ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

ΑΥΤΟ που Ονομάζουμε Θεό, Απόλυτο, Πραγματικότητα, Ουσία (της Ύπαρξης), Πνεύμα, Ψυχή, είναι η Υπέρτατη Πραγματικότητα κι όλοι αυτοί οι Όροι δείχνουν (και «περιγράφουν») το ίδιο πράγμα. ΑΥΤΟ, σαν Ουσία, είναι το Σταθερό Υπόβαθρο κάθε αντίληψης ύπαρξης, δραστηριότητας, δράσης και «φαινομένου». Υπάρχει Πάντα, Παντού, πίσω από κάθε ύπαρξη, δραστηριότητα, δράση και φαινόμενο.

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

Η Εσωτερική Πραγματικότητα προσεγγίζεται μόνο Βιωματικά. Αυτό σημαίνει ότι ζεις, ότι έχεις Άμεση Επαφή με την Ουσία κι οποιαδήποτε γνώση παράγεται (αναδύεται) από αυτή την άμεση επαφή κι όχι από κάποια διαδικασία αντίληψης, κι είναι άμεση, αυθόρμητη, πηγαία κι αυτοαναβλύζουσα. Αυτό σημαίνει επίσης ότι αυτή η γνώση υφίσταται μόνον στο παρόν, τώρα, όταν εκδηλώνεται, δεν έχει σχέση με τον χρόνο, με την μνήμη, με την αποθηκευμένη ή μεταδιδόμενη πληροφορία, με άλλα λόγια είναι «ζωντανή». Μετά, αυτή η γνώση με τον αυθόρμητο και πηγαίο τρόπο που εκδηλώνεται φανερώνει Αυτό που Υπάρχει, την Αληθινή Ουσία στην Αμεσότητά της, άμεσα, πραγματικά κι όχι μέσω κάποιας αντίληψης που καθιστά «αντικείμενο» αυτό που γνωρίζεται. Με άλλα λόγια είναι Πραγματική Αυτογνωσία κι όχι έμμεση γνώση ή γνώση εξωτερική των ιδιοτήτων ή των δραστηριοτήτων ή των φαινομένων, αυτού που γνωρίζεται, είτε πρόκειται για τον Εαυτό, είτε οποιουδήποτε αντικειμένου. Έτσι η Ουσία Γνωρίζεται μόνο Βιωματικά, άμεσα, και ποτέ μέσω δραστηριότητας ή αντίληψης, Γνωρίζεται στην Απόλυτη Σιγή (κάθε δραστηριότητας).

 

Αυτοί που προσπαθούν να περιγράψουν την Εσωτερική Πραγματικότητα, από την μια είναι αναγκασμένοι να χρησιμοποιήσουν κάποιους όρους περιγραφικούς κι από την άλλη έχουν την ευθύνη να διακρίνουν τι είναι Ουσία, τι είναι η Δραστηριότητα και σε τι διαφέρει από την Δράση, τι είναι Φαινόμενο ή Περιεχόμενο της Επίγνωσης, και να διευκρινίσουν τι σχέση έχουν όλα αυτά και πως λειτουργεί τελικά η πραγματικότητα (κι ο άνθρωπος) και τι είναι η ύπαρξη και πως σχετίζεται με την ζωή σαν βιωματική εμπειρία. Καθόλου εύκολο έργο, καθώς υπάρχουν εσφαλμένες αντιλήψεις, λανθασμένες πεποιθήσεις και στρεβλές συμπεριφορές.

 

Αυτό που πρέπει να γίνει αντιληπτό, σε όποιον θέλει να κατανοήσει την Πραγματικότητα, την πραγματικότητα που αντιλαμβάνεται, και το αληθινό νόημα των πραγμάτων, και να μην χάνεται στην ορολογία και τις περιγραφές, είναι ότι όλοι οι όροι που χρησιμοποιούνται στην θεολογική και φιλοσοφική γλώσσα αναφέρονται σε τρεις βασικές κατηγορίες, της Ύπαρξης, της Αντίληψης, της Ζωής, αναφέρονται είτε στην Ουσία, είτε στην Δραστηριότητα και την Δράση, είτε στο παραγόμενο αποτέλεσμα, στο «Περιεχόμενο» της δραστηριότητας. Έτσι, γίνεται κατανοητό γιατί η Υπέρτατη Πραγματικότητα, το Υπέρτατο Ον, ο Θεός, κλπ. (όροι της Παραδοσιακής Θεολογικής Σκέψης) περιγράφεται με Φιλοσοφικούς Όρους σαν Ουσία-Δραστηριότητα-Επίγνωση (ή «Περιεχόμενο»). Στην Βεδαντική Παράδοση αναφέρεται σαν Στα-Τσιτ-Ανάντ, ενώ στην Χριστιανική Θεολογική Σκέψη αναφέρεται σαν Πατέρας-Λόγος-Πνεύμα (Θεότητα-Θεός-Πνεύμα, στην Μυστική Παράδοση του Μάιστερ Εκκαρτ), και στην Θεοσοφική Διδασκαλία σαν Τρεις Λόγοι, κλπ.

 

ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

 

Σύμφωνα με αυτήν την Βασική Αντίληψη (την Διευκρίνιση και την «διάκριση» Ουσίας της Συνείδησης, Δραστηριότητας και Δράσης της Συνείδησης και Επίγνωσης) Περιγράφεται (στην Εσωτερική Παράδοση) η Δημιουργία, ο Κόσμος, στα διάφορα Πεδία και Επίπεδά του. Υπάρχει Πάντα Μία Ουσία που Δραστηριοποιείται (και Δρα) και Παράγει κάποιο Περιεχόμενο (Επίγνωσης). Μάλιστα Υπάρχει Μόνο Μία Ουσία που απλά Δραστηριοποιείται σε διάφορα Πεδία Εκδήλωσης. Έτσι, Ό,τι εμφανίζεται σαν Διαφορετική ή Περιορισμένη Συνείδηση, δεν είναι Ουσία ή Διαφοροποιημένη Ουσία, αλλά μόνο Δραστηριότητες της (Ουσιαστικής) Συνείδησης και Φαινόμενα. Με άλλα λόγια η Δημιουργία, ο Κόσμος, οι Κόσμοι, δεν υπάρχουν σαν Ουσία (σαν Υπόσταση) υπάρχουν μόνο σε Λειτουργικό Επίπεδο, σαν Λειτουργίες και Φαινόμενα. Αυτό έχει τεράστια σημασία για την (θεολογική και φιλοσοφική) κατανόηση της Πραγματικότητας, αφού σε όποιο Πεδίο ή Επίπεδο Ύπαρξης κι αν αναφερόμαστε συνειδητοποιούμε κι αποδεχόμαστε ότι υπάρχει πάντα ένα Ουσιαστικό Πραγματικό Υπόβαθρο (ή Υπόβαθρο Ουσίας) στο Βάθος, που Υποστηρίζει Εξωτερικές Δραστηριότητες, Δράσεις, Μορφές κι Εμπειρίες (βιώματα ζωής). Αυτό το Βάθος Οφείλουμε να Βιώσουμε όπου κι αν βρισκόμαστε ή νομίζουμε ότι βρισκόμαστε. Αυτό σημαίνει επίσης ότι ποτέ δεν αποχωριστήκαμε από την Μία Ουσία κι όλες οι Διαφοροποιημένες Συνειδησιακές Καταστάσεις είναι μονάχα Φαινόμενα κι όχι κάτι (ουσιαστικό και) πραγματικό.

 

Όταν μιλάμε για Συνείδηση λοιπόν στον θεολογικό ή φιλοσοφικό λόγο (ο Όρος Συνείδηση υποδηλώνει τον Αρχαίο Όρο της Ψυχής ή της Πνευματικής Ουσίας) συχνά μπερδευόμαστε γιατί δεν αποσαφηνίζουμε που αναφερόμαστε, αν αναφερόμαστε στην Ουσία, στην Δραστηριότητα, ή στην Επίγνωση. Συχνά επικρατεί η λάθος αντίληψη να ουσιαστικοποιούμε δραστηριότητες κι εκεί που υπάρχει μόνο μια «διαδικασία» εμείς βλέπουμε υποστάσεις. Έτσι όμως εκτροχιαζόμαστε από τον ορθό λόγο και τον αληθινό φιλοσοφικό στοχασμό.. Στην πραγματικότητα η Συνείδηση είναι Μία σαν Ουσία, η Μία Συνείδηση. Όταν μιλάμε για Κοσμική Συνείδηση, Παγκόσμια Συνείδηση, Ατομική Συνείδηση, την Συνείδηση που Σκέπτεται, Αισθάνεται και Βιώνει την υλική ύπαρξη, δεν μιλάμε για Ουσίες ή Διαφοροποιήσεις της Ουσίας αλλά μόνο για Δραστηριότητες, Δράσεις κι Εμπειρίες της Μοναδικής Ουσίας (Συνείδησης). Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η Συνείδηση σαν Ουσία Είναι Μία αλλά ότι οι Δραστηριότητες είναι Πολλές κι ότι  σε αυτές τις Δραστηριότητες Οφείλεται η Αντίληψη της Ενότητας, η Μετάβαση από την Ενότητα στην Πολλαπλότητα κι ο Περιορισμός του Παγκόσμιου σε Ατομικότητες, κι ακόμα η Αντίληψη της Ατομικότητας κι η προσωπική εμπειρία κι η ιδιαίτερη ζωή των πλασμάτων.

 

Αν μπορούμε να διακρίνουμε την Ουσία από την Δραστηριότητα και το Φαινόμενο στην πραγματικότητα έχουμε αποκωδικοποιήσει το Μυστήριο της Ύπαρξης, Κατανοούμε την ζωή και Βλέπουμε τον Δρόμο που Οδηγεί στην Πραγματικότητα (στην Βίωση της Αληθινής Ζωής). Κατανοούμε ότι η Ουσία Είναι Πάντα το Υπόβαθρο της Ύπαρξης που Υποστηρίζει την Δραστηριότητα η Οποία είναι πάντα κάτι δευτερεύον, εξωτερικό που φανερώνει την εξωτερική πραγματικότητα αλλά είναι αδύνατον να συλλάβει την Ουσία που είναι Έσω. Το δεύτερο πολύ σημαντικό που κατανοούμε είναι ότι η Ουσία μπορεί να Βιωθεί μόνο Άμεσα, σαν Εσωτερική Άμεση Βίωση της Ύπαρξης, όταν εγκαταλείπεται κάθε δραστηριότητα κι εξωτερική αντίληψη. Η Αντίληψη μας απομακρύνει από την Ουσία (τον Εαυτό) και μας κατευθύνει είτε προς κάποια Εικόνα του Εαυτού (που καθίσταται έτσι μικρότερο της Αντίληψης και κάτι «αντικειμενικό») είτε προς κάποιο άλλο αντικείμενο μέσα στην Δημιουργία. Έτσι το Υπέρτατο Βίωμα ή η Υπέρτατη Αντίληψη, ή η Υπέρτατη Πραγμάτωση είναι πέρα από κάθε διαδικαστική αντίληψη, πέρα από κάθε διαδικασία, στην Είσοδο στην Απόλυτη Σιγή, στην Καρδιά της Ζωής, στην Θεϊκή Ουσία μας.

 

Τελικά, η Συνείδηση σαν Ουσία δεν Παραμένει μέσα στην Σιωπηλή Ακινησία της Άμεσης κι Εσωτερικής Αντίληψής Της (στην Αιώνια Υπερβατικότητα και την Αδιατάρακτη Μακαριότητά Της). Η Συνείδηση Δραστηριοποιείται κι έτσι Γεννιούνται τα Διάφορα Πεδία (Λειτουργίας) της Συνείδησης, οι Διάφορες Αντιλήψεις της Ύπαρξης, οι Εξωτερικοί Κόσμοι της Μορφής, κλπ. Όλα αυτά που Εμφανίζονται δεν είναι Ουσία, Ουσίες, αλλά μονάχα Δραστηριότητες της Συνείδησης. Κι έτσι φτάνουμε στο πολύ σημαντικό συμπέρασμα. Τι είναι ο Ενσαρκωμένος Άνθρωπος; Ο Ενσαρκωμένος Άνθρωπος, αυτό που είμαστε, που είναι ο καθένας, στην πραγματικότητα είναι η Μία Μοναδική Συνείδηση που Λειτουργεί σαν παρούσα ατομική περιορισμένη συνείδηση. Λανθασμένα (κι επειδή δεν νοιώθουμε το Πραγματικό Βάθος, την Ουσία της Ύπαρξης) εκλαμβάνουμε λανθασμένα τον εαυτό σαν την περιορισμένη συνείδηση. Αφού όμως έτσι κι αλλιώς η Πραγματική Ουσία Υπάρχει στο Βάθος της Ύπαρξης (σαν Υπόβαθρο της αντίληψης που έχουμε για την ύπαρξη) κι εφόσον η αντίληψη μιας περιορισμένης ατομικής ύπαρξης είναι απλά μια λειτουργία (κάτι που κάνουμε) είναι αρκετό να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει στην πραγματικότητα, να λειτουργήσουμε διαφορετικά και να πάμε πέρα, πάνω, από τις αυταπάτες στην Ορθή Αντίληψη της Ύπαρξης και στην Αληθινή Ζωή. Είναι αυτό που ονομάζουμε Αφύπνιση, Φώτιση, Απελευθέρωση, Λύτρωση, κλπ. Αυτό δεν οδηγεί απλά σε μια Ανώτερη Αντίληψη της Ύπαρξης, της Ζωής, Οδηγεί στην Καρδιά της Ύπαρξης, στην Ουσία, στον Εαυτό και στην Αληθινή Εσωτερική Ζωή του Εαυτού, στην Υπέρτατη Αφύπνιση, στην Πραγματική Αυτογνωσία, στο Απόλυτο. Με λίγα λόγια, Πάντα, το Υπόβαθρο είναι Ένα, η Μία Μοναδική Ουσία, ενώ ο ατομικός περιορισμός, η ατομική αντίληψη δεν είναι παρά μια δραστηριότητα, μια διαδικασία αντίληψης (και μια βιωματική εμπειρία) που αρκεί να αλλάξει για να αλλάξει η Εμπειρία της Ζωής, η «Αίσθηση» της Ζωής.

 

Τι είναι λοιπόν ο Άνθρωπος; Είναι η Μία Ουσία που απλά περιορίζει την Λειτουργία της και «νομίζει» ότι είναι μια ατομική οντότητα. «Εκλαμβάνει»  την απλή δραστηριότητα (του περιορισμού) σαν ουσιαστική ύπαρξη, σαν ουσία αυτόνομη. Αυτό δεν είναι απλά μια λανθασμένη αντίληψη ή μια εσφαλμένη ερμηνεία (αν και είναι και αυτό). Απλά δεν νοιώθουμε και δεν κατανοούμε το Αληθινό Βάθος της Ύπαρξής μας και το υποκαθιστούμε με μια λανθασμένη αντίληψη, εντύπωση, «ιδέα». Και μέσα από αυτό το φανταστικό κέντρο ύπαρξης (το εγώ) θεμελιώνουμε την ζωή μας στον κόσμο, δομούμε την αντίληψη του κόσμου και προσανατολίζουμε την εξωτερική ζωή μας και την συμπεριφορά μας. Απλά ενδυόμαστε, σαν ηθοποιοί, τον ρόλο της ατομικής ύπαρξης, ενσαρκώνουμε κάποιο ιδιαίτερο χαρακτήρα και υποδυόμαστε αυτό που νομίζουμε ότι είμαστε, κάποιο χαρακτήρα στο θέατρο της ζωής. Το Θέατρο της Ζωής είναι μονάχα Θέατρο, δεν είναι ούτε Τραγωδία, ούτε Κωμωδία, ούτε Σατυρικό Δράμα, όλα αυτά συμπεραίνονται μονάχα από την «υπόθεση» του έργου, που έτσι κι αλλιώς είναι ψεύτικο. Γιατί όλα αυτά; Επειδή δεν θέλουμε να δούμε. Αλλά δεν είναι δύσκολο να δούμε και να κατανοήσουμε. Το δύσκολο είναι να θέλουμε.

B. Russell: Η αγάπη είναι σοφή, το μίσος είναι ανόητο

Ο Μπέρτραντ Άρθουρ Γουίλιαμ Ράσελ ήταν μεγάλος Βρετανός φιλόσοφος, μαθηματικός και ειρηνιστής. Γεννήθηκε στην ακμή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Πέθανε από γρίπη, έναν αιώνα αργότερα, όταν η Βρετανία είχε περάσει δύο παγκόσμιους πολέμους. Έκανε κριτική στα πυρηνικά καθώς και την εισβολή των ΗΠΑ στο Βιετνάμ. Το 1950 κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

 

Ο Ράσελ δεν ήταν ποτέ δογματικός σε τίποτα, ούτε καν στις πολιτικές του πεποιθήσεις ενώ χαρακτηριστική της απέχθειάς του προς κάθε είδους φανατισμό είναι η δήλωσή του: «Δεν θα πέθαινα ποτέ για τις ιδέες μου, γιατί μπορεί να έκανα λάθος.»

Ο Μπέρτραντ Ράσελ, ο μεγάλος Βρετανός φιλόσοφος, εμφανίστηκε στο πρόγραμμα του BBC «Πρόσωπο με Πρόσωπο» το 1959 και ένα ερώτημα του τέθηκε κατά το κλείσιμο: «Τι θα λέγατε σε μια γενιά που θα ζει 1000 χρόνια από τώρα για τη ζωή που έχετε ζήσει και τα μαθήματα που έχετε μάθει» .

 

Η απάντησή του είναι σύντομη, αλλά μεστή:

 

«Θα ήθελα να πω δύο πράγματα, ένα πνευματικό-διανοητικό και ένα ηθικό:

 

Το διανοητικό είναι το εξής, Όταν μελετάτε οποιοδήποτε θέμα ή φιλοσοφία, εξετάστε μόνο τα δεδομένα και όποια αλήθεια επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα αυτά.

 

Ποτέ μην αφήνετε τον εαυτό σας να πιστεύει είτε αυτό που θέλετε ή αυτό που νομίζετε ότι θα έχει ευεργετικές κοινωνικές επιπτώσεις αν το πιστεύατε, παρά μόνο και αποκλειστικά επικεντρωθείτε στο ποια είναι τα γεγονότα και η αλήθεια τους

 

Αυτό είναι το διανοητικό κομμάτι των όσων θα έλεγα.

 

Το ηθικό που θα ήθελα να τους πω είναι πολύ απλό.

 

Η αγάπη είναι σοφή, το μίσος είναι ανόητο.

 

Σε αυτόν τον κόσμο, που έρχεται σε όλο και πιο στενή επαφή, θα πρέπει να μάθει να ανέχεται ο ένας τον άλλο.

Πρέπει να συμβιβαστούμε με το γεγονός ότι μερικοί άνθρωποι λένε πράγματα που δεν μας αρέσουν.

 

Μπορούμε να ζήσουμε μαζί μόνο με αυτόν τον τρόπο, και αν θέλουμε να ζήσουμε μαζί και να μην πεθάνουμε μαζί πρέπει να φέρουμε ένα είδος φιλανθρωπίας και ένα είδος ανεκτικότητας που είναι απολύτως ζωτικής σημασίας για τη συνέχιση της ανθρώπινης ζωής σε αυτόν τον πλανήτη.»

 

 

Ήταν οι άνθρωποι πιο ευτυχισμένοι στο παρελθόν από ό,τι σήμερα;

Υπήρχαν πράγματι οι «παλιές καλές μέρες» ή είναι (άλλος ένας) μύθος; Ήταν πράγματι οι άνθρωποι πιο ευτυχισμένοι στο παρελθόν από ό,τι σήμερα;

Μάλλον ναι, είναι η απάντηση μιας νέας βρετανικής επιστημονικής έρευνας, της πρώτης του είδους της διεθνώς, που επιχειρεί να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα, δημιουργώντας με τη βοήθεια καινοτόμων μεθόδων ένα νέο διαχρονικό δείκτη, ο οποίος χρησιμοποιεί δεδομένα από βιβλία και εφημερίδες για να εκτιμήσει τα επίπεδα ευτυχίας σε μια χώρα και πώς αυτά έχουν μεταβληθεί με το πέρασμα του χρόνου. Η μελέτη, η οποία καλύπτει μια περίοδο από το 1820 μέχρι την εποχή μας, φιλοδοξεί να δώσει στις κυβερνήσεις μια καλύτερη ιδέα για το ποιες πρέπει να είναι οι προτεραιότητες τους, όσον αφορά τις αποφάσεις και τις πολιτικές τους που επιδρούν στη ζωή των ανθρώπων.

Μεταξύ άλλων, σύμφωνα με τη «Ντέιλι Μέιλ», η μελέτη συμπεραίνει ότι στη δεκαετία του 1920 -μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και πριν το μεγάλο οικονομικό «κραχ»- οι άνθρωποι σε Ευρώπη και Αμερική ήταν πιο ευτυχισμένοι από κάθε άλλη φορά κατά τους δύο προηγούμενους αιώνες. Ανάλογη -αν και σε μικρότερο βαθμό- «έκρηξη» ευτυχίας σημειώθηκε σε αρκετές χώρες μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, για να υποχωρήσει αργότερα. Αλλά ξανά στη δεκαετία του 1990, καθώς η οικονομία (και η «φούσκα» της) είχε πάρει τα πάνω της, τα επίπεδα ευτυχίας προσέγγισαν σχεδόν εκείνα του μεσοπολέμου.

Ορισμένες κυβερνήσεις έχουν ήδη αρχίσει να χρησιμοποιούν δείκτες «εθνικής ευτυχίας» ως συμπλήρωμα των κλασσικών οικονομικών δεικτών όπως το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ). Όμως οι νέοι αυτοί δείκτες βασίζονται σε στοιχεία των τελευταίων μόνο ετών ή, στην καλύτερη περίπτωση, δεκαετιών, πράγμα που καθιστά δύσκολο να διαπιστωθούν οι τάσεις σε βάθος χρόνου αναφορικά με την ευτυχία των πολιτών.

Οι ερευνητές των πανεπιστημίων του Γουόρικ και της Γλασκώβης, καθώς και του Ινστιτούτου Άλαν Τιούρινγκ του Λονδίνου, με επικεφαλής τον καθηγητή Τόμας Χιλ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Nature Human Behaviour», ανέλυσαν εκατομμύρια online κείμενα, που δημοσιεύθηκαν κατά τα τελευταία 200 χρόνια και υπάρχουν σήμερα στο Google Books.
Η μελέτη αναλύει το ψυχολογικά θετικό ή αρνητικό περιεχόμενο των κειμένων τεσσάρων χωρών (ΗΠΑ, Βρετανία, Γερμανία, Ιταλία), καταλήγοντας σε ένα δείκτη που αντικατοπτρίζει τη διαχρονική εξέλιξη της ψυχικής διάθεσης των κατοίκων μιας χώρας.

Μερικά βασικά ευρήματα είναι τα εξής:

– Οι αυξήσεις στο εθνικό εισόδημα και προϊόν όντως αυξάνουν επίσης την εθνική ευτυχία, αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό. Χρειάζεται μια πολύ μεγάλη αύξηση του ΑΕΠ για να υπάρξει αισθητή αύξηση της ευτυχίας σε εθνικό επίπεδο.
– Μια αύξηση στο προσδόκιμο ζωής κατά ένα έτος έχει τον ίδιο αντίκτυπο στην εθνική ευτυχία με μια αύξηση του ΑΕΠ κατά 4,3%.
– Ένα έτος λιγότερου πολέμου έχει την ίδια επίπτωση στην ευτυχία με μια αύξηση του ΑΕΠ κατά 30%.
– Ειδικότερα στις ΗΠΑ το χαμηλότερο σημείο του δείκτη (δηλαδή το μικρότερο επίπεδο εθνικής ευτυχίας) συνέπεσε με τα χρόνια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και αργότερα με τη λήξη του πολέμου στο Βιετνάμ και την εκκένωση της Σαϊγκόν από τα αμερικανικά στρατεύματα. Στη Βρετανία η λιγότερο ευτυχισμένη χρονιά ήταν το 1978, λίγο πριν αναλάβει πρωθυπουργός η Μάργκαρετ Θάτσερ, όταν στη χώρα γίνονταν μεγάλες απεργίες και βουνά σκουπιδιών είχαν συσσωρευτεί στους δρόμους.

«Είναι αξιοσημείωτο ότι η εθνική υποκειμενική ευτυχία είναι απίστευτα ανθεκτική στους πολέμους. Επίσης οι οικονομικές κρίσεις έχουν τελικά μικρές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Οι άνθρωποι γρήγορα επέστρεψαν στα προηγούμενα επίπεδα υποκειμενικής ευτυχίας μετά από γεγονότα όπως ο αμερικανικός εμφύλιος πόλεμος, οι επαναστάσεις του 1848 στην Ευρώπη ή η μεγάλη κρίση του μεσοπολέμου», δήλωσε ο Χιλς.

Τζορτζ Όργουελ: Μια ματιά στο μέλλον

“Δύναμη είναι να επιβάλλεις πόνο και ταπείνωση. Δύναμη είναι να κομματιάσεις το ανθρώπινο μυαλό και να το συναρμολογήσεις πάλι δίνοντάς του το σχήμα που θέλεις εσύ.

Αρχίζεις να καταλαβαίνεις τι κόσμο δημιουργούμε; Είναι ακριβώς το αντίθετο από τις ανόητες, ηδονιστικές ουτοπίες που είχαν οραματιστεί οι παλιοί μεταρρυθμιστές. Οι παλιοί πολιτισμοί ισχυρίζονταν πως βασίζονταν πάνω στην αγάπη και τη δικαιοσύνη. Ο δικός μας βασίζεται στο μίσος. Στον δικό μας κόσμο δεν θα υπάρχουν άλλα συναισθήματα εκτός από τον φόβο, την οργή, τη θριαμβολογία και την ταπείνωση. Όλα τα άλλα θα τα καταπνίξουμε -όλα!

Σπάσαμε τα δεσμά που ένωναν τους γονείς με τα παιδιά, τους άνδρες με τους άνδρες και τον άνδρα με τη γυναίκα. Κανένας δεν τολμά πια να εμπιστευτεί τη γυναίκα του, το παιδί του ή τον φίλο του.
Στο μέλλον όμως δεν θα υπάρχουν ούτε γυναίκες, ούτε φίλοι.

Τα παιδιά θα τα παίρνουμε από τη μητέρα τους μόλις γεννιώνται, όπως παίρνει κανείς τα αυγά από την κότα. Το σεξουαλικό ένστικτο θα ξεριζωθεί. Η αναπαραγωγή θα είναι μια ετήσια τυπική διαδικασία όπως η ανανέωση του δελτίου τροφίμων.

Δεν θα υπάρχει γέλιο παρά μόνο το γέλιο του θριάμβου για κάποιο νικημένο εχθρό.

Δεν θα υπάρχει τέχνη, λογοτεχνία, επιστήμη.

Όταν θα είμαστε παντοδύναμοι, δεν θα έχουμε πια ανάγκη την επιστήμη.

Δεν θα υπάρχει διάκριση ανάμεσα στην ομορφιά και την ασχήμια. Δεν θα υπάρχει πια η περιέργεια ούτε η χαρά της ζωής. Δεν θα υπάρχει άμιλλα.

Αν θέλεις μια εικόνα του μέλλοντος, φαντάσου μια μπότα να πατάει το πρόσωπο ενός ανθρώπου -για πάντα…”

Τζορτζ Όργουελ, 1984

Ας μη γίνουμε «κανονικοί», ας είμαστε τρελοί και ευτυχείς

Πρέπει να είμαστε φυσιολογικοί. Να ξυπνάμε το πρωί για τη δουλειά με την απαιτούμενη μουρμούρα. Το στρώμα μας έπεσε βαρύ και τα μαξιλάρια δεν φτιάχτηκαν για τον ευαίσθητο αυχένα μας. Οι συμβατικές αγκαλιές μας επιτρέπουν εξάλλου τη μουρμούρα. Για την ακρίβεια την απαιτούν. Τρέφονται από την αίσθηση πως κάτι μας λείπει, εκείνο το «μισό» που μας στερεί το δικαίωμα σε αγάπες και λουλούδια. Ο έρωτας, βλέπεις, αναζητά ένα κάποιο θάρρος, ένα ξεγύμνωμα και μια βουτιά στην ολόκληρη αλήθεια μας.

Εμείς, όμως, τα ξεκαθαρίσαμε. Είμαστε φυσιολογικοί. Πριν τον καφέ έχουμε τα νεύρα μας γιατί ακόμη καλά καλά δεν ανοίξαμε βλέφαρο. Μετά και πάλι δυσφορούμε. Μας φταίει η κίνηση στο δρόμο κι η άχαρη ρουτίνα που κρυφά τρέμει το φυλλοκάρδι μας να μην τη χάσουμε. Μα γκρινιάζουμε. Έτσι, για την ελάχιστη δόση επαναστατικότητας στο προφίλ μας. Ωραίο πράγμα η ανώδυνη επαναστατικότητα και, προπάντων, μας προσδίδει την απαιτούμενη τυχοδιωκτική γοητεία.

Μικροί θα αλλάζαμε τον κόσμο, θυμάσαι; Στην πορεία ευτυχώς το πιάσαμε το νόημα. Θα γινόμασταν απλώς κανονικοί. Κι όλα μέλι γάλα. Στη δουλειά θα βαφτιζόμασταν σωστοί υπάλληλοι. Υπάκουοι κι ανέμπνευστοι, εφόσον το επιθυμούσε το αφεντικό. Εάν τυχόν παίρναμε την πολυπόθητη προαγωγή ασφαλώς και θα ξεχνούσαμε το νευρικό παρελθόν των κατώτερων κλιμακίων. Θ’ ασκούσαμε την εξουσία ως τύραννοι και θ’ αναπτύσσαμε αλλεργία στα εργασιακά δικαιώματα. Θ’ ανταμείβαμε τους κόλακες και θα δυσπιστούσαμε στους λιγότερο δουλοπρεπείς.

Στις συζητήσεις θα συμφωνούσαμε με τον πλέον δυνατό. Είναι ωραίο να εντάσσεσαι στην ομάδα του ισχυρού, δεν συμφωνείς; Και προπάντων βολικό. Μια ομπρέλα προστασίας για τις δύσκολες στιγμές, ένα βόλεμα στο δημόσιο για τους απογόνους κι ένα ξελάσπωμα για τις τυχόν ατασθαλίες μας στην εφορία.

Στις φιλίες ξεκινήσαμε ρομαντικά. Μια συντροφιά από ατίθασες ψυχές με τα πόδια στο γραφείο και τα όνειρα στα σύννεφα. Προσγειωθήκαμε. Προτιμάμε το σταυροπόδι τώρα. Κρίνεται πιο κομψό και απείρως πιο ασφαλές. Για τους φίλους καιρός δεν μας απομένει. Μην το ξεχνάμε, γίναμε φυσιολογικοί. Περισπούδαστοι καριερίστες, με το κεφάλι ψηλά και την υπερκόπωση μόνιμη ντάμα μας.

Τις νύχτες επιλέγουμε τις σειρές. Με τους πολλούς κύκλους καθότι και άνθρωποι της συνήθειας. Μας δίνουν την αίσθηση ότι ζούμε. Για λίγο μεταμορφωνόμαστε σε περιπετειώδεις δικηγόρους ή ριψοκίνδυνους κατασκόπους. Ύστερα νυστάζουμε. Κλείνουμε την τηλεόραση και καληνυχτίζουμε την αγάπη μας πριν το πρώτο ροχαλητό.

Άλλη μια φορά: Πρέπει να υμνούμε την κανονικότητα. Και πρέπει να κάνουμε την πολυπόθητη πρόταση γάμου. Αν είμαστε άντρες ασφαλώς. Αν είμαστε γυναίκες καλύτερα να την περιμένουμε καρτερικά. Κι ας μην την λαχταρούμε. Επειδή πρέπει. Γιατί την προσδοκά το οικογενειακό πακέτο ασφάλειας, τα αγέννητα παιδιά μας κι η φίλη που επιμένει πως «άλλη χάρη ο γάμος».

Τα ζευγάρια ανέκαθεν λάτρευαν τ’ άλλα ζευγάρια εξάλλου. Σαν μια συμμορία με όρκο κανονικότητας που κυβερνά σιωπηλά τον κόσμο. Οφείλουμε να είμαστε φυσιολογικοί λοιπόν. Να τρέχουμε πίσω από τις χιλιάδες υποχρεώσεις μας. Ποτέ να μην τις φτάνουμε, για την απαραίτητη αδρεναλίνη που οι ενοχές εγγυώνται.

Να μην έχουμε χρόνο για πολλές σκέψεις. Αν σκεφτούμε θα καταλάβουμε. Κανέναν δεν εξυπηρετεί να καταλάβουμε, ούτε καν εμάς τους ίδιους.

Χρειάζεται να μην ξεχωρίζουμε. Να μην ντυνόμαστε πολύ αστραφτερά, να μην μιλάμε δυνατά, να μη γελάμε με την καρδιά μας. Δεν είμαστε τίποτα εγωκεντρικοί που εκλπιπαρούν σώνει και ντε την προσοχή και προπάντων δεν δηλώνουμε επιπόλαιοι χάχες. Από την άλλη ας μην γίνουμε και τελείως κλασικοί. Η εποχή λατρεύει το ελαφρώς αντισυμβατικό μα συνάμα κυριλέ στυλ, θα το έχεις ακουστά.

Επιβάλλεται να κουνάμε συγκαταβατικά το κεφάλι μας στις φιλικές παρέες και στα οικογενειακά δείπνα. Ακόμη κι όταν διαφωνούμε. Το να υπερασπιζόμαστε την άποψη μας – ή το να έχουμε μια οποιαδήποτε άποψη- θεωρείται στις μέρες μας αδιανόητο πείσμα και τινάζει τις σχέσεις στον αέρα.

Ας συνοψίσουμε: Πρέπει να είμαστε φυσιολογικοί. Υπάκουοι σύζυγοι, που στα κρυφά εκτονώνoυν την υπνωτισμένη τους λίμπιντο σε απαγορευμένους εραστές. Συνετοί γονείς που φορτώνουν στα παιδιά τα άλυτα συμπλέγματά τους. Αφοσιωμένοι φίλοι που δεν τολμούν να ξεστομίζουν στους κολλητούς την αλήθεια τους. Υπάκουα τέκνα που στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δοξολογούν τη μαμά και τον μπαμπά και στον ψυχαναλυτή τους λοιδορούν αλύπητα. Πετυχημένοι επαγγελματίες που σκότωσαν το όνειρο για έναν χαρτοφύλακα αδειανό κι ένα κοστούμι καλοραμμένο.

Κι ένα μυστικό: Δε χρειάζεται όντως να είμαστε φυσιολογικοί. Αρκεί απλώς να φαινόμαστε. Κανείς δεν σκοτίζεται για το ποιοι πραγματικά είμαστε, ούτε κι οι ίδιοι μπήκαμε ποτέ στον κόπο να το ερευνήσουμε σοβαρά. Όλα καλά λοιπόν. Προχωράμε ακάθεκτοι. Συνένοχοι στα εγκλήματα πλάνης, σύντροφοι του Οδυσσέα που ξελογιάστηκαν από τις σειρήνες. Ζούμε στο νησί της Κίρκης.

Ωστόσο, γιατί στα αλήθεια να χαλάσουμε τη ζαχαρένια μας; Η Κίρκη αποδείχτηκε εξαίρετη οικοδέσποινα. Μας ταΐζει και μας ποτίζει για αιώνες τώρα. Με ένα όρο: Τη σιωπή της λήθης μας.

Γνώμες των χριστιανών Πατέρων για την Ελληνική παιδεία και τους αρχαίους Έλληνες σοφούς – Η δυσφήμηση των Ελλήνων από την Ορθοδοξία




Ο 12ετής Ιησούς διδάσκει στο ναό
και πατάει τον φιλόσοφο

Αυτή η ανάρτηση ξεκίνησε σαν παράρτημα στην δημοσίευση για την “Παιδεία του Βυζαντίου” που θα ακολουθήσει, αλλά αξίζει μια ειδική παρουσίαση. Είναι και αυτή μέσα στο πλαίσιο των δημοσιευμάτων του “Γιατί η Αναγέννηση έγινε στην Δύση”, και δείχνει την ιδεολογία του ορθόδοξου Χριστιανισμού σχετικά με την αρχαία ελληνική γραμματεία, αλλά και γενικά με την φιλοσοφική και τη συγκεκριμένη γνώση και κατ` επέκταση την επιστήμη και την τεχνολογία. Ταυτόχρονα, μας δείχνει γιατί το όνομα “Έλληνες” απέκτησε κακή χροιά στο Βυζάντιο.

 

Οι γνώμες των Πατέρων της Εκκλησίας είναι σημαντικές για εμάς γιατί θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε καλύτερα την θέση της Εκκλησίας αλλά και το θέμα της εμπλοκής του Βυζαντίου με την παιδεία, την εκπαίδευση και την επιστήμη.

 

Από τους πρώτους χριστιανούς διανοητές έχουμε την εξής διαφοροποίηση:

• Αυτοί που αρνούνται πλήρως την αρχαία γνώση και γενικά την κοσμική γνώση.
• Αυτοί που την ψιλοαποδέχονται γιατί θεωρούν ότι “οι αρχαίοι Έλληνες την πήραν (την έκλεψαν!) από τους Εβραίους, αλλά δεν είχαν την ευρύτητα για να την καταλάβουν”.
• Αυτοί που την δέχονται ως βοηθητική σε κάποιο βαθμό για αυτούς.

Οι σύγχρονοι απολογητές ισχυρίζονται ότι με την λέξη “Έλληνες” και την απαξίωση για αυτούς, δεν αναφέρονται στους Έλληνες φιλοσόφους και διανοητές, ούτε στο ελληνικό έθνος ή πολιτισμό, “αλλά μόνο στους ειδωλολάτρες”. Για τον λόγο αυτό σάς έχω συγκεκριμένα αποσπάσματα από τα κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας, μαζί με τους σχετικούς συνδέσμους για να διαβαστούν όλα τα κείμενα και για να γίνει έτσι κατανοητό σε τι ακριβώς αναφερόντουσαν. Τα αποσπάσματα είναι ενδεικτικά και ακόμα και στα ίδια κείμενα θα μπορείτε να βρείτε πολλά περισσότερα. 

 

1. Μέγας Βασίλειος

Ένας από τους “Τρεις Ιεράρχες” τους καλούμενος και “προστάτες της ελληνικής εκπαίδευσης”.

1.1

Καὶ ῥάξει* ὁ Θεὸς τοὺς ἐπανισταμένους ἐπὶ ὄρος Σιὼν ἐπ’ αὐτὸν, καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ διασκεδάσει**, Συρίαν ἀφ’ ἡλίου ἀνατολῶν καὶ τοὺς Ἕλληνας ἀφ’ ἡλίου δυσμῶν, τοὺς κατεσθίοντας τὸν Ἰσραὴλ ὅλῳ τῷ στόματι. Ῥάξειν οὖν αὐτοὺς ἐπαγγέλλεται καὶ καταβαλεῖν πάντας τοὺς ἐπανισταμένους τῷ ὄρει Σιὼν, καὶ διασκεδάσειν αὐτῶν τὴν κατὰ τῆς ἀληθείας ἀσεβῆ συμφωνίαν. Εἰσὶ δὲ οἱ ἐχθροὶ Σύροι καὶ Ἕλληνες· οἱ μὲν τὰ πρὸς ἀνατολὰς τοῦ ἡλίου κατέχοντες, οἱ δὲ τὰ πρὸς ταῖς δυσμαῖς. ∆ιὰ τοῦτο δὲ διασκεδασθήσονται***, ἐπειδὴ κατήσθιον ὅλῳ τῷ στόματι τὸν Ἰσραήλ. Στόμα δὲ λέγει νῦν τὴν σοφιστικὴν τοῦ λόγου δύναμιν, ᾗ πάσῃ κατεκέχρηντο εἰς τὴν ἐπιβουλὴν τῶν ἐν ἁπλότητι πεπιστευκότων τῷ Θεῷ .

(Βασίλειος Καισαρείας, Εις τον προφήτην Ησαΐαν, 9.230 )

*Ράζω = προσορμίζω–αγκυροβολώ.
**Διασκεδάσει = σκορπίσει, διαλύσει.
***Δασθήσονται = εκ του δατέομαι–δάσομαι = μοιράζω, κόβω στα δύο, διαιρώ.

Αναφέρεται στον προφήτη Ησαΐα. Εν ολίγοις ο Θεός, θα εξολοθρεύσει τους Έλληνες, γιατί έχουν την σοφιστική δύναμη του Λόγου, να διαλύουν την ιδεοληψία των Εβραίων–χριστιανών.

 

Ήδη από αυτό το απόσπασμα φαίνεται ότι οι Έλληνες δεν τους ενοχλούσαν επειδή ήσαν αρχαιολάτρες, γιατί το ίδιο ήσαν και οι Ρωμαίοι αλλά και άλλοι λαοί. Τους ενοχλούσε ο Λόγος των Ελλήνων. Η λογική και η επιστήμη.

1.2

Τοῦτο μὲν οὖν αὐτὸ καὶ συμβουλεύσων ἥκω, τὸ μὴ δεῖν εἰς ἅπαξ τοῖς ἀνδράσι τούτοις, ὥσπερ πλοίου τὰ πηδάλια τῆς διανοίας ὑμῶν παραδόντας, ἧπερ ἂν ἄγωσι, ταύτη συνέπεσθαι, ἀλλ᾿ ὅσον ἐστὶ χρήσιμον αὐτῶν δεχομένους, εἰδέναι τί χρὴ καὶ παριδεῖν.

Απόδοση:

Ἀκριβῶς αὐτὸ εἶναι τὸ νόημα τῆς συμβουλῆς μου: δὲν πρέπει νὰ παραδώσετεσε αυτούς (στοὺς ἀρχαίους Έλληνες συγγραφεῖς) τὸ τιμόνι τοῦ νοῦ σας, γιὰ νὰ σᾶς πᾶνε ὅπου αὐτοὶ θέλουν. Δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἀκολουθεῖτε σὲ ὅλα. Πρέπει νὰ πάρετε ἀπ᾿ αὐτοὺς ὅ,τι εἶναι χρήσιμο καὶ νὰ μὴ δώσετε προσοχὴ στὰ ὑπόλοιπα.

(Μ. Βασίλειος, Προς τους νέους όπως αν εξ ελληνικών ωφελοίντο λόγων).

 

Το απόσπασμα αυτό είναι θεωρητικά η επίσημη ιδεολογική βάση του Βυζαντίου, στο πως θα μελετά τους αρχαίους Έλληνες και αυτό που αναφέρουν κατά κόρον οι απολογητές. Είναι το πλέον σεμνό από όλα όπως θα διαπιστώσετε.

2. Άγιος Αντώνιος

2.1

26.945 Ἄλλων δὲ πάλιν τοιούτων ἀπαντησάντων πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ὄρει τῷ ἔξω,καὶ νομιζόντων χλευάζειν, ὅτι μὴ μεμάθηκε γράμματα, λέγει πρὸς αὐτοὺς ὁἈντώνιος· Ὑμεῖς δὲ τί λέγετε; Τί πρῶτόν ἐστι, νοῦς ἢ γράμματα; καὶ τί τίνοςαἴτιον, ὁ νοῦς τῶν γραμμάτων, ἢ τὰ γράμματα τοῦ νοῦ; Τῶν δὲ εἰ πόντων πρῶτον εἶναι τὸν νοῦν, καὶ τῶν γραμμάτων εὑρέτην· ἔφη ὁ Ἀντώνιος· Ὧ τοίνυν ὁ νοῦς ὑγιαίνει, τούτῳ οὐκ ἀναγκαῖα τὰ γράμματα.

(Αγ. Αθανασίου, Βίος του Αγίου Αντωνίου)

 

Είναι προφανές ότι με το “νους υγιαίνει” αναφέρεται τελικά στην θρησκεία και τον θεό του και προφανώς για αυτόν δεν ήσαν αναγκαία τα γράμματα.

3. Κύριλλος Αλεξανδρείας

Ήταν ο ηθικός αυτουργός της δολοφονίας της Υπατίας, διώξεων αιρετικών και αλλόθρησκων και σειράς εκτρόπων στην Αλεξάνδρεια, ισχυρίζεται ότι ο φιλοσοφικός λόγος είναι ασύνετος:

3.1

τοῖς τῶν Ἑλλήνων σοφοῖς, γραώδη* τε καὶ ἀσύνετον λόγον

*γραώδη = παρωχημένα, ξεπερασμένα.

Ἑλλήνων δὲ παῖδες ἀνοσίους ἐσχήκασι διδασκάλους, οἳ ψυχικὴν καὶ δαιμονιώδη ἔχοντες σοφίαν, ἀναρίθμητον τῷ βίῳ δαιμονίων ὄχλον ἐκήρυξαν, καὶ προσκυνεῖν τῇ κτίσει, παρὰ τὸν κτίσαντα.

Ἔθος δὲ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ σειρῆνας ἀποκαλεῖν τὰ τῶν στρουθίων* λαλίστατα, καὶ ἐμμελές τι καὶ εὔρυθμον ἀναφωνεῖν εἰωθότα. Γεγόνασι δέ πως τοιοῦτοι τῶν Ἑλλήνων δεισιδαιμονίας οἱ διδάσκαλοι, ποιηταί τε καὶ λογογράφοι.

*στρούθια = πουλιά

μεμώρανται δὲ τὰ Ἑλλήνων, τὸ τῆς ἀληθείας οὐκ ἔχοντες κάλλος·πάντα γὰρ παρ’ ἐκείνοις ψευδῆ, καὶ προφητεία, καὶ σύνεσις.

Ἑλλήνων μὲν γὰρ οἱ λογάδες, καίτοι μεγάλην ἐπὶ σοφίᾳ τὴν ὀφρὺν ἀνασπῶντες, θεοποιοῦσι τὴν κτίσιν, καὶ τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις τὸ σέβας ἀνάπτουσι. Χθαμαλὸν γὰρ ἔχουσι τὸν νοῦν, καὶ χαμαιριφῆ τὰ θεωρήματα, καὶ τὴν καρδίαν ἐσκοτισμένην· φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν, κατὰ τὸ γεγραμμένον.

(Κύριλος Αλεξανδρείας, Ερμηνεία στον Ησαία).

3.2

Ψευδῆ δὲ καὶ τὰ Ἑλλήνων ἅπαντα, σοφία καὶ λόγοι καὶ ζωή · καὶ τῶν ἀληθῶν, ἤγουν ἀναγκαίων καὶ ἐπωφελῶν, εὕροι τις ἂν παρ’ αὐτοῖς οὐδὲν, οἵ γε τε θεοποιήκασι τὴν κτίσιν, τὸν φύσει ἀφέντες Θεόν. Ὠλιγώθησαν τοίνυν αἱ ἀλήθειαι παρ’ αὐτοῖς. Μάταια ἐλάλησεν ἔκαστος πρὸς τὸν πλησίον αὐτοῦ.

Βούλονται δὲ καὶ βασανισθῆναι τὴν αἰτίαν ὑφ’ ἧς δι ολώλασιν· αὕτη δὲ ἦν ἡ τοῦ διαβόλου σκαιότης, καὶ ᾑ τῶν ἀκαθάρτων πνευμάτων πλεονεξία· τούτους γὰρ καὶ ἀνόσιον ἔθνος ὀνομάζουσιν· ἢ τάχα που καὶ τοὺς τῆς ἐκείνων ἀνοσιότητος ὑπουργοὺς, τοὺς Ἑλλήνων φημὶ λογάδας καὶ ποιητάς· τούτους δὲ καὶ ἀδίκους καὶ δολίους ὀνομάζουσιν, ὡς ἀπαταιῶνας καὶ ψεύστας.

(Κύριλλος Αλεξανδρείας, Εις τους Ψαλμούς, ια΄).

 

Σύμφωνα με τον Κύριλλο, τόσο το έθνος των Ελλήνων, όσο και οι Έλληνες φιλόσοφοι και ποιητές είναι ψεύτες, απατεώνες, με περιορισμένο νου, ασύνετοι, άδικοι, δόλιοι, ανόσιοι και δαιμονικοί.

4. Αθανάσιος Αλεξανδρείας

4.1

46.4 Καὶ ὅλως, πότε τῶν Ἑλλήνων ἡ σοφία μεμώραται, εἰ μὴ ὅτε ἡ ἀληθὴς τοῦ Θεοῦ Σοφία ἐπὶ γῆς ἑαυτὴν ἐφανέρωσε;

48.9 Οὐκοῦν εἰ μήτε ἄνθρωπος ἁπλῶς μήτε μάγος μήτε δαίμων τίς ἐστιν ὁ Σωτήρ, ἀλλὰ καὶ τὴν παρὰ ποιηταῖς ὑπόνοιαν καὶ δαιμόνων φαντασίαν καὶ Ἑλλήνων σοφίαν τῇ ἑαυτοῦ θειότητι κατήργησε καὶ ἐπεσκίασε.

55.1 […] καὶ οὐκ ἔτι μὲν ἡ Ἑλλήνων σοφία προκόπτει, καὶ ἡ οὖσα δὲ λοιπὸν ἀφανίζεται·

(Αθανάσιος Αλεξανδρείας, Λόγος περί της ενανθρωπήσεως του Λόγου και της δια σώματος προς ημάς επιφανείας αυτού ).

 

Η Σοφία των Ελλήνων είναι μωρή. Ο Σωτήρ (προφανώς ο Ιησούς), την κατάργησε και αυτή η σοφία θα αφανιστεί.

5. Γρηγόριος ο «Θεολόγος» ο Ναζιανζηνός

 

Άλλος ένας από τους Τρεις Ιεράρχες τους στυλοβάτες του νεότερου “Ελληνοχριστιανισμού”.

5.1

ἐκεῖνο ἐνθυμηθεὶς, ὅτι συναγόντων μὲν πάντων, ἢ γεωμετρούντων, ἢ ἀστρονομούντων, οὐδὲν ἂν ὁ βίος ἡμῶν παρὰ τοῦτο ὠφεληθείη, ὅτι μὴ καὶ τὰ πάντα λυθήσεται.

καὶ ἅμα τὸν Ἑλληνικὸν τῦφον κολάσαι τῶν καλῶν εἶναι νομίσας, οἳ τῷ τρίβωνι καὶ τῇ ὑπήνῃ τὸ σεμνὸν ὑποδύονται· τί ποιεῖ, καὶ πῶς τὴν φιλοσοφίαν μεταχειρίζεται;

 

(Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Εις Ήρωνα τον φιλόσοφο )

 

Θεωρεί ότι οι επιστημονικές γνώσεις είναι άχρηστες, δεν ωφελούν κανένα και η ελληνική γνώση είναι τύφος. Η σωστή φιλοσοφία για αυτόν είναι μόνο η θεολογία του.

6. Ιωάννης Χρυσόστομος

 

Ο τρίτος από τους Τρεις Ιεράρχες και προστάτες της ελληνικής Παιδείας!

6.1

Οἱ δὲ φιλόσοφοι καὶ δεινοὶ ῥήτορες δόξαν πολλὴν οἱ μὲν ἐπὶ σεμνότητι οἱ δὲ ἐπὶ λόγων δυνάμει παρὰ τοῖς πολλοῖς ἔχοντες μετὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς μάχην καταγέλαστοι γεγόνασι καὶ παίδων ληρούντων ἁπλῶς οὐδὲν διαφέρειν ἔδοξαν.

“Οι Έλληνες φιλόσοφοι και ρήτορες… είναι καταγέλαστοι και δεν διαφέρουν από τα παιδιά που λένε ανοησίες”.

Ἀπὸ γὰρ ἐθνῶν καὶ δήμων τοσούτων οὐ σοφόν τινα, οὐκ ἄσοφον, οὐκ ἄνδρα, οὐ γυναῖκα ἀλλ’ οὐδὲ παιδίον μικρὸν μεταπεῖσαι ἴσχυσαν, ἀλλὰ τοσοῦτός ἐστι τῶν ὑπ’ αὐτῶν γεγραμμένων ὁ γέλως ὥστε ἀφανισθῆναι καὶ τὰ βιβλία πάλαι καὶ ἅμα τῷ δειχθῆναι καὶ ἀπολέσθαι τὰ πολλά. Εἰ δέ που τι καὶ εὑρεθείη διασωθὲν παρὰ Χριστιανοῖς τοῦτο σωζόμενον εὕροι τις ἄν.

“Γιατί δεν μπόρεσαν να πάρουν με το μέρος τους ούτε έναν σοφό η άσοφο, ούτε άνδρα ή γυναίκα, ούτε ένα μικρό παιδί από τόσα έθνη κι από τόσους λαούς, αλλά προκαλούσαν τόσα γέλια τα βιβλία που είχαν γράψει, ώστε, μόλις τα παρουσίαζαν, να εξαφανίζονται, γι’ αυτό και χάθηκαν τα περισσότερα. Αν βρεθεί κάτι από αυτά πλέον είναι όσα διέσωσαν οι χριστιανοί”.

Ὁ μὲν γὰρ Ἑλληνισμὸς πανταχοῦ τῆς γῆς ἐκταθεὶς…ὑπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ κατελύθη δυνάμεως…καίτοι ἀνδρῶν εὐτελῶν καὶ ἀσήμων ὑπηρετησαμένων αὐτῷ.

ὁ Χριστὸς τῆς παρρησίας μετέδωκε, κατεγέλασαν τῆς παρ’ αὐτοῖς δουλοπρεπείας καὶ ἀνελευθερίας καὶ ταπεινότητος, εἶδον ὅσον τῆς Χριστιανῶν εὐγενείας πρὸς τὴν Ἑλλήνων αἰσχύνην τὸ μέσον.

“Ο Ελληνισμός μπορεί ν’ απλώθηκε σ’ όλη τη γη και να κατέκτησε τις καρδιές των ανθρώπων, καταλύθηκε όμως με την δύναμη του Χριστού και το κήρυγμά μας φυτεύτηκε στις ψυχές των ανθρώπων… Και όσοι ήταν άπιστοι εντυπωσιάστηκαν από την διδασκαλία του Ιησού και περιφρόνησαν την δουλοπρέπεια, την ανελευθερία και την ποταπότητα των Ελλήνων. Όλοι διέκριναν την ευγένεια των μέσων που χρησιμοποιούν οι χριστιανοί, σε αντίθεση με την αισχρότητα των Ελλήνων”.
 

(Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Εις τον μακάριον Βαβύλαν και κατά Ελλήνων)

 

Ολόκληρο αυτό κείμενο, είναι ένας λίβελλος εναντίον των Ελλήνων και του Ελληνισμού.

6.2

Τὰ δὲ παιδία ὑπὲρ οὐδενὸς ἀνέχεται φροντίζειν χρησίμου· οὕτω καὶ οἱ Ἕλληνες παίζειν ἀεὶ βούλονται καὶ χαμαὶ κεῖνται, χαμαιπετεῖς* ὄντες καὶ χαμαίζηλοι**…

οὕτω καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ στόματος τῶν Ἑλλήνων ἀποῤῥέοντα ῥήματα μάταια καὶ ἀκάθαρτα· κἂν ἀναγκαίαν δῷς τροφὴν, λυποῦσι τοὺς παρέχοντας διὰ βλασφημίας ἀεὶ…

καὶ καθάπερ τὰ παιδία ἀναισθήτως γυμνοῦται καὶ οὐκ ἐρυθριᾷ, οὕτω καὶ οἱ Ἕλληνες πόρνοις καὶ μοιχοῖς συγκυλινδούμενοι***, καὶ τοὺς τῆς φύσεως γυμνοῦντες νόμους, καὶ παρανόμους εἰσάγοντες μίξεις, οὐκ ἐπιστρέφονται.

*Χαμαιπετής = αυτός που βρίσκεται χαμηλά.

**Χαμαίζηλος = χαμηλού επιπέδου.
***Συγκυλίνδομαι = είμαι επιρρεπής στις ηδονές και τις ακολασίες.

 

Οι Έλληνες είναι χαμηλού επιπέδου, πρόστυχου και ακόλαστοι και τα λεγόμενά τους μάταια και βρώμικα.

Οὐ γὰρ διὰ τῆς ἔξωθεν φιλοσοφίας, φησὶν, οὐδὲ διὰ τῆς ἔξωθεν παιδεύσεως, ἀλλὰ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ,καὶ τοῦ πλούτου καὶ τῆς γνώσεως καὶ τοῦ λόγου τοῦ παρ’ αὐτοῦ δοθέντος ἠδυνήθητε μαθεῖν τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα.

Λοιπὸν ὅπου σοφία Θεοῦ, οὐκέτι χρεία ἀνθρωπίνης.

Την αλήθεια δεν την μαθαίνεις από την ξένη φιλοσοφία (την ελληνική), ούτε με την εκπαίδευση αλλά μόνο με την χάρη του Θεού. Εν ολίγοις η ανθρώπινη σοφία είναι άχρηστη.

Ὃ γὰρ οὐκ ἴσχυσαν φιλόσοφοι διὰ τῶν συλλογισμῶν ποιῆσαι, τοῦτο ἡ δοκοῦσα εἶναι μωρία κατώρθωσε; Τίς οὖν σοφώτερος; ὁ τοὺς πολλοὺς πείθων, ἢ ὁ ὀλίγους, μᾶλλον δὲ οὐδένα; ὁ περὶ τῶν μεγίστων πείθων, ἢ ὁ περὶ τῶν μὴ δεόντων; Πόσα ἔκαμε Πλάτων καὶ οἱ κατ’ αὐτὸν περὶ γραμμῆς καὶ γωνίας καὶ στιγμῆς καὶ ἀριθμῶν ἀρτίων καὶ περιττῶν, καὶ ἴσων ἀλλήλοις καὶ ἀνίσων, καὶ τῶν τοιούτων διαλεγόμενος ἡμῖν ἀραχνίων (καὶ γὰρ τῶν ὑφασμάτων ἐκείνων ἀχρηστότερα ταῦτα τῷ βίῳ), καὶ οὐ μέγαν, οὐ μικρὸν ἐντεῦθεν ὠφελήσας οὕτω τὸν βίον κατέλυσε!

“Δεν επικράτησαν οι φιλόσοφοι με τους συλλογισμούς τους γιατί οδηγήθηκαν στην χαζομάρα. Πόσο κόπιασε ο Πλάτων με τους μαθητές του με το να μας συζητεί περί γραμμής και γωνίας και σημείου και περί αριθμών αρτίων και περιττών και ίσων μεταξύ τους και ανίσων και για τέτοια θέματα λεπτεπίλεπτα ως ο ιστός της αράχνης -διότι αυτά στη ζωή είναι περισσότερο άχρηστα από εκείνα τα υφάσματα- και χωρίς να ωφελήσει πολύ ή λίγο με τις συζητήσεις αυτές εγκατέλειψε έτσι τη ζωή;”.

(Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Υπόθεσις της προς Κορινθίους Α΄ επιστολής ).

6.3

Ὁ δὲ ἀγράμματος οὗτος, ὁ ἰδιώτης, ὁ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ, ὁ Ζεβεδαίου παῖς· κἂν μυριάκις καταγελῶσιν Ἕλληνες τῆς τῶν ὀνομάτων ἀγροικίας, οὐδὲν ἧττον μετὰ πλείονος αὐτὰ τῆς παῤῥησίας ἐρῶ· ὅ σῳ γὰρ ἂν τὸ ἔθνος αὐτοῖς βάρβαρον φαίνηται καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπέχον παιδεύσεως, τοσούτῳ λαμπρότερα τὰ ἡμέτερα φανεῖται.

ἔνθα τὸ παλαιὸν ἐφιλοσόφουν οἱ τῆς Ἑλληνικῆς συμμορίας ἅπαντες.

∆ιαλεχθεὶς περὶ τῶν Ἑλληνικῶν, καὶ δείξας αὐτοὺς οὐδεμίαν ἔχοντας οὐδαμόθεν ἀπολογίαν, οὐδὲ ἐλπίδα σωτηρίας, κατηγορήσας τε ἀκριβῶς καὶ τῆς τῶν δογμάτων αὐτῶν διαστροφῆς, καὶ τῆς περὶ τὸν βίον ἀκαθαρσίας.

Ἐβουλόμην, εἴ γε σχολῆς ἀπελαύετε πολλῆς, εἰς μέσον ἁπάντων ὑμῶν μιαροῦ τινός Ἕλληνος φιλοσόφου βιβλίον καθ’ ἡμῶν εἰρημένον ἀγαγεῖν.

Μέγα ἀγαθὸν φιλοσοφία· φιλοσοφίαν δὲ λέγω τὴν παρ’ ἡμῖν. Τὰ γὰρ τῶν ἔξωθεν, ῥήματα καὶ μῦθοι μόνον εἰσί· καὶ οὐδὲ αὐτοὶ οἱ μῦθοι φιλόσοφόν τι ἔχοντες.

Μεγάλοι εἰσὶν ἐν τῇ κώμῃ ἐκεῖνοι, καλοὺς βοστρύχους τρέφουσι, καὶ τρίβωνας ἀναβέβληνται· μέχρι τούτων αὐτοῖς ἡ φιλοσοφία. Ἂν δὲ τὰ ἔνδοθεν ἴδῃς, τέφρα καὶ κόνις, καὶ ὑγιὲς οὐδὲν, ἀλλὰ Τάφος ἀνεῳγμένος ὁ λάρυγξ αὐτῶν, πάντα ἀκαθαρσίας ἔχων γέμοντα καὶ ἰχῶρος*, καὶ τὰ δόγματα πάντα σκωλήκων . Ὁ γοῦν πρῶτος αὐτῶν τὸ ὕδωρ ἔφησεν εἶναι θεὸν, καὶ ὁ μετ’ ἐκεῖνον τὸ πῦρ, ἄλλος τὸν ἀέρα, καὶ πάντες εἰς τὰ σώματα κατηνέχθησαν. Τούτους οὖν, εἰπέ μοι, θαυμάζειν χρὴ, τοὺς οὐδὲ ἔννοιαν ἀσωμάτου λαβόντας Θεοῦ, εἰ δήποτε καὶ ὕστερον ἔλαβον, μετὰ τὸ συγγενέσθαι ἐν Αἰγύπτῳ τοῖς ἡμετέροις; Ἀλλ’ ἵνα μὴ πολὺν ὑμῖν ἐπάγωμεν θόρυβον, ἐνταῦθα τὸν λόγον καταλύσωμεν. Ἂν γὰρ ἀρξώμεθα τὰ ἐκείνων προτιθέναι δόγματα, καὶ τί μὲν περὶ Θεοῦ, τί δὲ περὶ ὕλης, τί δὲ περὶ ψυχῆς, τί δὲ περὶ σωμάτων εἶπον, πολὺς ἕψεται γέλως .

(*Το ιχώρ εδώ έχει την έννοια του θανάσιμου και τοξικού).

 

(Ιωάννης Χρυσόστομος, Υπόμνημα εις τον άγιον Ιωάννην τον Απόστολον και Ευαγγελιστήν)

 

Εδώ τα πράγματα είναι ξεκάθαρα στην γνώμη του Χρυσόστομου για την ελληνική σκέψη και τους Έλληνες σοφούς που τους ονομάζει και συμμορία. Σύμφωνα με αυτόν λοιπόν είναι καταγέλαστοι, γελοίοι, ότι λένε είναι βρώμικο, ακάθαρτο, διαστροφικό, τοξικό το ίδιο και τα βιβλία τους. Όσο πιο βάρβαρο είναι ένα έθνος και μακρυά από την ελληνική γνώση τόσο πιο λαμπρή φαίνεται η χριστιανική θρησκεία.

6.4

Ποῦ νῦν οἱ σοφοὶ τῶν Ἑλλήνων, οἱ τοὺς βαθεῖς πώγωνας ἕλκοντες, καὶ τὰς ἐξωμίδας ἀναβεβλημένοι, καὶ τὰ μεγάλα φυσῶντες; Τὴν Ἑλλάδα, τὴν βάρβαρον πᾶσαν ὁ σκηνοποιὸς ἐπέστρεψεν. Ὁ δὲ παρ’αὐτοῖς ἀγόμενος καὶ περιφερόμενος Πλάτων, τρίτον εἰς Σικελίαν ἐλθὼν μετὰ τοῦ κόμπου τῶν ῥημάτων ἐκείνων, μετὰ τῆς ὑπολήψεως τῆς λαμπρᾶς, οὐδὲ ἑνὸς περιεγένετο τυράννου, ἀλλ’ οὕτως ἀθλίως ἀπήλλαξεν, ὡς καὶ αὐτῆς ἐκπεσεῖν τῆς ἐλευθερίας. Ὁ δὲ σκηνοποιὸς οὗτος οὐ Σικελίαν μόνον οὐδὲ Ἰταλίαν, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπέδραμε τὴν οἰκουμένην, καὶ οὐδὲ ἐν τῷ κηρύττειν τῆς τέχνης ἀπέστη, ἀλλὰ καὶ τότε δέρματα ἔῤῥαπτε, καὶ ἐργαστηρίου προειστήκει· καὶ οὐδὲ τοῦτο ἐσκανδάλισε τοὺς ἐξ ὑπάτων· καὶ μάλα εἰκότως. Οὐ γὰρ αἱ τέχναι καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα, ἀλλὰ τὸ ψεῦδος καὶ τὰ πεπλασμένα δόγματα εὐκαταφρονήτους ποιεῖν εἴωθε τοὺς διδάσκοντας.

“Πού είναι τώρα οι σοφοί των Ελλήνων με τα πυκνά τους γένια, με τους έξωμους χιτώνες τους και μετα παραφουσκωμένα λόγια; Όλη την βάρβαρη Ελλάδα ο σκηνοποιός (ο Παύλος) επέστρεψε (εκχριστιάνισε). Ας είναι ανάμεσά τους κι αυτός ο περιβόητος Πλάτων, που τρεις φορές πήγε στη Σικελία, γεμάτος επίδειξη και κομπορρημοσύνη, μα κανείς δεν του έδωσε προσοχή. Όμως εκείνος ο σκηνοποιός όχι μόνο στη Σικελία, όχι μόνο στην Ιταλία αλλά και σ’ όλη την οικουμένη πέταξε και δεν σκανδάλισε, και είναι φυσικό, γιατί οι διδάσκαλοι δεν καταφρονούνται από την εργασία τους αλλά από τα ψέμματά τους”.

(Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Ερμηνεία εις την “Προς Ρωμαίους επιστολήν”)

7. Κοσμάς ο Αιτωλός

 

Θεωρείται από τους Ρωμιούς, ότι είχε και “εθνική” δράση δημιουργώντας ελληνικά σχολεία. Στο πρώτο απόσπασμα θα δούμε τι ακριβώς θεωρεί ότι πρέπει να κάνει ένα σωστό σχολείο:

7.1

Διατί πάντα εις τα σχολεία γυμνάζονται οι άνθρωποι και ηξεύρουν και μανθάνουν το τι εστί ο Θεός, το τι είνε οι άγιοι άγγελοι, τι είνε οι καταραμένοι δαίμονες και το τι είνε η αρετή των δικαίων. Το σχολείον φωτίζει τούς ανθρώπους. Ανοίγουν τα ομάτια των ευσεβών και ορθοδόξων χριστιανών να μανθάνουν τα μυστήρια.

(Κοσμάς ο Αιτωλός, Διδαχή ΣΤ΄).

 

Στο δεύτερο θα δούμε τι θεωρεί για την πραγματική γνώση και την παιδεία πουδεν είναι όπως την οραματίστηκε στο προηγούμενο απόσπασμα, δηλαδή χριστιανική:

7.2

Έμαθα και πέντε εξ ελληνικά και έμαθα πολλών λογιών γράμματα, εβραϊκά, τουρκικά, φράγκικα και από όλα τα έθνη, με την χάριν του Χριστού μας και πολλά τα εδιάβασα. Και όλα τα εθνικά κάλπικα τα ηύρα· όλα ευρέματα και σπέρματα του Διαβόλου , και κατά αλήθειαν, αδελφοί μου, τόσον τα εμελέτησα τα γράμματα.

(Κοσμάς ο Αιτωλός Διδαχή Η΄).

 

Επίλογος

 

Τα αποσπάσματα όλα έχουν μια ξεκάθαρη ιδεολογία, ταυτίζονται με αυτό που ήδη γνωρίζουμε και στην δημοσίευση για την παιδεία θα δούμε περισσότερα και δεν έχει σχέση με τις δικαιολογίες των απολογητών. Το μόνο στοιχείο που δέχονται οι Πατέρες του Χριστιανισμού είναι η πίστη, όλες οι γνώσεις και η επιστημονική προσπάθεια είναι για αυτούς άχρηστη και επικίνδυνη. Βλέπουμε ιδιαίτερες αναφορές για τον Πλάτωνα, τους Έλληνες φιλοσόφους, τους δασκάλους, δηλαδή όλη την ελληνική σκέψη και ελληνική παιδεία και οι χαρακτηρισμοί που αποδίδονται.

 

Νομίζω ότι από τα λίγα σχετικά κείμενα είναι κατανοητό τι εννοούν οι Πατέρες της Εκκλησίας ως προς την ορολογία “Έλληνες”, ή “ελληνικό” και είναι και ξεκάθαρη η σχέση τους με την γνώση, δηλαδή την παιδεία και την φιλοσοφία – επιστήμη. Αναφερόντουσαν και ενοχλούντο ιδιαίτερα από τις φιλοσοφικές ιδέες των αρχαίων Ελλήνων και την Λογική τους, που διερευνούσαν τα πάντα και αυτό δεν ήταν αρεστό, αλλά αναφέρονται και στην ίδια την γνώση της φιλοσοφίας, αλλά και στο ελληνικό “έθνος” που είναι αυτό που δημιούργησε την φιλοσοφία, την επιστήμη και την αμφισβήτηση στους μύθους.

 

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που από όλους τους λαούς που ήταν πολυθεϊστές επέλεξαν τον ελληνικό για να τον ταυτίσουν με την πολυθεΐα, δηλαδή με το απόλυτο κακό για αυτούς, ενώ από τους Ρωμαίους, παρά το υποτιθέμενο κυνήγι που τους έκαναν, υιοθέτησαν εύκολα το όνομα σαν ένα είδος εθνισμού, για να καταλήξουμε σήμερα να μας λένε…Ρωμιούς.

Όταν ο Σιμωνίδης είπε "Μέγα το γένος των ηλιθίων" και ο Επίκουρος "Το ποσοστό των βλακών στην κοινωνία είναι κολοσσιαίο", κάτι ήξεραν! Οι εκβραϊσμένοι Νεοέλληνες που μόνο όποτε τους συμφέρει "θυμούνται" ή "επικαλούνται" κάποιους αρχαίους που έζησαν και μεγαλούργησαν σε αυτόν τον τόπο, όχι μόνο ασπάστηκαν μια εβραϊκή σέκτα, αλλά φρόντισαν να μην διδάσκονται τα επιτεύγματα αυτών των αρχαίων στα σχολεία τους. Ευτυχώς και οι ξένοι και τα ανέδειξαν, γιατί εμείς εδώ όχι μόνο τα περιφρονούμε, αλλά τιμούμε και τους διώκτες τους! Αυτή η εγκληματική θρησκεία με τα ανείπωτα εγκλήματα, καταστροφές και γενοκτονίες στην ανθρώπινη ιστορία, όχι μόνο αντέγραψε όλες τις δοξασίες, λάβαρα, ιδέες, δόγματα και ιεροτελεστίες από άλλες αρχαίες θρησκείες, αλλά φρόντισε να τις καταστρέψει ολοσχερώς για να καλύψει τις αντιγραφές και αποδείξεις των εγκλημάτων και εξαπάτησης των "προβάτων" της!

Από τα κείμενα του Ερμή του Τρισμέγιστου, και την φιλοσοφία των Βραχμάνων, Βουδιστών, Σουμερίων, Βαβυλωνίων, Ασυρίων, Αιγυπτίων και τον Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Πυθαγόρα, τους Στωικούς, Ορφικούς, τον Ηράκλειτο και πολλούς άλλους, αντέγραψαν τα πάντα από αυτούς και μετά τους διέβαλαν ως ειδωλολάτρες, αυτοί που πίστευαν και που πιστεύουν σε θεϊκά συμβούλια, όπου ο αρχηγός θεός τους μοίρασε στους υποτελείς θεούς του τον κόσμο και ότι ο θεός τους έχει γυναίκα και 70 γιούς, αυτοί έρχονται τώρα να μας πουν ότι ο "μονοθεϊσμός" τους που αντέγραψαν από τους αρχαίους, είναι αποκλειστική εφεύρεσή και πατέντα τους! Τι να πει κανείς στους σκοταδιστές που ακόμα και σήμερα διαλαλούν στα Πανεπιστήμια ακόμα ότι "Ο θεός τους μας υποδούλωσε στους Τούρκους για να μας γλυτώσει από την αναγέννηση"!

Επίκουρος, "Τόση βλακεία δεν πολεμιέται με τίποτα"...

Ένα μικρό δείγμα περί των δήθεν "ελληνοχριστιανικών" συζεύξεων και του πλαστουργήματος του "ελληνοχριστιανικού" πολιτισμού. Ιδιαίτερα εύστοχο το εξής που έγραψες αγαπητέ Φιλίστορα: "Ήδη από αυτό το απόσπασμα φαίνεται ότι οι Έλληνες δεν τους ενοχλούσαν επειδή ήσαν αρχαιολάτρες, γιατί το ίδιο ήσαν και οι Ρωμαίοι αλλά και άλλοι λαοί. Τους ενοχλούσε ο Λόγος των Ελλήνων. Η λογική και η επιστήμη".

Τα χωρία που μπορεί κανείς να ανιχνεύσει στην πατερική γραμματεία με ανάλογες αναφορές, είναι πάμπολλα. Αυτό που θα ήθελα να αναφέρω, είναι ότι το αδύνατο της συζεύξεως αυτής, υποστηρίζεται και από τον ίδιο τον ορθόδοξο κόσμο (!). Για παράδειγμα, ο αρχιμανδρίτης Επιφάνειος Θεοδωρόπουλος, δεινός γνώστης της πατερικής γραμματείας, ο οποίος υποστηρίζει ότι: "Τόσον η ταπεινότης μου, όσον και πολλοί άλλοι, δεν βλέπομεν συγγενείας και συζεύξεις μεταξύ Ελληνισμού και Χριστιανισμού, αλλά χάσματα και αβύσσους. Ο δεύτερος, ως νομίζομεν, είναι άρνησις και καταδίκη της ουσίας του πρώτου''.(Περί τας «Ελληνοxριστιανικάς συνθέσεις», Άρθρα – Μελέται Επιστολαί. Τόμος Α’. Αθήνα 1986).

Αλλά και ο Ι. Ρωμανίδης, να τι ισχυρίζεται για τους τρεις ιεράρχες, "προστάτες των γραμμάτων": "Εδώ στην Ελλάδα το μόνο κριτήριο μεγαλειότητος είναι το αν είναι κάτι από την αρχαία Ελλάδα. Γι’ αυτό και η εορτή των Τριών Ιεραρχών εδώ στην Ελλάδα έχει πάρει αυτήν την μορφή που έχει, ότι δηλαδή οι Τρεις Ιεράρχες είναι συνεχιστές του μεγάλου Ελληνικού πνεύματος της αρχαίας Ελλάδος. Αν όμως διαβάσει κανείς τους Τρεις Ιεράρχες και προ παντός τον ιερό Χρυσόστομο, θα δη ότι ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος συνέχεια επικρίνει τους αρχαίους Έλληνες. Ο Χρυσόστομος είναι μεγάλος «υβριστής» των αρχαίων Ελλήνων. Για τον Χρυσόστομο δηλαδή το όνομα Έλληνας, που είχε καταλήξει να σημαίνει ειδωλολάτρης, είναι μία βρισιά και τίποτε άλλο. Αλλά και ο Μέγας Βασίλειος, όπως και ο Γρηγόριος ο Νύσσης δεν πάνε πολύ πίσω στο θέμα αυτό". (Πατερική θεολογία, κεφ. 16, εκδόσεις Παρακαταθήκη).

Ο πολύς κόσμος βέβαια πιστεύει διαφορετικά πράγματα, εφόσον ποτέ δεν διάβασαν ούτε τους πατέρες, ούτε την Γραφή...

ΔΕΣ:

Οι τρεις ανθέλληνες Ιεράρχες - Μια «γιορτή» όνειδος για την Ελληνική Παιδεία

Απ' τον «ανθόκηπο» του Χριστιανισμού: Άγιος Αθανάσιος

ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ: ΕΝΑΣ ΒΡΩΜΟΣΤΟΜΟΣ ΑΝΘΕΛΛΗΝΑΣ

Κύριλλος Αλεξανδρείας. Τον φονιάς της Υπατίας
 

Οι φανταστικοί διωγμοί των χριστιανών «μαρτύρων»

Γιατί έγιναν οι διώξεις των χριστιανών;

Ορθοδοξία και η άλλη άποψη έως την Άλωση – Ποια είναι ιστορικά η σχέση της Ανατολικής Εκκλησίας με την άλλη άποψη, ιδιαίτερα την φιλοσοφική, θεολογική και επιστημονική μέχρι το 1453

Ελληνικότητα και Βυζάντιο

Η αρχή του χριστιανικού αναθέματος στην Βίβλο

Κυριακή της Ορθοδοξίας – Οι κατάρες της Εκκλησίας κατά των Ελλήνων και του ελληνικού πνεύματος!

Άγιοι καταστροφείς

Søren Kierkegaard: Ο άνθρωπος πραγματώνεται μόνο όταν επιλέγει

Ένα από τα σημαντικότερα και γνωστότερα “λογοτεχνικά” έργα στην ιστορία της φιλοσοφίας είναι το Είτε-Είτε, το περίφημο πρώτο έργο του Δανού θεολόγου και φιλοσόφου Σαίρεν Κίρκεγκωρ. Πρόκειται για ένα ογκώδες βιβλίο, χιλίων περίπου σελίδων, που αποτελείται από ημερολογιακές καταγραφές, επιστολές, δοκίμια και αφορισμούς. Ο Κίρκεγκωρ το έχει δομήσει με έναν τόσο περίτεχνο τρόπο, που κανείς μυθιστοριογράφος της μεταμοντέρνας λογοτεχνίας δεν θα μπορούσε να το κάνει καλύτερα: Στην εισαγωγή του βιβλίου παρουσιάζεται στον αναγνώστη ένας «εκδότης» που χρησιμοποιεί ψευδώνυμο. Ισχυρίζεται ότι όταν αγόρασε ένα σεκρετέρ, έπεσε στα χέρια του μια στοίβα χαρτιά, τα οποία δήθεν προέρχονταν από δύο διαφορετικούς συγγραφείς – ο εκδότης τούς ονομάζει «Α» και «Β». Οι δύο συγγραφείς γνωρίζονται μεταξύ τους. Ο Β παρουσιάζεται ως ένας μεγαλύτερης ηλικίας φίλος του Α. Και επιπλέον, μέσα στα χαρτιά του Α υπάρχει το Ημερολόγιο Ενός Διαφθορέα, για το οποίο ο Α ισχυρίζεται ότι δεν είναι γραμμένο από τη δική του πένα και ότι απλώς το βρήκε.

Ένα πράγμα καταλαβαίνει ο αναγνώστης ήδη από την αρχή: Ο Κίρκεγκωρ κάνει τα πάντα προκειμένου να μην ταυτιστεί με τις απόψεις που παρουσιάζονται στο χαρτί. Στην ουσία, συμπεριφέρεται σαν μυθιστοριογράφος ή σαν θεατρικός συγγραφέας ο οποίος ανεβάζει συγκεκριμένους χαρακτήρες επί σκηνής και τους βάζει να παίζουν έναν ρόλο που τους χαρακτηρίζει ως άτομα, αλλά που δεν είναι απαραίτητο να ταυτίζεται με τη γνώμη του συγγραφέα. Είναι επομένως ένα βιβλίο όπου ο συγγραφέας δεν λέει αυτό που ο ίδιος σκέφτεται;

Όχι ακριβώς. Όπως κάθε φιλόσοφος, έτσι και ο Κίρκεγκωρ προσπαθεί να μεταδώσει στον αναγνώστη τα συμπεράσματα της σκέψης του. Το κάνει έμμεσα όμως. Επιλέγει τη μορφή της “ποιητικής” φιλοσοφίας, επειδή αυτό που έχει να πει ούτε διδάσκεται ούτε μαθαίνεται θεωρητικά. Τον ενδιαφέρει πολύ περισσότερο η στάση ζωής, η “μορφή” που πρέπει να δώσουμε στη ζωή μας. Η λέξη “αυτοπραγμάτωση” αποτυπώνει επακριβώς τις φιλοσοφικές προθέσεις του Κίρκεγκωρ: Ο άνθρωπος καλείται πρώτα να βρει στη ζωή τον εαυτό του, και αυτό μπορεί να το κάνει μόνο ο “ίδιος”, δηλαδή με βάση τις δικές του πρακτικές αποφάσεις. Οι θεωρητικές αποφάσεις μπορούν να παίξουν απλώς τον ρόλο του εφαλτηρίου. Μόνο μια αλήθεια την οποία ο άνθρωπος υιοθετεί στη ζωή του με πρακτικό τρόπο μπορεί να είναι σημαντική γι’ αυτόν. Ό,τι αντιλαμβανόμαστε θεωρητικά, αλλά δεν έχει καμία συνέπεια στη ζωή μας για τον Κίρκεγκωρ είναι σαν να χτίζουμε ένα σπίτι, αλλά να μην το κατοικούμε.

Στο Είτε – Είτε ο Κίρκεγκωρ παρουσιάζει δύο εκ διαμέτρου αντίθετους τρόπους ζωής: Στον «αισθητικό» τρόπο ζωής, ο οποίος περιγράφεται με πολλές παραλλαγές στις σημειώσεις του «Α», κυριαρχεί η απόλαυση, είτε με μια απλή αισθησιακή μορφή είτε με μια εκλεπτυσμένη πνευματική μορφή. Και στις περιπτώσεις αυτές ο ερωτισμός παίζει μεγάλο ρόλο ως μέρος της συγκεκριμένης απόλαυσης. Τα πάντα εξετάζονται σύμφωνα με το πόσο «ενδιαφέροντα» είναι και με τo πόσο αυξάνουν το αίσθημα ευχαρίστησης. Ο Κίρκεγκωρ ονομάζει αυτόν τον τρόπο ζωής «αισθητικό», επειδή παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες με τον τρόπο που σχετιζόμαστε με την τέχνη. Αποτελεί και η τέχνη αντικείμενο απολαυστικής αισθητικής και πνευματικής διέγερσης. Ο λάτρης της αισθητικής ζει για το παρόν, οι αποφάσεις για το μέλλον ή η ενασχόληση με το παρελθόν τον αφήνουν παντελώς αδιάφορο.

Στον αντίποδα αυτού του τρόπου ζωής βρίσκεται ο «ηθικός» τρόπος, ο οποίος παρουσιάζεται στο δεύτερο μέρος από τον Β. Σκοπός του συγκεκριμένου τρόπου ζωής δεν είναι μόνο η εκπλήρωση των επιθυμιών του παρόντος αλλά και του μέλλοντος, χαρακτηρίζεται δε από το ότι ο άνθρωπος συνάπτει δεσμευτικές σχέσεις με άλλους ανθρώπους. Ως ιδιαίτερο παράδειγμα του ηθικού τρόπου ζωής αναφέρει ο Κίρκεγκωρ στο Είτε – Είτε τον γάμο. Με την πρώτη ματιά φαίνεται πιο ανιαρός και λιγότερο εντυπωσιακός, στο άστατο παιχνίδι των απολαύσεων όμως αντιτάσσει έναν ενιαίο «τρόπο» ζωής, δημιουργώντας έτσι ένα είδος ταυτότητας για τον άνθρωπο. Ο τίτλος «Είτε – Είτε» σημαίνει λοιπόν: είτε επιλέγει κανείς τον αισθητικό τρόπο ζωής είτε τον ηθικό.

Ο Β δεν θεωρεί ότι ο ηθικός και ο αισθητικός τρόπος ζωής βρίσκονται σε απόλυτη αντίθεση μεταξύ τους. Ο ηθικός τρόπος ζωής αποτελεί γι’ αυτόν περισσότερο μια περαιτέρω εξέλιξη του αισθητικού. Έχει υιοθετήσει τις θετικές πλευρές της αισθητικής στάσης ζωής. Η αισθητική στάση ζωής είναι ενδιαφέρουσα, και μάλιστα απαραίτητη για μια ζωή με πληρότητα, δεν πρέπει όμως να σταματάμε σε αυτή. Έτσι ο γάμος δεν αποτελεί για τον Β μια δέσμευση λογικής και σκοπιμότητας, αλλά μια σχέση που βασίζεται στην αγάπη, κατά την οποία ο ερωτισμός του ρομαντικού ενθουσιασμού μετατρέπεται σε βαθιά εμπιστοσύνη που αντέχει στον χρόνο. Όλα τα θετικά χαρακτηριστικά του αισθητικού τρόπου ζωής -η αισθητική απόλαυση, η λεπτότητα, το «στοιχείο του ενδιαφέροντος»- πραγματώνονται μέσα στον γάμο, εφόσον εδραιώνονται στο πλαίσιο ενός κοινωνικού δεσμού. Με τη σύναψη ενός τέτοιου ερωτικού και ταυτόχρονα κοινωνικού δεσμού δημιουργείται μια ταυτότητα η οποία εμπεριέχει και το παρελθόν και το μέλλον.

Μια τέτοια ταυτότητα όμως δεν δημιουργείται τόσο απλά, βασίζεται σε συγκεκριμένη επιλογή. Και με την έννοια της «επιλογής» φτάνουμε στο επίκεντρο της φιλοσοφίας του Κίρκεγκωρ. Η κατά Κίρκεγκωρ «επιλογή» δεν είναι μια τυχαία «εκλογή», αλλά η σύλληψη εκείνου του στοιχείου που ήδη διαθέτει κανείς. Ο άνθρωπος πραγματώνεται μόνο όταν επιλέγει, που σημαίνει ότι αναλαμβάνει την ευθύνη του εαυτού του και όλων όσα αυτό συνεπάγεται. Η εν λόγω ανάληψη ευθύνης συμπεριλαμβάνει φυσικά και τη δέσμευση προς άλλους ανθρώπους, που με την επιλογή αυτή αναγνωρίζονται ως συνάνθρωποι και παύουν πια να θεωρούνται αντικείμενα. Συμπεριλαμβάνει και το παρελθόν κάθε ατόμου και τα σχέδια που κάνει για το μέλλον. Μέσω της επιλογής του ο άνθρωπος μπαίνει συνειδητά στη σφαίρα του χρόνου και αναπτύσσει μια σχέση με την ιστορία.

Η επιλογή κάνει τον άνθρωπο να συνειδητοποιεί την ελευθερία του, την ελευθερία που έχει να κατευθύνει και να διαμορφώνει υπεύθυνα τη ζωή του. Και με τον τρόπο αυτό αποχαιρετά μια ζωή που είναι “αδιακρίτως” παραδομένη στις απολαύσεις. Η συνειδητοποίηση της δυνατότητας επιλογής, η αξιοποίηση της δυνατότητας επιλογής ως αξιοποίηση της ελευθερίας και της υπευθυνότητας είναι για τον Κίρκεγκωρ πιο σημαντική από το εκάστοτε περιεχόμενο της επιλογής.

Αυτή είναι και η πραγματική σημασία του «Είτε – είτε». Αν και αρχικά μοιάζει σαν να πρόκειται για την επιλογή ανάμεσα σε δυο μορφές αυτοπραγμάτωσης, πρόκειται τελικά για την επιλογή ή τη μη επιλογή, για την αυτοπραγμάτωση ή τη μη αυτοπραγμάτωση. Το «Είτε – Είτε» σημαίνει επομένως: είτε προχωρά κανείς σε μια επιλογή, όπως κάνει ο ηθικός τύπος ανθρώπου, και δημιουργεί έναν εαυτό, μια ταυτότητα, είτε αποφεύγει την επιλογή, όπως κάνει ο αισθητικός τύπος, και ζει απλώς τη ζωή του κυνηγώντας τη στιγμή. Μόνο με την επιλογή, μόνο με την ηθική μορφή ύπαρξης ζει κανείς ουσιαστικά, αναλαμβάνοντας ευθύνες και υπερασπιζόμενος ως άτομο τις πράξεις του.

ARTHUR SCHOPENHAUER: Ακόμα και ένα πούρο είναι μια καλή λύση για να μην απασχολήσουν το μυαλό τους

«Πόσο άθλιες είναι οι χαμένες ώρες των αδαών ανθρώπων!». Αυτό που απασχολεί περισσότερο τους απλούς ανθρώπους είναι το πώς θα περάσουν τον χρόνο τους· οι χαρισματικοί προσπαθούν να τον χρησιμοποιήσουν. Ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι περιορισμένων πνευματικών ικανοτήτων πλήττονται συχνά από ανία είναι ότι η ευφυΐα τους δεν εξυπηρετεί παρά μόνο την κινητήρια δύναμη της βούλησης· και όταν δεν υπάρχει τίποτε συγκεκριμένο για να την κινητοποιήσει, η βούληση αδρανεί, διότι, όπως και η ευφυΐα, έχει ανάγκη από κάποιον εξωτερικό παράγοντα για να αφυπνιστεί.

Το αποτέλεσμα είναι μια άθλια αποτελμάτωση όλων των δυνάμεων του ανθρώπου – με μια λέξη, πλήξη.

Για να εξουδετερώσουν αυτό το δυσάρεστο συναίσθημα, οι άνθρωποι προσφεύγουν σε φαύλες δραστηριότητες που προσφέρουν πρόσκαιρη απόλαυση, ελπίζοντας με τον τρόπο αυτόν να κινητοποιήσουν τη βούλησή τους και να την ενεργοποιήσουν, ενεργοποιώντας έτσι και την ευφυΐα τους- διότι η ευφυΐα είναι εκείνη η οποία πρέπει να θέσει σε λειτουργία τα κίνητρα της βούλησης.

Σε σύγκριση με τα αληθινά και φυσικά κίνητρα, τα κίνητρα αυτά είναι σαν χαρτονομίσματα απέναντι σε χρυσό, διότι η αξία τους δεν είναι παρά αυθαίρετη – χαρτοπαίγνια και τα συναφή, ασχολίες που επινοήθηκαν γι’ αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Και αν δεν υπάρχει τίποτε να κάνουν, θα παίζουν με τους αντίχειρές τους ή θα χτυπούν νευρικά τα δάχτυλά τους. Ακόμα και ένα πούρο είναι μια καλή λύση για να μην απασχολήσουν το μυαλό τους…Γι’ αυτό και σε όλες τις χώρες η κύρια κοινωνική ασχολία είναι τα χαρτοπαίγνια- αυτά δείχνουν την αξία της κοινωνίας και φανερώνουν τη χρεοκοπία της σκέψης.

Οι άνθρωποι δεν έχουν σκέψεις να μοιράσουν μεταξύ τους, μοιράζουν τα τραπουλόχαρτα και προσπαθούν να κερδίσουν τα χρήματα των άλλων. Τι ανόητοι, αλήθεια!

ΑΡΤΟΥΡ ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ, Η ΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Michel de Montaigne, Είσαι ο ερευνητής χωρίς γνώση, ο δικαστής χωρίς δικαιοδοσία και τελικά, ο γελωτοποιός της φάρσας

Η απλότητα της συμπεριφοράς μου, δημιουργεί πράγματι την εντύπωση εύκολης ερμηνείας της εικόνας μου, αλλά επειδή η μέθοδος είναι κάπως καινούργια και ασυνήθιστη, δίνει αφορμή για κακολογία. Και πάλι, μου φαίνεται ότι σε όποιον θέλει δίκαια να με προσβάλει, δίνω τόσες αφορμές για κριτική με τις ομολογημένες και γνωστές ατέλειές μου που είναι αρκετές για να ικανοποιηθεί, χωρίς να χρειάζεται να τα βάζει με τον άνεμο. Αν, επειδή πρώτος εγώ τις κατηγορώ και τις αποκαλύπτω, νομίζει ότι του παίρνω τη μπουκιά από το στόμα. Είναι λογικό να εξασκεί τα δικαιώματά του με την υπερβολή και τη διόγκωση (έχει και η προσβολή δικαιώματα που πάνε πέραν της δικαιοσύνης), και από τα ελαττώματα των οποίων του δείχνω τις ρίζες μέσα μου, αυτός να κάνει δέντρα, και να χρησιμοποιεί όχι μόνο αυτά που με χαρακτηρίζουν αλλά και εκείνα που μόνο με απειλούν. Επιζήμια ελαττώματα, και λόγω είδους και λόγω αριθμού- ας με χτυπήσει με αυτά.

Θα ακολουθούσα ειλικρινά το παράδειγμα του φιλοσόφου Βίωνα. Ο Αντίγονος ήθελε να τον κοροϊδέψει για την καταγωγή του- εκείνος του έκοψε τη φόρα: είμαι, είπε, γιος ενός σκλάβου, χασάπη, μαρκαρισμένου με καυτό σίδερο, και μιας πόρνης που παντρεύτηκε ο πατέρας μου, εξαιτίας της φτωχής του καταγωγής. Και οι δυο τιμωρήθηκαν για κάποιο αδίκημα. Ένας ρήτορας με αγόρασε όταν ήμουν παιδί, γιατί με βρήκε συμπαθητικό, και πεθαίνοντας μου άφησε όλη του την περιουσία, που μεταφέροντάς τη στην πόλη των Αθηνών, αφοσιώθηκα στη φιλοσοφία. Ας μην κουράζονται οι ιστορικοί να βρουν πληροφορίες για μένα- θα τους πω ό,τι υπάρχει. Η ελεύθερη και γενναιόδωρη εξομολόγηση αποδυναμώνει την κατηγορία και αφοπλίζει την προσβολή.

Παραμένει όμως το γεγονός ότι, σε τελική ανάλυση, μου φαίνεται πως το ίδιο συχνά με επαινούν και με κατηγορούν ξεπερνώντας τα όρια της λογικής. Όπως μου φαίνεται επίσης ότι, από τα παιδικά μου χρόνια, σε τάξη και βαθμό τιμής με έβαλαν μάλλον πιο πάνω παρά πιο κάτω από αυτό που άξιζα.

Αν οι άλλοι εξέταζαν προσεκτικά τους εαυτούς τους, όπως κάνω εγώ, θα τους έβρισκαν, όπως βρίσκω εγώ τον δικό μου, γεμάτους ματαιότητα και ανοησία. Να απαλλαγώ από αυτό δεν μπορώ χωρίς να απαλλαγώ από τον ίδιο τον εαυτό μου. Μας έχει όλους διαποτίσει, και τους μεν και τους δε· όσοι όμως το συνειδητοποιούν είναι λίγο καλύτερα, αν και, πάλι, δεν ξέρω.

Αυτή η κοινή στάση και συνήθεια να κοιτάμε περισσότερο αλλού παρά μέσα μας είναι πολύ χρήσιμη για τις δουλειές μας. Είμαστε για μας τους ίδιους ένα θέμα που προκαλεί δυσαρέσκεια- βλέπουμε μόνο κακομοιριά και ματαιότητα. Για να μη μας αποθαρρύνει, η Φύση έχει πολύ σωστά κατευθύνει την όραση προς τα έξω. Πηγαίνουμε μπροστά ακολουθώντας το ρεύμα, όμως το να γυρίσουμε πίσω προς τους εαυτούς μας είναι μια επώδυνη κίνηση: η θάλασσα ανακατεύεται και ταράζεται όταν απωθείται πίσω. Κοιτάξτε, λέει ο καθένας, την κίνηση του ουρανού, κοιτάξτε το λαό, τη διαμάχη του ενός, το σφυγμό του άλλου, τη διαθήκη εκείνου- δηλαδή, κοιτάξτε πάντα ψηλά ή χαμηλά, ή στο πλάι, ή μπροστά, ή πίσω σας. Ήταν μια παράδοξη εντολή που μας έδινε στην αρχαιότητα εκείνος ο θεός στους Δελφούς: Κοιτάξτε μέσα σας, γνωρίστε τον εαυτό σας, μείνετε στον εαυτό σας. Το πνεύμα σας και τη θέλησή σας, που καταναλώνονται αλλού, φέρτε τα πάλι πίσω σε σας- ξοδεύεστε και σκορπίζεστε- συγκεντρώστε ξανά τον εαυτό σας και γραπωθείτε πάνω του- σας προδίδουν, σας σκορπούν και σας κλέβουν από τον εαυτό σας. Δεν βλέπεις ότι αυτός ο κόσμος έχει στρέψει όλα του τα βλέμματα μέσα του και έχει τα μάτια του ανοιχτά για να παρατηρεί τον εαυτό του; Είναι ούτως ή άλλως ματαιότητα για σένα, και μέσα και έξω, είναι όμως λιγότερη ματαιότητα όταν είναι λιγότερο εκτεταμένη. Εκτός από σένα, άνθρωπε, έλεγε αυτός ο θεός, κάθε πράγμα εξετάζει πρώτα τον εαυτό του και, ανάλογα με τις ανάγκες του, έχει όρια στα έργα του και στις επιθυμίες του. Δεν υπάρχει ούτε ένα πράγμα τόσο κενό και φτωχό όσο εσύ, που αγκαλιάζεις το σύμπαν: είσαι ο ερευνητής χωρίς γνώση, ο δικαστής χωρίς δικαιοδοσία και τελικά, ο γελωτοποιός της φάρσας.

Michel de Montaigne, ΠΕΡΙ ΔΟΞΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΜΑΤΑΙΟΤΗΤΑΣ

Μαντάμ Σουσού: Μάλιστα κυρία να λες

Σ’ αυτό το ιστορικό ντιβάνι του σαλονιού, λοιπόν, ήταν στρωμένη η Σουσού όταν δέχτηκε την υπηρέτρια που της έστειλε ο μεσίτης. Πόδι πάνω στο πόδι. Μάτια μισόκλειστα. Πλάι της ένα τραπεζάκι. Κάθε τόσο άπλωνε το τσιγάρο στην σταχτοθήκη και με το δείχτη τίναζε τη στάχτη του τσιγάρου.

-Πώς σε λένε;
-Κατίνα, κυρία.
-Πρώτον δεν μου αρέσει το όνομα σου. Η υπηρέτρια μια κυρίας καθωσπρέπει, δεν ημπορεί να έχει το όνομα μιας τσοκαρίας, θα σε φωνάζω το λοιπόν Μαρί.
-Μαρί; γιατί ;
-Σιωπή. Οι υπηρέτριες έχουν ορισμένα ονόματα και δεν ημπορείς να κάνεις πράγματα του κεφαλιού σου, να λέγεσαι όπως σου αρέσει. Υπηρέτησες πουθενά αλλού;
-Όχι κυρία.
-Πρώτη φορά λοιπόν, θα υπηρετήσεις. Ευτυχώς και έπεσες σε σπίτι καθωσπρέπει, πτωχή!
-Πόσο μιστό σου είπε ο κύριος μεσίτης;
-Διακόσιες πενήντα το μήνα.
-Όταν σε ερωτούν οι γείτονες εδώ τριγύρω, πόσα παίρνεις, σου επιτρέπω να λες πεντακοσίας.
-Αχ, σας ευχαριστώ.
-Εννοείται ότι θα παίρνεις διακόσιες πενήντα και να μην ακούσω να το πεις πουθενά καθότι θα φύγεις αμέσως από εδώ. Και δεν θα έχεις πολλές κουβέντες με την γειτονιά.
-Μάλιστα.
-Μάλιστα κυρία να λες.
-Μάλιστα κυρία.
– Άμα σου λένε κάτι και δεν ακούς καλά δεν θα γουρλώνεις τα μάτια σου, ανόητη! Ούτε θα λες ε! Ε λένε στα γαϊδούρια. Στους κυρίους λένε μπαρδόν. Με αντιλαμβάνεσαι;
-Μάλιστα.
-Μάλιστα κυρία!
-Μάλιστα κυρία!
-Όχι έτσι ξερά! Θα σκύβεις λιγάκι, θα χαμογελάς με χάρη και θα λες «μπαρδόν, δεν σας ηννόησα, επαναλήψατέ το σας περικαλώ!», κατάλαβες;
-Μάλιστα κυρία!
-Πρόσεχε καλά!
-Προσέχω, κυρία!
-Όταν κανένας επισκέπτης σου ζητεί νερό και τους σερβίρεις τίποτις γλυκό νεράτζι και τα τοιαύτα, θα του λες «με τις υγείες σας μονσιέ». Και άμα σου πει «μερσί» θα του λες: «τίποτις περικαλώ, καλή χώνεψις»! Κατάλαβες;
-Μα για το γλυκό θα του λέω καλή χώνεψις;-
-Μάλιστα
-Κι αν γελάσει;
-Δεν θα γελάσει ανόητη.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΘΑΣ, Μαντάμ Σουσού

Νέα στοιχεία για το πως τα άστρα παραμορφώνουν τον χωροχρόνο

Διεθνής ομάδα αστροφυσικών, υπό τον Αυστραλό καθηγητή Μάθιου Μπέιλς, από το ARCH Centre of Excellence of Gravitational Wave Discovery (OzGrav), παρουσίασε νέα στοιχεία σχετικά με το αποκαλούμενο «frame dragging» - το πώς η περιστροφή ενός ουρανίου σώματος παραμορφώνει τον χωροχρόνο- μετά την παρακολούθηση του «χορού» ενός «εξωτικού» ζεύγους άστρων για περίπου δύο δεκαετίες.

Όπως αναφέρεται σε σχετικό δημοσίευμα του Phys Org, τα δεδομένα αυτά, που ενισχύουν ακόμα περισσότερο τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν, δημοσιεύτηκαν στο Science.

Πάνω από έναν αιώνα πριν, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν δημοσιοποίησε τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας- πως η βαρύτητα προκύπτει από την καμπυλότητα του χωροχρόνου και ότι ουράνια αντικείμενα, όπως ο Ήλιος ή η Γη, προκαλούν μεταβολές σε αυτή τη γεωμετρία. Έκτοτε έχει «κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι», και νέες ανακαλύψεις έχουν γίνει στο ίδιο πλαίσιο χάρη σε νέα όργανα.

Πριν από περίπου 20 χρόνια μια ομάδα υπό τον καθηγητή Μπέιλς, του Πολυτεχνείου του Σουΐνμπερν, άρχισε να παρατηρεί δύο άστρα που περιστρέφονταν το ένα γύρω από το άλλο σε εντυπωσιακά υψηλές ταχύτητες. Το ένα είναι ένας λευκός νάνος, μεγέθους σαν τη Γη μα με πυκνότητα 300.000 φορές μεγαλύτερη, και το άλλο ένας αστέρας νετρονίων, που μπορεί να έχει διάμετρο μόλις 20 χιλιομέτρων, μα έχει πυκνότητα 100 δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από αυτήν της Γης. Το σύστημα αυτό, υπό την ονομασία PS

Πριν το άστρο εκραγεί και γίνει αστέρας νετρονίων, πριν από ένα εκατομμύριο περίπου χρόνια, άρχισε να διογκώνεται, αποβάλλοντας τον εξώτερο πυρήνα του, που έπεσε στον κοντινό λευκό νάνο κοντά. Αυτό το υλικό έκανε τον λευκό νάνο να περιστρέφεται όλο και ταχύτερα, μέχρι που η ημέρα του έφτασε να μετράται σε λεπτά.

Το 1918 οι Αυστριακοί μαθηματικοί Γιόζεφ Λένσε και Χανς Τίρινγκ συνειδητοποίησαν πως, αν ο Αϊνστάιν είχε δίκιο, όλα τα περιστρεφόμενα αντικείμενα θα έπρεπε να «παρασέρνουν» τον ίδιο τον χωροχρόνο γύρω μαζί τους. Σε επίπεδο καθημερινότητας, αυτό το φαινόμενο είναι ελάχιστο και δεν εντοπίζεται. Νωρίτερα μέσα στον αιώνα τα πρώτα πειραματικά δεδομένα από αυτό το φαινόμενο προέκυψαν χάρη σε γυροσκόπια σε τροχιά γύρω από τη Γη. Ένας ταχύτατα περιστρεφόμενος λευκός νάνος, όπως αυτός στο συγκεκριμένο σύστημα, παρασύρει τον χωροχρόνο ασύλληπτα ισχυρότερα.

Ο Βίβεκ Βενκατραμάν Κρισνάν (MPIfR), lead author της συγκεκριμένης έρευνας, ανέλαβε να «αποκρυπτογραφήσει» τα πολύπλοκα φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα στο σύστημα, στο πλαίσιο του διδακτορικού του στο Πολυτεχνείο του Σουΐνμπερν. Όπως διαπίστωσε, η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας δεν έβγαζε νόημα αν δεν έβαζε στην «εξίσωση» μια σταδιακή μεταβολή στον προσανατολισμό του «δίσκου» της τροχιάς. Από πλευράς του, ο Πάουλο Φριέρε του MPIfR αντιλήφθηκε πως το «frame dragging» όλης της τροχιάς θα εξηγούσε τη μεταβολή της τροχιάς- και οι ερευνητές παρουσιάζουν τα σχετικά στοιχεία σε επιστημονικό άρθρο που αποδεικνύει πως η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας «αντέχει» ακόμα, καθώς επιβεβαιώνεται άλλη μια από τις προβλέψεις της.

Ο περίεργος κόσμος των κβαντικών μαύρων οπών μπορεί να επιβεβαιώσει την υπόθεση του Stephen Hawking

“Σύμφωνα με τη Θεωρία της Γενικής Σχετικότητας του Αϊνστάιν, τίποτα δεν μπορεί να ξεφύγει από τη βαρύτητα μιας μαύρης τρύπας μόλις περάσει ένα σημείο μη επιστροφής, γνωστό ως ορίζοντα γεγονότων”, εξήγησε ο Niayesh Afshordi, καθηγητής φυσικής και αστρονομίας στο Waterloo του Καναδά, σχετικά με σήματα βαρυτικών κυμάτων που υπονοούν ότι ο ορίζοντας γεγονότων  μιας μαύρης τρύπας μπορεί να είναι πιο περίπλοκος από ότι πιστεύουν οι επιστήμονες, όπως αναφέρει στην δημοσίευση της εργασίας του, για την πρώτη πειραματική ανίχνευση μιας ηχούς, που προκαλείται από ένα μικροσκοπικό κβαντικό “χνούδι” που περιβάλλει τις νεοσύστατες μαύρες τρύπες. “Αυτό κατανοούσαν οι αστροφυσικοί για μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρις ότου ο Stephen Hawking χρησιμοποίησε την κβαντομηχανική για να προβλέψει ότι τα κβαντικά σωματίδια θα διαρρεύσουν αργά από τις μαύρες τρύπες, τις οποίες τώρα ονομάζουμε ακτινοβολία Hawking.
 

Εικόνα του Hubble που δείχνει ότι η κεντρική μαύρη τρύπα του γαλαξία NGC 4696 καταβροχθίζει τον ίδιο τον ξενιστή της

Ο Afshordi αναφέρεται στην εικασία του Hawking του 1975 ότι εάν ληφθεί υπόψη η κβαντική θεωρία, φαίνεται ότι οι “μαύρες” οπές θα πρέπει να εκπέμπουν έστω και ελάχιστα την “ακτινοβολία Hawking” , που αποτελείται από φωτόνια, νετρίνα και μυριάδες τεράστια σωματίδια.

 

Η νέα μελέτη του Niayesh Afshordi με τίτλο ” Ηχώ από την Άβυσσο: Μια εξαιρετικά γρήγορη περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα κατάλοιπο από το δυαδικό σύστημα άστρων νετρονίων GW170817 “, δημοσιεύθηκε το Νοέμβριο του 2019 και βραβεύτηκε με το πρώτο βραβείο Buchalter Cosmology.

 

“Οι επιστήμονες δεν μπόρεσαν έως τώρα να προσδιορίσουν πειραματικά εάν οποιαδήποτε ύλη διαφεύγει από τις μαύρες τρύπες μέχρι την πολύ πρόσφατη ανίχνευση των κυμάτων βαρύτητας”, συνέχισε ο Afshordi. “Εάν η κβαντική φυσαλίδα που ευθύνεται για την ακτινοβολία Hawking υπάρχει γύρω από τις μαύρες τρύπες, τότε τα κύματα της βαρύτητας θα μπορούσαν να αναπηδήσουν από αυτήν, πράγμα που θα δημιουργούσε μικρότερα σήματα βαρυτικών κυμάτων μετά το κύριο βαρυτικό συμβάν της σύγκρουσης μαύρων οπών, παρόμοια με επαναλαμβανόμενες αντιχήσεις.

 

Ο Afshordi και ο συνάδελφός του Jahed Abedi από το Ινστιτούτο Max-Planck για την φυσική της βαρύτητας ανέφεραν τα πρώτα πειραματικά ευρήματα αυτών των επαναλαμβανόμενων αντιχήσεων, παρέχοντας έτσι πειραματικές ενδείξεις ότι οι μαύρες τρύπες μπορεί να είναι ριζικά διαφορετικές από αυτές που προβλέπει η θεωρία της σχετικότητας από τον Einstein.

 

Χρησιμοποίησαν γι' αυτό δεδομένα των βαρυτικών κυμάτων από την πρώτη παρατήρηση μιας σύγκρουσης άστρων  νετρονίων, όπως καταγράφηκαν από τους ανιχνευτές βαρυτικών κυμάτων LIGO / Virgo.

 

Οι ηχώ που παρατηρούνται από τους Afshordi και Abedi ταιριάζουν με τις προσομοιωμένες αντιχήσεις που προβλέπουν τα μοντέλα μαύρων οπών, που λαμβάνουν υπόψη τις επιπτώσεις της κβαντικής μηχανικής και της ακτινοβολίας Hawking.

 

“Τα αποτελέσματά μας είναι ακόμα δοκιμαστικά, διότι υπάρχει πολύ μικρή πιθανότητα ότι αυτό που βλέπουμε να οφείλεται σε τυχαίο θόρυβο στους ανιχνευτές, αλλά αυτή η πιθανότητα καθίσταται λιγότερο πιθανή καθώς θα βρούμε περισσότερα παραδείγματα”, δήλωσε ο Afshordi. “Τώρα που οι επιστήμονες γνωρίζουν τι ψάχνουμε, μπορούμε να αναζητήσουμε περισσότερα παραδείγματα και να έχουμε μια πολύ πιο ισχυρή επιβεβαίωση αυτών των σημάτων. Μια τέτοια επιβεβαίωση θα ήταν ο πρώτος άμεσος έλεγχος της κβαντικής δομής του χωροχρόνου.”

 

Η νέα άποψη δηλαδή διατείνεται πως οι μαύρες τρύπες μπορεί να μην έχουν τους ορίζοντες γεγονότων όπως νομίζαμε μέχρι τώρα. Ο ορίζοντας γεγονότων είναι το σημείο στον χωροχρόνο εντός του οποίου τίποτα δεν μπορεί να ξεφύγει, γιατί η καμπύλωση του χωροχρόνου είναι άπειρη.  Όμως ο Στίβεν Χόκινγκ υποστήριξε πως κβαντικά σωματίδια θα ξεφύγουν αργά αργά από τις μαύρες τρύπες.

Επίκτητος: ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΒΟΥΛΗΣΗΣ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΒΟΥΛΗΣΗΣ

1. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να ασχολείται ασυλλόγιστα με πράγματα που δεν του ταιριάζουν:

«Σκέψου, άνθρωπε, πόσο πουλάς τη βούλησή σου. Αν δεν μπορείς να κάνεις τίποτα άλλο, μην την πουλήσεις φτηνά. Τι νομίζεις λοιπόν; Πρέπει να πάψω να προσπαθώ; Σε καμιά περίπτωση. Ο Επίκτητος δεν θα γίνει καλύτερος από τον Σωκράτη. Μου φτάνει μόνο να μη γίνω χειρότερος. Ούτε Μίλωνας θα γίνω βέβαια, αλλά παρ’ όλα αυτά δεν παραμελώ το σώμα μου. Ούτε Κροίσος, κι όμως δεν παραμελώ την περιουσία μου. Ούτε, με λίγα λόγια, σταματάμε να προσπαθούμε για κάτι άλλο, απογοητευμένοι που δεν μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι».

2. Πώς μπορεί ο άνθρωπος να αξιοποιεί τη βούλησή του για να προοδεύει;

«Αυτός που προοδεύει, έχει μάθει από τους φιλοσόφους ότι η επιθυμία έχει να κάνει με τα καλά, ενώ η αποστροφή με τα κακά πράγματα. Επίσης έχει μάθει ότι η ευτυχία και η απάθεια επικρατούν μόνο στον άνθρωπο που εξασφαλίζει τα πράγματα που επιθυμεί και δεν καταλήγει στα πράγματα που αποστρέφεται. Αποστρέφεται μόνο τα πράγματα που εξαρτώνται από τη βούλησή του».

3. Η πρόοδος αναζητείται στην αρετή

«Ποιο είναι το έργο της αρετής; Η ευτυχία. Πού βρίσκεται η πρόοδος; Εκεί που βρίσκεται το έργο σου. Και πού είναι το έργο σου; Στην επιθυμία και στην αποστροφή, για να μην αποτυχαίνεις και κάνεις αυτά που αποστρέφεσαι· στις επιλογές και στις απαρνήσεις, για να μη σφάλλεις· στην εκφορά της γνώμης και στη συγκράτησή της, για να μην εξαπατάσαι. Γιατί αν προσπαθείς, ενώ τρέμεις και θλίβεσαι, να μην είσαι έρμαιο της τύχης, πώς τάχα θα προοδεύσεις;».

ΔΕΣ:

Επίκτητου Περί «Καλής Ζωής»

ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ - Η ΑΤΑΡΑΞΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΩΣ ΑΡΕΤΗ ΚΑΙ ΕΥΤΥΧΙΑ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Ρητορική (1369a-1369b)

Ἔστι δ᾽ ἀπὸ τύχης μὲν τὰ τοιαῦτα γιγνόμενα, ὅσων ἥ τε αἰτία ἀόριστος καὶ μὴ ἕνεκά του γίγνεται καὶ μήτε ἀεὶ μήτε ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μήτε τεταγμένως (δῆλον δ᾽ ἐκ τοῦ ὁρισμοῦ τῆς τύχης περὶ τούτων), φύσει δὲ ὅσων ἥ τ᾽ αἰτία

[1369b] ἐν αὐτοῖς καὶ τεταγμένη· ἢ γὰρ ἀεὶ ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὡσαύτως ἀποβαίνει. τὰ γὰρ παρὰ φύσιν οὐδὲν δεῖ ἀκριβολογεῖσθαι πότερα κατὰ φύσιν ἤ τινα ἄλλην αἰτίαν γίγνεται· δόξειε δ᾽ ἂν καὶ ἡ τύχη αἰτία εἶναι τῶν τοιούτων. βίᾳ δὲ ὅσα παρ᾽ ἐπιθυμίαν ἢ τοὺς λογισμοὺς γίγνεται [δι᾽] αὐτῶν τῶν πραττόντων. ἔθει δὲ ὅσα διὰ τὸ πολλάκις πεποιηκέναι ποιοῦσιν. διὰ λογισμὸν δὲ τὰ δοκοῦντα συμφέρειν ἐκ τῶν εἰρημένων ἀγαθῶν ἢ ὡς τέλος ἢ ὡς πρὸς τὸ τέλος, ὅταν διὰ τὸ συμφέρειν πράττηται· ἔνια γὰρ καὶ οἱ ἀκόλαστοι συμφέροντα πράττουσιν, ἀλλ᾽ οὐ διὰ τὸ συμφέρειν ἀλλὰ δι᾽ ἡδονήν. διὰ θυμὸν δὲ καὶ ὀργὴν τὰ τιμωρητικά. διαφέρει δὲ τιμωρία καὶ κόλασις· ἡ μὲν γὰρ κόλασις τοῦ πάσχοντος ἕνεκά ἐστιν, ἡ δὲ τιμωρία τοῦ ποιοῦντος, ἵνα πληρωθῇ. τί μὲν οὖν ἐστιν ἡ ὀργή, δῆλον ἔσται ἐν τοῖς περὶ τῶν παθῶν. δι᾽ ἐπιθυμίαν δὲ πράττεται ὅσα φαίνεται ἡδέα. ἔστιν δὲ καὶ τὸ σύνηθες καὶ τὸ ἐθιστὸν ἐν τοῖς ἡδέσιν· πολλὰ γὰρ καὶ τῶν φύσει μὴ ἡδέων, ὅταν συνεθισθῶσιν, ἡδέως ποιοῦσιν·

Ὥστε συλλαβόντι εἰπεῖν, ὅσα δι᾽ αὑτοὺς πράττουσιν ἅπαντ᾽ ἐστὶν ἢ ἀγαθὰ ἢ φαινόμενα ἀγαθά, ἢ ἡδέα ἢ φαινόμενα ἡδέα. ἐπεὶ δ᾽ ὅσα δι᾽ αὑτοὺς ἑκόντες πράττουσιν, οὐχ ἑκόντες δὲ ὅσα μὴ δι᾽ αὑτούς, πάντ᾽ ἂν εἴη ὅσα ἑκόντες πράττουσιν ἢ ἀγαθὰ ἢ φαινόμενα ἀγαθά, ἢ ἡδέα ἢ φαινόμενα ἡδέα· τίθημι γὰρ καὶ τὴν τῶν κακῶν ἢ φαινομένων κακῶν ἢ ἀπαλλαγὴν ἢ ἀντὶ μείζονος ἐλάττονος μετάληψιν ἐν τοῖς ἀγαθοῖς (αἱρετὰ γάρ πως), καὶ τὴν τῶν λυπηρῶν ἢ φαινομένων ἢ ἀπαλλαγὴν ἢ μετάληψιν ἀντὶ μειζόνων ἐλαττόνων ἐν τοῖς ἡδέσιν ὡσαύτως.

Ληπτέον ἄρα τὰ συμφέροντα καὶ τὰ ἡδέα, πόσα καὶ ποῖα. περὶ μὲν οὖν τοῦ συμφέροντος ἐν τοῖς συμβουλευτικοῖς εἴρηται πρότερον, περὶ δὲ τοῦ ἡδέος εἴπωμεν νῦν. δεῖ δὲ νομίζειν ἱκανοὺς εἶναι τοὺς ὅρους ἐὰν ὦσι περὶ ἑκάστου μήτε ἀσαφεῖς μήτε ἀκριβεῖς.

***
Της τύχης αποτέλεσμα είναι όλα εκείνα που η αιτία τους είναι απροσδιόριστη και δεν γίνονται για κάποιον σκοπό· επίσης όσα δεν γίνονται πάντοτε, ούτε τις περισσότερες φορές, ούτε με έναν προδιαγεγραμμένο τρόπο (όλα αυτά είναι, βέβαια, φανερά από τον ορισμό της τύχης). Της φύσης αποτέλεσμα είναι

[1369b] όσα έχουν την αιτία τους μέσα τους και σύμφωνη με έναν προδιαγεγραμμένο κανόνα: πάντοτε ή τις περισσότερες φορές συμβαίνουν με τον ίδιο τρόπο. Όσο γι᾽ αυτά που γίνονται αντίθετα με τους φυσικούς κανόνες, δεν υπάρχει κανένας λόγος να διερευνήσουμε εξονυχιστικά αν γίνονται σύμφωνα με κάποιον φυσικό νόμο ή για κάποιον άλλο λόγο — αιτία αυτών των πραγμάτων θα μπορούσε, κατά τη γνώμη μου, να θεωρηθεί και η τύχη. Σε βία οφείλονται όσα γίνονται παρά την επιθυμία και τους λογικούς σχεδιασμούς αυτών που τα κάνουν. Από συνήθεια γίνονται όσα κάνουμε επειδή τα έχουμε κάνει πολλές φορές. Στη λογική οφείλονται όσα από τα καλά πράγματα για τα οποία μιλήσαμε θεωρούνται συμφέροντα ή ως τέλος ή ως μέσα που οδηγούν στο τέλος, με τον όρο βέβαια ότι γίνονται επειδή είναι συμφέροντα· γιατί και οι ακόλαστοι κάνουν πράγματα συμφέροντα, δεν τα κάνουν όμως επειδή τους συμφέρουν, αλλά επειδή τους είναι ευχάριστα. Σε παραφορά και σε οργή οφείλονται οι πράξεις εκδίκησης. Υπάρχει, πάντως, διαφορά ανάμεσα στην εκδίκηση και την τιμωρία: η τιμωρία γίνεται για χάρη αυτού που την υφίσταται, ενώ η εκδίκηση για χάρη αυτού που την κάνει, για να νιώσει δηλαδή ικανοποίηση. Τί είναι η οργή θα γίνει φανερό όταν θα μιλήσουμε για τα πάθη. Από ζωηρή επιθυμία γίνονται όσα είναι ολοφάνερα ευχάριστα. Στα ευχάριστα ανήκει επίσης καθετί που μας είναι οικείο εκ φύσεως, όπως και καθετί στο οποίο έχουμε συνηθίσει· γιατί οι άνθρωποι κάνουν με ευχαρίστηση ακόμη και πράγματα που δεν είναι από τη φύση τους ευχάριστα, αν τα έχουν συνηθίσει μια ζωή.

Επομένως (για να συνοψίσουμε) όλα όσα κάνουν οι άνθρωποι για λόγους που βρίσκονται μέσα στους ίδιους είναι ή τους φαίνονται καλά, είναι ή τους φαίνονται ευχάριστα. Δεδομένου ότι οι άνθρωποι κάνουν με τη θέλησή τους αυτά που η αιτία τους βρίσκεται μέσα στους ίδιους και χωρίς τη θέλησή τους αυτά που η αιτία τους βρίσκεται έξω από τους ίδιους, μπορούμε να πούμε ότι όλα όσα κάνουν οι άνθρωποι με τη θέλησή τους είναι ή τους φαίνονται καλά, είναι ή τους φαίνονται ευχάριστα — φυσικά, στα καλά βάζω επίσης τόσο την απαλλαγή από αυτά που είναι ή τους φαίνονται κακά όσο και την αντικατάσταση ενός μεγαλύτερου κακού με ένα μικρότερο (γιατί και αυτά είναι, κατά κάποιον τρόπο, πράγματα που πρέπει να τα προτιμούν οι άνθρωποι και να τα επιλέγουν), όπως επίσης βάζω στα ευχάριστα τόσο την απαλλαγή από τα λυπηρά ή από αυτά που τους φαίνονται λυπηρά όσο και την αντικατάσταση ενός λυπηρού από ένα άλλο λιγότερο λυπηρό.

Πρέπει λοιπόν να γίνουν κατανοητά τα πράγματα που είναι συμφέροντα και ευχάριστα: πόσα είναι και ποιές οι ιδιότητές τους. Για το συμφέρον μιλήσαμε ήδη, όταν πραγματευθήκαμε το συμβουλευτικό είδος των λόγων. Ας μιλήσουμε λοιπόν τώρα για το ευχάριστο. Τους ορισμούς που θα δώσουμε θα πρέπει να τους θεωρήσουμε ικανοποιητικούς στην κάθε επιμέρους περίπτωση, αν δεν θα είναι ασαφείς ούτε υπερβολικά ακριβείς.