Η Κερυνίτιδα έλαφος και το ιερό της Άρτεμης

Η έλαφος είναι από τα κατεξοχήν ζώα που συνδέονται με την Άρτεμη. Η θεά είναι ἐλαφηβόλος, κυνηγός των ελαφιών, αλλά η σχέση της με το ζώο δεν εξαντλείται στην ιδιότητα της κυνηγού. Η Άρτεμις είναι ταυτόχρονα κυρά της άγριας φύσης, προστάτιδα των ζώων και δύναμη που διαφυλάσσει τον ακαλλιέργητο, παρθένο χώρο από την ανεξέλεγκτη ανθρώπινη επέμβαση.

Γι' αυτό ιδιαίτερη σημασία αποκτά η Κερυνίτιδα έλαφος, την οποία ο Ηρακλής καλείται να συλλάβει ως έναν από τους άθλους του.

Η έλαφος δεν είναι ένα κοινό θήραμα. Είναι ιερή στην Άρτεμη, έχει χρυσά κέρατα και χάλκινες οπλές και κινείται ελεύθερη στα άγρια τοπία. Ο Ηρακλής, επομένως, δεν καλείται απλώς να νικήσει ένα ακόμη τέρας ή να εξοντώσει έναν επικίνδυνο αντίπαλο. Καλείται να συλλάβει το ιερό χωρίς να το καταστρέψει.

Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, ο βαθύτερος αποσυμβολισμός του άθλου.

Ο άνθρωπος, όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με τη φύση, έχει δύο δυνατότητες: να την κατακτήσει καταστρέφοντάς την ή να την προσεγγίσει με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορέσει να την κατανοήσει και να συνυπάρξει μαζί της.

Ο Ηρακλής δεν σκοτώνει την Κερυνίτιδα έλαφο. Την κυνηγά επί μακρόν και τελικά την αιχμαλωτίζει ζωντανή. Η δύναμή του, επομένως, δεν εκφράζεται μέσα από την καταστροφή αλλά μέσα από τον αυτοέλεγχο.

Η έλαφος μπορεί έτσι να θεωρηθεί ως εικόνα της άγριας και ελεύθερης φύσης της ψυχής. Είναι εκείνο το μέρος του ανθρώπου που δεν υποτάσσεται εύκολα, που κινείται ελεύθερο μέσα στα δάση του εσωτερικού του κόσμου.

Ο Ηρακλής πρέπει να την ακολουθήσει μέχρι να μπορέσει να την προσεγγίσει. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Άρτεμη.

Η θεά δεν παραδίδει εύκολα τα μυστικά της. Όπως η ίδια η φύση, δεν κατακτάται με τη βία. Ο άνθρωπος που θέλει να την πλησιάσει πρέπει πρώτα να μάθει τους ρυθμούς της, να γίνει παρατηρητής, να γνωρίσει τα ίχνη της και να περιορίσει τη δική του ορμή.

Έτσι, η Κερυνίτιδα έλαφος μπορεί να γίνει σύμβολο μιας πρώτης μορφής μύησης στη φύση.

Ο Ηρακλής ξεκινά ως κυνηγός που αναζητά το θήραμά του. Στο τέλος, όμως, η πραγματική δοκιμασία δεν είναι να νικήσει την έλαφο αλλά να δαμάσει τον ίδιο τον κυνηγό μέσα του.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η ουσία του άθλου:

Δεν συλλαμβάνει μόνο την έλαφο. Συλλαμβάνει την ίδια του την ορμή.

Η Άρτεμις, ως κυρία της άγριας φύσης, γίνεται έτσι η αθέατη παρουσία πίσω από τον άθλο. Η Κερυνίτιδα έλαφος είναι το ιερό ζώο που οδηγεί τον άνθρωπο από την επιθυμία της κατοχής προς την κατανόηση. Από το κυνήγι προς την προσέγγιση. Από την επιβολή προς τον σεβασμό.

Και το χρυσό των κεράτων της μπορεί να ολοκληρώσει τον συμβολισμό: το άγριο που παραμένει άγριο, αλλά αποκαλύπτει στον άνθρωπο μια εσωτερική αξία που δεν μπορούσε να δει όσο το αντιμετώπιζε απλώς ως θήραμα.

--------------------------
Φώτο: Αρσενικό Κόκκινο Ελάφι στον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας.
Ο πληθυσμός του κόκκινου ελαφιού (Cervus elaphus) στην Πάρνηθα αποτελεί τον σημαντικότερο, μεγαλύτερο και πιο ιστορικό πυρήνα του είδους στην Ελλάδα. Οι υπόλοιποι εναπομείναντες φυσικοί πληθυσμοί περιορίζονται σε μικρούς, απομονωμένους πυρήνες στη Ροδόπη και τη Θράκη.