I. Το Φύλλο και το Ποτάμι
Σε ένα στρώμα γιόγκα, στο πρώτο λεπτό της ακινησίας, συμβαίνει κάτι παράξενο. Κλείνεις τα μάτια για να ξεκουραστείς και ο νους αρνείται. Συνεχίζει να μιλά. Ένα σχέδιο για αύριο, μια παλιά παρατήρηση που ακόμα πληγώνει, μισή μελωδία, η αμυδρή κενότητα της πείνας. Τις περισσότερες ώρες της ημέρας δεν βλέπουμε τίποτα από όλα αυτά. Είμαστε μέσα τους, παρασυρόμαστε σαν φύλλο στο ρεύμα, και ονομάζουμε το ρεύμα «εγώ».
Η πρώτη πρακτική της εσωστρεφούς στροφής είναι απλή. Κάτσε. Νιώσε τον αέρα να φτάνει στα ρουθούνια, την αργή ανύψωση των πλευρών, τη μικρή παύση πριν η αναπνοή βγει ξανά. Έπειτα παρατήρησε τι κάνει ο νους όσο συμβαίνουν όλα αυτά. Δεν υπάρχει τίποτα να διορθώσεις. Απλώς παρακολουθείς, όπως θα παρακολουθούσες τον καιρό από ένα παράθυρο.
Κάνε το αυτό για λίγα λεπτά και η πρώτη ανακάλυψη είναι σεμνή. Οι σκέψεις δεν σταμάτησαν, αλλά υπάρχει τώρα μια μικρή απόσταση ανάμεσα σε σένα και αυτές. Το σώμα, γειωμένο στο βάρος του και στην αναπνοή του, γίνεται ένας τόπος από τον οποίο μπορείς να κοιτάξεις. Η ηρεμία έρχεται αργότερα, αν έρθει καθόλου. Πρώτα έρχεται η προσοχή.
Αφορισμός
Ένα φύλλο δεν μπορεί να δει το ποτάμι. Στάσου στην όχθη.
II. Βλέποντας Χωρίς να Εξηγείς
Υπάρχει ένας πειρασμός, και σχεδόν όλοι υποκύπτουν σε αυτόν. Όταν σηκώνεται ο θυμός, ρωτάμε γιατί. Εξαιτίας αυτού που είπε, εξαιτίας της παιδικής μου ηλικίας, επειδή κοιμήθηκα άσχημα. Οι ερωτήσεις είναι ενδιαφέρουσες και μας τραβούν βαθύτερα στην ιστορία. Η προσοχή επιστρέφει μέσα στο περιεχόμενο και μένει εκεί, απασχολημένη και πεπεισμένη.
Η παρακολούθηση ζητά λιγότερα. Ο θυμός είναι εδώ. Μια σύσφιξη στη γνάθο, θερμότητα στο στήθος. Αυτό είναι όλο. Και τότε κάτι περίεργο εμφανίζεται: ο θυμός κάθεται μέσα σε ένα ευρύτερο δωμάτιο, και το δωμάτιο είναι ήσυχο. Η διαφορά είναι μικρή και αποφασίζει σχεδόν τα πάντα. Η ανάλυση κρατά την προσοχή καρφωμένη σε αυτό που σκέφτεται κανείς. Η παρατήρηση αφήνει τη λαβή να χαλαρώσει, λίγο-λίγο, σαν μυς που κρατούσε για πολύ καιρό.
Αυτό είναι πιο δύσκολο απ’ ό,τι ακούγεται, γιατί η εξήγηση μοιάζει με κατανόηση, και η κατανόηση μοιάζει με πρόοδο. Ωστόσο ένας νους που εξηγεί τον θυμό του εξακολουθεί να είναι θυμωμένος, απλώς πιο εύγλωττος. Η πρακτική ζητά ένα διαφορετικό είδος υπομονής: να μείνεις με το απλό γεγονός αυτού που συμβαίνει, στο σώμα και στη σιωπή γύρω του, αρκετά ώστε το γεγονός να δείξει το δικό του σχήμα.
Αφορισμός
Η εξήγηση σε κρατά μέσα στην ιστορία. Η παρατήρηση ανοίγει μια πόρτα στον τοίχο.
III. Σκέψη, Συναίσθημα, Επιθυμία, Φόβος
Πάρε τα ένα-ένα. Μια σκέψη φτάνει απρόσκλητη, τελειώνει την πρότασή της και φεύγει. Παρακολούθησε αρκετά και βλέπεις ότι κανείς δεν την συνέθεσε τη στιγμή που εμφανίστηκε. Ένα συναίσθημα έχει σώμα: ζεστασιά, ένα σφιγμένο στομάχι, μια ελαφρότητα κοντά στον λαιμό. Η επιθυμία γέρνει προς τα εμπρός. Γέρνει ολόκληρη τη στάση προς το αντικείμενό της, και η αίσθηση της ισορροπίας μετατοπίζεται μαζί της. Ο φόβος συστέλλεται. Οι ώμοι σηκώνονται, η αναπνοή κονταίνει, και ο οργανισμός προετοιμάζεται για κάτι που δεν έχει συμβεί.
Καθένα από αυτά αναδύεται, κρατά το σχήμα του για λίγο και φεύγει. Κανένα δεν μένει. Και αν κανένα δεν μένει, γίνεται δύσκολο να πεις ποιο από αυτά ήταν ποτέ το πρόσωπο που παρακολουθούσε.
Τίποτα εδώ δεν χρειάζεται να εξαναγκαστεί. Μια σκέψη που παρακολουθείται σε καλό φως χάνει λίγο από την εξουσία της, και ένα συναίσθημα στο οποίο δίνεται χώρος τείνει να περάσει. Ακόμα και ο φόβος, όταν κρατιέται ανοιχτά με σταθερή αναπνοή, δείχνει τον εαυτό του περισσότερο ως αίσθηση και ιστορία παρά ως ετυμηγορία. Ο νους συνεχίζει να παράγει το υλικό του. Αυτό που αλλάζει είναι ποιος φαίνεται να στέκεται μέσα σε αυτό.
Αφορισμός
Αυτό που έρχεται και φεύγει δεν μπορεί να είναι εκείνος που το βλέπει να έρχεται και να φεύγει.
IV. Το Τελευταίο Πράγμα που Πρέπει να Ιδωθεί
Η αίσθηση του «εγώ» είναι πεισματάρα. Οι σκέψεις είναι εύκολο να πιαστούν, όπως και οι διαθέσεις. Αλλά η αίσθηση ότι είσαι κάποιος, ένα κέντρο πίσω από τα μάτια στο οποίο συμβαίνουν τα πάντα, κρύβεται σε φως. Κάθεται τόσο κοντά που περνά για τον ίδιο τον παρατηρητή. Το να την αναζητάς είναι σαν να προσπαθείς να δεις τα ίδια σου τα μάτια χωρίς καθρέφτη.
Συχνά εμφανίζεται ως μια αμυδρή σύσφιξη, ένας τόνος στο σώμα, ένα μικρό «δικό μου» κολλημένο σε μια σκέψη. Ιδωμένη έτσι μοιάζει περισσότερο με δραστηριότητα παρά με αντικείμενο, μια χειρονομία που ο νους συνεχίζει να επαναλαμβάνει. Τι βρίσκεται από κάτω της θα το αφήσω ανοιχτό. Ο Βουδισμός και η Βεδάντα, προσεγγίζουν την ερώτηση από δύο πολύ διαφορετικές κατευθύνσεις, και αξίζει την πλήρη προσοχή τους. Προς το παρόν αρκεί να κοιτάξεις, και να αφήσεις το κοίταγμα να παραμείνει ημιτελές.
Ίσως βοηθά να θυμάσαι ότι αυτό είναι το αντικείμενο που περισσότερο αρνείται να παρακολουθηθεί, γιατί όλα τα άλλα στηρίζονται πάνω του. Αφαίρεσέ το, έστω για μια στιγμή, και το δωμάτιο μοιάζει παράξενα πλατύ. Κάποιοι γελάνε σε εκείνη τη στιγμή, άλλοι αισθάνονται ανησυχία. Και οι δύο αντιδράσεις αξίζουν να παρατηρηθούν, με την ίδια ήπια προσοχή που δίνεται σε μια αναπνοή.
Αφορισμός
Το μάτι δεν βρίσκεται ανάμεσα στα πράγματα που βλέπει. Συνέχισε να κοιτάς.
V. Σκουπίζοντας το Πάτωμα
Μια προειδοποίηση, λοιπόν. Ο νους είναι εξαιρετικός αφηγητής. Κάθεσαι, παρατηρείς, και μέσα σε δευτερόλεπτα μια φωνή σχολιάζει: τώρα παρατηρώ το άγχος, καλά, το κάνω σωστά, γιατί δεν είμαι πιο ήρεμος. Η παρακολούθηση έχει μετατραπεί σε ένα ακόμη στρώμα σκέψης. Δεν υπάρχει λόγος να το πολεμήσεις. Παρακολούθησε και τον αφηγητή, με την ίδια ευλυγισία που φέρνεις σε μια δύσκολη στάση: σταθερά, χωρίς ένταση.
Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι ο προορισμός. Είναι ένα καθάρισμα, σαν να σκουπίζεις ένα πάτωμα πριν καθίσεις πάνω του. Αυτό που καθαρίζει είναι στην αρχή δύσκολα αντιληπτό. Μια λεπτή σιωπή κάτω από τον θόρυβο, μια ακινησία που ήταν εκεί από πάντα, περιμένοντας να αραιώσει η ακαταστασία. Για εκείνη τη σιωπή θα μιλήσει το επόμενο υποκεφάλαιο.
Αυτό που μένει μετά δεν είναι δραματικό. Ένα πρωινό με περισσότερο φως ίσως. Ένα σώμα που κρατά την ισορροπία του λίγο πιο εύκολα, ένας νους που διακόπτει τον εαυτό του λιγότερο συχνά. Η πρακτική μόνο προετοιμάζει το έδαφος, και το έδαφος είναι υπομονετικό.
Αφορισμός
Σκούπισε το πάτωμα. Η ησυχία καθόταν ήδη εκεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου