Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2020

ΕΚΕΙ ΟΠΟΥ “ΑΝΘΕΙ” ΦΑΙΔΡΑ ΑΜΥΓΔΑΛΕΑ

Ο γράφων, ξεκίνησε να συγγράφει αυτό το άρθρο στα τέλη του Αυγούστου, όταν πλέον ο πρώτος γύρος των εξαλλοτήτων της ιουδαιόφρονος Εκκλησίας κατά του, επίσης και εξίσου ιουδαιόφρονος, Νεοελληνικού Κράτους, είχε ημιολοκληρωθεί, σε παραλληλία βεβαίως προς την επίσης ημιολοκλήρωση της αποδασώσεως της χώρας μας, για εφέτος τουλάχιστον, από την εμπρηστική παραφροσύνη και μεθοδικότητα, της οποίας η “αγαθοεργός” αποτελεσματικότητα για το 2020 υπήρξε εξαπλάσια (!) του προηγουμένου έτους. Πάντως αυτό που ενθυμούμαι, είναι μία επιστολή του Κου Χριστόδουλου προς τον Υπουργό Παιδείας και Θρησκεύματος, στην οποία διεκήρυσσε το αλαζονικό αλλά και γελοίο ότι αντί του μαθήματος των Θρησκευτικών έπρεπε να εξαιρεθούν από τις μαθητικές εξετάσεις η... Φυσική και τα... Αρχαία Ελληνικά (...).

Αυτό το καλοκαίρι, ο έμφρων άνθρωπος είδε εξαιρετικώς εφιαλτικά πράγματα και γεγονότα (όπως λ.χ. την κακοποίηση πυροσβεστών από τους κατοίκους χωρίου της Θεσσαλίας επειδή θεωρούσαν ότι οι ξυλοκοπηθέντες... δεν έσβηναν σωστά την φωτιά), κυρίως εφιαλτικά στο επίπεδο της ανθρωπίνης λογικής φύσεως και εκφράσεως, της διαλεκτικής δυνατότητος αλλά και νοημοσύνης καθεαυτής. Αυτό που ουσιαστικώς εφάνη μέσα από μία σειρά παραλόγων γεγονότων, ήταν περισσότερο μία επιβεβαίωση της πολύ βασικής αρχής ότι οι άνθρωποι που στερούνται Παιδείας, και άρα δυνατότητος για ανάλυση και εντοπισμό αιτίων, ή για αναγνώριση ιεραρχήσεων που οφείλουν να σεβασθούν, ή για αντικειμενική αντίληψη μέσω της εκλογικεύσεως, πάντοτε διαπράττουν ακρότητες και κινούνται ατάκτως προς τον παραλογισμό. Κάποιος, άλλωστε, μπορεί να ισχυρισθεί ότι “ξέρει τι κάνει”, μόνον όταν έχει την δυνατότητα να καταλαβαίνει τους λόγους των πράξεών του και να προβλέπει μάλιστα και τα αποτελέσματα αυτών, δύο προϋποθέσεις εντελώς ανύπαρκτες για αυτόν που στερείται Παιδείας.

Ο γράφων, προ πολλού βεβαίως, κυρίως μέσα από τα γραπτά των Στωϊκών, εγνώριζε την πιο πάνω αρχή περί του απαιδεύτου ανθρώπου, σε σημείο που να μπορεί να κατανοεί ευκόλως και με μακροθυμία το γιατί οι παράλογοι πράττουν τα παράλογα, όπως και εγνώριζε, μέσα από την προσωπική εμπειρία, το ότι αποτελεί απέραντο σφάλμα η υπεραγαθή πεποίθηση πως η λογική επιχειρηματολογία είναι τάχα όργανο πειθούς για τους πάντες, ή πως όταν κάποιος στριμώχνεται στη γωνία από τεκμηριώσεις και επιχειρήματα, που του σαρώνουν την μέχρι τότε θέση του, οφείλει να παραδεχθεί ότι επίστευε λάθος πράγματα (αντιθέτως, τότε είναι που επιτίθεται...). Δεν μπορούσε ωστόσο, επ ουδενί, να φαντασθεί, ότι περισσότερο από έναν αιώνα μετά από την εκστόμισή της, θα εφάνταζε τόσο ξεπερασμένη και χιλιοδιαψευσθείσα η υπεραισιόδοξη διακήρυξη του Εμμανουήλ Ροϊδου (“Θρησκευτικοϊστορικαί Μελέται”, 1868) ότι τάχα “οι χαρμόσυνοι ούτοι ήχοι (του ξεπεράσματος της θεοκρατίας και του Μεσαίωνος) αγγέλουσιν ότι ο άνθρωπος, ιαθείς τέλος πάντων της φοβεράς νόσου του Μεσαίωνος, της υπερφυσικής μονομανίας, έπαυσε θεωρών την φύσιν ως σατανικήν, εαυτόν ως διαστραμμένον, την απόλαυσιν αμαρτίαν και τα ορέξεις του ως δαίμονας ακαθάρτους... Ο σήμερον άνθρωπος κατ’ουδέν, πλην του ονόματος, διαφέρει του πάλαι Έλληνος. Καθώς εκείνος, στρέφει ερωτευμένο προς την φύσιν βλέμμα, περιέργως τους νόμους αυτής ανερευνών και εκ της μελέτης ταύτης αρυόμενος τέχνας και επιστήμας... Αν φιλόσοφος τις αρχαίος, ο Επίκουρος ή ο Αριστοτέλης, ανίσταντο σήμερον εκ νεκρών, ήθελεν ευρεθεί εν μέσω κύκλου συμπαθούς.. συμμεριζομένου τα αισθήματα και τας ιδέας του...”

Έναν ολόκληρον αιώνα, και βάλε, από την εποχή που έζησε και έπραξε ο Ροϊδης, η Λογική, η Συγκρότηση και η Ακριβολογία, αυτές οι τρείς βασικές συνιστώσες του πραγματικού Ελληνικού στοιχείου, όπως αυτό κατετέθη στην αιωνιότητα από τους επίσης πραγματικούς Έλληνες προγόνους μας, δεν βρίσκονται, δυστυχώς, “εν μέσω κύκλου συμπαθούς”, αλλ’ αντιθέτως σε θέση ανεπιθυμήτου, όπως ο προαναφερθείς συγγραφέας περιέγραφε, αμέσως πιο κάτω στο αυτό κείμενό του, να συμβαίνει, υποτίθεται, με την αθλιότητα, αγροικία, αρνησιζωϊα και παραλογισμό των μεσαιωνιστών: “...ούτε εις τας ερήμους της Θηβαϊδος ή τα σπήλαια της σκήτης ήθελεν εύρει οπαδούς” . Διαφορετικά δεν εξηγείται, ή τουλάχιστον ο γράφων δεν... τυγχάνει επαρκώς ευφυής ώστε να εξηγήσει ικανοποιητικώς, το πώς γίνεται να ακούμε και να διαβάζουμε αλλεπάλληλα ψευδή, ανιστόρητα και γελοία πράγματα σε ραδιόφωνα, τηλεοράσεις και εφημερίδες, όπως λ.χ. ότι Ελληνισμός ίσον Ορθοδοξία και κανείς να μην τολμά να ερωτήσει τους πάμπολλους απατεώνες το, πολύ απλό, σε ποία τελοσπάντων ιστορική στιγμή έγινε η σύγκλιση (αφού αξιωματικώς ΚΑΘΕ ταύτιση προϋποθέτει μία προηγούμενη σύγκλιση), ή το γιατί από 10 εκατομμύρια Έλληνες δεν ευρέθη ουδείς έχων πρόσβαση (διότι οι λοιποί ελάχιστοι την στερούμεθα σκανδαλωδώς) επώνυμος ή “επώνυμος” διανοούμενος, πανεπιστημιακός, δημοσιογράφος, συγγραφέας, να ασκήσει καθολική κριτική επί της ΟΥΣΙΑΣ του Χριστιανισμού, ή της συγκεκριμένης αιρέσεώς του, δηλαδή της λεγομένης Ορθοδοξίας.

Οι άνθρωποι γεννώνται μόνον ως ποιότητες, με βάσει κληρονομικές καταγραφές, ή ψυχικές αν θέλετε όσοι δεν φοβάστε την υλοζωϊκή διατύπωση των Ελλήνων προγόνων μας. Στα υπόλοιπά τους διαμορφώνονται. Αποκτούν δηλαδή σταθερό σχήμα ως υπάρξεις (μορφώνονται) μέσα από γνώσεις, πληροφορίες, εμπειρίες, μεθόδους αντιλήψεως, οπτικές, κοντολογής μέσα από αυτό που οι πρόγονοι ώρισαν, πολύ εμπνευσμένα, με την λέξη Παιδεία. Συνεπώς, κάθε ανθρώπινη πραγματικότητα, εξαρτάται, μερικώς, από την ποιότητα των μελών της, αλλά και, κυρίως, από την Παιδεία αυτών των μελών, η οποία δεν γεννά αλλά ενεργοποιεί τις διάφορες ικανότητες του ανθρώπου που η απαιδευσία αφήνει εν υπνώσει, όπως λ.χ. την σωφροσύνη, δηλαδή την λογική και φυσική μας ικανότητα να εκφραζόμεθα και να ενεργούμε ευστόχως, δηλαδή σε διαρκή κατάδειξη της λογικότητός μας. Τα παραπάνω, μας βοηθούν πολύ στο να ερμηνεύσουμε και να κατανοήσουμε τα της καθημερινής πραγματικότητος του τόπου μας, ή, μάλλον, το γιατί συμβαίνει το αίσχος των αισχών (τουλάχιστον κατ’εμέ, επιτρέψτε μου...) στην χώρα που κάποτε ελατρεύθησαν, ανάμεσα σε μύρια άλλα, η Λογική, το ελεύθερο Πνεύμα, το Αληθές (με αντικειμενικό και σαφή ορισμό μάλιστα, ως απόλυτη συμφωνία της γνώσεως με την αντικειμενική πραγματικότητα, ως αποκάλυψη του λανθάνοντος και προβολή του πραγματικού) και το Φώς, σήμερα να κυριαρχούν ο παραληρηματικός λόγος και τρόπος, η δεισιδαιμονία, το Ψέμμα και ο σκοταδισμός. Το αίσχος των αισχών, το πιό ιστορικό, επιφανές και καλλιεργημένο Έθνος που ανέδειξε ποτέ η πολύμορφη Εθνόσφαιρα του πλανήτη Γή, σήμερα να είναι καταβυθισμένο στην ανιστορικότητα, την απαξίωση και την απαιδευσία.

Η, για πολύ συγκεκριμένους λόγους, έλλειψη Παιδείας των Νεοελλήνων είναι λοιπόν αυτή που μετατρέπει ένα αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό σε, κατά πλειοψηφία, συρφετό μηδενιστών, τομαριστών και μικροαπατεώνων, “κοπίδων αγέλη” όπως θα τό έλεγε ο Ηράκλειτος (“κόπις”, δηλ. απατεών, από το ρήμα κοπίζω), άριστους πελάτες των ψυχιάτρων, των παπάδων, των σκυλοδιασκεδαστών και των ναρκοεμπόρων, μονάδες ιδανικών για τον κάθε οχλεγέρτη πληθών, τελείους ακροατές και καταναλωτές του κάθε ατελεστάτου και χονδροειδούς ψέμματος, χρηματολάγνους, φυγόπονους, κόλακες, φθονερούς, χαοτικούς, πιθηκιστές αποσυνθετικών ηθών και συμπεριφορών που υποτίθεται ότι τάχα καταγγέλουν τουλάχιστον οι μισοί των βοσκών τους.

Ένα Έθνος που μισεί τον ίδιο του τον εθνικό εαυτό και αναζητά την εθνική του ταυτότητα αλλού, κατά τραγική ειρωνεία της τύχης στο πρόσωπο των απολύτων και ασπόνδων εχθρών του, έρχεται να πρωτεύσει σε κάθε τι το αρνητικό (αναλφαβητισμό, διαφθορά, κατανάλωση αλκοόλ, ναρκωτικών, ψυχοφαρμάκων..., με μόνη εξαίρεση το ποσοστό αυτοκτονιών, λόγω ρηχότητος και ανοησίας ωστόσο και όχι καταφάσεως της ζωής) και να απέχει σκανδαλωδώς από ό, τι θετικό υπάρχει στις κοινωνίες της υπολοίπου Ευρώπης, έρχεται τάχα να ουρλιάξει αγεληδόν σε λαοσυνάξεις και οχλοκρατικές εκδηλώσεις για την... “απειλούμενη” εθνική του ταυτότητα, την οποία, πέραν του ότι είναι ψευδής και κάλπικη, αυτό το ίδιο την ξεπουλά με την πρώτη ευκαιρία και με το ελάχιστο των αντιτίμων. Αυτή όμως η αθλιότης είναι που καλεί, τα ελάχιστα μέλη αυτού του Έθνους που αρνούνται να παραδοθούν στη χαύνωση της συμμετοχής στα “θέσμια των πολλών”, να θέσουν κάποια τολμηρά ερωτήματα και να αρθρώσουν απαντήσεις απέναντι σε ένα άθλιο τέλος που καλούνται να μοιρασθούν μαζί με τους “πολλούς” που σείουν, πότε χαρωποί και πότε οργίλοι, τα λάβαρα της αμορφωσιάς, του αν(θ)ελληνισμού, της ιδιωτεύσεως, της παθητικότητος, της πνευματικής κλειστότητος -που περιέργως συνοδοιπορεί με μία απίθανη άμβυλνση κάθε ηθικού και συνειδησιακού φραγμού-, λάβαρα που μπορούν να ενσωματωθούν στο ένα που τα εμπεριέχει, το πανταχού παρόν στις ζοφερές ημέρες μας κίτρινο με τον μαύρο Καππαδόκη δικέφαλο και το στέμμα της μεσαιωνικής αυταρχίας, το λάβαρο της χυδαίας, δεσποτικής και πορνικής Ανατολής.

Ο τόπος μας, ο ίδιος ευλογημένος τόπος που επάνω του εβάδισαν κάποτε οι θερμοπυλομάχοι και οι φιλόσοφοι, είχε την εξαιρετική ατυχία για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, να μην έχει γευθεί ακόμη, το πνευματικό δώρο του Διαφωτισμού και της επανανακαλύψεως της γνώσεως και του ανθρωπίνου στοχασμού. Ενώ η Καθολική Εκκλησία ουσιαστικώς αυτοκατήργησε τον ίδιο τον χριστιανικό εαυτό της, για να επιβιώσει, όπως αναλόγως έπραξε με τις υποκριτικές αιτήσεις συγνώμης για τα τρισεκατομμύρια θύματα της θεοκρατικής ασυδοσίας των περασμένων αιώνων, αναγνωρίσασα ήδη από το 1998 (με την εγκύκλιό της τής 16ης Οκτωβρίου 1998) ότι εκτός από την πίστη και το συναίσθημα, υπάρχει και η οδός της λογικής και της ανθρωπίνης διανοίας, η οδός των εθνικών Ελλήνων δηλαδή, για την κατανόηση των θεϊκών Αληθειών, η Ορθόδοξη Εκκλησία που εξουσιάζει τον Νεοελληνισμό, επιμένει αντιθέτως σε αντιλήψεις, θέσεις, δόγματα και συμπεριφορές απολύτως εχθρικές προς κάθε ανθρώπινη πνευματική αυτενέργεια και ανοικτά περιφρονεί την Ελληνική Βιοαντίληψη και Φιλοσοφία, τις οποίες μάλιστα οι υπάλληλοί της και ιερείς της δεν χάνουν ευκαιρία να καθυβρίσουν ως “ειδωλολατρία”.

Μιά και ο λόγος όμως έφερε την λέξη την... “κακή”, θα ήθελα εδώ να ανοίξω μία σύντομη παρένθεση, για να τονίσω ότι, παρόλο που οι πολυπρόσωποι εχθροί των Ελλήνων χρησιμοποιούν απαξιωτικώς τον όρο “ειδωλολατρία” για να υποδηλώσουν ειδωλοΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ, εμείς οι Έλληνες ήμασταν και θα παραμένουμε πάντα, κατά μίμηση μάλιστα των Θεών μας, λάτρεις της ΜΟΡΦΗΣ, μορφοπλάστες και μορφοποιητές, για αυτό και απεγείωσαν οι πρόγονοι (και θα απογειώνουμε πάντα εμείς οι απόγονοι) την απεικόνιση της ΜΟΡΦΗΣ στις εσχατιές της ανθρωπίνης δυνατότητος. Από την άλλη, οι όποιοι “απέναντι”, φθονούν (και θα φθονούν πάντα) τη ΜΟΡΦΗ και ποιούν τα μύρια όσα για την ακύρωση εκφράσεως του συγκεκριμένου, του σταθερού και του ευ-μόρφου. Έχοντας υποσχεθεί ωστόσο πιο πάνω η παρούσα παρένθεση να είναι σύντομη, δεν θα επεκταθώ άλλο στον επίμονο πόλεμο κατά της ΜΟΡΦΗΣ που γίνεται από τους εχθρούς του αληθώς Ελληνικού στοιχείου, επιφυλασσόμενος να ασχοληθώ διεξοδικώς στο άμεσο μέλλον. Θα κλείσω όμως την παρένθεση αυτή, με την επισήμανση στον αναγνώστη ότι ήδη η πόλις των Αθηνών, όπως και οι άλλες Ελληνικές πόλεις, πέραν της παλαιστινοποιήσεως του τοπίου που επιχειρείται με την αντικατάσταση όλου σχεδόν του αστικού πρασίνου από... φοινικόδενδρα, έχει αρχίσει να κατακυριεύεται από εξαμβλώματα της λεγομένης “αφηρημένης” σχολής (με αποθέωση της κακογουστιάς τα “αγάλματα” στην Πλατεία Δημαρχείου, στην Πλατεία Καραϊσκάκη, αλλά και τον... “καρώ” στριφογυριστό Οβελίσκο στη Νέα Φιλαδέλφεια επί της εθνικής οδού Αθηνών-Λαμίας ή τον απερίγραπτο “Προμηθέα” που μολύνει αισθητικώς τον χώρο των Δελφών). Τέλος της παρενθέσεως.

Στις παράλογες και χυδαίες ημέρες που προσφάτως εζήσαμε, ημέρες που παρετάχθησαν δίπλα στους πνευματικούς απογόνους του Γενναδίου ακόμη και οι γνωστοί “Ελληναράδες”, οι οποίοι -εν διατεταγμένη υπηρεσία- γελοιοποιούν παντοιοτρόπως την προοπτική της παλινορθώσεως του πραγματικού Ελληνισμού πωλώντας χονδρικώς από απίθανες... διαστημικές και... συνωμοσιολογικές διαστρεβλώσεις της Παραδόσεώς μας έως γραφικότητα και ανοικτό ναζισμό, ακούσαμε ακόμη και να γίνεται λόγος για... φωταδιστές (οι οποίοι μάλιστα αποτελούν τις... δυνάμεις του Κακού !!). Έως εκεί έχει φθάσει λοιπόν η επικινδυνότητα των αντιπροσώπων του σκοτεινού Βυζαντίου, εκείνου του πολιτισμικού λεκέ πάνω στον χρονοχάρτη του Ανθρωπίνου Πολιτισμού που ανέδειξε την ρινοτομία, τον εξοφθαλμισμό, την διαπόμπευση, την ραδιουργία, την προδοσία, την ομφαλοσκόπιση, την μαύρη μαγεία, και την παράδοση των βιβλίων στις φλόγες, ως εξαίσιες τάχα επιτεύξεις, με πρώτη και κύρια την γενοκτονία και εθνοκτονία κατά των Ελλήνων προγόνων μας. Έως εκεί έχει φθάσει, αλλά τίποτε δεν εγγυάται ότι θα σταματήσει εκεί. Το έργο της αναχαιτίσεως, αντιθέτως, καλούμεθα κάπου να αναλάβουμε εμείς, οι τα Ελληνικά νομιζόμενα και θέσφατα τιμώντες, οι την των Ελλήνων Παιδεία φέροντες και γνωρίζοντες το Μενάνδρειο “ΤΟ ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ ΕΣΤΙΝ, ΑΝ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΙΔΗΙΣ ΤΑ ΣΑΥΤΟΥ ΚΑΙ ΤΙ ΣΟΙ ΠΟΙΗΤΕΟΝ” (“η αυτογνωσία είναι να γνωρίζεις τα δεδομένα σου αλλά και το τι πρέπει να πράξεις”), στο όνομα μάλιστα του εξανθρωπισμού και της επαναλάμψεως των βασικών αρχών εκείνου που ενσαρκώνουμε. Στο όνομα της Λογικής και του ανθρωπίνου Πνεύματος.

Όπλο μας είναι η Παιδεία και μόνον αυτή. Η Παιδεία την οποία ο Ιουλιανός ορθώς αποκαλούσε “δώρο των Θεών στους ανθρώπους”. Και το γράφω αυτό με πλήρη επίγνωση ότι ίσως δυσαρεστήσω κάποιους φίλους και συν-Έλληνες οι οποίοι επιμένουν, για ακατανόητο σε εμένα τουλάχιστον λόγο, να επιχειρούν την προσέγγιση με την Πατρώα Παράδοση μόνον συναισθηματικώς, υποκειμενικώς και παρορμητικώς. Με φυσικό αποτέλεσμα την υψηλή πιθανότητα παρεξηγήσεως, και πολλές φορές απαρνήσεως, εκείνου που, τάχα, αρχικώς αναζητούσαν. Η Οπτική είναι αυτή που επεξεργάζεται επιτυχώς τις πληροφορίες που συναθροίζονται στον εγκέφαλό μας και δημιουργεί, εν συνεχεία, την Αντίληψη και την Πεποίθηση. Και αυτή ο Οπτική, εκείνο δηλαδή που χρόνια τώρα αποκαλώ “το να κατορθώσουμε να δούμε μέσα από αρχαία μάτια”, έρχεται όχι δια της... επιφοιτήσεως -τότε θα ήμασταν οπαδοί της θαυματομανούς Ανατολής-, αλλά μέσα από την επίμονη μελέτη της προγονικής καταγραφής που αφέθηκε ως δώρο για εμάς τους τυχερούς που επιθυμούμε να κοινωνήσουμε στην σοφία των Ελλήνων. Η Παιδεία λοιπόν. Αν επεξεργασθεί κανείς τις πληροφορίες που έχει μέσα στο κεφάλι του με την Ελληνική διαδικασία, οπωσδήποτε δεν θα κατανοήσει και ζήσει όπως κάποιος άλλος, που έχει επεξεργασθεί τις ίδιες πληροφορίες με μία άλλη, αλλότρια αν όχι εχθρική, διαδικασία.

Ο Ηράκλειτος είχε πεί το “οδός άνω κάτω μία και αυτή”, δηλαδή ότι ο ανήφορος και ο κατήφορος είναι ο ίδιος δρόμος, που ωστόσο βαδίζεται ανάποδα. Το ίδιο ισχύει για τον Έλληνα και τον Ρωμιό, οι οποίοι ζούν στην ίδια χώρα, αλλά αντιθέτως κινούνται, λειτουργούν και πράττουν, έως σημείου ακυρώσεως του ενός από τον άλλον. Η διαρκής αναπαραγωγή θεοδούλων, ανιστορήτων και απαιδεύτων μαζανθρώπων οι οποίοι θεωρούν ως το μεγαλύτερο αγαθό τους ότι απλώς... ζούν ή ότι... ανήκουν σε μία ισχυρή πλειοψηφία, δεν αποτελεί πάντως τιμητική πολιτισμική μορφή, ακόμη κι αν αυτοί οι μαζάνθρωποι καταναλώνουν “τα πρέποντα” και εκτελούν προθύμως και επιτυχώς τις διαταγές των δεσποτών τους. Άλλα πράγματα έχουν βαρύτητα στους καιρούς που έρχονται. Ας μην αφήσουμε συνεπώς έναν ακόμη γύρο, μέσα στην ατελεύτητη σπείρα του Χρόνου, να λήξει με ηττημένο τον Έλληνα. Τον τότε και τον τώρα Έλληνα, τον διαχρονικό, τον αιώνιο.

Σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς, να είσαι σαν την αμυγδαλιά

Το ιδίωμα της αμυγδαλιάς είναι ότι ανθίζει μέσα στη βαρυχειμωνιά. Δε φοβάται ούτε το κρύο, ούτε το χιόνι, ούτε το χαλάζι. Η φύση της είναι η δύναμη της αγάπης. Η αποστολή της να χαρίζει την ελπίδα. Ο προορισμός της να υμνεί τη Ζωή.

Στα άνθη της οι μέλισσες ρουφάνε το νέκταρ της για να παράγουν συνέχεια κι άλλη ζωή. Στα κλαδιά της, βρίσκουν καταφύγιο πετούμενα του ουρανού που υμνούν τον πλάστη τους. Στη θέα της, αυθόρμητα χαμόγελα ζωγραφίζονται στα πρόσωπα των ανθρώπων γεμίζοντας τους ελπίδα και χαρά.

’Άλλοτε ήρεμα και άλλοτε ταραγμένα, ο άνεμος κυνηγά να ρίξει την ελπίδα από τα άνθη της, όμως αυτή αγέρωχα φυλάει τα παιδιά της. Δεν έπαψε ποτέ της να ανθίζει όσες κι αν βαρυχειμωνιές προσπάθησαν να την πτοήσουν.

Δε φοβάται να δείξει την αλήθεια της. Με αγάπη, με πίστη αληθινή, νικά όποιες αντιξοότητες και συνεχίζει θαρραλέα όπως γνωρίζει. Δε ριζώνουν χειμώνες στην καρδιά της γι' αυτό και επιλέγει να ανθίζει μέσα στην καρδιά του χειμώνα.

Έχει τον τρόπο της να μαζεύει γύρω της και να ενώνει τις μέλισσες, τα πουλιά, τους ανθρώπους. Όλοι παίρνουν από εκείνη και εκείνη χαίρεται να σκορπά απλόχερα την ομορφιά της.

Αγαπημένε μου άνθρωπε, μην ξεχνάς ότι κι εσύ μπορείς να είσαι όπως η αμυγδαλιά. Παρ’ όλες τις αντιξοότητες, έχεις τη δύναμη να παραμένεις ψύχραιμος, συνετός, με στωικότητα και καρτερία να αντιμετωπίζεις την όποια βαρυχειμωνιά.

Να θυμάσαι ότι όλα γίνονται για κάποιο λόγο και ό,τι συμβαίνει μπορεί να γίνει μια ευκαιρία για να έρθεις σε επαφή με ό,τι έχεις ξεχάσει. Η αμυγδαλιά ανθίζει πάντα⋅ εσύ θα εμπνευστείς από το ζωντανό παράδειγμά της; Ή θα παραιτηθείς να σε καταπιεί ο φόβος σου, αρνούμενος να αγαπήσεις τον εαυτό σου και τον πλησίον ως εαυτόν;

Είναι ξεκάθαρο ότι η αγάπη έξω τον φόβο βάλλει. Η επιλογή είναι δική σου⋅ σε παρακαλώ μην ξεχνάς άλλο τον πνευματικό εαυτό σου.

Αυτή είναι μια εποχή μεγάλης ευκαιρίας

Όταν το εγώ κλαίει για όσα έχει χάσει, το πνεύμα χαίρεται για όσα βρήκε.

′′Αναπόφευκτα θα αντιμετωπίσεις τις αντιξοότητες στη ζωή, είτε σε προσωπικό επίπεδο είτε, όπως τη βιώνουμε τώρα, σε συλλογικό επίπεδο.

Εάν δεν έχετε βρει τίποτα πέρα από το εννοιολογικό σκεπτόμενο μυαλό, τότε οι αντιξοότητες, ό, τι κι αν είναι (σε αυτή την περίπτωση ξέρουμε τι είναι), θα σας καταστρέψουν.

Ακόμα κι αν δεν αρρωστήσετε ή δεν κολλήσετε τον ιό, ο φόβος θα σας κατασπαράξει καθώς καταναλώνει εκατομμύρια ανθρώπους σήμερα. Αν ήξερες ποιος / τι είσαι, θα καταλάβεις ότι δεν υπάρχει τίποτα να φοβάσαι.

Μόνο αν δεν γνωρίζεις τον εαυτό σου προκύπτει ο φόβος. Να γνωρίζετε τον εαυτό σας, όχι τον εννοιολογικό εαυτό, όχι την προσωπική σας ιστορία, αλλά να γνωρίζετε τον εαυτό σας ως συνειδητή παρουσία. Το να σκέφτεσαι δεν σε βοηθάει εκεί. Η σκέψη είναι εμπόδιο. Γι' αυτό πηγαίνετε βαθύτερα από το να σκέφτεστε και να παραμείνετε πλήρως ξύπνιοι και παρόντες,

Η αρχή της συνειδητοποίησης της αιώνιας και αιώνιας ουσίας σου. διάσταση της συνείδησης βαθύτερη από εκείνη με την οποία συνήθως ταυτίζεσαι. Βρες αυτό το αξέχαστο θεμέλιο που είναι μέσα σου, μέσα σε όλους. Οι αντιξοότητες είναι μια θαυμάσια ευκαιρία γιατί σε αναγκάζει να σκάψεις βαθιά.

Η ζωή γίνεται σχεδόν αβάσταχτη όταν ζεις μόνο στην επιφάνεια των αισθητηριακών αντιλήψεων και του εννοιολογικού σου μυαλού, και μετά ακούς ειδήσεις και διαβάζεις κάθε είδους πράγματα, και όλοι βρίσκονται σε κατάσταση φόβου, λόγω της κατασκευής ενός σπιτιού στο η άμμος. Και αυτή είναι μια πρόσκληση για να ξυπνήσετε αυτό που είστε, γιατί αν δεν το κάνετε, θα υποφέρετε άσκοπα.

Εκατομμύρια βρίσκονται σε κατάσταση άγχους.

Αλλά χρησιμοποιήστε αυτό ως ευκαιρία για να ξυπνήσετε. Είναι μια ευκαιρία να συνειδητοποιήσεις ότι είσαι πολύ βαθύτερος από αυτά που γνωρίζεις προηγουμένως. Θα πρέπει να προσέχετε περισσότερο τη συνείδησή σας παρά την επικαιρότητα και ό, τι ακούτε και βλέπετε. Χρησιμοποιήστε αυτόν τον πολύτιμο χρόνο, είναι μέρος της αφύπνισης της ανθρωπότητας.

Οι άνθρωποι δεν ξυπνάνε στη ζώνη άνεσής τους, ξυπνάνε όταν τους βγάζουν από τη ζώνη άνεσης τους, όταν δεν μπορούν πια να αντέξουν βάσανα ή δυστυχία. Νιώσε τη ζωντάνια, γνώρισε αυτή την παρουσία που είναι αχώριστη από αυτό που είσαι. Αυτό είναι ένα απίστευτο επίτευγμα! Υπάρχουν περισσότερα για σένα από το άτομο! Αυτή η παρουσία είναι βαθύτερη από το άτομο.

Χρειαζόσασταν αντιξοότητες για να το βρείτε ή να εμβαθύνετε την εκπλήρωση. Υπάρχει ένα ρητό που λέει: ′′ Όταν το εγώ κλαίει για όσα έχει χάσει, το πνεύμα χαίρεται για όσα βρήκε. ′′ Αυτό που φαίνεται κακό και πολύ αρνητικό στην επιφάνεια, ως εμπόδιο στην ευημερία της ανθρωπότητας από συμβατικής πλευράς, έχει ουσιαστική λειτουργία. Ώστε αυτή είναι μια εποχή μεγάλης ευκαιρίας.

Χρησιμοποίησέ το. Μην το σπαταλάς.
Μην χαθείς στο μυαλό. Μην χαθείς στο φόβο.
Να είσαι ριζωμένος σε αυτόν τον βράχο που είναι η ουσία σου.
Δεν μπορώ να το κάνω αυτό για εσένα!

Ο λαγόκαρδος Πατριάρχης Ιακώβ, και η πάλη της ντροπής με τον θεό της φαντασίας του.

Θυμηθείτε ότι ο Ιακώβ μετά από πολλά χρόνια απουσίας επιστρέφει στην Χαναάν και στο πατρικό του, απ’ όπου όμως έφυγε πριν είκοσι χρόνια κυνηγημένος απ’ την έξαλλη οργή του αδελφού του Ησαύ, για την κλοπή αντί πινακίου φακής των προνομίων του πρωτότοκου: «έστειλε δε ο Ιακώβ αγγέλους (μηνυτές1) να προπορευθούν προς τον Ησαύ τον αδελφό του... και επέστρεψαν οι άγγελοι (οι μηνυτές) και είπαν στον Ιακώβ... εκείνος (ο Ησαύ) έρχεται εις συνάντησίν σου και μαζί του έχει τετρακόσιους άνδρες». Ο΄ Γέν.32.4-6.

Παρέθεσα τα εδάφια απ’ την μετάφραση των Ο΄ διότι εδώ καλύτερα από οπουδήποτε αλλού φαίνεται ότι στην Βίβλο η έννοια της λέξης "άγγελος", εναλλάσσει τους ρόλους του ανθρώπου ή του ουράνιου όντος, ανάλογα με τις εντυπώσεις που οι συντάκτες των βιβλικών επεισοδίων θέλουν να δημιουργήσουν! Απ’ το παραπάνω απόσπασμα λοιπόν και από πλήθος άλλων παρόμοιων συμπεραίνουμε, ότι ο βιβλικός "άγγελος"2 συχνά είναι ο αγγελιοφόρος κι όχι ένα ουράνιο θεϊκό κατ’ ανάγκη πλάσμα. Ακριβώς όπως εδώ οι "άγγελοι" του Ιακώβ έχοντας αποστολή να μηνύσουν τον ερχομό του στον αδελφό του Ησαύ, δεν είναι παρά "άγγελοι" (αγγελιοφόροι) του Ιακώβ προς τον Ησαύ

Όταν λοιπόν η Βίβλος αναφέρεται στους "αγγέλους" του Κυρίου που έρχονται ας πούμε, να κάψουν τα Σόδομα, ή τους "αγγέλους" που συνομιλούν συνήθως βράδυ με τον Φαραώ, τον Αβιμέλεχ ή και τον Λάβαν όπως μόλις είδαμε, απειλώντας τους έμμεσα με πληγές ή θέτοντας όρους θεραπείας από "πληγές" που ήδη τους έχουν ζώσει, καταλαβαίνετε ότι δεν είναι διόλου υπερβολή να υποθέσουμε, ότι αυτοί είναι άνδρες-άγγελοι του Κυρίου, δηλαδή βλοσυροί αποστελλόμενοι αγγελιοφόροι, επιφορτισμένοι με θεϊκό σχέδιο, δράσης ή μήνυμα.

Απ’ την πλευρά της η βιβλική αφήγηση, έχει κάθε λόγο, οι άγγελοι με τις φτερούγες, να μπλέκονται σ’ ένα αξεδιάλυτο σύνολο με τους άνδρες αγγελιοφόρους της κάθε ιστορίας. Όμως η ιδιότητα του ανθρώπου-αγγελιοφόρου φαίνεται ξεκάθαρα στο κείμενο της ελληνικής μετάφρασης των εβδομήκοντα (Ο΄) που παραθέσαμε. Οι άγγελοι του Ιακώβ φέρνουν άγγελμα, αγγελία, ή μήνυμα, ότι ο Ησαύ έρχεται με αδιευκρίνιστες προθέσεις μαζί με τετρακόσιους άνδρες να τον συναντήσει... ειδήσεις που κατατρομάζουν τον ήρωά μας.

Ο Ιακώβ τα χάνει, η αγωνία για τη ζωή του κορυφώνεται. Πιστεύει ότι ο Ησαύ κρατά το μίσος κι έρχεται με τετρακόσιους καβαλαρέους εναντίον του. Πίσω του ένας εξαγριωμένος πεθερός απ’ τον οποίο έκλεψε δόλια τα πάντα. Μπρος του, ένας δασύτριχος αγριάνθρωπος "αδελφός", απ’ τον οποίο επίσης μετά δόλου έκλεψε την πατρική ευλογία και τα σχετικά προνόμια!

«Εφοβήθη δε σφοδρά ο Ιακώβ και ήτο εν αμηχανία». Γέν.32.7-8.

Ο Ιακώβ τα χάνει, πανικοβάλλεται, ξέρει ότι απειλές για θεϊκό φόβο μπορεί να "πουλήσει" σε ξένους, μα εδώ είναι ο αδελφός του, που ξέρει για την οικογενειακή τους θεότητα, σχεδόν όσα κι ο ίδιος. Ο "θεός του" λοιπόν, είναι αδύνατον να του φανεί ιδιαίτερα χρήσιμος σ’ αυτή την κατά μέτωπο αναμέτρηση.

Αν και "προφήτης", τον κατατρώει ο φόβος των άγνωστων προθέσεων του αδελφού του! Ανήσυχος παραδέχεται: «φοβάμαι αυτόν (τον Ησαύ) μήπως έλθει και με σκοτώσει και δεν αφήσει ούτε τις γυναίκες ούτε τα παιδιά». Γέν.32.11-12. Παρά την ταραχή του όμως, παίρνει σημαντικές αποφάσεις. Ξεχωρίζει τρία-τέσσερα κοπάδια απ’ τα πολυπληθή του ζώα και τα στέλνει να προϋπαντήσουν τον αδελφό του, μήπως και τον εξευμενίσει με τα δώρα. Μετά, χωρίζει ανθρώπους και ζώα, σε δύο μεγάλες ομάδες, με την ελπίδα ότι απ’ την ενδεχόμενη οργή του αδελφού του, αυτή τη νύχτα της οργής θα προλάβει να ξεφύγει τουλάχιστον η μία. Ύστερα πέφτει η νύχτα και υποθέτουμε πως ο Ιακώβ παραμένει καρτερικά στο ένα από τα δυο στρατόπεδα μαζί με τα παιδιά και τις γυναίκες του.

Παρά τον πανικό του, νομίζουμε ότι έκανε όλα όσα ένας υπεύθυνος αρχηγός έπρεπε να κάνει. Μένοντας μάλιστα μαζί τους αυτή τη νύχτα του χαμού... Αμ’ δε! Πατριάρχης και παραπανίσιοι ηρωισμοί δε συμβιβάζονται! Ο Ιακώβ ξέρει ότι αν οι προθέσεις του αδελφού του είναι εχθρικές, η επίθεση κατά το προσφιλές πρότυπο της οικογενειακής τους (αβρααμικής) τακτικής, (Γέν.14.15), θα γίνει νύχτα.

Ο Ιακώβ καταλαβαίνει ότι αυτή η νύχτα είναι εξαιρετικά κρίσιμη. Αυτή η νύχτα θα σημαίνει γι’ αυτόν ζωή ή θάνατο, και κανένας "οικο­γε­νειακός θεός" δεν μπορεί πια να τον βοηθήσει, στην οικογενειακή άλλωστε αυτή διένεξη!

Τότε, μέσ’ την ίδια αυτή νύχτα, βλέπουμε τον Ιακώβ να κάνει κάτι που μόνο ένας απόγονος του Αβραάμ θα μπορούσε να σκεφτεί: «την ίδια εκείνη νύχτα σηκώθηκε ο Ιακώβ πήρε τις γυναίκες του με τα παιδιά και πέρασε από τον χείμαρρο, μαζί μ’ αυτούς πέρασε και όλα τα υπάρχοντά του, εκείνος δε έμεινε πίσω μόνος, και κάποιος πάλευε μαζί του ως την αυγή». Γέν.32. 22-23.

Ο Ιακώβ κάνει κάτι εξωφρενικό. Ξεχωρίζει (απ’ τους υπόλοιπους) την δική του οικογένεια με τα υπάρχοντα του, σε μια τρίτη ιδιαίτερη ομάδα, την οδηγεί προφανώς σε κάποια πλεονεκτικότερη θέση, παιρνόντας τον χείμαρρο... αλλά ο ίδιος, (διασχίζοντας προφανώς ξανά τον χείμαρρο προς τα πίσω), παραμένει στα μετόπισθεν μόνος! Κρύβει λοιπόν πρόχειρα και εγκαταλείπει την οικογένειά του μεσ’ στη νύχτα, στα χέρια του πιθανού τους φονιά... αυτός δε... έμεινε μόνος!

Είναι πράγματι απίστευτο, παρά την ευρηματικότητα του βιβλικού σεναρίου, περί ηρωικής πάλης του Ιακώβ με ανθρώπους, αγγέλους και θεούς, γεγονός ολοφάνερο παραμένει ότι ο Ιακώβ, ολόκληρο το κρίσιμο αυτό βράδυ έμεινε μόνος, τριγυρνώντας πιθανότατα σε κάποια κακοτράχαλα παραποτάμια βράχια, όπου ξεγοφιάστηκε να παρακολουθεί νυχτιάτικα με αγωνία την πιθανή εκδή­λω­ση της επίθεσης στους "ακέφαλους" ανθρώπους του οίκου του στην απέναντι όχθη! Αυτός δε, η κεφαλή, κι ο αρχηγός τους, επιστρέφει το πρωί κου­τσαίνοντας, μόνο όταν βεβαιώθηκε ότι η φοβερή αυτή νύχτα έχει περάσει χωρίς τη φονική επίθεση του αδελφού του. Τώρα πια που έβλεπε πως υπάρχουν ακόμα ελπίδες συμφιλίωσης!

Ποιές είναι όμως οι δικαιολογίες του ήρωά μας Ιακώβ, γι' αυτήν την ανεξήγητη αλλά και τόσο τραγική απουσία του; Τι είπε ο γενάρχης μας, στους ξέπνοους απ’ την αγωνία δικούς του, που χωρίς τον πατέρα αρχηγό και προφήτη τους, ένιωθαν σα χαμένοι, αναγκασμένοι να περάσουν τη χειρότερη νύχτα της ζωής τους, χωρίς την αρχηγική του παρουσία;

Η απάντηση του Ιακώβ δείχνει πολλά. Είναι μια απάντηση μεγαλείο, μια δικαιολογία πραγματικά μοναδική, είναι ένα μνημείο παραπλάνησης, ευστροφίας και ευρηματικότητας: «Ένας άνθρωπος... όχι... ένας άγγελος... μάλλον... ένας θεός με κράτησε μακριά σας όλη νύχτα».! Ναι ο Ιακώβ ήταν "μόνος" και συνεπώς μόνο αυτουνού τη μαρτυρία έχουμε όταν στην Βίβλο διαβάζουμε πως: «πάλευε μαζί του ένας άνθρωπος μέχρι το πρωί. Όταν δε είδε ότι δεν μπορούσε να νικήσει τον Ιακώβ, καθώς παλεύανε τον χτύπησε στον μηρό και εξαρθρώθηκε (Ο΄ ενάρκησε = ναρκώθηκε, μούδιασε) ο γοφός του. Τότε ο αντίπαλος (του Ιακώβ) του είπε, άφησε με να φύγω διότι ξημερώνει. (ο άγγελος, προφανώς νυκτόβιος δεν άντεχε πολύ ώρα στο φως της μέρας!!!) Αλλά ο Ιακώβ (που παρά τον αχρηστεμένο του γοφό παρέμενε ακατάβλητος) του απάντησε, δεν θα σε αφήσω αν δεν με ευλόγησης». Γέν. 32.25-27. Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει και ο επίλογος της υποθετικής αυτής πάλης:«Και είπε προς αυτόν, (ο θεός) Τι είναι το όνομά σου; Ο δε είπεν, Ιακώβ. Και εκείνος (ο Θεός) είπε, Δεν θέλει καλεσθή πλέον το όνομά σου Ιακώβ, αλλά Ισραήλ· διότι ενίσχυσας μετά Θεού, και μετά ανθρώπων θέλεις είσθαι δυνατός. Ηρώτησε δε ο Ιακώβ (τον θεό) λέγων, Φανέρωσόν μοι, παρακαλώ, το όνομά σου. Ο δε είπε, Διά τι ερωτάς το όνομά μου; Και ευλόγησεν αυτόν εκεί». Γέν, 32: 27-29

Τι να πρωτοσχολιάσει κανείς;

Ότι η πάλη αυτού του τύπου είναι ολότελα ξένη προς τη γενική βιβλική θεματογραφία; Ότι ακριβώς αυτή η πάλη είναι το αγαπημένο θέμα των μεσογειακών μύθων, τους οποίους όπως θα διαπιστώσετε δανείζονται ασύστολα οι πατριάρχες, κάθε φορά που έχουν ανάγκη από ένα σενάριο στήριξης;

Δεν είναι περίεργο που τον αντίπαλό του τον αποκαλεί, πρώτα «άνθρωπο», Ο΄Γέν.32.25, μετά τον αναβαθμίζει σε «άγγελο». Ο΄Γέν.32.26 και λίγο αργότερα αναφωνεί, «είδα τον θεό»; Ο΄Γέν.32.31.

Μήπως φαίνεται και σε σας αντιφατικό, ότι αυτή η απίστευτου θάρρους πάλη του Ιακώβ με τον πολυδύναμο "άγγελο", συμβαίνει ακριβώς την ίδια νύχτα, που ο πατριάρχης είχε τρελαθεί απ’ τον φόβο του και το βιβλικό κείμενο ομολογεί ότι: «εφοβήθη σφοδρά ο Ιακώβ»; Ο΄Γέν.32.7.

Κραυγαλέα επίσης αντίφαση (σε τραγικό βαθμό απιστίας) με τον πανικό του Ιακώβ, είναι και η αρχική συγκεκριμένη υπόσχεση προστασίας του, απ’ τον ίδιο τον θεό: «μη φοβού (Ιακώβ) εγώ ο θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ... θα είμαι μαζί σου και θα σε διαφυλάττω όπου κι αν πηγαίνεις... θα σε ξαναφέρω (ασφαλή) σε τούτη εδώ την χώρα (την Χαναάν) και δεν θα σε εγκαταλείψω ώσπου να πραγματοποιήσω όλα όσα σου υποσχέθηκα». Γέν.28.13-15. Που είναι λοιπόν η στοιχειώδης εμπιστοσύνη του Ιακώβ, στον λαλίστατο θεό του, αφού η ίδια η Βίβλος, μετά απ'ο τόσες υποσχέσεις, παραδέχεται τον ξέφρενο πανικό του;

Απ’ την άλλη... πώς σας φαίνεται το ότι ο άγγελος-θεός τα βρήκε σκούρα, σε μια ολονύχτια πάλη με το χειροδύναμο Ιακώβ...; Αλλά και το εξοφρενικότερο... ότι το φως της ημέρας, ενόχλησε τον άνθρωπο-αρχάγγελο-θεό, πώς να το καταλάβουμε; Τι ήταν αυτός ο "άγγελος-θεός;", πλάσμα του σκότους (βαμπίρ;) που φοβάται το υπέροχο φως αυγής και προβάλλει την ανατολή, σαν επείγοντα λόγο λήξεως της ατέλειωτης άνισης ολονύχτιας πάλης; Μήπως πάλι, φαίνεται και σε σας εντελώς περιττό, να ζητήσει ο ουράνιος παλαιστής θεός, απ’ τον ξεγοφιασμένο ήδη Ιακώβ, να τον αφήσει απ’ τα ατσαλένια μπράτσα του, αφού ανά πάσα στιγμή μπορούσε να τον αγγίξει και οπουδήποτε αλλού και να τον νικήσει με το μαγικο-αγγελικό δάχτυλό του;

Αμ εκείνη την απίθανη στιγμή που ο Ιακώβ ρωτάει κατά πρόσωπο τον θεό του ποιο είναι το όνομά του... κι εκείνος αρνείται να του το πει; ... (!!!) πως να το εκλάβουμε; Θα μπορούσα θαρρώ να συνεχίσω έτσι ατελείωτα, αλλά νομίζω πως έγινε ήδη σαφές αυτό που θέλω να τονιστεί!

Ο Ιακώβ, για να αφήσει απ’ την ανίκητη λαβή του τον άγγελο-θεό ζητά για αντάλλαγμα... τι άλλο... ευλογία! Ο Άγγελος μη έχοντας αλλά περιθώρια χρόνου (γιατί ξημέρωνε επικίνδυνα... και κινδύνευε από πρωινά εγκαύματα!) τον ευλόγησε: «και ευλόγησε αυτόν εκεί και του είπε, το όνομα σου δεν θα είναι πια Ιακώβ αλλά Ισραήλ3 διότι αγωνίστηκες με τον θεό (!) και τους ανθρώπους και νίκησες». Γέν.32:28.29.

Έτσι λοιπόν, ο πατριάρχης μας δεν πέρασε μια νύχτα κρυμμένος στα γύρω υψώματα εγκαταλείποντας μια τόσο κρίσιμη νύχτα τους δικούς του! Όχι, Απεναντίας! Πάλευε με τον ίδιο το θεό αυτο­προ­σώ­πως (!) για να αποσπάσει μια πολύτιμη για όλους ευλογία και συνεπώς, με πολύ υπερηφάνεια μπορούσε να καυχάται κι από πάνω λέγοντας: «είδα τον θεό πρόσωπο προς πρόσωπο και εφυλάχθη η ζωή μου... και ανέτειλε ο ήλιος έπ’ αυτού». Γέν.32.32. Γιατί όλα δείχνουν ότι τελικώς ο λαγόκαρδος πατριάρχης, αποκοιμήθηκε λίγο πριν απ’ το ξημέρωμα αποκαμωμένος απ’ την αγωνία και το τρελό καρδιοχτύπι... και ξύπνησε καθώς «ανέτειλε ο ήλιος έπ’ αυτού»... ή όπως θα λέγαμε σήμερα... κι ύστερα ξύπνησε!

Η ιστορία μας τελειώνει, με τον Ιακώβ να κατεβαίνει κουτσαίνοντας ξεγοφιασμένος απ’ τη νυχτερινή "πάλη της ντροπής" που "ονει­ρεύ­τη­κε" στον άβολο ύπνο του, πάνω στα κακοτράχαλα βράχια. Αναθάρ­ρεψε μόνο, όταν το φως της μέρας τον ξύπνησε και είδε κάτω στην κοιλάδα πως οι τετρακόσιοι του Ησαύ, δεν ήρθαν για σφαγή. Τα δύο αδέλφια, ανταμώνουν μετά από 20 ολόκληρα χρόνια και οι βραδινοί φόβοι του "χειροδύναμου" Ιακώβ είναι πια οριστικά παρελθόν.

Τον αναφέρω δε, ως χειροδύναμο, για να σας υπενθυμίσω εδώ, την ανάγκη που είχε η αφήγηση να τον παρουσιάσει ως χειροδύναμο αποκυλιστή του πηγαδόλιθου, μια και λίγο αργότερα, θα τον έβαζε να παλέψει με τον... ίδιο το θεό σ’ έναν ολονύκτιο αγώνα με μια περίεργη μάλιστα... νικητήρια ισοπαλία!

Πραγματικά είναι να απορεί κανείς. Χιλιάδες σελίδες γράφτηκαν μέχρι σήμερα για αυτή την "πάλη" του Ιακώβ με τον άγγελο-θεό και χιλιάδες αντίστοιχες απίθανες ερμηνείες έχουν προταθεί με κάθε σοβαρότητα. Όλα λοιπόν έχουν γραφτεί για την πάλη του Ιακώβ, εκτός, απ’ αυτό που η ίδια η αφήγηση λέει ξεκάθαρα. Ότι ο Ιακώβ νικημένος απ’ τους φόβους του, παράτησε τους δικούς του, και πήγε να "παλέψει", με τον "θεό" της φαντασίας του, για περισσότερη ασφάλεια!

Ενδιαφέρουσα υποσημείωση

Τα εκπληκτικά σχόλια (ειδικά στην εκδοχή 3), και συμπεράσματα που παρατίθενται (εκτός της καθιερωμένης θεολογικής γραμμής), που παραπέμπουν έντονα στο δικό μου, (περί μυθοπλάστου Ιακώβ) σκεπτικό όπως:

«Η τεράστια συνεισφορά του Ιακώβ έγκειται στη δημιουργία μιας εικόνας ενός γεγονότος –της πάλης εν προκειμένω- (αληθούς ή ψευδούς) πάνω στην οποία βασίστηκε ολόκληρος ο Εβραϊσμός…Ο Ιακώβ ήταν προφανώς master αυτής της γνώσης, της δημιουργίας εικόνων (αληθινών ή ψευδών) αλλά πραγματικών για τους άλλους», και πολλά άλλα παρόμοια, έχουν εξαιρετικά ενδιαφέρουσες και διδακτικές προεκτάσεις για τα αμάσητα ψευδή που καταπίνουμε (του κάθε "Ιακώβ")... και νομίζω πως πρέπει οπωσδήποτε να τα διαβάσετε.

2η Υποσημείωση: Για καλύτερη εξυπηρέτηση παραπέμπω εδώ ολόκληρο τον συλλογισμό μου όπου επισημαίνω τα σημεία και τις απίστευτα ξεκάθαρες παραδοχές, ότι το ψεύδος και η παραμυθολογία, είναι αρχαιόθεν το βασικό εργαλείο διάδοσης επί σκοπό, θεολογικών φαντασιώσεων (δημιουργία βιβλικών σκετομορφών), των περιούσιων που έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον!

Παρατήρηση: Προφανώς το παρόν άρθρο δεν αποτελεί «βαθυστόχαστη» ανάλυση αλλά ερέθισμα σκέψης για την αξιολόγηση καταστάσεων της πραγματικότητας κυρίως της οικονομικής…

Ένα από τα πιο περίεργα (και ενδιαφέροντα συνάμα) περιστατικά της Βίβλου είναι η πάλη του Ιακώβ με τον Θεό.

Μία πάλη, η οποία περιγράφεται με λεπτομέρεια στο βιβλίο της ΓΕΝΕΣΕΩΣ 32 (23:34).

Ας δούμε όμως λεπτομερέστερα τα γεγονότα και ας εξετάσουμε το νόημα αυτής της μικρής μεν αλλά σπουδαιότατης περικοπής.

Αρχικά ο Ιακώβ απομάκρυνε όλους τους δικούς του ανθρώπους. Τις δύο γυναίκες του, τα έντεκα παιδιά του και όλα τα υπάρχοντα του. Πέρασαν όλοι και όλα στην αντίπερα όχθη του χειμάρρου. Ο Ιακώβ έμεινε πίσω μόνος. Τι περίμενε άραγε; Πως γνώριζε ότι έπρεπε να μείνει εκεί πέρα μόνος του; Προφανώς ήθελε να εξασφαλίσει τους δικούς του ανθρώπους και τα υπάρχοντά του. Άρα ΓΝΩΡΙΖΕ εκ των προτέρων για την επικείμενη πάλη. Από πού όμως και από ποιόν και γιατί;

Τότε πάλεψε κάποιος μαζί του ως την αυγή. Τι είδους πάλη ήταν αυτή; Μάλιστα ο άγνωστος όταν είδε ή κατάλαβε πως δεν μπορούσε να νικήσει τον Ιακώβ τον χτύπησε στην κλείδωση του μηρού του. Παρόλα αυτά λέει στον Ιακώβ να τον αφήσει γιατί ξημέρωσε. Τότε ο Ιακώβ του απάντησε πως δεν πρόκειται να τον αφήσει αν δεν τον ευλογήσει. Πραγματικά μία ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΗ απόκριση. Σκεφτείτε να παλεύετε με έναν άγνωστο (που με κάποιον τρόπο περιμένατε ότι θα εμφανισθεί) και ενώ χαράζει και σας ζητά να φύγει, εσείς δεν τον αφήνετε και επιπλέον του ζητάτε να σας …ευλογήσει. Εκτός αυτού ποιο το νόημα της ευλογίας σαν έννοια. Τι ακριβώς προσπορίζεται από την κίνηση της ΕΥΛΟΓΙΑΣ προς έναν άνθρωπο.

Ο άγνωστος, ο οποίος φαίνεται ήταν αναμενόμενος από τον Ιακώβ τότε τον ερωτά ΠΩΣ λέγεται. Συνεπώς ο άγνωστος ΔΕΝ γνώριζε με ποιόν πάλευε όλη τη νύχτα (αν και ο Ιακώβ επαναλαμβάνω) περίμενε την άφιξη του αγνώστου.

Τότε προς έκπληξή μας για άλλη μια φορά ο άγνωστος αλλάζει το όνομα του Ιακώβ σε Ισραήλ λέγοντας του πως ο λόγος αυτής της αλλαγής ήταν η νίκη του επί των ανθρώπων αλλά και του Θεού! Το πλέον ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΟ της υπόθεσης αυτής.

Ας σημειωθεί ωστόσο ότι ο Ιακώβ δεν διακρινόταν και για το ιδιαίτερο θάρρος του, όπως εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κάποιος από μία προσεκτική ανάγνωση της ιστορίας του. Ούτε ότι ήταν νικητής σε κάθε του μάχη· κάθε άλλο μάλιστα. Ήταν και ιδιαίτερα άτολμος κάτι που φάνηκε στο άλλο περίφημο όνειρό του, όταν στην πρόσκληση του Θεού να ανέβη τη σκάλα δείλιασε… Αυτή η δειλία πληρώθηκε πολύ ακριβά…

Στην συνέχεια όταν ο Ιακώβ ζήτησε μετά από αυτή τη συνομιλία να μάθει το όνομα του αγνώστου αυτός αποκρίθηκε με αινιγματικό τρόπο ερωταπόκρισης και τον ευλόγησε. Τότε ο Ιακώβ συμπέρανε πως είδε το Θεό κατά πρόσωπο και επέζησε…

Η ιστορία αυτή είναι σύμφωνα με τους κανόνες της λογικής μας εντελώς παράλογη και ασαφής. Αποτελεί μνημείο σουρεαλιστικής πράξης, όπου τα γεγονότα συμβαίνουν ΧΩΡΙΣ (προφανή) αιτία, δημιουργούνται καταστάσεις ΧΩΡΙΣ (προφανή) εξήγηση, γίνονται συζητήσεις ΧΩΡΙΣ (προφανές) νόημα και καταλήγουν σε συμπεράσματα ΧΩΡΙΣ (προφανή) αιτιολόγηση.

Το τελικό μήνυμα της ιστορίας ΧΩΡΙΣ (προφανές) νόημα είναι πως ο Ιακώβ αγωνίστηκε με το Θεό και τους ανθρώπους και νίκησε…

Πως θα μπορούσαμε να «μεταφράσουμε» αυτά τα μυστηριώδη γεγονότα;

Σίγουρα σχολιαστές και ραβίνοι έχουν εμβαθύνει με τον πλέον ουσιαστικό τρόπο στην κατανόηση αυτού του γεγονότος. (Στο σημείο αυτό σημειώνω πως στη θέση του Θεού τοποθετείται η λέξη είτε του Αγγέλλου, είτε του πνευματικού). Αυτό όμως δεν αλλάζει την ουσία.

Ας δούμε όμως μία οικονομικού τύπου προσέγγιση σε αυτό το μνημειώδες περιστατικό.

Στη θέση του Ιακώβ ας τοποθετήσουμε τον εαυτό μας, τις επιδιώξεις μας, την επαγγελματική μας θέση. Πως θα μπορούσαμε να κινηθούμε και να διδαχθούμε από την στρατηγική του Ιακώβ;

Ο Ιακώβ γνώριζε ότι είχε μπροστά να αντιμετωπίσει τη νύχτα… Δεν γνώριζε λεπτομέρειες αλλά περίμενε την πάλη με το άγνωστο. Γνώριζε ότι έπρεπε να δώσει τη μάχη του. Τη μάχη του με το άγνωστο και έπρεπε να είναι μόνος. Εξασφάλισε τα μέχρι τότε κατακτηθέντα και έμεινε για να αντιμετωπίσει το άγνωστο.

Όντως αυτό συνέβη. Πάλεψε όλη τη νύχτα και αν και δέχτηκε χτύπημα στο μηρό ΔΕΝ άφησε το άγνωστο να φύγει. Δεν αρκούσε απλά να ΑΠΑΛΛΑΓΕΙ από τη δυσκολία. ΕΠΡΕΠΕ και να κερδίσει από την εμπειρία αυτή, από τη μάχη αυτή. Αυτό είναι το νόημα της ευλογίας. Γνώριζε πως πλέον δεν θα ήταν ο ίδιος. Γιατί μέσα από αυτή τη μάχη άλλαξε και άλλαξε πλέον και το όνομά του.

Μέχρι όμως εδώ στην πραγματικότητα δεν σας λέω κάτι καινούργιο. Με τη χρήση της λογικής και της συλλογιστικής επισημάνθηκαν και αναλύθηκαν κάποιες παράμετροι. Ας δούμε όμως λίγο διαφορετικά τα πράγματα.

ΕΚΔΟΧΗ 1

Ο άγνωστος ΠΟΤΕ δεν υπήρξε.

Ο Ιακώβ απομάκρυνε κάθε πιθανό μάρτυρα και ποτέ του δεν πάλεψε με κανέναν. Ίσως μόνο μέσα στη νύχτα κάπου σκόνταψε και χτύπησε στον μηρό του. Ίσως κοιμήθηκε κάπου ήσυχα και την άλλη ημέρα διηγήθηκε αυτό που ήθελε να διηγηθεί. Η ατυχία του στο να χτυπήσει στο πόδι του, του προσέφερε μία θαυμάσια επιπλέον ένδειξη της πάλης με τον άγνωστο.

ΕΚΔΟΧΗ 2

Ο άγνωστος ήταν γνωστός και η μάχη όντως έγινε. Μόνο που δεν ήταν ούτε άγγελος ούτε ο Θεός, αλλά κάποιος με τον οποίο είχε διαφορές…

ΕΚΔΟΧΗ 3 (και μακράν ισχυρότερη)…

ΚΑΜΙΑ ΣΗΜΑΣΙΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΤΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΥΝΕΒΗ!

Είναι όμως τεραστίας σημασίας τι έγινε ΠΙΣΤΕΥΤΟ από τους άλλους… Αυτό που ο Ιακώβ ήθελε να παρουσιάσει ως ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ από την ώρα που εξελήφθη έτσι από τους υπολοίπους έγινε ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ…

Σχόλιο: Κατά τον συντάκτη του άρθρου, δεν έχει καμιά σημασία που ο φοβητσιάρης Ιακώβ, φλόμωσε στα ψέματα τους δικούς του, λέγοντας τα εμπνευσμένα παραμύθια του περί θεϊκής πάλης! Αρκεί να μας βγει σε καλό!

Και η ερώτηση: Αν αυτό ισχύει σ' αυτήν την περίπτωση, που ο Ιακώβ επιτυχώς ψεύδεται επ' αγαθό... πως μπορώ εγώ (ο οποιοσδήποτε πιστός ή άπιστος), να γνωρίζω σε πόσα άλλα σημεία της Βίβλου, όπου το θεϊκό μεγαλείο ή και ο ίδιος ο βιβλικός θεός είναι παρόν, μπορεί να συμβαίνει το ίδιο;

Μήπως, λέω μήπως, δεν το κάνει μόνο ο Ιακώβ... αλλά όλοι οι Χαλδαίοι στην καταγωγή απόγονοι του Αβραάμ... που κατά παράδοση, παντού παρίσταναν τους πανίσχυρους μάγους, και σ' ολόκληρη την ιστορία τους, δεν έκαναν τίποτε άλλο... απ' το να λέγουν παντού και πάντα ψεύδη επ' αγαθό... της φήμης, των προνομίων και της εξουσίας τους; Λέω μήπως;

Επιτρέψτε μου τώρα να περιπλανηθώ λίγο σε πιο απόκοσμες περιγραφές. Φυσικά δεν αποτελούν από απολύτως προσωπικές απόψεις και με αυτόν τον τρόπο απολύτως τις παρουσιάζω…

Θα θεωρήσω πως κάθε σκέψη ή πράξη κάθε ανθρώπου αφήνει ένα αποτύπωμα στο Σύμπαν. Εάν έγινε όντως αφήνει ένα πραγματικό αποτύπωμα. Αν δεν έγινε αλλά πιστεύεται ότι έγινε αφήνει ένα αποτύπωμα είδωλο. Ποια διαφορά έχουν τα δύο αποτυπώματα; Δύσκολο να απαντηθεί καθότι στην μία περίπτωση ένας γνωρίζει ότι είναι αποτύπωμα είδωλο, ενώ οι υπόλοιποι το θεωρούν πραγματικό. Αν δεχθούμε εν προκειμένω και πρόθεση από τον δημιουργό της φανταστικής πράξης ή γεγονότος και αυτή ως σκέψη – δράση καταγράφεται. Ποιός τα γνωρίζει όμως όλα αυτά και ποιος μπορεί να τα αποκωδικοποιήσει; Σίγουρα πάντως όχι οι άνθρωποι. Αν η πρόθεση μεταβληθεί τότε ναι μεν αλλάζει η φύση και ουσία του γεγονότος από τον δημιουργό της, αλλά αυτό δεν είναι αντιληπτό από τους υπολοίπους… Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να επέμβουμε στο παρελθόν και να τροποποιήσουμε το πνεύμα του γεγονότος όχι όμως και το ίδιο το γεγονός… Ωστόσο αυτό δεν μπορεί να είναι αντιληπτό στους υπολοίπους (εκτός αν το αποδεχθούμε, αλλά και πάλι…).

Οι υπόλοιποι ωστόσο ανεξαρτήτως του αν το γεγονός (σκέψη ή πράξη) είναι αληθινό, ως αληθινό το αντιλαμβάνονται και το μεταχειρίζονται… Δημιουργούν σκέψεις και πράξεις ΑΛΗΘΙΝΕΣ άσχετα αν αυτές έχουν σημείο αναφοράς ένα είδωλο. Από αυτή τη στιγμή αυτές οι νεοδημιουργηθείσες σκέψεις – δράσεις αποκτούν δική τους οντότητα και είναι πέρα ως πέρα αληθινές…

Αυτή είναι και η τεράστια δύναμις του ανθρώπου. Να δημιουργεί γεγονότα ή είδωλα γεγονότων. Οι προθέσεις-σκέψεις καταγράφονται. Αλλαγή τους αλλάζει μόνο το πνεύμα του γεγονότος (όμως μόνο για το δημιουργό τους). Όχι όμως για τους άλλους, οι οποίο βασίστηκαν σε αυτά τα υπαρκτά ή υποτιθέμενα γεγονότα για να δημιουργήσουν τα δικά τους αποτυπώματα (πραγματικά ή είδωλα).

Η τεράστια συνεισφορά του Ιακώβ έγκειται στη δημιουργία μιας εικόνας ενός γεγονότος –της πάλης εν προκειμένω- (αληθούς ή ψευδούς) πάνω στην οποία βασίστηκε ολόκληρος ο Εβραϊσμός…

Ο Ιακώβ ήταν προφανώς master αυτής της γνώσης, της δημιουργίας εικόνων (αληθινών ή ψευδών) αλλά πραγματικών για τους άλλους.

Στο σημείο αυτό να δούμε δύο ενδιαφέροντα σημεία.

Κατ’ αρχήν την αλλαγή του ονόματος. Ποιο το νόημα αυτής της φαινομενικά «περιττής» πράξης. Ας ανατρέξουμε όμως στον Αβραάμ, του οποίου το όνομα αρχικά ήταν Αβράμ και ο ίδιος ο Θεός του το άλλαξε προκειμένου να αποκτήσει τον Ισαάκ. Αυτό συνέβη διότι η ονοματοδοσία, όπως είναι γνωστό αποτελεί πράξης δημιουργίας ή τροποποίησης. Οι Χαλδαίοι έδιναν τεράστια σημασία σε αυτό το ζήτημα. Προφανώς αυτή η αλλαγή ενεργοποιεί διαφορετικούς κόμβους με τις δικές τους αυτόνομες συνδέσεις που αποκτούν την δική τους δυναμική. Σημειώνω πως οι Χαζάροι είχαν το έθιμο της αλλαγής της προσωπικότητας, (άλλη ιστορία όμως αυτή). Ιδού και η σημασία της αλλαγής του ονόματος, την οποία όμως επέβαλε κάποιος τρίτος.

Ένα βήμα παραπέρα:

Ποιο το νόημα της ευλογίας; Η ευλογία όπως και η αλλαγή ονόματος ΠΡΕΠΕΙ να προέλθουν από άλλον, όχι από τον ίδιο μας τον εαυτό, ή κατά κάποιον τρόπο να ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΜΕ με κάποιον τρόπο μία από αυτές τις πράξεις.

Ιδού το δεύτερο τεραστίας σημασίας γεγονός της αξίας του Ιακώβ: επέβαλλε στον άγνωστο την αλλαγή του ονόματός του και την ευλογία του. Αυτό σημαίνει πως κάποιος άλλος απεμπολείται ένα τμήμα των δυνάμεών του προκειμένου να προσδώσει σε κάποιον άλλον μία νέα συμπαντική κομβική θέση (αλλαγή ονόματος) και ταυτόχρονα μία θετική ενέργεια προς νέες λαμπρές κατευθύνσεις (ευλογία). Προσοχή ισχύει και η κατάρα αντίστροφα, η οποία όμως δεν μπορεί να λειτουργήσει από μόνη την ενέργεια του καταραμένου (οφείλει και ο στόχος-θύμα να αποδεχτεί αυτήν την μεταβολή). Το κόστος για αυτές τις πράξεις είναι τεράστιο για εκείνον που επιδίδεται στην πράξη της ευλογίας (ή της κατάρας). Γι’ αυτό η ευλογία δίδεται με εξαιρετική φειδώ και άπαξ και δοθεί δεν μπορεί να αντιστραφεί , (τα παραδείγματα της εξαπάτησης του Ισαάκ που ευλόγησε τον Ιακώβ αντί του Ησαύ και της ευλογίας – προφητείας του Ιακώβ προς τα παιδιά του, που δόθηκε ΜΟΝΟ πριν το τέλος του. Θα ήταν αδύνατον να επιζήσει ούτως ή άλλως με την ενεργοποίηση τέτοιας έκτασης συμπαντικών μεταβολών). Δεν έχει καμία σημασία αν υπήρχε δόλος ή εξαναγκασμός. Αυτό είναι σαφές διότι ούτε ο Ησαύ ούτε ο ίδιος ο Ισαάκ δεν θα μπορούσαν να αντιστρέψει το γεγονός της δόλιας ευλογίας του Ισαάκ προς τον Ιακώβ. Από τη στιγμή που το γεγονός έγινε δεν μπορεί να αντιστραφεί… Φυσικά παίζει ρόλο και η δύναμη της πηγής από την οποία προέρχονται οι μεταβολές (αλλαγή ονόματος, ευλογία, κατάρα). Να λοιπόν που ο Θεός είναι ο μόνος που μπορεί να ασκεί αυτές τις πράξεις χωρίς να εξαντλείται και να έχουν ταυτόχρονα απόλυτη ισχύ, κάτι που για τον άνθρωπο (όσο μεγάλη δύναμη να διαθέτει) δεν ισχύει…

Αυτό είναι κατά τη γνώμη μου το βαθύτερο νόημα της πάλης του Ιακώβ ανεξάρτητα αν όντως έγινε ή απλά ήταν ένα λαμπρό δημιούργημα του Ιακώβ.

Επέβαλε την αλλαγή του ονόματός του και απέσπασε ταυτόχρονα και την ευλογία όχι από τον άγνωστο με τον οποίο είναι εντελώς αδιάφορο αν ποτέ πάλεψε, αλλά από τους υπολοίπους που δέχτηκαν ως αληθή την πάλη του και δημιούργησαν ένα απίστευτο πλέγμα αληθινών συμπαντικών δράσεων.

Προφανώς ο Ιακώβ είχε μεγάλη εμπειρία στο ζήτημα αυτό. Αυτό αποδεικνύεται περίτρανα σε ένα από τα πλέον περίεργα και ανεξήγητα γεγονότα της Βίβλου. Προφανώς ο Ιακώβ θα διεκδικούσε το Nobel Γενετικής καθότι κατέρριψε του νόμους της κληρονομικότητας του Μέντελ με εντυπωσιακό τρόπο. Αναφέρομαι στο θέμα του διαμοιρασμού της περιουσίας του με τον πεθερό του Λάβαν. Χωρίς να αναλύσω ιδιαιτέρως το περιστατικό αυτό με τις βέργες (μπορείτε να το επαναφέρετε στη μνήμη σας ΓΕΝΕΣΙΣ 29 37:40) από ένα φαινομενικό γεγονός δημιούργησε πραγματικά περιστατικά.

Ο Ιακώβ από μία ψευδή εικόνα (εικόνα είδωλο) δημιούργησε πραγματικά γεγονότα. Τα ζώα βλέποντας τις ριγέ βέργες γέννησαν ριγέ και υγιή κατσικάκια. ΕΙΚΟΝΑ (αληθής ή ψευδής) ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ (πραγματικά) γεγονότα.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

1 Αυτή είναι η πρώτη φορά που το κείμενο χρησιμοποιεί την λέξη «άγγελος» με την εντελώς ανθρώπινη έννοια του αγγελιοφόρου! Στα αγγλικά όμως είναι messengers.

2 Η Ελληνική λέξη «άγγελος» έχει την καθαρή έννοια του αγγελιοφόρου: «Άγγελο Διός» αποκαλούσαν τον απεσταλμένο του Δια. Porphyrius Tyrius "Quaest. Homer. 96. «Άγγελοι Διός: των Κηρύκων γένος» Scholia in Homerum 1.334a 2.4. Άγγελος είναι και ο τυπικός αγγελιοφόρος στα έργα των μεγάλων τραγωδών . Euripides Trag. Bacchae 1024.

3 Ισραήλ: πολεμιστής θεού; Στα εβραϊκά ακούγεται όπως η φράση «πάλεψε με τον θεό»!

Η Σελήνη… σκουριάζει και φταίει η Γη για αυτό

Σε ένα απρόσμενο συμπέρασμα οδηγήθηκαν οι επιστήμονες, καθώς όπως διαπίστωσαν εσχάτως η Σελήνη έχει αρχίσει να… σκουριάζει.

Το οξυγόνο, ένα από τα δύο απαραίτητα συστατικά για να δημιουργηθεί σκουριά, δεν υπάρχει στο φεγγάρι. Το άλλο είναι το νερό. Η σκουριά, όμως, υπάρχει και μάλιστα αυξάνεται ολοένα και περισσότερο.

Όπως αναφέρεται σε πρόσφατη έρευνα, η οποία μελετάει δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από το Chandrayaan-1 του Ινδικού Διαστημικού Ερευνητικού Οργανισμού, ότι οι πόλοι του έχουν πολύ διαφορετική σύνθεση από αυτήν που αναμενόταν. Μελετώντας το φως, που αντανακλάται από τους πόλους, o Σάι Λι του πανεπιστημίου της Χαβάης βρήκε στοιχεία αιματίτη.

Ο αιματίτης είναι μια μορφή οξειδίου του σιδήρου, κοινώς γνωστή ως σκουριά. Ωστόσο, για να γίνει το σίδερο σκουριά θα πρέπει να υπάρχει οξυγόνο, κάτι που το φεγγάρι είναι γνωστό ότι δεν διαθέτει.

«Είναι πολύ αινιγματικό. Η Σελήνη είναι ένα τρομερό περιβάλλον για να σχηματιστεί ο αιματίτης», ανέφερε ο Σάι Λι, με την Αμπιγκέιλ Φρίμαν του Jet Propulsion Laboratory της NASA να προσθέτει: «Στην αρχή, δεν το πίστεψα εντελώς. Δεν πρέπει να υπάρχει, βάσει των συνθηκών. Αλλά από τότε που ανακαλύψαμε νερό στο φεγγάρι, οι άνθρωποι εικάζουν ότι θα μπορούσε να υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία ορυκτών από ό,τι πιστεύουμε, εάν το νερό είχε αντιδράσει με βράχους».

Η παρουσία σκουριάς μπορεί να εξηγηθεί με τρεις τρόπους. Αν και το φεγγάρι δεν έχει ατμόσφαιρα, έχει ίχνη ποσότητας οξυγόνου λόγω του μαγνητικού πεδίου της Γης. Το οξυγόνο μπορεί να ταξιδέψει μέσω του μαγνητικού πεδίου της Γης. Αυτό θα εξηγούσε γιατί υπάρχει μεγαλύτερη ποσότητα αιματίτη στην πλευρά του φεγγαριού που βλέπει στη Γη.

Είναι επίσης πιθανό ότι περισσότερο οξυγόνο μεταφέρθηκε στο φεγγάρι όταν ήταν πιο κοντά στη Γη, καθώς τα δύο σώματα έχουν απομακρυνθεί το ένα από το άλλο για δισεκατομμύρια χρόνια.

Μία άλλη αιτία είναι η ποσότητα υδρογόνου που υπάρχει στο φεγγάρι. Το υδρογόνο «βομβαρδίζει» τόσο τη Σελήνη όσο και τη Γη, διασχίζοντας το διάστημα μέσω ηλιακών ανέμων από τον Ήλιο. Επίσης είναι ένας διαλύτης, που σημαίνει ότι προσθέτει ηλεκτρόνια στα υλικά με τα οποία έρχεται σε επαφή, σε αντίθεση με έναν οξειδωτή που αφαιρεί τα ηλεκτρόνια.

Το μαγνητικό πεδίο της Γης την προστατεύει από αυτό, αλλά η Σελήνη δεν έχει τέτοια προστασία. Ωστόσο, το μαγνητικό πεδίο της Γης, καθώς και η μεταφορά οξυγόνου στο φεγγάρι, εμποδίζει σχεδόν ολόκληρη τη δραστηριότητα του ηλιακού ανέμου κάθε φορά που είναι γεμάτο. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μία ευκαιρία για να σχηματιστεί σκουριά, κατά τη διάρκεια του σεληνιακού κύκλου του φεγγαριού.

Ο τρίτος παράγοντας είναι ο υδάτινος πάγος που υπάρχει στο φεγγάρι, που βρίσκεται κάτω από σεληνιακούς κρατήρες, στην άκρη του. Τα σωματίδια σκόνης που το χτυπούν τακτικά θα μπορούσαν να απελευθερώσουν αυτά τα μόρια νερού, αναμειγνύοντάς τα με σίδηρο. Στη συνέχεια, εφόσον θερμάνθηκαν, αύξησαν το ρυθμό οξείδωσης.

Το πείραμα ATLAS αναφέρει συγκρούσεις φωτονίων που παράγουν τους φορείς της ασθενούς δύναμης W

Ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων (LHC) στη Γενεύη παίζει με τη διάσημη εξίσωση του Άλμπερτ Αϊνστάιν, E = mc 2, για να μετατρέψει την ύλη σε ενέργεια και μετά να την επιστρέψει σε διαφορετικές μορφές ύλης. Αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να παραλείψει το πρώτο βήμα και να συγκρουστεί καθαρή ενέργεια – με τη μορφή ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων.

Στο ATLAS είδαμε την παραγωγή ενός ζεύγους μποζονίων W από δύο φωτόνια και την επακόλουθη διάσπαση των μποζονίων W σε ένα μιόνιο και ένα ηλεκτρόνιο (ορατό στον ανιχνευτή) και νετρίνα (δεν εντοπίστηκαν)

Πέρυσι, το πείραμα ATLAS στον επιταχυντή LHC παρατήρησε δύο φωτόνια, σωματίδια φωτός, να συγκρούονται μεταξύ τους και να παράγουν δύο νέα φωτόνια. Φέτος, έκαναν αυτή την έρευνα ένα βήμα παραπέρα και ανακάλυψαν ότι τα φωτόνια συγχωνεύονται και μετατρέπονται σε κάτι ακόμα πιο ενδιαφέρον: Το μποζόνιο W, τα σωματίδια που μεταφέρουν την ασθενή δύναμη , η οποία διέπει την πυρηνική διάσπαση.
 
Αυτή η έρευνα δεν απεικονίζει απλώς την κεντρική ιδέα που διέπει τις διαδικασίες μέσα στον LHC: ότι η ενέργεια και η ύλη είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Επιβεβαιώνει επίσης ότι σε αρκετά υψηλές ενέργειες, δυνάμεις που φαίνονται ξεχωριστές στην καθημερινή μας ζωή – ηλεκτρομαγνητικές και ασθενείς δυνάμεις – ενώνονται.
 
Από άμαζα έως μαζικά
 
Αν προσπαθήσετε να αναπαράγετε αυτό το πείραμα σύγκρουσης φωτονίων στο σπίτι διασταυρώνοντας δύο δέσμες λέιζερ, δεν θα είστε σε θέση να δημιουργήσετε νέα σωματίδια με μάζα. Αντιθέτως, θα δείτε ότι οι δύο δέσμες συνδυάζονται για να σχηματίσουν μια ακόμη πιο φωτεινή ακτίνα φωτός.
 
“Αν πάτε πίσω και δείτε τις εξισώσεις του Maxwell για τον κλασικό ηλεκτρομαγνητισμό, θα δείτε ότι δύο συγκρουόμενα κύματα αθροίζονται σε ένα μεγαλύτερο κύμα”, λέει ο Simone Pagan Griso, ερευνητής στο Εθνικό Εργαστήριο Lawrence στο Μπέρκλεϋ. «Βλέπουμε αυτά τα δύο φαινόμενα που παρατηρήθηκαν πρόσφατα στο ATLAS μόνο όταν συνθέσαμε τις εξισώσεις του Maxwell, με την ειδική σχετικότητα και την κβαντική μηχανική στη λεγόμενη θεωρία της κβαντικής ηλεκτροδυναμικής».
 
Μέσα στο σύμπλεγμα του επιταχυντή του CERN, τα πρωτόνια επιταχύνονται κοντά στην ταχύτητα του φωτός. Οι κανονικά στρογγυλές μορφές τους συμπιέζονται κατά την κατεύθυνση της κίνησης καθώς η ειδική σχετικότητα αντικαθιστά τους κλασικούς νόμους κίνησης για διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα στον LHC. Τα δύο εισερχόμενα πρωτόνια βλέπουν το ένα το άλλο ως συμπιεσμένες τηγανίτες συνοδευόμενες από ένα εξίσου συμπιεσμένο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο (τα πρωτόνια είναι θετικά και όλα τα φορτισμένα σωματίδια έχουν ένα ηλεκτρομαγνητικό πεδίο). Η ενέργεια του LHC σε συνδυασμό με τη συστολή του μήκους αυξάνει την ισχύ των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων των πρωτονίων κατά έναν παράγοντα 7500.
 
Όταν δύο πρωτόνια προσεγγίζουν το ένα το άλλο, τα συμπιεσμένα ηλεκτρομαγνητικά πεδία τέμνονται. Αυτά τα πεδία παραλείπουν το κλασικό πρότυπο της “ενίσχυσης” που εφαρμόζεται σε χαμηλές ενέργειες και αντ ‘αυτού ακολουθούν τους κανόνες που περιγράφονται από την κβαντική ηλεκτροδυναμική. Μέσω αυτών των νέων νόμων, τα δύο πεδία μπορούν να συγχωνευτούν και να γίνουν το “E” στο E = mc².
 
“Εάν διαβάσετε την εξίσωση E = mc² από δεξιά προς τα αριστερά, θα δείτε ότι μια μικρή ποσότητα μάζας παράγει μια τεράστια ποσότητα ενέργειας λόγω της σταθεράς c², που είναι η ταχύτητα του φωτός στο τετράγωνο”, λέει ο Alessandro Tricoli, ερευνητής στο Εθνικό Εργαστήριο Brookhaven. “Αλλά αν κοιτάξετε τον τύπο αντίστροφα, θα δείτε ότι πρέπει να ξεκινήσετε με μια τεράστια ποσότητα ενέργειας για να παράγετε ακόμη και μια μικρή ποσότητα μάζας.”
 
Ο επιταχυντής LHC είναι ένα από τα λίγα μέρη της Γης που μπορούν να παράγουν και να συγκρούονται ενεργητικά φωτόνια και είναι το μόνο μέρος όπου οι επιστήμονες έχουν δει δύο ενεργητικά φωτόνια να συγχωνεύονται και να μετατρέπονται σε τεράστια μποζόνια W.
 
Μια ενοποίηση δυνάμεων
 
Η παραγωγή των μποζονίων W από φωτόνια υψηλής ενέργειας αποτελεί παράδειγμα της ανακάλυψης που έδωσε το Βραβείο Νόμπελ του 1979 στους Sheldon Glashow, Abdus Salam και τον Steven Weinberg: Σε υψηλές ενέργειες, ο ηλεκτρομαγνητισμός και η ασθενής δύναμη είναι το ίδιο.
 
Σε εξαιρετικά υψηλές ενέργειες, ο ηλεκτρομαγνητισμός συνδυάζεται με μια ακόμη θεμελιώδη δύναμη: την ασθενή δύναμη. Η ασθενής δύναμη διέπει τις πυρηνικές αντιδράσεις, συμπεριλαμβανομένης της σύντηξης υδρογόνου στο ήλιο που τροφοδοτεί τον ήλιο, αλλά και την αποσύνθεση των ραδιενεργών ατόμων.
 
Ακριβώς όπως τα φωτόνια μεταφέρουν την ηλεκτρομαγνητική δύναμη, έτσι και τα μποζόνια W και Z μεταφέρουν την ασθενή δύναμη . Ο λόγος που τα φωτόνια μπορούν να συγκρούονται και να παράγουν W μποζόνια στον επιταχυντή LHC είναι ότι στις υψηλότερες ενέργειες, αυτές οι δυνάμεις συνδυάζονται για να κάνουν την ηλεκτρασθενή δύναμη.
 
“Τόσο τα φωτόνια όσο και τα W μποζόνια είναι φορείς δυνάμεων και και τα δύο μεταφέρουν την ηλεκτρασθενή δύναμη”, λέει ο Griso. “Αυτό το φαινόμενο συμβαίνει πραγματικά επειδή η φύση είναι κβανομηχανική.”

Γουίλιαμ Τζέιμς: Τι είναι το συναίσθημα;

Η αντίληψη που κυριαρχεί σήμερα για τα συναισθήματα μπορεί να αναχθεί όχι στον Φρόιντ -που πίστευε πως ο μηχανισμός της απώθησης απέκλειε από τη συνείδηση το ασυνείδητο περιεχόμενο- αλλά στον Γουίλιαμ Τζέιμς.

Ο Τζέιμς ήταν μια αινιγματική προσωπικότητα. Γεννημένος στη Νέα Υόρκη το 1842 και γιος ενός πολύ πλούσιου πατέρα που επένδυσε μέρος της τεράστιας περιουσίας του σε μεγάλα ταξίδια για τον ίδιο και την οικογένειά του, ο Τζέιμς είχε φοιτήσει μέχρι τα δεκαοκτώ του χρόνια σε τουλάχιστον δεκαπέντε σχολεία στην Ευρώπη και την Αμερική – στη Νέα Υόρκη, στο Νιούπορτ του Ρόουντ Άιλαντ, στο Λονδίνο, στο Παρίσι, στο Μπουλόν-συρ-Μερ της βόρειας Γαλλίας, στη Γενεύη και στη Βόννη. Τα ενδιαφέροντά του ταξίδευαν το ίδιο γρήγορα από αντικείμενο σε αντικείμενο, και προσγειώνονταν για λίγο άλλοτε στις καλές τέχνες και άλλοτε στη χημεία, τον στρατό, την ανατομία και την ιατρική.

Η περιπλάνηση κράτησε δεκαπέντε χρόνια. Μέσα σε αυτό το διάστημα δέχθηκε κάποια στιγμή μια πρόσκληση από τον διάσημο βιολόγο του Χάρβαρντ Λουί Αγκασίζ για να συμμετάσχει σε μια αποστολή στην κοιλάδα του Αμαζόνιου στη Βραζιλία, στη διάρκεια της οποίας ο Τζέιμς υπέφερε σχεδόν συνέχεια από ναυτία και επιπλέον κόλλησε ευλογιά. Στο τέλος, η ιατρική ήταν ο μόνος τομέας όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του, παίρνοντας πτυχίο γιατρού από το Χάρβαρντ το 1869, στα είκοσι επτά του χρόνια. Αλλά ποτέ δεν άσκησε το επάγγελμα ούτε δίδαξε την ιατρική.

Ο Τζέιμς στράφηκε στην ψυχολογία μετά από μια επίσκεψή του το 1867 σε κάποιες ιαματικές πηγές στη Γερμανία – όπου είχε μεταβεί για να αναρρώσει από τα προβλήματα υγείας που του είχε αφήσει το ταξίδι στον Αμαζόνιο. Όπως και ο Μύνστερμπεργκ δεκαέξι χρόνια αργότερα, ο Τζέιμς παρακολούθησε μερικές διαλέξεις του Βίλχελμ Βουντ και τον συνεπήρε το αντικείμενο, και ιδιαίτερα η πρόκληση της μετατροπής της ψυχολογίας σε επιστήμη. Άρχισε να διαβάζει έργα της γερμανικής ψυχολογίας και φιλοσοφίας, αλλά επέστρεψε στο Χάρβαρντ για να ολοκληρώσει τις ιατρικές σπουδές του. Μετά την αποφοίτησή του από το Χάρβαρντ, πέρασε μια βαθιά κατάθλιψη. Το ημερολόγιό του από εκείνη την περίοδο δεν αποκαλύπτει σχεδόν τίποτε άλλο εκτός από δυστυχία και απέχθεια για τον εαυτό του. Υπέφερε τόσο πολύ, που πήγε μόνος του να νοσηλευτεί σε ένα άσυλο στο Σόμερβιλ της Μασσαχουσέττης. Ωστόσο, δεν απέδωσε την ανάρρωσή του στη θεραπεία που έλαβε, αλλά σε ένα δοκίμιο του Γάλλου φιλοσόφου Σαρλ Ρενουβιέ με θέμα την ελεύθερη βούληση το οποίο ανακάλυψε. Αφού το διάβασε, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τη δική του ελεύθερη βούληση για να ξεπεράσει την κατάθλιψη. Φαίνεται ωστόσο πως η λύση δεν ήταν τόσο απλή, αφού παρέμεινε ανήμπορος για άλλους δεκαοκτώ μήνες και εξακολούθησε να πάσχει από χρόνια κατάθλιψη σε όλη την υπόλοιπη ζωή του.

Αλλά το 1872 ο Τζέιμς ήταν πια αρκετά καλά για να δεχθεί μια θέση καθηγητή της φυσιολογίας στο Χάρβαρντ, ενώ το 1875 είχε αρχίσει να διδάσκει το μάθημα «Σχέσεις μεταξύ φυσιολογίας και ψυχολογίας», αναδεικνύοντας το Χάρβαρντ στο πρώτο πανεπιστήμιο των ΗΠΑ που πρόσφερε εκπαίδευση στην πειραματική ψυχολογία. Χρειάστηκε να περάσει άλλη μια δεκαετία για να παρουσιάσει δημόσια τη θεωρία του για τα συναισθήματα, δίνοντας το γενικό της περίγραμμα σε ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε το 1884 με τίτλο «What Is an Emotion?» («Τι είναι το συναίσθημα;»). Η δημοσίευση έγινε στο φιλοσοφικό περιοδικό Μind, καθώς το πρώτο περιοδικό ερευνητικής ψυχολογίας στην αγγλική γλώσσα κυκλοφόρησε το 1887.

Στο άρθρο του ο Τζέιμς πραγματευόταν συναισθήματα όπως είναι «η έκπληξη, η περιέργεια, η έκσταση, ο φόβος, ο θυμός, ο πόθος, η απληστία κ.λπ.», που συνοδεύονται από σωματικές αλλαγές όπως η γρήγορη αναπνοή, οι αυξημένοι παλμοί ή διάφορες κινήσεις του σώματος και του προσώπου.9 Μπορεί να φαίνεται προφανές ότι αυτές οι σωματικές αλλαγές προκαλούνται από το αντίστοιχο συναίσθημα, αλλά ο Τζέιμς υποστήριξε ότι μια τέτοια ερμηνεία ήταν ακριβώς ανάστροφη.

«Η δική μου θέση, αντίθετα», έγραφε, «είναι ότι οι σωματικές αλλαγές ακολουθούν απευθείας την ΠΡΟΣΛΗΨΗ ενός ψυχοδιεγερτικού γεγονότος και ότι η αίσθηση που έχουμε για τις ίδιες τις αλλαγές τη στιγμή που συμβαίνουν ΕΙΝΑΙ το συναίσθημα … Χωρίς τη σωματική κατάσταση που ακολουθεί την πρόσληψη, το τελευταίο [δηλαδή το συναίσθημα] θα είχε εντελώς γνωστική μορφή, θα ήταν χλωμό, άχρωμο, απογυμνωμένο από συναισθηματική θέρμη».

Με άλλα λόγια, δεν τρέμουμε επειδή είμαστε θυμωμένοι, ούτε κλαίμε επειδή αισθανόμαστε λυπημένοι, αλλά μάλλον αντιλαμβανόμαστε ότι νιώθουμε θυμωμένοι επειδή τρέμουμε και αισθανόμαστε λυπημένοι επειδή κλαίμε. Ο Τζέιμς υποστήριζε πως το συναίσθημα έχει τη βάση του στη φυσιολογία, μια ιδέα που έχει πια κυριαρχήσει – εν μέρει χάρις στην τεχνολογία της απεικόνισης του εγκεφάλου, που μας επιτρέπει να παρατηρούμε τις σωματικές διεργασίες που υπεισέρχονται στο συναίσθημα όπως πραγματικά συμβαίνουν στον εγκέφαλο.

Σύμφωνα με τη σύγχρονη «νεο-τζεϊμσιανή» άποψη, το συναίσθημα μοιάζει με την πρόσληψη και την ανάμνηση, δηλαδή ανακατασκευάζεται με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα. Πολλά από αυτά τα δεδομένα προέρχονται από τον ασυνείδητο νου μας, καθώς αυτός επεξεργάζεται τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα που συλλαμβάνουν οι αισθήσεις μας και δημιουργεί μια σωματική αντίδραση. Ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί επίσης άλλα δεδομένα, όπως τις προϋπάρχουσες πεποιθήσεις και προσδοκίες μας, καθώς και πληροφορίες για τις τρέχουσες συνθήκες. Όλα αυτά τα στοιχεία περνούν από επεξεργασία, και τελικά παράγεται το συνειδητό συναίσθημα. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός μπορεί να εξηγήσει τις μελέτες για τη στηθάγχη και γενικότερα την επίδραση των ψευδοφάρμακων στον πόνο. Αν η υποκειμενική εμπειρία του πόνου κατασκευάζεται τόσο από τη σωματική μας κατάσταση όσο και από τα στοιχεία του γενικότερου πλαισίου, δεν είναι παράξενο που το μυαλό μας μπορεί να ερμηνεύσει τα ίδια σωματικά δεδομένα -τις νευρικές ώσεις που δηλώνουν τον πόνο- με διαφορετικούς τρόπους. Επομένως, όταν τα νευρικά κύτταρα στέλνουν ένα σήμα στα κέντρα του πόνου στον εγκέφαλό σας, η εμπειρία σας για τον πόνο μπορεί να διαφέρει, ακόμη και αν τα σήματα είναι ίδια.

Ο Τζέιμς ανέπτυξε περισσότερο τη θεωρία του για το συναίσθημα, μεταξύ άλλων θεμάτων, στο βιβλίο του Ρrinciples of Psychology, που αναφέραμε στο Κεφάλαιο 4 σχετικά με τα πειράματα του Άντζελο Μόσσο σε εγκεφάλους ασθενών με οπές στο κρανίο μετά από εγχειρήσεις. Ο Τζέιμς είχε υπογράψει το συμβόλαιο για τη συγγραφή του βιβλίου το 1878. Άρχισε να το δουλεύει πυρετωδώς ενώ βρισκόταν στον μήνα του μέλιτος. Αλλά μετά τον μήνα του μέλιτος χρειάστηκε δώδεκα χρόνια για να το τελειώσει. Ήταν ένα έργο που έμεινε κλασικό- ήταν τόσο επαναστατικό και καθοριστικό για τις μετέπειτα εξελίξεις, που σε μια έρευνα μεταξύ ιστορικών της ψυχολογίας το 1991 ο Τζέιμς κατατάχθηκε δεύτερος ανάμεσα στις πιο σημαντικές φυσιογνωμίες της ψυχολογίας, πίσω μόνο από τον αρχικό μέντορά του, τον Βουντ.

Κατά ειρωνικό τρόπο, ούτε ο Βουντ ούτε ο Τζέιμς ήταν ικανοποιημένοι από το βιβλίο. Ο Βουντ ήταν δυσαρεστημένος επειδή η επανάσταση του Τζέιμς είχε πλέον ξεστρατίσει από τον δρόμο της πειραματικής ψυχολογίας του Βουντ, όπου όλα πρέπει να υποβάλλονται σε μέτρηση. Αλλά πώς μπορούμε, για παράδειγμα, να ποσοτικοποιήσουμε και να μετρήσουμε τα συναισθήματα; Το 1890 ο Τζέιμς είχε ήδη αποφασίσει πως από τη στιγμή που αυτό ήταν αδύνατο, η ψυχολογία έπρεπε να προχωρήσει πέρα από το καθαρό πείραμα και χαρακτήρισε κοροϊδευτικά το έργο του Βουντ «ψυχολογία των χάλκινων οργάνων». Ο Βουντ, από την άλλη πλευρά, έγραψε για το έργο του Τζέιμς ότι «Είναι λογοτεχνία- ωραία μεν, αλλά όχι ψυχολογία».

Ωστόσο, ο ίδιος ο Τζέιμς ήταν πολύ πιο σκληρός με τον εαυτό του, γράφοντας τα εξής:

«Κανείς δεν μπορεί να αισθάνεται μεγαλύτερη αποστροφή από εμένα όταν αντικρίζει αυτό το βιβλίο. Κανένα θέμα δεν αξίζει να αναλύεται σε 1000 σελίδες. Αν είχα άλλα δέκα χρόνια, θα μπορούσα να το ξαναγράψω σε 500 σελίδες· αλλά όπως έχουν τα πράγματα αυτή είναι η μόνη εκδοχή του – μια απεχθής, παραφουσκωμένη, πρησμένη, παραγεμισμένη, υδρωπική μάζα, που μαρτυρεί απλώς δύο πράγματα: πρώτον, ότι δεν υπάρχει καμία επιστήμη της ψυχολογίας και, δεύτερον, ότι ο Γ. Τζ. είναι ένας ανίκανος».

Μετά την κυκλοφορία του βιβλίου, ο Τζέιμς αποφάσισε να εγκαταλείψει την ψυχολογία για χάρη της φιλοσοφίας, και κάλεσε τον Μύνστερμπεργκ από τη Γερμανία για να αναλάβει το εργαστήριό του. Ο Τζέιμς ήταν τότε σαράντα οκτώ ετών.

Το τραγικό ως πόλεμος

Η δημιουργική βιαιοπραγία του τραγικού

§1

Το τραγικό είναι συνυφασμένο με τον τρόπο ύπαρξης του ανθρώπου ως ατομικού όντος, αλλά και ως ανθρώπινου Είναι. Επομένως πρόκειται για συγκεκριμένη εκδήλωση, αντίληψη, παρουσίαση ή ερμηνεία της ύπαρξης. Το ερώτημα που αναφύεται εδώ είναι: υπάρχει άραγε τραγική και μη τραγική ύπαρξη μέσα στο χρόνο και μέσα στην ιστορία; Η ύπαρξη, ως τέτοια, ζει και αναπνέει μόνο ως γενική οδύνη, ως καθολική τραγικότητα. Κατά συνέπεια, η ιστορική μας παρουσία στον κόσμο μπορεί να είναι μόνο τραγική. Και ακριβώς επειδή είναι μόνο τραγική, λογίζεται ως η πηγή, από την οποία αναδύεται η τραγική συνείδηση. Αυτή η συνείδηση ωστόσο δεν εμφανίζεται σε όλα τα άτομα και σε όλους τους χρόνους παρά σε ορισμένα άτομα και σε ορισμένους καιρούς. Η τραγική συνείδηση δεν είναι απλώς η συνειδητοποίηση της ύπαρξης ως μιας σκοτεινής αβύσσου, αλλά και η ενεργός αντί-σταση σε τούτη την άβυσσο. Εάν δεν ίσχυε το δεύτερο, τότε ο άνθρωπος θα περίμενε τον λυτρωμό του από κάποιο θεολογικό υπερπέραν και η ίδια η ζωή θα υποβιβαζόταν σε ένα οντολογικό κακό, σε ένα προπατορικό αμάρτημα. 

 §2

Ο τραγικός χαρακτήρας της ανθρώπινης ύπαρξης αναχωρεί από την αρχή –μια αρχή που είναι η μοίρα και ο προορισμός μας– πως το στοιχείο της ζωής είναι ο πόλεμος: «πόλεμος πατήρ πάντων» (Ηράκλειτος). Ο πόλεμος ως ο γεμάτος κινδύνους αγώνας (Kampf) ενάντια στη θεσμισμένη συγκάλυψη της οντολογικής μας συνθήκης και στη γενική έκπτωση της ανθρώπινης ζωής, που αυτή η συγκάλυψη συνεπάγεται. Ως τέτοιος αγώνας, ο πόλεμος δεν συνιστά «μια απλή επιδρομή σε αυτό που ήδη υπάρχει» (Χάιντεγκερ) ούτε επομένως έχει καμιά σχέση με την καθημερινή έριδα προς απόκτηση ιδεολογικών οπαδών και κατάκτηση πολιτικών πλειοψηφιών αλλά βιώνεται ως εσωτερική δυνατότητα της τραγικής συνείδησης να βαδίσει στα δύσβατα και κρημνώδη μονοπάτια της ζωής χωρίς να χαθεί. Αυτή η συνείδηση βαδίζει μόνη της: «μοναχή τον δρόμο πήρες/εξανάλθες μοναχή» (Σολωμός)· μόνη, γιατί χωρεί πέρα και πάνω από την κατ’ επίφαση ελευθερία και το θεολογικό επέκεινα: βαδίζει σε ακραίες και ασύλληπτες για τον κοινό νου συνειδητοποιήσεις, οι οποίες αποτελούν τον αδιαπραγμάτευτο ζωτικός της χώρο.

 §3

Αποτελούν τον ζωτικό της χώρο, γιατί δεν την αφήνουν να καθεύδει μέσα στην ηθική της αθωότητα και να ικανοποιείται αυτάρεσκα με την κουλτούρα της μαζικής υστερίας. Να γιατί ο πόλεμος-αγώνας είναι, γι’ αυτήν, τραγική απόφαση (Ent-schlossenheit) να ξεφύγει από τον γυμνό της υποκειμενισμό, που αδημονεί για κυριαρχία, για κατατρόπωση του άλλου και εγκαθίδρυση μιας νέας εξουσίας επ’ αυτού. Τραγική απόφαση, ως εκ τούτου, να φτάσει ως τη βιωματική της πλησμονή της αγωνίας και του μηδενός. Το μηδέν δεν νοείται ως εκμηδένιση και ως ανυπαρξία, αλλά ως βούληση του τραγικού ανθρώπου να «είναι αποφασισμένος για δράση» κατά Χάιντεγκερ. Γιατί αποφασισμένος για δράση; Επειδή, όπως εύστοχα παρατηρεί ο γερμανός φιλόσοφος ερμηνεύοντας το χορικό από την Αντιγόνη του Σοφοκλή (στ. 332–375), ο άνθρωπος είναι το δεινότατο ον. Πώς εννοεί τη εν λόγω λέξη ο μεγάλος αυτός διανοητής; Την εννοεί ως το πιο φοβερό, το κραταιό, που σκορπά τρόμο και πανικό, που διαθέτει τη βία και τη χρησιμοποιεί, έτσι ώστε η τραγικότητά του να μην μπορεί να εκδηλωθεί άλλως παρά μόνο ως βιαιο-πραγία [βίαιη-δράση (Gewalt-tätigkeit)].

§4

Η βιαιο-πραγία τούτη, βέβαια, δεν νοείται με τον κοινό τρόπο, δηλαδή ως «απλή κτηνωδία και αυθαιρεσία» (GA 40, 159). Υπό την οπτική του κοινού τρόπου θα σήμαινε καθίδρυση του χάους και σύμπλευση με τη συμβατική συναίνεση. Υπό τη χαϊντεγκεριανή έποψη, ο άνθρωπος βιαιοπραγεί με το νόημα ότι συλλέγει την ισχύ του Είναι και την αφήνει να φανερώνεται. Έτσι αγωνίζεται ενάντια στη συγκάλυψη, για την οποία έγινε λόγος πιο πάνω, και ορισμένως αναλαμβάνει την ευθύνη της δημιουργίας. Κατ’ αυτό τον τρόπο υπερβαίνει την έννοια του όντος, δηλαδή του τακτοποιημένου, του διευθετημένου, του οικείου, εν τέλει του υποταγμένου, του άγνωμου, του υπηκόου, και τείνει να εκφράσει την ισχύ του ανθρώπου, ήτοι του εαυτού του ως θεού. Τότε συμβαίνει να διαπράττει ύβριν. Με το πέρασμα στο στάδιο της ύβρεως ο τραγικός άνθρωπος κατευθύνεται προς το ανοίκειο, δηλαδή είναι το ανοικειότατο, υπό την έννοια ότι υπερβαίνει την οντική του ελευθερία, ήτοι την προαναφερθείσα δουλική κατάσταση του όντος, για να γίνει οντολογικά, δηλαδή απόλυτα ελεύθερος. Ο διαπράττων ύβριν πορεύεται, ως άπολις, στο προαναφερθέν κρημνώδες μονοπάτι που συνάπτει την ελευθερία με το πεπρωμένο. Άπολις, ας πούμε, είναι ο Οιδίποδας ή η Αντιγόνη.

§5

Για να φτάσει ο άπολις «στο σταυροδρόμι όλων των οδών» (ό.π. 161), στην Πόλιν, στον ιστορικό τόπο, όπου συμβαίνει ιστορία, εκθέτει σε κίνδυνο το Είναι του, καθώς επιχειρεί να ανοίξει περάσματα μέσα από την περιοχή των όντων. Τέτοια όντα π.χ. είναι ο Κρέων, η κοσμική εξουσία, το κήρυγμα του χορού για συμφιλίωση [=υποταγή] κ.α. Η διακινδύνευση τούτη είναι που καθιστά το βιαιο-πραγούν τραγικό πρόσωπο δημιουργό. Δημιουργός με το ακόλουθο, μεταξύ των άλλων, νόημα: όντας άπολις, χωρίς τόπο και έθνος, χωρίς θεσμό και θέση μέσα στο σύνολο των όντων, χωρίς τάξη και δομή μάχεται, πρώτα-πρώτα, να τα θεμελιώσει όλα αυτά όχι ως ένας άνθρωπος με ιδιαίτερες ικανότητες, αλλά ως δημιουργός που αγωνίζεται να διανοίξει [=βιαιοπραγεί διανοίγοντας] νέους δρόμους ισόθεης ζωής, χωρίς ποτέ να φτάνει σε ένα ολοκληρωμένο τέλος. Τιθασεύει ωστόσο το ισχυρό, το κραταιό, και μέσα σε έναν τέτοιο πόλεμο-αγώνα τολμά να εισβάλλει στις δομές αυτού που προβάλλει ως καθιδρυμένη εξουσία, π.χ. εκείνη του Κρέοντα και να την κλονίζει, δηλαδή να την εκθέτει στους κεραυνούς της σκεπτόμενης δράσης του, του έργου του. Απ’ αυτή την άποψη, ο πράττων βίαια εισχωρεί μέσα στο ίδιο το Είναι και ομιλεί τη γλώσσα του ως τραγική συνείδηση.

ΠΛΑΤΩΝ: Πολιτεία (375c-377d)

[375c] Ἀλλὰ μέντοι δεῖ γε πρὸς μὲν τοὺς οἰκείους πρᾴους αὐτοὺς εἶναι, πρὸς δὲ τοὺς πολεμίους χαλεπούς· εἰ δὲ μή, οὐ περιμενοῦσιν ἄλλους σφᾶς διολέσαι, ἀλλ᾽ αὐτοὶ φθήσονται αὐτὸ δράσαντες.
Ἀληθῆ, ἔφη.
Τί οὖν, ἦν δ᾽ ἐγώ, ποιήσομεν; πόθεν ἅμα πρᾷον καὶ μεγαλόθυμον ἦθος εὑρήσομεν; ἐναντία γάρ που θυμοειδεῖ πρᾳεῖα φύσις.
Φαίνεται.
Ἀλλὰ μέντοι τούτων γε ὁποτέρου ἂν στέρηται, φύλαξ ἀγαθὸς οὐ μὴ γένηται· ταῦτα δὲ ἀδυνάτοις ἔοικεν, καὶ οὕτω [375d] δὴ συμβαίνει ἀγαθὸν φύλακα ἀδύνατον γενέσθαι.
Κινδυνεύει, ἔφη.
Καὶ ἐγὼ ἀπορήσας τε καὶ ἐπισκεψάμενος τὰ ἔμπροσθεν, Δικαίως γε, ἦν δ᾽ ἐγώ, ὦ φίλε, ἀποροῦμεν· ἧς γὰρ προυθέμεθα εἰκόνος ἀπελείφθημεν.
Πῶς λέγεις;
Οὐκ ἐννενοήκαμεν ὅτι εἰσὶν ἄρα φύσεις οἵας ἡμεῖς οὐκ ᾠήθημεν, ἔχουσαι τἀναντία ταῦτα.
Ποῦ δή;
Ἴδοι μὲν ἄν τις καὶ ἐν ἄλλοις ζῴοις, οὐ μεντἂν ἥκιστα [375e] ἐν ᾧ ἡμεῖς παρεβάλλομεν τῷ φύλακι. οἶσθα γάρ που τῶν γενναίων κυνῶν, ὅτι τοῦτο φύσει αὐτῶν τὸ ἦθος, πρὸς μὲν τοὺς συνήθεις τε καὶ γνωρίμους ὡς οἷόν τε πρᾳοτάτους εἶναι, πρὸς δὲ τοὺς ἀγνῶτας τοὐναντίον.
Οἶδα μέντοι.
Τοῦτο μὲν ἄρα, ἦν δ᾽ ἐγώ, δυνατόν, καὶ οὐ παρὰ φύσιν ζητοῦμεν τοιοῦτον εἶναι τὸν φύλακα.
Οὐκ ἔοικεν.
Ἆρ᾽ οὖν σοι δοκεῖ ἔτι τοῦδε προσδεῖσθαι ὁ φυλακικὸς ἐσόμενος, πρὸς τῷ θυμοειδεῖ ἔτι προσγενέσθαι φιλόσοφος τὴν φύσιν;
[376a] Πῶς δή; ἔφη· οὐ γὰρ ἐννοῶ.
Καὶ τοῦτο, ἦν δ᾽ ἐγώ, ἐν τοῖς κυσὶν κατόψει, ὃ καὶ ἄξιον θαυμάσαι τοῦ θηρίου.
Τὸ ποῖον;
Ὅτι ὃν μὲν ἂν ἴδῃ ἀγνῶτα, χαλεπαίνει, οὐδὲ ἓν κακὸν προπεπονθώς· ὃν δ᾽ ἂν γνώριμον, ἀσπάζεται, κἂν μηδὲν πώποτε ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀγαθὸν πεπόνθῃ. ἢ οὔπω τοῦτο ἐθαύμασας;
Οὐ πάνυ, ἔφη, μέχρι τούτου προσέσχον τὸν νοῦν· ὅτι δέ που δρᾷ ταῦτα, δῆλον.
Ἀλλὰ μὴν κομψόν γε φαίνεται τὸ πάθος αὐτοῦ τῆς [376b] φύσεως καὶ ὡς ἀληθῶς φιλόσοφον.
Πῇ δή;
Ἧι, ἦν δ᾽ ἐγώ, ὄψιν οὐδενὶ ἄλλῳ φίλην καὶ ἐχθρὰν διακρίνει ἢ τῷ τὴν μὲν καταμαθεῖν, τὴν δὲ ἀγνοῆσαι. καίτοι πῶς οὐκ ἂν φιλομαθὲς εἴη συνέσει τε καὶ ἀγνοίᾳ ὁριζόμενον τό τε οἰκεῖον καὶ τὸ ἀλλότριον;
Οὐδαμῶς, ἦ δ᾽ ὅς, ὅπως οὔ.
Ἀλλὰ μέντοι, εἶπον ἐγώ, τό γε φιλομαθὲς καὶ φιλόσοφον ταὐτόν;
Ταὐτὸν γάρ, ἔφη.
Οὐκοῦν θαρροῦντες τιθῶμεν καὶ ἐν ἀνθρώπῳ, εἰ μέλλει [376c] πρὸς τοὺς οἰκείους καὶ γνωρίμους πρᾷός τις ἔσεσθαι, φύσει φιλόσοφον καὶ φιλομαθῆ αὐτὸν δεῖν εἶναι;
Τιθῶμεν, ἔφη.
Φιλόσοφος δὴ καὶ θυμοειδὴς καὶ ταχὺς καὶ ἰσχυρὸς ἡμῖν τὴν φύσιν ἔσται ὁ μέλλων καλὸς κἀγαθὸς ἔσεσθαι φύλαξ πόλεως.
Παντάπασι μὲν οὖν, ἔφη.
Οὗτος μὲν δὴ ἂν οὕτως ὑπάρχοι. θρέψονται δὲ δὴ ἡμῖν οὗτοι καὶ παιδευθήσονται τίνα τρόπον; καὶ ἆρά τι προὔργου ἡμῖν ἐστιν αὐτὸ σκοποῦσι πρὸς τὸ κατιδεῖν οὗπερ ἕνεκα [376d] πάντα σκοποῦμεν, δικαιοσύνην τε καὶ ἀδικίαν τίνα τρόπον ἐν πόλει γίγνεται; ἵνα μὴ ἐῶμεν ἱκανὸν λόγον ἢ συχνὸν διεξίωμεν.
Καὶ ὁ τοῦ Γλαύκωνος ἀδελφός, Πάνυ μὲν οὖν, ἔφη, ἔγωγε προσδοκῶ προὔργου εἶναι εἰς τοῦτο ταύτην τὴν σκέψιν.
Μὰ Δία, ἦν δ᾽ ἐγώ, ὦ φίλε Ἀδείμαντε, οὐκ ἄρα ἀφετέον, οὐδ᾽ εἰ μακροτέρα τυγχάνει οὖσα.
Οὐ γὰρ οὖν.
Ἴθι οὖν, ὥσπερ ἐν μύθῳ μυθολογοῦντές τε καὶ σχολὴν ἄγοντες λόγῳ παιδεύωμεν τοὺς ἄνδρας.
[376e] Ἀλλὰ χρή.
Τίς οὖν ἡ παιδεία; ἢ χαλεπὸν εὑρεῖν βελτίω τῆς ὑπὸ τοῦ πολλοῦ χρόνου ηὑρημένης; ἔστιν δέ που ἡ μὲν ἐπὶ σώμασι γυμναστική, ἡ δ᾽ ἐπὶ ψυχῇ μουσική.
Ἔστιν γάρ.
Ἆρ᾽ οὖν οὐ μουσικῇ πρότερον ἀρξόμεθα παιδεύοντες ἢ γυμναστικῇ;
Πῶς δ᾽ οὔ;
Μουσικῆς δ᾽, εἶπον, τιθεῖς λόγους, ἢ οὔ;
Ἔγωγε.
Λόγων δὲ διττὸν εἶδος, τὸ μὲν ἀληθές, ψεῦδος δ᾽ ἕτερον;
Ναί.
[377a] Παιδευτέον δ᾽ ἐν ἀμφοτέροις, πρότερον δ᾽ ἐν τοῖς ψευδέσιν;
Οὐ μανθάνω, ἔφη, πῶς λέγεις.
Οὐ μανθάνεις, ἦν δ᾽ ἐγώ, ὅτι πρῶτον τοῖς παιδίοις μύθους λέγομεν; τοῦτο δέ που ὡς τὸ ὅλον εἰπεῖν ψεῦδος, ἔνι δὲ καὶ ἀληθῆ. πρότερον δὲ μύθοις πρὸς τὰ παιδία ἢ γυμνασίοις χρώμεθα.
Ἔστι ταῦτα.
Τοῦτο δὴ ἔλεγον, ὅτι μουσικῆς πρότερον ἁπτέον ἢ γυμναστικῆς.
Ὀρθῶς, ἔφη.
Οὐκοῦν οἶσθ᾽ ὅτι ἀρχὴ παντὸς ἔργου μέγιστον, ἄλλως [377b] τε δὴ καὶ νέῳ καὶ ἁπαλῷ ὁτῳοῦν; μάλιστα γὰρ δὴ τότε πλάττεται, καὶ ἐνδύεται τύπος ὃν ἄν τις βούληται ἐνσημήνασθαι ἑκάστῳ.
Κομιδῇ μὲν οὖν.
Ἆρ᾽ οὖν ῥᾳδίως οὕτω παρήσομεν τοὺς ἐπιτυχόντας ὑπὸ τῶν ἐπιτυχόντων μύθους πλασθέντας ἀκούειν τοὺς παῖδας καὶ λαμβάνειν ἐν ταῖς ψυχαῖς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐναντίας δόξας ἐκείναις ἅς, ἐπειδὰν τελεωθῶσιν, ἔχειν οἰησόμεθα δεῖν αὐτούς;
Οὐδ᾽ ὁπωστιοῦν παρήσομεν.
Πρῶτον δὴ ἡμῖν, ὡς ἔοικεν, ἐπιστατητέον τοῖς μυθοποιοῖς, [377c] καὶ ὃν μὲν ἂν καλὸν [μῦθον] ποιήσωσιν, ἐγκριτέον, ὃν δ᾽ ἂν μή, ἀποκριτέον. τοὺς δ᾽ ἐγκριθέντας πείσομεν τὰς τροφούς τε καὶ μητέρας λέγειν τοῖς παισίν, καὶ πλάττειν τὰς ψυχὰς αὐτῶν τοῖς μύθοις πολὺ μᾶλλον ἢ τὰ σώματα ταῖς χερσίν· ὧν δὲ νῦν λέγουσι τοὺς πολλοὺς ἐκβλητέον.
Ποίους δή; ἔφη.
Ἐν τοῖς μείζοσιν, ἦν δ᾽ ἐγώ, μύθοις ὀψόμεθα καὶ τοὺς ἐλάττους. δεῖ γὰρ δὴ τὸν αὐτὸν τύπον εἶναι καὶ ταὐτὸν [377d] δύνασθαι τούς τε μείζους καὶ τοὺς ἐλάττους. ἢ οὐκ οἴει;
Ἔγωγ᾽, ἔφη· ἀλλ᾽ οὐκ ἐννοῶ οὐδὲ τοὺς μείζους τίνας λέγεις.
Οὓς Ἡσίοδός τε, εἶπον, καὶ Ὅμηρος ἡμῖν ἐλεγέτην καὶ οἱ ἄλλοι ποιηταί. οὗτοι γάρ που μύθους τοῖς ἀνθρώποις ψευδεῖς συντιθέντες ἔλεγόν τε καὶ λέγουσι.
Ποίους δή, ἦ δ᾽ ὅς, καὶ τί αὐτῶν μεμφόμενος λέγεις;
Ὅπερ, ἦν δ᾽ ἐγώ, χρὴ καὶ πρῶτον καὶ μάλιστα μέμφεσθαι, ἄλλως τε καὶ ἐάν τις μὴ καλῶς ψεύδηται.
Τί τοῦτο;

***
[375c] Και μολαταύτα, θα πρέπει να είναι ήμεροι με τους συμπολίτες των και άγριοι μόνο με τους εχθρούς· ειδεμή, δε θα είναι ανάγκη να περιμένουν να ερθούν άλλοι να τους χαλάσουν, αλλά θα προλάβουν να το κάμουν οι ίδιοι οι φρουροί μας.
Αλήθεια.
Πώς να κάμομε λοιπόν; πού να βρούμε ένα χαρακτήρα, να είναι και ήμερος και θυμοειδής συγχρόνως, αφού αυτά είναι δυο πράγματα αντίθετα και ασυμβίβαστα;
Φανερό.
Και όμως είναι αδύνατο να θεωρηθεί καλός φρουρός, αν στερείται ή το ένα ή το άλλο απ᾽ αυτά· κι αφού λοιπόν φαίνεται πράγμα αδύνατο αυτό, ανάγκη [375d] να παραδεχτούμε πως δεν μπορεί να βρεθεί ο καλός φρουρός.
Εκεί καταντά.
Κι εγώ, αφού κοντοστάθηκα λίγο και συλλογίστηκα μέσα μου πάνω σ᾽ αυτά που είπαμε, Με το δίκιό μας, του λέγω, φίλε μου, να σκοντάψομε· γιατί απομακρυνθήκαμε από το παράδειγμα που είχαμε πάρει.
Πώς αυτό;
Δε σκεφτήκαμε πως υπάρχουν φύσεις που εμείς δεν τις φανταστήκαμε και που συνδυάζουν αυτές τις αντίθετες ιδιότητες.
Και πού υπάρχουν;
Μπορεί κανείς να τις συναντήσει και σ᾽ άλλα ζώα, αλλά προπάντων [375e] σε κείνο που παραβάλαμε εμείς με το φύλακα. Γιατί γνωρίζεις, βέβαια, πως ενός σκύλου ράτσας αυτό είναι το φυσικό, να είναι ημερότατος με κείνους που γνωρίζει και τους έχει συνηθίσει, και το εναντίο μ᾽ όσους δε γνωρίζει.
Βέβαια το ξέρω. Δεν είναι λοιπόν αδύνατο και δε ζητούμε αφύσικο πράγμα, να είναι τέτοιος και ο φρουρός μας.
Έτσι φαίνεται.
Δε σου φαίνεται, όμως, πως ακόμη κάτι λείπει από το φρουρό μας και πως εκτός από θυμοειδής πρέπει να είναι και φιλόσοφος από φυσικού του;
[376a] Πώς δηλαδή; δε σε εννοώ καλά.
Θα παρατηρήσεις στους σκύλους κι ένα άλλο πράγμα ακόμα, που πραγματικώς αξίζει να το θαυμάσει κανείς.
Το ποιό;
Πως άμα ο σκύλος δει κανένα που δεν τον γνωρίζει, αμέσως αγριεύει, αν και δεν του έχει κάμει κανένα κακό, ενώ απεναντίας, όταν δει κανένα γνώριμο, είναι όλος χαρά και περιποίηση και χωρίς να του έχει κάμει ποτέ τίποτα καλό, ή δεν εθαύμασες ποτέ σου αυτό το πράγμα;
Δεν έδωσα ως τώρα και μεγάλη προσοχή σ᾽ αυτό, αλλά πραγματικώς έτσι φέρνεται.
Είναι όμως πολύ χαριτωμένο αυτό του το ιδίωμα [376b] και μαρτυρεί μια φύση ολωσδιόλου φιλοσοφική.
Και πώς; παρακαλώ.
Να, που δε διακρίνει ένα πρόσωπο, αν είναι φίλος ή εχθρός, παρ᾽ απ᾽ αυτό· πως τον ένα τον ξέρει, ενώ τον άλλο δεν τον γνώρισε ακόμα. Πώς λοιπόν να μην του αποδώσομε φιλομάθεια, αφού με τη γνώση και με την άγνοια ξεχωρίζει το φίλο από τον ξένο;
Πραγματικώς, δεν μπορεί να είναι αλλιώς.
Δεν είναι όμως το ίδιο πράγμα η φιλομάθεια και η φιλοσοφία;
Το ίδιο.
Μ᾽ όλη μας λοιπόν την πεποίθηση ας παραδεχτούμε και για τον άνθρωπο πως, για να είναι [376c] ήμερος στους δικούς του και τους γνωρίμους του, πρέπει να είναι από φυσικού του φιλόσοφος και φιλομαθής.
Έστω.
Ώστε, δεν πρέπει λοιπόν να είναι εκ φύσεως φιλόσοφος και θυμοειδής και γρήγορος και δυνατός, για να είναι σε όλα του τέλειος ο φρουρός της χώρας;
Χωρίς καμιά αμφιβολία.
Τέτοιος λοιπόν θα πρέπει να είναι αυτός. Τώρα, πώς θ᾽ ανατραφούν και με ποιό τρόπο θα εκπαιδευθούν αυτοί μας οι φρουροί; και άραγε θα συντελέσει αυτή η εξέταση, για να βρούμε εκείνο που αποβλέπουν [376d] όλες μας αυτές οι έρευνες, πώς δηλαδή βγαίνει μέσα στην πόλη η δικαιοσύνη και η αδικία; για να μην την παρατήσομε, αν πρόκειται να μας βοηθήσει σ᾽ αυτό, αλλά να την εξακολουθήσομε διεξοδικότερα.
Και ο αδερφός του Γλαύκωνος, Αλλά εγώ, είπε, φρονώ πως και πολύ μάλιστα θα μας βοηθήσει αυτή η έρευνα.
Ας μη την παρατήσομε λοιπόν, φίλε μου Αδείμαντε, κι αν πρόκειται να μας φέρει πολύ μακριά.
Και βέβαια.
Ας το πιάσομε λοιπόν έτσι σαν παραμύθι και μ᾽ όλη μας την άνεση ας αρχίσομε να εκπαιδεύομε με τα λόγια τους ανθρώπους μας.
[376e] Έτσι να κάμομε.

Μόρφωση των φυλάκων
Ποιά λοιπόν πρέπει να είναι αυτή η ανατροφή; ή δεν νομίζεις πως θα ήταν δύσκολο να βρούμε άλλη καλύτερη απ᾽ αυτήν, που είναι καθιερωμένη απ᾽ τα παλιά τα χρόνια, δηλαδή για τα σώματα η γυμναστική και για την ψυχή η μουσική;
Πραγματικώς.
Και δε θ᾽ αρχίσομε με τη μουσική μάλλον πρώτα, παρά με τη γυμναστική;
Πώς όχι;
Και μουσική όταν λες, δε θεωρείς μέρος της και τους λόγους;
Μάλιστα.
Οι λόγοι πάλι δεν είναι δυο ειδών, αληθινοί και ψεύτικοι;
Ναι.
[377a] Και με τα δυο λοιπόν αυτά είδη θα εκπαιδεύομε τους νέους και μάλιστα με τους ψευτόλογους πρώτα;
Δε σε καταλαβαίνω, τί θέλεις να πεις.
Δε γνωρίζεις πως διηγούμαστε πρώτα πρώτα στα παιδιά μύθους, που στο σύνολό τους τίποτ᾽ άλλο δεν είναι παρά ένα ψέμα, έχουν όμως και κάποιες αλήθειες μέσα; Πρώτα λοιπόν αρχίζομε τα παιδιά με μύθους, πριν τους αρχίσομε τη γυμναστική.
Έτσι είναι.
Γι᾽ αυτό λοιπόν έλεγα πως πρέπει να πιάσομε τη μουσική πρώτα από τη γυμναστική.
Σωστά.
Γνωρίζεις όμως, βέβαια, πως η αρχή είναι το σπουδαιότερο σε κάθε δουλειά, μάλιστα [377b] όταν πρόκειται για ό,τι πράγμα νεαρό και τρυφερό· γιατί τότε προπάντων πλάθεται και μπαίνει μέσα βαθιά ο χαρακτήρας που θα ήθελε κανείς να χαράξει στον καθένα.
Δεν υπάρχει αντίρρησις.
Θα επιτρέψομε λοιπόν έτσι εύκολα ν᾽ ακούουν τα παιδιά τούς όποιους λάχει μύθους, που τους έπλασαν όποιοι λάχουν, και να δέχουνται μες στη ψυχή των εντυπώσεις ως επί το πλείστον αντίθετες από τις ιδέες που θα παραδεχτούμε πως πρέπει να έχουν, όταν γίνουν τέλειοι άντρες;
Διόλου μάλιστα δε θα το επιστρέψομε.
Πρώτα λοιπόν πρέπει να δώσομε όλη την προσοχή μας στους μυθοποιούς [377c] και να εγκρίνομε βέβαια όποιο καλό μύθο κάμουν, να πετάξομε όμως κάθε άλλον. Και τους μύθους που εγκρίνομε θα υποχρεώσομε τις παραμάνες και τις μητέρες να τους διηγούνται στα παιδιά και να πλάθουν μ᾽ αυτούς τις ψυχές των, πολύ περισσότερο παρότι τα σώματά των με τα χέρια των· τους περισσότερους βέβαια απ᾽ αυτούς που τους διηγούνται σήμερα πρέπει να τους βγάλομ᾽ έξω.
Ποιούς δηλαδή;
Από τους μεγαλυτέρους θα καταλάβομε και τους μικρότερους, γιατί όλοι πρέπει να είναι χυμένοι πάνω στον ίδιο τον τύπο και να έχουν την ίδια [377d] τη δύναμη, και οι μεγαλύτεροι και οι μικρότεροι. Ή δεν το νομίζεις;
Πολύ ωραία, αλλά δεν εννοώ και ποιοί είναι αυτοί οι μεγαλύτεροι που λες.
Εκείνοι που μας έλεγαν ο Ησίοδος και ο Όμηρος και οι άλλοι ποιηταί. Γιατί αυτοί είναι που συνθέτουν τους ψεύτικους μύθους, που έλεγαν κι εξακολουθούν να λέγουν στους ανθρώπους.
Ποιούς μύθους και τί έχεις να τους κατηγορήσεις μ᾽ αυτά που λες;
Εκείνο που αξίζει πρώτα και κύριο ν᾽ ακούσει ένας που δε γνωρίζει καν να λέγει έμορφα ψέματα.
Τί θέλεις να πεις;

Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2020

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Ἱππόλυτος (1153-1172)

ΑΓΓΕΛΟΣ
ποῖ γῆς ἄνακτα τῆσδε Θησέα μολὼν
εὕροιμ᾽ ἄν, ὦ γυναῖκες; εἴπερ ἴστε μοι
1155 σημήνατ᾽· ἆρα τῶνδε δωμάτων ἔσω;
ΧΟ. ὅδ᾽ αὐτὸς ἔξω δωμάτων πορεύεται.
ΑΓ. Θησεῦ, μερίμνης ἄξιον φέρω λόγον
σοὶ καὶ πολίταις οἵ τ᾽ Ἀθηναίων πόλιν
ναίουσι καὶ γῆς τέρμονας Τροζηνίας.
1160 ΘΗ. τί δ᾽ ἔστι; μῶν τις συμφορὰ νεωτέρα
δισσὰς κατείληφ᾽ ἀστυγείτονας πόλεις;
ΑΓ. Ἱππόλυτος οὐκέτ᾽ ἔστιν, ὡς εἰπεῖν ἔπος·
δέδορκε μέντοι φῶς ἐπὶ σμικρᾶς ῥοπῆς.
ΘΗ. πρὸς τοῦ; δι᾽ ἔχθρας μῶν τις ἦν ἀφιγμένος
1165 ὅτου κατήισχυν᾽ ἄλοχον ὡς πατρὸς βίαι;
ΑΓ. οἰκεῖος αὐτὸν ὤλεσ᾽ ἁρμάτων ὄχος
ἀραί τε τοῦ σοῦ στόματος, ἃς σὺ σῶι πατρὶ
πόντου κρέοντι παιδὸς ἠράσω πέρι.
ΘΗ. ὦ θεοί, Πόσειδόν θ᾽· ὡς ἄρ᾽ ἦσθ᾽ ἐμὸς πατὴρ
1170 ὀρθῶς, ἀκούσας τῶν ἐμῶν κατευγμάτων.
πῶς καὶ διώλετ᾽; εἰπέ, τῶι τρόπωι Δίκης
ἔπαισεν αὐτὸν ῥόπτρον αἰσχύναντά με;

***
ΚΟΡ. Νά! Βλέπω έναν ακόλουθο του Ιππόλυτου
να τρέχει κατά δω μ᾽ όψη θλιμμένη.
ΑΓΓΕΛΟΣ
Γυναίκες, πού να βρω το βασιλιά
της χώρας, το Θησέα; Πείτε μου, αν ξέρετε!
Άραγες να ᾽ναι μέσα στο παλάτι;
ΚΟΡ. Νά τονε! Βγαίνει απ᾽ το παλάτι ο ίδιος.
ΑΓΓ. Θησέα, σου φέρνω θλιβερό μαντάτο,
για σε, για τους πολίτες της Αθήνας
κι όσους στη χώρα ζούνε της Τροιζήνας.
1160ΘΗΣ. Τί τρέχει; Κι άλλη συφορά τις βρήκε
τις δυο γειτονικές μας πολιτείες;
ΑΓΓ. Κοντολογίς: πια δεν υπάρχ᾽ Ιππόλυτος!
Βλέπει ακόμα το φως, μα ξεψυχάει.
ΘΗΣ. Και πώς; Μη και τον χάλασε κανένας
άλλος, που την κυρά του την ατίμασε
καθώς και τη δικιά μου; ΑΓΓ. Το δικό του
τ᾽ αμάξι τονε σκότωσε: οι κατάρες σου
στο θαλασσόθεο Ποσειδώνα πιάσανε.
ΘΗΣ. Ω Ποσειδών᾽ αλήθεια είσαι πατέρας μου,
1170αφού την κατάρα μου την εισάκουσες!
(στον Άγγελο)
Πώς σκοτώθηκε; Πες μου. Πώς το ρόπαλο
της Δίκης βρήκε τον ατιμαστή μου;

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της, Η τέχνη του 4ου αιώνα π.Χ.: Η όψιμη κλασική περίοδος

7.6. Ναοί και άλλα οικοδομήματα του 4ου αιώνα π.Χ.

7.6.1. Η θόλος των Δελφών, ο ναός του Ασκληπιού και η θόλος στην Επίδαυρο

Μετά τα μεγάλα οικοδομικά έργα στην Αττική, και ιδιαίτερα στην Ακρόπολη της Αθήνας, που σφράγισαν την αρχιτεκτονική του δεύτερου μισού του 5ου αιώνα π.Χ., τα μνημειακά οικοδομήματα του πρώτου μισού του 4ου αιώνα έχουν, σε σύγκριση με εκείνα, σχετικά μικρές διαστάσεις· εμφανίζουν όμως καινοτομίες που φανερώνουν ότι η εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής καθορίστηκε από την αναζήτηση νέων συστημάτων αναλογιών για τα κτήρια και τη δημιουργία περίτεχνων διακοσμητικών μοτίβων. Ένα παράδειγμα ενδεικτικό για τις νέες αυτές τάσεις συναντούμε στους Δελφούς. Στο στενόμακρο ιερό της Αθηνάς Προναίας, δυτικά της εισόδου του ιερού του Απόλλωνα, χτίστηκε στο πρώτο τέταρτο του 4ου αιώνα π.Χ. ένα μικρό αλλά πολύ κομψό κυκλικό οικοδόμημα (θόλος) με εξωτερική κιονοστοιχία, του οποίου ο προορισμός, παρά τη μακροχρόνια έρευνα, παραμένει άγνωστος. Τα προβλήματα που έθετε η κατασκευή και κυρίως η στέγαση ενός κυκλικού περίπτερου κτηρίου ήταν σημαντικά και ο τρόπος με τον οποίο λύθηκαν καινοτόμος. Δεν είναι επομένως τυχαία η πληροφορία ότι ο αρχιτέκτονας της θόλου των Δελφών, ο Θεόδωρος από τη Φώκαια, έγραψε ένα βιβλίο (που δυστυχώς δεν σώζεται), όπου εξέθετε τη μέθοδο κατασκευής και τις αναλογίες του κτίσματος. Η εξωτερική κιονοστοιχία (το πτερόν) αποτελείται από είκοσι ραδινούς δωρικούς κίονες (αναλογία διαμέτρου προς ύψος 1:6,82), ενώ στο εσωτερικό υπάρχει μια σειρά από κορινθιακούς κίονες, που εφάπτονται στον τοίχο. Φαίνεται ότι η αρχική οκταγωνική μαρμάρινη στέγη αντικαταστάθηκε πολύ νωρίς από μια πολύ ελαφρύτερη κυκλική πήλινη. Μια παρόμοια θόλος κατασκευάστηκε, όπως θα δούμε, λίγο αργότερα στο ιερό του Ασκληπιού στην Επίδαυρο.
 
Το ιερό του Ασκληπιού κοντά στην αρχαία Επίδαυρο έγινε ευρύτερα γνωστό στις τελευταίες δεκαετίες του 5ου αιώνα π.Χ. και γνώρισε μεγάλη άνθηση κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. Αιτία ήταν η φήμη που απέκτησε ο ήρωας ιατρός Ασκληπιός ότι μπορούσε να γιατρεύει κακές και επικίνδυνες αρρώστιες. Η φήμη αυτή έφερε στην Επίδαυρο πλήθος προσκυνητών και βοήθησε να διαδοθεί η λατρεία του σε όλη την Ελλάδα. Δεν αποκλείεται η γρήγορη εξάπλωση της λατρείας του Ασκληπιού να σχετίζεται επίσης με τη σημαντική πρόοδο που συντελέστηκε στην ιατρική κατά το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. και που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον Ιπποκράτη από την Κω και στη σχολή του. Είναι πράγματι πιθανόν ότι στα Ασκληπιεία υπήρχαν γιατροί που ασκούσαν συστηματικά την τέχνη τους.
 
Συνέπεια της οικονομικής ευρωστίας που απέκτησε το ιερό της Επιδαύρου είναι ότι γύρω στο 380 π.Χ. κατασκευάστηκε ένας μικρών σχετικά διαστάσεων (11,76 m x 23,15 m) αλλά πολυτελής ναός του Ασκληπιού. Στις αναλογίες του ναού διακρίνεται η διάθεση για μείωση του μήκους σε σχέση με το πλάτος, η οποία αποτυπώνεται στον αριθμό των κιόνων: έξι στις στενές πλευρές και έντεκα στις μακρές, αντί του κανονικού 6 x 13. Η τάση για βράχυνση των αναλογιών των ναών είναι ένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την αρχιτεκτονική του 4ου αιώνα π.Χ. Στην περίπτωση του ναού του Ασκληπιού η μείωση κατά δύο των κιόνων των μακρών πλευρών είχε ως συνέπεια την απουσία οπισθόδομου, καθώς ο σηκός έπρεπε να είναι αρκετά βαθύς ώστε να δεχτεί το καθιστό λατρευτικό άγαλμα. Πολύ χρήσιμα για τη μελέτη της αρχιτεκτονικής είναι επίσης τα σωζόμενα στοιχεία από την ανωδομή του ναού. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση μια επιγραφή που περιέχει τη συγγραφή για την κατασκευή του ναού, την οποία μπορούμε έτσι να παρακολουθήσουμε βήμα προς βήμα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πληροφορίες για τμήματα του ναού που δεν έχουν σωθεί: Μαθαίνουμε ότι η ξύλινη θύρα του σηκού είχε διάκοσμο από ελεφαντόδοντο και χρυσά καρφιά και προστατευόταν με ένα μετάλλινο κιγκλίδωμα. Ζωγραφισμένες ήταν ακόμη οι μετόπες, η σίμη και τα ξύλινα φατνώματα της οροφής, όπως ακριβώς και στο Ερέχθειο στην Ακρόπολη της Αθήνας. Ο αρχιτέκτονας του ναού λεγόταν Θεόδοτος και κατασκευαστής της πλούσια διακοσμημένης θύρας και της οροφής του σηκού ήταν ο Θρασυμήδης ο Πάριος, που φιλοτέχνησε επίσης το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Ασκληπιού. Τις πληροφορίες για το άγαλμα αυτό καθώς και για τα γλυπτά των αετωμάτων θα τις εξετάσουμε στην ενότητα 6 αυτού του κεφαλαίου.
 
Στο ιερό του Ασκληπιού στην Επίδαυρο κατασκευάστηκε επίσης μια κυκλική θόλος όμοια με εκείνη των Δελφών, αλλά μεγαλύτερη και με εξαιρετικά περίτεχνο διάκοσμο. Από τη σχετική οικοδομική επιγραφή που σώζεται μαθαίνουμε ότι η κατασκευή της θόλου διήρκεσε περίπου 40 χρόνια, ότι ο αρχιτέκτονας λεγόταν Πολύκλειτος (δεν αποκλείεται να ήταν συγγενής, ίσως εγγονός, του ομώνυμου μεγάλου γλύπτη του 5ου αιώνα π.Χ.) και ότι το συνολικό κόστος της ήταν περίπου διπλάσιο από εκείνο του ναού του Ασκληπιού. Χρονικά μπορούμε να τοποθετήσουμε την κατασκευή της θόλου της Επιδαύρου ανάμεσα στο 360 και στο 320 π.Χ. Η μέγιστη διάμετρος του κτηρίου (στο επίπεδο των θεμελίων) είναι 21,85 m, η διάμετρος στον στυλοβάτη 20,45 m και η διάμετρος του σηκού 14,65 m. Το πτερόν (η εξωτερική κιονοστοιχία) έχει 26 πολύ ραδινούς δωρικούς κίονες (η αναλογία διαμέτρου προς ύψος είναι περίπου 1:7). Από την ανωδομή του κτηρίου σώζονται αρκετά τμήματα, που εκτίθενται στο Μουσείο της Επιδαύρου. Οι μετόπες της δωρικής ζωφόρου είναι διακοσμημένες με φιάλες σε σχήμα ρόδακα και η σίμη, όπως και το κεντρικό ακρωτήριο, με περίτεχνους σχηματοποιημένους βλαστούς. Στο εσωτερικό του σηκού υπάρχουν δεκατέσσερις κίονες, των οποίων τα κορινθιακά κιονόκρανα είναι τα ομορφότερα που μας έχουν σωθεί από την Αρχαιότητα.
 
Ένα όμοιο, πολύ καλοδουλεμένο κιονόκρανο βρέθηκε θαμμένο δίπλα στη θόλο· η άριστη διατήρησή του οδήγησε στη σκέψη ότι ήταν το παράδειγμα, δηλαδή το πρότυπο για τα κιονόκρανα που δημιούργησε ο ίδιος ο αρχιτέκτονας και το οποίο, μετά το τέλος των εργασιών, αποτέθηκε με προσοχή στο χώμα για να διαφυλαχθεί. Το δάπεδο του σηκού είναι στρωμένο με ρομβόσχημες λίθινες πλάκες, λευκές και μαύρες εναλλάξ. Θαυμάσιος είναι επίσης ο φυτικός διάκοσμος των φατνωμάτων της οροφής, με ωραιότατα άνθη που προβάλλουν ανάμεσα σε φύλλα άκανθας. Η πολυτέλεια της κατασκευής και ο νεκρικός συμβολισμός των φυτικών κοσμημάτων κάνουν πιθανή την υπόθεση ότι η θόλος της Επιδαύρου είναι ο μνημειακός τάφος του Ασκληπιού, που ήταν το επίκεντρο της λατρείας του. Το ιερότερο σημείο φαίνεται ότι ήταν ένα βαθύ πηγάδι στο κέντρο των θεμελίων, τα οποία αποτελούνται από μια σειρά ομόκεντρων κύκλων. Ίσως εκεί φώλιαζε και το ιερό φίδι.