Ο σύγχρονος μελετητής των κειμένων της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας, που δομεί τους εγκεφάλους των διανοητών, των μελετητών και αυτών που αγωνίζονται να διεισδύσουν στα εσώτερα επίπεδα της ανθρώπινης σκέψης για να βρεθούν μπροστά στις αρχές των νόμων του συλλογισμού για την κατανόηση της αλήθειας και της πραγματικότητας, θεωρώ απαραίτητο να αναζητήσει τις πηγές από τις οποίες αναβλύζει το γάργαρο νερό της Ελληνικής Φιλοσοφίας, σε κείμενα που μας χάρισαν, καθώς και τις βιογραφίες, τις ιστορικές εκθέσεις και τα απομνημονεύματα μεταγενεστέρων συγγραφέων που ασχολήθηκαν με συγκεκριμένους φιλοσόφους.
Τονίζω ότι, οι γνώσεις μας είναι περιορισμένες, για τον λόγο ότι δεν διασώθηκαν όλα τα έργα της Ελληνικής Φιλοσοφίας. Ευτυχώς, έχουμε στα χέρια μας σημαντικά κείμενα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, καθώς επίσης του Πλουτάρχου, του Φίλωνα μέχρι και των Νεοπλατωνικών, του Πλωτίνου, του Πορφυρίου, του Ιαμβλίχου και του Πρόκλου.
Δυστυχώς τα κείμενα των Προσωκρατικών, των Σωκρατικών, των Ακαδημαϊκών, των Περιπατητικών καθώς και των Στωϊκών, των Επικουρείων, των Σκεπτικιστών και των Εκλεκτικών, έχουν χαθεί σχεδόν ολοκληρωτικά. Πιστεύω όμως ότι, σε περίπτωση που ήταν δυνατόν, εμείς οι άνθρωποι του 21ου αιώνα, να είχαμε στα χέρια μας τα κείμενα όλων αυτών των απωλεσθέντων αριστουργημάτων, πάλι οι γνώση μας, που αφορά στην Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία, δεν θα ήταν ολοκληρωμένη.
Αυτό που μας οδηγεί σε αυτή τη σκέψη, βασίζεται σε δύο βασικές αιτίες: Η πρώτη αιτία είναι η ύπαρξη μιας ομάδας κορυφαίων φιλοσόφων όπως ο Πυθαγόρας, ο Θαλής, ο Σωκράτης, ο Πύρρων, ο Αρκεσίλαος, ο Καρνεάδης, ο Επίκτητος και ο μεγάλος δάσκαλος Αμμώνιος Σακκάς, από τους οποίους κανένας δεν έγραψε κείμενα.
Η δεύτερη αιτία, είναι αυτή που σχετίζεται με την πρώτη, ότι δηλαδή η αρχαίοι φιλόσοφοι δεν εξαντλούσαν τη διανοητική τους δραστηριότητα και τις πνευματικές τους συλλήψεις στο γράψιμο, αλλά αφιέρωναν την προσοχή τους στον προφορικό λόγο, στην προσωπική τους επικοινωνία με τους μαθητές τους, με αποτέλεσμα, στο τέλος κάθε διαλόγου να απουσιάζει το γραπτό αποτύπωμά τους.
Τι πρέπει λοιπόν σήμερα να μας απασχολήσει, ώστε να μπορέσουμε να καλύψουμε ένα μέρος από τα τεράστια αυτά πνευματικά χάσματα; Καταλήγουμε σε ένα δεύτερο κύκλο πηγών, που αφορούν εκείνους που “δεν έγραψαν αλλά μίλησαν” με μαθητές τους και εμείς από αυτούς τους μαθητές προσπαθούμε να αντλήσουμε πληροφορίες.
Για φιλοσόφους που τα έργα τους χάθηκαν, προσπαθούμε να σχηματίσουμε μία εικόνα από τα κείμενα που άφησαν οι μαθητές τους και σε πολλά σημεία τους σχετίζονται με όλα αυτά που είπαν οι δάσκαλοί τους. Για εκείνους που είχαν γράψει έργα τα οποία χάθηκαν, ανατρέχουμε στις μαρτυρίες κατοπινών συγγραφέων.
Τέλος, για την κάλυψη όλων αυτών των ελλείψεων από την απουσία γραπτών κειμένων των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, ανατρέχουμε σε εύρεση στοιχείων που μας παρέχουν οι Βιογραφίες, οι Ιστορικές εκθέσεις, τα Ανθολόγια και τα Υπομνήματα κατοπινών συγγραφέων που αναφέρονται στους κορυφαίους της Αρχαίας Ελληνικής Γνώσης.
Οι Δοξογραφίες, δηλαδή εκθέσεις που αφορούν στις γνώμες διαφόρων φιλοσόφων, αποτελούν ένα είδος Ιστοριογραφίας το οποίο πρώτος το εγκαινίασε ο Αριστοτέλης. Αυτό το διαπιστώνουμε στο πρώτο βιβλίο του έργου του “Μετά τα Φυσικά”.
Ο Θεόφραστος, μαθητής του Αριστοτέλη, ακολούθησε πιστά τα υποδείγματα του μεγάλου Διδασκάλου του και έγραψε ένα έργο με τίτλο: “Φυσικών Δόξας”. Στα κείμενα αυτού του βιβλίου αναφέρονται οι γνώμες και οι απόψεις μεγάλων φιλοσόφων από τον Θαλή τον Μιλήσιο μέχρι τον Πλάτωνα.
Από το σύνολο των 18 βιβλίων αυτών των έργων, σώθηκε μόνο ένα μέρος που είναι γνωστό με τον τίτλο: “Περί Αισθήσεων”. Στο σύνολο των έργων περιλαμβάνεται το πρότυπο για το “Περί των αρεσκόντων φιλοσόφοις φυσικών δογμάτων” του ψευδο-Πλουτάρχου (2ος αιώνας μ.Χ.) καθώς και για την επιτομή του πρώτου βιβλίου των “Εκλογών” του Στοβαίου (5ος αιώνας π.Χ.).
Το Δοξογραφικό αυτό υλικό το έχει συλλέξει ο H. Diels σε μία μνημειώδη έκδοση με τίτλο “Doxographi Gracei”. Από τις υπάρχουσες Βιβλιογραφίες, ένα από τα σπουδαιότερα δημιουργήματα που βρίσκονται στις συλλογές μας, είναι το έργο του Διογένη του Λαέρτιου με τίτλο “Βίοι και Γνώμαι των εν φιλοσοφία ευδοκιμησάντων κατά των εκάστη αιρέσει αρεσκόντων εν επί τόμω συναγωγή”.
Το έργο αυτό αποτελείται από δέκα βιβλία, η συγγραφή του ανάγεται στην περίοδο του 3ου αιώνα μ.Χ. και βρίσκεται στο τέλος μιας σειράς από ανάλογα εγχειρίδια Ιστορίας της Φιλοσοφίας, που δεν μπόρεσαν να φθάσουν στα χέρια μας ως τις μέρες μας.
Έχουμε επίσης ορισμένες Βιβλιογραφίες γραμμένες από τον Λουκιανό, τον Φιλόστρατο, τον Πορφύριο και τον Ιάμβλιχο καθώς και ένα μέρος των έργων “Σύνταξις των Φιλοσόφων” του Φιλόδημου (1ος αιώνας π.Χ.).
Πνευματικό υλικό σε μορφή Ανθολογίας από την Aρχαία Φιλοσοφία, συναντούμε σε έργα όπως οι “Noctes Atticae” του Gelius, γύρω στο 150 μ.Χ., οι “Δειπνοσοφιστές” του Αθηναίου, γύρω στο 200 μ.Χ., η “Ποικίλη Ιστορία” του Αιλιανού, 2ος αιώνας μ.Χ., η “Εκλογές” του Στοβαίου, 5ος αιώνας μ.Χ. καθώς και έργα του Κικέρωνα, του Πλουτάρχου, του Γαληνού, του Σεξτου Εμπειρικού, του Κλήμη του Αλεξανδρέως, του Ιππολύτου Ρώμης και άλλων Πατέρων της Εκκλησίας.
Ολοκληρώνοντας, αναφέρομαι στα πολύτιμα για την κατανόησή μας θέματα Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας, που είναι τα Υπομνήματα και τα Σχόλια πάνω σε έργα των κλασικών Ελλήνων φιλοσόφων, γραμμένα από τον Αλέξανδρο τον Αφροδισιέα, τον Σιμπλίκιο, τον Θεμίσθιο, τον Φιλόπονο, τον Πρόκλο, τον Αλβίνο, τον Ολυμπιόδωρο, καθώς και πολλούς άλλους.
Ίσως, κάπου μέσα στον Ευρωπαϊκό χώρο, υπάρχουν με επιμέλεια κρυμμένες περγαμηνές, σχέδια, συγγράμματα και βιβλία που ανάγονται σε Αρχαίους Έλληνες συγγραφείς τα οποία ίσως, μέλει κάποτε, να τα αποδείξει η τρέχουσα Ιστορία.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου