Η έννοια της νοημοσύνης

Ο Χάουαρντ Γκάρντνερ θεωρείται ως «ο πατέρας» της θεωρίας της πολλαπλής νοημοσύνης, μία θεωρία η οποία άλλαξε τον χάρτη της εκπαίδευσης σε παγκόσμιο επίπεδο και η οποία επαναπροσδιορίζει και διευρύνει την έννοια της νοημοσύνης. Η νοημοσύνη, δεν είναι μία μοναδική και ενιαία οντότητα, αλλά αποτελείται από ξεχωριστές και ανεξάρτητες μονάδες.

 

Ο Γκάρντνερ διατύπωσε αυτή τη θεωρία το 1983, ύστερα από έρευνες που διεξήγαγε πάνω στη γνωστική ψυχολογία, ψυχομετρία, νευρολογία, φυσιολογία και ανθρωπολογία. Η σημαντικότερη επιτυχία του συνίσταται στο ότι διαφοροποιείται από τις παραδοσιακές αντιλήψεις της νοημοσύνης και τα ψυχομετρικά τεστ που ποσοτικοποιούν τη νοημοσύνη προτείνοντας ποιοτικές προσεγγίσεις.

 

Κάθε άτομο έχει ένα συνδυασμό εννέα ή και περισσοτέρων ειδών νοημοσύνης και μπορεί να τις αναπτύξει σε επαρκές επίπεδο. Η νοημοσύνη αποτελεί ένα πολυδιάστατο χαρακτηριστικό, το οποίο συνδέεται με ψυχοσωματικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Είναι η βιοψυχολογική ικανότητα να επεξεργαζόμαστε πληροφορίες τις οποίες μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε σε ένα πολιτισμικό χώρο ώστε να λυθούν προβλήματα ή να δημιουργηθούν προϊόντα τα οποία έχουν αξία σε μια κουλτούρα.

 

Ο Γκάρντνερ υποστηρίζει ότι το άτομο διαμορφώνει το μοναδικό γνωστικό προφίλ του χάρη στην ύπαρξη των πολλαπλών τύπων ευφυΐας. Αρχικά, ο Γκάρντνερ είχε ξεχωρίσει επτά είδη νοημοσύνης: γλωσσική-λεκτική, λογική-μαθηματική, οπτική-χωρική, σωματική-κιναισθητική, μουσική-ρυθμική, ενδοπροσωπική, διαπροσωπική.

 

Σε επόμενα βιβλία του πρόσθεσε άλλες δύο φτάνοντας τις εννέα, την φυσιογνωστική, και την υπαρξιακή-φιλοσοφική.

 

Ο Γκάρντνερ κατακρίνει τα εκπαιδευτικά συστήματα που διαχρονικά δίνουν έμφαση μόνο στην γλωσσικές και λογικομαθηματικές δεξιότητες οι οποίες ενεργοποιούν μόνο το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου και δεν ευνοείται έτσι η ανάπτυξη άλλων δυνατοτήτων και ιδιαίτερων κλίσεων των μαθητών.

 

Σύμφωνα με τον Γκάρντνερ η προσωπική και εξατομικευμένη μάθηση είναι η καλύτερη, διότι, κάθε παιδί μαθαίνει με το δικό του ρυθμό και τις δικές του δυνατότητες. Για τον Γκάρντνερ ο σκοπός του σχολείου θα έπρεπε να είναι να αναπτύσσει όλους τους τύπους νοημοσύνης και να βοηθήσει έτσι τον κόσμο να φτάσει στο ζενίθ των δυνατοτήτων του και να ανακαλύψει τα πραγματικά του ταλέντα.

 

Όπως εξηγεί ο Γκάρντνερ ποτέ δεν είναι αργά για να αλλάξουμε ζωή: «Σε γενικό πλαίσιο οι ευφυΐες καλλιεργούνται ευκολότερα όταν το άτομο είναι σε μικρή ηλικία, γεγονός που σημαίνει ότι είναι ενεργητικότερο, με αυξημένη περιέργεια, ένα σφουγγάρι που “ρουφά” τις γνώσεις. Ωστόσο με την κατάλληλη προσέγγιση όλα τα άτομα μπορούν να αναπτύξουν τομείς που είχαν ξεχασμένους και οι οποίοι είναι πιθανό να τους χαρίσουν την ολοκλήρωση που τους έλειπε».

 

H λογική του Γκάρντνερ είναι να κατανοήσουμε το πνευματικό προφίλ του κάθε παιδιού και αναλόγως να το διδάξουμε. «Για παράδειγμα, μια αρχή της φυσικής μπορεί να διδαχθεί στα παιδιά με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τις ανάγκες τους. Μέσα από τα μαθηματικά, τη λογική, τη γλώσσα, ένα διάγραμμα στον χώρο, μια άσκηση του σώματος. Ετσι θα γίνει κατανοητή».

 

Και μόνο αν σκεφτεί κανείς τις θεωρίες που όλοι διδαχτήκαμε κατά καιρούς χωρίς να καταλαβαίνουμε ποτέ το νόημά τους, αντιλαμβάνεται το πόσο δίκιο έχει ο Γκάρντνερ. Και πόσο άδικο είναι το ότι ένας σημερινός υπάλληλος γραφείου θα μπορούσε – αν κάποιος εκπαιδευτικός είχε αντιληφθεί την κλίση του  – να είναι ένας επιτυχημένος –  και το σημαντικότερο – ευτυχισμένος χορευτής!

 

Για παράδειγμα, κάποιος που έχει χάσει την ικανότητα να διαβάζει λέξεις μπορεί ωστόσο να διαβάζει αριθμούς. Οι έρευνες αυτές τον οδήγησαν να γράψει το βιβλίο Ο κατεστραμμένος νους το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ο πρόδρομος της θεωρίας της πολλαπλής νοημοσύνης. Το 1979, ο Γκάρντνερ έλαβε μια μεγάλη χρηματοδότηση από το ίδρυμα Bernard Van Leer στη Δανία, προκειμένου ένα υλοποιήσει ένα πρότζεκτ πάνω στο Ανθρώπινο Δυναμικό.

 

Ύστερα από 4 χρόνια έρευνας διατύπωσε τη θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης το 1984 στο πρώτο του βιβλίο Τα πλαίσια του νου. Από το 1972 έως το 2000 ήταν διευθυντής του Project Zero. Από το 1995 εργάζεται στο Πρόγραμμα GoodWork Project το οποίο μελετάει τις εμπειρίες διαφόρων ατόμων από διαφορετικούς επαγγελματικούς τομείς. Το ερευνητικό αυτό πρόγραμμα ενέπνευσε το βιβλίο του Ηγετικές Προσωπικότητες: Μια ανατομία της Ηγεσίας. Ο Γκάρντνερ μελέτησε επίσης και το θέμα της δημιουργικότητας. Το 1982 δημοσιεύσε το βιβλίο Η Τέχνη, ο Νους και ο Εγκέφαλος: μια Γνωστική Προσέγγιση της Δημιουργικότητας, το 1993 το βιβλίο Δημιουργώντας Μυαλά και το 1994 το βιβλίο Αλλάζοντας τον κόσμο: Ένα πλαίσιο για τη μελέτη της δημιουργικότητας. Το 2000 ο Γκάρντνερ μαζί με τους συναδέλφους του ίδρυσαν το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Νους, Εγκέφαλος και Εκπαίδευση». Το εν λόγω πρόγραμμα θεωρήθηκε πολύ πρωτοποριακό και πολλά πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο έχουν αναπτύξει παρόμοια μεταπτυχιακά. Στο πρόσφατο βιβλίο του Πέντε Μυαλά για το Μέλλον αναλύει πέντε γνωστικές ικανότητες που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους όσοι ασχολούνται με την εκπαιδευτική πολιτική. Ο Γκάρντνερ έχει γράψει 30 βιβλία και πάνω από 500 άρθρα. Έχει τιμηθεί με περισσότερα από 20 διεθνή βραβεία. Συγκαταλέγεται ανάμεσα στους 100 διανοούμενους του κόσμου. Πολλοί ερευνητές και εκπαιδευτικοί από το νηπιαγωγείο μέχρι το πανεπιστήμιο έχουν εφαρμόσει και εμπλουτίσει την θεωρία του.

 

Ο Γκάρντνερ επαναπροσδιορίζει και διευρύνει την έννοια της νοημοσύνης. Η νοημοσύνη, δεν είναι μία μοναδική και ενιαία οντότητα, αλλά αποτελείται από ξεχωριστές και ανεξάρτητες μονάδες. Κάθε άτομο έχει ένα συνδυασμό των εννέα ή και περισσοτέρων ειδών νοημοσύνης και μπορεί να τις αναπτύξει σε επαρκές επίπεδο. Η νοημοσύνη αποτελεί ένα πολυδιάστατο χαρακτηριστικό, το οποίο συνδέεται με ψυχοσωματικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Είναι η βιοψυχολογική ικανότητα να επεξεργαζόμαστε πληροφορίες τις οποίες μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε σε ένα πολιτισμικό χώρο ώστε να λυθούν προβλήματα ή να δημιουργηθούν προϊόντα τα οποία έχουν αξία σε μια κουλτούρα.

 

Ο Γκάρντνερ υποστηρίζει ότι το άτομο διαμορφώνει το μοναδικό γνωστικό προφίλ του χάρη στην ύπαρξη των πολλαπλών τύπων ευφυΐας. Αρχικά, ο Γκάρντνερ είχε ξεχωρίσει επτά είδη νοημοσύνης: γλωσσική-λεκτική, λογική-μαθηματική, οπτική-χωρική, σωματική-κιναισθητική, μουσική-ρυθμική, ενδοπροσωπική, διαπροσωπική. Σε επόμενα βιβλία του πρόσθεσε άλλες δύο φτάνοντας τις εννέα, την φυσιογνωστική, και την υπαρξιακή-φιλοσοφική.

 

Ο Γκάρντνερ κατακρίνει τα εκπαιδευτικά συστήματα που διαχρονικά δίνουν έμφαση μόνο στην γλωσσικές και λογικομαθηματικές δεξιότητες οι οποίες ενεργοποιούν μόνο το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου και δεν ευνοείται έτσι η ανάπτυξη άλλων δυνατοτήτων και ιδιαίτερων κλίσεων των μαθητών. Σύμφωνα με τον Γκάρντνερ η προσωπική και εξατομικευμένη μάθηση είναι η καλύτερη, διότι, κάθε παιδί μαθαίνει με το δικό του ρυθμό και τις δικές του δυνατότητες. Για τον Γκάρντνερ ο σκοπός του σχολείου θα έπρεπε να είναι να αναπτύσσει όλους τους τύπους νοημοσύνης και να βοηθήσει έτσι τον κόσμο να φτάσει στο ζενίθ των δυνατοτήτων του και να ανακαλύψει τα πραγματικά του ταλέντα.

Οι οκτώ τύποι νοημοσύνης κατά τον Χάουαρντ Γκάρντνερ

Ο ψυχολόγος του Χάρβαρντ Χάουαρντ Γκάρντνερ, όπως και άλλοι ειδικοί, έχουν αρχίσει να πιστεύουν ότι πολλά κρυφά ταλέντα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν, αν τονιστούν τα διάφορα είδη νοητικών ικανοτήτων που υπάρχουν πέρα απ’ αυτό που μετριέται με τα συνηθισμένα τεστ ευφυΐας.
 
«Η κοινωνία μας έχει τρεις προκαταλήψεις,» λέει ο Γκάρντνερ: «Την Τεστομανία, την Δυτικομανία και την Αριστομανία.» 

Η Τεστομανία είναι η υπερβολική σημασία που δίνεται στον αριθμό του Δείκτη Ευφυΐας –  δηλαδή στο πηλίκο που προκύπτει μετά τα διάφορα τεστ.

Η Δυτικομανία είναι ο τρόπος σκέψης που εστιάζεται αποκλειστικά στις ικανότητες που μπορούν να μετρηθούν, παραγνωρίζοντας τις εκλεπτυσμένες αντιλήψεις των Ανατολικών λαών για την ενορατική και μη λογική ευφυΐα.

Και η Αριστομανία ρίχνει όλο το βάρος της στις περγαμηνές, χωρίς να δίνει αρκετή σημασία σε πιο γνήσιες εγγυήσεις διανοητικών ικανοτήτων.

«Μόνον αν διευρύνουμε τις απόψεις μας για την ανθρώπινη νόηση θα μπορέσουμε να επινοήσουμε αποτελεσματικότερους τρόπους για να την εκπαιδεύσουμε,» γράφει ο Γκάρντνερ. Έτσι, το τολμηρό του βιβλίο Νοητικές Προδιαθέσεις δίνει ελπίδες σε πολλούς ανθρώπους που έχουν απογοητευτεί – είτε με τον εαυτό τους είτε με τα παιδιά τους – εξ αιτίας μετρίων επιδόσεων στο σχολείο, και που ίσως έχουν παραιτηθεί από κάθε προσπάθεια να βελτιωθούν. Ο Γκάρντνερ απομονώνει επτά «κεντρικές» μορφές ευφυΐας, στις οποίες οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα πραγματικής προόδου.

«Μη ρωτάς πόσο έξυπνο είναι ένα παιδί, αλλά µε ποιο τρόπο είναι έξυπνο» -Χάουαρντ Γκάρντνερ

Κατά τη διάρκεια των δυο τελευταίων δεκαετιών, η θεωρία της πολλαπλής νοηµοσύνης έχει χρησιµοποιηθεί για να προωθήσει πολλές αλλαγές σε πρόγραµµα και διδασκαλία στα σχολικά συστήµατα της Βορείου Αµερικής. Στα γραπτά του ο Gardner υποστήριξε ότι οι παραδοσιακές µετρήσεις για την αναγνώριση χαρισµατικών µαθητών στηρίζονται πολύ έντονα σε IQ τεστ προσανατολισµένα στις γλωσσικές και λογικο-µαθηµατικές ικανότητες. Με τη διατύπωση της θεωρίας της πολλαπλής νοηµοσύνης, στην Αµερική κυρίως, τα σχολεία καταφεύγουν όλο και περισσότερο στη θεωρία αυτή, ως µία εναλλακτική µέθοδο για την αναγνώριση των χαρισµατικών παιδιών. Παρόλα αυτά, εξακολουθεί να παραµένει πρόβληµα αυτής της προσέγγισης η ανάπτυξη µεθόδων που να µπορούν να µετρήσουν αξιόπιστα και έγκυρα καθένα από τα είδη νοηµοσύνης που αυτή πρεσβεύει.

Βέβαια, καµία συζήτηση για τις θεωρίες πολλαπλής νοηµοσύνης δεν είναι ολοκληρωµένη χωρίς την αναφορά στη γενική ιδέα του Daniel Goleman για τη συναισθηµατική νοηµοσύνη. Στο βιβλίο του συνοψίζει την εντυπωσιακή ανακάλυψη στην κατανόηση της ισχυρής επιρροής που έχουν τα συναισθήµατα στην ανάπτυξη και τη µάθηση. Τα συναισθήµατα αλληλεπιδρούν µε σκοπό να καθορίσουν το πώς βλέπουµε τον κόσµο, καθώς µεγαλώνουµε και να προωθήσουν ή να καθυστερήσουν τη µάθηση. Σύµφωνα µε το Goleman, ένας άνθρωπος που µπορεί να χρησιµοποιεί τα συναισθήµατά του µε αποτελεσµατικό τρόπο έχει περισσότερες πιθανότητες να γίνει ένας πετυχηµένος και παραγωγικός πολίτης.

Το 1983, στο βιβλίο “Τα πλαίσια του νου“, o Gardner διατύπωσε τη θεωρία της πολλαπλής νοηµοσύνης. Θέτει υπό αµφισβήτηση την έννοια της νοηµοσύνης ως µιας σταθερής παραµέτρου που µπορεί να µετρηθεί µε κάποιο τεστ και εντάσσει τη θεωρία του στις πολυπαραγοντικές θεωρίες.
 
Σύµφωνα µε αυτήν, η νοηµοσύνη είναι ένα κράµα από νοητικές ικανότητες που είναι διακριτές και ανεξάρτητες, αλλά δρουν αλληλοσυµπληρωµατικά και έτσι µόνο καθιστούν το άτοµο ικανό να επιλύει προβλήµατα και να κατασκευάζει προϊόντα. Οι ικανότητες λοιπόν που συµπράττουν στη λειτουργία της νοηµοσύνης είναι πολλές και διακριτές. Όσες µάλιστα πληρούν συγκεκριµένα κριτήρια αποτελούν, κατά τον Gardner, ειδικό τύπο νοηµοσύνης.

Τα κριτήρια αυτά είναι: α) Ύπαρξη αντίστοιχου εγκεφαλικού κέντρου, β) Ύπαρξη ατόµων µε επί µέρους ικανότητες εξαιρετικά ανεπτυγµένες, γ) Ύπαρξη σαφούς πορείας ανάπτυξης της νοητικής ικανότητας και δηµιουργία συγκεκριµένων, προσδιορίσιµων προϊόντων δηµιουργηµάτων, δ) Ύπαρξη εξελικτικής ιστορίας στο ανθρώπινο είδος, ε) Ερευνητική στήριξη από ψυχοµετρικές έρευνες, στ) Ερευνητική στήριξη από την Πειραµατική Ψυχολογία, ζ) Ύπαρξη συνόλου επί µέρους γνωστικών λειτουργιών, η) ∆υνατότητα αποκωδικοποίησης σε ένα συµβολικό σύστηµα.

Με βάση τα παραπάνω κριτήρια ο Gardner έχει µέχρι τώρα αναγνωρίσει οκτώ τύπους νοηµοσύνης:

Α) Γλωσσική νοηµοσύνη
Α) Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να χειρίζεται αποτελεσµατικά την επικοινωνία του µε τους άλλους, καθώς και τον προφορικό και το γραπτό λόγο, ώστε να πετύχει ορισµένους σκοπούς, όπως να πληροφορήσει, να καθοδηγήσει, να εξηγήσει, να πείσει και να συγκινήσει. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να διαβάζουν, να γράφουν και να διηγούνται ιστορίες. Αντίστοιχα οι µαθητές αυτοί ξεχωρίζουν στο µάθηµα της λογοτεχνίας και της γραπτής έκφρασης εν γένει. Αρέσκονται στις αφηγήσεις, στην αποµνηµόνευση διαφόρων δοµών και µορφών λόγου, στους γλωσσοδέτες και στα λογοπαίγνια. Είναι πολύ πιθανό να χρησιµοποιούν πλούσιο λεξιλόγιο, να έχουν ευκολία στη δηµιουργία ρίµας, να έχουν ικανότητα δηµιουργίας συναρπαστικών ιστοριών και συναρπαστικού τρόπου διήγησης, να χαρακτηρίζονται από κλίση στα γλωσσικά παιχνίδια και στη γλωσσοµάθεια. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που εµπεριέχουν λέξεις, όπως είναι οι αφηγήσεις, οι συζητήσεις, οι διαλεκτικές αντιπαραθέσεις. Αντιστοιχούν µαθησιακές δραστηριότητες που περιλαµβάνουν µελέτη κειµένων, σύνθεση γραπτών εργασιών, αφηγήσεις, µονολογικές παρουσιάσεις, συνόψεις, εκθέσεις, απαγγελίες, έµµετρες αποδόσεις κ.λπ.

Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει λογοτέχνες, δηµοσιογράφους, πολιτικούς, κ.ά.

Β) Λογικοµαθηµατική νοηµοσύνη
Αφορά στην ικανότητα του ατόµου για λογική και συστηµατική σκέψη. Είναι η ικανότητα κατανόησης και χρήσης αφηρηµένων σχέσεων για την περιγραφή, εξήγηση και αποτίµηση γεγονότων και προβληµάτων. Έκφραση της λογικοµαθηµατικής νοηµοσύνης αποτελούν οι θεωρητικές και οι θετικές επιστήµες και στο καθηµερινό επίπεδο η άνεση του ατόµου να επιλύει αποτελεσµατικά διάφορα προβλήµατα. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να πειραµατίζονται, να διατυπώνουν υποθέσεις και να προσπαθούν να τις επαληθεύσουν, να δουλεύουν µε αριθµούς και να κάνουν ερωτήσεις. Οι µαθητές αυτοί ξεχωρίζουν στα µαθήµατα των φυσικοµαθηµατικών, διακρίνονται για την αναλυτική σκέψη τους και τον τεκµηριωµένο λόγο, την κατανόηση συµβολικών µεγεθών και του συµβολικού τρόπου απόδοσής τους. Αρέσκονται στη λογική τεκµηρίωση των πραγµάτων. Προτιµούν παιχνίδια όπως το σκάκι, έχουν την τάση να διατυπώνουν µε εξισώσεις και µαθηµατικούς τύπους φαινόµενα που βλέπουν γύρω τους, ζητούν πάντα από τους συνοµιλητές τους να αποδείξουν αυτό που υποστηρίζουν, αναζητούν πάντα ορθολογικές ιδέες και διαδικασίες.

Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που εµπεριέχουν διαδικασίες επαγωγικών, απαγωγικών και αναλυτικών συλλογισµών. Αντιστοιχούν µαθησιακές δραστηριότητες που περιλαµβάνουν ποσοτικοποιήσεις, µαθηµατικούς υπολογισµούς αξίας, µεγέθους, βάρους, απόστασης, χρόνου, κατηγοριοποιήσεις, γενικεύσεις, υποθέσεις, αιτιολογήσεις, συµπερασµούς.
 
Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει επιστήµονες, προγραµµατιστές ηλεκτρονικών υπολογιστών, µαθηµατικούς, ντετέκτιβ κ.ά.

Γ) Χωρική νοηµοσύνη
Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να προσλαµβάνει χωρικές, σχηµατικές και χρωµατικές πληροφορίες µε ακρίβεια και να δηµιουργεί µε αυτές νοητικές εικόνες τις οποίες µετέπειτα µπορεί να τις εκφράζει µε αρχιτεκτονικές κατασκευές και εικαστικές συνθέσεις. Είναι πιο ανεπτυγµένη σε όσους έχουν καλή οπτική µνήµη και ικανότητα να θυµούνται τις διαστάσεις και τα σχήµατα των αντικειµένων. Η σπουδαιότητα της χωρικής νοηµοσύνης είναι µεγαλύτερη από ό,τι της αναγνωρίζεται συνήθως, καθώς αποτελεί µαζί µε τη γλωσσική τις δύο κύριες πηγές πληροφόρησης.
 
Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να ζωγραφίζουν, να κατασκευάζουν, να σχεδιάζουν, να δηµιουργούν νέα πράγµατα, να ονειροπολούν, να κοιτάζουν φωτογραφίες, να παρακολουθούν ταινίες. Είναι επίσης επιδέξια στο να λύνουν λαβυρίνθους και puzzles, να διαβάζουν χάρτες και γραφικές παραστάσεις. Οι µαθητές µε αυτή τη νοηµοσύνη είναι οπτικοί τύποι και ξεχωρίζουν στις εικαστικές τέχνες. Μαθαίνουν καλύτερα όταν εµπλέκεται η φαντασία τους και όταν δουλεύουν µε χρώµατα και εικόνες. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που χρησιµοποιούν έντονα εποπτικές προσεγγίσεις, εννοιολογικούς χάρτες και κάθε άλλη µορφή γραφικών αναπαραστάσεων, τρισδιάστατα µοντέλα, µεταφορικές εικόνες, κ.ά. Αντιστοιχούν µαθησιακές δραστηριότητες που περιλαµβάνόυν µοντελοποιήσεις, εικαστικές αποδόσεις κ.ά.

Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει αρχιτέκτονες, διακοσµητές, καλλιτέχνες, µηχανικούς, εφευρέτες, κυνηγούς, οδηγούς, πιλότους, χειρουργούς, κ.λ.π.

∆) Κιναισθητική νοηµοσύνη
Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να χρησιµοποιεί το σώµα ή µέλη του προκειµένου να εκφράσει ιδέες, πληροφορίες και συναισθήµατα ή να κατασκευάσει χρηστικά αντικείµενα, ή να λύσει προβλήµατα. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι η κιναισθητική νοηµοσύνη δε συµβάλλει µόνο στην αξιοποίηση της κατεχόµενης γνώσης, αλλά αποτελεί και άριστο µέσο νοητικής ανάπτυξης και µάθησης. Οργανισµοί που δεν κινούνται δεν αναπτύσσουν εγκέφαλο. Η εξάσκηση είναι πρωταρχικό στοιχείο της κιναισθητικής νοηµοσύνης και γίνεται όχι µόνο όταν επαναλαµβάνουµε µια κίνηση, αλλά και όταν παρακολουθούµε κάποιον άλλο να την κάνει. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να κινούνται, να αγγίζουν, γενικά να χρησιµοποιούν τη γλώσσα του σώµατος. Οι µαθητές ξεχωρίζουν στις κατασκευές, εµπλέκονται σε αθλητικές δραστηριότητες και χορευτικοθεατρικές παραστάσεις, συνοδεύουν το λόγο τους µε παραστατικές κινήσεις και αρέσκονται σε επικίνδυνα παιχνίδια κίνησης. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που περιλαµβάνουν δραµατοποιήσεις, κατασκευές, συναρµολογήσεις, πρακτική αξιοποίηση υλικών, γενικότερα αισθησιοκινητικές δραστηριότητες. Αντιστοιχούν ιδίου τύπου µαθησιακές δραστηριότητες.

Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει χορευτές, αθλητές, µίµους, τεχνίτες, ηθοποιούς, χειρουργούς κ.ά.

Ε) Μουσική νοηµοσύνη
Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να συλλαµβάνει, διακρίνει και µετασχηµατίζει µουσικά σχήµατα και εκφράζεται µε συνθέσεις ή αποδόσεις µουσικών έργων. Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που αναπτύσσεται από πολύ νωρίς. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να τραγουδούν, να ακούνε µουσική, να παίζουν κάποιο όργανο. Οι µαθητές συµµετέχουν σε χορωδιακές εκδηλώσεις, σιγοτραγουδούν, σφυρίζουν, κτυπούν ρυθµικά χέρια ή πόδια στο θρανίο, θυµούνται µελωδίες, αναγνωρίζουν από τις πρώτες νότες συνθέτη και ερµηνευτή, µελετούν µε συνοδεία µουσικής, µεταφράζουν τους ήχους που ακούνε σε µουσική αίσθηση, θυµούνται περασµένες καταστάσεις και τις συνδέουν µε ήχους, παρατηρούν τον τόνο κα το ρυθµό της φωνής στην οµιλία των άλλων, χρησιµοποιούν συχνά µεταφορικές εκφράσεις από τον κόσµο της µουσικής.
Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που επιχειρούν τη διάχυση της µουσικής, και µάλιστα σε όλα τα µαθήµατα. Αντίστοιχες µαθησιακές δραστηριότητες είναι οι ηχητικές επενδύσεις, οι µουσικές αποδόσεις εννοιών ή και καταστάσεων, καθώς και οι ρυθµικές εκφράσεις.

Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει συνθέτες, µουσικούς, αλλά και τους λάτρεις της µουσικής και όσους απολαµβάνουν το ρυθµό και τη µουσικότητα της γλώσσας.

ΣΤ) Ενδοπροσωπική νοηµοσύνη
Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να συνειδητοποιεί, διακρίνει, ονοµατίζει, ελέγχει τα συναισθήµατά του, να οικοδοµεί ακριβή εικόνα για τον εαυτό του και να ασκεί µεταγνωστικό έλεγχο στις νοητικές λειτουργίες του. Είναι η ικανότητα του «γνώθι σ’αυτόν».

Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης καταλαβαίνουν καλύτερα τον εαυτό τους, τις επιθυµίες, τους φόβους, τις διαθέσεις τους και χρησιµοποιούν αυτές τις πληροφορίες για να ρυθµίζουν τη ζωή τους. Η ικανότητα να αποφασίζει κάποιος ποιος θέλει να είναι, ποιο επάγγελµα να διαλέξει, ποιον να παντρευτεί, είναι σηµαντικότατη για τη ζωή. Τα άτοµα αυτά µαθαίνουν καλύτερα µε το να δουλεύουν µόνα τους, στο δικό τους χώρο, έχουν αυτοπειθαρχία και µπορούν να εργασθούν χωρίς τη συνεχή στήριξη κάποιου άλλου προσώπου. Γνωρίζουν τα όριά τους, φέρονται καλά στον εαυτό τους, χωρίς να τον επικρίνουν ή να τον µειώνουν χωρίς λόγο, κάνουν το καλύτερο ακόµα και όταν δεν τους ελέγχει κανείς. Οι µαθητές αυτοί έχουν τη δυνατότητα να κατανοήσουν τον εαυτό τους και µπορούν να ολοκληρώσουν ατοµικά έργα χωρίς να έχουν ανάγκη από τη συνεχή στήριξη και παρότρυνση του δασκάλου ή της µαθητικής οµάδας. Γνωρίζουν πότε να χαλαρώνουν, µπορούν και ρυθµίζουν έντονες αρνητικές καταστάσεις του θυµικού όπως το άγχος, η θλίψη ή η οξυθυµία. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες µε τη µορφή προγραµµάτων εξατοµικευµένης διδασκαλίας, καθώς και διδακτικές παρεµβάσεις που επιχειρούν να ενισχύσουν το αυτο-συναίσθηµα, την αυτο-ρυθµιζόµενη µάθηση και τον αυτο-έλεγχο.

Είναι ο τύπος της νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει ψυχοθεραπευτές, φιλοσόφους, αλλά και αυτοδηµιούργητους ανθρώπους.

Ζ) ∆ιαπροσωπική νοηµοσύνη
Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να αντιλαµβάνεται τα συναισθήµατα, τις προθέσεις, τις διαθέσεις και τις επιθυµίες τρίτων, να κατανοεί την οπτική θεώρησης των πραγµάτων που υιοθετούν άλλοι, να επικοινωνεί και να συνεργάζεται µαζί τους, χωρίς συνεχείς τριβές. Όποιος έχει την ικανότητα της ενσυναίσθησης (empathy) είναι πιο ευαίσθητος στα ασαφή µηνύµατα που αποκαλύπτουν έµµεσα τις ανάγκες και τις επιθυµίες των άλλων. Η ενδοπροσωπική και η διαπροσωπική νοηµοσύνη µοιάζουν ως προς το περιεχόµενό τους, αλλά η πρώτη αφορά στο ίδιο το άτοµο, ενώ η δεύτερη στους άλλους. Συνδέονται άµεσα µεταξύ τους, γιατί µόνο γνωρίζοντας τον εαυτό µας και τα συναισθήµατά µας µπορούµε να κατανοήσουµε τον κόσµο που µας περιβάλλει. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να έχουν πολλούς φίλους, να µιλούν σε ανθρώπους, να γίνονται µέλη σε διάφορες οµάδες ατόµων. Ηγούνται, οργανώνουν, διαλέγουν το σωστό άτοµο για τη σωστή θέση, επικοινωνούν, χειρίζονται και διευθετούν συγκρούσεις µεταξύ ατόµων, οι άλλοι απολαµβάνουν τη συνεργασία µαζί τους. Γενικά έχουν ικανοποιητική σχέση µε τους συντρόφους τους.

Οι µαθητές µε αυτό το είδος νοηµοσύνης προτιµούν τις οµαδικές εργασίες, είναι αποδεκτοί από τους συµµαθητές τους, πρωτοστατούν σε οµαδικές δραστηριότητες και µεσολαβούν για επίλυση διαπροσωπικών διαφορών. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που σχετίζονται µε τις αρχές της αλληλοδιδακτικής και της οµαδοσυνεργατικής διδασκαλίας. Αντιστοιχούν µαθησιακές δραστηριότητες που περιλαµβάνουν συλλογικές διαδικασίες, οµαδικές εργασίες, διαχείριση κρίσεων.

Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που ταιριάζει σε πολιτικούς, εκπαιδευτικούς, διευθύνοντες, ψυχοθεραπευτές κ.ά.

Η) Νατουραλιστική νοηµοσύνη
Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να αντιλαµβάνεται το γεωφυσικό χώρο, να κάνει διακρίσεις στη χλωρίδα και πανίδα, αλλά και να διακρίνει κοινά στοιχεία και κυρίαρχα µοτίβα, όπως αντικείµενα και διαδικασίες, που αφορούν κοινωνικοπολιτιστικές δραστηριότητες, όπως είναι ο τρόπος οµιλίας, το στιλ της ένδυσης και µε βάση αυτά να αναγνωρίζει και να κατατάσσει πρόσωπα στις οµάδες από τις οποίες προέρχονται. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να αναγνωρίζουν και να κατηγοριοποιούν αντικείµενα, παρόλο που ο προσδιορισµός και η κατηγοριοποίηση αυτή δεν αναφέρεται πάντοτε στο φυσικό περιβάλλον. Οι µαθητές διακρίνονται στις πάσης φύσεως ταξινοµικές δραστηριότητες και συχνά ασχολούνται µε συλλογές, είναι ιδιαίτερα παρατηρητικοί στις σχολικές εκδροµές, από τις οποίες συχνά επιστρέφουν µε δείγµατα πετρωµάτων, καρπών, λουλουδιών. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που ενθαρρύνουν τη συστηµατική παρατήρηση, τις συλλογές, τις ταξινοµήσεις και την αναζήτηση τρόπων αξιοποίησης των χαρακτηριστικών που έχουν τα επιµέρους φυσικά υλικά.

Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που είναι ιδιαίτερα ανεπτυγµένη στους βιολόγους, βοτανολόγους, γεωργούς, κυνηγούς, εµπόρους πολύτιµων λίθων κ.λ.π.

Ο Gardner υποστηρίζει ότι είναι πολύ πιθανόν να διακριθούν και άλλα είδη νοηµοσύνης. Ήδη δύο νέοι τύποι νοηµοσύνης, η υπαρξιακή και η πνευµατική, βρίσκονται υπό µελέτη.

Δαμόκλειος σπάθη

Στις Συρακούσες βασίλευε ο πονηρός Διονύσιος, βασιλιάς ισχυρός που όλοι φοβούνταν, όλοι κολάκευαν αλλά και μισούσαν, φθονούσαν και κατηγορούσαν.

Ο Διονύσιος είχε έναν υπήκοο και αυλικό του, τον ζηλόφθονο Δαμοκλή.

Ο Δαμοκλής έβγαζε συνεχώς μπροστά στον Διονύσιο ατέλειωτους λόγους περί της ευτυχίας των βασιλέων. Και τι δε θα ‘δινε για να φτάσει κι αυτός σε κάποια μελλοντική ζωή του σε θέση παρόμοια μ’ αυτήν που κατείχε ο βασιλιάς του εκείνη τη στιγμή…

Κουρασμένος πια ο Διονύσιος, αποφάσισε να συμμορφώσει τον αυλικό του. Διοργάνωσε ένα μεγάλο συμπόσιο και διέταξε τον Δαμοκλή να πάρει τη θέση του στο θρόνο.

Ντυμένος με βασιλικά ρούχα σαν αληθινός μονάρχης, ο Δαμοκλής ένιωσε περήφανος με τέτοια τιμή.

Δεν μπορούσε να πιστέψει στην τύχη του! Το όνειρό του είχε εκπληρωθεί, έστω γι’ αυτές τις λίγες στιγμές.

Και γιατί να χαρεί μόνο λίγες στιγμές; σκέφτηκε.

Ο βασιλιάς του είχε παραχωρήσει τη θέση του κι είχε διατάξει να τον υπακούν σ’ ό,τι έλεγε, σαν να ήταν αυτός ο ίδιος βασιλιάς. Δεν ήταν δύσκολο να μιλήσει στον αρχηγό της φρουράς και να του ζητήσει να εξαφανίσει τον προηγούμενο βασιλιά… οριστικά.

Αυτά συλλογιζόταν, όταν οι υπηρέτες του τον ειδοποίησαν ότι το φαγητό είχε σερβιριστεί.

Σχεδιάζοντας να μιλήσει με τον αρχηγό της φρουράς στη διάρκεια του δείπνου, ο Δαμοκλής κάθισε στο θρόνο του, μπροστά στο τραπέζι που ήταν γεμάτο με εξωτικές λιχουδιές.

Ποιος ξέρει γιατί, στην καλύτερη στιγμή του δείπνου, ο Δαμοκλής σήκωσε το βλέμμα πάνω από το κεφάλι του.

Και τότε το είδε!

Ένα κοφτερό και μυτερό σπαθί κρεμόταν ακριβώς πάνω από το κεφάλι του. Το συγκρατούσε μονάχα ένα λεπτό κι αδύναμο νήμα που έμοιαζε πως θα κοβόταν από στιγμή σε στιγμή. Πολύ αργά, σχεδόν χωρίς ανάσα, ο Δαμοκλής σηκώθηκε από το βασιλικό κάθισμα και πήγε προς το κέντρο της σάλας. Έκπληκτος διαπίστωσε ότι το σπαθί μετακινιόταν μαζί του, και η μύτη του σημάδευε διαρκώς την κορυφή του κεφαλιού του.

Ο Δαμοκλής πανικοβλήθηκε κι αποφάσισε να μείνει εντελώς ακίνητος. Φοβόταν ότι και η παραμικρή κίνηση του κεφαλιού του θα μπορούσε να κόψει τη λεπτότατη κλωστή που συγκρατούσε το σπαθί.

Ο νέος βασιλιάς έβαλε τα κλάματα κι άρχισε να φωνάζει δυνατά τον Διονύσιο. Τον ικέτευε να τον βοηθήσει.

«Τι συμβαίνει;» τον ρώτησε ο Διονύσιος.

«Κοίταξε» είπε ο Δαμοκλής, δείχνοντας ψηλά και κουνώντας το δάχτυλό του πολύ απαλά.

«Το σπαθί;… Αααα, πάντα εκεί βρίσκεται. Νόμιζα ότι το είχα συνηθίσει, αλλά ευχαριστήθηκα τόσο πολύ αυτές τις ώρες, που σκέφτομαι να σε αφήσω στο πόστο μου για πάντα… Ήθελες τόσο πολύ να γίνεις βασιλιάς.»

 «Α, όχι, Μεγαλειότατε. Ήταν μια απλή φαντασίωση. Σε παρακαλώ, άσε με να βγάλω την κορόνα και να φύγω από εδώ… Σε παρακαλώ…»

Ο βασιλιάς δέχτηκε την παραίτηση του Δαμοκλή, όμως, με τον όρο πως στο εξής δεν θα τον ενοχλούσε με τα σχόλιά του και με το τι θα ήθελε να γίνει στις επόμενες ζωές του.

Ο σοφός δεν επιδιώκει τίποτα: ούτε να είναι καλός, ούτε δυνατός, ούτε υπάκουος, ούτε επαναστάτης, ούτε αντιφατικός, ούτε συνεπής… Θέλει μόνο να είναι αυτός που είναι. Κι είναι αυτή η μοναδική του επιθυμία – τόσο φυσική, τόσο δροσερή-, που μας γοητεύει.

Η ιδέα του σοφού που μοιάζει με γελαστό παιδί και μας καλεί να σκεφτούμε τον πολυπόθητο συνδυασμό αθωότητας και απόλυτης ελευθερίας.

Επιστήμονες ανακάλυψαν ένα νέο όργανο στο ανθρώπινο σώμα

Ερευνητές εντόπισαν ένα προηγουμένως άγνωστο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ανατομίας το οποίο συνδέεται με τη λειτουργία όλων των οργάνων, των περισσότερων ιστών και των μηχανισμών των σημαντικότερων ασθενειών.

Η μελέτη που πραγματοποιήθηκε με την καθοδήγηση της Ιατρικής Σχολής της Νέας Υόρκης αποκάλυψε ότι στρώματα του ανθρώπινου σώματος τα οποία έως τώρα θεωρούνταν πυκνοί συνδετικοί ιστοί, βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια του δέρματος, περιβάλουν τον πεπτικό σωλήνα, τους πνεύμονες και το ουροποιητικό σύστημα, συναντιούνται γύρω από τις αρτηρίες, τις φλέβες και μεταξύ των μυών, είναι διασυνδεδεμένα διαμερίσματα γεμάτα με υγρά. Αυτές οι σειρές χώρων υποστηρίζονται από ένα δίκτυο ισχυρών και εύκαμπτων συνδετικών ιστών, μπορούν να δράσουν σαν απορροφητές κραδασμών οι οποίοι προστατεύουν τους ιστούς από το να υποστούν ζημιές σκιστούν καθώς, τα όργανα, οι μύες και οι φλέβες συμπιέζονται και πάλλονται ως μέρος της καθημερινής λειτουργίας του οργανισμού.

Η διαπίστωση ότι αυτό το σύστημα λειτουργεί ως αυτοκινητόδρομος κινούμενου υγρού ίσως εξηγεί γιατί ο καρκίνος που εισβάλει σε αυτό είναι πολύ πιο πιθανό να εξαπλωθεί. Το νέο αυτό σύστημα είναι η πηγή της λέμφου, υγρού ζωτικής σημασίας για την λειτουργία των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος που δημιουργούν φλεγμονή. Περισσότερο από το μισό του υγρού στο σώμα βρίσκεται μέσα στα κύτταρα, ένα ακόμα ποσοστό συναντάμε στην καρδιά, τα αιμοφόρα αγγεία, στους λεμφαδένες και στα λεμφικά αγγεία. Το υπόλοιπο υγρό είναι «παρενθετικό» και η τρέχουσα μελέτη είναι η πρώτη που το ορίζει ως όργανο από μόνο του και ως ένα από τα μεγαλύτερα του σώματος, λένε οι συγγραφείς.

Σύμφωνα με τους ερευνητές κανείς δεν είχε παρατηρήσει μέχρι τώρα αυτούς τους χώρους, λόγω της μεθόδου που χρησιμοποιούσαν για να πραγματοποιήσουν εξετάσεις στους ιστούς. Οι επιστήμονες προετοιμάζουν τον ιστό για την εξέταση επεξεργάζοντας τον με χημικές ουσίες, κόβοντάς τον σε λεπτά τμήματα για να τονίσουν τα βασικά χαρακτηριστικά με τη χρήση μικροσκοπίου. Η διαδικασία αυτή δημιουργεί ζωντανές λεπτομέρειες των κυτταρικών δομών, αλλά απομακρύνει κάθε υγρό. Η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι η απομάκρυνση των υγρών κατά τη δημιουργία των τομών στον υπό εξέταση ιστό προκαλεί την κατάρρευση του πρωτεϊνικού πλέγματος που περιβάλει τους χώρους αυτούς.

Ένας διάμεσος χώρος βρέθηκε στο δέρμα και στους υποβλεννογόνους και άλλους ινοσυνδετικούς ιστούς

Όπως τονίζει ο Neil Theise, καθηγητής της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και ένας εκ των συγγραφέων της μελέτης, η τεχνική που χρησιμοποιείται για την εξέταση των ιστών που περικλείουν το σώμα και που όπως αποδείχτηκε είναι γεμάτοι με υγρό, τους κάνει να εμφανίζονται στέρεοι στις διαφάνειες βιοψίας. «Το εύρημα αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δραματικές εξελίξεις στην ιατρική, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας ότι η άμεση δειγματοληψία του ενδιάμεσου υγρού μπορεί να γίνει ένα ισχυρό διαγνωστικό εργαλείο».

Τα ευρήματα της μελέτης βασίζονται σε μια νέα τεχνολογία,την probe-based Confocal Laser Endomicroscopy (pCLE), οποία συνδυάζει την παραδοσιακή κάμερα που κινείται στο λαιμό για να καταγράψει τα εσωτερικά όργανα με ένα λέιζερ που φωτίζει τους ιστούς, και αισθητήρες . Η τεχνολογία αυτή προσφέρει μικροσκοπική άποψη των ζωντανών ιστών αντί των σταθερών. Όπως αναφέρουν οι επιστήμονες στην δημοσίευση: «αναδύεται η δυνατότητα η άμεση δειγματοληψία του ενδιάμεσου υγρού θα μπορούσε να είναι ένα διαγνωστικό εργαλείο. Τελικά, η μελέτη μας αποδεικνύει την ισχύ της in vivo μικροσκοπίας για να δημιουργήσει νέες γνώσεις για την ανατομία και τη φυσιολογία των κανονικών και άρρωστων ιστών».

Νέα θεωρία για τη σύνδεση του Higgs με τη σκοτεινή ύλη

Μια νέα θεωρητική εργασία θέτει αυστηρότερους περιορισμούς στις ιδιότητες της σκοτεινής ύλης που προκύπτουν από πειράματα σωματιδιακής φυσικής.

 

Το μποζόν του Higgs βοηθά ώστε να εξηγηθεί πώς τα σωματίδια αποκτούν τη μάζα τους, έτσι φαίνεται ότι μπορεί να προσφέρει το κλειδί και στην κατανόηση της σκοτεινής ύλης, την κυρίαρχη μορφή της ύλης που μαζί με τη σκοτεινή ενέργεια αποτελούν το 95% όλων των στοιχείων του Σύμπαντος. Τα λεγόμενα μοντέλα Higgs-portal (όπου τα Higgs διασπώνται) υποστηρίζουν ότι τα σωματίδια της σκοτεινής ύλης αλληλεπιδρούν με τα φυσιολογικά σωματίδια μέσω της ανταλλαγής ενός μποζονίου Higgs. Αν είναι σωστές, τότε οι ερευνητές θα περίμεναν μια υπογραφή σκοτεινής ύλης στις διασπάσεις Higgs στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (LHC). Μια νέα λοιπόν θεωρητική μελέτη αφαιρεί κάποια από την αβεβαιότητα στα μοντέλα αυτά, βελτιώνοντας τα όρια που έχει θέσει ο LHC στα υποψήφια μοντέλα της σκοτεινής ύλης.

 

Αν η σκοτεινή ύλη αλληλεπιδρά μέσω των διαμεσολαβητών του Higgs, τότε αυτό θα πρέπει να επηρεάσει – με αντίστροφη έννοια – το πώς αποσυντίθενται τα μποζόνια Higgs. Συγκεκριμένα, κάποιο κλάσμα των μποζονίων Higgs που δημιουργούνται στο LHC θα πρέπει να διασπαστεί σε σωματίδια σκοτεινής ύλης, τα οποία θα ξεφύγουν από την ανίχνευση τους. Το γεγονός ότι δεν παρατηρήθηκε καμία από αυτές τις «αόρατες αποσυνθέσεις» επιτρέπει στους ερευνητές να ορίσουν ένα χαμηλότερο όριο στην πιθανότητα ή στην ενεργό διατομή της αλληλεπίδρασης των σωματιδίων σκοτεινής ύλης με ένα νουκλεόνιο. 

 

Δυστυχώς, τα τρέχοντα όρια ενεργού διατομής στην σκοτεινή ύλη στο μοντέλο Higgs-portal, έχουν μεγάλα όρια σφάλματος, σε μεγάλο βαθμό επειδή αυτά τα μοντέλα εξαρτώνται από τη σύζευξη μεταξύ του μποζονίου Higgs και των νουκλεονίων, κάτι που είναι αβέβαιο. Ο Martin Hoferichter από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στο Σιάτλ επαναξιολογεί αυτή τη σύζευξη Higgs με το νουκλεόνιο, ενσωματώνοντας την πρόσφατη πρόοδο για τη σύζευξη του μποζονίου Higgs με δύο νουκλεόνια.

 

Τα προκύπτοντα όρια ενεργού διατομής παρέχουν ένα πιο έντονο όριο για την εξαίρεση πιθανών υποψηφίων σωματιδίων σκοτεινής ύλης, ιδιαίτερα για το εύρος μάζας 1 έως 10 GeV, όπου τα πειράματα άμεσης ανίχνευσης είναι λιγότερο ευαίσθητα.

Νέα θεωρία συνδέει μαύρες τρύπες, σκοτεινή ύλη και κύματα βαρύτητας

Τα τελευταία χρόνια ήταν απίστευτα για τις ανακαλύψεις της φυσικής. Οι επιστήμονες εντόπισαν το μποζόνιο Higgs, ένα σωματίδιο που το κυνηγούσαμε για σχεδόν 50 χρόνια και το ανακαλύψαμε το 2012, αλλά και τα κύματα βαρύτητας , τα οποία προβλέφτηκαν από τη θεωρία πριν από 100 χρόνια, και ανιχνεύτηκαν το 2016. Σκέφτηκαν λοιπόν μερικοί θεωρητικοί, γιατί να μην συνδυάσουμε όλες τις πιο τρελές ιδέες φυσικής σε μια θεωρία; Τι θα συμβεί αν, ας πούμε, προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε τη σκοτεινή ύλη που εκπέμπεται από μαύρες τρύπες μέσω των κυμάτων της βαρύτητας;

 

Μήπως το μποζόνιο Higgs αλληλεπιδρά με τη σκοτεινή ύλη ή τη σκοτεινή ενέργεια;

Είναι πραγματικά μια παράξενη ιδέα. Τώρα που οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει τα βαρυτικά κύματα, κυματισμούς στο διάστημα που δημιουργούνται από τα πιο βίαια φυσικά γεγονότα, θέλουν να χρησιμοποιήσουν την ανακάλυψή τους για να κάνουν πραγματικές παρατηρήσεις φυσικής. Νομίζουν ότι έχουν έναν τρόπο να εντοπίσουν ολοκαίνουργια σωματίδια που μπορεί να συνθέτουν την σκοτεινή ύλη, μια άγνωστη ουσία που αντιπροσωπεύει πάνω από το 80% όλης της βαρύτητας στο σύμπαν.

 

«Η βασική ιδέα είναι ότι προσπαθούμε να χρησιμοποιήσουμε μαύρες τρύπες … τα πιο πυκνά και πιο συμπαγή αντικείμενα του σύμπαντος για να αναζητήσουμε νέα είδη σωματιδίων», δήλωσε η Masha Baryakhtar, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Θεωρητικής Φυσικής Perimeter του Καναδά. Ειδικά ένα σωματίδιο: «Το αξόνιο. Οι άνθρωποι το ψάχνουν για 40 χρόνια. »

 

Οι μαύρες τρύπες είναι οι καταβόθρες του σύμπαντος, τόσο ισχυρές ώστε το φως δεν μπορεί να ξεφύγει από την έλξη τους μόλις εισέλθει σε αυτές. Έχουν τόσο ισχυρά βαρυτικά πεδία που παράγουν βαρυτικά κύματα όταν συγκρούονται μεταξύ τους. Η σκοτεινή ύλη μπορεί να μην είναι κατασκευασμένη από σωματίδια, αλλά αν ήταν, θα μπορούσαμε να την παρατηρήσουμε ως αξιόνια, ένα πανάλαφρο σωματίδια γύρω στο ένα δισεκατομμύριο δισεκατομμύρια φορές ελαφρύτερο από ένα ηλεκτρόνιο, που βρίσκεται γύρω από μαύρες τρύπες. Τώρα που καταλαβαίνετε όλους τους όρους, παρακάτω δείτε πως λειτουργεί η θεωρία.

 

Η Baryakhtar και οι συνεργάτες της πιστεύουν ότι οι μαύρες τρύπες είναι κάτι περισσότερο από παγίδες για το φως, αλλά πυρήνες στο κέντρο ενός είδους βαρυτικού ατόμου. Τα αξιόνια θα είναι τα ηλεκτρόνια, για να κάνουμε μια παρομοίωση Αν γνωρίζετε ήδη τις μαύρες τρύπες, γνωρίζετε ότι έχουν απίστευτα καυτούς, υψηλής ενέργειας δίσκους αερίου που περιστρέφονται γύρω από αυτές, που παράγονται από την τριβή μεταξύ σωματιδίων που επιταχύνονται από τη βαρύτητα της μαύρης τρύπας. Αυτή η θεωρία αγνοεί αυτά τα πράγματα, αφού τα αξιόνια δεν θα αλληλεπιδρούν μέσω της τριβής.

 

Διατηρώντας την αναλογία των ατόμων, τα αξιόνια μπορούν να στρέφονται γύρω από τη μαύρη τρύπα, κερδίζοντας και χάνοντας ενέργεια με τον ίδιο τρόπο που κάνουν τα ηλεκτρόνια στα άτομα. Αλλά τα ηλεκτρόνια αλληλεπιδρούν μέσω ηλεκτρομαγνητισμού, κι έτσι δημιουργούν τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα ή τα κύματα του φωτός. Τα αξιόνια αλληλεπιδρούν μέσω της βαρύτητας, έτσι δημιουργούν τα βαρυτικά κύματα. Αλλά, όπως είπαμε πιο πάνω, τα αξιόνια είναι απίστευτα μικροσκοπικά. Σε αντίθεση με ένα μικροσκοπικό άτομο, η μαύρη τρύπα σε αυτά τα «άτομα βαρύτητας» περιστρέφεται, υπερφορτώνει το χώρο γύρω της και τον αναγκάζει να παράγει περισσότερα αξιόνια. Παρά τη μικροσκοπική μάζα του αξιονίου, αυτή η αποκαλούμενη διαδικασία υπερπαραγωγής θα μπορούσε να παράγει 10 ⁸⁰ αξιόνια, τον ίδιο αριθμό με όλα τα άτομα σε ολόκληρο το σύμπαν, και αυτά γύρω από μία μόνο μαύρη τρύπα.  

 

Και το πιο τρελό από όλα, θα πρέπει να ακούσουμε ένα βόμβο βαρυτικών κυμάτων από αυτά τα αξιόνια που κινούνται γύρω και απελευθερώνουν κύματα βαρύτητας στους ανιχνευτές μας, παρόμοια με τον τρόπο που βλέπετε τις φασματικές γραμμές που προέρχονται από την μετάβαση των ηλεκτρονίων στις στιβάδες των ατόμων. «Θα τα δείτε σε μια συγκεκριμένη συχνότητα η οποία θα είναι περίπου διπλάσια από την μάζα του αξιονίου», δήλωσε η Baryakhtar.

 

Υπάρχουν γιγάντιοι ανιχνευτές βαρυτικών κυμάτων που είναι διάσπαρτοι σε όλο τον κόσμο. Σήμερα υπάρχει ένα LIGO στην πολιτεία της Ουάσιγκτον, ένα άλλο LIGO στη Λουιζιάνα και ένας που ονομάζεται Virgo στην Ιταλία αρκετά ευαίσθητος για να ανιχνεύσει βαρυτικά κύματα και με αναβαθμίσεις ικανός να ανιχνεύσει αξιόνια και να αποδείξει τη σωστή θεωρία. Οι επιστήμονες θα πρέπει ουσιαστικά να καταγράφουν τα δεδομένα, να τα αναπαράγουν και να συντονίζουν την ανάλυσή τους σαν ένα ραδιόφωνο για να πάρουν το σήμα με τη σωστή συχνότητα.

 

Υπάρχουν κι άλλοι τρόποι με τους οποίους η ομάδα της Baryakhtar σκέφτεται ότι θα μπορούσε να εντοπίσει αυτό το φαινόμενο υπερπαραγωγής [superradiance],  μετρώντας τις ιδιοπεριστροφές σε ομάδες συγκρουόμενων μαύρων τρυπών. Εάν οι μαύρες τρύπες παράγουν πράγματι αξιόνια, οι επιστήμονες θα δουν πολύ λίγες μαύρες τρύπες να περιστρέφονται γρήγορα, καθώς τα φαινόμενα υπερπαραγωγής [superradiance] θα επιβραδύνουν μερικές από τις συγκρουόμενες μαύρες τρύπες και θα δημιουργήσουν μια ορατή επίδραση στα δεδομένα, σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο περιοδικό Physical Review D . Οι ιδιοπεριστροφές της μαύρης οπής θα είχαν ένα συγκεκριμένο μοτίβο το οποίο θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε στα δεδομένα του ανιχνευτή βαρυτικών κυμάτων.

 

Άλλοι επιστήμονες ενθουσιάστηκαν αμέσως με αυτή τη δημοσίευση. «Είμαι πολύ ενθουσιασμένος με νέους τρόπους για να ανιχνεύσουμε το αγαπημένο μου σωματίδιο αξιόνιο! «, λέει η Δρ. Chanda Prescod-Weinstein, από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον. «Είναι τόσο cool και δεν έχω διαβάσει καμμιά δημοσίευση που να μιλάει για την υπερπαραγωγή χρόνια τώρα. Γι ‘αυτό ήταν πραγματικά διασκεδαστικό να βλέπεις την υπερεκτίμηση και την υπερπαραγωγή και τα αξιόνια στην ίδια δημοσίευση.».

 

Υπάρχουν όμως μερικά μειονεκτήματα, όπως συμβαίνει με οποιαδήποτε θεωρία. Αυτά τα θεωρητικά άτομα με τη μαύρη τρύπα στο κέντρο τους, θα έπρεπε να παράγουν αξιόνια μιας ορισμένης μάζας, όμως αυτή η μάζα δεν είναι ιδανική για να είναι το αξιόνιο, σωματίδιο της σκοτεινής ύλης, δήλωσε η Prescod-Weinstein. Επιπλέον, η δεύτερη ιδέα ανίχνευσης, αυτή που εξετάζει την ταχύτητα ιδιοπεριστροφής των μαύρων οπών που συγκρούονται, μπορεί να μην λειτουργήσει. «Λένε στην δημοσίευση ότι δεν λαμβάνουν υπόψη την πιθανή επίδραση μιας άλλης μαύρης τρύπας» στο συγκρουόμενο ζεύγος των μαύρων οπών , λέει ο Lionel London, συνεργάτης της Σχολής Φυσικής και Αστρονομίας του Πανεπιστημίου Cardiff που ειδικεύεται στο μοντέλο βαρυτικών κυμάτων. «Εάν αυτό αποδειχθεί ότι έχει σημαντική επίδραση και δεν το συμπεριλαμβάνουν, αυτό θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση τα αποτελέσματά τους.»

 

Αλλά υπάρχει ελπίδα. «Υπάρχει καλός λόγος να πιστεύουμε ότι το αποτέλεσμα μιας συνοδού μαύρης τρύπας δεν θα είναι μεγάλο.»

 

Πότε θα παρατηρούσαμε τέτοια γεγονότα; Προς το παρόν, οι ανιχνευτές βαρύτητας LIGO και Virgo πιθανότατα δεν είναι έτοιμοι. «Με την τρέχουσα ευαισθησία βρισκόμαστε στον άκρο» της ανίχνευσης αξιονίων, είπε η Masha Baryakhtar του Perimeter. «Αλλά ο ανιχνευτής LIGO θα συνεχίσει να βελτιώνει τα όργανα του και με την αύξηση της ευαισθησίας θα μπορούσαμε να δούμε ότι θα έρχονται χιλιάδες από αυτά τα σήματα των αξιονίων», ανέφερε. Χιλιάδες βουητά από αυτά τα “άτομα μαύρης τρύπας”.

 

Εάν έχετε φτάσει σε αυτό το σημείο της ιστορίας και ακόμα δεν καταλαβαίνετε τι συμβαίνει, μια ανακεφαλαίωση: Έχουμε αυτούς τους ανιχνευτές βαρυτικών κυμάτων που κοστίζουν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια το καθένα, που εντοπίζουν με ακρίβεια κάποια τρελά πράγματα που συμβαίνουν στο σύμπαν. Οι θεωρητικοί έχουν βρει έναν ενδιαφέροντα τρόπο να τους χρησιμοποιήσουν για να λύσουν ένα από τα σημαντικότερα διαστρικά μυστήρια: Ποιά είναι η σκοτεινή ύλη; Όπως και με τις περισσότερες νέες ιδέες στη θεωρητική φυσική, είναι ενδιαφέρουσα αλλά δεν θα είμαστε έτοιμοι ακόμα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Αριστοτέλης: φιλοσοφία και ζωή

Αριστοτέλης: 384-323 π.Χ.
                                               
Προς τη φιλοσοφική ουσία της ζωής

§1

     Ι. Η αριστοτελική φιλοσοφία, πολυσχιδής και πολύπτυχη καθώς είναι, δεν αποτελεί άθροισμα προγραμματικών φιλοσοφικών προτάσεων, τις οποίες θα μπορούσε κανείς να απομνημονεύσει και στη συνέχεια να αναπαραγάγει εν είδει αντιγράφου. Δεν ανήκε στις προθέσεις του μεγάλου αυτού Έλληνα φιλόσοφου να σχεδιάσει εκ των προτέρων εγκεφαλικά σχήματα, μέσα από τα οποία θα ατένιζε το σύμπαν και τον κόσμο. Απεναντίας, όλη η σκέψη του ξετυλίχτηκε ως μια ακατάπαυστη φιλοσοφική ανάγνωση της ζωής: ως μια φιλοσοφική μάθηση, που τελικά θα εξελισσόταν σε ερευνητική αναζήτηση της πρώτης φιλοσοφίαςˑ αυτής δηλαδή που μεταγενέστεροι σχολιαστές του αποκάλεσαν: Μετά τα φυσικά. Η πραγματεία Μετά τα φυσικά ονομάστηκε έτσι, γιατί κατατάχτηκε μετά την πραγματεία Φυσικά.

      ΙΙ. Από την πλευρά των περιεχομένων της ωστόσο αποτέλεσε μια πρώτη επιστημονική άρθρωση της φιλοσοφικής κατεύθυνσης, που σήμερα είναι γνωστή ως μεταφυσική. Γιατί ο ίδιος ο Αριστοτέλης ονομάζει την τελευταία τούτη πρώτη φιλοσοφία; Πέραν του ότι ο όρος μεταφυσική ήταν άγνωστος στην εποχή του, με την πρώτη φιλοσοφία δίνει προτεραιότητα στη διερεύνηση των πρώτων αρχών ή της πρώτης αρχής του όντος. Η διερεύνηση αυτή, μεθοδολογικά, ακολουθεί δυο πτυχές. Πρώτα-πρώτα διασαφηνίζονται όροι και σημασίες τους, ώστε η προχωρητική διαδικασία να φωτίζει την αλήθεια και να επιτρέπει τη συγκρότηση εννοιώνˑ δεύτερο η σκέψη εκδιπλώνεται απορητικά και όχι δογματικά, γραμμικά. Έτσι η έννοια της αλήθειας αποκτά ουσιαστικό σημασιολογικό και όχι λιγότερο δια-νοηματικό περιεχόμενο: αποτελεί την αντικειμενική, υποστασιακή σταθερά της πραγματικότητας και συνάμα την εναρμονισμένη με τούτη την πραγματικότητα γνώση του υποκειμένου.

§2

     Ι. Πώς συγκεκριμενοποιείται περαιτέρω η εν λόγω φιλοσοφία; Προχωρεί στην εξέταση θεμελιωδών εννοιών και στην εύρεση/ανακάλυψη, διασάφηση και αποτύπωση των καθολικών –και κοινών– χαρακτηριστικών που συνθέτουν την πραγματικότητα των όντων. Τούτο υποδηλώνει την πρόθεση του Αριστοτέλη να εισχωρήσει στην κατανόηση της πραγματικότητας ως ενός όλου και να καταστήσει συναφώς τη φιλοσοφία πρωταρχικό και αδιάψευστο τρόπο βίωσης για τους ανθρώπους. Η ανθρώπινη ύπαρξη παύει έτσι να έρπει ανήμπορη μέσα στα θραύσματά της που πολλαπλασιάζονται αθώρητα και αντικρίζεται στην πληρότητα του Είναι της. Πλησιάζεται μέσα από την καθαρή θεωρία, τον θανάσιμο εχθρό του διανοητικισμού. Η διανοητική/εγκεφαλική γνώση συνιστά μια λογοκρατική θεώρηση του κόσμου, που εννοεί να είναι πνιγηρή και πλαστή: αποτελματώνει το ορέγεσθαι του ανθρώπου για γνώση, του αφαιρεί και το παραμικρό σκίρτημα χαράς και ευφορίας, τον αδρανοποιεί, τον ρίχνει σε έναν παραλυτικό μπλαζεδισμό, σε αφόρητη πλήξη και τον κλείνει ερμητικά στον εαυτό του.

   ΙΙ. Απέναντι σε μια τέτοια παραλυσία, ο Αριστοτέλης διατυπώνει το φιλοσοφικό αίτημα: να εξετάζονται οι πρώτες αιτίες και αρχές. Απ’ αυτή την άποψη, η φιλοσοφική σκέψη, η μεθοδικά οργανωμένη γνώση, δεν ασχολείται μονοσήμαντα και αποσπασματικά με το ένα ή το άλλο τεμάχιο του πραγματικού· αυτό το «έργο» το αφήνει για τους/στους διάσπαρτους σήμερα, εντός και εκτός ελληνικών μορφωτικών ιδρυμάτων, επαγγελματίες στην «επιστημονική» τους φλυαρία, άκρως απαίδευτους φιλοσοφικά, πολύ «ικανούς» όμως για τις/στις μικροπολιτικές τους επιδόσεις. Απεναντίας, η αριστοτελικώς νοούμενη φιλοσοφική θεωρία και πράξη προβάλλει πολύ συγκεκριμένα και καλλιεργεί ένα είδος φιλοσοφικής-διαφωτιστικής μύησης: εισχωρεί σε μια ενοποιητική σύλληψη του χωρόχρονου και της ολότητας των πραγμάτων, που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν όντα.

§3

     Ι. Όποιος συμβαίνει να εγκλωβίζεται μέσα στους συσσωρευμένους ογκόλιθους του διανοητικισμού, με την ελπίδα να φτάσει στις κορφές του Ολύμπου, εάν ποτέ φτάσει εκεί, δεν θα βρει καμιά θεία βουλή, καμιά εκ θεών σωτηρία. Είναι ακριβώς, μέσω της ανώφελης ελπίδας, που αυτός ο διανοητικισμός, από την εποχή ακόμη του Ηράκλειτου, στερείται παντελώς την τέχνη του Λόγου και του στοχασμού και όσο υποφέρει από τούτη τη στέρηση, τόσο διεκδικεί μια απόλυτη κυριαρχία. Αυτό συμβαίνει κυρίως σε περιβάλλοντα ζωής, καθυστερημένα κοινωνικά, πολιτικά, πολιτισμικά και πνευματικά, περίπου σαν αυτό της νεοελληνικής πραγματικότητας, όπου η ζωή των ανθρώπων, θεμελιωδώς στη σφαίρα των κατευθυνόμενων «διανοουμένων», είναι διαμελισμένη, ασύνταχτη, α-συν-εννόητη ως την έσχατη κατάπτωση κάθε όμορφου και ωραίου.

     ΙΙ. Αχ, αυτή η ελπίδα! Χωρίς συγκεκριμένα περιεχόμενα, χωρίς το αριστοτελικό τόδε τι αποβαίνει το πιο επικίνδυνο και υποχθόνιο φράγμα: εμποδίζει την ανθρώπινη ύπαρξη να αναπτύξει, εδώ και τώρα, το σύνολο των δυνατοτήτων δράσης της και να μετατοπιστεί στον ξάστερο ορίζοντα της οντολογικής θεώρησης του Eαυτού. Να γιατί και το καθημερινό νεοελληνικό ον, παγιδευμένο μέσα σε ανάλογο πολιτικο-κομματικό συρματόπλεγμα, επαληθεύει με την αγελαία στάση του τη ρήση του Νίτσε: «το θάρρος μέσα στο κόμμα: τα καημένα τα πρόβατα λένε στον αρχηγό τους: “μόνο να πηγαίνεις πάντα μπρος και σε μας ποτέ δεν θα λείψει το θάρρος να σε ακολουθούμε”. Ο καημένος ο αρχηγός λέει μέσα του: “μόνο να με ακολουθείτε πάντα και σε μένα δεν θα λείψει το θάρρος να σας οδηγώ”» (KSA 3, 256).

   ΙΙΙ. Τι υποδηλώνει λοιπόν η ως άνω οντολογική θεώρηση; Μια αναφορική σχέση νοήματος: το αποκλεισμένο ον εντός των συρματοπλεγμάτων, με τα οποία τον φιλοδωρεί ο διανοητικισμός, αναζητεί τον αληθινό εαυτό του, την αληθινή του ύπαρξη, στο έξω ον, σε μια άλλη ενδοκοσμική πραγματικότητα, που θα συνιστά υπέρβαση της μαζικής συνείδησης και θα επιτρέπει στον Εαυτό να σκέπτεται εν ελευθερία τον εαυτό του: νοήσεως νόησις. Ό,τι υπάρχει τώρα δεν είναι ο ελαφρόμυαλος ισχυρισμός του υποκειμένου –πολιτικού, διανοητικού, επιστημονικού κ.λπ.– αλλά η επιτευχθείσα αντιστοιχία σκέψης και πραγματικότητας. Τούτο σημαίνει πως όλη η φιλοσοφική ζήτησις προς το έξω ον, κατά την επίπονη ανέλιξή της, ερευνά την ουσία που δηλώνει τι είναι το τόδε τι, την ουσία δηλαδή ως το κατ’ Αριστοτέλη υπο-κείμενο, ως αυτό που υφίσταται σταθερά και συγκεντρώνει όλες εκείνες τις ιδιότητες, που κάνουν το συγκεκριμένο ον να είναι ον. Αυτή η ουσία ως υποκείμενο, με σημερινούς όρους, είναι η υπόσταση. Με τούτο το νόημα και ο Χέγκελ στη Φαινομενολογία του πνεύματος γράφει: «το παν εξαρτάται από τούτο: να συλλαμβάνουμε και να εκφράζουμε το αληθές όχι μόνο ως υπόσταση, αλλά και ως υποκείμενο». Δηλαδή εσωτερική διαλεκτική, ήτοι αλληλο-νοηματοδότηση, υπόστασης και υποκειμένου.

ΑΙΣΩΠΟΣ - Μῦθοι (211.1-215.1)

211. ΟΦΙΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ [211.1] ὄφις καὶ καρκίνος ἐν ταὐτῷ διέτριβον. καὶ ὁ μὲν καρκίνος ἁπλῶς τῷ ὄφει καὶ εὐνοϊκῶς προσεφέρετο, ὁ δὲ ἀεὶ ὕπουλος καὶ πονηρὸς ἦν. τοῦ δὲ καρκίνου συνεχῶς αὐτὸν παραινοῦντος ἐξαπλοῦσθαι τὰ κατ᾽ αὐτὸν καὶ τὴν αὐτοῦ διάθεσιν μιμεῖσθαι ἐκεῖνος οὐκ ἐπείθετο. διόπερ ἀγανακτήσας παρατηρησάμενος αὐτὸν κοιμώμενον τοῦ φάρυγγος ἐπιλαβόμενος ‹τῇ χηλῇ καὶ ὅσον οἷόν τε πιέσας› ἀνεῖλε. ἰδὼν ‹δὲ› αὐτὸν ἐκτεταμένον εἶπεν· «ὦ οὗτος, ἀλλ᾽ οὐ νῦν σε ἐχρῆν ἁπλοῦν εἶναι, ὅτε τέθνηκας, ὅτε δέ σε παρῄνουν ‹καὶ› οὐκ ἐπείθου».
οὗτος ὁ λόγος εἰκότως ἂν λέγοιτο ἐπ᾽ ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων, οἳ παρὰ τὸν ἑαυτῶν βίον εἰς τοὺς φίλους πονηρευόμενοι μετὰ θάνατον εὐεργεσίας κατατίθενται.

212. ΟΦΙΣ, ΓΑΛΗ ΚΑΙ ΜΥΕΣ
[212.1] ὄφις καὶ γαλῆ ἔν τινι οἰκίᾳ ἐμάχοντο. οἱ δὲ ἐνταῦθα μύες ἀεὶ καταναλισκόμενοι ὑπ᾽ ἀμφοτέρων ὡς † ἐθεάσαντο τὴν μάχην ἐξῄεσαν. οἱ δὲ τούτους θεασάμενοι ἀφέντες τὴν πρὸς ἑαυτοὺς μάχην ἐπ᾽ ἐκείνους ἐτράπησαν.
οὕτω καὶ τῶν πόλεων οἱ ἐν ταῖς τῶν δημαγωγῶν στάσεσιν ἑαυτοὺς παρεισκυλίοντες λανθάνουσιν αὐτοὶ ἑκατέρων ἀνάλωμα γινόμενοι.

213. ΟΦΙΣ ΠΑΤΟΥΜΕΝΟΣ
[213.1] ὄφις ὑπὸ πολλῶν πατούμενος ἀνθρώπων τῷ Διὶ ἐνετύγχανεν. ὁ δὲ Ζεὺς πρὸς αὐτὸν εἶπεν· «ἀλλ᾽ εἰ τὸν πρότερόν σε πατήσαντα ἔπληξας, οὐκ ἂν ὁ δεύτερος ἐπεχείρησε τοῦτο ποιῆσαι».
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι οἱ τοῖς πρώτοις ἀμυνόμενοι τοῖς ἄλλοις φοβεροὶ γίνονται.

214. ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗΝ ΕΙΛΗΦΩΣ ΚΑΙ ΟΡΚΟΣ
[214.1α] παρακαταθήκην τις λαβὼν φίλου ἀποστερεῖν διενοεῖτο. καὶ δὴ προσκαλουμένου αὐτὸν ἐκείνου ἐπὶ ὅρκον εὐλαβούμενος εἰς ἀγρὸν ἐπορεύετο. γενόμενος δὲ κατὰ τὰς πύλας ὡς ἐθεάσατό τινα χωλὸν ἐξιόντα, ἐπυνθάνετο αὐτοῦ, τίς τε εἴη καὶ ποῖ πορεύοιτο. τοῦ δὲ εἰπόντος αὑτὸν Ὅρκον εἶναι καὶ ἐπὶ τοὺς ἀσεβεῖς βαδίζειν, ἐκ δευτέρου ἠρώτα, διὰ πόσου χρόνου ἐπιφοιτᾶν ταῖς πόλεσιν εἴωθεν. ὁ δὲ ἔφη· «διὰ τεσσαράκοντα ἐτῶν, ἐνίοτε δὲ καὶ διὰ τριάκοντα». καὶ ὃς οὐδὲν μελλήσας τῇ ὑστεραίᾳ ὤμοσε μὴ εἰληφέναι τὴν παρακαταθήκην. περιπεσὼν δὲ τῷ Ὅρκῳ καὶ ἀπαγόμενος ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐπὶ κρημνὸν ᾐτιᾶτο αὐτόν, ὡς προειπὼν αὐτῷ διὰ τριάκοντα ἐτῶν ἐπιπορεύεσθαι, οὐδὲ πρὸς μίαν ἡμέραν ἄδειαν δέδωκεν. ὁ δὲ ὑπολαβὼν ἔφη· «ἀλλ᾽ εὖ ἴσθι, ὡς, ὅταν με λίαν τις ἀνιάσῃ, καὶ αὐθήμερον ἐπιφοιτᾶν εἴωθα».
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι ἀδιόριστός ἐστι τοῖς κακοῖς κατὰ τῶν ἀσεβῶν ἡ ἐκ θεῶν τιμωρία.

215. ΠΑΙΣ ΑΚΡΙΔΑΣ ΘΗΡΕΥΩΝ
[215.1] παῖς πρὸ τοῦ τείχους ἀκρίδας ἐθήρευε. πολλὰς δὲ συλλαβὼν ὡς ἐθεάσατο σκορπίον, νομίσας ἀκρίδα εἶναι, κοιλάνας τὴν χεῖρα οἷός τε ἦν καταφέρειν αὐτοῦ. καὶ ὃς τὸ κέντρον ἐπάρας εἶπεν· «εἴθε γὰρ τοῦτο ποιήσαις, ἵνα καὶ ἃς συνείληφας ἀκρίδας ἀποβάλῃς».
οὗτος ὁ λόγος διδάσκει ἡμᾶς μὴ δεῖν πᾶσι τοῖς χρηστοῖς καὶ τοῖς πονηροῖς κατὰ τὰ αὐτὰ προσφέρεσθαι.

***
211. Το φίδι και ο κάβουρας.
[211.1] Κάποτε ζούσαν μαζί στο ίδιο μέρος το φίδι και ο κάβουρας. Αυτός ο δεύτερος, που λέτε, συμπεριφερόταν προς το φίδι ντόμπρα και φιλικά· εκείνο όμως ήταν αγιάτρευτα ύπουλο και όλο πανουργίες. Ο κάβουρας, βέβαια, το νουθετούσε συνέχεια να ισιώσει τον χαρακτήρα του: «Να παίρνεις για παράδειγμα το δικό μου φέρσιμο», του έλεγε. Όμως το φίδι δεν του έδινε σημασία. Γι᾽ αυτό στο τέλος εκείνος αγανάκτησε πια. Κάποια φορά, λοιπόν, παραφύλαξε το ερπετό μέχρι να αποκοιμηθεί, και κατόπιν το άδραξε από τον λαιμό με τη δαγκάνα του και το έσφιγγε όσο πιο δυνατά μπορούσε, μέχρι που το αποτελείωσε. Τότε πλέον είδε το ψόφιο κορμί του φιδιού να τεντώνεται άκαμπτο, και κάγχασε: «Βρε κατεργάρη, τώρα πια που ψόφησες, δεν έχει νόημα να ισιώνεις. Τότε ήταν ο καιρός να το κάνεις, όταν σε ορμήνευα και εσύ δεν με άκουγες».
Τούτος ο μύθος ταιριάζει κατεξοχήν σε ορισμένη κατηγορία ανθρώπων: Εννοώ όποιους περνούν όλη τους τη ζωή κάνοντας πονηριές σε βάρος των δικών τους, αλλά μετά θάνατον τούς αφήνουν κληρονομιά ευεργετήματα με τη διαθήκη τους.

212. Το φίδι, η νυφίτσα και τα ποντίκια.
[212.1] Μια φορά σε κάποιο σπίτι τσακώνονταν μεταξύ τους το φίδι και η νυφίτσα. Τα ποντίκια του σπιτιού, ως συνήθως, εξολοθρεύονταν και από τους δυο αυτούς εχθρούς. Μόλις λοιπόν τους αντιλήφθηκαν να καυγαδίζουν μεταξύ τους, βγήκαν έξω για βόλτα. Έλα όμως που τα πρόσεξαν τότε οι δύο αντίπαλοι, και ξέρετε τί έκαναν; Μεμιάς ξέχασαν τη διένεξή τους και όρμησαν καταπάνω στους ποντικούς.
Έτσι ακριβώς συμβαίνει και στον πολιτικό βίο: Όποιοι ανακατώνονται ασυλλόγιστα στις έριδες μεταξύ των πολιτικάντηδων θα φαγωθούν είτε από τη μία είτε από την άλλη αντίπαλη μερίδα, τους αρέσει δεν τους αρέσει.

213. Το φίδι που το πατούσανε κάτω.
[213.1] Ήταν ένα φίδι που όλο το πατούσανε κάτω ένα σωρό άνθρωποι. Έκανε λοιπόν και αυτό το ταλαίπωρο τα παράπονά του στον Δία. Νά όμως τί του αποκρίθηκε ο θεός: «Δικό σου είναι το φταίξιμο. Βλέπεις, αν είχες δαγκάσει τον πρώτο που σε πάτησε, δεν θα βρισκόταν δεύτερος να το επιχειρήσει».
Το δίδαγμα του μύθου: Όποιος ανταποδίδει το χτύπημα στον πρώτο που του επιτέθηκε εμπνέει μετά φόβο στους υπόλοιπους.

214. Ο εγγυητής και ο Όρκος.
[214.1α] Μια φορά κάποιος εμπιστεύθηκε σε έναν φίλο του ορισμένο χρηματικό ποσό για να το φυλάξει. Ο φίλος αυτός, που λέτε, μπήκε στον πειρασμό να το κρατήσει για τον εαυτό του. Ο καταθέτης, βέβαια, τον προκάλεσε να πάρει όρκο σχετικά, και φυσικά ο άνθρωπός μας είχε ενδοιασμούς να το κάνει. Σηκώθηκε λοιπόν να φύγει για το αγρόκτημά του. Τώρα, όταν έφτασε εκεί κοντά στην έξοδο της πόλης, πήρε το μάτι του έναν κουτσό που τραβούσε και αυτός για την εξοχή. Κάπως του ήρθε και ρώτησε τον σακάτη ποιός είναι και πού κατευθύνεται. «Το όνομά μου είναι Όρκος», αποκρίθηκε εκείνος, «και πηγαίνω να τιμωρήσω τους παραβάτες». Τότε ο άνθρωπός μας τον ρώτησε εκ νέου κάθε πόσον καιρό το έχει συνήθειο να επισκέπτεται ξανά την ίδια πόλη. «Πάνω στα σαράντα χρόνια», απάντησε ο κουτσός, «άντε καμιά φορά και πάνω στα τριάντα». Ύστερα από αυτό, ο πλεονέκτης δεν είχε πια δισταγμούς: την επόμενη μέρα κιόλας πήγε και ορκίστηκε επισήμως ότι ουδέποτε έλαβε το εν λόγω χρηματικό ποσό. Έλα όμως που μετά από λίγο έπεσε πάλι πάνω στον Όρκο. Τούτος τον γράπωσε ευθύς και τον τραβολογούσε προς τον γκρεμό. Ο άνθρωπος ασφαλώς άρχισε τις διαμαρτυρίες: «Καλά, μόλις προ ολίγου δεν μου δήλωνες ότι δεν ξαναγυρνάς παρά μετά από τριάντα χρόνια; Πώς γίνεται και εμένα δεν μου έδωσες ούτε μια μέρα προθεσμία;». Όμως ο Όρκος τον έκοψε: «Ε καλά, τώρα μάθε και κάτι ακόμη: Άμα με εκνευρίσει κανένας πολύ, έχω και άλλη τακτική — να επιστρέφω την ίδια μέρα!».
Το δίδαγμα του μύθου: Η εκ θεού τιμωρία για τους κακούργους και θεομπαίχτες δεν υπόκειται σε καθορισμένες προθεσμίες.

215. Το αγόρι που έπιανε ακρίδες.
[215.1] Ήταν κάποιο αγόρι που τσάκωνε ακρίδες στο ύπαιθρο, έξω από τα τείχη. Είχε ήδη μαζέψει ένα σωρό όταν πήρε το μάτι του έναν σκορπιό. Για κακή του τύχη, τον πέρασε και αυτόν για ακρίδα. Στρογγύλεψε λοιπόν τη φούχτα του και ετοιμαζόταν να του την φέρει από ψηλά. Τότε όμως ο σκορπιός σήκωσε το κεντρί του και προειδοποίησε: «Έλα, για κάνε το! Έλα, άμα θες να αμολήσεις και όσες ακρίδες μάζεψες!».
Τούτος ο μύθος έχει το εξής δίδαγμα: Δεν πρέπει να φερόμαστε με τον ίδιο τρόπο σε όλους, καλούς και κακούς.

Η απόδραση από την ευτυχία

Πολλοί πιστεύουν ότι η ευτυχία είναι ένα «παιχνίδι» της μοίρας, μια πολυπόθητη κατάσταση που πρέπει να αναζητηθεί έξω από τον ίδιο τον άνθρωπο. Τα διδάγματα της αρχαίας σοφίας, καθώς και οι απόψεις της ανθρωπιστικής ψυχολογίας υποστηρίζουν ότι η ευτυχία είναι μια τέχνη με συγκεκριμένους κανόνες και στηρίζεται στην επιλογή μιας θετικής στάσης ζωής.

Θεωρητικά όλοι θέλουμε να είμαστε ευτυχισμένοι. Όμως θα επιλέγαμε πράγματι την ευτυχία αν μας δινόταν η ευκαιρία; Τίποτα δεν εμποδίζει τόσο πολύ την κατάκτηση της ευτυχίας, όσο ο φόβος της ίδιας της ευτυχίας! Όταν είμαστε δυστυχισμένοι ξέρουμε πού βρισκόμαστε. Όσο κι αν ο κόσμος φαίνεται ανιαρός ή τρομακτικός, περικλείει μια αίσθηση σιγουριάς και προβλεψιμότητας. Είμαστε προετοιμασμένοι, δεν εκπλησσόμαστε. Επιλέγοντας προκαταβολικά ένα γενικό αίσθημα απογοήτευσης, οι άλλοι δεν μπορούν να μας απογοητεύσουν… Πιστεύουμε ότι ο κόσμος είναι ένα φρικτό μέρος, γιατί αυτή ήταν η μόνη άποψη που επιτρέψαμε στον εαυτό μας να δει. Οι αρνητικές προσδοκίες ξυπνούν αρνητικά συναισθήματα και συμπεριφορά στους άλλους και τότε ο κόσμος γίνεται στ’ αλήθεια πιο εχθρικός και πιο δύσκολος στην αντιμετώπισή του.

Είμαστε καθημερινά μάρτυρες ενός νοσηρού ενδιαφέροντος για την παθολογία, τη δυστυχία, την αποτυχία και την προδοσία, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ισχυρά πρόσωπα, διάσημα και επιτυχημένα. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, αντί να παρέχουν πληροφορίες που μπορούν να μας βοηθήσουν να δούμε τι είναι αυτό που εξασφαλίζει την αληθινή ευτυχία (μέσω του θαυμασμού και της ευεργετικής μίμησης), ενισχύουν ασύστολα την αυτοεκτίμησή μας μέσω της καταστροφικής ζήλιας. Βλέποντας ότι κάποιος τον οποίο θεωρούσαμε πιο τυχερό, περνάει πολύ πιο δύσκολες στιγμές από εμάς, θεωρούμε ακόμα και ότι η δική μας αποτυχία μειώνεται και μπορούμε για λίγο να αισθανθούμε ανώτεροι. Έτσι, η αίσθησή μας για την αποτυχία και το άθλιο χάλι του κόσμου αυξάνεται. Μακροπρόθεσμα, όσο περισσότερο τροφοδοτούμε αυτό το μοχθηρό μείγμα, τόσο περισσότερο μειώνονται οι πιθανότητες να πετύχουμε περισσότερη ευτυχία.

Αντί λοιπόν να παρατηρήσουμε και να αλλάξουμε αυτόν τον μηχανισμό της αυτοεκπληρούμενης αρνητικής προφητείας, αναζητούμε συχνά ένα εξωτερικό αίτιο της δυστυχίας μας και αν ψάξουμε καλά, πάντα κάτι θα βρούμε που να υποστηρίζει αυτή την άποψη. Ο Πασκάλ Μπρυκνέρ ονομάζει «πειρασμό της αθωότητας» εκείνη την αρρώστια του ατομικισμού που συνίσταται στο να θέλουμε να αποφεύγουμε τις συνέπειες των πράξεών μας, αυτή την επιδίωξη να απολαμβάνουμε προνόμια δίχως να υφιστάμεθα και τις αντίστοιχες ευθύνες. Αυτή η «αρρώστια» βρίσκει την έκφρασή της είτε στον παιδισμό είτε στη θυματοποίηση: δύο τρόποι να ξεφεύγουμε από τη δυσκολία της ύπαρξης, δύο στρατηγικές της μακάριας ανευθυνότητας.

Το να επιτρέψει κανείς στην ευτυχία να πάρει τη θέση των μέχρι τώρα αρνητικών του συναισθημάτων, είναι κάτι που σίγουρα ανατρέπει όλες τις σχέσεις και τις συνήθειές του. Η μεταστροφή στην ευτυχία μοιάζει με τη μετακόμιση σε μια άγνωστη χώρα, όπου τα κοινωνικά έθιμα και η γλώσσα πρέπει να διδαχτούν από την αρχή. Οι περισσότερες από τις στενές σχέσεις μας στηρίζονται πάνω σε «θέατρα ελέγχου» και σε ρόλους, που μόνο την ευτυχία και την αρμονική ανάπτυξη δεν προάγουν. Ο ρόλος του «θύματος» έχει τα δικά του δευτερογενή πλεονεκτήματα και συχνά κρύβει μια ιδιαίτερα ισχυρή μορφή επιθετικότητας και χειρισμού των άλλων. Οι ψευδο-απελπισμένοι εκβιάζουν προνόμια, ιδιαίτερη μέριμνα και χαριστική μεταχείριση, που δύσκολα είναι πρόθυμοι να εγκαταλείψουν. Μπορεί επίσης να δείχνουν υπερυποχωρητική συμπεριφορά, πράγμα που τους κάνει τελικά να νιώθουν ότι οι άλλοι τους εκμεταλλεύονται και ενισχύει τη μέθοδο «εγώ ο καημένος» για την εξασφάλιση προσοχής και βοήθειας.

Αν γίνουμε πιο ευτυχισμένοι, καταλήγουμε να κάνουμε πολλές αλλαγές στη ζωή μας:
Είναι δυνατόν να απειληθούν οι προσωπικές σχέσεις μας αν οι σύντροφοί μας προτιμήσουν να μη μας ακολουθήσουν στην αλλαγή. Η συναισθηματική απόσταση θα γίνεται τότε μέρα με τη μέρα μεγαλύτερη και τέλος αγεφύρωτη. Η αντίσταση εδώ στην αλλαγή προκύπτει από το δισταγμό να είναι κανείς ευτυχισμένος τη στιγμή που οι άλλοι στην οικογένειά του είναι ακόμα δυστυχισμένοι. Στη φάση αυτή, οι άνθρωποι συμπεριφέρονται σαν τους δραπέτες, που ενώ κατορθώνουν τελικά να βγουν από τη φυλακή, διστάζουν και επιστρέφουν πίσω, γιατί δεν αντέχουν να αφήσουν τους άλλους πίσω τους

Αν επιλέξουμε την ευτυχία, είναι πιθανόν ο παλιός κύκλος των φίλων να μη μας ικανοποιεί πια. Το να απομακρύνεται από τις κοινωνικές του επαφές που καλώς ή κακώς τον στήριζαν μέχρι τότε, χωρίς να έχει ακόμα δημιουργήσει ένα νέο κύκλο γνωριμιών, δίνει στον άνθρωπο που αλλάζει την αίσθηση ενός κόσμου που καταρρέει.

Από την άλλη μεριά, όπως είπε κι ο Ντ. Θορώ: «Όπου κι αν γυρέψεις την ευτυχία οι άνθρωποι θα σε ξετρυπώσουν και θα σε καλέσουν να επιστρέψεις στην «απελπισμένη Εταιρεία των Παλιόφιλων»».

Η κοινωνία δεν επιτρέπει εύκολα αποχωρήσεις από το παιχνίδι της συλλογικής δυστυχίας. Ο φόβος της μοναξιάς και του εξωστρακισμού μας, όπως έγινε και με το Γλάρο Ιωνάθαν Λίβιγκστον, μάς κάνουν συχνά να πισωγυρίζουμε και να συμβιβαζόμαστε με την ανιαρή, αλλά ασφαλή «πραγματικότητα».

Σε κάθε νέο στάδιο η παλιά εικόνα του εαυτού μας κλονίζεται και συρρικνώνεται στα μάτια μας, ενώ αποκαλύπτονται οι αδυναμίες και τα ελαττώματα. Μπορεί βέβαια αυτή η διαδικασία να μας κάνει μακροπρόθεσμα (και ίσως μεσοπρόθεσμα) καλό, όμως πονάει πολύ! Ένας ανείπωτος αφανισμός κάθε ασφάλειας και σιγουριάς μας κυριεύουν, όταν χάνουμε από μπροστά μας όλα τα γνώριμα σημεία αναφοράς και ταξιδεύουμε μόνοι, στο άγνωστο. Ο φόβος του αγνώστου, όχι μονάχα φτώχυνε την ύπαρξη του ατόμου, αλλά όπως λέει και ο Ρίλκε, «περιόρισε ακόμα και τις σχέσεις του ανθρώπου προς τον άνθρωπο, τραβώντας τες έξω από το ποτάμι των απέραντων δυνατοτήτων, για να τις προφυλάξει σε μια ήσυχη, σίγουρη γωνιά της ακροποταμιάς».

Μπροστά σ’ αυτό το «αδιέξοδο», ο αδύναμος άνθρωπος επιλέγει συχνά τον ευτυχισμό, που ενώ αποτελεί ένα ευτελές υποκατάστατο της ευτυχίας, δεν απαιτεί κόπο και πόνο, αφήνοντας το άτομο στην ίδια γνώριμη κατάσταση. Σ’ αυτό το σταυροδρόμι ακριβώς εκθέτουν το φανταχτερό εμπόρευμά τους διάφοροι επιτήδειοι «ειδήμονες», που μοσχοπουλούν συνταγές για εύκολη, γρήγορη και σίγουρη κατάκτηση της ευτυχίας σε οκνηρούς και αφελείς καταναλωτές ονείρων.

Υπάρχει διέξοδος; Υπάρχει από τη στιγμή που αρχίζουμε να κατανοούμε την κατάστασή μας, αναλαμβάνουμε την ευθύνη της δυστυχίας μας και δεχόμαστε τον πόνο της αλλαγής. Η ευτυχία είναι ένας δρόμος ανάπτυξης, αλλά η ανάπτυξη είναι πάντα οδυνηρή επειδή κάτι πρέπει να καταστραφεί για να έρθει το καινούργιο. Η ανάπτυξη είναι σαν να αναγεννάς τον εαυτό σου, και αυτό συνεπάγεται τον πόνο του τοκετού. Όταν όμως μπορέσουμε να δούμε ότι μέσα από τον πόνο βγαίνει μια καινούργια ζωή, τότε θα τον καλοδεχτούμε.

Το αποτέλεσμα αξίζει πραγματικά τον κόπο, δε νομίζετε

Είμαστε οι ιστορίες που λέμε και οι ιστορίες που δεν λέμε

Στο σώμα μάς δίνει πρόσβαση ο λόγος. Άρα και η ψυχή, η οποία ενυπάρχει στο σώμα, αποκαλύπτεται μέσω των αναπαραστάσεων της γλώσσας, των συμβολισμών, των παραδρομών, των αφηγήσεων, ακόμα και της σιωπής. Στην σημερινή εποχή της νεωτερικότητας παρατηρείται έντονα η γλωσσική τυρρανία της αφήγησης. Μέσα στο πλαίσιο της «οικονομίας» παγιώνονται γλωσσικοί μανιερισμοί αλλά και προβληματικές δομές αφήγησης, που εν τέλει μπορούν να διαμορφώσουν και ρόλους για τον ίδιο τον αφηγούμενο. Η ικανότητα για συμβολοποίηση ολοένα και καταρρέει, το συναισθηματικό λεξιλόγιο αποτελεί ένα είδος πολυτέλειας και οι διάλογοι γίνονται επαναλαμβανόμενοι, στημένοι και σύντομοι.

Ένα από τα χαρακτηριστικά των σύγχρονων κοινωνιών είναι ότι τα συναισθήματα και δη τα δυσφορικά ή «δύσκολα» συναισθήματα έχουν χάσει τον κοινωνικό τους χαρακτήρα και η έκφρασή τους έχει γίνει μια ατομική ψυχική διεργασία. Έτσι, αυτό που κυριαρχεί στο λόγο είναι η απουσία συναισθηματικών αποχρώσεων, πιθανότατα λόγω της απώθησής τους ή της εσωτερικής λογοκρισίας τους μέσα σε ένα κλίμα στενής εξατομίκευσης.

Διάλογος μεταξύ εαυτών

Με τον ίδιο τρόπο που η γλώσσα δίνει πρόσβαση στις ενδοψυχικές καταστάσεις, έτσι και ο διάλογος δίνει πρόσβαση μεταξύ εαυτών. Ο διαρκώς ανανεωνόμενος εαυτός είναι εξαρτημένος από το διάλογο. Η αυτοβιογραφία μας εμπλουτίζεται συνεχώς τόσο από αυτά που ακούμε και λέμε όσο και από τα μη λεχθέντα ή τα αποσιωπημένα. Σε όλο το ταξίδι της αναπτυξιακής μας πορείας, από βρέφη σε παιδιά και κατόπιν σε ενήλικες, ενημερωνόμαστε για το ποιοι είμαστε και ήμασταν μέσω και των αφηγήσεων που κάνουν οι άλλοι για εμάς. Εμπειρίες και πράγματα που διαφεύγουν της μνήμης μας ζωντανεύουν μέσω των ιστοριών που ακούμε για εμάς και τους άλλους και σταδιακά κουμπώνουν σαν κομμάτια παζλ στον πολυσύνθετο εαυτό μας, διαμορφώνοντας νοήματα. Ο εαυτός μας, λοιπόν, εμπεριέχει λέξεις και ιστορίες που λένε οι άλλοι για εμάς, γίνονται πεποιθήσεις και μετά τις λέμε εμείς για τους εαυτούς μας. Συχνά, αυτά τα δύο είναι τόσο άρρηκτα συνδεδεμένα που είναι δύσκολο να διαχωριστούν.

Μέρος της αυτοπαρουσίασης μας στους άλλους, αλλά και της αυτοδιάθεσης, έχει να κάνει με τα αφηγήματα που κουβαλάμε, το περιεχόμενο και τη δομή τους.

Ο τρόπος που ζούμε και βιώνουμε τον εαυτό μας καθρεφτίζεται στη γλώσσα μας, σε αυτά που επιλέγουμε συνειδητά ή όχι να επικοινωνούμε και στον τρόπο με τον οποίο γίνεται αυτή η επικοινωνία. Μέσα στο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας αυτές οι παράμετροι έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Παρατηρώντας το λόγο του θεραπευόμενου, και ειδικά τη ροή, τη δομή, το περιεχόμενο και τη σύνδεση αυτών με τη γλώσσα του σώματος, έχουμε τη δυνατότητα να ανακαλύψουμε ποιες ιστορίες είναι εγκλωβιστικές, επαναλαμβανόμενες διαγενεακά, «φορεμένες» σαν κουστούμι, φοβισμένες και κρυμμένες, αντιφατικές, δυσφορικές ή απελευθερωτικές. Η κάθε ιστορία με τον τρόπο που λέγεται στο συνομιλητή μας αποκαλύπτει σαν ένας εκπρόσωπος τύπου και τους εσωτερικούς διαλόγους του ατόμου και την προσπάθειά του να μας δώσει πρόσβαση στην υποκειμενική του αλήθεια και το προσωπικό του βίωμα. Η ικανότητα του θεραπευτή, επομένως, να ακούει και να κατανοεί δημιουργεί τον «ενδιάμεσο χώρο» όπου συγκατασκευάζεται η εμπειρία με διορθωτικές τάσεις, γίνεται σύνδεση του εδώ και τώρα με την ιστορία, γίνεται αποδόμηση του δυσλειτουργικού περιεχομένου και κατασκευή νέων νοημάτων.

Οι ακατέργαστες αφηγήσεις που αφορούν πτυχές του εαυτού

Σημαντική μνεία πρέπει να κάνουμε στο κομμάτι των αφηγήσεων που αφορούν πτυχές του εαυτού που είναι σε ακατέργαστη ή υποβόσκουσα μορφή λόγω της αδυναμίας του ατόμου να τις αναγνωρίσει, να τις λεκτικοποιήσει και τις κατανοήσει. Για τον κάθε άνθρωπο υπάρχουν οικογενειακοί μύθοι, μυστικά και ιστορίες που με κάποιον τρόπο ήταν άρρητες, δεν είχαν μπει σε λόγια, ωστόσο είναι τόσο ενεργά και δυναμικά στοιχεία της πραγματικότητάς του που μπορούν να διαμορφώσουν τον εαυτό.

Υπάρχουν αρκετά ψήγματα που αποτυπώνουν τη σημασία της σιωπής έναντι των λέξεων, με τα περισσότερα να εξαίρουν την ευεργετική λειτουργία της μεταξύ συνομιλητών αλλά και για το ίδιο το άτομο ως μονάδα.

Ένα από αυτά υποστηρίζει ότι «Ποτέ δεν μας έβλαψε κάτι που δεν είπαμε» (Κάλβιν Κούλιτζ). Εν πρώτοις, το να απαγορεύσουμε την έκφραση συγκεκριμένων σκέψεων ή συναισθημάτων μπορεί να είναι προστατευτικό για τον εαυτό, να ενισχύει την συντήρηση μιας συγκεκριμένης αυτοεικόνας και να προωθεί την κοινωνική ενσωμάτωση. Σε μια δεύτερη ανάγνωση, όμως, μπορεί να είναι πολύ περιοριστικό, στερητικό, μοναχικό και εν τέλει παγιδευτικό. Το να δώσουμε λόγο σε μύχιες σκέψεις φέρνει απελευθέρωση. Το να βάλουμε λέξεις σε δύσκολα συναισθήματα φέρνει ανακούφιση.

Η σιωπή έχει τη σημασία της στο βαθμό που δε μετατρέπεται σε φορέα λογοκρισίας, σε μορφή απόρριψης και αποδοχής εσωτερικών διεργασιών και βιωμάτων. Δυστυχώς, η σιωπή είναι συνήθης και συνδέεται με μια εσωτερική στάση αποσιώπησης. Ένας άνθρωπος που μιλάει επιφανειακά ή μιλάει μόνο για τους άλλους είναι κι αυτός σιωπηλός. Το να σπάσει κάποιος τη σιωπή του συνεπάγεται ένα μεγάλο βαθμό αυτοέκθεσης και  ευαλωτότητας που κανένας δεν επιθυμεί.

Ωστόσο, μπορεί να είναι λυτρωτικό, γιατί επιφέρει σύνδεση με τους άλλους και συναισθηματική κατανόηση. Ειδικά μέσα στο προστατευμένο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας η σταδιακή αποκάλυψη μέσω του λόγου των κρυφών ή απαγορευμένων ιστοριών, διαμορφώνει μια νέα στάση επιτρεπτικότητας και αντοχής προς τον εαυτό ως όλον και όχι ως αποσυνδεδεμένες πραγματικότητες.

Όλα τα παραπάνω είναι αξιοποιήσιμα στην αφηγηματική οπτική μέσω της κατανόησής τους και της σύνδεσής τους με διεξόδους, δηλαδή με αλλαγή στην αφήγηση, στο σενάριο, στους πρωταγωνιστές και στις εναλλακτικές. Ο πυρήνας αυτής της θεραπευτικής εργασίας βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη δυναμική συγκατασκευής και ανακάλυψης της υποκειμενικής αλήθειας μέσω της γλώσσας και εκεί βρίσκεται και η θεραπευτική λειτουργία της.

Άλλωστε, όπως αναφέρει και ο Wittgenstein η γλώσσα σαν ένα δηλητήριο μπορεί να μας παραπλανήσει ή να μας μαγέψει, αλλά όταν μιλάμε αληθινά μπορεί να μας γιατρέψει. 

Όρια δεν είναι μόνο τα «όχι»

«Το να τολμήσεις να ορίσεις τα όριά σου, έχει να κάνει με το κουράγιο και την τόλμη να αγαπήσεις τον εαυτό σου, ακόμα κι αν ταυτόχρονα ρισκάρεις “να απογοητεύσεις” τους άλλους» – Brene Brown

«Βάζω όρια» είναι μία έκφραση που ακούμε πολύ συχνά και μάλιστα ακούμε «να του/της βάλεις όρια». Όρια – όπως το έχω αντιληφθεί ως πρόσωπο – είναι όλα τα στοιχεία που σε καθορίζουν, που δηλώνουν ότι είσαι εσύ. Είναι όλες σου οι συμπεριφορές, τι σου αρέσει και τι όχι, τι αντέχεις και τι όχι, τι μπορείς και τι όχι, τι θέλεις και τι όχι, οι προσδοκίες, οι δυσκολίες, οι φοβίες, οι σκέψεις, οι πεποιθήσεις, οι αξίες, οι επιθυμίες, τα όνειρά σου, τα συναισθήματά σου και οι συναισθηματικές καταστάσεις μέσα στις οποίες βρίσκεσαι.

Από το τι χρώμα σου αρέσει μέχρι το ότι βλέπεις κάτι και συγκινείσαι, το ότι δεν αντέχεις για παράδειγμα ούτε τη θέα ενός φαγητού ή ότι λατρεύεις τη θάλασσα, το ότι μπερδεύεις τα λόγια σου όταν βιάζεσαι ή το ότι δυσκολεύεσαι να μπεις σε διαδικασία αντιπαράθεσης. Είναι κάθε τι μικρό ή μεγάλο, εξωτερικό ή εσωτερικό σου χαρακτηριστικό, που όταν τα βάλεις σαν κομμάτια ενός παζλ το ένα δίπλα στο άλλο, θα φτιάξουν εσένα, κάθε φορά στο εδώ και τώρα.

Ίσως λοιπόν σε αυτό το σημείο να έχει έρθει η στιγμή να κάνουμε μία αλλαγή. Ας αντικαταστήσουμε την έκφραση «βάζω όρια» με την καινούρια «δείχνω/αποκαλύπτω τα όριά μου». Και ας μείνουμε λίγο στο πόσο έχει γίνει αυτόματα πιο ξεκάθαρο, τι συμβαίνει με τα όριά μας. Αν λοιπόν τα όριά μου είναι όλα όσα είμαι (όλα μου τα σημεία φωτεινά και σκοτεινά, εύκολα και δύσκολα), ξεκινάμε με το δεδομένο ότι υπάρχουν ήδη, άρα δεν τα βάζω κάπου, γιατί είναι κάπου, σ΄ εμένα, είναι εγώ, είμαι εγώ.

Το δεύτερο σημείο που αξίζει να τονίσουμε είναι ότι για να τα δείξω στον άλλο, χρειάζεται πρωτίστως να τα έχω αναγνωρίσει -ως ένα βαθμό τουλάχιστον- εγώ, να είμαι δηλαδή σε επαφή μ΄ εμένα για να ξέρω τι μου συμβαίνει κάθε στιγμή, ώστε να μπορώ να το επικοινωνήσω στον άλλο.

Και εδώ βρίσκεται το κομβικό σημείο της αυτοαποκάλυψης που δεν είναι εύκολο αλλά δεν είναι και δύσκολο, αρκεί να ξέρω πώς να το κάνω και να τολμήσω να το κάνω.  Ο περισσότερος κόσμος θεωρεί ότι το πιο δύσκολο κομμάτι με τα όρια είναι να μάθει να λέει «όχι», «δεν θέλω», «δεν μπορώ». Και από εκεί συνήθως ξεκινά, να μάθει δηλαδή να λέει «όχι».

Πραγματικά είναι μία δύσκολη διαδικασία αυτή του να μάθει κάποιος να λέει «όχι», γιατί προφανώς του είναι ξένη, δεν την έχει μάθει μέχρι εκείνη τη στιγμή. Ίσως μάλιστα να θεωρείς – επειδή αυτή η δυσλειτουργική πεποίθηση έχει χτιστεί μέσα σου για κάποιους λόγους – ότι είναι «κακό ή εγωιστικό», ή ότι δεν δείχνει σεβασμό, και μη αποδεκτό ένα καλό παιδί να λέει όχι. Είναι ένα μεγάλο θέμα από μόνο του αυτό αλλά επί του παρόντος ας στρέψουμε την προσοχή μας σε κάτι άλλο εξίσου πολύ σημαντικό.

Όρια δεν είναι μόνο τα «όχι» σου! Αξίζει να έχεις στο μυαλό σου ότι όρια είναι και τα «ναι» σου, τα «θέλω» σου, τα «μπορώ» σου, τα «χρειάζομαι», «έχω ανάγκη» σου! Και είναι πολύ εντάξει να τα εκφράζεις! Έχεις αναρωτηθεί πόσο εύκολο σου είναι να ζητήσεις κάτι για σένα; Να διεκδικήσεις χρόνο, κάποιο υλικό αγαθό, οτιδήποτε χρειάζεσαι να έχεις, να πάρεις, με σκοπό να ικανοποιήσεις κάποια ανάγκη ή επιθυμία σου, για να βιώσεις χαρά, ικανοποίηση, απόλαυση;

Ή νιώθεις ότι θα το ζητιανέψεις, έχεις ενοχές, μήπως φοβάσαι ότι τελικά δεν θα στο δώσουν, ή ανησυχείς ότι θα δημιουργηθεί ένταση και φασαρία που δεν αντέχεις, μήπως είναι και πάλι «εγωιστικό» να ικανοποιείς και τις δικές σου ανάγκες, μήπως είναι «κακό» να νιώθεις απόλαυση, ικανοποίηση, χαρά; Αισθάνεσαι ίσως ότι δεν αξίζεις να ζητήσεις; Και βέβαια όλα αυτά είναι πολύ εντάξει να τα νιώθεις γιατί προφανώς έτσι, μ΄ αυτές τις πληροφορίες έχεις χτίσει μέσα σου μεγαλώνοντας, τις πεποιθήσεις που καθορίζουν τον τρόπο που λειτουργείς και υπάρχεις σήμερα.

Αν δώσεις όμως σημασία στο πώς νιώθεις κάθε φορά που αφήνεις μία σου ανάγκη ακάλυπτη, θα διαπιστώσεις ότι ο εαυτός σου θα αντιδράσει το πιο πιθανό με θυμό αρχικά. Αν δώσεις προσοχή στον θυμό σου θα δεις ίσως ότι εκεί μαζί του κρύβεται και ματαίωση και λύπη… Αυτά, τα συναισθήματα δηλαδή, είναι και σε κάθε περίπτωση οι ενδείξεις ότι πλήττονται τα όριά σου, ότι μένουν ανεκπλήρωτα, ακάλυπτα, σε εκκρεμότητα.

Το να δείχνεις και όσα θέλεις, όσα έχεις ανάγκη και ό,τι χρειάζεσαι εκτός από ό,τι δεν θέλεις, είναι δικαίωμα και ταυτόχρονα υποχρέωση προς τον εαυτό σου.

Κανείς άλλος έξω από εσένα δεν μπορεί να γνωρίζει και τελικά να καλύψει τις δικές σου ανάγκες, επιθυμίες και όνειρα. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να μαντεύει τι χρειάζεσαι είτε σε επίπεδο ατομικών αναγκών είτε σε επίπεδο αναγκών μέσα στις σχέσεις σου. Εσύ είσαι υπεύθυνη/ος να διεκδικείς για σένα ό,τι θέλεις και ο άλλος για τον εαυτό του. Σαφώς υπάρχει η πιθανότητα να ακούσεις εσύ «όχι» ως απάντηση όταν ζητάς, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα ζητήσεις, εξάλλου χρησιμοποίησα τη λέξη «πιθανότητα», όχι «βεβαιότητα». Ποιος ξέρει τι θα συμβεί, πριν να συμβεί;!

Άσε λοιπόν τα σενάρια κινδυνολογίας στην άκρη και ζήτα αυτό που χρειάζεσαι όσο πιο ευθέως και ξεκάθαρα μπορείς, είτε από τον εαυτό σου είτε από κάποιον άλλο. Όταν ο άλλος είναι ενήμερος για όσα χρειάζεσαι, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να τα έχεις. Μπορείς, αν θέλεις να ξεκινήσεις καταγράφοντας αρχικά τι χρειάζεσαι, τι θέλεις και με τον δικό σου ρυθμό και τρόπο, να αρχίσεις να προσπαθείς να τα πετύχεις στον βαθμό που μπορείς κάθε φορά. Αυτό είναι και ένα σημαντικό κλειδί στη διαδικασία, να μη συγκρίνεις τον εαυτό σου με άλλους, να αποδέχεσαι και να βρίσκεις αξία σε ό,τι κάνεις, με τον ρυθμό και τον τρόπο που το κάνεις.

Επίτρεψε στον εαυτό σου να αυτοαποκαλύπτεται και ως πρόσωπο που έχει και ανάγκη να παίρνει και όχι μόνο να δίνει! Να θυμάσαι, ότι η ευθύνη για τη ζωή σου και την ποιότητά της βρίσκεται αποκλειστικά στα δικά σου χέρια και ότι είσαι απόλυτα επαρκής για να ζεις, όπως αγαπάς και ονειρεύεσαι, αρκεί να σου το αναγνωρίσεις και να το πιστέψεις!

Μην κατηγορείς εσένα για την απόρριψη… ο άνθρωπος που δεν σε εκτιμά χάνει περισσότερα

Είναι συχνό φαινόμενο όταν γίνουμε αποδέκτες μίας απορριπτικής στάσης, να κατηγορούμε αποκλειστικά και μόνο τον εαυτό μας, να θεωρούμε πως εμείς ευθυνόμαστε αποκλειστικά για την άρνηση που δεχόμαστε. Με αποτέλεσμα, να σκεφτόμαστε πόσο διαφορετική θα έπρεπε να είναι η συμπεριφορά μας για να αποφεύγαμε την άρνηση του άλλου. Και αυτό μας οδηγεί σε εξαιρετικά άδικες και κακές σκέψεις απέναντι στον εαυτό μας και τις ικανότητές του.

Σκεφτόμαστε πως αν είχαμε περισσότερα χρήματα, ομορφιά, εξυπνάδα ή αν αγαπούσαμε λιγότερο ή περισσότερο το έτερο πρόσωπο, το αποτέλεσμα θα ήταν διαφορετικό. Δεν είναι κακό που πέφτουμε σε τέτοιες σκέψεις, ούτε επιπόλαιο. Είναι όμως άδικο και απόρροια του μεγάλου συναισθηματικού πόνου που βιώνει κάποιος εκείνη τη στιγμή.

Πώς θα μπορούσε κάποιος να ξεπεράσει μία απορριπτική στάση ανώδυνα;

Μην κατηγορείς τον εαυτό σου διαρκώς

Είναι ανώφελο να πληγώνεις διαρκώς τον εαυτό σου με το να του καταλογίζεις ευθύνες και λάθη που μπορεί να υπάρχουν αλλά μπορεί και όχι. Δεν έχει σημασία αν αγάπησες περισσότερο ή λιγότερο, αν ο άνθρωπος σε θέλει πραγματικά δεν αφήνει τίποτα άλλο να τον κάμψει. Δεν έχει σχέση με εσένα η απόρριψή σου, με τον άλλο έχει. Είναι δύσκολο στην αρχή μεν, αλλά πρέπει να το προσπαθείς.

Μην το παίρνεις προσωπικά

Μην παίρνεις προσωπικά μία απορριπτική ή φτωχή συμπεριφορά. Στην πραγματικότητα, η απόρριψη δεν αφορά εμάς αλλά τον άνθρωπο που μας απορρίπτει. Περιγράφει απλώς το χαρακτήρα και το πόσο σωστή είναι η κρίση του άλλου και δε δείχνει τη δική μας αξία. Δεν μπορεί ένας άνθρωπος να με απορρίπτει εξαιτίας της δικής του προκατάληψης, ζήλιας, κακίας ή λανθασμένης κρίσης; Ο άνθρωπος που με απορρίπτει δεν έχει κανένα ελάττωμα; Φυσικά και έχει.

Ο άνθρωπος που δεν σε εκτιμά χάνει περισσότερα

Η απόρριψη πονάει μόνο όταν αγαπάς τον άνθρωπο που σε αρνείται. Αν σου ήταν αδιάφορος, δε θα σε ένοιαζε. Η ουσία όμως είναι πως εκείνος που δεν αναγνωρίζει αυτό που του δίνεις χάνει πολλά περισσότερα από εσένα που απλώς χάνεις ένα άτομο που δε σε αγαπάει.

Γνώρισε τα αρνητικά γνωρίσματα του άλλου ανθρώπου

Πολλές φορές ξεχνάμε τα αρνητικά που έχει ένας άνθρωπος στο χαρακτήρα του και επειδή τον αγαπάμε πάρα πολύ επικεντρωνόμαστε μόνο στα καλά του. Για να ξεπεράσεις ανώδυνα μία απόρριψη, γνώρισε χωρίς να παρασύρεσαι από το συναίσθημα της αγάπης, τα αρνητικά του χαρακτήρα του ανθρώπου που σε απέρριπτε. Αν όντως, είχε πολλά αρνητικά στοιχεία (όλοι μας έχουμε, αλλά είναι γεγονός πως μερικοί άνθρωποι είναι εξαιρετικά δύσκολοι στο χειρισμό και την επικοινωνία), τότε μπορεί να γλίτωσες και από ένα τοξικό άτομο που θα σε δηλητηρίαζε και θα σε πλήγωνε ακόμα περισσότερο. Αφήνοντας τα μειονεκτήματα να υπερισχύσουν από τα πλεονεκτήματα στα μάτια σου, θα το ξεπεράσεις πιο εύκολα. Μη στεναχωριέσαι αν κάποιος σε απορρίπτει, μη στεναχωριέσαι αν κάποιος δε σε αγαπά.

Αντιμετωπίζοντας αποτελεσματικά τα άβολα και επώδυνα συναισθήματα

Ο πόνος και η δυσφορία αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης υπόστασης. Και είτε αυτό είναι φόβος, θυμός, μεταμέλεια, θλίψη, ενοχή, απόγνωση, ντροπή ή κάποιο άλλο επώδυνο ή άβολο συναίσθημα, ο πόνος που προκαλούν είναι τόσο αληθινός όσο οτιδήποτε άλλο έχετε βιώσει. Και όλοι οι άνθρωποι τον νιώθουμε, λιγότερο ή περισσότερο.

Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι από εμάς δεν καταφέραμε ποτέ να αντιμετωπίσουμε επαρκώς αυτά τα συναισθήματα. Γι’ αυτό, καθώς μεγαλώνουμε, αναπτύσσουμε κάθε είδος ανθυγιεινών, αναποτελεσματικών τελικά, μεθόδων για να διαχειριστούμε τα επίπονα συναισθήματα και τις άβολες καταστάσεις, πολλές από τις οποίες μας παρέχουν ένα προσωρινό διάλειμμα από τον πόνο εις βάρος της υγείας μας, είτε αυτές είναι ναρκωτικά, αλκοόλ, σεξ ή κάποια άλλη μορφή τοξικού περισπασμού.

Η αντιμετώπιση του πόνου και της δυσφορίας συνιστά κατά κάποιο τρόπο μια τέχνη, έναν αριστοτεχνικό χορό. Είναι δύσκολο να μάθουμε. Εντούτοις, όχι μόνο έχουμε τη δυνατότητα να μάθουμε, αλλά θα ισχυριστώ ότι είναι τόσο σημαντικό όσο οτιδήποτε άλλο που θα μάθετε ποτέ σε όλη την πορεία της ζωής σας. Τα συναισθήματα συνδέονται αναπόφευκτα με κάθε εμπειρία ζωής και με την ευεξία μας στο σύνολό της. Αν επιθυμείτε και προσπαθείτε να γίνετε ευτυχισμένοι, επιτυχημένοι και υγιείς, χρειάζεται να μάθετε πώς να διαχειρίζεστε τα δύσκολα συναισθήματα και τις συγκινήσεις που θα εμφανιστούν στην πορεία.

Μην τρέχετε μακριά από αυτά που νιώθετε

Έχουμε αυτή τη συνήθεια του να προσπαθούμε συνεχώς να αποδράσουμε από τον πόνο. Και είναι λογικό, αν το σκεφτεί κανείς… Γιατί να θέλει κανείς να νιώσει πόνο, αν μπορεί να ξεφύγει από αυτόν; Αν σας έλεγαν να αγγίξετε το ανοιχτό μάτι μιας κουζίνας, τι θα κάνατε; Θα απομακρύνατε κατευθείαν το χέρι σας μακριά από εκεί, σωστά; Όμως, τα συναισθήματα δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο.

Αντιθέτως, φανταστείτε ότι έχετε μια ανοιχτή πληγή στο χέρι σας και χρειάζεται να προσθέσετε οξυζενέ για να τη βοηθήσετε να επουλωθεί. Θα πονέσετε πολύ, αλλά αν την αγνοήσετε και υποκριθείτε ότι δεν είναι εκεί, το μόνο που θα κάνετε είναι να χειροτερέψετε τα πράγματα. Εκείνη η ανοιχτή πληγή είναι πιθανό να μολυνθεί και δεν θα επουλωθεί ποτέ, αν δεν τη φροντίσετε.

Τα συναισθήματα λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο. Χρειάζεται να βρείτε το κουράγιο να αντιμετωπίσετε τον πόνο και τη δυσανασχέτηση, αν επιθυμείτε να θεραπευτείτε από αυτά ή έστω να τα χειριστείτε. Το καλό είναι ότι με τον ίδιο τρόπο που μια πληγή θα επουλωθεί τελικά από μόνη της, αρκεί να λάβει τη σωστή προσοχή, έτσι και οι συναισθηματικές ουλές θα επουλωθούν από μόνες τους με τον καιρό.

Για να είμαστε απόλυτα ξεκάθαροι, αυτό δε σημαίνει ότι όλα τα είδη συναισθηματικού πόνου θα εξαφανιστούν για πάντα. Κάποια θα μείνουν μαζί σας και εσείς θα πρέπει να μάθετε να τα διαχειρίζεστε, να ζείτε με αυτά. Ωστόσο, ό,τι κι αν περνάτε, με το χρόνο και με το σωστό είδος προσοχής, θα θεραπευτείτε αρκετά ώστε να έχετε τη δύναμη να προχωρήσετε.

Γίνετε οι καλύτεροί σας φίλοι

Η προσοχή για την οποία μιλάμε είναι ακριβώς αυτή• να γίνετε δηλαδή οι καλύτεροί σας φίλοι. Αυτή η κίνηση είναι η ακριβώς αντίθετη συμπεριφορά από εκείνη που συνήθως υιοθετούμε στην προοπτική του πόνου:

• Αντί να αποφύγετε τον πόνο, αντιμετωπίστε τον

• Αντί να επικρίνετε τον εαυτό σας, να είστε επιεικείς μαζί του

• Αντί να νιώθετε ντροπή, υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι είστε άνθρωπος και ότι όλοι οι άνθρωποι περνούν τις ίδιες δυσκολίες σε διαφορετικές φάσεις της ζωής τους.

Αντί να επιχειρείτε συνεχώς να τον αποφύγετε, επιτεθείτε του κατά μέτωπο, αλλά με τρόπο που να τον χειριστείτε έξυπνα, σαν να χορεύετε μαζί του και απαλά, όπως μία μητέρα θα κρατούσε το παιδί της.

Δεν υπάρχουμε ανεξάρτητα από τα συναισθήματά μας• συνεπώς, ό,τι περνάτε συνιστά μέρος του εαυτού σας. Γι’ αυτό το λόγο, είναι σημαντικό να θυμάστε πως οτιδήποτε κι αν κάνετε με τα συναισθήματά σας, έχει άμεση επίδραση σε εσάς ως σύνολο. Γι’ αυτό χρειάζεται να μάθετε πώς να παρηγορείτε και να αγαπάτε τον εαυτό σας.

Αυτό κυρίως σημαίνει ότι χρειάζεται να είστε επιεικείς με τον εαυτό σας. Αντί να αγνοείτε, να καταπιέζετε ή να απωθείτε τον πόνο, προσφέρετε στον εαυτό σας λόγια ενθάρρυνσης και αυτοπεποίθησης, πάρτε λίγο χρόνο για να μείνετε μόνοι με αυτόν (ή έστω να είστε με άτομα που σας αγαπούν και θέλουν μόνο το καλό σας) και να δείχνετε κατανόηση.

Αποδεχτείτε ότι χρειάζεται χρόνος για να θεραπευτείτε. Μην προσπαθείτε να βιαστείτε, αφήστε τη διαδικασία να ξεδιπλωθεί φυσικά και μείνετε εκεί με τον εαυτό σας, σύμμαχοι στην προσπάθεια. Αυτή η στάση απέναντι στον πόνο έχει πρωτίστως μια καθαρά θεραπευτική ιδιότητα, οπότε βάλτε όλες σας τις δυνάμεις σας και αφήστε και τη φύση να βοηθήσει στην επούλωση.

Βρείτε την ευτυχία μέσα στις εμπειρίες της ζωής- καλές και κακές

Μόλις καταλάβετε ότι αυτά τα επώδυνα και άβολα συναισθήματα αποτελούν απλά μέρος της ζωής και ότι αν μάθετε την τέχνη του χορού μαζί τους, αντί να προσπαθείτε να δραπετεύετε συνεχώς από αυτά, μπορείτε ακόμη και χαρά να βρείτε στη διαδικασία, επειδή θα έχετε βρει τον τρόπο να επιτρέψετε στον εαυτό σας να ζήσει το πλήρες φάσμα των ανθρώπινων συναισθημάτων και να το απολαύσετε.

Γι’ αυτό, επιλέξτε να βρείτε την ευτυχία, όχι αποζητώντας μόνο τη θετικότητα στη ζωή σας, αλλά δίνοντας σημασία σε όλες τις διαφορετικές, εκπληκτικές εμπειρίες της ζωής.

Το καλύτερο σπιτικό είναι εκείνο όπου τα χρήματα δεν αποκτώνται με αδικία

Το καλύτερο σπιτικό είναι εκείνο όπου τα χρήματα δεν αποκτώνται με αδικία, δεν διατηρούνται με καχυποψία και ξοδεύονται χωρίς μετάνοια.

ΕΠΤΑ ΣΟΦΩΝ ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ
Μου φαίνεται, Αίσωπε, πως θεωρείς οίκο τούτα εδώ τα στέγαστρα από λάσπη, ξύλο και κεραμίδια, σαν να θεωρούσες σαλιγκάρι το καύκαλο κι όχι το ζωντανό πλάσμα. Ήταν πολύ φυσικό, λοιπόν, να σου δώσει αφορμή για γέλιο ο Σόλων που, όταν είδε το σπίτι του Κροίσου με τα στολίδια και την πολυτέλειά του, δεν δήλωσε αμέσως ότι ο ιδιοκτήτης ζούσε εκεί ευτυχισμένη και μακάρια ζωή, επειδή ήθελε να δει το αγαθό μέσα στον ίδιο περισσότερο παρά στα όσα τον περιέβαλλαν. Είναι φανερό όμως πως δεν θυμάσαι καν την αλεπού σου. Εκείνη, που συναγωνιζόταν με τη λεοπάρδαλη για το ποια από τις δύο έχει τις περισσότερες αποχρώσεις, ζήτησε από τον δικαστή να κοιτάξει μέσα της, διότι εκεί φαινόταν πως έχει περισσότερες αποχρώσεις.

“Αυτή λοιπόν”, είπε, “είναι η απάντησή μου στον Αίσωπο και η συνεισφορά μου στην απαίτηση του Διοκλή. Από τους άλλους ο καθένας έχει το δικαίωμα να αποκαλύψει τη δική του άποψη”.

Τότε ο Σόλων είπε πως κατά τη γνώμη του το καλύτερο σπιτικό είναι εκείνο όπου τα χρήματα δεν αποκτώνται με αδικία, δεν διατηρούνται με καχυποψία και ξοδεύονται χωρίς μετάνοια.

Ο Βίας είπε πως είναι το σπιτικό εκείνο, μέσα στο οποίο ο αφέντης φέρεται από μόνος του όπως φέρεται έξω λόγω του νόμου.

Ο Θαλής είπε πως είναι το σπιτικό εκείνο, στο οποίο ο αφέντης μπορεί να έχει μεγαλύτερη ξεκούραση.

Ο Κλεόβουλος είπε πως αν ο αφέντης έχει περισσότερους εκεί μέσα που τον αγαπούν απ’ όσους τον φοβούνται.

Ο Πιττακός είπε πως το καλύτερο σπίτι είναι εκείνο που δεν χρειάζεται τίποτα περιττό και δεν του λείπει τίποτα απαραίτητο.

Ο Χίλων είπε ότι το σπιτικό πρέπει να μοιάζει με βασιλευομένη πόλη. Έπειτα πρόσθεσε ότι ο Λυκούργος είπε στον άντρα που τον παρότρυνε να εγκαθιδρύσει δημοκρατία στην πόλη: “Εγκαθίδρυσε πρώτα στο σπίτι σου δημοκρατία”

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, ΗΘΙΚΑ

Σχέσεις με ουσία χωρίς ταμπέλες

Το επίκεντρο μας αυτή τη φορά όπως και κάθε φορά, είναι ο άνθρωπος και οι σχέσεις που δημιουργεί. Να επισημάνω πως αναφερόμαστε σε όλων των λογιών σχέσεις οι οποίες όμως κρύβουν ένα κοινό παρονομαστή. Ήρθε η ώρα λοιπόν να μιλήσουμε για σχέσεις με ουσία χωρίς ταμπέλες.

Θα σου εκμυστηρευτώ πως είναι δύσκολο για ένα τέτοιο άτομο και υποθέτω υπάρχουν πολλά εκεί έξω, να κάνει στροφή κάποια στιγμή στη ζωή του και να μη γνωρίζει τι είναι αυτό που τελικά τον ενώνει με έναν άνθρωπο. Περίεργο συναίσθημα, σε βγάζει από τα τετριμμένα της μέχρι τώρα ζωής σου και σου αποδεικνύει πως η ουσία μπορεί να αντικαταστήσει οποιαδήποτε ταμπέλα, οποιοδήποτε τίτλο.

Γιατί αν το καλοσκεφτείς τι είναι οι ταμπέλες στις σχέσεις; Μια ακόμη επιβεβαίωση του τι υπάρχει και τι δένει αυτό που δημιουργείται ή ένα καλοφτιαγμένο ”όνομα” για να το πουλήσετε γύρω σας; Βρισκόμαστε στην εποχή που τα social media κατακλύζονται από τέτοιου είδους φιλίες και σχέσεις. Πολύ αγάπη βρε παιδί μου γύρω μου αλλά εγώ δεν τη βλέπω. Ίσως γιατί φτάνει μόνο μέχρι το πρώτο κλικ της κάμερας και μετά χάνεται σαν πυροτέχνημα. Πυροτεχνήματα είναι πια οι σημερινές σχέσεις. Πυροτεχνήματα που σβήνουν μόλις κλείσουν τα φώτα και εμείς προσπαθούμε μανιωδώς να ανάψουμε όσο το δυνατόν και περισσότερα μήπως και κρατήσουμε τη μαγεία.

Μαγεία όμως χωρίς ουσία, αγαπητέ μου δεν υπάρχει. Για αυτό το λόγο και μου αρέσουν εκείνοι που δεν ονομάζουν αυτό που έχουν. Ίσως παλιότερα να πίστευα ότι δεν ξέρουν αν έχουν κάτι και το αφήνουν μετέωρο γιατί είναι πιο βολικό. Όταν όμως συνυπάρχεις με κάποιο τρόπο με έναν άλλον άνθρωπο, αποκλείεται να μη ξέρεις τι έχετε. Έχετε κάτι που δε σας ενδιαφέρει να το βαφτίσετε γιατί δεν το έχετε προς «πώληση». Άλλωστε συνήθως αυτές οι σχέσεις είναι χτισμένες σε κάτι διαφορετικό από αυτό που προστάζει η μόδα, στην ουσία. Ακούς τη λέξη «ουσία» και νομίζεις ότι μιλάμε για κάτι εξαφανισμένο. Κι όμως υπάρχουν κάποιοι που τη βρίσκουν ακόμα και τώρα που οι περισσότεροι επικεντρώνονται στο περιτύλιγμα.

Ακολουθούμε τη νόρμα της κοινωνίας και απομυθοποιούμε σημαντικά πράγματα. Πράγματα που μπορεί να μη κοστίζουν όσο ο χρυσός αλλά να αξίζουν όσο αυτός και παραπάνω. Ένα τηλέφωνο, μια καλή κουβέντα όταν η μέρα σου δεν ξεκίνησε καλά, μια απροσδόκητη άφιξη τη στιγμή που την έχεις ανάγκη, μια βόλτα, ακόμα και τα πειράγματα και οι διαφωνίες αποδεικνύουν πως υπάρχει ζωή μέσα σε αυτό που έχετε δημιουργήσει. Γνωρίζετε ο ένας τον άλλον τόσο καλά που μερικές φορές δε χρειάζονταν διευκρινιστικές ερωτήσεις γιατί ξέρετε τις απαντήσεις. Τι πιο όμορφο από το να βάζεις κάποιον στη ζωή σου και να τον νοιάζεσαι; Υποσυνείδητα δε λειτουργείς πια ατομικά αλλά ομαδικά. Μαθαίνεις να δίνεις και να δίνεσαι. Να μοιράζεις και να μοιράζεσαι.

Τελικά υπάρχει κάτι πιο ουσιώδες από αυτά; Υπάρχει περισσότερη ουσία στο δεν έχουμε τίποτα αλλά συγχρόνως μπορεί να έχουμε και τόσα πολλά που ίσως κανείς δεν τα φαντάζεται; Αυτά τα ερωτήματα να σκεφτείς την επόμενη φορά που θα τρέξεις αγωνιωδώς να κρεμάσεις ταμπέλες γιατί κυνηγώντας αυτό, ίσως χάσεις κάτι άλλο. Αποφάσισε λοιπόν αν αυτό που θα σας δένει, θα έχει νόημα ή όνομα και ξέρεις τι πρέπει να κάνεις.

Γιατί Νιώθουμε Τόσο Καλά Όταν... Ακυρώνουμε τα Πλάνα μας;

Μπορεί το σύνδρομο της σύγχρονης εποχής να είναι ο φόβος της κοινωνικής απομόνωσης (που επίσημα ονομάζεται FOMO και τα αρχικά του σημαίνουν «ο φόβος μην χάσεις κάτι») αλλά η απόλαυση που βιώνει κάποιος όταν ακυρώνει τα σχέδιά του είναι επίσης υπαρκτή.

Έχετε παρατηρήσει ίσως πως όταν στέλνετε ένα μήνυμα γράφοντας «Δεν θα τα καταφέρω να βρεθούμε το βράδυ» ή όταν ακυρώνεται κάποιο πάρτι την τελευταία στιγμή νιώθετε ανακούφιση. Μάλιστα σας ενθουσιάζει η ιδέα να περάσετε ένα χαλαρό βράδυ στο σπίτι. Φυσικά όλα έχουν την εξήγησή τους.

Δεν ήσασταν και τόσο ενθουσιασμένοι με το αρχικό πλάνο
Μπορεί να πούμε «ναι» σε κάτι μόνο και μόνο επειδή δεν βρίσκουμε μια καλή δικαιολογία για να πούμε «όχι», η αλήθεια είναι όμως πως δεν μας ενδιέφερε και πολύ. Ακόμα και οι απλές και συνηθισμένες έξοδοι για ένα ποτό συχνά συμβαίνουν επειδή ο άλλος σας έπιασε εξαπίνης και απλώς δεν βρήκατε τον τρόπο να αρνηθείτε.

Έχετε παρατηρήσει ίσως πως όταν ακυρώνεται κάποια έξοδος την τελευταία στιγμή νιώθετε ανακούφιση.

Μπορεί να είναι δύσκολο να αρνηθείτε μια έξοδο από το αφεντικό σας ή από έναν σημαντικό πελάτη αλλά όταν τελικά ακυρώνεται είναι σαν να φεύγει ένα βάρος από τους ώμους σας. Το γεγονός, λοιπόν, ότι δεν ήσασταν εξαρχής ενθουσιασμένοι είναι ένας από τους λόγους που νιώθετε καλά που ακυρώθηκαν τα σχέδια.

Την επόμενη φορά… κάντε το καλύτερο που μπορείτε για να πείτε «όχι»
Φυσικά κανείς δεν θέλει να φαίνεται ακατάδεκτος ή να βάζει τις σχέσεις του σε κίνδυνο. Εξασκηθείτε στο να λέτε «όχι» σε πράγματα που δεν σας ενδιαφέρουν. Όταν δεν είστε σίγουροι μπορείτε να πείτε «ίσως» ή «δεν είμαι σίγουρος-η». Με αυτές τις απαντήσεις θα δείξετε στον άλλον ότι ενδιαφέρεστε αλλά δεν είστε σίγουροι αν θα καταφέρετε. Αν τελικά αποφασίσετε να μην πάτε δεν θα έχετε τύψεις που δεν ανταποκριθήκατε στις προσδοκίες του άλλου.

Μπορεί να είναι δύσκολο να αρνηθείτε μια έξοδο αλλά όταν τελικά ακυρώνεται είναι σαν να φεύγει ένα βάρος από τους ώμους σας.

Θέλετε να φροντίσετε τον εαυτό σας
Πολλοί άνθρωποι είναι εξουθενωμένοι και έχουν πολύ βαριά προγράμματα γιατί τα θέλουν όλα – καριέρα, οικογένεια, κοινωνική ζωή, χόμπι, χρόνο για γυμναστική και χρόνο… για τον εαυτό τους. Συχνά μπορεί πραγματικά να θέλατε να βγείτε όταν το κανονίσατε, αλλά όταν έρχεται η ώρα τίποτα δεν ακούγεται καλύτερο από μια βραδιά στον καναπέ του σπιτιού σας. Με άλλα λόγια, η ακύρωση των σχεδίων προσφέρει μια έντονη απόλαυση καθώς σας δίνει την ευκαιρία να κάνετε ένα διάλειμμα από τους έντονους ρυθμούς της ζωής. Αυτό μεταφράζεται ως μια πράξη αυτό-φροντίδας.

Συχνά μπορεί πραγματικά να θέλατε να βγείτε όταν το κανονίσατε, αλλά όταν έρχεται η ώρα τίποτα δεν ακούγεται καλύτερο από μια βραδιά στον καναπέ του σπιτιού σας.

Την επόμενη φορά… προσπαθήστε να αφιερώσετε τον χρόνο σας σε πράγματα που πραγματικά έχουν σημασία

Είναι αποδεκτό να ακυρώνετε τα σχέδιά σας που και που αρκεί να μην γίνει συνήθεια, διαφορετικά θα νιώθετε άσχημα για τον εαυτό σας και για τους άλλους. Σκεφτείτε, λοιπόν, ποια είναι τα πράγματα που έχουν σημασία για εσάς και την επόμενη φορά που θα χρειαστείτε χρόνο για τον εαυτό σας μην κανονίσετε κάτι άλλο. Με αυτόν τον τρόπο θα είστε χαρούμενοι με τις επιλογές σας και δεν θα χρειάζεται να ακυρώνετε τα σχέδιά σας κατ’ εξακολούθηση.

Φορωνέας: ο πρώτος άνθρωπος, πατέρας όλων των θνητών

Ο Φορωνέας θεωρείται ο πρώτος άνθρωπος για πολλά επιτεύγματα. Ο πρώτος που ίδρυσε και αποίκισε πόλη με παζάρι.

Ο επινοητής της ιερής φωτιάς. Ο πρώτος που ίδρυσε την πρώτη πόλη του κόσμου, το «Φορωνικό Άστυ», το σημερινό Άργος.

Ο πρώτος που θυσίασε στους θεούς, ο ιδρυτής της θρησκείας, του δικαίου και του πολιτισμού μεταξύ των ανθρώπων.

Όμως μέσα στις μνήμες των ανθρώπων παραμένει ασαφής, αν όχι άγνωστη η προσφορά του στο γένος των ανθρώπων.

Σύμφωνα με τον Ελλάνικο, ο Φορωνέας θεωρείται «ο πατήρ των θνητών ανθρώπων και ο πρώτος άνθρωπος». Ας πάμε να δούμε τον μύθο και να ξετυλίξουμε το κουβάρι.

Οι πληροφορίες που μας έχουν διασωθεί σχετικά με τον Φορωνέα προέρχονται από το Μυκηναϊκό Έπος "Φορωνίς" -το αρχαιότερο Ελληνικό Έπος- το οποίο δυστυχώς, δεν διεσώθει, παρά μόνο μέσω αφηγήσεων του Ακουσίλαου του Ελλάνικου και άλλων ιστορικών.

Ο Φορωνέας λοιπόν, ήταν ήρωας και ο γενάρχης των Πελασγών της Πελοποννήσου, και βασιλιάς του Άργους. Μητέρα του ήταν η Μελία νύμφη και πατέρας του ο ποτάμιος θεός Ίναχος.

Αδέρφια του υπήρξαν ο Αιγιαλέας και η Ιώ η οποία θεωρείται ως κόρη του Ίναχου, αλλά η καταγωγή της είναι αβέβαιη και η καλλιστέφανη Μυκήνη γυναίκα του Αρέστορα. Θεωρείται πως ο Φορωνέας δημιούργησε την πόλη του Άργους, το «Φορωνικό άστυ», το οποίο θεωρείται η πρώτη πόλη του κόσμου.

Ο Φορωνεύς που διαδέχτηκε τον πατέρα του Ίναχο, λέγεται πως η βασιλεία του συνέπεσε με τον μεγάλο κατακλυσμό του Ωγύγου:

«Πρώτος παρ’ Αθηναίοις μνημονεύεται Ώγυγος καθ’ όν Έλλησιν ο μέγας και παλαιός ιστορείται κατακλυσμός. Τούτο λέγεται συγχρονίσαι Φορωνεύς ο Ινάχου, Αργείων βασιλεύς». {Ευσέβιος Καισαρείας, Χρονικών Α.} Ο Ύγινος λέει για τον Φορωνέα ότι ήταν ο αρχαιότερος βασιλιάς του κόσμου.

Σύμφωνα με τον ίδιο συγγραφέα, οι άνθρωποι παλαιότερα μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες και ήταν διαιρεμένοι. Ο Φορωνέας ένωσε τις γλώσσες και μόνοιασε τους ανθρώπους.

Ο Παυσανίας στα "Κορινθιακά" λέει ότι ο Φορωνέας θεωρείτο ως ένας εκ των πρώτων Ελλήνων ο οποίος συγκέντρωσε τους ανθρώπους σε κοινότητες ενώ μέχρι τότε έκαναν ημιάγρια ζωή. Ο Παυσανίας διασώζει πληροφορίες από το αρχαιότερο έπος Φορωνίς, σύμφωνα με το οποίο ο Φορωνεύς μετά από αυτόν τον κατακλυσμό, (του Ωγύγου) ήταν ο πρώτος που συγκέντρωσε τους ανθρώπους σε έναν τόπο για να προστατεύσει το ανθρώπινο γένος και τους δίδαξε τον τρόπο του κοινωνικού βίου, ιδρύοντας έτσι την πρώτη πόλη:

 «Φορωνεύς δε ο Ινάχου τους ανθρώπους συνήγαγε πρώτον ες κοινόν, σποράδας τέως και εφ’ εαυτών εκάστοτε οικούντας ˙και το χωρίον ες ο πρώτον ηθροίσθησαν άστυ ωνομάσθη Φορωνικόν».
«Ο Φορωνεύς δε ο γιος του Ινάχου είναι εκείνος που πρώτος συγκέντρωσε τους ανθρώπους σε κοινότητες, ενώ πριν κατοικούσαν σκόρπιοι ο καθένας μόνος του στα δάση και στα βουνά. Και γι αυτό το μέρος που για πρώτη φορά μαζεύτηκαν ονομάσθηκε «Φορωνικόν» {Παυσανίου Κορινθιακά, XV,5}. 

Έτσι, προέκυψε η ανάγκη διακυβέρνησης και ο Δίας έδωσε τον πρώτο κανόνα (νόμο) στον Φορωνέα, επειδή ήταν ο πρώτος που έκανε προσφορές στην Ήρα, χτίζοντας ναό και κατασκευάζοντας όπλα προς τιμήν της.

Κάποτε κάλεσαν τον Φορωνέα ως κριτή στον ανταγωνισμό ανάμεσα στη θεά Ήρα και στον θεό Ποσειδώνα για την κυριαρχία στο Άργος. Μαζί με άλλους δύο κριτές, τον Αστερίωνα και τον Κηφισό, ο Φορωνέας ανακήρυξε πολιούχο του άστεως την Ήρα,ένωσε τον πληθυσμό της περιοχής και ίδρυσε την πόλη, την οποία ονόμασε Φορωνικόν. Επειδή εγκαθίδρυσε την λατρεία της θεάς Ήρας, ο Δίας τον αντάμειψε, δίνοντάς του την βασιλική εξουσία υπέρ όλων των ανθρώπων.
Λέγεται δὲ καὶ ὧδε λόγος: Φορωνέα ἐν τῇ γῇ ταύτῃ γενέσθαι πρῶτον, Ἴναχον δὲ οὐκ ἄνδρα ἀλλὰ τὸν ποταμὸν πατέρα εἶναι Φορωνεῖ: τοῦτον δὲ Ποσειδῶνι καὶ Ἥρᾳ δικάσαι περὶ τῆς χώρας, σὺν δὲ αὐτῷ Κηφισόν τε καὶ Ἀστερίωνα [καὶ τὸν Ἴναχον] ποταμόν: κρινάντων δὲ Ἥρας εἶναι τὴν γῆν, οὕτω σφίσιν ἀφανίσαι τὸ ὕδωρ Ποσειδῶνα. καὶ διὰ τοῦτο οὔτε Ἴναχος ὕδωρ οὔτε ἄλλος παρέχεται τῶν εἰρημένων ποταμῶν ὅτι μὴ ὕσαντος τοῦ θεοῦ: θέρους δὲ αὖά σφισίν ἐστι τὰ ῥεύματα πλὴν τῶν ἐν Λέρνῃ. Φορωνεὺς δὲ ὁ Ἰνάχου τοὺς ἀνθρώπους συνήγαγε πρῶτον ἐς κοινόν, σποράδας τέως καὶ ἐφ' ἑαυτῶν ἑκάστοτε οἰκοῦντας: καὶ τὸ χωρίον ἐς ὃ πρῶτον ἠθροίσθησαν ἄστυ ὠνομάσθη Φορωνικόν. {Ελλάδος περιήγησις / Κορινθιακά}.

Ο Κλήμης τον αναφέρει μαζί με τον Μέρωπα ως τον πρώτο ιδρυτή της θρησκείας, «είτε Φορωνεύς εκείνος ήν είτε Μέροψ είτε άλλος τις οί νεώς και βωμούς ανέστησαν θεοίς».

 Κατά την παράδοση, πρώτος αυτός ανακάλυψε το πυρ το οποίο έκαιγε διαρκώς στο ναό του Λυκίου Απόλλωνα, το «Φορωνέως πυρ».

Στον Φορωνέα αποδίδεται η προσφορά της φωτιάς στους ανθρώπους. Οι αρχαίοι Αργείοι θεωρούσαν τον Φορωνέα εφευρέτη της φωτιάς και όχι τον Προμηθέα, αλλά και ιδρυτή του δικαίου και του πολιτισμού μεταξύ των ανθρώπων. {Paus. II, 19, 5. Clemens Al. protr. p. 13, 11}.

Για χάρη των ανθρώπων ο Φορωνεύς μεταφέρει τη φωτιά από τον ουρανό με τη συναίνεση του Δία και διδάσκει τους ανθρώπους να την χρησιμοποιούν, κυρίως για να προσφέρουν θυσίες:

«Πιο πέρα από το ομοίωμα (του Βίτωνος) υπάρχει ένας τόπος όπου καίνε φωτιά, που τη λένε φωτιά του Φορωνέα, γιατί οι Αργείοι δεν παραδέχονται πως ο Προμηθεύς έδωσε στους ανθρώπους τη φωτιά, αλλά αποδίδουν την εύρεσή της στο Φορωνέα»{Παυσαν. Κορινθιακά, XIX, 5}.

Ο Φορωνεύς πήρε ως σύζυγό του την Κερδώ, (όπου ο τάφος της βρίσκονταν στην αγορά του Άργους) αν και οι εκδοχές θέλουν την Τηλεδίκη ή την Κίννα επίσης σύζυγοί του. (Παυσανίας «Περιγραφή της Ελλάδος 2.21.1» – Ψευδο Απολλόδωρος «Βιβλιοθήκη 2.1.1» – «Λυκόφρων 177»). Απέκτησε αρκετά παιδιά, ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγονται:

Η Νιόβη, ήταν η πρώτη θνητή που κοιμήθηκε με τον Δία και γέννησε τον Άργο και τον Πελασγό, εκ των οποίων ο πρώτος διαδέχθηκε τον Φορωνέα και ο δεύτερος βασίλευσε στην Αργολίδα και κατόπιν οι κάτοικοι της Πελοποννήσου ονομάσθηκαν Πελασγοί. Κατ’ άλλους ο Πελασγός υπήρξε βασιλέας του Άργους όταν οι Δαναΐδες προσέτρεξαν σε αυτόν για προστασία μετά την δολοφονία των Αιγυπτιάδων. (Παυσανίας «Περιγραφή της Ελλάδος 2.21», Apollod. II, 1, 1. Hygin. f 143. Paus. I, 39, Eustath. p. 385, 38.) Από τον γιο του Διός, τον Άργο, το«Φορωνικό Άστυ» ονομάστηκε «Άργος» αλλά και προς τιμήν του όλη η Πελοπόννησος από Απία μετονομάστηκε σε Άργος
ο Άπις, για χάρη του γιου του ονόμασε όλη την Γη της Πελοποννήσου «Απία»και τους κατοίκους της «Απιδόνες».
ο Αγήνορας ο Αργείος, που ανέβηκε στον θρόνο, αφού κατάφερε να νικήσει τους αδελφούς του Ίασο και Πελασγό, που είχαν μοιρασθεί τη χώρα μετά το θάνατο του πατέρα τους με τη βοήθεια του ιππικού του, «όθεν εν ταυτώ χρόνω ωνομάσθη το Άργος τριχώς `Ιασον, Πελασγικόν και ιππόβοτον» (Ευσταθ. Σχόλ.εις Ιλ., 385).
ο Κάριος ή Καρ(ας) βασιλέας των Μεγάρων ο οποίος ετάφη μεταξύ Μεγάρων και Κορίνθου. Προς τιμήν του η ακρόπολις των Μεγάρων ονομάσθηκε Καρία.
ο Ίασος, πατέρας της Ιώς, η οποία ήταν ιέρεια της Ήρας και κατόπιν ερωμένη του Δία. Κατά την εκδοχή που τον αναφέρει ως γιο του Τρίοπα, ο Ίασος μετά τον θάνατο του πατέρα του μοίρασε μαζί με τους αδελφούς του την Πελοπόννησο. Στον κλήρο του έπεσε το δυτικό τμήμα, ενώ το ανατολικό το πήρε ο Πελασγός. Ο τρίτος αδελφός, ο Αγήνορας, κληρονόμησε το ιππικό του πατέρα του, με το οποίο δεν άργησε να κατακτήσει τους κλήρους των δύο άλλων αδελφών του.
Χθονία και Κλήμενος Τα δύο αδέλφια ανέγειραν ναό προς τιμήν της Δήμητρας. (Παυσανίας «Περιγραφή της Ελλάδος 1.39.5»
Σπάρτων Θεωρείται πατέρας του Μυκηνέα ο οποίος σύμφωνα με ορισμένους έδωσε το όνομά του στις Μυκήνες, ενώ σύμφωνα με άλλους το όνομα προέκυψε από την Μυκήνη, κόρη του Ινάχου και αδελφή του Φορωνέα (Ελλάνικος ο Λέσβιος).
Εύρωψ Πατέρας του Ερμίονα ιδρυτή της πόλης Ερμιόνης πλησίον της Τροιζήνας. (Παυσανίας «Περιγραφή της Ελλάδος 2.34.4»)
Λύρκος Στάλθηκε από τον Ίναχο να βρεί την Ιώ την οποία είχαν απαγάγει ληστές. Αφού προσπάθησε μάταια να την βρει και φοβούμενος να επιστρέψει άπραγος, πήγε στην στην Καρία όπου παντρεύτηκε την Ειληβία κόρη του βασιλέα Αιγιαλού. (Παρθένιος «Περί Ερωτικών Παθημάτων 1»)

Ο τάφος του Φορωνέα λέγεται πως βρίσκεται δίπλα στον θρόνο του Δαναού στον ναό του Λυκίου Απόλλωνος και έκαιγε προς τιμή του ένα αιώνιο πυρ. ( Paus II, 15, 5. 19, 5. 20, 3). Την φωτιά αυτή διατηρούσαν οι Αργείοι άσβεστη και την ονόμαζαν Φορωνικόν πυρ, «εναγίζουσι δε και ες ημάς έτι τω Φορωνεί» (Παυσανίου Κορινθιακά, XX, 2, εκδ. Ζαχαρόπουλου, μετ. Γιάννη Κορδάτου) διότι πίστευαν ότι αυτός ανακάλυψε την φωτιά και όχι ο Προμηθέας όπως πιστεύεται από τους περισσότερους. (Υγίνος «Ἱστορίες» 145-).

Πως όμως μπορεί να ετυμολογηθεί το όνομα του; Μια πιθανή ετυμολογία θέλει το όνομα Φορωνεύς να σημαίνει αυτός που φέρει τον νου, "ο φέρων τον νου". Μια άλλη πιθανή εκδοχή της προέλευσης του ονόματός του είναι πως σημαίνει "ο φορέας τιμήματος", εννοώντας ίσως δύο πράγματα: αυτός ο οποίος φέρει το τίμημα, την τιμή, να συνενώσει τους ανθρώπους σε μία πόλη με όλα όσα περικλείει αυτή (πολιτισμό, θρησκεία κλπ), όσο και ότι αυτός είναι που επινοεί την ανταλλαγή μεταξύ των ανθρώπων, την αγορά, το εμπόριο, οπότε μπορεί να ετυμολογηθεί ως και αυτός που έφερε την τιμή, το κόστος στις αγορές της πιο αρχαίας πόλης του κόσμου.

Αυτό υπερισχύεται και με το όνομα της γυναίκας του Κερδώ, η οποία όπως προαναφέρθηκε ο τάφος της βρίσκονταν στην αγορά του Άργους, στο χώρο όπου γινόντουσαν όλες οι συναλλαγές.

Το όνομα της Κερδούς πέρα του ότι σημαίνει ολοφάνερα το κέρδος, ωστόσο ο Ρ. Γκρέιβς το ετυμολογεί και ως τέχνη-ίσως γιατί στην αγορά συγκεντρώνονται όλοι οι τεχνίτες- και υποστηρίζει πως υπήρξε μία από τις προσωνυμίες της θεάς Δήμητρας. Ισχυρίζεται πως αυτή είναι που φέρνει την λατρεία της Ήρας στο Άργος, όμως, το ποια ακριβώς υπήρξε η Κερδώ στην μυθιστορίας μας, είναι μια άλλη ιστορία (πολύ μεγάλη), που θα την πούμε όμως μια άλλη φορά.

Η μητέρα του είναι η Μελία, νύμφη της Μελιάς και είναι γνωστό πως αυτό το δέντρο "τραβάει τους κεραυνούς" και σαν μια πρώτη πηγή φωτιάς για τον πρωτόγονο άνθρωπο, γνωρίζουμε πως υπήρξαν τα χτυπημένα από τους κεραυνούς δέντρα.

Ο δε Υγίνος παραδίδει το όνομα της μητέρας του Μελία και ως Αργεία, που σαφώς και ερμηνεύεται "αυτή που προέρχεται από το Άργος", -μόνο που τότε ακόμα δεν είχε ονομαστεί έτσι η πόλη- οπότε η πιο σίγουρη ερμηνεία είναι η "εκθαμβωτική, η λευκή", η φωτισμένη από τον κεραυνό. Επίσης το όνομα Φορωνεύς φαίνεται να υπήρξε προσωνυμία του θεού Κρόνου.

Η μοιρασιά του βασιλείου του στους τρεις γιους του, τον Πελασγό, Ίασο και Αγήνορα, θέλει ο μύθος να γίνεται από τον ίδιο εν ζωή και όχι από τον γιο του Ίασο, θυμίζει την μοιρασιά του βασιλείου του Κρόνου ανάμεσα στον Δία τον Ποσειδώνα και τον Άδη.

Επιστρέφοντας στον Φορωνέα και την πιθανή ετυμολόγηση του ονόματος του, ο συγγραφέας επίσης μας λέει πως ουσιαστικά στα βάθη των χρόνων και της μυθιστορίας παραμένει στις μνήμες των ανθρώπων ως το πνεύμα της Άνοιξης, την "αρχή του έτους"-σύμφωνα με μη επιβεβαιωμένης προέλευσης δοξασίες-, όπου κατά την διάρκεια του τελούνταν και η εορτή της Ανοιξιάτικης φωτιάς. Ο Φορωνέας είναι ο Fεαρινεύς, ο Άνοιξη-θεός που προς τιμήν του οποίου ετελούντο ενιαύσιες θυσίες στον λόφο Κρόνιο της Ολυμπίας κατά την εαρινή ισημερία.

Ξεκινώντας από το γράμμα F το όνομά του, μας το δίδει ως Fεαρινός, γραμμένομε το δίγαμμα Ϝ, το οποίο ήταν το έκτο γράμμα σε πρώιμες μορφές του ελληνικού αλφαβήτου. Το δίγαμμα, καθώς είχε διατηρηθεί στη μορφή του ελληνικού αλφαβήτου που χρησιμοποιήθηκε στην Κάτω Ιταλία, διατηρήθηκε και στο λατινικό που προέκυψε από αυτό, ως F f στην αντίστοιχη θέση (6ο) με το αρχαίο ελληνικό αλφάβητο. Συνεχίζοντας την έρευνα βρίσκουμε πως μετά ακριβώς από το δίγαμμα F υπάρχει η λέξη "έαρ", άνοιξη δηλαδή, όμως καθώς προχωράμε λίγο, βλέπουμε πως η λέξη έαρ έχει μεταφερθεί στην Αγγλική ως "earn" που σημαίνει Κερδίζω (Κερδώ).

Σαφώς υπάρχει αλληλεπίδραση στις έννοιες. Όλοι ξέρουμε πόσο ζωή και κέρδος φέρνει η Άνοιξη στον ανθρώπινο βίο! Πόσο ο ερχομός της Κόρης στην Μάνα Δήμητρα-Κερδώ αναγεννά την φύση! Πόσο ζωή κερδίζουν οι άνθρωποι όταν συνενώνονται κάτω από ίδιες έννοιες, τις έννοιες του δικαίου, του πολιτισμού, του εναγίζειν στην άσβεστη φλόγα της Εστίας. 

Το «Φορωνέως πυρ» ίσως να είναι όλα τα παραπάνω, ίσως να είναι ακόμα περισσότερα. Το έναυσμα, το πυρ για να συνεχίσει η ζωή όταν όλα είχαν απολεσθεί από τον κατακλυσμό του Ωγύγου φαίνεται να το έδωσε ένας φωτισμένος νους, ένας προμηθέας.

Ο Φορωνέας φαίνεται να αναγέννησε ξανά τον άνθρωπο.
Να έδωσε τιμές σε έννοιες που κινδύνευσαν να χαθούν.
Να συνέδεσε ξανά τον άνθρωπο με τους συνανθρώπους του αλλά και με τους θεούς, δείχνοντας του τον τρόπο να συνζεί, να πολιτεύεται, να κερδίζει, να τεχνάζεται, να κρατά άσβεστη την φλόγα της ζωής και της αναζήτησης της αλήθειας.