσθηση» που ξεπερνά όλες τις εξωτερικές διαφοροποιήσεις για να αποκαλύψει την Μια Μοναδική Πραγματικότητα. Εξ’ αντικειμένου λοιπόν η Ψυχή δεν είναι παρά Μια Δυναμική Εκδήλωση της Ουσίας προς την Επίγνωση της Ενότητας, μια Ορμή προς την Πραγματική Βίωση της Ενότητας. Η Ψυχή Είναι Έρωτας… Αγάπη στην χριστιανική θεολογική γλώσσα.
Αυτό το Αρχαίο Μυστικό για την Ουσία της Πραγματικότητας και την Αληθινή Φύση της Ψυχής, το επεξεργάστηκε θεολογικά ο Ορφέας και πάνω σε αυτή την Βάση Καθιερώθηκαν τα Ιερά Μυστήρια. Κι Αυτή την Ενότητα της Ύπαρξης διερεύνησαν, επηρεασμένοι από την Ορφική Αντίληψη, όλοι οι μετέπειτα Φιλόσοφοι, ο Πυθαγόρας, ο Παρμενίδης, ο Ηράκλειτος, ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, οι Στωικοί, οι Νεοπλατωνικοί.
Ο Σωκράτης, αφομοιώνοντας όλη την ανθρώπινη μυστική εμπειρία, κατανοώντας την Αληθινή Φύση της Ψυχής, Βιώνοντας την Μια Πραγματικότητα, δεν έκανε τίποτα άλλο από το να Ζήσει την Ενότητα, να Γίνει Ζωντανό Υπόδειγμα της Ενότητας, ο Αληθινός Άνθρωπος, ένας Θεϊκός Άνθρωπος. Ο Σωκράτης, η Ψυχή που ήταν ο Σωκράτης, δεν ήταν (στα χρόνια της ωριμότητάς του) μια περιορισμένη ψυχή, αλλά μια Απελευθερωμένη Ψυχή, η Ίδια η Παγκόσμια Ψυχή. Ήταν Φωτιά που Λιώνει τα Πάντα Μέσα στην Ενότητα. Καμιά περιορισμένη αντίληψη, καμία σχετική γνώση, παρά μονάχα η Απεραντοσύνη, η Ενότητα, που εξωτερικά (για τους αμύητους) μοιάζει με Κενό, με Τίποτα (τι Ιερό Χάος). Το τίποτα των περιορισμών.
Ο Σωκράτης ήταν σαν την Υπέρτατη Απάτητη Κορυφή κι Ακατανόητος για τους ανθρώπους. Άλλωστε ελάχιστοι τον κατανόησαν. Ο Πλάτωνας ήταν αυτός που προσπάθησε να φέρει τον Έρωτα στους ανθρώπους, να αποκαλύψει δηλαδή την Αληθινή Φύση της Ψυχής που είναι Έρωτας για Ενότητα, Έρωτας, Ενότητα. Προσπάθησε να φέρει την Αλήθεια στις φυλακισμένες ψυχές του Σπηλαίου. Και οι δυο, κι ο Σωκράτης, κι ο Πλάτωνας ήταν Ακέραιοι και Σωστοί σε αυτό που έκαναν.
Ο Σωκράτης Μύησε Πραγματικά τον Πλάτωνα στην Αλήθεια, στην Αληθινή Φύση της Ψυχής, στην Μοναδική Πραγματικότητα. Και το έκανε με Πρακτικό Τρόπο, έφερε τον Πλάτωνα σε Άμεση Επαφή με την Πραγματικότητα, κι όχι με θεωρητικό τρόπο, με θεωρίες, διδασκαλίες, και νοητικές εξηγήσεις. Και δεν του έκρυψε τίποτα.
Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, κι όπως ο ίδιος εξηγεί στα Έργα του (που είναι μόνο ένα μικρό μέρος της Πραγματικής Διδασκαλίας που γινόταν στην Ακαδημία), η Ψυχή, η κάθε ψυχή, ο καθένας μολονότι είναι η Μία Ψυχή στο Βάθος της, στην επιφάνεια της αντίληψής της (της προσωπικής αντίληψης μιας ατομικής ύπαρξης) βιώνει μια «ιδιαίτερη ζωή» μέσα στους κόσμους.
Η Ψυχή «Κατέρχεται» από τον Κόσμο του Είναι, τον Κόσμο της Ενότητας (το «πως» και το «γιατί’ είναι ένα άλλο θέμα) στον Κατώτερο Νοητικό Κόσμο της πολλαπλότητας, «δημιουργώντας» ένα ατομικό νοητικό πυρήνα. Γίνεται Ζωντανή Προσωπική Αντίληψη σε ένα κόσμο νοητών «πραγμάτων», όντων και σχέσεων, στον αιώνιο κόσμο των ιδεών.
Κι από Εδώ (από τον κόσμο των νοητών) πέφτει στον Κόσμο της Ψυχής, των επιθυμιών, των δυναμισμών και των εξωτερικών εκφράσεων των ιδεών.
Τέλος η Ψυχή ωθούμενη από την ίδια την ορμή της, που μόνη της καλλιέργησε, «πέφτει» κυριολεκτικά στον κόσμο της ύλης κι ενσωματώνεται μέσα σε ένα σώμα. Ο υλικός κόσμος είναι ο κατώτερος κόσμος α «Αληθινός Άδης», των Μυημένων και των Φιλοσόφων, ο «Κάτω Κόσμος». Οι «κόσμου της ψυχής» όπου κατευθύνονται όσοι εγκαταλείπουν την γήινη ζωή είναι «ανώτεροι κόσμοι». Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για τα Ηλύσια Πεδία, που είναι το πιο Φωτεινό Μέρος του Άλλου Κόσμου, αλλά και για τον «κοινό τόπο» όπου «πηγαίνουν» οι συνηθισμένοι άνθρωποι.
Η Ψυχή, πάντα κατά τον Πλάτωνα, σαν Ανώτερη Άυλη Ενέργεια, διαπερνά και διαχέεται μέσα σε ολόκληρο το σώμα. Κάποιες φορές μπορεί να νοιώθει την Αληθινή Φύση της και να «υπερβαίνει» το σώμα, ακόμα και να «εγκαταλείπει» το σώμα, όπως έκανε συχνά ο Σωκράτης, ή όπως κάνουν οι αληθινά φιλοσοφούντες, που στρέφονται Έσω, αποσύροντας την «ψυχή» από όλες τις εξωτερικές δραστηριότητες. Άλλοτε η Ψυχή υποδουλώνεται στις νοητικές διεργασίες του εγκεφάλου και στις δραστηριότητες του νευρικού συστήματος και στις σωματικές πράξεις, στις επαφές με τα εξωτερικά πράγματα.
Η Ψυχή δεν είναι μια σταθερή ουσία-πραγματικότητα-ζωή και συμπεριφορά, αλλά μια Δυναμική Έκφραση της Ύπαρξης που εξελίσσεται συνεχώς και βιώνει την Ύπαρξη σε διάφορα Πεδία κι επίπεδα. Κάθε ψυχή λοιπόν, κάθε στιγμή, βρίσκεται σε κάποιο σημείο της κυκλικής εξέλιξής της. Γιατί κάθε ψυχή ξεκινά από την Αρχική Ενότητα κι αφού διασχίσει των κύκλο των ζωών στους κόσμους, επιστρέφει στην Αρχική Ενότητα. Έτσι η Επίγνωση κάθε ψυχής δεν είναι μια σταθερή κατάσταση γνώσης και σχέσεων με τον κόσμο αλλά εξελίσσεται κάθε στιγμή, περιορίζεται ή απελευθερώνεται, βαθαίνει κι ολοκληρώνεται. Ανάλογα λοιπόν με την Επίγνωση που έχει κάθε ψυχή είναι και η Αίσθηση της Ενότητας της Ύπαρξης που κατακτά και κατανοεί. Άλλοτε ασαφής ή λανθάνουσα κι άλλοτε σαν Φλόγα που Κατακαίει τα πάντα για να Αποκαλύψει την Απεραντοσύνη της Ουσίας.
Αν λοιπόν η Ψυχή, η κάθε ψυχή, είναι μια Εξελισσόμενη Επίγνωση τότε υπάρχουν διάφορες εμπειρίες ζωής, κι υπάρχουν πολλές βαθμίδες του Έρωτα (ή τρόποι που εκδηλώνεται η Ενότητα της Ύπαρξης)…
Υπάρχει λοιπόν Μία και Μοναδική Ψυχή κι η Πολλαπλότητα δεν είναι παρά μια Αντιληπτική Δραστηριότητα, ένα Αντιληπτικό Φαινόμενο, που Στηρίζει και Στηρίζεται στην Εμπειρία ιδιαίτερων καταστάσεων, σε διάφορα πεδία ή επίπεδα. Είναι ακριβώς η «απορρόφηση» σε αυτές τις καταστάσεις, η ενδυνάμωσή τους, που τους δίνει την αίσθηση της πραγματικότητας. Εκεί που Υπάρχει μόνο Μια Ουσία με ιδιαίτερους σχηματισμούς και σχέσεις, βλέπουμε ξεχωριστά όντα κι αντικείμενα, όντα με δική τους υπόσταση. Αγνοούμε (από άγνοια ή πρόθεση) τόσο την Βάση της ύπαρξης, όσο και την σχέση της με το υπαρξιακό περιβάλλον και την θεωρούμε μεμονωμένη. Ασφαλώς πρόκειται για μια «αντίληψη» και για ένα αντιληπτικό σφάλμα, το οποίο όμως βιώνουμε σαν πραγματικότητα. Με αυτή την έννοια, Μέσα στην Μία Ουσία, σαν Δραστηριότητες, Σχηματισμοί, Αντιληπτικά Φαινόμενα «Δημιουργούνται» οι κόσμοι στους οποίους ενοικούν τα όντα, ανάλογα τον βαθμό επίγνωσής τους και την εξέλιξή τους. Ο Νοητικός Κόσμος, η Ψυχική Σφαίρα και το κλειστό αλλά απέραντο υλικό σύμπαν.
Η διαφοροποίηση από την Μία Ψυχή δεν είναι λοιπόν, εκ των πραγμάτων, Διαφοροποίηση Ουσίας, πραγματικός χωρισμός αλλά μόνο επιφανειακή αντιληπτική δραστηριότητα. Έτσι, Όλες οι Ψυχές είναι στο Βάθος τους η Μία Ψυχή, η Βαθιά Αίσθηση της Ενότητας της Ύπαρξης. Κι όλες οι ψυχές, κάθε ψυχή, κάθε άνθρωπος (που είναι απλά ψυχή ενσωματωμένη) μπορεί να Νοιώσει στο Βάθος της Ύπαρξής του Αυτή την Ενότητα της Ύπαρξης.
Η Αληθινή Ουσία της Ψυχής λοιπόν που Πηγάζει από την Ουσιαστική Ενότητα της Ύπαρξης είναι η Βαθιά Συναίσθηση της Ενότητας, η «Παγκόσμια Συνείδηση». Η Ψυχή λοιπόν είναι όχι μόνο Δραστηριότητα (Επιφανειακή) της Μιας Μοναδικής Ψυχής αλλά είναι στην Αληθινή Καθαρή Ύπαρξή της, Εκδήλωσή της, Έκφρασή της, «Επίγνωση της Ενότητας της Ύπαρξης», η Βαθιά Αίσθηση ότι «Όλα Είναι Ένα». Μια «Αίσθηση» που ξεπερνά όλες τις εξωτερικές διαφοροποιήσεις για να αποκαλύψει την Μια Μοναδική Πραγματικότητα. Εξ’ αντικειμένου λοιπόν η Ψυχή δεν είναι παρά Μια Δυναμική Εκδήλωση της Ουσίας προς την Επίγνωση της Ενότητας, μια Ορμή προς την Πραγματική Βίωση της Ενότητας. Η Ψυχή Είναι Έρωτας… Αγάπη στην χριστιανική θεολογική γλώσσα.
Αυτό το Αρχαίο Μυστικό για την Ουσία της Πραγματικότητας και την Αληθινή Φύση της Ψυχής, το επεξεργάστηκε θεολογικά ο Ορφέας και πάνω σε αυτή την Βάση Καθιερώθηκαν τα Ιερά Μυστήρια. Κι Αυτή την Ενότητα της Ύπαρξης διερεύνησαν, επηρεασμένοι από την Ορφική Αντίληψη, όλοι οι μετέπειτα Φιλόσοφοι, ο Πυθαγόρας, ο Παρμενίδης, ο Ηράκλειτος, ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, οι Στωικοί, οι Νεοπλατωνικοί.
Ο Σωκράτης, αφομοιώνοντας όλη την ανθρώπινη μυστική εμπειρία, κατανοώντας την Αληθινή Φύση της Ψυχής, Βιώνοντας την Μια Πραγματικότητα, δεν έκανε τίποτα άλλο από το να Ζήσει την Ενότητα, να Γίνει Ζωντανό Υπόδειγμα της Ενότητας, ο Αληθινός Άνθρωπος, ένας Θεϊκός Άνθρωπος. Ο Σωκράτης, η Ψυχή που ήταν ο Σωκράτης, δεν ήταν (στα χρόνια της ωριμότητάς του) μια περιορισμένη ψυχή, αλλά μια Απελευθερωμένη Ψυχή, η Ίδια η Παγκόσμια Ψυχή. Ήταν Φωτιά που Λιώνει τα Πάντα Μέσα στην Ενότητα. Καμιά περιορισμένη αντίληψη, καμία σχετική γνώση, παρά μονάχα η Απεραντοσύνη, η Ενότητα, που εξωτερικά (για τους αμύητους) μοιάζει με Κενό, με Τίποτα (τι Ιερό Χάος). Το τίποτα των περιορισμών.
Η Αληθινή Φύση, η Μία Ύπαρξη, η Πραγματικότητα. Ο Σωκράτης Απλά Υπήρχε, Ανέπνεε, Δραστηριοποιούνταν, αλλά δεν φυλακιζόταν ποτέ σε περιορισμούς. Και στην ζωή του και στην αντίληψή του και στις συζητήσεις του πάντα ξέφευγε προς το Άπειρο Θείο, όπου Όλα Σωπαίνουν, όλα Μένουν «Ακίνητα», για Νοιώσουν το Βάθος της Ύπαρξης. Και τον έβλεπαν συχνά, ακόμα και στην μέση του δρόμου να «εγκαταλείπει» το σώμα, να αφαιρείται στις αισθήσεις και στον νου και να Υπάρχει «αλλού». Ο Σωκράτης εξέφραζε την Αληθινή Φύση της Ψυχής, τον Έρωτα για Ενότητα, την Ενότητα. Ήταν Έρωτας.
Ο Σωκράτης ήταν σαν την Υπέρτατη Απάτητη Κορυφή κι Ακατανόητος για τους ανθρώπους. Άλλωστε ελάχιστοι τον κατανόησαν. Ο Πλάτωνας ήταν αυτός που προσπάθησε να φέρει τον Έρωτα στους ανθρώπους, να αποκαλύψει δηλαδή την Αληθινή Φύση της Ψυχής που είναι Έρωτας για Ενότητα, Έρωτας, Ενότητα. Προσπάθησε να φέρει την Αλήθεια στις φυλακισμένες ψυχές του Σπηλαίου. Και οι δυο, κι ο Σωκράτης, κι ο Πλάτωνας ήταν Ακέραιοι και Σωστοί σε αυτό που έκαναν.
Ο Σωκράτης Μύησε Πραγματικά τον Πλάτωνα στην Αλήθεια, στην Αληθινή Φύση της Ψυχής, στην Μοναδική Πραγματικότητα. Και το έκανε με Πρακτικό Τρόπο, έφερε τον Πλάτωνα σε Άμεση Επαφή με την Πραγματικότητα, κι όχι με θεωρητικό τρόπο, με θεωρίες, διδασκαλίες, και νοητικές εξηγήσεις. Και δεν του έκρυψε τίποτα.
Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, κι όπως ο ίδιος εξηγεί στα Έργα του (που είναι μόνο ένα μικρό μέρος της Πραγματικής Διδασκαλίας που γινόταν στην Ακαδημία), η Ψυχή, η κάθε ψυχή, ο καθένας μολονότι είναι η Μία Ψυχή στο Βάθος της, στην επιφάνεια της αντίληψής της (της προσωπικής αντίληψης μιας ατομικής ύπαρξης) βιώνει μια «ιδιαίτερη ζωή» μέσα στους κόσμους.
Η Ψυχή «Κατέρχεται» από τον Κόσμο του Είναι, τον Κόσμο της Ενότητας (το «πως» και το «γιατί’ είναι ένα άλλο θέμα) στον Κατώτερο Νοητικό Κόσμο της πολλαπλότητας, «δημιουργώντας» ένα ατομικό νοητικό πυρήνα. Γίνεται Ζωντανή Προσωπική Αντίληψη σε ένα κόσμο νοητών «πραγμάτων», όντων και σχέσεων, στον αιώνιο κόσμο των ιδεών.
Κι από Εδώ (από τον κόσμο των νοητών) πέφτει στον Κόσμο της Ψυχής, των επιθυμιών, των δυναμισμών και των εξωτερικών εκφράσεων των ιδεών.
Τέλος η Ψυχή ωθούμενη από την ίδια την ορμή της, που μόνη της καλλιέργησε, «πέφτει» κυριολεκτικά στον κόσμο της ύλης κι ενσωματώνεται μέσα σε ένα σώμα. Ο υλικός κόσμος είναι ο κατώτερος κόσμος α «Αληθινός Άδης», των Μυημένων και των Φιλοσόφων, ο «Κάτω Κόσμος». Οι «κόσμου της ψυχής» όπου κατευθύνονται όσοι εγκαταλείπουν την γήινη ζωή είναι «ανώτεροι κόσμοι». Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για τα Ηλύσια Πεδία, που είναι το πιο Φωτεινό Μέρος του Άλλου Κόσμου, αλλά και για τον «κοινό τόπο» όπου «πηγαίνουν» οι συνηθισμένοι άνθρωποι.
Η Ψυχή, πάντα κατά τον Πλάτωνα, σαν Ανώτερη Άυλη Ενέργεια, διαπερνά και διαχέεται μέσα σε ολόκληρο το σώμα. Κάποιες φορές μπορεί να νοιώθει την Αληθινή Φύση της και να «υπερβαίνει» το σώμα, ακόμα και να «εγκαταλείπει» το σώμα, όπως έκανε συχνά ο Σωκράτης, ή όπως κάνουν οι αληθινά φιλοσοφούντες, που στρέφονται Έσω, αποσύροντας την «ψυχή» από όλες τις εξωτερικές δραστηριότητες. Άλλοτε η Ψυχή υποδουλώνεται στις νοητικές διεργασίες του εγκεφάλου και στις δραστηριότητες του νευρικού συστήματος και στις σωματικές πράξεις, στις επαφές με τα εξωτερικά πράγματα.
Η Ψυχή δεν είναι μια σταθερή ουσία-πραγματικότητα-ζωή και συμπεριφορά, αλλά μια Δυναμική Έκφραση της Ύπαρξης που εξελίσσεται συνεχώς και βιώνει την Ύπαρξη σε διάφορα Πεδία κι επίπεδα. Κάθε ψυχή λοιπόν, κάθε στιγμή, βρίσκεται σε κάποιο σημείο της κυκλικής εξέλιξής της. Γιατί κάθε ψυχή ξεκινά από την Αρχική Ενότητα κι αφού διασχίσει των κύκλο των ζωών στους κόσμους, επιστρέφει στην Αρχική Ενότητα. Έτσι η Επίγνωση κάθε ψυχής δεν είναι μια σταθερή κατάσταση γνώσης και σχέσεων με τον κόσμο αλλά εξελίσσεται κάθε στιγμή, περιορίζεται ή απελευθερώνεται, βαθαίνει κι ολοκληρώνεται. Ανάλογα λοιπόν με την Επίγνωση που έχει κάθε ψυχή είναι και η Αίσθηση της Ενότητας της Ύπαρξης που κατακτά και κατανοεί. Άλλοτε ασαφής ή λανθάνουσα κι άλλοτε σαν Φλόγα που Κατακαίει τα πάντα για να Αποκαλύψει την Απεραντοσύνη της Ουσίας.
Αν λοιπόν η Ψυχή, η κάθε ψυχή, είναι μια Εξελισσόμενη Επίγνωση τότε υπάρχουν διάφορες εμπειρίες ζωής, κι υπάρχουν πολλές βαθμίδες του Έρωτα (ή τρόποι που εκδηλώνεται η Ενότητα της Ύπαρξης)…
Οι ρίζες της ενσυναίσθησης
Ας δούμε τον Γκάρι, έναν λαμπρό αν και αλεξιθυμικό χειρούργο, που στενοχωρούσε τόσο την αρραβωνιαστικιά του, λησμονώντας όχι μόνο τα δικά τον συναισθήματα αλλά παραγνωρίζοντας και τα δικά της.
Όπως πολλοί αλεξιθυμικοί, έτσι κι ο Γκάρι στερούνταν ενσυναίσθησης όσο και ενόρασης. Αν η Έλεν του έλεγε ότι ένιωθε ακεφιά, ο Γκάρι δεν κατάφερνε να τη συμπονέσει. Αν του μιλούσε για αγάπη, εκείνος άλλαζε θέμα. Ο Γκάρι μπορούσε να προβεί σε «εποικοδομητική» κριτική για τα όσα έκανε η Έλεν, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι αυτή η κριτική του την έκανε να νιώθει ότι της επιτίθεται κι όχι ότι τη βοηθάει.
Η ενσυναίσθηση οικοδομείται πάνω στην αυτοεπίγνωση. Όσο περισσότερο ανοικτοί είμαστε στις ίδιες μας τις συγκινήσεις, τόσο περισσότερο ικανοί θα είμαστε στο να αντιληφθούμε τα συναισθήματα. Οι αλεξιθυμικοί, όπως ο Γκάρι. που δεν έχουν ιδέα περί του τι συναισθήματα έχουν οι ίδιοι, νιώθουν εντελώς χαμένοι μόλις χρειαστεί να γνωρίσουν όσα νιώθουν όλοι οι άλλοι γύρω τους. Είναι συναισθηματικά ασυντόνιστοι. Οι συγκινησιακές νότες και οι χορδές που πάλλονται στα λόγια και στις πράξεις των ανθρώπων — ο χαρακτηριστικός τόνο: της φωνής ή η αλλαγή της στάσης του σώματος, η εύγλωττη σιωπή ή το τρέμισμα της φωνής στην αφήγηση — περνούν απαρατήρητα.
Μπερδεμένοι από τα δικά τους συναισθήματα, οι αλεξιθυμικοί είναι εξίσου συγχυσμένοι όταν οι άλλοι εκφράζουν σ’ αυτούς τα συναισθήματά τους. Αυτή η αποτυχία καταγραφής των συναισθημάτων των άλλων ανθρώπων είναι ένα μεγάλο μειονέκτημα στη συναισθηματική νοημοσύνη και μια τραγική αποτυχία του ανθρώπου να αποκτήσει ανθρώπινη υπόσταση. Για κάθε αρμονική σχέση, η ρίζα της φροντίδας πηγάζει από τη συναισθηματική σύμπνοια, από την ικανότητα για ενσυναίσθηση.
Αυτή η ικανότητα —η ευχέρεια να γνωρίζουμε τα συναισθήματα του άλλου- εμπλέκεται σε μια ευρύτατη σφαίρα δραστηριοτήτων της ζωής, από τις πωλήσεις διοίκηση ως τις γονεϊκές και συζυγικές σχέσεις, τη συμπόνια και την πολιτική δράση. Η απουσία ενσυναίσθησης είναι κι αυτή χαρακτηριστική. Γίνεται αισθητή ψυχοπαθείς εγκληματίες, βιαστές και άτομα που κακοποιούν σεξουαλικά μικρά παιδιά.
Τα ανθρώπινα συναισθήματα σπάνια περιγράφονται. Πολύ συχνότερα εκδηλώνονται μέσα από άλλα σήματα. Το κλειδί για να μαντέψει κανείς τα συναισθήματα του άλλου βρίσκεται στην ικανότητά του να διαβάζει τα μη λεκτικά στοιχεία της επικοινωνίας. Να ερμηνεύει τον τόνο της φωνής, τις χειρονομίες, την έκφραση του προσώπου και άλλα. Ίσως η μεγαλύτερη ομάδα έρευνας αυτής της ανθρώπινης ικανότητας να συλλαμβάνει τέτοια μηνύματα είναι η ομάδα του Ρόζενταλ, ψυχολόγου του Χάρβαρντ, και των φοιτητών του. Ο Ρόζενταλ : επινόησε ένα τεστ ενσυναίσθησης, το PONS (Profile of Nonverbal Sensibility- Διάγραμμα Μη Λεκτικής Ευαισθησίας). Πρόκειται για μια σειρά βιντεοταινίαν μιας νέας γυναίκας η οποία εκφράζει συναισθήματα που κυμαίνονται από την αποστροφή μέχρι τη μητρική αγάπη. Οι σκηνές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων, από το ξέσπασμα της ζήλιας μέχρι την ικεσία για συγχώρεση, από την εκδήλωση ευγνωμοσύνης μέχρι την προσπάθεια σαγήνευσης. Η βιντεοσκόπηση έγινε με τέτοιο τρόπο ώστε σε κάθε έκφραση να απουσιάζουν ένα ή περισσότερα κανάλια μη λεκτικής επικοινωνίας. Εκτός από το ότι, για παράδειγμα, αφαιρούνται τα λόγια, σε μερικές σκηνές αποκρύπτονται και όλες οι άλλες ενδείξεις, εκτός από την έκφραση του προσώπου. Σε άλλες σκηνές είναι ορατές μόνο οι κινήσεις του σώματος και πάει λέγοντας, μέσω των βασικών μη λεκτικών καναλιών επικοινωνίας, έτσι ώστε οι θεατές υποχρεώνονται να διαγνώσουν το συναίσθημα με τη βοήθεια του ενός ή του άλλου μη λεκτικού στοιχείου.
Σε έρευνα που έγινε σε περισσότερους από επτά χιλιάδες ανθρώπους, στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε δεκαοκτώ άλλες χώρες, βρέθηκε ότι τα οφέλη που προέκυπταν από την ικανότητα αντίληψης των συναισθημάτων από μη λεκτικές ενδείξεις περιελάμβαναν καλύτερη συναισθηματική προσαρμογή, περισσότερη δημοτικότητα, μεγαλύτερη εξωστρέφεια και, ας μη φανεί παράξενο, περισσότερη ευαισθησία. Σε γενικές γραμμές, οι γυναίκες είναι καλύτερες από τους άνδρες σε αυτό το είδος ενσυναίσθησης. Και άνθρωποι των οποίων οι επιδόσεις βελτιώθηκαν στην πορεία του σαρανταπεντάλεπτου τεστ -σημάδι πως μπορούν να διδαχθούν ενσυναισθητικές δεξιότητες— είχαν επίσης καλύτερες σχέσεις με το αντίθετο φυλό. Η ενσυναίσθηση, ας μη μας εκπλήσσει, βοηθάει την ερωτική ζωή.
Όπως συνέβη και με τα ευρήματα που σχετίζονται με άλλα στοιχεία της συναισθηματικής νοημοσύνης, υπήρχε μόνο μια συμπτωματική σχέση ανάμεσα στους βαθμούς μέτρησης της ενσυναισθητικής οξυδέρκειας και στους βαθμούς του SAT ή του ΔΝ ή άλλων τεστ σχολικής επίδοσης. Το εύρημα ότι η ενσυναίσθηση είναι ανεξάρτητη από την ακαδημαϊκή νοημοσύνη τεκμηριώθηκε επίσης από μία έρευνα όπου χορηγήθηκε μια εκδοχή του PONS τροποποιημένη για παιδιά. Σε έρευνα με 1.011 παιδιά, αυτά που έδειχναν μια ικανότητα να αντιλαμβάνονται μη λεκτικά συναισθήματα ήταν από τα πιο δημοφιλή και τα πιο σταθερά παιδιά στα σχολεία τους, από συναισθηματική άποψη. Είχαν επίσης καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο, έστω και αν, κατά μέσο όρο, ο δείκτης νοημοσύνης τους δεν ήταν υψηλότερος από άλλων παιδιών που είχαν λιγότερη επιδεξιότητα στο να διαβάζουν μη λεκτικά μηνύματα. Εδώ υπονοείται ότι η κατάκτηση της ενσυναισθητικής ικανότητας δημιουργεί τις προϋποθέσεις για καλύτερες επιδόσεις στην τάξη (ή απλώς κάνει τους δασκάλους να συμπαθούν αυτά τα παιδιά περισσότερο).
Όπως ακριβώς το μέσον του λογικού νου είναι οι λέξεις, έτσι και το μέσο με το οποίο εκφράζονται τα συναισθήματα είναι τα μη λεκτικά σήματα. Μάλιστα, όταν τα λόγια ενός ανθρώπου έρχονται σε αντίθεση με τα όσα μεταδίδει με τον τόνο της φωνής του, τις κινήσεις του ή άλλες μη λεκτικές αντιδράσεις, η αλήθεια βρίσκεται κυρίως στο πώς λέει τα όσα λέει, παρά στο τι λέει. Ένας γενικός κανόνας που χρησιμοποιείται στην έρευνα της επικοινωνίας είναι ότι το 90 τοις εκατό ή και περισσότερο ενός συναισθηματικού μηνύματος είναι μη λεκτικό. Και τέτοια μηνύματα —άγχος στη φωνή, εκνευρισμός και ταχύτητα μιας κίνηση: ή μιας χειρονομίας- σχεδόν πάντα γίνονται αντιληπτά με τρόπο ασυνείδητο, χωρίς να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στη φύση του μηνύματος, αλλά απλώς με τη σιωπηλή πρόσληψή του και την αντίδραση σε αυτό. Οι δεξιότητες που μας επιτρέπουν να κάνουμε αυτή τη διεργασία, με επιτυχία ή αποτυχία, στο μεγαλύτερο μέρος τους επίσης διδάσκονται σιωπηρά.
Όπως πολλοί αλεξιθυμικοί, έτσι κι ο Γκάρι στερούνταν ενσυναίσθησης όσο και ενόρασης. Αν η Έλεν του έλεγε ότι ένιωθε ακεφιά, ο Γκάρι δεν κατάφερνε να τη συμπονέσει. Αν του μιλούσε για αγάπη, εκείνος άλλαζε θέμα. Ο Γκάρι μπορούσε να προβεί σε «εποικοδομητική» κριτική για τα όσα έκανε η Έλεν, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι αυτή η κριτική του την έκανε να νιώθει ότι της επιτίθεται κι όχι ότι τη βοηθάει.
Η ενσυναίσθηση οικοδομείται πάνω στην αυτοεπίγνωση. Όσο περισσότερο ανοικτοί είμαστε στις ίδιες μας τις συγκινήσεις, τόσο περισσότερο ικανοί θα είμαστε στο να αντιληφθούμε τα συναισθήματα. Οι αλεξιθυμικοί, όπως ο Γκάρι. που δεν έχουν ιδέα περί του τι συναισθήματα έχουν οι ίδιοι, νιώθουν εντελώς χαμένοι μόλις χρειαστεί να γνωρίσουν όσα νιώθουν όλοι οι άλλοι γύρω τους. Είναι συναισθηματικά ασυντόνιστοι. Οι συγκινησιακές νότες και οι χορδές που πάλλονται στα λόγια και στις πράξεις των ανθρώπων — ο χαρακτηριστικός τόνο: της φωνής ή η αλλαγή της στάσης του σώματος, η εύγλωττη σιωπή ή το τρέμισμα της φωνής στην αφήγηση — περνούν απαρατήρητα.
Μπερδεμένοι από τα δικά τους συναισθήματα, οι αλεξιθυμικοί είναι εξίσου συγχυσμένοι όταν οι άλλοι εκφράζουν σ’ αυτούς τα συναισθήματά τους. Αυτή η αποτυχία καταγραφής των συναισθημάτων των άλλων ανθρώπων είναι ένα μεγάλο μειονέκτημα στη συναισθηματική νοημοσύνη και μια τραγική αποτυχία του ανθρώπου να αποκτήσει ανθρώπινη υπόσταση. Για κάθε αρμονική σχέση, η ρίζα της φροντίδας πηγάζει από τη συναισθηματική σύμπνοια, από την ικανότητα για ενσυναίσθηση.
Αυτή η ικανότητα —η ευχέρεια να γνωρίζουμε τα συναισθήματα του άλλου- εμπλέκεται σε μια ευρύτατη σφαίρα δραστηριοτήτων της ζωής, από τις πωλήσεις διοίκηση ως τις γονεϊκές και συζυγικές σχέσεις, τη συμπόνια και την πολιτική δράση. Η απουσία ενσυναίσθησης είναι κι αυτή χαρακτηριστική. Γίνεται αισθητή ψυχοπαθείς εγκληματίες, βιαστές και άτομα που κακοποιούν σεξουαλικά μικρά παιδιά.
Τα ανθρώπινα συναισθήματα σπάνια περιγράφονται. Πολύ συχνότερα εκδηλώνονται μέσα από άλλα σήματα. Το κλειδί για να μαντέψει κανείς τα συναισθήματα του άλλου βρίσκεται στην ικανότητά του να διαβάζει τα μη λεκτικά στοιχεία της επικοινωνίας. Να ερμηνεύει τον τόνο της φωνής, τις χειρονομίες, την έκφραση του προσώπου και άλλα. Ίσως η μεγαλύτερη ομάδα έρευνας αυτής της ανθρώπινης ικανότητας να συλλαμβάνει τέτοια μηνύματα είναι η ομάδα του Ρόζενταλ, ψυχολόγου του Χάρβαρντ, και των φοιτητών του. Ο Ρόζενταλ : επινόησε ένα τεστ ενσυναίσθησης, το PONS (Profile of Nonverbal Sensibility- Διάγραμμα Μη Λεκτικής Ευαισθησίας). Πρόκειται για μια σειρά βιντεοταινίαν μιας νέας γυναίκας η οποία εκφράζει συναισθήματα που κυμαίνονται από την αποστροφή μέχρι τη μητρική αγάπη. Οι σκηνές καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων, από το ξέσπασμα της ζήλιας μέχρι την ικεσία για συγχώρεση, από την εκδήλωση ευγνωμοσύνης μέχρι την προσπάθεια σαγήνευσης. Η βιντεοσκόπηση έγινε με τέτοιο τρόπο ώστε σε κάθε έκφραση να απουσιάζουν ένα ή περισσότερα κανάλια μη λεκτικής επικοινωνίας. Εκτός από το ότι, για παράδειγμα, αφαιρούνται τα λόγια, σε μερικές σκηνές αποκρύπτονται και όλες οι άλλες ενδείξεις, εκτός από την έκφραση του προσώπου. Σε άλλες σκηνές είναι ορατές μόνο οι κινήσεις του σώματος και πάει λέγοντας, μέσω των βασικών μη λεκτικών καναλιών επικοινωνίας, έτσι ώστε οι θεατές υποχρεώνονται να διαγνώσουν το συναίσθημα με τη βοήθεια του ενός ή του άλλου μη λεκτικού στοιχείου.
Σε έρευνα που έγινε σε περισσότερους από επτά χιλιάδες ανθρώπους, στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε δεκαοκτώ άλλες χώρες, βρέθηκε ότι τα οφέλη που προέκυπταν από την ικανότητα αντίληψης των συναισθημάτων από μη λεκτικές ενδείξεις περιελάμβαναν καλύτερη συναισθηματική προσαρμογή, περισσότερη δημοτικότητα, μεγαλύτερη εξωστρέφεια και, ας μη φανεί παράξενο, περισσότερη ευαισθησία. Σε γενικές γραμμές, οι γυναίκες είναι καλύτερες από τους άνδρες σε αυτό το είδος ενσυναίσθησης. Και άνθρωποι των οποίων οι επιδόσεις βελτιώθηκαν στην πορεία του σαρανταπεντάλεπτου τεστ -σημάδι πως μπορούν να διδαχθούν ενσυναισθητικές δεξιότητες— είχαν επίσης καλύτερες σχέσεις με το αντίθετο φυλό. Η ενσυναίσθηση, ας μη μας εκπλήσσει, βοηθάει την ερωτική ζωή.
Όπως συνέβη και με τα ευρήματα που σχετίζονται με άλλα στοιχεία της συναισθηματικής νοημοσύνης, υπήρχε μόνο μια συμπτωματική σχέση ανάμεσα στους βαθμούς μέτρησης της ενσυναισθητικής οξυδέρκειας και στους βαθμούς του SAT ή του ΔΝ ή άλλων τεστ σχολικής επίδοσης. Το εύρημα ότι η ενσυναίσθηση είναι ανεξάρτητη από την ακαδημαϊκή νοημοσύνη τεκμηριώθηκε επίσης από μία έρευνα όπου χορηγήθηκε μια εκδοχή του PONS τροποποιημένη για παιδιά. Σε έρευνα με 1.011 παιδιά, αυτά που έδειχναν μια ικανότητα να αντιλαμβάνονται μη λεκτικά συναισθήματα ήταν από τα πιο δημοφιλή και τα πιο σταθερά παιδιά στα σχολεία τους, από συναισθηματική άποψη. Είχαν επίσης καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο, έστω και αν, κατά μέσο όρο, ο δείκτης νοημοσύνης τους δεν ήταν υψηλότερος από άλλων παιδιών που είχαν λιγότερη επιδεξιότητα στο να διαβάζουν μη λεκτικά μηνύματα. Εδώ υπονοείται ότι η κατάκτηση της ενσυναισθητικής ικανότητας δημιουργεί τις προϋποθέσεις για καλύτερες επιδόσεις στην τάξη (ή απλώς κάνει τους δασκάλους να συμπαθούν αυτά τα παιδιά περισσότερο).
Όπως ακριβώς το μέσον του λογικού νου είναι οι λέξεις, έτσι και το μέσο με το οποίο εκφράζονται τα συναισθήματα είναι τα μη λεκτικά σήματα. Μάλιστα, όταν τα λόγια ενός ανθρώπου έρχονται σε αντίθεση με τα όσα μεταδίδει με τον τόνο της φωνής του, τις κινήσεις του ή άλλες μη λεκτικές αντιδράσεις, η αλήθεια βρίσκεται κυρίως στο πώς λέει τα όσα λέει, παρά στο τι λέει. Ένας γενικός κανόνας που χρησιμοποιείται στην έρευνα της επικοινωνίας είναι ότι το 90 τοις εκατό ή και περισσότερο ενός συναισθηματικού μηνύματος είναι μη λεκτικό. Και τέτοια μηνύματα —άγχος στη φωνή, εκνευρισμός και ταχύτητα μιας κίνηση: ή μιας χειρονομίας- σχεδόν πάντα γίνονται αντιληπτά με τρόπο ασυνείδητο, χωρίς να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στη φύση του μηνύματος, αλλά απλώς με τη σιωπηλή πρόσληψή του και την αντίδραση σε αυτό. Οι δεξιότητες που μας επιτρέπουν να κάνουμε αυτή τη διεργασία, με επιτυχία ή αποτυχία, στο μεγαλύτερο μέρος τους επίσης διδάσκονται σιωπηρά.
Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της
7.6.4. Ο ναός της Αλέας Αθηνάς στην Τεγέα
Λίγο μετά τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. ξαναχτίστηκε στην Τεγέα της Αρκαδίας, επάνω στα θεμέλια ενός ναού της πρώιμης αρχαϊκής εποχής (τέλη του 7ου αιώνα π.Χ.) που είχε καταστραφεί από πυρκαγιά το 395 π.Χ., ένας καινούργιος ναός για την τοπική θεά Αλέα ή Αλέα Αθηνά. Ο περιηγητής Παυσανίας μάς πληροφορεί ότι οι Τεγεάτες ανέθεσαν την κατασκευή του ναού στον Σκόπα από την Πάρο, ο οποίος είχε συνεργαστεί ως γλύπτης στην κατασκευή του περίφημου Μαυσωλείου της Αλικαρνασσού.
Λίγο μετά τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. ξαναχτίστηκε στην Τεγέα της Αρκαδίας, επάνω στα θεμέλια ενός ναού της πρώιμης αρχαϊκής εποχής (τέλη του 7ου αιώνα π.Χ.) που είχε καταστραφεί από πυρκαγιά το 395 π.Χ., ένας καινούργιος ναός για την τοπική θεά Αλέα ή Αλέα Αθηνά. Ο περιηγητής Παυσανίας μάς πληροφορεί ότι οι Τεγεάτες ανέθεσαν την κατασκευή του ναού στον Σκόπα από την Πάρο, ο οποίος είχε συνεργαστεί ως γλύπτης στην κατασκευή του περίφημου Μαυσωλείου της Αλικαρνασσού.
Ο νέος ναός της Αλέας Αθηνάς είναι ο μόνος στην Πελοπόννησο που έχει χτιστεί εξ ολοκλήρου από μάρμαρο, το οποίο προέρχεται από τη γειτονική περιοχή των Δολιανών. Η χρησιμοποίηση εν μέρει της θεμελίωσης του παλαιότερου ναού δικαιολογεί τη μακρόστενη κάτοψη με έξι κίονες στις στενές πλευρές και δεκατέσσερις στις μακρές· οι διαστάσεις του ναού είναι 19,16 m x 47,52 m. Αντίθετα, οι ραδινές αναλογίες των κιόνων, τα σχετικά μικρά δωρικά κιονόκρανα και ο ελαφρύς θριγκός συμβαδίζουν με την αισθητική του 4ου αιώνα π.Χ.
Πιο πρωτότυπη είναι η διαμόρφωση του εσωτερικού του ναού. Ο σηκός έχει στις μακρές πλευρές του δύο σειρές κορινθιακών ημικιόνων, που είναι συμφυείς με τους τοίχους, ενώ στις τέσσερις γωνίες δημιουργούνται πεσσόμορφες προεξοχές. Η διαμόρφωση του σηκού με ημικίονες κατά μήκος των μακρών τοίχων θυμίζει εκείνη του σηκού του ναού του Επικουρίου Απόλλωνα στις Βάσσες της Φιγαλίας, μόνο που εδώ οι ημικίονες έχουν διακοσμητική λειτουργία, καθώς δεν δημιουργούν κόγχες. Αλλά η αξιοσύνη του Σκόπα φαίνεται κυρίως στην πλούσια διακόσμηση της ανωδομής στο εσωτερικό του σηκού, με θαυμάσια ανάγλυφα κοσμήματα, που τον κάνουν έναν από τους κομψότερους εσωτερικούς χώρους της Ελληνικής αρχιτεκτονικής.
Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας
ΑΙΣΧΙΝΗΣ, ΚΑΤΑ ΚΤΗΣΙΦΩΝΤΟΣ
ΑΙΣΧΙΝ 3.177–182
Η ανάγκη για φειδώ στην απόδοση τιμητικών διακρίσεων – Η πρακτική του παρελθόντος
Σκιαγραφώντας την προσωπικότητα του Δημοσθένη με μελανά χρώματα, ο Αισχίνης αναφέρθηκε στη σκυθική καταγωγή της μητέρας του, στα ελαττώματά του και τη δειλία του. Τα παραπάνω, σύμφωνα με τον νόμο, τον απέκλειαν αυτομάτως από την τιμή της στεφανώσεως (βλ. ΑΙΣΧΙΝ 3.9–12). Και συνεχίζει:
[177] Ἐπεὶ δὲ στεφάνων ἀνεμνήσθην καὶ δωρεῶν, ἕως ἔτι
μέμνημαι, προλέγω ὑμῖν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ μὴ κατα-
λύσετε τὰς ἀφθόνους ταύτας δωρεὰς καὶ τοὺς εἰκῇ διδο-
μένους στεφάνους, οὔθ’ οἱ τιμώμενοι χάριν ὑμῖν εἴσονται,
οὔτε τὰ τῆς πόλεως πράγματα ἐπανορθωθήσεται· τοὺς
μὲν γὰρ πονηροὺς οὐ μή ποτε βελτίους ποιήσετε, τοὺς δὲ
χρηστοὺς εἰς τὴν ἐσχάτην ἀθυμίαν ἐμβαλεῖτε. ὅτι δ’
ἀληθῆ λέγω, μεγάλα τούτων οἶμαι σημεῖα δείξειν ὑμῖν.
[178] Εἰ γάρ τις ὑμᾶς ἐρωτήσειε, πότερον ὑμῖν ἐνδοξοτέρα
δοκεῖ ἡ πόλις εἶναι ἐπὶ τῶν νυνὶ καιρῶν ἢ ἐπὶ τῶν προ-
γόνων, ἅπαντες ἂν ὁμολογήσαιτε, ἐπὶ τῶν προγόνων.
ἄνδρες δὲ πότερον τότε ἀμείνους ἦσαν ἢ νυνί; τότε μὲν
διαφέροντες, νυνὶ δὲ πολλῷ καταδεέστεροι. δωρεαὶ δὲ
καὶ στέφανοι καὶ κηρύγματα καὶ σιτήσεις ἐν πρυτανείῳ
πότερα τότε ἦσαν πλείους ἢ νυνί; τότε μὲν ἦν σπάνια τὰ
καλὰ παρ’ ἡμῖν, καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς ὄνομα τίμιον· νυνὶ δ’
ἤδη καταπέπλυται τὸ πρᾶγμα, καὶ τὸ στεφανοῦν ἐξ ἔθους,
ἀλλ’ οὐκ ἐκ προνοίας, ποιεῖσθε.
ΑΙΣΧΙΝ 3.177–182
Η ανάγκη για φειδώ στην απόδοση τιμητικών διακρίσεων – Η πρακτική του παρελθόντος
Σκιαγραφώντας την προσωπικότητα του Δημοσθένη με μελανά χρώματα, ο Αισχίνης αναφέρθηκε στη σκυθική καταγωγή της μητέρας του, στα ελαττώματά του και τη δειλία του. Τα παραπάνω, σύμφωνα με τον νόμο, τον απέκλειαν αυτομάτως από την τιμή της στεφανώσεως (βλ. ΑΙΣΧΙΝ 3.9–12). Και συνεχίζει:
[177] Ἐπεὶ δὲ στεφάνων ἀνεμνήσθην καὶ δωρεῶν, ἕως ἔτι
μέμνημαι, προλέγω ὑμῖν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ μὴ κατα-
λύσετε τὰς ἀφθόνους ταύτας δωρεὰς καὶ τοὺς εἰκῇ διδο-
μένους στεφάνους, οὔθ’ οἱ τιμώμενοι χάριν ὑμῖν εἴσονται,
οὔτε τὰ τῆς πόλεως πράγματα ἐπανορθωθήσεται· τοὺς
μὲν γὰρ πονηροὺς οὐ μή ποτε βελτίους ποιήσετε, τοὺς δὲ
χρηστοὺς εἰς τὴν ἐσχάτην ἀθυμίαν ἐμβαλεῖτε. ὅτι δ’
ἀληθῆ λέγω, μεγάλα τούτων οἶμαι σημεῖα δείξειν ὑμῖν.
[178] Εἰ γάρ τις ὑμᾶς ἐρωτήσειε, πότερον ὑμῖν ἐνδοξοτέρα
δοκεῖ ἡ πόλις εἶναι ἐπὶ τῶν νυνὶ καιρῶν ἢ ἐπὶ τῶν προ-
γόνων, ἅπαντες ἂν ὁμολογήσαιτε, ἐπὶ τῶν προγόνων.
ἄνδρες δὲ πότερον τότε ἀμείνους ἦσαν ἢ νυνί; τότε μὲν
διαφέροντες, νυνὶ δὲ πολλῷ καταδεέστεροι. δωρεαὶ δὲ
καὶ στέφανοι καὶ κηρύγματα καὶ σιτήσεις ἐν πρυτανείῳ
πότερα τότε ἦσαν πλείους ἢ νυνί; τότε μὲν ἦν σπάνια τὰ
καλὰ παρ’ ἡμῖν, καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς ὄνομα τίμιον· νυνὶ δ’
ἤδη καταπέπλυται τὸ πρᾶγμα, καὶ τὸ στεφανοῦν ἐξ ἔθους,
ἀλλ’ οὐκ ἐκ προνοίας, ποιεῖσθε.
[179] οὐκ οὖν ἄτοπον οὑτωσὶ
διαλογιζομένοις, τὰς μὲν δωρεὰς νυνὶ πλείους εἶναι, τὰ δὲ
πράγματα τὰ τῆς πόλεως τότε μᾶλλον ἰσχύειν, καὶ τοὺς
ἄνδρας νῦν μὲν χείρους εἶναι, τότε δ’ ἀμείνους; ἐγὼ δὲ
τοῦθ’ ὑμᾶς ἐπιχειρήσω διδάσκειν. οἴεσθ’ ἄν ποτε, ὦ ἄν-
δρες Ἀθηναῖοι, ἐθελῆσαί τινα ἐπασκεῖν εἰς τὰ Ὀλύμπια,
ἢ ἄλλον τινὰ τῶν στεφανιτῶν ἀγώνων, παγκράτιον ἢ καὶ
ἄλλο τι τῶν βαρυτέρων ἄθλων, εἰ ὁ στέφανος ἐδίδοτο
μὴ τῷ κρατίστῳ, ἀλλὰ τῷ διαπραξαμένῳ; οὐδεὶς ἄν ποτ’
ἠθέλησεν.
διαλογιζομένοις, τὰς μὲν δωρεὰς νυνὶ πλείους εἶναι, τὰ δὲ
πράγματα τὰ τῆς πόλεως τότε μᾶλλον ἰσχύειν, καὶ τοὺς
ἄνδρας νῦν μὲν χείρους εἶναι, τότε δ’ ἀμείνους; ἐγὼ δὲ
τοῦθ’ ὑμᾶς ἐπιχειρήσω διδάσκειν. οἴεσθ’ ἄν ποτε, ὦ ἄν-
δρες Ἀθηναῖοι, ἐθελῆσαί τινα ἐπασκεῖν εἰς τὰ Ὀλύμπια,
ἢ ἄλλον τινὰ τῶν στεφανιτῶν ἀγώνων, παγκράτιον ἢ καὶ
ἄλλο τι τῶν βαρυτέρων ἄθλων, εἰ ὁ στέφανος ἐδίδοτο
μὴ τῷ κρατίστῳ, ἀλλὰ τῷ διαπραξαμένῳ; οὐδεὶς ἄν ποτ’
ἠθέλησεν.
[180] νῦν δ’ οἶμαι διὰ τὸ σπάνιον καὶ τὸ περιμάχητον
καὶ τὸ καλὸν καὶ τὸ ἀείμνηστον ἐκ τῆς νίκης ἐθέλουσίν
τινες τὰ σώματα παραθέμενοι καὶ τὰς μεγίστας ταλαι-
πωρίας ὑπομείναντες διακινδυνεύειν. ὑπολάβετε τοίνυν
ὑμᾶς αὐτοὺς εἶναι ἀγωνοθέτας πολιτικῆς ἀρετῆς, κἀκεῖνο
ἐκλογίσασθε, ὅτι, ἐὰν μὲν τὰς δωρεὰς ὀλίγοις καὶ ἀξίοις
καὶ κατὰ τοὺς νόμους διδῶτε, πολλοὺς ἀγωνιστὰς ἕξετε
τῆς ἀρετῆς, ἂν δὲ τῷ βουλομένῳ καὶ τοῖς διαπραξαμένοις
χαρίζησθε, καὶ τὰς ἐπιεικεῖς φύσεις διαφθερεῖτε.
[181] Ὅτι δὲ ὀρθῶς λέγω, ἔτι μικρῷ σαφέστερον ὑμᾶς
βούλομαι διδάξαι. πότερον ὑμῖν ἀμείνων ἀνὴρ εἶναι δοκεῖ
Θεμιστοκλῆς, ὁ στρατηγήσας ὅτ’ ἐν τῇ περὶ Σαλαμῖνα
ναυμαχίᾳ τὸν Πέρσην ἐνικᾶτε, ἢ Δημοσθένης, ὁ νυνὶ τὴν
τάξιν λιπών; Μιλτιάδης δέ, ὁ τὴν ἐν Μαραθῶνι μάχην
νικήσας, ἢ οὗτος; ἔτι δ’ οἱ ἀπὸ Φυλῆς φεύγοντα τὸν δῆμον
καταγαγόντες; Ἀριστείδης δ’ ὁ δίκαιος, ὁ τὴν ἀνόμοιον
ἔχων ἐπωνυμίαν Δημοσθένει;
καὶ τὸ καλὸν καὶ τὸ ἀείμνηστον ἐκ τῆς νίκης ἐθέλουσίν
τινες τὰ σώματα παραθέμενοι καὶ τὰς μεγίστας ταλαι-
πωρίας ὑπομείναντες διακινδυνεύειν. ὑπολάβετε τοίνυν
ὑμᾶς αὐτοὺς εἶναι ἀγωνοθέτας πολιτικῆς ἀρετῆς, κἀκεῖνο
ἐκλογίσασθε, ὅτι, ἐὰν μὲν τὰς δωρεὰς ὀλίγοις καὶ ἀξίοις
καὶ κατὰ τοὺς νόμους διδῶτε, πολλοὺς ἀγωνιστὰς ἕξετε
τῆς ἀρετῆς, ἂν δὲ τῷ βουλομένῳ καὶ τοῖς διαπραξαμένοις
χαρίζησθε, καὶ τὰς ἐπιεικεῖς φύσεις διαφθερεῖτε.
[181] Ὅτι δὲ ὀρθῶς λέγω, ἔτι μικρῷ σαφέστερον ὑμᾶς
βούλομαι διδάξαι. πότερον ὑμῖν ἀμείνων ἀνὴρ εἶναι δοκεῖ
Θεμιστοκλῆς, ὁ στρατηγήσας ὅτ’ ἐν τῇ περὶ Σαλαμῖνα
ναυμαχίᾳ τὸν Πέρσην ἐνικᾶτε, ἢ Δημοσθένης, ὁ νυνὶ τὴν
τάξιν λιπών; Μιλτιάδης δέ, ὁ τὴν ἐν Μαραθῶνι μάχην
νικήσας, ἢ οὗτος; ἔτι δ’ οἱ ἀπὸ Φυλῆς φεύγοντα τὸν δῆμον
καταγαγόντες; Ἀριστείδης δ’ ὁ δίκαιος, ὁ τὴν ἀνόμοιον
ἔχων ἐπωνυμίαν Δημοσθένει;
[182] ἀλλ’ ἔγωγε μὰ τοὺς θεοὺς
τοὺς Ὀλυμπίους οὐδ’ ἐν ταῖς αὐταῖς ἡμέραις ἄξιον ἡγοῦ-
μαι μεμνῆσθαι τοῦ θηρίου τούτου κἀκείνων τῶν ἀνδρῶν.
ἐπιδειξάτω τοίνυν Δημοσθένης εἴ που γέγραπταί τινα
τούτων τῶν ἀνδρῶν στεφανῶσαι. ἀχάριστος ἄρ’ ἦν ὁ
δῆμος; οὔκ, ἀλλὰ μεγαλόφρων, κἀκεῖνοί γε τῆς πόλεως
ἄξιοι· οὐ γὰρ ᾤοντο δεῖν ἐν τοῖς γράμμασι τιμᾶσθαι,
ἀλλ’ ἐν τῇ μνήμῃ τῶν εὖ πεπονθότων, ἣ ἀπ’ ἐκείνου
τοῦ χρόνου μέχρι τῆσδε τῆς ἡμέρας ἀθάνατος οὖσα δια-
μένει.
τοὺς Ὀλυμπίους οὐδ’ ἐν ταῖς αὐταῖς ἡμέραις ἄξιον ἡγοῦ-
μαι μεμνῆσθαι τοῦ θηρίου τούτου κἀκείνων τῶν ἀνδρῶν.
ἐπιδειξάτω τοίνυν Δημοσθένης εἴ που γέγραπταί τινα
τούτων τῶν ἀνδρῶν στεφανῶσαι. ἀχάριστος ἄρ’ ἦν ὁ
δῆμος; οὔκ, ἀλλὰ μεγαλόφρων, κἀκεῖνοί γε τῆς πόλεως
ἄξιοι· οὐ γὰρ ᾤοντο δεῖν ἐν τοῖς γράμμασι τιμᾶσθαι,
ἀλλ’ ἐν τῇ μνήμῃ τῶν εὖ πεπονθότων, ἣ ἀπ’ ἐκείνου
τοῦ χρόνου μέχρι τῆσδε τῆς ἡμέρας ἀθάνατος οὖσα δια-
μένει.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις
(
Atom
)










