Συγχωρέστε τον εαυτό σας

Μικρά λάθη, σοβαρά παραπτώματα, ύβρεις, ψέματα και άλλα πολλά που αιμορραγούν στη συνείδησή σας σαν ανοιχτές πληγές και σας γεμίζουν ενοχές. Με τον καιρό αυτό γίνεται ένα πάρα πολύ βαρύ φορτίο που κουβαλάτε στη ζωή σας επ` αόριστον.
Η συγχώρεση λυτρώνει, ελευθερώνοντας μας από το βάρος και μας δίνει την ευκαιρία να αποκαταστήσουμε τη σχέση μας με τους άλλους αλλά και με τον εαυτό μας. Στην πραγματικότητα, η συγχώρεση που μας δίνουν οι άλλοι είναι σχεδόν άχρηστη όταν εμείς οι ίδιοι δεν είμαστε σε θέση να μας συγχωρήσουμε. Ανάλογα με την ένταση της ενοχής, η πορεία προς την συγχώρεση μπορεί να είναι μόνο ένα βήμα ή να είναι ένα μακρύ και δύσκολο ταξίδι. Είτε έτσι είτε αλλιώς η διαδικασία της αυτό-συγχώρεσης έχει τα εξής τρία στάδια:

Αποδοχή
Τα λάθη είναι μέρος της ζωής. Είναι σχεδόν κάτι έμφυτο στον άνθρωπο. Ως εκ τούτου πρέπει να αποδεχθούμε πως τα λάθη είναι μέρος της ζωή μας. Καλό θα ήταν να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη συμπεριφορά μας (και την δίκη μας και των άλλων) και τους λόγους που οδηγούμαστε εκεί. Το να αναλάβουμε την ευθύνη για τις πράξεις μας είναι σωστό, το να τιμωρούμε τον εαυτό μας για τα λάθη του είναι κάτι που δεν αποσκοπεί στην βελτίωσή μας. Εν ολίγοις, ξεκινήστε να ακούτε τον εαυτό σας, προσπαθώντας να τον κατανοήσετε. Ακούστε και αποδεχθείτε όποιον ανοίγει ειλικρινά την καρδιά του.

Μάθηση
Το να συγχωρούμε δεν σημαίνει να ξεχνάμε. Η συγχώρεση μας ανοίγει το δρόμο για να κάνουμε τις απαραίτητες αλλαγές ωστέ να μην ξανακάνουμε το ίδιο λάθος. Η συγχώρεση μεταμορφώνει το σφάλμα και το κάνει ένα θετικό μάθημα… Το διαμορφώνει σε μια εμπειρία που μας κάνει σοφότερους. Δεν υπάρχει σφάλμα που να μην μας μαθαίνει κάτι.

Συμφιλίωση
Η συμφιλίωση ολοκληρώνει τη διαδικασία, αφού μετατρέπει την αρνητικότητα που συνήθως δίνουν οι άνθρωποι στην έννοια της ευθύνης, σε κάτι εποικοδομητικό. Η συμφιλίωση κάνει εφικτό να αφήσουμε το παρελθόν μας πίσω και να πορευτούμε με αγάπη και ειρήνη με τον εαυτό μας.
Ο στόχος δεν είναι να αισθανθούμε υπερήφανοι για κάποιο λάθος ή για κάποια «βλάβη» που προκαλέσαμε σε κάποιον, αλλά να ξεπεράσουμε αυτήν την κατάσταση αναλαμβάνοντας τις ευθύνες που μας αναλογούν και την επόμενη φορά να πράξουμε κάτι σωστότερο και καλύτερο. Συγχωρήστε και προχωρήστε σε μια νέα καλύτερη συμπεριφορά…

Ο ανόητος ούτε συγχωρεί ούτε ξεχνά.
Ο αφελής και συγχωρεί και ξεχνά.
Ο έξυπνος συγχωρεί, αλλά δεν ξεχνά.

Thomas Szasz

Η ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ

Όλοι όσοι θέλησαν, χιλιετηρίδες τώρα, να φιλοσοφήσουν, απλά προσπάθησαν να διαφωτίσουν αυτή την επίγνωση του Είναι... Από εδώ αρχίζει η αληθινή φιλοσοφία, η αληθινή θρησκεία, η αληθινή ζωή...

Είτε το θέλουμε, αγαπητοί φίλοι, είτε όχι, είμαστε ριγμένοι χωρίς την παρούσα θέλησή μας, στο Είναι. Όλοι μας, ακόμα κι ο αμόρφωτος βοσκός πάνω στον Όλυμπο, έχουμε επίγνωση του Είναι. Έχουμε επίγνωση ότι υπάρχουμε, ότι ζούμε κι ότι δρούμε μέσα στο όποιο περιβάλλον...
Όλοι όσοι θέλησαν, χιλιετηρίδες τώρα, να φιλοσοφήσουν, απλά προσπάθησαν να διαφωτίσουν αυτή την επίγνωση του Είναι... Αυτό είναι μία τελείως φυσική πορεία (αναγκαιότητα) και δεν υπάρχει πουθενά «πρέπει»...
Αν ο Πλάτωνας θεμελίωσε την «Θεωρία περί του είναι» (του «τελείως είναι»), ή αν ο Βούδας μίλησε γιά το Ασαμσκρίτα (που πραγματοποιείται με το νιρβάνα), κι άλλοι μίλησαν αλλιώς γιά την Πραγματικότητα, απλά προσπάθησαν να διαφωτίσουν αυτή την επίγνωση του Είναι, που υπάρχει μέσα σε όλους τους ανθρώπους...
Δεν μιλάμε γιά θεωρίες λοιπόν, μιλάμε γιά το πως, εμείς προσωπικά, μπορούμε να κατανοήσουμε αυτό το Είναι... Η επίγνωση του Είναι, μέσα στον καθένα μας, είναι η πύλη, ο δρόμος, και η ολοκλήρωση, προς την Πλήρη Αντίληψη του Είναι, όχι του προσωπικού, ατομικού είναι, αλλά του Είναι σαν Καθαρού Είναι...
Από εδώ αρχίζει η αληθινή φιλοσοφία, η αληθινή θρησκεία, η αληθινή ζωή...

Το Είναι (σαν Καθαρό, Αντικειμενικό Είναι), δεν το δημιουργήσαμε εμείς, δεν είναι προϊόν προσωπικής αντίληψης. Είμαστε εξ’ αρχής ριγμένοι στο Είναι, Είμαστε, υπάρχουμε, αντιλαμβανόμαστε ένα αντικειμενικό γεγονός (έστω κι αν δεν μπορούμε να το αντιληφθούμε παρά μόνο μέσα από προσωπικές προοπτικές και δεν μπορούμε να το «ερμηνεύσουμε» προς το παρόν). Αντιλαμβανόμαστε ένα αντικειμενικό γεγονός... εκτός κι αν είμαστε πλάσματα της φαντασίας μας, οπότε είμαστε ανύπαρκτοι...
Τώρα: Πως αντιλαμβανόμαστε αυτό το αντικειμενικό κατ’ αρχήν Είναι; Μέσα από κάποιες προσωπικές λειτουργίες (εγώ, διανόηση, αντίληψη, κλπ), που έχουν το φυσικό τους αντίστοιχο στον εγκέφαλό μας... Όταν η επίγνωση διοχετεύεται και λειτουργεί μέσα από αυτούς τους προσωπικούς μηχανισμούς (που έχουν το φυσικό τους αντίστοιχο στον εγκέφαλό μας), έχουμε απλά επίγνωση των καταστάσεων του Είναι... Αναγκαστικά αυτό οδηγεί σε μία προσωπική αντίληψη της πραγματικότητας (κι ο καθένας ζει στον δικό του κόσμο)... Αυτός είναι ο απλός δρόμος, του φυσικού, απλού, ανθρώπου. Με αυτό τον τρόπο όμως δεν διαφωτίζεται το Είναι σαν Είναι, αλλά απλά βιώνονται κάποιες καταστάσεις του Είναι, στην παρούσα ζωή...

Προφανώς ο δρόμος που δίδαξαν όλοι οι μεγάλοι σοφοί του πλανήτη ήταν άλλος...Μίλησαν γιά επίγνωση που θα απελευθερωνόταν από όλους τους προσωπικούς μηχανισμούς που «παραμορφώνουν» την πραγματικότητα:
Το αν είναι δυνατόν αυτό μπορεί να συζητηθεί.
Το που οδηγεί αυτό επίσης συζητείται.
Το τι σημαίνει ακριβώς αυτό διερευνάται.
Αγαπητοί φίλοι, όλοι αυτοί που μίλησαν γιά μία ανώτερη επίγνωση της Πραγματικότητας, μίλησαν γιά Επίγνωση του Είναι (σαν Καθαρού Είναι)... δεν μίλησαν γιά κάποια κατάσταση του Είναι... Γιά να το καταλάβει κάποιος πρέπει να το βιώσει...
Μετά, αυτή η επίγνωση δεν έχει υποκειμενικά στοιχεία, παραμορφώσεις, γι’ αυτό είναι η βάση της αντικειμενικής αντίληψης της Πραγματικότητας..
Μετά, σε αυτή την ανώτερη επίγνωση, η αντίληψη της ατομικότητας έχει μεταμορφωθεί πλήρως.
Η ανώτερη επίγνωση σχετίζεται με το Ευρύτερο Είναι. Αυτό το Ευρύτερο Είναι, που αποκαλύπτεται εδώ, είναι Αντικειμενικό κι ασφαλώς υπερβαίνει τα όρια της επίγνωσής μας (που έχει το φυσικό της αντίστοιχο στον εγκέφαλό μας). Το Αντικειμενικό Είναι, δεν εξαρτάται από φυσικούς φορείς... Κι είναι η Εξωτερική Όψη Αυτού που οι άνθρωποι αποκαλούν ''Θεό''...
Με άλλα λόγια οδηγούμαστε έτσι στην αντίληψη της Υποκρυπτόμενης Πραγματικότητας πίσω από τον φυσικό κόσμο... Εδώ είναι η Αρχή της Υπερβατικότητας...

Όποιος θέλει μπορεί να το δοκιμάσει.

Το μοντέλο του Schopenhauer

«Γνωρίζουμε λοιπόν όλοι, πως όσο περισσότερο προικισμένος είναι ένας άνθρωπος, τόσο μεγαλύτερη κατάρα τον δέρνει. Γιατί αυτός βλέπει τους άλλους να μην έχουν γνώσεις, να είναι ελεεινοί και μικροί, όσο και αυτοί τον βλέπουν ανώτερο και άπιαστο.

Δυστυχώς, όμως, δεν είναι δυνατόν να εκφράζει αυτήν τη γνώμη του για τους άλλους, φθάνει σε ένα όριο και σταματάει. Το ίδιο κάνουν και οι άλλοι.

Άραγε, όπως φαίνεται, είναι ένας απομονωμένος και μοναχικός άνθρωπος, καταδικασμένος να ζει σε ένα νησί όπου δεν απαντάει κανέναν και ο κάθε πίθηκος από μακριά τού μοιάζει για άνθρωπος;»

Με αυτόν τον τρόπο εκφράζεται ο Schopenhauer στο βιβλίο του με τίτλο Ο άνθρωπος και η κοινωνία.

 Η παράγραφος παρουσιάζεται ως ακραία για αυτούς που ονομάζονται άνθρωποι και δεν έχουν διαβάσει το έργο του και δεν γνωρίζουν τη ζωή του φιλόσοφου.

Ενώ μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πόνος του είναι πιο προσιτός και κατανοητός. Υποφέρει ο άνθρωπος μόνο, διότι το άτομο είναι ευτυχισμένο. Η σημαντικότερη διαφορά προέρχεται από την ύπαρξη της κοινωνίας, η οποία λειτουργεί μόνο και μόνο για το άτομο.

Μέσα στο πλαίσιο της κοινωνίας, ο άνθρωπος είναι εξ ορισμού απομονωμένος, ειδικά αν είναι προικισμένος ή με ειδικές ανάγκες. Η ελευθερία του ως πολιτικό ον δεν έχει νόημα για την κοινωνία. Εκείνη αδιαφορεί για την οντότητά του, σημασία έχει να μην υπάρχει διαφορά. Διότι η διαφορά κάνει τη διαφορά και υπάρχουν επιπτώσεις πάνω σε όλο το σύνολο.

Η κοινωνία αδιαφορεί για την ανάδειξη και την εξέλιξη των ανθρώπων εφόσον ο σημαντικότερος στόχος της είναι η διατήρηση του συστήματος. Τα προικισμένα άτομα είναι εξ ορισμού επικίνδυνα ακόμα και αν οι εφευρέσεις οφείλονται σε αυτά.

Επιπλέον, αν η ανθρωπιά τους έλθει σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της κοινωνίας, τότε είναι καταδικασμένα. Το επιχείρημα της ανωτερότητας δεν ισχύει διότι προβάλλεται μόνο μονόπλευρα. Οι γυάλινοι πύργοι είναι ισχυροί διότι τους παράγει η κοινωνία για να αποφύγει την ανάμειξη των προικισμένων με τα προβλήματα. Η αυτάρκεια των έργων των προικισμένων ενοχλεί την εξειδίκευση της καθημερινότητας.

Η παράγραφος του Schopenhauer εξηγείται καλύτερα μέσα σε όλο αυτό το πλαίσιο και ερμηνεύεται ως μια απεγνωσμένη προσπάθεια του φιλόσοφου να εκφράσει τα δεινά της μοναξιάς των ανθρώπων μέσα στην αδιαφορία της μάζας.

Οι άνθρωποι, σπάνιοι εξ αρχής, δεν μπορούν παρά μόνο να ζήσουν διαχρονικά και συνεπώς δεν υπάρχουν μέσα στο παρόν της κοινωνίας. Ο μόνος στόχος και σκοπός τους δεν μπορεί να είναι παρά μόνο η εξέλιξη της ανθρωπότητας. Αυτή πρέπει να ξεπεράσει τα εμπόδια της εξουσίας της κοινωνίας.

Ο Schopenhauer βρίσκεται στο πλαίσιο της ουσίας και μόνο εκεί τα νοητικά σχήματα είναι εντελώς διαφορετικά από τα συμβατικά. Και για να κρίνουμε τον φιλόσοφο, πρέπει να εισχωρήσουμε στη νοόσφαιρα της ανθρωπότητας και όχι στο δόγμα της κοινωνίας.

Ο καθένας, την κάθε στιγμή, δημιουργεί σύμφωνα με αυτό που φαντάζεται!

Πρόσεξε να μην μπερδέψεις την έννοια της δημιουργικής φαντασίας!

Κάθε φορά που κάτι φαντάζεσαι, το δημιουργείς από το πουθενά στο μυαλό σου.

Κάθε σκέψη ή εικόνα που σε κατακλύζει είναι δημιουργική, γιατί φτιάχνει από το τίποτα μια παράσταση.

Μην νομίζεις ότι δημιουργικοί είναι μόνο αυτοί που έχουν κάποια θετικά και αναπτυξιακά οράματα!

Έχουμε συνηθίσει να τους ονομάζουμε έτσι, κάνοντας ένα τεράστιο λάθος.

Ο καθένας, την κάθε στιγμή, δημιουργεί σύμφωνα με αυτό που φαντάζεται!

Μια καρέκλα, είναι η υλοποίηση της φαντασίας του επιπλοποιού και ένα σπαθί, είναι η υλοποίηση της φαντασίας του σιδερά, αλλά και ένα χαμένο απόγευμα μπροστά στις σαχλαμάρες κάποιου ανούσιου τηλεοπτικού προγράμματος, είναι αποτέλεσμα της φαντασίας αυτού που το κάνει!

Δεν σε υποχρέωσε κανείς να δεις τηλεόραση, ή να κοιτάς άπραγος το πουθενά, όταν ο διπλανός σου κάνει όνειρα για το πώς θα φτιάξει μια καρέκλα!

Βλέπεις γύρω σου κάποιον που θεωρείς ότι έχει πετύχει; Κόλλα πάνω του σαν βδέλλα!

Βλέπεις γύρω σου κάποιον που θεωρείς ότι έχει πετύχει;

Το “πετύχει” μπορεί να είναι στα οικονομικά, στα επαγγελματικά, στις σχέσεις, στους ανθρώπους, στην υγεία, στα κοινωνικά, σε κάτι από αυτά ή και σε όλα αυτά.

Κόλλα πάνω του σαν βδέλλα!

Ρούφα ότι έχει να σου δώσει, μάθε, κράτα ανοιχτά τα μάτια σου και τα αυτιά σου για να δεις πως και τι κάνει!

Δώσε του τις απορίες σου, ρώτα τον συνέχεια, μην το θεωρείς ντροπή!

Αυτός ξέρει, αυτός έχει απαντήσεις!

Είναι πανεπιστήμονας στον τομέα του!

Έχει φτάσει πριν από σένα εκεί που θες εσύ να πας, και παρότι ο δρόμος είναι ατομικός για τον καθένα μας, έχει πολύ χρήσιμες πληροφορίες να σου δώσει.

Αλλιώς, δεν ξέρω, θα σε συμβουλέψει για την επαγγελματική σου άνοδο αυτός που βρίσκεται πιο χαμηλά και από εσένα;

Και γιατί δεν έχει ανέβει ο ίδιος μέχρι τώρα;

Θα σου πει για την αύξηση των οικονομικών σου αυτός που έχει χαμηλότερο εισόδημα από εσένα;

Για τη διατήρηση της υγείας σου, δεν πρέπει να σου μιλήσει αυτός που έχει καλή υγεία με αυτό που κάνει;

Για τις σχέσεις, τους ανθρώπους και την κοινωνία θα σου δώσει συμβουλές αυτός που δεν του χάρισαν ποτέ ούτε ένα χαμόγελο και που ποτέ και εσύ δεν ένοιωσες τη ζέση της καρδιάς του;

Το ακριβέστερο ρολόι πάνω στη Γη είναι άχρηστο!

Δεν μπορούμε να μετρήσουμε με αυτό τον χρόνο συγχρονίζοντας όλα τα ρολόγια του πλανήτη, θα μας επιτρέψει όμως να αποδείξουμε πειραματικά τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας
Η ακριβής μέτρηση του χρόνου ήταν μια ανεκπλήρωτη επιθυμία των ανθρώπων για πάρα πολλούς αιώνες, από τα βάθη της Ιστορίας ως την Αναγέννηση. Εκείνη την εποχή ο Χόιχενς κατασκεύασε το πρώτο ακριβές ρολόι, βασισμένος στην παρατήρηση του Γαλιλαίου ότι οι ταλαντώσεις ενός εκκρεμούς είναι ισόχρονες. Από τότε ξεκίνησε μια συνεχής προσπάθεια για την κατασκευή ρολογιών όλο και μεγαλύτερης ακρίβειας, επειδή έτσι φανταζόμασταν ότι θα μπορούσαμε κάποτε να καταφέρουμε όλα τα ρολόγια του κόσμου να έχουν την ίδια ένδειξη όταν δείχνουν μια κοινά αποδεκτή ώρα, όπως είναι π.χ. η ώρα Γκρίνουιτς.

Τα άτομα του στροντίου στο ομώνυμο ατομικό ρολόι φωτίζονται με ένα κυανό λέιζερ

Ποτέ όμως δεν είχαμε φανταστεί ότι η πολύ μεγάλη ακρίβεια στη μέτρηση του χρόνου είναι δυνατό να αποτελεί μειονέκτημα και όχι πλεονέκτημα ενός ρολογιού. Η κατασκευή στο Εθνικό Ινστιτούτο Πρότυπων Μονάδων των ΗΠΑ ενός ρολογιού που «πάει πίσω» στην επιφάνεια της Γης και «μπροστά» στην κορυφή ενός βουνού μάς έδειξε ότι η υπερβολική ακρίβεια στη μέτρηση του χρόνου είναι δυνατό να αποδειχθεί όχι μόνο άχρηστη αλλά και ανεπιθύμητη.
Η σχετικότητα του χρόνου

Η έννοια του χρόνου, όπως άλλωστε και αυτές άλλων «πρωταρχικών» ποσοτήτων (μήκος, μάζα κ.τ.λ.), είναι πολύ δύσκολο να οριστεί. Ο Νεύτωνας είχε διατυπώσει την άποψη ότι ο χρόνος είναι απόλυτος και ανεξάρτητος από τη μέθοδο με την οποία τον μετράμε, ρέει δε ομαλά σε όλο το Σύμπαν χωρίς να επηρεάζεται από οποιαδήποτε εξωτερική επίδραση. Η αντίληψη αυτή άλλαξε ριζικά με τη Θεωρία της Σχετικότητας, στην οποία η ροή του χρόνου δεν είναι σταθερή. Εξαρτάται τόσο από την ταχύτητα με την οποία κινείται το ρολόι (φαινόμενο που προβλέπεται από την Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας) όσο και από την ένταση της βαρύτητας (φαινόμενο που προβλέπεται από τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας). Αυτή η μεταβολή της ροής του χρόνου είναι αντίθετη με την καθημερινή μας αντίληψη, αφού οδηγεί στο παράδοξο συμπέρασμα ότι δεν είναι δυνατό να συγχρονίσουμε δύο ρολόγια που κινούνται με διαφορετικές ταχύτητες ή βρίσκονται σε δύο σημεία με διαφορετική βαρύτητα. Ωστόσο αυτή η δυσκολία δεν γινόταν ως σήμερα αισθητή στην επιφάνεια της Γης. Ο λόγος είναι ότι η ακρίβεια των διαθέσιμων ρολογιών δεν έκανε δυνατή την παρατήρηση των διαφορών, αφού αυτές ήταν ανεπαίσθητες λόγω των χαμηλών (σε σχέση με την ταχύτητα του φωτός) ταχυτήτων που συναντάμε στην καθημερινή ζωή και στην ασθενή (σε σχέση με μια μελανή οπή) βαρύτητα της Γης. Αυτήν την κατάσταση ήρθε να αλλάξει ένα νέο ρολόι που κατασκευάστηκε στις ΗΠΑ, αφού η ακρίβειά του επιτρέπει πια τη μέτρηση της διαφορετικής ροής του χρόνου στη βάση και στην κορυφή ενός βουνού, λόγω της διαφορετικής βαρύτητας στα δύο αυτά σημεία.
Ως τα τέλη του Μεσαίωνα η μέτρηση του χρόνου βασιζόταν σε μεθόδους που είχαν αναπτυχθεί στην Αρχαιότητα, όπως π.χ. είναι τα ηλιακά ρολόγια και οι κλεψύδρες. Τα πρώτα μηχανικά ρολόγια, που βασίζονταν στη μέτρηση του αριθμού των ταλαντώσεων κάποιου περιοδικού φαινομένου, εμφανίστηκαν στις αρχές του 14ου αιώνα, έπασχαν όμως από σημαντική έλλειψη ακρίβειας. Στα τέλη του 16ου αιώνα ο Γαλιλαίος παρατήρησε ότι οι ταλαντώσεις του πολυελαίου στον καθεδρικό ναό της Πίζας ήταν ισόχρονες και σκέφθηκε ότι ένα τέτοιο περιοδικό φαινόμενο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ακριβή μέτρηση του χρόνου. Με βάση αυτή την ιδέα ο Ολλανδός Χόιχενς κατασκεύασε το 1656 το πρώτο αξιόπιστο ρολόι. Εκτοτε έχουν χρησιμοποιηθεί και άλλα περιοδικά φαινόμενα για τη μέτρηση του χρόνου, όπως είναι η ταλάντωση ενός στροφικού εκκρεμούς (στην οποία βασίζονταν τα μηχανικά ρολόγια του χεριού), η ταλάντωση ενός κρυστάλλου χαλαζία (στην οποία βασίζονται τα σημερινά ηλεκτρονικά ρολόγια) και η ταλάντωση των ατόμων ενός αερίου (στην οποία βασίζονται τα ατομικά ρολόγια). Προφανώς το πιθανό σφάλμα στη μέτρηση του χρόνου με έναν ταλαντωτή είναι, κατά βάση, ίσο με μια περίοδο ταλάντωσης. Αν ένα φαινόμενο ξεκινά ή σταματά σε κάποια χρονική στιγμή στο διάστημα μεταξύ δύο ταλαντώσεων, πόσος είναι ο χρόνος εκείνη τη στιγμή; Προφανώς είναι κάπου μεταξύ της προηγούμενης και της επόμενης ταλάντωσης, αλλά κανένας δεν γνωρίζει πού ακριβώς. Τα πρώτα ρολόγια-εκκρεμή είχαν περίοδο ένα δευτερόλεπτο, τα μηχανικά ρολόγια του χεριού 1/5 του δευτερολέπτου, το ρολόι χαλαζία 1/32.768 του δευτερολέπτου και το «κλασικό» ατομικό ρολόι καισίου 1/9.192.631.770 του δευτερολέπτου. Ο ταλαντωτής στην περίπτωση των ατόμων καισίου είναι ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα, όπως αυτό των ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών δεκτών, το οποίο συντονίζεται με την ακτινοβολία που εκπέμπουν τα άτομα καισίου όταν αλλάζει η κατάσταση περιστροφής ενός από τα ηλεκτρόνιά τους.
Μπλε λέιζερ σε άτομα στροντίου

Το νέο ατομικό ρολόι βασίζεται, όπως και όλα τα ατομικά ρολόγια, στην εκπομπή και στην απορρόφηση ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από μια ομάδα ατόμων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως χρησιμοποιούνται άτομα στροντίου, τα οποία εκπέμπουν και απορροφούν φωτόνια που έχουν περίοδο 10.000 φορές μικρότερη από την περίοδο του ρολογιού καισίου. Το ρολόι «ενεργοποιείται» από ένα λέιζερ κυανού χρώματος που εκπέμπει φως ακριβώς στη συχνότητα των ατόμων του στροντίου, έτσι ώστε από μακριά το δοχείο στο οποίο βρίσκονται τα άτομα του στροντίου εκπέμπει ένα υποβλητικό μπλε φως. Η ακρίβεια του ρολογιού αυτού είναι, φυσικά, 10.000 φορές καλύτερη από αυτήν του ατομικού ρολογιού καισίου και έτσι, σε συνδυασμό με τις σταθερές συνθήκες πίεσης και θερμοκρασίας στις οποίες διατηρούνται τα άτομα, το ρολόι αυτό μπορεί να μετρήσει τον χρόνο με απίστευτη, ως σήμερα, ακρίβεια. Μπορεί να κερδίσει ή να χάσει το πολύ ένα δευτερόλεπτο σε 5 δισεκατομμύρια χρόνια. Με την ακρίβεια αυτή είναι πια δυνατό να ανιχνεύσουμε τις απειροελάχιστες μεταβολές της ροής του χρόνου σε θέσεις με διαφορετική βαρύτητα ως εξής. Βάζουμε δύο ρολόγια δίπλα-δίπλα στην επιφάνεια της θάλασσας και μετά μεταφέρουμε το ένα από τα δύο σε ένα ψηλό βουνό. Το αφήνουμε εκεί για κάποιο χρονικό διάστημα και μετά το μεταφέρουμε πάλι στην αρχική θέση του, δίπλα στο ρολόι που είχε μείνει αμετακίνητο. Αν συγκρίνουμε τις ενδείξεις τους, θα δούμε ότι το ρολόι που μετακινήθηκε «πάει μπροστά», επειδή ο χρόνος στο ψηλό βουνό ρέει «πιο γρήγορα», λόγω του ότι εκεί η βαρύτητα είναι ασθενέστερη (η βαρύτητα είναι ανάλογη του 1/r2 , όπου r είναι η απόσταση από το κέντρο της Γης). Επομένως ο χρόνος δεν είναι απόλυτος, όπως πίστευε ο Νεύτωνας, αλλά σχετικός. Το φαινόμενο αυτό είναι αντίστοιχο με το μηχανικό ανάλογο της κίνησης δύο αυτοκινήτων μεταξύ του ίδιου αρχικού και τελικού σημείου. Αν τα αυτοκίνητα ακολουθήσουν διαφορετικές διαδρομές, στο τέλος οι χιλιομετρητές τους θα δείχνουν διαφορετικές ενδείξεις. Αντίστοιχα τα ρολόγια ακολουθούν διαφορετικές διαδρομές στον χωρόχρονο και γι” αυτό καταλήγουν να δείχνουν διαφορετική ώρα. Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι το όνειρο του παγκόσμιου συγχρονισμού όλων των ρολογιών αποδεικνύεται αδύνατο. Αυτό φυσικά προβλέπεται θεωρητικά από τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας, αλλά αναμένουμε από το νέο ρολόι να μας το δείξει και πειραματικά.

ΑΓΑΠΗ ΡΕ...

 Δεν έχει νόημα να μετανιώνεις διαρκώς, ή καλύτερα, η διαδικασία του να μετανιώνεις να σε θλίβει και να αναρωτιέσαι όσα έχασες διαλέγοντας κάτι από κάτι άλλο, να αναρωτιέσαι για όσα δεν έκανες σωστά, για όσα δεν έκανες για να πετύχεις το σωστό, για όσα δε μπόρεσες να αντιληφθείς εκείνη τη στιγμή κι ύστερα σου φαίνονται τόσο αυτονόητα ώστε να αισθάνεσαι ηλίθιος που δεν τα είδες.

Ηλίθιο είναι το να λες ότι δε μετανιώνεις για τίποτα, ηλίθιο είναι και να μετανιώνεις διαρκώς.

Ηλίθιο είναι να νομίζεις ότι έχασες τον χρόνο σου ενώ θα μπορούσες να τον εκμεταλλευτείς καλύτερα. Δεν έχασες τον χρόνο σου.

Η ζωή η ίδια είναι ένα χάσιμο χρόνου. Κάθε μέρα είναι μία μέρα λιγότερη, μία μέρα που χάνεις και δε θα τη ξαναβρείς.

Τίποτα καλύτερο δε θα μπορούσες να κάνεις από αυτά που έκανες, αν το μπορούσες, δε θα ήσουν εσύ, μα είμαστε καταδικασμένοι να είμαστε πάντοτε εμείς, έτσι θα κάνουμε τα λάθη και τα σωστά που είναι γραμμένα να κάνουμε, γραμμένα όχι από μία Μεταφυσική Μοίρα, γραμμένα από τις δυνατότητες του εαυτού μας, γιατί ο εαυτός μας είναι το Πεπρωμένο μας.

Υπάρχουν συγκυρίες, υπάρχουν ντετερμινισμοί, υπάρχουν καταστάσεις που θα μπορούσαμε να αποφύγουμε αν η βιολογία μας, η καταγωγή μας ήταν διαφορετικά, υπάρχει η άτυχη στιγμή που θα πέσεις στον ληστή σε ένα δρομάκι και θα σε σκοτώσει, υπάρχει η στιγμή που θα γνωρίσεις από το πουθενά κάποιον που θα ερωτευτείς και θα σε ερωτευτεί, υπάρχουν πράγματα που δε μπορούμε να ελέγξουμε, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε, υπάρχουν ικανότητες που δε μπορούμε να αποκτήσουμε, υπάρχουν ικανότητες/δεξιοτεχνίες που μπορούμε, όλο αυτό είναι ένα κακοστημένο θέατρο, το Μεγάλο Αιρετικό Θέατρο, όπως το είχα ονομάσει σε ένα ποίημα της εφηβείας μου, μία Ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί όπου ανά πάσα στιγμή μπορεί να γλυστρήσεις και να πέσεις, δε πέφτεις μόνο εσυ, οι ρυθμοί της ζωής που ξέρεις μπορεί να πέσουν, η κανονικότητα, οι κοινωνικές συμβάσεις, τα ιδανικά και οι αξίες, οι επιταγές και οι υποχρεώσεις σου, όλα αυτά που σου προσφέρουν ασφάλεια για να μπορεις να κάτσεις σε μία σπιθαμή εδάφους και να τα νοηματοδοτήσεις εκ του ασφαλούς, κάθε τόσο το έδαφος τρέμει, η νοηματοδότηση φαινεται κάτι αδύνατον να πραγματοποιηθεί και οι άνθρωποι, που τόσο ανάγκη έχουν να νοηματοδοτούν, να συμβολοποιούν, τρέμουν μαζί με το έδαφος και η απόδοση νοήματος στον σεισμό είναι κάτι που αποτυγχάνει να επιτευχθεί.

Περισσότερο από ανθρώπινες ιδιότητες, υπάρχει αυτό που λέγεται αλληλεπίδραση,
είμαι καλός με αυτόν που βγάζει τον καλό μου εαυτό, θα είμαι κακός με τον αντίστοιχο, είμαι γλυκός, τρυφερός, δυναμικός ή αδρανής, άχρηστος κι ανίκανος ή με φόρα στη ζωή, παίζει μεγάλο ρόλο αυτός που έχεις απέναντι, αυτός που συναναστρέφεσαι, υπάρχουν απολύτως καλοί άνθρωποι, όπως απολύτως ανθρώπινα καρκινώματα που ήρθαν σε αυτή τη γη για να βλάψουν κάποιους άλλους
αλλά αυτοί είναι λίγοι.

Κατα κανόνα, παίρνεις σε μεγάλο ποσοστό αυτό που δίνεις, ή τουλάχιστον παίρνεις το απόλυτο που θα μπορούσες να πάρεις βάσει της αλληλεπίδρασης αυτής. Δε γίνεται να αγαπηθείς από όλους, να σε ερωτευθουν, συμπαθήσουν, εκτιμήσουν όλοι.. Αν όμως τους δώσεις, θα πάρεις το απόλυτο που μπορείς να πάρεις.
Μπορείς να το δώσεις, μπορείς κι όχι. Μπορείς να συμβιβαστείς με τα μέτρια από τον φόβο της αυριανής απογοήτευσης, ή μπορει να πας για τα πολλά υπερνικώντας αυτόν τον φόβο και το άδειασμα που θα συνεπιφέρει η απογοήτευση.
Κάνε ό,τι θέλεις, άλλωστε η απογοήτευση πάντα θα εμφανιστεί. Ειμαστε καταδικασμένοι να απογοητεύουμε τις προσδοκίες των άλλων, όσο περισσότερο μας φορτώνουν με προσδοκίες, τόσο πιθανότερο είναι να συμβεί αυτό.
Ο ασφαλέστερος τρόπος να απογοητευτείς από κάποιον είναι να επενδύσεις ένα σωρό προσδοκίες σε αυτόν, καθιστώντας έτσι την αυριανή απογοήτευση μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία: Δε φταίει αυτός για την απογοήτευση σου.
Φταις εσύ που ξέχασες ότι είναι άνθρωπος με σάρκα κι οστά.
Φταις εσύ που πίστεψες ότι υπάρχει οποιοσδήποτε που θα μπορέσει να γεμίσει συνολικά τα κενά σου..Κάποια από αυτά μπορεί. Συνολικά, όχι. Τα κενά σου δε γεμίζουν, είναι αστείο να σκέφτεσαι ότι μπορεί να υπάρχει άνθρωπος χωρίς κενά, όσο θα είμαστε άνθρωποι, ένα κομμάτι μας θα παραμένει άδειο, δίχως να μπορέσει να επικαλυφθεί από καμιά αγάπη, από κανένα πάθος, από καμιά σεξουαλική στάση, από κανένα υλικό αγαθό, από καμιά κοινωνική καταξίωση, από κανένα τραγούδι, από καμιά κατάχρηση.

Είμαστε άνθρωποι και πάντα θα έχουμε κενά και πάντα θα προσπαθούμε να τα καλύπτουμε και πάντα θα συνειδητοποιούμε ότι δεν καλύπτονται κι αυτό είναι η ζωή, ένα συνονθύλευμα στιγμών ευτυχίας και δυστυχίας και αδιαφορίας και κενού, μία αλληλοδιαδοχή προσωρινών επιτυχιών και προσωρινών δυστυχιών και συνειδητοποίησης σφαλμάτων και τελικής συνειδητοποίησης ότι δεν ήταν σφάλματα αλλά Αναπόφευκτο, μία γροθιά στο μαχαίρι και το αίμα σου να στάζει, καλά έκανες και την έριξες γιατί το αίμα πρέπει να ανανεώνεται, ένας χορός πάνω σε σπασμένα γυαλιά, πάλι ματώνεις όμως κατάφερες να χορέψεις κι όποιοι δε μπόρεσαν να χορέψουν, κοιτούν τους χορευτές με δέος και ζήλεια, 'ενας χορός με πόδια ματωμένα που κοιτάς τον ουρανό και νιώθεις ότι λίγο ακόμα και θα τον αγγίξεις γιατί ακόμα και η βαρύτητα νικιέται προσωρινά από την Αγάπη,
αυτός ο χορός δεν είναι ποτέ χαμένος χρόνος, αλλά και χαμένος χρόνος να είναι, παραμένει χρόνος που ξοδεύτηκε και χάθηκε χορεύοντας, είσαι ανίκητος όχι όταν δε μπορείς να νικηθείς -γιατί πάντα θα νικιέσαι - είσαι ανίκητος όταν ξέρεις πως θα νικηθείς και παρόλα αυτά χορεύεις λες και ποτέ δε θα νικηθείς. Ανίκητος αυτός που ξέρει ότι θα νικηθεί κι εξακουθεί να χορεύει, αλάνθαστος αυτός που θα αγκαλιάσει τα λάθη του και θα προσπαθήσει όσο ζει να τα επαναλαμβάνει όσο δυνατόν λιγότερο, γεμάτος αυτός που θα προσπαθεί να γδέρνεται από τα κενά του όσο δυνατόν λιγότερο, παθιασμένος αυτός που θα προσπαθήσει να ζει με τα πάθη του και να αναλώνεται όσο δυνατόν λιγότερο από αυτά.

              ΚΕΡΙΑ ΚΑΒΑΦΗΣ

Του μέλλοντος η μέρες στέκοντ’ εμπροστά μας
σα μια σειρά κεράκια αναμένα —
χρυσά, ζεστά, και ζωηρά κεράκια.

Η περασμένες μέρες πίσω μένουν,
μια θλιβερή γραμμή κεριών σβυσμένων·
τα πιο κοντά βγάζουν καπνόν ακόμη,
κρύα κεριά, λυωμένα, και κυρτά.

Δεν θέλω να τα βλέπω· με λυπεί η μορφή των,
και με λυπεί το πρώτο φως των να θυμούμαι.
Εμπρός κυττάζω τ’ αναμένα μου κεριά.

Δεν θέλω να γυρίσω να μη διω και φρίξω
τι γρήγορα που η σκοτεινή γραμμή μακραίνει,
τι γρήγορα που τα σβυστά κεριά πληθαίνουν.

Γρήγορα μακραίνει η σκοτεινή γραμμή, γρήγορα πληθαίνουν τα σβηστά κεριά.

Προσπαθούμε να νικήσουμε τη θνητότητα, να παγώσουμε τον χρόνο μέσω των ερωτων μας, μέσα από την απόκτηση παιδιών, μέσα από τη πάλη για αναρρίχηση στην κοινωνία, μέσα από τη προσπάθεια να γίνουμε αποδεκτοι, μιμούμαστε από μικρά παιδιά τον Αλλον,
πρώτα τους γονείς, ύστερα τους δασκάλους, ύστερα τα επιβαλλόμενα πρότυπα.

Μιμούμαστε για να γίνουμε αποδεκτοί, κάνουμε σωμα μας τα ξένα λόγια, επιθυμούμε ό,τι ο άλλος επιθυμεί, επιθυμούμε να μας επιθυμεί ο άλλος.

Επιθυμούμε και η επιθυμία είναι μία διαρκής έλλειψη όπως έλεγε ο Λακάν, γιατί επιθυμούμε πάντα αυτό που δεν έχουμε.

Και διαρκώς επιθυμούμε και διαρκώς αιτούμαστε αγάπη, από το κλάμα ως μωρα στη μαμά για να μας ξεσκατίσει-που είναι πάντα κι αίτημα αγάπης- μέχρι το ερωτικό κάλεσμα όταν γινόμαστε παγώνια και δείχνουμε στον Αλλον τα πλουμιστά και πολύχρωμα φτερά μας.


Προσπαθουμε να παγωσουμε τον χρόνο με ασχολίες και χόμπυ και κουτσομπολιά και ποδόσφαιρο, προσπαθουμε να παγωσουμε τον χρόνο για να νιώσουμε ασφαλείς, γινόμαστε ψυχαναγκαστικοί στη μεγάλη μας ψευδάισθηση ότι μπορούμε να ελέγξουμε τα πράγματα, και η σκοτεινή γραμμή όλο πληθαίνει, και τη κοιτάμε παρακαλώντας τον Θεό για λίγο χρόνο ακόμα, και νομίζουμε ότι ψάχνουμε την εσωτερική μας φωνή και την εσωτερική αλήθεια γιατί δε μπορεί να ήμασταν εμείς που κάναμε αυτά τα σφάλματα, κάποιος άλλος ήταν, η κακιά στιγμή, λίγο χρόνο δώσε μου για να ξαναγίνω εγώ.

Δεν ήσουν κι ούτε θα γίνεις "εγώ".

Ενα συνονθύλευμα επιδράσεων κι επιρροών και κενού που δε γεμίζει κι αλλεπάλληλων κραυγών "ΟΧΙ, ΔΕΝ ΗΜΟΥΝ ΕΓΩ ΑΥΤΟΣ", ναι, εσύ ήσουν,
εσύ, κομμάτι του πατέρα, της μητερας, των συμμαθητών, της τηλεόρασης, των αναγνωσμάτων και του διπλανού σου.

Κάνε με αγάπη ό,τι κάνεις, και τα λάθη σου θα είναι σωστά. Μη ξεγελιέσαι, θα παραμένουν λάθη. Μην απογοητεύεσαι, τελικά είναι σωστά.

Μην προσπαθείς να αποκωδικοποιήσεις και να καταρρίψεις την μεγάλη αυτή αντιφαση, η ίδια η ανθρωπινη ζωή είναι μία πελώρια και ανεπίλυτη αντίφαση, ένας ωκεανός που θα πνίγεσαι κάθε μέρα όμως αυτό δε σημαίνει ότι θα πάψεις να ψάχνεις για σχεδίες.

Ένα μόνο φιλί μπορεί να γίνει η σχεδία σου για μέρες, μία μόνο αγκαλιά μπορει να γίνει η σχεδία σου για μέρες, ένα χάδι, μία λέξη, ένα παρηγορητικό χτυπημα από κάποιον που δε ξέρεις καλά. Φαντάσου αν αυτά είναι σχεδίες, φαντάσου τί είναι η Αγαπη. Πολυτελές υπερωκεάνιο που θα σε κάνει να διαπλεύσεις τη φορτούνα για χρόνια, μέχρι η φορτούνα να νικηθεί από τα κύματα του χρόνου.

Θα νικηθεί. Δε γίνεται αλλιώς.

Αλλά όπως είπαμε, είσαι ανίκητος όταν ξέρεις πως θα νικηθείς και παρόλα αυτά χορεύεις λες και ποτέ δε θα νικηθείς. Και είναι η Αγαπη που ανασταινει Τιτανικούς και τους ξαναβγάζει στην επιφάνεια της θαλάσσης, σκουριασμένους, φαγωμένους και ταλαιπωρημένους, όμως πάντα νικητές.

Δε φταις εσύ. Δε φταίει εκείνη/εκείνος.
Δεν ηττήθηκες, μολονότι δε νίκησες.
Αιώνια αν επέστρεφες, τα ίδια θα έκανες.
Αιώνια να επιστρέφεις και να κάνεις τα ίδια.
Γονάτισε μπροστά στο σφάλμα σου, περιέθαλψε το, το ίδιο και με τα σφάλματα των άλλων. Είναι σφάλματα όπως εσύ, άνθρωποι όπως εσύ. Είναι ευθραυστοι όπως εσύ, μοιραζεστε την ίδια αδυναμία, γεννηθήκατε από την ίδια Μήτρα, θα λυγίσετε από τον ίδιο πόνο.

Συγχώρεσε τον Αλλον, για να συγχωρέσεις τον εαυτό σου. Καμία Λύτρωση δεν υπάρχει δίχως αυτό. Συγχωρεσε τον ωσπου να πιστεψεις σχεδόν ότι δεν υπάρχει τίποτα για να συγχωρέσεις, γιατί ειμαστε θνητοί με ατέλειες κι είναι αστείο να συγχωρεις κάποιον επειδή είναι άνθρωπος. ¨Συγχώρεσε" τον λοιπόν, και το σκοτάδι των σβησμένων κεριών που πληθαίνουν δε θα σου φαίνεται θλιβερό.

Θα σου φαίνεται χρόνος που ξοδεύτηκε σωστά.

Μη παγώνεις τον χρόνο γιατί έτσι παγώνεις εσύ και παυεις να απολαμβάνεις το παραμικρό.

Απόλαυσε τον χαμένο σου χρόνο, τα λάθη σου, τη θάλασσα όταν είναι ήρεμη.
Απόλαυσε τη ζωή που χάνεται άδοξα, γρήγορα και βιαστικά.

Απόλαυσε την Αγάπη, μη τη πνίγεις, μη την υπερφορτώνεις, μη τη σπαταλάς.

Ό,τι σε έκανε έστω ένα λεπτό ευτυχισμένο, τίμησε το για πάντα.

Μια συζήτηση του Ντέιβιντ Γιανγκ με τον Κ

Μόλις βρεθήκαμε μόνοι οι δυο μας βούτηξα στην καρδιά του προβλήματος μου: «Όταν παρατη­ρώ το νου και τα συναισθήματά μου μοιάζει κάποια στιγμή να πέφτει ομίχλη ή ένα πέπλο – κά­τι που με εμποδίζει να πάω βαθύτερα».
Κατάλαβε αμέσως τι του έλεγα και ρώτησε: «Το πέπλο δεν αποτραβιέται λιγάκι κάθε φο­ρά;»
«Μερικές φορές». Υπήρχαν στιγμές που ή­ταν πολύ πιο δύσκολο να έχεις επίγνωση. «Η ε­γρήγορση κάποιου δεν εξαρτάται από τη σω­ματική του κατάσταση; Αν κανείς είναι άρρω­στος, δεν έχει και πολλή επίγνωση».
«Φυσικά και εξαρτάται. Αν κανείς έχει σω­ματικούς πόνους, φυσικά δεν μπορεί να σκεφτεί τίποτε άλλο».
«Ή δεν έχει ενέργεια…»
«Ναι, ακριβώς” του λείπει ενέργεια. Πρέ­πει, λοιπόν, κανείς να προσέχει τη σωματική του κατάσταση, να φροντίζει τη δίαιτά του, να μην παρακουράζεται και λοιπά».
«Εννοείς ότι πρέπει να δοκιμάσει κανείς την επίδραση κάθε τροφής;»
«Ναι, να πειραματιστεί με διάφορες τρο­φές και να παρατηρεί τις αντιδράσεις του σώ­ματος στα διάφορα είδη».
«Κι όταν κανείς νιώθει κούραση;»
«Τότε επέμενε να έχεις εγρήγορση».
«Εννοείς σε πείσμα της κατάστασής σου;»
«Ναι, αλλά μπορεί κανείς να συνεχίσει έτσι μόνο για ένα διάστημα κι ύστερα το σώμα κα­ταρρέει».
Ξαναγυρνώντας στις αρχικές μου σκέψεις είπα: «Πώς μπορώ να κάνω το διαλογισμό πιο έντονο;»
«Τώρα τι κάνεις;»
«Παρατηρώ τα συναισθήματά μου και τις σκέψεις μου και αφουγκράζομαι κάθε κίνηση μέσα μου».
«Παρατηρεί, λοιπόν, κανείς τα αισθήματα και το νου με όλες τις περιπλανήσεις τους. Για να το κάνει αυτό κανείς πρέπει να είναι πολύ ξύπνιος, δεν πρέπει;»
«Έχει κανείς επίγνωση των πάντων μεμιάς ή η προσοχή μετακινείται γρήγορα από το ένα στο άλλο – τις σκέψεις, τα αισθήματα, τις πράξεις, τους ήχους;»
«Αυτή ή ιστορία είναι αρκετά δύσκολη α­πό μόνη της, μην την κάνεις δυσκολότερη. Πρέ­πει κανείς να είναι ξύπνιος σωματικά, αισθη­ματικά, λεκτικά, νοητικά, παντού και όλη την ώρα. Είναι σαν ένα σπίτι με διαφορετικά δω­μάτια, όπου κάτι διαφορετικό συμβαίνει στο καθένα απ’ αυτά, αλλά είναι όλα ένα ενιαίο σύ­νολο». Το πρόσωπο του Κρισναμούρτι είχε μια έκφραση στοργικού ενδιαφέροντος για μένα. «Νομίζω ότι χρειάζεται να “χεις χρόνο για να μένεις μόνος σου με τον εαυτό σου και το πρωί κι ύστερα πάλι το σούρουπο – ίσως μια βόλτα. Όταν λέω μόνος, εννοώ μόνος. Αν δεν έχεις ένα δικό σου δωμάτιο, πήγαινε κάπου, κάτω από ένα δέντρο».
«Η δυσκολία βρίσκεται στο να χρησιμο­ποιείς σωστά το χρόνο».
«Ξεσκέπασε όλα σου τα προβλήματα. Βγά­λε έξω τα πάντα, τη ζήλια, τα πάντα. Παίξε μαζί τους. Τότε δεν θα “σαι πια νευρικός ή θυμωμέ­νος” θα είσαι ξύπνιος, σε εγρήγορση, ήσυχος μέσα σου».
Όπως πάντα, επηρεάστηκα βαθιά κι έμει­να με μια αίσθηση ότι είχα να κάνω πολλή δου­λειά και για πολύ καιρό.

Κρισναμούρτι «Η αναζήτηση της αλήθειας»

ΟΤΑΝ Ο ΕΡΩΤΑΣ ΕΓΙΝΕ…SELFIE

Αν ήσουν ένα άλλο ζώο, πέραν αυτού, του επικίνδυνα μοχθηρού, όταν κακομεταχειρίζεται το λόγο, την υπόσταση του οποίου ήδη κατέχεις, θα ήσουν πάπια και πιο συγκεκριμένα το ασχημόπαπο. Ή έτσι τουλάχιστον θα νόμιζες. Ή αυτό τουλάχιστον θα έβλεπες, κάθε φορά που καθρεφτιζόσουν στα γαλαζοπράσσινα νερά χωρίς κανένα ίχνος θαυμασμού προς τη φύση γενικά και τη δική σου ειδικά. Και τότε θα έψαχνες να βρεις φύλλο να κρυφτείς.

Τώρα όμως, στην ανθρώπινη υπόστασή σου, το κρυφτό ανάμεσα σ’ αυτό που είσαι, σ’ αυτό που βλέπεις, σ’ αυτό που θέλεις, τα φαινόμενα όπως η μαζοποίηση και ο καταναλωτισμός, και οι ψυχολογικές ανησυχίες όπως οι ανασφάλειές σου, καθιστούν αυτό το κρυφτό διασκεδαστικό. Κάπως έτσι αγοράζεις την πρώτη σου μάσκαρα, ακολουθεί το κραγιόν το οποίο δεν ξέρεις αν σ’ αρέσει πραγματικά, δεν έχει καμία σημασία άλλωστε αρκεί να μοιάζεις έστω και λίγο στο μοντέλο της διαφήμισής του. Τώρα που αγόρασες την “κρυψώνα” σου δεν την αποχωρίζεσαι ποτέ. Αντιθέτως, αφιερώνεις ολόκληρο το πρόγραμμά σου στην ταυτοποίηση κρυψώνας-πραγματικότητας. Τότε, ενεργοποιείς λογαριασμό στα κοινωνικά δίκτυα και αγοράζεις μια φωτογραφική μηχανή μέσα από την οποία και για την οποία ξυπνάς, τρως, διασκεδάζεις, ερωτεύεσαι. Γιατί τώρα νιώθεις έτοιμη-ος να ερωτευθείς, κυρίως τον κρυμμένο εαυτό σου, μέσα από χιλιάδες στημένες πόζες και εκατοντάδες προσποιητά χαμόγελα. Ξεχνάς στόχους και όνειρα αφού αποτελούν αφηρημένες έννοιες που ο φακός της μηχανής σου δεν μπορεί ακόμα να απαθανατίσει. Αν το έκανε ίσως και να έβρισκαν τη χαμένη τους αξία.

Αν ήσουν ζώο τελικά δεν θα σουν το ασχημόπαπο. Θα ήσουν εκείνο που έκανε λάθος ανάγνωση της ιστορίας του. Εκείνο που χάθηκε στη μετάφραση.

Η γενιά του εφήμερου. Οι νέοι της κρίσης

Αξίζει να μιλάς με νέους, ειδικά με τους σημερινούς, με τα παχιά λόγια και τις ασθενικές πράξεις. Τέσσερις είναι οι μεγάλες αλλαγές που τους κληροδοτήσαμε: Η επαγγελματική ανασφάλεια, η διακινδύνευση του ρόλου της πυρηνικής οικογένειας, η απαξίωση της παιδείας και η ολοένα μεγαλύτερη επίδραση του Διαδικτύου στη ζωή τους.
Απόρροια αυτών η αμφισβήτηση των θεσμών, η δυσπιστία στους νόμους, η αποδοκιμασία του πολιτικού συστήματος, η απενοχοποίηση της σεξουαλικότητας, η γενικότερη μετάλλαξη, που κυοφορείται και που θα διαφανεί όχι ως ανατροπή, αλλά ως μια μετάβαση σε κοινωνικές δομές, που μόνο στο εξωτερικό γνωρίζαμε πως υφίσταντο. Το κράτος πλέον είναι ο εχθρός, που θεσπίζει κεφαλικούς φόρους και έχει επιδοθεί στο παιδομάζωμα των ονείρων.

Κι αν οι μεγαλύτεροι επαναστατούν, ψηφίζοντας ακραίες παρατάξεις, οι νεαρότεροι, όσοι δεν έφυγαν, βιώνουν τη δική τους πραγματικότητα. Οι σταθερές έχουν εκλείψει. Στη μνήμη τους διατηρούν μνήμες από χριστουγεννιάτικα τραπέζια και εκδρομές, αλλά και συγκρούσεις, διαζύγια, μάχες για επικράτηση, γονείς απόντες προς άγραν καταναλωτικών ιδεωδών και εξωσυζυγικών σχέσεων. Βλέπετε, η παραδοσιακή οικογένεια δεν προέβλεπε δύο αφέντες μέσα στο σπίτι. Σχεδόν μισές είναι οι πιθανότητες να χωρίσουν, αν παντρευτούν, να ζήσουν σε διάσταση, να αντιμετωπίσουν την κατάρα της μονογονεϊκότητας, να κάνουν μικτούς γάμους, να μείνουν μόνοι. Η τεκνοποίηση μετατίθεται για μετά τα τριάντα, οι ευκαιριακές σχέσεις ονομάζονται δέσμευση, αν διατηρηθούν για εξάμηνο, το σεξ αποτελεί το αδιάφορο happening μιας βραδιάς σε κάποιο μπαρ και η μοναξιά εξοβελίζεται στα chat του Facebook.
Πολλοί νέοι δεν έχουν την πολυτέλεια του σχεδιασμού, του πλάνου, της μεθόδευσης για την επιτυχία. Αυτό το καλοκαίρι σερβιτόρος σε κάποιο νησί, λίγος ΟΑΕΔ, κάποια αρπαχτή σε προγράμματα, αφαίμαξη των γονέων, τα πάντα για να περάσει η μέρα, η εβδομάδα, ο μήνας. Παραπέρα έχει ο Θεός και η συγκυρία. Καιροσκοπισμός, ατομική πορεία, εφήμερο. Αρκετοί μου είπαν πως δεν αντλούν αυτοεκτίμηση από την κατάκτηση μιας καλής θέσης, αλλά από το γεγονός και μόνο ότι επιβιώνουν, πως εξασφαλίζουν χαρτζιλίκι, και τα απαραίτητα για μοναχικές απασχολήσεις.
Η παιδεία εκπορνεύθηκε τη δεκαετία του ’80, όταν με το ζόρι οι ψευτοπροοδευτικοί μας πέρασαν σε έναν μπάσταρδο μαθητοκεντρισμό, χωρίς έρευνες για την επίδραση των συστημάτων αυτών, και στη μαζική εισαγωγή ασχέτων στα Πανεπιστήμια. Σήμερα αποτελεί απαξία. Ακόμα και η δια βίου κατάρτιση κόλπο για μαζικές απολύσεις. Οι νέοι δε συνηγορούν στο παιχνίδι αυτό.
Οι σχολές εγκαταλείπονται χωρίς ενοχές για τις ατέλειωτες ώρες αποστήθισης κατά την εφηβεία, για τον κολασμό σε φροντιστήρια, για τα χρήματα σε άχρηστες νεοπλουτίστικες ασχολίες, χωρίς μεταμέλεια για τα όνειρα των γονέων, που απότομα κηδεύτηκαν ή συμβιβάστηκαν. Οι πιο πολλοί σκέφτονται κάποιο μεταπτυχιακό, αλλά ξέρουν πως δεν θα αλλάξει οτιδήποτε, εξετάζουν την πιθανότητα του εξωτερικού, της μετεγκατάστασης, της ριζικής αλλαγής, της νέας αρχής από το μηδέν.
Καγχάζουν για την θεατρινίστικη κάθαρση πρώην υπουργών, επειδή σκέφτονται πως, αν η τιμωρία των ενόχων έφτανε σε επίπεδο δήμων, θα έπρεπε να αποκεφαλιστεί ο μισός πληθυσμός, που κάποτε είχε ενδώσει στις πελατειακές ανομίες σε κάθε χωριό και πόλη. Η κατάθλιψη αυξάνει τα ποσοστά της, η εσωστρέφεια κοινός τόπος και παντού μια δικαιολογία προβάλλει ως αφορισμός: Για όλα φταίει η κρίση.
Κι όμως, οι σημερινοί νέοι αξίζουν πολλά. Κι αν η συμπεριφορά μας τους ματαίωσε, έχουμε χρόνο μπροστά , για να προπαρασκευάσουμε τη γενιά, που θα φέρει την έξοδο από τη μιζέρια.

Τι κρύβει η έκρηξη μιας Drama Queen;

Όταν κάποιος συντονίζεται με τα συναισθήματά του απολαμβάνει καλύτερη ψυχική υγεία και συνδέεται καλύτερα με τους άλλους ανθρώπους.

Πολύ συχνότερα από όσο θα ήθελα συναντώ στο γραφείο μου, έφηβες αλλά και ενήλικες γυναίκες που έρχονται για ψυχοθεραπεία πιστεύοντας ότι δραματοποιούν τις καταστάσεις. Έχουν την τάση να αναπτύσσουν στρατηγικές ελέγχου του συναισθήματος ή να απωθούν πολλά πράγματα που τις ενοχλούν μαζί με τα συναισθήματα που τα συνοδεύουν. Κάποια στιγμή το ποτήρι ξεχειλίζει οπότε η στρατηγική που ως τότε έλεγχε τα συναισθήματα αποτυγχάνει. Ακριβώς επειδή το συναίσθημα δεν αφηνόταν ελεύθερο στο παρελθόν, τη στιγμή που πια δε μπορεί να περιοριστεί, εκλύεται σε ένταση αντιστρόφως ανάλογη της σοβαρότητας του συμβάντος. Όταν αυτό το καταπιεσμένο συναίσθημα αφεθεί να εκφραστεί ελεύθερο τότε οι γυναίκες αισθάνονται ντροπή και ενοχή για την υπερβολική τους αντίδραση.
Αυτός ο κύκλος δραματοποίησης του συναισθήματος συχνά επαναλαμβάνεται παρά τις προθέσεις των γυναικών και τις υποσχέσεις που δίνουν στον εαυτό τους να μην επιτρέψουν στο συναίσθημά τους να εκφραστεί με εμπρηστικό τρόπο ξανά. Η πρόθεση των γυναικών να ελέγχουν το συναίσθημά τους συχνά τις εμποδίζει από το να συνδέονται με άλλους ανθρώπους σε ένα βαθύ επίπεδο, γεμάτο νόημα.

Οι κίνδυνοι για τις νεαρές γυναίκες
Τόσο οι έφηβες όσο και οι ενήλικες γυναίκες έχουν δυο φορές περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν συμπτώματα κατάθλιψης σε σχέση με τους έφηβους και τους ενήλικες άντρες. Αυτή η διαπίστωση είναι αποτέλεσμα πολλών ερευνών που έχει επιβεβαιωθεί πολλές φορές σε πολλές χώρες με διαφορετικούς πολιτισμούς. Οι γυναίκες ξεκινούν να δίνουν αυξημένες τιμές σε μετρήσεις για την κατάθλιψη από τους άντρες στην εφηβεία γύρω στα 13 και διατηρούν αυτή την τάση σε όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής τους.
Μια νέα έρευνα δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό “The Journal of Adolescence” φέρνει στο φως μια σημαντική μεταβλητή που μπορεί να εξηγεί το λόγο για τον οποίο τα κορίτσια είναι πιο ευάλωτα στην κατάθλιψη από τα αγόρια. Αυτή η μεταβλητή αφορά στην επίγνωση του συναισθήματος και στο συσχετισμό της με τη «γυναικεία» κατάθλιψη. Οι νεαρές γυναίκες που δεν παρατηρούν τα συναισθήματά τους με διαύγεια έχουν αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν κατάθλιψη σε νεαρότερη ηλικία σε σχέση με τους συνομηλίκους τους. Επίσης, η ευαισθησία και η ευαλωτότητα των νεαρών γυναικών αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων κατάθλιψης σε σύγκριση με τους συνομήλικούς τους νεαρούς άντρες.
Όταν κάποιος έχει εκπαιδεύσει τον εαυτό του να μην αναγνωρίζει τη βαρύτητα των συναισθημάτων του, δυσκολεύεται να συγκρατήσει τις παρορμήσεις του και να διαχειριστεί αλλαγές στη διάθεσή του. Οι ενήλικοι που συναντούν δυσκολίες με το συντονισμό των συναισθημάτων τους, μοιράζονται τα συναισθήματά τους λιγότερο συχνά με τους άλλους ειδικότερα όταν έρχονται αντιμέτωποι με δύσκολα γεγονότα στη ζωή τους. Όπως εξηγώ και στο βιβλίο μου, οι γυναίκες που δεν μπορούν να περιγράψουν τα συναισθήματά τους δυσκολεύονται να αποκτήσουν οικειότητα στις ερωτικές τους σχέσεις και είναι πιο ευάλωτες σε μονόπλευρα μη αμοιβαία μοντέλα συμπεριφοράς.
Μια άλλη έρευνα που δημοσιεύτηκε στο ίδιο επιστημονικό περιοδικό εξέτασε τη σημασία της επίγνωσης των συναισθημάτων στη σύναψη φιλικών σχέσεων και στα δυο φύλα. Η έρευνα βρήκε ότι η δυνατότητα αναγνώρισης των συναισθημάτων έχει σημαντικό αντίκτυπο στις γυναικείες και όχι στις αντρικές φιλίες. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα έφηβα κορίτσια που δεν έχουν επίγνωση των συναισθημάτων τους έχουν περισσότερες φιλικές σχέσεις με τα αγόρια παρά με τα συνομήλικά τους κορίτσια. Η συναισθηματική επίγνωση είναι ένα εξαιρετικά σταθερό χαρακτηριστικό – τα κορίτσια που δεν το έχουν αναπτύξει ως το γυμνάσιο (και που δεν έχουν λάβει βοήθεια ή εκπαίδευση σε δεξιότητες συναισθηματικής επίγνωσης) δεν αναπτύσσουν επίγνωση των συναισθημάτων τους ούτε κατά τη διάρκεια των πανεπιστημιακών τους σπουδών.
Οι έφηβες που δεν έχουν επίγνωση των συναισθημάτων τους γίνονται πιο συμπαθείς στους νεαρούς άνδρες παρά στις νεαρές συνομήλικές τους επειδή ο τρόπος που σχετίζονται με τους άλλους είναι πιο επιφανειακός και δεν απαιτεί συναισθηματική εγγύτητα. Τα κορίτσια που αγνοούν τα βαθύτερα αισθήματά τους αισθάνονται πιο άνετα όταν μοιράζονται αντρικές δραστηριότητες με τους φίλους τους παρά όταν πρέπει να ανταποκριθούν στις συναισθηματικές απαιτήσεις της γυναικείας φιλίας.
Όταν κάποιος συντονίζεται με τα συναισθήματά του δηλαδή είναι ικανός να τα αναγνωρίσει και να τα περιγράψει απολαμβάνει καλύτερη ψυχική υγεία και συνδέεται καλύτερα με τους άλλους ανθρώπους. Η αποδοχή και το αίσθημα του ανήκειν σε μια ομάδα ενισχύει τα θετικά συναισθήματα, αυξάνει την αυτοεκτίμηση και διευκολύνει την προσαρμογή σε περιβάλλοντα όπως το σχολείο, το πανεπιστήμιο και η εργασία. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας οι φιλικές σχέσεις δημιουργούν ένα χώρο «εκπαίδευσης» που επιτρέπει την ανάπτυξη της οικειότητας και τη διαπροσωπική σύνδεση και που μπορεί να προετοιμάσει τον έφηβο ώστε να δημιουργήσει μακροχρόνιες και στενές σχέσεις ως ενήλικας.

Ποια είναι η πραγματική Drama Queen;
Η αναγνώριση και η κατανόηση των συναισθημάτων δε συνεπάγεται υπερευαισθησία. Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι που περιγράφουν τον εαυτό τους ως περίπλοκους – με την έννοια ότι διαθέτουν μεγαλύτερο εύρος συναισθηματικών εμπειριών και διακρίνουν τις διαφοροποιήσεις τους- δείχνουν μεγαλύτερη ευελιξία στις διαπροσωπικές τους σχέσεις και σε διαφορετικές κοινωνικές καταστάσεις και μεγαλύτερη γνωστική ευρύτητα.
Την επόμενη φορά που θα αποκαλέσετε την κόρη σας, τη μητέρα σας, την καλύτερή σας φίλη ή τον ίδιο σας τον εαυτό drama queen αναρωτηθείτε αν αποφεύγετε να αντιμετωπίσετε τα δικά σας συναισθήματα θεωρώντας υπερβολικά τα συναισθήματα των άλλων. Όσο περισσότερο διευκολύνετε τους αγαπημένους σας να ανακαλύψουν και να κατανοήσουν τα συναισθήματά τους τόσο πιο κοντά έρχεστε κι εσείς με τα δικά σας.

Το σύνδρομο των στενών παπουτσιών

Υπάρχει μια παγίδα που μας έστησαν όταν ήμασταν μικρά παιδιά. Η παγίδα είναι μια ιδέα τόσο βαθιά ριζωμένη μέσα μας, που αποτελεί μέρος της κουλτούρας μας, άμεσα και έμμεσα.
«αξίζει μόνο ότι … επιτυγχάνεται με κόπο»

Ο καθένας αντιλαμβάνεται από την εμπειρία του ότι στην πραγματικότητα, αυτό δεν είναι σωστό, αλλά όλοι χτίζουμε τη ζωή μας σαν να ήταν μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Αυτό το σκεπτικό ταιριάζει με ένα κλινικό σύνδρομο το οποίο έχω ονομάσει «το σύνδρομο των στενών παπουτσιών».

Ένας άντρας μπαίνει σ’ ένα κατάστημα υποδημάτων, κι ένας ευγενικός υπάλληλος τον πλησιάζει.
-Τι θα θέλατε, παρακαλώ;
-Θα ήθελα ένα ζευγάρι μαύρα παπούτσια, σαν εκείνα στη βιτρίνα.
-Βεβαίως. Τι νούμερο φοράτε; Για να δω… Σαράντα ένα;
-Όχι, θέλω τριάντα εννιά, παρακαλώ.
-Συγγνώμη κύριε. Πάνε είκοσι χρόνια που κάνω αυτή τη δουλειά. Το νούμερο σας είναι μάλλον σαράντα ή σαράντα ένα.
-Ότι και να λέτε, εγώ θέλω το τριάντα εννιά.

Ο πωλητής έκπληκτος, αλλά συμβιβασμένος του φέρνει τα παπούτσια. Ο πελάτης με μορφασμούς πόνου τα φοράει και κάνει μερικά βήματα πάνω στο χαλί, με μεγάλη δυσκολία.

Ωραία, θα τα πάρω, και μάλιστα θα τα φορέσω τώρα

Ο πελάτης βγαίνει από το κατάστημα και περπατάει ως τη δουλειά του. Είναι υπάλληλος τραπέζης. Στις τέσσερις το απόγευμα, ύστερα από έξι ώρες και βάλε όρθιος μέσα σ’ εκείνα τα παπούτσια, το πρόσωπό του είναι παραμορφωμένο, τα μάτια του κατακόκκινα και τα δάκρυα τρέχουν ποτάμι από τα μάτια του. Ο συνάδελφος στο διπλανό ταμείο τον παρακολουθεί όλο το απόγευμα και ανησυχεί.

-Μα τι έχεις; Δεν αισθάνεσαι καλά;
-Μην ανησυχείς, είναι τα παπούτσια. Με σφίγγουν.
-Γιατί; Βράχηκαν;
-Όχι, είναι δύο νούμερα μικρότερα από αυτά που φοράω.
-Δεν σε καταλαβαίνω. Δεν σε πονάνε τα πόδια σου;
-Με έχουν πεθάνει στον πόνο.
-Ε, τότε;
-Θα σου εξηγήσω, λέει, ξεροκαταπίνοντας.
-Εγώ στη ζωή μου δεν έχω μεγάλες απολαύσεις. Στην πραγματικότητα, τον τελευταίο καιρό οι ευχάριστες στιγμές μου είναι ελάχιστες.
-Και λοιπόν;
-Με αυτά τα παπούτσια υποφέρω. Πονάω φρικτά, είναι αλήθεια… Όμως, σε λίγες ώρες, όταν θα φτάσω σπίτι μου και θα τα βγάλω… φαντάζεσαι τι ηδονή θα νιώσω; Απόλαυση, αδερφέ μου, απόλαυση!

Σε γενικές γραμμές αυτή είναι η αγωγή που παίρνουμε στην εκπαίδευσή μας. Μπορεί η ιστορία να παρουσιάζει τα πράγματα κάπως ακραία, ωστόσο αξίζει τον κόπο να δοκιμάσεις σαν να ήταν κοστούμι – για να δεις αν σου πάει –την παρακάτω άποψη:

«Δεν υπάρχει τίποτα αληθινά πολύτιμο που μπορεί να αποκτηθεί με το στανιό. Το ζόρι κράτα το για τη δυσκοιλιότητα».

 Χόρχε Μπουκαϊ

Η αλήθεια είναι η μεγαλύτερη ελευθερία

Όταν δεν έχεις τι να πεις, πες την αλήθεια. Όταν έχεις τι να πεις, πες την αλήθεια. Όταν δεν ξέρεις τι να κάνεις, κάνε την αλήθεια. Κι όταν δεν ξέρεις πού να πας, πήγαινε στην αλήθεια.
Άκου τι έχεις μέσα σου, άκου βαθιά, στον πυρήνα της ύπαρξής σου ποιος είσαι. Ποιος πραγματικά είσαι. Μείνε μέσα στη στιγμή και αφουγκράσου. Πώς νιώθεις σχετικά με την κατάσταση / τον άνθρωπο / το θέμα; Ποιος είσαι εσύ απέναντι σ’ αυτό; Ποιος θέλεις να είσαι εσύ απέναντι σ’ αυτό; Κάνε στον εαυτό σου μικρές ερωτήσεις, δώσε μικρές απαντήσεις και άσε τον εαυτό σου να οδηγηθεί βήμα βήμα στην εσωτερική σου αλήθεια. Βρες τη, δες τη, έκφρασέ τη με τιμή και δόξασέ τη. Γιατί η αλήθεια σου εκφράζει το ποιος είσαι τη δεδομένη στιγμή. Η αλήθεια σου είναι η στιγμιαία συμβολή σου στον κόσμο.
Λένε ότι η αλήθεια πληγώνει. Λέω ότι η αλήθεια απελευθερώνει.

Λένε ότι η αλήθεια πολλές φορές πονάει. Λέω πως η αλήθεια είναι ο μόνος δρόμος. Ο δρόμος πίσω στον εαυτό μας. Γιατί θέλει θάρρος και δύναμη για να μπορέσεις να σταθείς απέναντι στην ίδια σου την ύπαρξη, να της πεις την αλήθεια και να είσαι εντάξει μ’ αυτό. Μα είναι ο μόνος δρόμος.
Τίμησε το ποιος είσαι λέγοντας την αλήθεια σου σε κάθε στιγμή του τώρα. Τίμησε τους άλλους λέγοντάς τους την αλήθεια σου και δίνοντάς τους την ευκαιρία να πουν κι εκείνοι τη δική τους.
Η αλήθεια σημαίνει αυτοσεβασμός και αγάπη. Η αλήθεια σημαίνει ακούω και δέχομαι τον εαυτό μου γιατί είναι υπέροχος. Μη φοβάσαι πως λέγοντας τι πραγματικά νιώθεις και τι πραγματικά θες θα πληγώσεις αυτόν που έχεις απέναντί σου ή δε θα του κάνεις καλό. Έκφρασέ την με αγάπη και κατανόηση και εκείνη θα κάνει το θαύμα της. Η αλήθεια είναι η μεγαλύτερη ελευθερία.
Άκουσέ την και μείνε μαζί της σε κάθε δύσκολη στιγμή, σε κάθε στιγμή που δεν μπορείς να αποφασίσεις, που φοβάσαι, που διστάζεις. Γίνε φίλος μαζί της, αγάπησέ τη. Είναι αυτό που είσαι. Και είσαι αυτό που είναι.

To Νομοθετικό Έργο και η επιρροή του Σόλωνα στην αρχαία Αθήνα

Ο Σόλων (639 – 559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας.

Ο Σόλων γεννήθηκε στην Αθήνα. Πατέρας του ήταν ο Εξεκεστίδης φρόντισε για την εκπαίδευση και ανατροφή του γιού του, και καταγόταν από το γένος των Μεντιδών, όπου ανήκε και ο τελευταίος βασιλιάς της Αθήνας Κόδρος.. H μητέρα του ήταν εξαδέλφη της μητέρας του τύραννου Πεισίστρατου και καταγόταν από το γένος των Νηλειδών.

Μολονότι η γενιά του Σόλωνος ήταν αρχοντική, η οικογένειά του δεν ήταν πλούσια. Έτσι ο Σόλων αναγκάστηκε να ακολουθήσει τον πατέρα του στο επάγγελμα του εμπόρου. Όταν έχασε την περιουσία του, στράφηκε προς το εμπόριο και ταξίδεψε στην Αίγυπτο και τη Μ. Ασία. Επωφελούμενος από τα ταξίδια του αυτά μελέτησε ξένους πολιτισμούς και νόμους, καθώς και τον πολιτικοοικονομικό βίο των άλλων χωρών, απόρροια όλων ήτανε να αποκομίσει γνώσεις και σοφία εκτός από πλούτο. Τα εφόδια που απέκτησε τα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά για την κοινωνική και οικονομική ανόρθωση της πατρίδας του και έτσι κατόρθωσε να αναδειχτεί στο σπουδαιότερο άνδρα της εποχής του.
Ωστόσο ο Σόλων δεν ήταν μόνο έμπορος, ήταν και ποιητής. Στα νεανικά του χρόνια ο Σόλων έγραφε ερωτικά ποιήματα, στα οποία εξυμνούσε τις χαρές της ζωής και την ακολασία στον έρωτα. Μετά όμως οι στίχοι του ξέφυγαν από το περιεχόμενό αυτό και υπηρέτησαν τις πολιτικές του επιδιώξεις. Κατά τον Διογένη τον Λαέρτιο η ποιητική παραγωγή του Σόλωνος ανερχόταν σε 4.000 στίχους, εκ των οποίων έχουν διασωθεί γύρω στους 300.
Ο Σόλων υπήρξε και ελεγειακός ποιητής. Έγραψε ελεγεία με τίτλο «Σαλαμίς», στην οποία προτρέπει τους Αθηναίους να ανακτήσουν το αγαπημένο τους νησί. Από την ελεγεία αυτή σώζονται μόνο οκτώ στίχοι. Ο Σόλων έγραψε επίσης πολιτικές ελεγείες, από τις οποίες έχουμε μεγαλύτερα αποσπάσματα. Σε αυτές εκφράζει τα πολιτικά του φρονήματα και αντανακλά τη φιλοπατρία του και την αγάπη του προς τη δικαιοσύνη. Οι ελεγείες του ονομάστηκαν «γνωμικές», επειδή περιέχουν πολλές γνώμες. Με τους φλογερούς του στίχους επηρέασε την αθηναϊκή κοινή γνώμη, συμβουλεύοντας, ενθαρρύνοντας και ενθουσιάζοντας τους Αθηναίους. Άλλα έργα του Σόλωνα υπήρξαν η ελεγεία «Προς Φιλόκυπρον» το φίλο του βασιλιά της Κύπρου, «Υποθήκαι εις εαυτόν», «Προς Κριτίαν» κ.ά.. Στα ποιήματά του έκανε τη διαπίστωση ότι η κακοδαιμονία της πόλης και οι φιλονικίες οφείλονται στον αγώνα των τάξεων και υποσχόταν τη θεραπεία του κακού.
Με όπλο ακριβώς την ποίησή του ο Σόλων έκανε την πρώτη του «εκστρατεία» εναντίον της πολιτικής ηττοπάθειας των συμπατριωτών του. Μετά τις άκαρπες προσπάθειες να ανακτήσουν τη Σαλαμίνα από τους Μεγαρείς, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να ξεχάσουν το πρόβλημα και μάλιστα ψήφισαν νόμο με τον οποίον καταδικαζόταν σε θάνατο όποιος αναφερόταν στη Σαλαμίνα.
Μην αντέχοντας αυτόν τον παραλογισμό ο Σόλων πήγε μια ημέρα στην Αγορά και, υποκρινόμενος τον τρελό, άρχισε να απαγγέλλει ένα ποίημά του στο οποίο είχε δώσει τον τίτλο Σαλαμίς. Με τους στίχους του ο «τρελός» ποιητής υπενθύμιζε στους Αθηναίους ότι η Σαλαμίνα ήταν δική τους και ότι θα έπρεπε να την ξαναπάρουν από τους Μεγαρείς. Με τους τελευταίους στίχους «Ισομεν εις Σαλαμίνα, μαχησόμενοι περί νήσου / ιμερτής χαλεπόν τ” αίσχος απωσόμενοι» («Πάμε στη Σαλαμίνα, να πολεμήσουμε για το ποθητό νησί και τη βαριά ντροπή να διώξουμε») οι Αθηναίοι ξεσηκώθηκαν και αποφάσισαν να ακολουθήσουν το σχέδιο του Σόλωνος.
Στο ακρωτήριο της Κωλιάδος (τον σημερινό Αγιο Κοσμά) ο Σόλων συγκέντρωσε μια ομάδα πολεμιστών μεταμφιεσμένων σε γυναίκες που δήθεν έκαναν θυσία στο ιερό της Δήμητρας. Υστερα έστειλε έναν έμπιστό του στη Σαλαμίνα ο οποίος, προσποιούμενος ότι τον είχαν εξορίσει οι Αθηναίοι, πληροφόρησε τους κατακτητές Μεγαρείς ότι οι Αθηναίες είχαν πάει σύσσωμες στο ιερό της Δήμητρας όπου βρίσκονταν απροστάτευτες. Οι Μεγαρείς, λαχταρώντας τη λεία, μπήκαν στα πλοία τους και αποβιβάστηκαν κοντά στο σημείο όπου πίστευαν ότι θα έβρισκαν μόνες τους τις Αθηναίες και έπεσαν στην παγίδα του Σόλωνος. Οι Αθηναίοι αποδεκάτισαν τους Μεγαρείς και κατόπιν, μαζί με τον Σόλωνα, απέπλευσαν για τη Σαλαμίνα και την κατέλαβαν. Αλλά η διελκυστίνδα Μεγαρέων και Αθηναίων για τη Σαλαμίνα συνεχίστηκε ώσπου, με τη διαιτησία της Σπάρτης, το νησί δόθηκε επιτέλους στην Αθήνα.
Με την επιτυχία του στη Σαλαμίνα και με τη φήμη του σοφού, ο Σόλων εκλέχτηκε επώνυμος άρχων της Αθήνας για το έτος 594/3 π.X. με διευρυμένες εξουσίες: «διαλλακτής», για να μπορέσει να διευθετήσει τις ταξικές διενέξεις, και «νομοθέτης», για να ρυθμίσει τη νομοθεσία. Τις εξουσίες αυτές ο Σόλων θα πρέπει να τις διατήρησε και μετά το τέλος της αρχοντείας του, αφού οι νόμοι του τέθηκαν σε ισχύ γύρω στο 592-591 π.X.
Για να πετύχει ο Σόλων τον κατευνασμό των πολιτικών ερίδων, κατάρτισε την περίφημη νομοθεσία του, που μετά την κύρωσή της, καταγράφτηκε σε ξύλινους άξονες, «τας κύρβεις», που στήθηκαν στο Πρυτανείο. Με τις μεταρρυθμίσεις που επέφερε, οι σπουδαιότερες από τις οποίες ήταν η παραχώρηση δικαιωμάτων και στο λαό για την εκλογή των αρχόντων όπως η «επί σώμασι», δηλαδή τα χρέη κυρίως των αγροτών οι οποίοι, μη μπορώντας να τα ξεπληρώσουν, είχαν χάσει τις περιουσίες τους και είχαν πουληθεί δούλοι εντός και εκτός της Αττικής και η «σεισάχθεια» με την οποία μπήκαν τα θεμέλια, στα οποία στηρίχτηκε η δημιουργία της Αθηναϊκής Δημοκρατίας Ενώ όσοι είχαν πουληθεί δούλοι για χρέη απελευθερώθηκαν και επέστρεψαν στα σπίτια τους.
Το 594 ως άρχοντας κατόρθωσε με την υποτίμηση του νομίσματος να ανακουφίσει τους καταχρεωμένους πολίτες που στέναζαν κάτω από την πίεση της τάξης των πλουσίων.
Μετά το 594 φαίνεται ότι ο Σόλων αναμίχτηκε στα δημόσια πράγματα των Αθηνών είτε ως στρατηγός, είτε ως εκπρόσωπος των Αθηναίων στο Αμφικτιονικό Συνέδριο στον ιερό πόλεμο εναντίον των Κρισσαίων (591 π.Χ.).

Το Νομοθετικό Έργο του Σόλωνα

Το νομοθετικό έργο του Σόλωνα περιλάμβανε πρώτα μέτρα επανόρθωσης της υπάρχουσας κατάστασης, πολιτειακές μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν στο πολιτικό σώμα, στη λαϊκή κυριαρχία και στα δικαστήρια, καθώς και νομοθετήματα σε συγκεκριμένους τομείς.
Τα νομοθετικά μέτρα του Σόλωνα ήταν πολύ τολμηρά, αλλά και δραστικά και αντικατοπτρίζουν το μέγεθος της κρίσης που κλήθηκαν να θεραπεύσουν. Βασίζονταν στην αρχή της δίκαιης ανισότητας και όχι της απόλυτης ισότητας, ενώ επιδίωκαν να αποτρέψουν την εμφύλια διαμάχη και τη διάλυση της πολιτικής κοινότητας της Αθήνας, διατηρώντας παράλληλα την κοινωνική διαστρωμάτωση και την προβολή αυτής της διαστρωμάτωσης στη νομή της εξουσίας. Αποσκοπούσαν στην παύση της εξάρτησης των ακτημόνων από την αγροτική οικονομία, καθώς και στην ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας για την απορρόφηση αυτών των ακτημόνων, τους οποίους ο Σόλων προσπάθησε και ως ένα βαθμό κατάφερε να προφυλάξει από την πλήρη εξαθλίωση. Με τα μέτρα του ενισχύθηκαν οι μικρομεσαίοι αγρότες, αλλά και όσοι ασκούσαν κάποιο επάγγελμα εκτός της γεωργίας. Απαλείφθηκαν τα στεγανά της καταγωγής, που εμπόδιζαν αυτούς που πλούτιζαν από κάποιο επάγγελμα να ανέλθουν σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις, να γίνουν πολίτες και να αναλάβουν αξιώματα. Το πολίτευμα της Αθήνας παρέμεινε ωστόσο και μετά τις μεταρρυθμίσεις τιμοκρατικό, βασισμένο στην κοινωνική διαστρωμάτωση και στη νομή της εξουσίας από τους πολίτες ανάλογα με τον εισόδημά τους, αν και το εισόδημα αυτό μπορούσε στο εξής να προέρχεται από πολλές διαφορετικές δραστηριότητες και όχι μόνο από την καλλιέργεια της γης. Επιδίωξη του Σόλωνα ήταν τέλος να καταστούν όλοι οι πολίτες συνυπεύθυνοι για την τήρηση των νόμων και την καταστολή παρανομιών. Ιδανικό του ήταν η ευνομία!!!
Μολονότι ο Σόλων δεν πρόσφερε στην Αθήνα την απόλυτη κοινωνική δικαιοσύνη και πολιτική σύμπνοια – οι αγρότες περίμεναν αναδασμό της γης και οι ευπατρίδες ήθελαν να μη θιγούν τα προνόμιά τους – οι νόμοι του, αντικαθιστώντας τους άδικους «δρακόντειους» νόμους του Δράκοντα, κατόρθωσαν να περιορίσουν την κοινωνική αδικία και να δώσουν στην Αθήνα μια βάση για αντιπροσωπευτικότερο πολιτικό σύστημα.
Ο Αθηναίος νομοθέτης Σόλων πιστεύει ολόψυχα στην πρόοδο και γι” αυτό δεν τάσσεται στο πλευρό καμιάς από τις αντιμαχόμενες παρατάξεις των Αθηνών και αγωνίζεται για την επικράτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το σύνολο της ποίησης αυτό φανερώνει το σκοπό του αυτό. Σχετικά με τις θρησκευτικές και ηθικές ιδέες του Σόλωνα, παρατηρούμε ότι πηγάζουν από τις αντιλήψεις για τη θρησκεία και τις ηθικές αξίες της εποχής του, ενώ οι κοινωνικές του ιδέες, που βρήκαν την ολοκλήρωσή τους στο νομοθετικό του έργο, αποβλέπουν πιο μακριά στο απώτερο μέλλον.

Μέτρα επανόρθωσης (σεισάχθεια): Στα πλαίσια της σεισάχθειας (αποτίναξης βαρών), ο Σόλων κατάργησε τα υφιστάμενα χρέη ιδιωτών προς ιδιώτες και προς το δημόσιο, απελευθέρωσε όσους Αθηναίους είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών στην ίδια την Αθήνα και επανέφερε στην πόλη όσους εν τω μεταξύ είχαν μεταπωληθεί στο εξωτερικό. Για ξένους δούλους δεν γίνεται λόγος στις πηγές. Για να μην επαναληφθεί το φαινόμενο, κατάργησε το δανεισμό με εγγύηση το σώμα (προσωπική ελευθερία) του δανειολήπτη και των μελών της οικογένειάς του. Είναι επίσης πιθανό ότι αμνήστευσε τα αδικήματα που επέφεραν στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων.

Πολιτικό σώμα: Στα πλαίσια των πολιτειακών μεταρρυθμίσεων για την αναμόρφωση και διεύρυνση του πολιτικού σώματος της Αθήνας ο Σόλων διατήρησε τα τέσσερα υφιστάμενα τέλη που ρύθμιζαν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών και βασίζονταν ως τότε αποκλειστικά στο ύψος του αγροτικού εισοδήματος (πεντακοσιομέδιμνοι, τριακοσιομέδιμνοι ή ιππείς, διακοσιομέδιμνοι ή ζευγίται, θήτες με εισόδημα κάτω των διακοσίων μεδίμνων ετησίως). Όμως για την κατάταξη των πολιτών σε μια από αυτές τις τάξεις, θέσπισε τον συνυπολογισμό και των εισοδημάτων που προέρχονταν από επαγγελματικές ή εμπορικές δραστηριότητες. Επιπλέον, έδωσε δικαίωμα στο κατώτερο από αυτά τα τέλη, τους θήτες, να συμμετέχουν στην εκκλησία του δήμου, τους παραχώρησε όμως μόνο το δικαίωμα του εκλέγειν, όχι του εκλέγεσθαι.
Αποτέλεσμα αυτών των μεταρρυθμίσεων ήταν να λογίζονται στο εξής πολίτες όλοι οι ενήλικες άνδρες που κατοικούσαν στην Αττική και ήταν απόγονοι κατοίκων της Αττικής, μελών ιωνικών κοινοτήτων, αν και δεν θέσπισε την ισότητα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για όλους τους πολίτες. Ο Σόλων έδωσε πιθανότατα δυνατότητα πολιτογράφησης και σε μετοίκους. Αυτό το μέτρο που πήρε ο Σόλων ήταν να χωρίσει τους πολίτες της Αθήνας σε κοινωνικές τάξεις ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση και όχι με βάση την καταγωγή, όπως γινόταν ως τότε. Το σύστημα ήταν «τιμοκρατικό», από το τίμημα, δηλαδή το πόσο μπορούσε να αποτιμηθεί ο πολίτης με βάση την περιουσία του. Οι τρεις κοινωνικές τάξεις (Ιππείς, Ζευγίτες, Θήτες) διατηρήθηκαν αλλά οι ιππείς χωρίστηκαν στα δύο ανάλογα με τα οικονομικά τους. Έτσι στην Αττική υπήρχαν πλέον τέσσερις κοινωνικές τάξεις: οι Πεντακοσιομέδιμνοι (Ιππείς οι οποίοι μπορούσαν να διατηρούν πολεμικά άλογα), δηλαδή όσοι είχαν ετήσιο εισόδημα πάνω από 500 μεδίμνους (δοχεία με τα οποία μετρούσαν κυρίως τα στερεά αγροτικά προϊόντα και χωρούσαν γύρω στα 25 κιλά) σε σιτάρι, λάδι ή αντίστοιχης αξίας χρήμα, οι Τριακοσιομέδιμνοι (Ιππείς) με το ανάλογο εισόδημα, και ακολουθούσαν οι Διακοσιομέδιμνοι (Ζευγίτες, που κατείχαν τουλάχιστον ένα ζευγάρι βόδια) και τελευταίοι οι Θήτες, που το εισόδημά τους προερχόταν από αμειβόμενη εργασία (θητεία) και ήταν μικρότερο των διακοσίων μεδίμνων. Ανάλογα ρυθμίστηκε και η φορολογία (εισφορές).

Λαϊκή κυριαρχία: Στις πολιτειακές μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα περιλαμβάνονται και μέτρα που διεύρυναν τη λαϊκή κυριαρχία, δηλ. τη στήριξη της εξουσίας στο σώμα των πολιτών της Αθήνας. Συγκεκριμένα ο Σόλων, μετέφερε στην εκκλησία του δήμου την αρμοδιότητα της εκλογής των αρχόντων, που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος και θέσπισε τη διαδικασία της κληρώσεως εκ προκρίτων πεντακοσιομεδίμνων για την εκλογή τους. Σύμφωνα με αυτή τη διαδικασία ο δήμος εξέλεγε ένα αριθμό υποψήφιων αρχόντων από το τέλος των πεντακοσιομεδίμνων και στη συνέχεια γινόταν κλήρωση για την ανάδειξη ενός από αυτούς τους υποψηφίους.
Ίδρυσε ένα νέο βουλευτικό σώμα, τη βουλή των τετρακοσίων (ή τετρακοσίους) και μετέφερε σε αυτό τις προβουλευτικές αρμοδιότητες που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος, δηλ. τη διαδικασία προκαταρκτικής επεξεργασίας των σχεδίων ψηφισμάτων που θα υποβάλλονταν στην εκκλησία του δήμου. Η βουλή των τετρακοσίων ήταν πιο δημοκρατική σε σύγκριση με το αριστοκρατικό σώμα του Αρείου Πάγου, στο οποίο συμμετείχαν μόνο πεντακοσιομέδιμνοι που είχαν θητεύσει ως άρχοντες (και είχαν εκλεγεί από τον ίδιο τον Άρειο Πάγο σύμφωνα με τη διαδικασία που ίσχυε πριν τις μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα). Η βουλή αντίθετα είχε 400 εκλεγμένα μέλη, που προέρχονταν και από τα τέλη των ιππέων και των ζευγιτών, η θητεία κάθε βουλευτή ήταν ετήσια και οι τέσσερις φυλές της Αθήνας αντιπροσωπεύονταν ισότιμα, με εκατό βουλευτές η καθεμιά.

Δικαστήρια: Στο χώρο της δικαιοσύνης οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα ήταν επίσης σημαντικές προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού και του ελέγχου της εξουσίας. Ο Σόλων έδωσε τη δυνατότητα σε κάθε πολίτη, όχι μόνο στον παθόντα, να καταγγέλλει στον Άρειο Πάγο με εισαγγελία (αγωγή) οποιονδήποτε, ακόμα και άρχοντα, και να εμφανίζεται ως κατήγορος. Με αυτό τον τρόπο κατοχυρώθηκε ουσιαστικά το έννομο συμφέρον του απλού πολίτη σε σχέση με την άσκηση της εξουσίας από τα κρατικά όργανα, ακόμα και αν οι ενέργειες των κρατικών οργάνων δεν τον έβλαπταν άμεσα. Σοβαρό παράπτωμα για τον Σόλωνα ήταν η αδιαφορία του πολίτη για τα κοινά. Θέσπισε λοιπόν νόμο ο οποίος προέβλεπε τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων όσων δεν συντάσσονταν με κάποια από τις αντίπαλες πολιτικές παρατάξεις.
Ο Αρειος Πάγος εξακολούθησε να είναι το ανώτατο δικαστήριο του κράτους. Παράλληλα ο Σόλων ίδρυσε την Ηλιαία ένα λαϊκό δικαστήριο με πολλά μέλη, ως αντίβαρο του Αρείου Πάγου σε θέματα απονομής δικαιοσύνης όπου συμμετείχαν όλοι οι πολίτες και όπου εκδικάζονταν οι υποθέσεις για όλα τα αδικήματα εκτός από τον φόνο, τον εμπρησμό και την απόπειρα κατάλυσης του πολιτεύματος, τα οποία εκδικάζονταν στον Άρειο Πάγο. Το όνομά της προέρχεται από το ουσ. ηλία=αλία, που σημαίνει εκκλησία, σύναξη. Η ακριβής σύνθεση της Σολώνειας Ηλιαίας δεν είναι γνωστή και δεν αποκλείεται να πρόκειται απλά για την ίδια την εκκλησία του δήμου, όταν αυτή συνεδρίαζε ως δικαστήριο. Η κλασική διαμόρφωση της Ηλιαίας σε «δεξαμενή» 6000 κληρωμένων Αθηναίων άνω των 30 ετών, από την οποία λαμβάνονταν οι δικαστές για τα ηλιαστικά δικαστήρια, οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις του έτους 462 π.Χ. από τον Εφιάλτη. Στην Ηλιαία μπορούσε να προσφύγει οποιοσδήποτε εναντίον δικαστικής αποφάσεως αρχόντων. Οι αποφάσεις των αρχόντων έπαψαν να είναι τελεσίδικες και μπορούσαν να εφεσιβληθούν στην Ηλιαία.

Άλλα Νομοθετήματα: Ο Σόλων θέσπισε και πλήθος άλλων νόμων για συγκεκριμένα θέματα, που δεν είναι όλα γνωστά. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι:

• Η απαγόρευση της εξαγωγής γεωργικών προϊόντων πλην λαδιού,
• Οι ρυθμίσεις στις ιδιωτικές σχέσεις (π.χ. κανόνες υδροληψίας, ελάχιστες αποστάσεις οικοδομών)
• Η θέσπιση κοινωνικής πρόνοιας για αναπήρους και επικλήρους, με τον Σόλωνα αρχίζει και το δικαίωμα της διαθήκης (θυγατέρες που κληρονομούσαν αποκλειστικά την πατρική περιουσία λόγω έλλειψης άρρενα κληρονόμου). Ως τότε την περιουσία όποιου πέθαινε άτεκνος την κληρονομούσαν οι συγγενείς του. Στο εξής ο πολίτης χωρίς παιδιά μπορούσε να κληροδοτήσει τα υπάρχοντά του σε όποιον ήθελε.
• Τα μέτρα προστασίας της οικογένειας και του γάμου, που περιλάμβαναν μέτρα εναντίον της μοιχείας, του βιασμού, της μαστρωπείας και της πορνείας
• Η υποχρέωση των γονέων να διδάξουν στα παιδιά τους κάποια τέχνη και απαλλαγή των τέκνων από τη φροντίδα των ηλικιωμένων γονέων τους, αν οι τελευταίοι δεν είχαν ανταποκριθεί σε αυτή την υποχρέωσή τους.

Συνολικά ο Σόλων ρύθμισε πάνω σε νέες βάσεις το δημόσιο, το ιδιωτικό και το ποινικό δίκαιο. Οι νόμοι του δημοσιεύτηκαν ίσως το 592/1 π.Χ. καταγραμμένοι σε ξύλινες τετράγωνες στήλες, οι οποίες στένευαν προς τα πάνω και στρέφονταν γύρω από άξονα, γι’ αυτό και ονομάστηκαν «άξονες» ή «κύρβεις». Δίκαια ο Σόλων θεωρείται πατέρας του αστικού δικαίου.

Διάφορα άλλα έργα διοίκησης: Ο Σόλων χώρισε την Αττική σε 48 «ναυκραρίες» που η καθεμιά τους είχε επικεφαλής τον ναύκραρο, ο οποίος φρόντιζε για την κατασκευή και τη συντήρηση των πολεμικών πλοίων καθώς και για την είσπραξη των εισφορών. Κυρίαρχο διοικητικό σώμα της Αθήνας παρέμενε η Εκκλησία του Δήμου, που συνερχόταν στην Πνύκα, απαρτιζόταν από πολίτες άνω των 25 ετών και εξέλεγε τους άρχοντες της πόλης από τις δύο ανώτερες τάξεις.
Το 410 π.Χ. συγκροτήθηκε στην Αθήνα μια επιτροπή νομομαθών, οι αναγραφείς των νόμων, που ανέλαβε την εκκαθάριση και την κωδικοποίηση των νόμων του Δράκοντα και του Σόλωνα. Το έργο της επιτροπής διακόπηκε από τους τριάκοντα τυράννους και ολοκληρώθηκε μετά την πτώση τους. Το 403/2 π.Χ. παρέδωσαν το σώμα νόμων που κατάρτισαν, το οποίο φύλαγαν στο εξής οι θεσμοθέται.
Ο Σόλων, για να αποφύγει μεταβολές της νομοθεσίας του και για να μην αναμειχθεί στην εφαρμογή της, αποδήμησε για δέκα χρόνια. Στην ενέργειά του αυτή διακρίνεται μια πρώτη εφαρμογή της διάκρισης της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία. Κρίνοντας από την τυραννία του Πεισίστρατου και των διαδόχων του, που εγκαθιδρύθηκε το 561 π.Χ. και διάρκεσε ως το 510 π.Χ., οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα φαίνεται πως δεν αντιμετώπισαν πλήρως τα προβλήματα που επιδίωκαν να λύσουν. Η ουσία τους όμως διατηρήθηκε και μετά το τέλος της τυραννίας και αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο εδραιώθηκε η κλασική αθηναϊκή δημοκρατία.
Αφού ολοκλήρωσε το έργο του ο Σόλων έφυγε από την Αθήνα εξορκίζοντας τους συμπολίτες του να μην αλλάξουν τους νόμους του για δέκα – άλλες πηγές λένε για εκατό – χρόνια και ταξίδεψε στην Αίγυπτο, στην Κύπρο και αλλού.
Ο Σόλων κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων της αυτοεξορίας του επισκέφτηκε, μεταξύ άλλων, και το βασιλιά των Σάρδεων Κροίσο, ο οποίος τον ρώτησε αν γνώριζε κανέναν άνθρωπο πιο ευτυχισμένο από αυτόν. Ο Σόλων του ανέφερε τρεις περιπτώσεις ευτυχισμένων ανθρώπων και τον συμβούλεψε με το γνωστό: «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε» (μη μακαρίζεις κανέναν, προτού να δεις το τέλος του). Όταν ξαναγύρισε στην Αθήνα, τη βρήκε σε πολύ καλή κατάσταση χάρη στα δικά του νομοθετικά μέτρα, όμως την βρήκε να σπαράζεται πάλι από πολιτικές έριδες. Προσπάθησε να αποτρέψει την τυραννίδα του Πεισίστρατου αλλά δεν τα κατάφερε. Ο Πεισίστρατος κατέλαβε την εξουσία ως τύραννος το 560 π.X. και τον ίδιον χρόνο πέθανε ο Σόλων που πέθανε ευτυχισμένος σε βαθιά γεράματα.(80 χρονών).
Όσο ζούσε αλλά και μετά το θάνατό του ο Σόλων υπήρξε πρόσωπο αγαπητό στους Αθηναίους. Τον θεωρούσαν έναν από τους επτά σοφούς και έτρεφαν γι” αυτόν μεγάλη εκτίμηση.

Ηράκλειτος: Εντός των τειχών οι πολιτικοί βάρβαροι

Λήθη και πλάνη

§1
Διάχυτη είναι η αντίληψη πως η πολιτική παρακμή διάγει τον πιο βαρύ της χειμώνα. Η οξυμένη μορφή του παρόντος πολιτικού-κοινωνικού χειμώνα, έτσι όπως γνωρίζεται στον σύγχρονο κόσμο και πιο τραγελαφικά στον ελλαδικό χώρο, αποτελεί απλώς μια από τις τελευταίες φάσεις του ιστορικού χειμώνα της πολιτικής και του βιωμένου πολιτισμού της. Πρόκειται λοιπόν για την ιστορικότητα ενός πολιτικού ολέθρου, που είναι πανταχού παρών και για τον οποίο συνήθως πρώτοι κάνουν λιτανείες οι αποτυχημένοι πολιτικοί. Μια τέτοια ιστορικότητα ωστόσο  δεν προβάλλει ούτε οφείλει να προβάλλει εκάστοτε ως άλλοθι, προκειμένου να μην αισθάνεται κανείς, μέσα στο δικό του παρόν, την πνοή ενός Πολιτικού οικοδομήματος, κενού σε περιεχόμενο και μορφές. Έχει γίνει τόσο σύμφυτο με την τρέχουσα ζωή αυτό το κενό, ώστε οι λέξεις,πολιτική κρίση, σήψη, παρακμή και παρόμοιες εκφράσεις να έχουν καταντήσει αφηρημένα και ακίνδυνα συνθήματα χωρίς να αποκαλύπτουν τίποτα ή χωρίς να παραπέμπουν σε κάποιο αυθεντικό περιεχόμενο. Μάλιστα, οι ανίκανοι πολιτικοί, αυτοί οι καθ’ όλα υπεύθυνοι για την παρούσα καταστροφή, ενσωματώνουν μέσα στην πολιτική τους φλυαρία τέτοιες φράσεις και εκφράσεις για να επικαλύπτουν με το πέπλο της λήθης τις δικές τους εγκληματικές πολιτικές και να ανανεώνουν τον οδηγητικό τους ρόλο επί της αγελαίας μάζας. Πιο παραπλανητική γίνεται η συνθηματολογική φρασεολογία, όταν υπηρετεί εξουσιαστικές βλέψεις άκαπνων καθεστωτικών με «σοσιαλιστικό», «ριζοσπαστικό», «αριστερό» προσωπείο. Τον πιο  δίκαιο λόγο για όλο τούτο το γένος των καθεστωτικών, τον έχει διατυπώσει τελευταία ο Κοστάντσο Πρέβε: «ποτέ δεν έμαθαν να εφαρμόζουν τον μαρξισμό στον εαυτό τους και πίστεψαν ότι ο δικός τους μαρξισμός χρησίμευε μόνο για να ερμηνεύσει τους αστούς, τους καπιταλιστές, τους αιρετικούς κ.λπ.» (Κριτική ιστορία του μαρξισμού. Εκδ. ΚΨΜ, Αθήνα 2010, σ. 16).

§2
Η μνημονευθείσα καθεστωτική λογική δείχνει περίτρανα ότι οι βάρβαροι της Πολιτείας, ήγουν της πολιτικής, δεν βρίσκονται έξω από την πόλη, αλλά είναι εγκατεστημένοι εντός των τειχών. Ίδιον αυτών των «βαρβάρων» είναι η δυσαρμονία ιδιωτικού και δημόσιου βίου. Ως άρχοντες επικαλούνται το δημόσιο συμφέρον, για να υπηρετήσουν τα ιδιωτικά τους συμφέροντα. Αποδεικνύονται έτσι ότι είναι ένα συνονθύλευμα σκληροτράχηλων συντεχνιών, συνωμοτικών φατριών, που ως νέο-βάρβαροι έχουν καταλάβει την Πόλη. Για να επιβιώσει όμως στην εξουσία μια τέτοια κάστα χρειάζεται να μεταποιήσει και τους αρχόμενους σε παρόμοιο συνονθύλευμα. Τότε συμβαίνει η πλήρης ιδιωτικοποίηση της Πολιτείας: καμιά ειλικρινής δημόσια φωνή δεν μπορεί να αντισταθεί στην κομματική, συνδικαλιστική, δημοσιογραφική, φιλαθλο-υστερική αποβαρβάρωση μεγάλου μέρους των μαζών. Εκείνος που εναντιώθηκε πρώτος σε μια τέτοια ιδιωτικοποίηση της Πόλης, μέσα στην ιστορία του φιλοσοφικού-πολιτικού  στοχασμού, είναι ο πολύς Ηράκλειτος. Στο απ. Β1, για παράδειγμα, ομιλεί για την ανεξάντλητη δυναμική του κοινού-δημόσιου λόγου που κυβερνά τον κόσμο, μηδέ εξαιρουμένου και αυτού του πολιτικού κόσμου: ενώ όμως αυτός ο κοινός λόγος είναι παρών και καθιστά και τον, κατά λόγο, κόσμο παρόντα, οι άνθρωποι δεν έχουν καμιά πρόσβαση σε τούτη την κοινότητα λόγου και κόσμου· δηλαδήλησμονούν τον κοινό, δημόσιο λόγο και κόσμο, που είναι προσβάσιμος σε όλους, επειδή καθεύδουν. Τι εννοεί καθεύδουν; Ότι κινούνται από ελατήρια, από όνειρα, οπτασίες, οράματα ιδιωτικά και απατηλά. Μια τέτοια αποβαρβάρωση αρχόντων και αρχομένων δεν έχει αρχή και τέλος. Συντελεί στην καθίδρυση ενός «ανεστραμμένου κόσμου για τον κοινό νου» (Χέγκελ), που όμως περνάει για λογικός. Άρχουσα δύναμη είναι η ύβρις [(=αλαζονεία της εξουσίας) απ. Β43], η κοιλιοδουλεία  (απ. Β29), η συμπεριφορά «όνων που προτιμούν το άχυρο από το χρυσάφι» (απ.Β9), με μια λέξη: «οι βάρβαρες ψυχές» (απ. Β107).
                                        
Τα νεύματα του λόγου
 
 § 1
Κάθε λέξη, κάθε φράση, κάθε αποφθεγματική ρήση του Ηράκλειτου μας στέλνει  νεύματα του λόγου: όλα τελούν σε αεικίνητη μεταβολή και τίποτα δεν είναι δεδομένο, παγιωμένο και οριστικό. Γιατί; Επειδή τα πράγματα διέπονται από εσωτερικές, ως προς τον εαυτό τους, συγκρούσεις, σήμερα θα λέγαμε εσωτερικές αντιφάσεις, και αμοιβαίες μεταξύ τους συγκρούσεις: αντιθέσεις, εναντιότητες, αλληλεξαρτήσεις.Στο απ. Β 53 αποφαίνεται πολύ εκφραστικά αυτός ο βαθύνους στοχαστής:

«Ο πόλεμος είναι πατέρας και βασιλεύς όλων»

Προφανώς με την έννοια «πόλεμος» δεν εννοεί ο φιλόσοφος τον πόλεμο με τη συνήθη έννοια, ας πούμε, έναν επιθετικό, ιμπεριαλιστικό πόλεμο κ.λπ., αλλά κάτι πιο βαθύ: πέρα από την εκάστοτε υποκειμενική γνώμη και την παραδοχή ή μη αυτής της ρήσης από διάφορους «πολυμαθείς» της αμάθειας, ο συγκεκριμένος λόγος του αποσπάσματος απηχεί τη συνεκτική αλήθεια σχετικά με τη δομή και την ύπαρξη των όντων, ανεξαρτήτως χρόνου. Τα όντα, από τη μια πλευρά, ερείδονται σε ένα θεμελιακό υπόστρωμα καθορισμένης και εν πολλοίς δεδομένης-σταθερής υφής και, από την άλλη, εκ-τίθενται σε μια ακατάπαυστη μεταβλητότητα. Εάν το πρώτο χαρακτηριστικό των όντων συγκροτεί, για τον Ηράκλειτο, το Είναι, το δεύτερο παραπέμπει στο γίγνεσθαι.  Το Είναι μπορεί να υπάρχει μόνο ως εσωτερική ανα-τροπή του εαυτού σε γίγνεσθαι. Γι’ αυτό, χωρίς το γίγνεσθαι δεν θα υπήρχε ούτε φυσικός ούτε νοητός κόσμος.

 § 2
Όμως ποια άλλα, υπαρκτικής φύσης, γνωρίσματα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα νοήμονα όντα, κατά τον Ηράκλειτο, ώστε να διάγουν τον βίο τους εύρυθμα; Πρέπει να μην παραγνωρίζουν ότι «ο πόλεμος είναι κοινός και η δικαιοσύνη έριδα και πως όλα συμβαίνουν με βάση την έριδα και την αναγκαιότητα» (απ. Β 80), πως όλα δηλαδή τα πράγματα διέπονται από την έριδα και την αναγκαιότητα. Στη συνάφεια τούτη, τι σημαίνει η φράση: ο πόλεμος είναι κοινός (στ’ αρχαία: ξυνός); Ότι η νοητή γραμμή που συνέχει και ανατροφοδοτεί το γίγνεσθαι ως αναγκαιότητα, ως νομοτέλεια, είναι ο Λόγος. Και ο Λόγος δεν είναι ανέξοδα και ανερμάτιστα λόγια, σαν αυτά πολλών σημερινών καθεστωτικών διανοουμένων ή ανίκανων πολιτικών , αλλά  η πύρινη, έμπρακτα φωτεινή αρχή που καθιστά αμείλικτο τον αγώνα αντίρροπων δυνάμεων,  ανυποχώρητη την πάλη των αντιθέτων, ως το σημείο που αμφότερα τα αντίπαλα μέρη, μέσα από τη διαλεκτική τους αυτοαναίρεση, κατ’ αναγκαιότητα διεκδικούν τη συστατική τους αλήθεια στον εσωτερικό χώρο ενός νέου, ανώτερου ποιοτικά, ενιαίου νοηματικού όλου. Ας φανταστούμε, για παράδειγμα, σήμερα έναν παρόμοιο αγώνα, αντιμαχία, αντιπαράθεση, μεταξύ αντίπαλων πολιτικών παρατάξεων. Η αυθεντικότητα του αγώνα δεν έγκειται στις λεκτικές επιθέσεις της μιας παράταξης ενάντια στην άλλη –τότε, τα πολιτικοσυνδικαλιστικά «αηδόνια» θα ήταν άγιοι και όχι μισθοφόροι- αλλά στο κατά πόσο η κάθε παράταξη, λόγω και έργω, αναιρεί διαλεκτικά τον εαυτό της ως παράταξη, ως τεμαχισμένο όλο δηλαδή, και συμβάλλει με έναν λαμπρό και τιτάνιο αγώνα στη χάραξη μιας αυτοδιευθυνόμενης προοπτικής του λαού. Στο εσωτερικό μιας τέτοιας  ολότητας έχουν θέση και οι παραταξιούχοι, στο βαθμό που παύουν πλέον να υπηρετούν τον διχαστικό λόγο της   κλειστής παράταξης, έχουν αποβάλλει το παλιό εξουσιαστικό τους δέρμα και δύνανται έτσι να ακροώνται τον κοινό Λόγο, να συνομιλούν μαζί του.

Ηράκλειτος: «ερεύνησα τον εαυτό μου»

• Όταν κάποτε ρώτησαν τον Ηράκλειτο πώς γνωρίζει όσα γνωρίζει απάντησε: «ερεύνησα τον εαυτό μου».
• Εκ πρώτης όψεως φαίνεται πως ο φιλόσοφος μας παροτρύνει να  ερευνούμε τον εαυτό μας;
• Κάτι παρόμοιο δείχνει να περικλείει και το θρυλικό «γνώθι σ’ αυτόν». Τι συμβαίνει εδώ;
• Από τις απαρχές άραγε του φιλοσοφικού στοχασμού της ελληνικής αρχαιότητας μέχρι τις μεγάλες στιγμές της αττικής φιλοσοφίας και από εκεί ως τους καιρούς μας η έρευνα του εαυτού και η γνώση του προβάλλεται ως η θεραπεία της ανθρώπινης ύπαρξης;
• Το «ερεύνησα τον εαυτό μου» ο φιλόσοφος το κατανοεί ως μια στροφή προς τα ένδον για να σκεφτεί την ανθρώπινη αλλαγή. Μέσα από τη στροφή αυτή μπορεί κανείς να διανοίγεται στο καθολικό και να μην χάνεται μέσα στο ιδιωτικό.
• Την ανθρώπινη αλλαγή θέλει να πετύχει και προς τούτο βλέπει μία μόνο δυνατότητα: την απαλλαγή του λογισμού από τη δολιότητα και τη στεγνότητα του υπολογισμού.
• Με σημερινούς όρους, η δολιότητα αυτή συναντάται στην υπολογιστική σκέψη ατόμων, ομάδων ή θεσμισμένων συνόλων που θεωρητικά επαγγέλλονται κοινωνικές αλλαγές, αλλά στην πράξη ορέγονται την εδραίωση της δικής τους εξουσίας: η νύχτα εναλλάσσεται με νύχτα.
• Σε αντίθεση με αυτές τις φενακισμένες συνειδήσεις, ο Ηράκλειτος με το ερεύνησα τον εαυτό μου μας παρωθεί ή καλύτερα μας υποκινεί να ερευνάμε μέσα μας τη γνώση και το μέτρο.
• Ενόσω παρακολουθούμε και ακολουθούμε αυτόν τον υποκινητή, μπορούμε να διεκδικούμε μορφές ζωής, που δεν θα παραπαίουν στα μετανεωτερικά απόβλητα αλλά πίσω από την απατηλή σχέση του Ηθικού και του Πολιτικού θα αναζητούν τις αρχές  μιας αυθεντικής σχέσης ήθους και πολιτικής. Ο Ηράκλειτος τις απεικονίζει ως εξής:
• Προσωποποίηση του ήθους: ο άνθρωπος, ως εμ-πρόσωπο και αυτο-διερευνώμενο ον, φέρει ο ίδιος την ευθύνη των επιλογών του μέσα στον περίκοσμο της μαζικής συμπεριφοράς.
• Εναρμόνιση ήθους και «ξυνού λόγου»: Ανάλογα με την ενόραση και μετοχή στον «ξυνόν λόγον», ο άνθρωπος αποκτά γνώση του κόσμου και του τρόπου λειτουργίας του τελευταίου. Αυτή η γνώση του επιτρέπει να καθορίζει ο ίδιος τη μοίρα του, τη δημόσια-πολιτική του στάση, την ευτυχία ή τη δυστυχία του.
• Ο «ξυνός  λόγος [=κοινός λόγος]» ως μέτρο της Ηθικής και της Πολιτικής: όσα συνυφαίνονται με την θεωρία και την πράξη του ανθρώπου –κοινωνική τάξη, νόμοι της πολιτείας, κοινωνική και πολιτική συμπεριφορά κ.λπ.– τελούν σε ομο-λογία με τα περιεχόμενα του Λόγου.
• Ελευθερία της βούλησης και αυτονομία σκέψης: ηθικό χρέος και ανώτερη-ανεξάρτητη σκέψη  διέπουν την περι-ουσία των αρίστων σε σοφία και αρετή.
• Η περι-ουσία των αρίστων ως οντολογική προσήλωση στο ποιόν: καταδίκη της υπεροψίας, γνώση και διάγνωση των ορίων του ανθρώπου, πνευματική εγρήγορση και κριτική σκέψη, κοινωνική δικαιοσύνη και ευαισθησία στη χρήση ή κατανομή του πλούτου, ισοπολιτεία και δυναμική συνύπαρξη των εναντίων, υπεύθυνος χειρισμός των δημοσίων πραγμάτων, καταπολέμηση της δεισιδαιμονίας και της αμάθειας του λαού, προσανατολισμός του στο ορθό και αληθινό, υπεράσπιση των νόμων της πόλεως.
• Η πολιτική ζωή ως χειραφέτηση: η ένταξη του ανθρώπου σε μια ζωή της δυνατότητας και της δύναμης.
• Ζωή της δυνατότητας ως το αείζωον πυρ που καθιστά τη σκέψη πύρινη· και ζωή της δύναμης ως μεταστοιχείωση της σκέψης σε κατευθυντήρια δύναμη του κόσμου

Το μυστήριο της ύπαρξης - Κβαντική Αποκάλυψη

Στο παρακάτω βίντεο θα δείτε επιστήμονες να μιλάνε για την πραγματικότητα της ύπαρξης. Όλα όσα λένε είναι πραγματικότητα... και υπάρχει περίπτωση να έρθετε σε πολύ δύσκολη θέση ψυχολογικά να χωνέψετε αυτή την αλήθεια. Την πληροφορία αυτή, ως άνθρωποι, δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να την ξεσκαλίσουμε και να την γνωρίσουμε... είναι το τελευταίο σκαλοπάτι της γνώσης... διότι έχοντας αυτή τη γνώση στο μυαλό σου, "χάνονται" πολλές αξίες της ζωής σου... όσον αφορά την αντίληψή σου για την ζωή.

Μπορεί ένα ιστιοφόρο να ξεπεράσει την ταχύτητα του ανέμου;

Η ταχύτητα ενός ιστιοφόρου, καθώς πλέει στη θάλασσα, οφείλεται σε δύο παράγοντες.

Ο πρώτος έχει σχέση με την κατεύθυνση του ανέμου και την ώθηση που μεταδίδει η δύναμή του. Ο άλλος παράγοντας έχει σχέση με την ιδιαίτερη μορφή του ιστίου (πανιού), το οποίο, προβάλλοντας αντίσταση στον άνεμο, προκαλεί ώθηση με κατεύθυνση κάθετη προς εκείνη του ανέμου. Όταν το ιστιοφόρο και ο άνεμος έχουν την ίδια κατεύθυνση, τότε μόνο ο πρώτος παράγοντας είναι παρών. Σε αυτή την περίπτωση, η μέγιστη ταχύτητα που μπορεί να αναπτύξει το ιστιοφόρο είναι ίση με εκείνη του ανέμου. Αντίθετα, όταν το ιστιοφόρο κινείται σε διαφορετική κατεύθυνση από τον άνεμο, τότε υφίσταται και τους δύο παράγοντες. Το άθροισμά τους μπορεί να δώσει ταχύτητα που θα ξεπεράσει συνολικά την ταχύτητα του ανέμου.