Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο παράξενα λογικά προβλήματα της θρησκευτικής σκέψης. Όταν συμβαίνει κάτι καλό, ακούς ότι «ο Θεός το θέλησε». Όταν συμβαίνει κάτι τραγικό, ξαφνικά εμφανίζεται ο Σατανάς, η ελεύθερη βούληση, η ανθρώπινη αμαρτία, η δοκιμασία, το μυστήριο του Θεού και οτιδήποτε άλλο μπορεί να διασώσει την αρχική υπόθεση.
Αλλά ας κάνουμε κάτι πολύ απλό. Ας πάρουμε στα σοβαρά αυτό που λέει ο ίδιος ο πιστός.
Αν όλα είναι μέρος του σχεδίου του Θεού, τότε ο Σατανάς δεν μπορεί να είναι ένας ανεξέλεγκτος αντίπαλος που χαλάει το σχέδιο του Θεού. Αν μπορεί να το χαλάσει, τότε ο Θεός δεν έχει τον απόλυτο έλεγχο. Αν δεν μπορεί να το χαλάσει, τότε όσα κάνει ο Σατανάς συμβαίνουν μέσα σε ένα σχέδιο που ο Θεός επιτρέπει ή ανέχεται.
Και τότε προκύπτει το επόμενο ερώτημα.
Γιατί ένας παντοδύναμος και πανάγαθος Θεός σχεδιάζει ή επιτρέπει ένα σύστημα μέσα στο οποίο παιδιά γεννιούνται με ανίατες ασθένειες, άνθρωποι βασανίζονται, άνθρωποι πεθαίνουν από πείνα, φυσικές καταστροφές σκοτώνουν αδιάκριτα και εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν χωρίς να έχουν κάνει τίποτα για να το αξίζουν;
Και εδώ συνήθως έρχεται η γνωστή απάντηση.
«Ο Θεός έχει τους λόγους του».
Αυτό όμως δεν είναι εξήγηση. Είναι παραίτηση από την εξήγηση.
Αν οποιοδήποτε γεγονός μπορεί να εξηγηθεί εκ των υστέρων ως «μέρος του σχεδίου του Θεού», τότε η θεωρία γίνεται πρακτικά μη ελέγξιμη. Αν γίνει κάτι καλό, ήταν ο Θεός. Αν γίνει κάτι κακό, ήταν ο Σατανάς. Αν ο άνθρωπος σωθεί, ήταν θαύμα. Αν πεθάνει, «ήταν η ώρα του». Αν προσευχηθεί και γίνει καλά, αποδεικνύεται η δύναμη της προσευχής. Αν προσευχηθεί και πεθάνει, «ο Θεός είχε άλλο σχέδιο».
Με άλλα λόγια, η υπόθεση δεν χάνει ποτέ.
Και μια υπόθεση που δεν μπορεί ποτέ να διαψευστεί κινδυνεύει να γίνει περισσότερο μηχανισμός ερμηνείας παρά πραγματική εξήγηση.
Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι η ελεύθερη βούληση.
Αν μου πεις ότι ο άνθρωπος έχει ελεύθερη βούληση και γι' αυτό κάνει το κακό, τότε αυτό μπορεί να εξηγήσει ένα μέρος της ανθρώπινης βίας. Δεν εξηγεί όμως γιατί υπάρχει καρκίνος σε βρέφη, σεισμοί, τσουνάμι, γενετικές ασθένειες και αμέτρητες μορφές φυσικού πόνου που δεν προκαλούνται από κάποια ανθρώπινη επιλογή.
Αν μου πεις ότι και αυτά είναι αποτέλεσμα της πτώσης και της αμαρτίας, τότε μεταφέρεις την ευθύνη σε έναν μυθολογικό μηχανισμό και πάλι δεν έχεις εξηγήσει γιατί ένας παντοδύναμος και πανάγαθος Θεός επέλεξε να λειτουργεί έτσι ο κόσμος.
Και αν μου πεις ότι ο Θεός απλώς επιτρέπει το κακό επειδή σέβεται την ελευθερία μας, τότε πρέπει να εξηγήσεις γιατί η ίδια ελευθερία δεν εμποδίζει τον Θεό να κάνει θαύματα σε άλλες περιπτώσεις.
Γιατί ένας Θεός μπορεί να σταματήσει έναν άνθρωπο από το να πεθάνει υποτίθεται θαυματουργικά, αλλά δεν μπορεί ή δεν θέλει να σταματήσει ένα παιδί από το να πεθάνει από μια ασθένεια;
Δεν είναι πρόβλημα το ότι δεν έχω όλες τις απαντήσεις.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι κάποιος ισχυρίζεται πως έχει την απάντηση και όταν του ζητάς να την αποδείξει, καταλήγει στο «πίστευε και μη ερεύνα».
Εγώ προτιμώ να πω «δεν γνωρίζω» από το να εφεύρω μια υπερφυσική απάντηση για να κλείσω μια δύσκολη ερώτηση.
Γιατί υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «δεν ξέρω γιατί συνέβη» και στο «ξέρω ότι το έκανε ο Θεός».
Το πρώτο είναι πνευματική ειλικρίνεια.
Το δεύτερο είναι ισχυρισμός που χρειάζεται τεκμήρια.
Και κάπου εδώ ο Σατανάς γίνεται ο τέλειος υπάλληλος του θρησκευτικού συστήματος. Όταν χρειάζεται να εξηγηθεί το κακό, υπάρχει. Όταν χρειάζεται να προστατευθεί η παντοδυναμία του Θεού, ο Σατανάς γίνεται υπεύθυνος. Και όταν χρειάζεται να προστατευθεί η αγαθότητα του Θεού, ξαναθυμόμαστε ότι «όλα γίνονται για κάποιο λόγο».
Έτσι όμως δεν λύνεις την αντίφαση.
Απλώς τη μεταφέρεις από τη μία τσέπη στην άλλη.
Και ίσως αυτό είναι το πιο παράξενο πράγμα από όλα.
Όταν κάτι καλό συμβαίνει, ο Θεός παίρνει τα εύσημα.
Όταν κάτι κακό συμβαίνει, ο Σατανάς παίρνει την ευθύνη.
Και όταν κανένας από τους δύο δεν εξηγεί επαρκώς τι συνέβη, ο άνθρωπος καλείται απλώς να έχει πίστη.
Εγώ όμως δεν θεωρώ την πίστη υποκατάστατο της απόδειξης.
Και δεν θεωρώ ότι το «είναι μυστήριο του Θεού» αποτελεί απάντηση.
Είναι απλώς ένας πολύ κομψός τρόπος να πεις «δεν μπορώ να το εξηγήσω, αλλά δεν θέλω και να αμφισβητήσω την υπόθεσή μου».
Κι αυτό δεν είναι λογική.
Είναι η λογική που σταματά ακριβώς εκεί που αρχίζουν οι δύσκολες ερωτήσεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου