H θεωρία της πληροφορίας

Ο CΙaυde Shannοn δεν άργησε να σκεφθεί ότι η άλγεβρα του Boole που είχε διδαχθεί ως προπτυxιακός φοιτητής είχε πολλά κοινά στοιχεία με ένα ηλεκτρικό κύκλωμα. Το επόμενο λογικό βήμα ήταν να σχεδιάσει συστήματα κυκλωμάτων, σύμφωνα με τις αρχές που είχε διατυπώσει ο Βοοle στα μέσα του 18ου αιώνα.

Σε μια διατριβή του, με τίτλο «Α SymbοΙic Analysis οf Relay and Switching Circυίts», ο Shannοn περιέγραψε με ποιο τρόπο η λογική του Bοοle, σύμφωνα με την οποία όλα τα προβλήματα μπορούν να λυθούν με τη χρήση μόλις δύο συμβόλων, του 1 και του 0, μπορούσε να εφαρμοστεί στα ηλεκτρικά διακοπτόμενα κυκλώματα.

Το σύμβολο 1 μπορούσε να αντιπροσωπεύει ένας διακόπτης που είχε ενεργοποιηθεί, ενώ το 0 μπορούσε να είναι ένας διακόπτης που είχε απενεργοποιηθεί.

Υποστήριξε επίσης ότι οι διακόπτες αυτοί θα μπορούσαν να συνδέονται με τρόπο που να τους επιτρέπει να εκτελούν και πιο πολύπλοκες πράξεις, προτείνοντας πέρα από τις απλές δηλώσεις «ναι» και «όχι», τη χρήση του «και» , του «ή» ή του «δεν».

Η παραπάνω διατριβή του Shannοn, ο οποίος οραματίστηκε όλες τις μορφές επικοινωνίας σε δυαδικό κώδικα και υποστήριξε την άποψη ότι τα δυαδικά ψηφία μπορούν να συμβολίσουν ακόμα και λέξεις, ήχους, εικόνες, ίσως και ιδέες, χαρακτηρίστηκε μία από τις σημαντικότερες του 20ού αιώνα, ξεπερνώντας σε αξία ακόμα και τη προηγούμενη διατριβή του ίδιου για το διδακτορικό του, με θέμα «Μια άλγεβρα για τη θεωρητική γενετική». Σε αυτήν την διατριβή θεωρούσε πως η διπλή έλικα του DNA σποτελεί ένα πληροφοριακό σύστημα.

Το 1941 προσλήφθηκε στην BeΙΙ ΤeΙeρhοne Labοratοries, όπου αρχικά ασχολήθηκε με συστήματα ελέγχου αντιαεροπορικών πυραύλων και στη συνέχεια έγινε μέλος μιας ομάδας επιστημόνων που ανέλαβε να αναπτύξει πιο αποτελεσματικές μεθόδους μετάδοσης των πληροφοριών και να βελτιώσει την αξιοπιστία των υπεραστικών τηλεφωνικών και τηλεγραφικών γραμμών.

Ο Shannοn πίστευε ότι η πληροφορία δεν διέφερε από οποιοδήποτε άλλο μέγεθος και κατά συνέπεια ήταν δυνατός ο χειρισμός της από μηχανές. Εφαρμόζοντας τα αποτελέσματα των προηγούμενων ερευνών του στο πρόβλημα που είχε να αντιμετωπίσει, χρησιμοποίησε και πάλι τη λογική του ΒοοΙe, καθώς και την εμπειρία του στην κρυπτο / αποκρυπτογράφηση κατά τη διάρκεια του πολέμου, για να αναπτύξει ένα μοντέλο που απλοποιούσε όσο το δυνατόν περισσότερο την πληροφορία.

Ενα δυαδικό σύστημα από δυνατότητες επιλογής ναι/όχι που μπορούσε να αντιπροσωπεύεται από δυαδικό κώδικα 1/0. Πρότεινε επίσης την προσθήκη στην πληροφορία μιας σειράς από ειδικούς κώδικες κατά τη διάρκεια της μετάδοσής της, με στόχο να ελαχιστοποιούνται τα παράσιτα (θόρυβος) που έχουν ως αποτέλεσμα την αλλοίωσή της.

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

Πρώτος ο Hartley όρισε έμμεσα την ποσότητα της πληροφορίας, το 1928. Ένα χρόνο αργότερα ο Szilard συνέδεσε την πληροφορία και την Θερμοδυναμική Εντροπία.

Το 1940 ο Shannon ξαναβρήκε τα ίδια αποτελέσματα με αφορμή τις τηλεποικινωνίες. Η καθαυτό όμως θεωρία της πληροφορίας αναπτύχθηκε από τους Wiener («Θεωρία για την διεύθυνση και επικοινωνία, στη μηχανή ή στο ζώο») το 1948 και ακολούθως από τον Shannon.

Το 1948 ο Shannοn δημοσίευσε την αξεπέραστη εργασία του, με τίτλο «Η μαθηματική θεωρία της πληροφορίας». Ήταν ο πρώτος που έκανε την πρώτη ολοκληρωτική μαθηματική απόπειρα θεμελίωσης της Θεωρίας της Πληροφορίας. Στις σελίδες αυτής της εργασίας, την οποία συνυπογράφει ο μαθηματικός Warren Weaνer, γίνεται λόγος για πρώτη φορά για μια μονάδα μέτρησης της πληροφορίας, το δυαδικό ψηφίο, το binary digit, που συντμήθηκε αργότερα από επιστήμονες του χώρου αρχικά σε binit και στη συνέχεια στο γνωστό μας bit.

Έχουμε συνηθίσει να σκεφτόμαστε την «πληροφορία» ή το «μήνυμα» ως γεγονότα, δεδομένα, μαρτυρίες. Σύμφωνα όμως με τη θεωρία της πληροφορίας, πληροφορία είναι αυτό που δεν γνωρίζει κάποιος. Αν κάποιος ακούσει πως «Αύριο θα βρέχει στο κέντρο της Αθήνας», το μήνυμα αυτό, έχει μεγάλη πληροφορία, γιατί είναι ένα αβέβαιο γεγονός.

Αν όμως ακούσει κάποιος πως «στην Ευρώπη αύριο θα βρέχει», τότε το κείμενο αυτό έχει πολύ μικρή πληροφορία. Γιατί στο μήνυμα αυτό η πιθανότητα να βρέχει κάπου στην Ευρώπη είναι πολύ μεγάλη, ίσως αγγίζει και το 100%.

Επομένως η πληροφορία συνδέεται με την αβεβαιότητα. Όσο μικρότερη είναι η πιθανότητα Ρ να γίνει ένα γεγονός, τόση περισσότερη ποσότητα πληροφορίας Ι συνοδεύει την πραγματοποίηση του. Και αντίστροφα, αν η πιθανότητα Ρ πραγματοποίησης ενός γεγονότος είναι μεγάλη, τότε η πληροφορία Ι που «κουβαλάει» το γεγονός αυτό είναι μικρή. Αν λοιπόν ο παραλήπτης έχει ήδη την πληροφορία, δεν μπορεί να πει κανείς ότι έλαβε χώρα μετάδοση μηνύματος.

Η πληροφορία Ι συνδέεται με την πιθανότητα Ρ με την σχέση:
Ι=-log2PA ή Ι=log2(1/p).


Η μορφή αυτή μας δίνει την γνωστή μονάδα ποσότητας πληροφορίας, το bit. Αν έχουμε μια απλή πηγή που εκπέμπει δύο σύμβολα μόνο, τότε αν και τα δύο είναι ισοπιθανά ισχύει ,
pa=pb=1/2, και Ι=1 ή Ι=1 bit.

Σύμφωνα με τη θεωρία του Shannοn, περισσότερα bits πληροφορίας παίρνει κανείς από ένα μήνυμα, αν είναι μεγαλύτερη και η αβεβαιότητα που κουβαλάει το μήνυμα, γιατί αυτή η αβεβαιότητα είναι αντιστρόφως ανάλογη με την πιθανότητα Ρ να συμβεί όπως αναφέραμε πιό πάνω.

ΕΝΤΡΟΠΙΑ

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία όμως του έργου του Shannοn είναι ότι παρέχει στους μηχανικούς τα μαθηματικά εργαλεία που απαιτούνται για τη μέτρηση της απόδοσης ενός καναλιού επικοινωνίας, πόση πληροφορία δηλαδή μπορεί να ξεκινήσει από το σημείο Α και να φθάσει στο σημείο Β χωρίς σφάλματα. Η επιθυμητή πληροφορία είναι το «σήμα». Η ανεπιθύμητη είναι τα «παράσιτα» ή ο «θόρυβος».

Ο Shannon είδε πως όσο λιγότερο θόρυβο έχει ένα σύστημα τόση περισσότερη πληροφορία μεταδίδει. Και αντιστρόφως, όσο αυξάνεται η αταξία (θόρυβος) ενός συστήματος τόσο λιγότερη πληροφορία μεταδίδει. Θα μπορούσαμε να πούμε πως η πληροφορία του συστήματος αποτελεί μέτρο της εσωτερικής του τάξης (δηλ. αντιστρόφως ανάλογη με την αταξία, αλλά η εντροπία είναι το μέτρο της αταξίας ενός συστήματος, άρα η πληροφορία είναι αντιστρόφως ανάλογη της εντροπίας).
Ο αριθμός των πιθανών μηνυμάτων που μπορεί κανείς να δημιουργήσει με S αριθμό bits είναι 2 στη δύναμη του S, δεδομένου ότι έχουμε δύο bits, το 1 και το 0.

Αντιστρέφοντας την ιδέα, ο αριθμός των bits που χρειάζεται κανείς για να μεταδώσει ένα μήνυμα είναι ο λογάριθμος με βάση το 2 του αριθμού των πιθανών μηνυμάτων.
2S=P ή λογαριθμίζοντας Ιοg2 P = S

Στην αξία του S ο Shannοn έδωσε το όνομα «εντροπία». Η εντροπία αναφέρεται σε μια κατάσταση ενός φυσικού συστήματος, ενώ συγχρόνως αποτελεί μέτρο της αταξίας του συγκεκριμένου συστήματος. Η αταξία δεν είναι τελείως αντικειμενική ιδιότητα. Ο ανθρώπινος παράγοντας δεν μπορεί να την αποκλείσει τελείως, γιατί η ιδέα της τάξης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη λειτουργία του νου.

Το εντυπωσιακό με την εξίσωση του Shannοn για την εντροπία της πληροφορίας είναι ότι εμφανίζει την ίδια σχέση με την εξίσωση του BοΙtzmann (S=klnP) για την εντροπία στη θερμοδυναμική (δεύτερος νόμος), μια σχέση λογαριθμική.

Από τον ορισμό του Boltzmann και του Shannon για την πιθανότητα,
S=klnP και Ι=-log2PA,

είναι έκδηλη η ομοιότητα των σχέσεων ορισμού της πληροφορίας και της εντροπίας. Βλέπουμε δηλαδή πως ενώ η εντροπία μετράει το βαθμό αταξίας και αυξάνει με την πιθανότητα, η πληροφορία ουσιαστικά μετράει το βαθμό της τάξης μέσα στη δομή του μηνύματος και ελαττώνεται με την πιθανότητα.

Αυτός είναι βασικά και ο λόγος που βάζουμε Ι=-S και που συχνά αναφέρουμε την πληροφορία Ι σαν αρνητική εντροπία S (αντετροπία-negentropie).

Ο Shannοn δεν προσπάθησε να εξαλείψει την αταξία, τα παράσιτα. Μας δίδαξε πώς να ζούμε με αυτά ή ακόμα και να τα αξιοποιούμε. Μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει την εντροπία για να διαπιστώσει τι μέρος του καναλιού μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μετάδοση χρήσιμης πληροφορίας – του σήματος.

Η εντροπία της θερμοδυναμικής συνεπάγεται τη φθορά. Αν θεωρήσουμε δεδομένο ότι το σύμπαν είναι ένα κλειστό σύστημα, κάθε φορά που συμβαίνει κάτι, ολόκληρο το σύστημα ολισθαίνει προς την αύξηση της εντροπίας. Η ίδια η ζωή όμως στη Γη συνεισφέρει στην μείωση της εντροπίας, ενώ στο σύμπαν η εντροπία αυξάνεται. Στη θεωρία της πληροφορίας, όσο μικρότερη είναι η εντροπία τόσο περισσότερη είναι και η πληροφορία… άρα και η αβεβαιότητα.

Αυτό σημαίνει μήπως, αναρωτιούνται κάποιοι, ότι όσο περισσότερα γνωρίζουμε τόσο περισσότερο αβέβαιοι είμαστε;

Το γεγονός ότι η πληροφορία ολοένα αυξάνει σημαίνει ότι απομακρυνόμαστε ολοένα και περισσότερο από τη δυνατότητα να κατανοήσουμε το σύμπαν;

Πέντε χρόνια μετά την έκδοση της θεωρίας της πληροφορίας του Shannοn, οι James Watsοn και Francis Crick αποκάλυψαν τα μυστικά του DNA στο εργαστήριο Caνendish του Cambridge. Διαπιστώθηκε ότι η διπλή έλικα του DNA αποτελούσε ένα πληροφοριακό σύστημα Ο ίδιος ο Shannοn, παρ’ όλο που προειδοποιούσε με δημοσιεύματα τους εργαζόμενους σε άλλα πεδία να είναι επιφυλακτικοί και να μην εφαρμόζουντη θεωρία των πληροφοριών αδιακρίτως, παραδέχθηκε ότι η θεωρία θα μπορούσε να έχει μεγάλη σχέση με τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα γονίδια και το νευρικό σύστημα και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ‘το ανθρώπινο ον να δρα ως ένας ιδανικός αποκωδικοποιητής».

Ο Monod μας λέει πως τα ένζυμα ασκούν σε μικροσκοπική κλίμακα, μια λειτουργία που δημιουργεί τάξη, δημιουργεί πληροφορία σε βάρος του χημικού δυναμικού.

Ο Shannon διετύπωσε μια διάσημη σχέση για την χωρητικότητα C ενός καναλιού, στον οποίο φαίνεται καθαρά η σχέση μεταξύ εύρους ζώνης συχνοτήτων Β και λόγου σήματος προς θόρυβο.

C=Blog(1+S/N) bits/sec

Γεγονός είναι ότι η θεωρία της πληροφορίας που διατύπωσε ο CΙaude Shannοn ξεκίνησε την ψηφιακή επανάσταση που οδήγησε στην ανάmυξη και την εδραίωση νέων μέσων επικοινωνίας – μεταξύ των οποίων και το Ιnternet. Χρησιμοποιήθηκε επίσης για να λυθούν γρίφοι σε γνωστικούς τομείς τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους όσο η πληροφορική, η γενετική μηχανική, τα νευρωνικά συστήματα, η γλωσσολογία, η φωνητική, η ψυχολογία και τα οικονομικά Μεταξύ άλλων άνοιξε νέους δρόμους στη μελέτη του Χάους και έφερε το Διάστημα πιο κοντά στον άνθρωπο.

Από τη στιγμή ωστόσο που διατύπωσε τα θεωρήματά του, η Φύση δεν μπορεί πια να ιδωθεί μόνο σαν ύλη και ενέργεια. Μία τρίτη συνιστώσα προστέθηκε στην προσπάθεια εξήγησης του κόσμου: η πληροφορία.

Φυσικοί ανέπτυξαν τεχνική που εξαφανίζει την τριβή και μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη των νανομηχανών

Η τριβή είναι παρούσα παντού γύρω μας, εμποδίζοντας την κίνηση των ελαστικών ενός αυτοκινήτου στο οδόστρωμα, την κίνηση ενός στυλό στο χαρτί και ακόμη τη ροή των πρωτεϊνών μέσω της κυκλοφορίας του αίματος. Όποτε δύο επιφάνειες έρχονται σε επαφή, υπάρχει τριβή, εκτός από πολύ ειδικές περιπτώσεις όπου η τριβή ουσιαστικά εξαφανίζεται – ένα φαινόμενο, γνωστό ως «υπερολισθηρότητα», στο οποίο επιφάνειες, απλά σύρονται η μια πάνω από την άλλη, χωρίς αντίσταση.

Τώρα, φυσικοί στο MIT ανέπτυξαν μια πειραματική τεχνική για την προσομοίωση της τριβής σε νανοκλίμακα. Χρησιμοποιώντας την τεχνική τους, οι ερευνητές είναι σε θέση να παρατηρήσουν άμεσα μεμονωμένα άτομα στη διεπαφή των δύο επιφανειών και να χειριστούν τη διευθέτησή τους, συντονίζοντας το μέγεθος της τριβής μεταξύ των επιφανειών. Αλλάζοντας τη απόσταση των ατόμων σε μία επιφάνεια, παρατήρησαν ένα σημείο στο οποίο η τριβή εξαφανίζεται.

Ο Vladan Vuletic, καθηγητής της Φυσικής στο ΜΙΤ, λέει ότι η ικανότητα να συντονίσει κάποιος την τριβή θα ήταν πολύ χρήσιμη για την ανάπτυξη νανομηχανών, μικροσκοπικών ρομπότ κατασκευασμένων από συστατικά στο μέγεθος των μεμονωμένων μορίων. Ο Vuletic λέει ότι στη νανοκλίμακα, η τριβή μπορεί να λάβει μια μεγαλύτερη τιμή, για παράδειγμα, δημιουργώντας φθορές λόγω χρήσης σε μικροσκοπικά μοτέρ πολύ πιο γρήγορα από ότι συμβαίνει στις μεγαλύτερες κλίμακες.

«Υπάρχει μια μεγάλη προσπάθεια να κατανοήσουμε την τριβή και την ελξουμε, γιατί είναι ένας από τους περιοριστικούς παράγοντες στις νανομηχανές, αλλά υπήρξε σχετικά μικρή πρόοδος στον ουσιαστικό έλεγχο της τριβής σε οποιαδήποτε κλίμακα», λέει ο Vuletic. «Αυτό που είναι νέο στο δικό μας σύστημα, είναι ότι για πρώτη φορά σε ατομική κλίμακα, μπορούμε να δούμε αυτή τη μετάβαση από την τριβή στην υπερολισθηρότητα».

Ο Vuletic, μαζί με τους μεταπτυχιακούς φοιτητές Alexei Bylinskii και Dorian Gangloff, δημοσιεύουν τα αποτελέσματά τους στο περιοδικό Science. Η ομάδα προσομοίωσε την τριβή σε νανοκλίμακα πρώτα διαμορφώνοντας δύο επιφάνειες που πρόκειται να τοποθετηθούν σε επαφή: ένα οπτικό πλέγμα και ένα κρύσταλλο ιόντων.

Το οπτικό πλέγμα δημιουργήθηκε χρησιμοποιώντας δύο ακτίνες λέιζερ που εκπέμπονται σε αντίθετες κατευθύνσεις, των οποίων τα πεδία αθροίστηκαν για να σχηματίσουν ένα ημιτονοειδές περιοδικό μοτίβο σε μία διάσταση. Αυτό το λεγόμενο οπτικό πλέγμα είναι παρόμοιο με ένα κουτί τοποθέτησης αυγών, όπου κάθε κορυφή αντιπροσωπεύει ένα μέγιστο ηλεκτρικό δυναμικό, ενώ το καθένα κοίλωμα αντιπροσωπεύει ένα ελάχιστο. Όταν τα άτομα κινούνται κατά μήκος ενός τέτοιου ηλεκτρικού πεδίου, σύρονται σε χώρους με χαμηλό δυναμικό – σε αυτή την περίπτωση, στα κοιλώματα.

Ο Vuletic τότε κατασκεύασε μια δεύτερη επιφάνεια: ένα ιοντικό κρύσταλλο – ουσιαστικά, ένα πλέγμα από φορτισμένα άτομα – προκειμένου να μελετήσουν τις επιπτώσεις της τριβής, άτομο προς άτομο. Για τη δημιουργία του ιοντικού κρυστάλλου, η ομάδα χρησιμοποίησε φως για να ιονίσει, ή να φορτίσει, ουδέτερα άτομα υττερβίου που αναδύονται από ένα μικρό θερμαινόμενο φούρνο και στη συνέχεια ψύχονται, με περισσότερο φως λέιζερ, μόλις πάνω από το απόλυτο μηδέν. Τα φορτισμένα άτομα τότε μπορεί να παγιδευτούν, χρησιμοποιώντας διαφορές δυναμικού που εφαρμόζονται στις κοντινές μεταλλικές επιφάνειες. Άπαξ και φορτίστηκαν θετικά, το ένα άτομο απωθεί το άλλο μέσω της λεγόμενης «δύναμης Coulomb». Η απώθηση κρατά αποτελεσματικά τα άτομα χωριστά έτσι ώστε να σχηματίζουν ένα κρύσταλλο ή μια επιφάνεια που μοιάζει με πλέγμα.

Η ομάδα χρησιμοποίησε στη συνέχεια, τις ίδιες δυνάμεις που χρησιμοποιούνται για την παγίδευση των ατόμων για να σπρώξει και να τραβήξει τον ιοντικό κρύσταλλο κατά μήκος του πλέγματος, καθώς και για να τεντώσει και να συμπιέσει τον ιοντικό κρύσταλλο, σαν ένα ακορντεόν, μεταβάλλοντας την απόσταση μεταξύ των ατόμων της.

Σε γενικές γραμμές, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όταν τα άτομα στον ιοντικό κρύσταλλο ήταν κανονικά τοποθετημένα, σε διαστήματα που ταιριάζουν με την διάταξη του οπτικού πλέγματος, οι δύο επιφάνειες παρουσίασαν μέγιστο τριβής, σαν δύο συμπληρωματικά τουβλάκια Lego. Η ομάδα παρατήρησε ότι όταν τα άτομα είναι έτσι τοποθετημένα, το κάθε ένα καταλαμβάνει μια κοιλότητα στο οπτικό πλέγμα. Όταν ο ιοντικός κρύσταλλος στο σύνολό του σύρθηκε κατά μήκος του οπτικού πλέγματος, τα άτομα πρώτα έτειναν να κολλήσουν στις κοιλότητες του πλέγματος, δεσμευόμενα εκεί λόγω της προτίμησής τους για το χαμηλότερο ηλεκτρικό δυναμικό, καθώς και λόγω των δυνάμεων Coulomb, που κρατούν τα άτομα χωριστά. Εάν εφαρμοστεί αρκετή δύναμη, ο ιοντικός κρύσταλλος γλιστρά ξαφνικά, καθώς τα άτομα συλλογικά πηδούν στο επόμενο κοίλωμα. «Είναι σαν ένας σεισμός», λέει ο Vuletic. «Υπάρχει δύναμη οικοδόμησης και στη συνέχεια υπάρχει ξαφνικά μια καταστροφική απελευθέρωση της ενέργειας».

Ο Tobias Schaetz, ένας καθηγητής της φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Freiburg στη Γερμανία, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα, βλέπει τα αποτελέσματα ως μια «καθαρή επανάσταση» στην απόκτηση βαθιάς γνώσης στην «κατά τα άλλα απρόσιτη θεμελιώδη φυσική». Η τεχνική, λέει, μπορεί να εφαρμοστεί σε μια σειρά από τομείς, από την νανοκλίμακα έως την μακροκλίμακα. Θεωρεί πως η νέα μέθοδος θα δώσει ώθηση σε μια τεράστια ποικιλία ερευνητικών πεδίων, που μπορεί να φτάσουν μέχρι τα βιολογικά συστήματα και τους κινητήρες πρωτεϊνών.

«Οι εφαρμογές και οι σχετικές επιπτώσεις της νέας τους μεθόδου ωθεί μια τεράστια ποικιλία των ερευνητικών πεδίων διερεύνηση επιπτώσεων από σχετική τεκτονική σχεδία κάτω σε βιολογικά συστήματα και τις πρωτεΐνες του κινητήρα», λέει ο Schaetz, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα. «Φανταστείτε-είπε-μια μοριακή μηχανή όπου θα μπορούσε να ελέγξει την τριβή για να ενισχύσει την επαφή για έλξη ή να μετριάσει τις αντιστάσεις ανάλογα με τη ζήτηση».

Η μικρότερη μηχανή στον κόσμο τροφοδοτείται με φως

Η νέα νανομηχανή, με την ονομασία ANT (Actuating Nano-Transducer) ή «Μυρμήγκι», μπορεί να κινηθεί τρομερά γρήγορα και να ασκήσει μεγάλες δυνάμεις, πολύ μεγαλύτερες από άλλες μικροσκοπικές συσκευές.

Ερευνητές στη Βρετανία δημιούργησαν τη μικρότερη μηχανή στον κόσμο, μεγέθους μόλις λίγων νανομέτρων (δισεκατομμυριοστών του μέτρου), η οποία τροφοδοτείται με φως λέιζερ και κινείται σαν έμβολο.

Η νανομηχανή μπορεί μελλοντικά, μεταξύ άλλων, να αξιοποιηθεί στην ιατρική νανορομποτική, για να κινεί μικροσκοπικά ρομπότ (νανομπότ), που θα εισχωρούν ακόμη και στα ανθρώπινα κύτταρα για να καταπολεμούν τις ασθένειες. ‘Αλλες πιθανές εφαρμογές είναι νανομηχανές που θα κινούνται στο νερό ή σε άλλα υγρά και θα αντιλαμβάνονται το περιβάλλον γύρω τους, λειτουργώντας ως κινούμενοι αισθητήρες.

Οι ερευνητές του Κέντρου Νανοφωτονικής του ιστορικού Εργαστηρίου Κάβεντις του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, με επικεφαλής τον καθηγητή Τζέρεμι Μπάουμπεργκ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS).

Η μηχανή αποτελείται από φορτισμένα νανοσωματίδια χρυσού, προσδεμένα μεταξύ τους με ένα πολυμερές υλικό σε μορφή γέλης που λέγεται pNIPAM και το οποίο είναι πολύ ευαίσθητο στις αλλαγές της θερμοκρασίας.

Όταν το υλικό αυτό θερμαίνεται με φως λέιζερ, τότε μέσα σε κλάσμα του δευτερολέπτου αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες ελαστικής ενέργειας, καθώς αποβάλλει όλο το νερό από τη γέλη και συρρικνώνεται, με συνέπεια τα νανοσωματίδια χρυσού να προσκολλώνται σφιχτά μεταξύ τους.



Όταν όμως αντίθετα η συσκευή ψύχεται κάτω από τους 32 βαθμούς Κελσίου, το πολυμερές απορροφά νερό και φουσκώνει, με αποτέλεσμα -όπως σε ένα ελατήριο- τα νανοσωματίδια να απωθούνται απότομα μακριά το ένα από το άλλο, δημιουργώντας μια προωθητική δύναμη. Καθώς η θερμοκρασία αυξομειώνεται, η νανομηχανή κινείται σαν έμβολο.

Όπως δήλωσε ο ερευνητής δρ Τάο Ντινγκ, «είναι σαν μια έκρηξη, καθώς εκατοντάδες χρυσά σφαιρίδια απομακρύνονται απότομα το ένα από το άλλο μέσα σε ένα εκατομμυριοστό του δευτερολέπτου, όταν τα μόρια του νερού φουσκώνουν τα πολυμερή υλικά γύρω τους».

«Γνωρίζουμε ότι το φως μπορεί να θερμάνει το νερό για να κινήσει τις ατμομηχανές. Τώρα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το φως για να κινήσουμε μια μηχανή σαν «πιστόνι» σε νανοκλίμακα» ανέφερε ο ερευνητής δρ Βεντσισλάβ Βάλεβ.

Η νέα νανομηχανή, με την ονομασία ΑΝΤ (Actuating Nano-Transducer) ή «Μυρμήγκι», μπορεί να κινηθεί τρομερά γρήγορα και να ασκήσει μεγάλες δυνάμεις, πολύ μεγαλύτερες από άλλες μικροσκοπικές συσκευές. Η ανά μονάδα βάρους ισχύς της είναι σχεδόν 100 φορές μεγαλύτερη από οποιασδήποτε άλλης μηχανής ή μυός. Είναι επίσης βιοσυμβατή, οικονομική στην παραγωγή της και ενεργειακά αποδοτική.

«Όπως τα πραγματικά μυρμήγκια, οι νανομηχανές ΑΝΤ παράγουν μεγάλη ισχύ σε σχέση με το βάρος τους. Η πρόκληση πλέον που αντιμετωπίζουμε, είναι πώς να ελέγξουμε αυτή την ισχύ για νανομηχανικές εφαρμογές», δήλωσε ο Μπάουμπεργκ.

Είπε ακόμη ότι το οριακό σημείο λειτουργίας της μηχανής θα μπορούσε να αναπροσαρμοσθεί από τους 32 στους 37 βαθμούς Κελσίου (όσο η θερμοκρασία του ανθρωπίνου σώματος), καθώς επίσης να αναζητηθεί μια εναλλακτική πηγή θερμότητας πέρα από το φως λέιζερ.

Οι ερευνητές ήδη συνεργάζονται με την Cambridge Enterprise, τον επιχειρηματικό «βραχίονα» του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, καθώς και με άλλες εταιρείες, προκειμένου να προχωρήσουν σε εμπορική αξιοποίηση της εφεύρεσής τους.

Έργα τέχνης με… λωρίδες χαρτιού

Η τέχνη του Quilling συνίσταται στη δημιουργία έργων από λωρίδες χαρτιού, που τυλίγονται και στη συνέχει συγκολλώνται. Η τέχνη έγινε δημοφιλής κατά την Αναγέννηση, όταν οι μοναχοι συνήθιζαν να τυλίγουν επιχρυσωμένο χαρτί για να διακοσμήσουν θρησκευτικά αντικείμενα. Αργότερα, κατά το 18ο και 19ο αιώνα, έγινε δημοφιλής ενασχόληση για τις γυναίκες που διακοσμούσαν έτσι έπιπλα και κεριά.

Βασικά η τέχνη περιλαμβάνει το κόψιμο του χαρτιού σε λωρίδες και το τύλιγμά του με ένα ειδικό εργαλέιο. Ακούγεται απλό αλλά απαιτεί ιδιαίτερες ικανότητες για να δημιουργήσει κανείς περίπολοκα σχήματα. Καθώς τα υλικά είναι πολύ απλά, ο καθένας μπορεί να ασχοληθεί με αυτό το είδος τέχνης. Χρειάζεται απλά υπομονή και εξάσκηση.

Η Παρεξηγημένη Έννοια της Αγάπης

«Η παρατήρηση γίνεται η φλόγα που είναι η προσοχή και που μ’ αυτήν τα ψυχολογικά τραύματα, οι πληγές, το μίσος, κατακαίγονται, φεύγουν»

Τι είναι αγάπη;
Δεν αγαπιόμαστε γιατί δεν γνωρίζουμε πως να αγαπήσουμε
Η λέξη «αγάπη» είναι τόσο πολύ φορτωμένη και διεφθαρμένη που αποφεύγω να την χρησιμοποιώ. Όλοι μιλάνε για αγάπη -κάθε περιοδικό κι εφημερίδα και κάθε ιεραπόστολος, όλοι μιλούν συνεχώς για αγάπη. Αγαπώ την πατρίδα μου, αγαπώ τα χρήματα, αγαπώ κάποιο βιβλίο, αγαπώ το βουνό, αγαπώ την απόλαυση, αγαπώ την γυναίκα μου.

Είναι η αγάπη μια ιδέα; Αν όντως είναι, τότε μπορεί να καλλιεργηθεί, θραφεί, να περιβληθεί με στοργή, να επιβληθεί, να αλλάξει κατά το δοκούν. Επειδή δεν μπορούμε να λύσουμε αυτό το ανθρώπινο ζήτημα καταφεύγουμε σε αφαιρέσεις. Η αγάπη μπορεί να είναι η ύστατη λύση σε όλες τις δυσκολίες του ανθρώπου, τα προβλήματα και τις επώδυνες προσπάθειες, οπότε πως θα βρούμε τι είναι η αγάπη; Απλώς ορίζοντας την; Η εκκλησία την όρισε με τον ένα τρόπο, η κοινωνία με άλλο τρόπο και υπάρχουν ένα σορό αποκλίσεις και διαστρεβλώσεις. Λατρεύουμε κάποιον, κοιμόμαστε με κάποιον, η ανταλλαγή συναισθημάτων, η συντροφικότητα- είναι αυτό που λέμε αγάπη;

Μπορεί η αγάπη να χωριστεί στην ιερή και την ανίερη, την ανθρώπινη και την θειική, ή απλά υπάρχει μόνο μια αγάπη; Είναι η αγάπη ένα πράγμα και όχι πολλά πράγματα; Αν πούμε «σ’ αγαπώ» αυτό αποκλείει την αγάπη για κάποιον άλλον; Είναι η αγάπη προσωπική η μη προσωπική; Ηθική η ανήθικη; Οικογενειακή η μη οικογενειακή; Αν αγαπάς την ανθρωπότητα αγαπάς και τον καθένα ξεχωριστά; Είναι η αγάπη συναίσθημα; Είναι η αγάπη αίσθημα; Είναι η αγάπη απόλαυση κι επιθυμία; Όλες αυτές οι ερωτήσεις δείχνουν, ότι έχουμε ιδέες για την αγάπη, ιδέες για το τι πρέπει να είναι και τι δεν πρέπει να είναι η αγάπη, έναν κανόνα η κώδικα που έχει δημιουργήσει η κοινωνία στην οποία ζούμε.

Τώρα πως θα βρω τι είναι αυτή η φλόγα που λέμε αγάπη;
Όχι πως να βρούμε έναν τρόπο να την εκφράσουμε διαφορετικά, αλλά να βρούμε την σημασία της. Πρώτα θα απορρίψω ο,τι έχουν πει η εκκλησία, η κοινωνία, οι φίλοι και οι γονείς μου, κάθε βιβλίο και άνθρωπος διότι θέλω να βρω μόνος μου τι είναι η αγάπη. Εδώ είναι ένα τεράστιο πρόβλημα που εμπεριέχει όλη την ανθρωπότητα, υπάρχουν χιλιάδες τρόποι να την ορίσεις κι εγώ έχω φυλακιστεί σε κάποιον τρόπο να την ορίζω. Γι’ αυτό τον λόγο πρέπει να διώξω όλες τις τάσεις και τις προκαταλήψεις μου. Είμαι μπερδεμένος, διαλυμένος από τις δικές μου επιθυμίες οπότε λέω στον εαυτό μου «πρώτα καθάρισε το δικό σου μπέρδεμα. Ίσως να μπορέσουμε να δούμε τι είναι αγάπη καταλαβαίνοντας τι δεν είναι»

Το να ανήκεις σε κάποιον, το να σε φροντίζει κάποιος και να εξαρτάσαι από αυτόν-σε όλο αυτό πρέπει να υπάρχει πάντα άγχος, φόβος, ζήλεια, ενοχή, κι όσο υπάρχει φόβος δεν μπορεί να υπάρξει αγάπη. Ένα μυαλό γεμάτο πίκρες δεν μπορεί να καταλάβει τι είναι αγάπη, αισθηματικότητα και συναισθηματικότητα δεν έχουν καμία σχέση με την αγάπη. Έτσι, η αγάπη δεν έχει σχέση με την επιθυμία και την απόλαυση.

Είναι η αγάπη ευχαρίστηση; Είναι η αγάπη επιθυμία;
Είναι η αγάπη προσκόλληση, εξάρτηση, κατοχή του ατόμου που αγαπάτε και εξουσιάζετε; Είναι το να λέτε «αυτό είναι δικό μου και όχι δικό σου, η ιδιοκτησία μου, τα σεξουαλικά μου δικαιώματα, όπου συμπεριλαμβάνονται η ζήλεια, το μίσος, ο θυμός και η βία; Και πάλι, η αγάπη έχει χωριστεί σε ιερή και ανόσια σαν μέρος του θρησκευτικού προσδιορισμού. Είναι όλα αυτά αγάπη; Μπορείτε ν’ αγαπάτε και να είσαστε φιλόδοξος; Μπορείτε ν’ αγαπάτε τον άντρα σας, μπορεί αυτός να πει πως σας αγαπά όταν είναι φιλόδοξος; Μπορεί να υπάρχει αγάπη όταν υπάρχει ανταγωνισμός και  ώθηση για επιτυχία;

Το να τ’ απαρνηθούμε όλα αυτά, όχι μόνο διανοητικά ή λεκτικά, αλλά το να τα σβήσει κανείς τελείως απ’ το Είναι του, το να μην δοκιμάσει ποτέ τη ζήλεια, το φθόνο, το συναγωνισμό ή τη φιλοδοξία – το να τ’ απαρνηθούμε όλα αυτά, βέβαια αυτό είναι αγάπη. Αυτοί οι δυο τρόποι δράσης δεν μπορούν ποτέ να πάνε μαζί. Ο άντρας που ζηλεύει, ή η γυναίκα που είναι εξουσιαστική, δεν ξέρουν τι σημαίνει αγάπη – μπορεί να μιλούν γι’ αυτή, μπορεί να κοιμούνται μαζί, να κατέχουν ο ένας τον άλλον, να εξαρτάται ο ένας απ’ τον άλλον για άνεση, ασφάλεια, ή απ’ το φόβο της μοναξιάς, αλλά βέβαια όλα αυτά δεν είναι αγάπη.

Αν οι άνθρωποι που λένε πως αγαπούν τα παιδιά τους το εννοούσαν, θα υπήρχε πόλεμος; Θα υπήρχε διαχωρισμός εθνικοτήτων, θα υπήρχαν αυτοί οι χωρισμοί; Αυτό που ονομάζουμε αγάπη είναι μαρτύριο, απελπισία, ένα αίσθημα ενοχής. Αυτή η αγάπη ταυτίζεται γενικά με τη σεξουαλική ευχαρίστηση. Δεν είμαστε πουριτανοί ή σεμνότυφοι, δεν λέμε πως δεν πρέπει να υπάρχει ευχαρίστηση. Όταν κοιτάζετε ένα σύννεφο ή τον ουρανό ή ένα όμορφο πρόσωπο, υπάρχει απόλαυση. Όταν κοιτάζετε ένα λουλούδι υπάρχει η ομορφιά του – δεν αρνιόμαστε την ομορφιά. Η ομορφιά δεν είναι η ευχαρίστηση της σκέψης, αλλά είναι η σκέψη που δίνει ευχαρίστηση στην ομορφιά.

Με τον ίδιο τρόπο, όταν αγαπάμε και υπάρχει σεξ, η σκέψη του δίνει ευχαρίστηση, η εικόνα της εμπειρίας που δοκιμάστηκε και η επανάληψή της αύριο. Σ’ αυτήν την επανάληψη υπάρχει ευχαρίστηση που δεν είναι ομορφιά. Η ομορφιά, η τρυφερότητα και όλο το νόημα της αγάπης δεν εξαιρούν το σεξ. Αλλά τώρα που τα πάντα επιτρέπονται, ο κόσμος φαίνεται ν’ ανακάλυψε ξαφνικά το σεξ κι έχει γίνει ασυνήθιστα σημαντικό. Πιθανόν αυτή είναι η μόνη φυγή που έχει ο άνθρωπος τώρα, η μόνη ελευθερία. Οπουδήποτε αλλού του κάνουν κουμάντο, τον κακομεταχειρίζονται, τον βιάζουν διανοητικά, συναισθηματικά, με κάθε τρόπο είναι σκλάβος, συντετριμμένος και η μόνη φορά που μπορεί να είναι ελεύθερος είναι στη σεξουαλική εμπειρία. Σ’ αυτή την ελευθερία συναντά μια ορισμένη χαρά και θέλει την επανάληψη αυτής της χαράς. Βλέποντάς τα όλα αυτά, πού είναι η αγάπη; Μόνο ένας νους και μια καρδιά που είναι γεμάτη αγάπη μπορούν να δουν όλη την κίνηση της ζωής. Τότε οτιδήποτε και να κάνει, ένας άνθρωπος που κατέχει μια τέτοια αγάπη είναι ηθικός, καλός κι αυτό που κάνει είναι όμορφο. Και τότε παρουσιάζεται σ’ όλα αυτά η τάξη – γνωρίζοντας πως η ζωή μας είναι τόσο μπερδεμένη, τόσο ακατάστατη.

Η αγάπη δεν είναι προϊόν της σκέψης, η οποία με την σειρά της είναι προϊόν του παρελθόντος. Η σκέψη δεν μπορεί να καλλιεργήσει την αγάπη. Η αγάπη δεν περιορίζεται και δεσμεύεται από την ζήλεια, γιατί η ζήλεια είναι το παρελθόν. Η αγάπη είναι το τώρα, το παρόν. Δεν είναι το «θα αγαπήσω» ούτε το «αγάπησα». Όταν αγαπάς δεν πρόκειται να ακολουθούσης κανέναν. Η αγάπη δεν υπάκουει. Όταν αγαπάς δεν υπάρχει ούτε σεβασμός ούτε ασέβεια. Δεν γνωρίζετε τι θα πει να αγαπάς αληθινά κάποιον; Να αγαπάς χωρίς μίσος, χωρίς ζήλεια, χωρίς θύμο, χωρίς να θέλετε να επηρεάσετε το τι σκέπτεται η τι κάνει ο άλλος, χωρίς να καταδικάζετε, χωρίς να συγκρίνετε; Όταν υπάρχει αγάπη υπάρχει σύγκριση; Όταν αγαπάτε κάποιον με όλη σας την καρδιά, με όλο σας τον νου, με όλο σας το σώμα, με όλη σας την ύπαρξη, υπάρχει σύγκριση; Όταν αφήνεσαι ολοκληρωτικά στην αγάπη δεν υπάρχει ο άλλος.

Αλλά αν θέλετε ακόμα να βρείτε (τι είναι η αγάπη), θα δείτε ότι δεν είναι φόβος, εξάρτηση, ζήλεια, η κτητικότατα, η υπευθυνότητα και το χρέος, η αυτολύπηση, η αγωνία του να μην αγαπηθείς. Λοιπόν, αφού τα διώξετε όλα αυτά, όχι με την βία, αλλά ξεπλένοντας τα όπως η βροχή ξεπλένει την σκόνη πολλών ημερών από ένα φύλλο, τότε ίσως βρείτε αυτό το περίεργο λουλούδι που ο άνθρωπος αναζητά τόσο πολύ. Θα σας υπαγορέψει κάποια εξουσία, κάποια μέθοδος, κάποιο σύστημα πως να αγαπάτε; Αν κάποιος σας πει πως να αγαπάτε τότε αυτό δεν είναι αγάπη. Γίνεται να πείτε «θα εξασκήσω την αγάπη. Θα κάτσω κάτω και θα το σκεφτώ μέρα με την ημέρα. Θα εξασκήσω τον εαυτό μου να είναι καλός κι ευγενικός και θα τον πιέσω να δίνει προσοχή στους άλλους;

Η αγάπη είναι κάτι νέο, φρέσκο, ζωντανό. Δεν έχει χτες ούτε κι αύριο. Είναι πέρα από το μαρτύριο της σκέψης. Μόνο το αθώο μυαλό μπορεί να καταλάβει τι είναι η αγάπη, και το αθώο μυαλό μπορεί να ζήσει σε έναν κόσμο που δεν είναι αθώος. Το να βρεις αυτό το καταπληκτικό πράγμα που ο άνθρωπος αναζητά αιώνια μέσα από την θυσία, μέσω της λατρείας, μέσω των σχέσεων, μέσω του σεξ, μέσω κάθε μορφής απόλαυσης και πόνου, είναι δυνατό μόνο όταν η σκέψη κατανοήσει τον εαυτό της και φτάσει στο τέλος της. Τότε η αγάπη δεν έχει αντίθετο, τότε η αγάπη δεν έχει σύγκρουση.

Ο ήλιος προσπαθεί να τρυπήσει τα σύννεφα και μάλλον θα το καταφέρει μέσα στη μέρα. Τη μια μέρα είναι Άνοιξη και την άλλη σχεδόν χειμώνας. Ο καιρός αντιπροσωπεύει τις διαθέσεις των ανθρώπων: πάνω-κάτω· σκοτάδι και παροδικό φως. Είναι, ξέρεις, παράξενο πόσο πολύ θέλουμε ελευθερία, ενώ κάνουμε τα πάντα για να σκλαβώνουμε τους εαυτούς μας. Χάνουμε κάθε πρωτοβουλία. Περιμένουμε απ’ τους άλλους να μας καθοδηγήσουν, να μας βοηθήσουν, να είναι γενναιόδωροι, να είναι ειρηνικοί· περιμένουμε από τους γκουρού, τους διδάσκαλους, τους σωτήρες, τους μεσάζοντες.

Κάποιος γράφει σπουδαία μουσική, ένας άλλος την εκτελεί ερμηνεύοντάς την με το δικό του τρόπο κι εμείς την ακούμε απολαμβάνοντάς την ή κριτικάροντάς την. Είμαστε οι θεατές που κοιτάζουν τους ηθοποιούς, τους ποδοσφαιριστές ή την οθόνη του κινηματογράφου. Οι άλλοι γράφουν ποιήματα κι εμείς τα διαβάζουμε· οι άλλοι ζωγραφίζουν κι εμείς καθόμαστε μ’ ανοιχτό το στόμα. Είμαστε άδειοι και γι’ αυτό τρέχουμε σ’ άλλους για να μας διασκεδάσουν, να μας εμπνεύσουν, να μας καθοδηγήσουν ή να μας σώσουν. Όλο και περισσότερο ο σύγχρονος πολιτισμός μάς καταστρέφει, μας αδειάζει από κάθε δημιουργικότητα. Εμείς οι ίδιοι είμαστε άδειοι μέσα μας και περιμένουμε από άλλους να μας γεμίσουν κι έτσι ο γείτονάς μας, αρπάζει την ευκαιρία για να μας εκμεταλλευτεί ή είμαστε εμείς που τον εκμεταλλευόμαστε. Όταν κανείς έχει ΕΠΙΓΝΩΣΗ πόσες πολλές περιπλοκές υπάρχουν στο να περιμένει απ’ τους άλλους, τότε είναι ελεύθερος κι αυτή η ελευθερία είναι η αρχή της δημιουργικότητας. Αυτή η ελευθερία είναι η αληθινή επανάσταση και όχι η ψεύτικη επανάσταση των κοινωνικών ή οικονομικών μεταρρυθμίσεων, που είναι μια άλλη μορφή σκλαβιάς.

Ο νους μας (ΕΓΩ) φτιάχνει μικρά κάστρα ασφάλειας. Θέλουμε να είμαστε βέβαιοι για το καθετί, βέβαιοι για την αγάπη μας, για τις σχέσεις μας, για την εκπλήρωση των επιθυμιών μας, για τις ελπίδες και για το μέλλον μας. Χτίζουμε αυτές τις εσωτερικές φυλακές κι αλίμονο σ’ όποιον πάει να μας ενοχλήσει. Είναι παράξενο πώς ο νους ψάχνει πάντοτε να βρει μια περιοχή όπου δεν υπάρχει ούτε σύγκρουση ούτε ενόχληση. Η ζωή μας είναι ένα μόνιμο γκρέμισμα και ξαναχτίσιμο τέτοιων περιοχών ασφάλειας, με διάφορες μορφές. Έτσι ο νους μας γίνεται ένα θαμπό και κουρασμένο πράγμα.

Η ελευθερία βρίσκεται στο να μην έχεις κανενός είδους ασφάλεια
Είναι πραγματικά εκπληκτικό να έχεις έναν ακίνητο και πολύ ήρεμο νου, χωρίς ούτε το παραμικρό κύμα σκέψης. Εννοείται ότι η ακινησία ενός νου που έχει χάσει τη ζωντάνια του, δεν είναι ηρεμία. Ο νους είναι φτιαγμένος να μένει ακίνητος με την επιβολή της θέλησης, αλλά θα μπορούσε ποτέ να μείνει από μόνος του βαθιά σιωπηλός, από τη μια άκρη της ύπαρξής του ως την άλλη; Είναι πραγματικά τρομερά εκπληκτικό το τι συμβαίνει όταν ο νους είναι έτσι σιωπηλός. Σ’ αυτή την κατάσταση ολόκληρη η συνείδηση, ως γνώση, ως αναγνώριση, παύει.

Η ενστικτώδης ενασχόληση του νου, η μνήμη, φτάνει σ’ ένα τέλος. Και είναι πολύ ενδιαφέρον ότι ο νους αρχίζει να κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί για να πιάσει εκείνη την πέρα από τα όρια τούτου του κόσμου κατάσταση με τη σκέψη, μεταφράζοντάς την σε λέξεις και φτιάχνοντας σύμβολα. Αλλά το να φτάσει αυτή η διαδικασία σ’ ένα τέλος, φυσικά κι αυθόρμητα, είναι σαν να πεθαίνεις για τα πάντα κι αφού κανείς δεν θέλει να πεθάνει, υπάρχει πάντα μία ασυνείδητη πάλη που συνεχίζεται, κι αυτή η πάλη ονομάζεται ζωή.

Είναι παράξενο πώς οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να εντυπωσιάζουν με τα επιτεύγματά τους, με την εξυπνάδα τους, με τα βιβλία τους, με κάθε μέσο που θα μπορούσε να τους επιβάλλει (το εγώ τους) στους άλλους.

Να είσαι Πνευματικά Ευέλικτος
Η δύναμη δεν βρίσκεται στο να είναι κανείς άκαμπτος και σταθερός, αλλά στο να είναι ευλύγιστος. Το ευλύγιστο δέντρο αντέχει στη θύελλα. Μάζεψε όλη τη δύναμη που δίνει ένας γρήγορος νους. Η ζωή είναι παράξενη· συμβαίνουν τόσα πράγματα εκεί που δεν τα περιμένει κανείς, ώστε απλώς με το ν’ αντιστέκεται  σ’ αυτά δεν πρόκειται να λύσεις κανένα πρόβλημα. Χρειάζεται να έχει κανείς τεράστια ευλυγισία και σταθερή καρδιά.

Η ζωή είναι σαν μια κόψη ξυραφιού και πρέπει να περπατήσει κανείς πάνω σ’ αυτό το μονοπάτι με εξαιρετική προσοχή και ευέλικτη σοφία. Η ζωή είναι πολύ πλούσια, έχει τόσους πολλούς θησαυρούς κι εμείς την πλησιάζουμε με άδειες καρδιές· δεν ξέρουμε πώς να γεμίσουμε τις καρδιές μας με την αφθονία της ζωής. Ενώ είμαστε φτωχοί μέσα μας, όταν μας προσφέρονται τα πλούτη της τ’ αρνιόμαστε. Πάμε στο πηγάδι για νερό κρατώντας δαχτυλήθρα κι έτσι η ζωή καταντάει μια κακόγουστη υπόθεση, ασήμαντη και μικρή.

Η αγάπη είναι επικίνδυνο πράγμα· φέρνει τη μόνη επανάσταση που δίνει απόλυτη ευτυχία. Είναι τόσο λίγοι εκείνοι από μας που μπορούν  ν’ αγαπούν· τόσο λίγοι εκείνοι που θέλουν ν’ αγαπούν. Αγαπάμε βάζοντας όρους, κάνοντας την αγάπη ένα εμπορεύσιμο πράγμα. Έχουμε νοοτροπία παζαριού, αλλά η αγάπη δεν είναι εμπορεύσιμη, δεν είναι ένα απλό «πάρε- δώσε». Είναι μια κατάσταση ύπαρξης όπου όλα τα ανθρώπινα προβλήματα είναι λυμένα.

Τι υπέροχο μέρος που θα μπορούσε να είναι η γη με τόση πολλή ομορφιά που υπάρχει, τόσο μεγαλείο, τόση άφθαρτη ομορφιά! Είμαστε παγιδευμένοι στον πόνο και δεν νοιαζόμαστε να ξεφύγουμε απ’ αυτόν ακόμα κι όταν κάποιος μας δείχνει το δρόμο.

Δεν ξέρω, αλλά νιώθει κανείς να φλέγεται από αγάπη· υπάρχει μια άσβηστη φλόγα· νιώθει ότι έχει τόση πολλή απ’ αυτήν μέσα του, που θέλει να τη δώσει σε όλους· και το κάνει. Είναι σαν ένα ποτάμι που κυλάει με ορμή, που ποτίζει και δίνει ζωή σε κάθε πόλη και χωριό· μολύνεται από τις ανθρώπινες βρωμιές που πέφτουν σ’ αυτό, αλλά σύντομα τα νερά καθαρίζονται από μόνα τους και συνεχίζουν να τρέχουν. Τίποτα δεν μπορεί να καταστρέψει την αγάπη γιατί διαλύονται μέσα σ’ αυτήν τα πάντα: το καλό και το κακό· το άσχημο και το όμορφο. Είναι το μοναδικό πράγμα που είναι αυτό το ίδιο αιωνιότητα.

«Τι υπέροχο πράγμα που είναι η γη! Πόσο όμορφα είναι όσα ξεπηδούν από μέσα της -οι βράχοι, τα ποτάμια, τα δέντρα, το γρασίδι, τα λουλούδια, όλα αυτά που γεννάει ατέλειωτα- μόνο τον άνθρωπο τον τρώει η λύπη, μόνο αυτός καταστρέφει το ίδιο του το είδος, τη γενιά του· μόνο αυτός εκμεταλλεύεται τον διπλανό του, καταδυναστεύει και καταστρέφει. Ο άνθρωπος είναι ο πιο δυστυχισμένος και ο πιο βασανισμένος, ο πιο επινοητικός, ο κατακτητής του χρόνου και του χώρου. Αλλά παρ’ όλες τις ικανότητές του, παρ’ όλους τους υπέροχους ναούς και τις εκκλησίες, τα τζαμιά και τις καθεδρικές που κατασκευάζει, ζει μέσα στο ίδιο του το σκοτάδι. Θεοί του είναι οι ίδιοι του οι φόβοι και αγάπες του τα ίδια του τα μίση. Τι θαυμάσιος κόσμος που θα μπορούσε να είναι, χωρίς όλους αυτούς τους πολέμους, χωρίς όλους αυτούς του φόβους. Αλλά σε τι χρησιμεύει να κάνει κανείς υποθέσεις; Σε τίποτα απολύτως.

Εκείνο που είναι πραγματικό και βρίσκεται μέσα στον άνθρωπο είναι το ανικανοποίητο, αυτό το μοιραίο ανικανοποίητο. Είναι κάτι το πολύτιμο, ένα κόσμημα μεγάλης αξίας. Αλλά το φοβούνται, το σπαταλάνε, το χρησιμοποιούν ή αφήνουν να χρησιμοποιείται για να κερδίσουν κάτι. Τους ανθρώπους τους φοβίζει, αλλά είναι ένα πολύτιμο κόσμημα, ανεκτίμητο. Ζήσε μαζί του, παρακολούθησέ το μέρα τη μέρα, χωρίς ν’ ανακατεύεσαι στις κινήσεις του και τότε αυτό σαν φλόγα θα κατακαίει όλα τα σκουπίδια αφήνοντας μόνο εκείνο που δεν ανήκει πουθενά και δεν μπορεί να μετρηθεί. Διάβασέ το όλο αυτό με σοβαρότητα και προσοχή.

Ο πλούσιος έχει περισσότερα απ’ όσα χρειάζεται, ενώ ο φτωχός πεινάει, αγωνίζεται για το φαί του παλεύοντας και δουλεύοντας όλη του τη ζωή. Κάποιος, που δεν έχει τίποτα, φτιάχνει από μόνος του τη ζωή του ή αφήνει τη ζωή να γίνει από μόνη της πλούσια, δημιουργική, ενώ ένας άλλος που έχει όλα τα καλά του κόσμου, σπαταλιέται, μαραίνεται και πάει. Ο ένας έχει ένα κομμάτι γη και το κάνει όμορφο, παραγωγικό, ενώ ένας άλλος το παραμελεί και τ’ αφήνει να πεθάνει όπως πεθαίνει κι ο ίδιος. Έχουμε τέτοιες απέραντες ικανότητες, κάθε είδους, που μπορούμε να βρούμε ή εκείνο που δεν έχει όνομα ή να φέρουμε στη γη την κόλαση. Αλλά με κάποιον τρόπο ο άνθρωπος προτιμά να τρέφει το μίσος και την εχθρότητα. Είναι τόσο πιο εύκολο το μίσος, ο φθόνος και καθώς η κοινωνία βασίζεται στην απαίτηση για όλο και περισσότερο, τα ανθρώπινα πλάσματα πέφτουν στην παγίδα να κυνηγούν κάθε είδους απόκτημα. Κι έτσι υπάρχει μία ατέλειωτη πάλη που την έχουν δικαιώσει και τη θεωρούν ευγενική.

Υπάρχει όμως ο απεριόριστος πλούτος μιας ζωής χωρίς πάλη, χωρίς «θέλω», χωρίς επιλογές. Αλλά μια τέτοια ζωή είναι απίθανα δύσκολη όταν όλος μας ο πολιτισμός είναι αποτέλεσμα της πάλης και της δράσης που φέρνει η επιθυμία. Χωρίς τη δράση της επιθυμίας, σχεδόν για κάθε ζωντανό πλάσμα, υπάρχει ο θάνατος. Χωρίς κάποιο είδος φιλοδοξίας, σχεδόν για όλους, η ζωή δεν έχει κανένα νόημα.

Αλλά υπάρχει  ζωή χωρίς «θέλω», χωρίς επιλογές.

Αυτή η ζωή γεννιέται όταν η ζωή της επιθυμίας φτάσει σ’ ένα τέλος.

Η αλήθεια είναι μια χώρα δίχως μoνoπάτι
O άνθρωπoς δεν μπoρεί να τη φτάσει μέσα από oργανώσεις, μέσα από κάπoια πίστη, μέσα από δόγματα, ιερωμένoυς ή τελετoυργίες, oύτε και μέσα από κάπoια φιλoσoφική γνώση ή ψυχoλoγική τεχνική. Πρέπει να τη βρει μέσα από τoν καθρέφτη των σχέσεων, μέσα από την κατανόηση τoυ περιεχoμένoυ τoυ νoυ τoυ, με την παρατήρηση και όχι με διανoητική ψυχανάλυση ή ενδoσκοπική αυτοανάλυση. O άνθρωπoς έχει φτιάξει μέσα τoυ σαν φράχτη προστασίας διάφορες εικόνες -θρησκευτικές, πoλιτικές, πρoσωπικές. Αυτές εκδηλώνoνται σαν σύμβoλα, ιδέες, πίστεις. Τo βάρoς αυτών των εικόνων κυριαρχεί πάνω στη σκέψη τoυ ανθρώπoυ, στις σχέσεις τoυ και στην καθημερινή τoυ ζωή.

Αυτές oι εικόνες είναι oι αιτίες των πρoβλημάτων μας επειδή χωρίζoυν τoν έναν άνθρωπo από τoν άλλoν. Η αντίληψη πoυ έχει o άνθρωπoς για τη ζωή διαμoρφώνεται από τις έννoιες πoυ ήδη ενυπάρχoυν στo νoυ τoυ. Τo περιεχόμενo της συνείδησής τoυ είναι όλη τoυ η ύπαρξη. Αυτό τo περιεχόμενo είναι κoινό σε όλη την ανθρωπότητα. Η ατoμικότητα είναι τo όνoμα, η μoρφή και η επιφανειακή παιδεία πoυ απoκτά από την παράδoση και τo περιβάλλoν τoυ. Η μoναδικότητα τoυ ανθρώπoυ δε βρίσκεται στην επιφάνεια, αλλά στην πλήρη ελευθερία από τo περιεχόμενo της συνείδησής τoυ, πoυ είναι κoινή για όλη την ανθρωπότητα. ‘Ετσι, o άνθρωπoς δεν είναι ξεχωριστό άτoμo.

Η ελευθερία δεν είναι αντίδραση· η ελευθερία δεν είναι επιλoγή. Είναι ψεύτικoς o ισχυρισμός τoυ ανθρώπoυ ότι είναι ελεύθερoς, επειδή μπoρεί να διαλέξει. Ελευθερία είναι η καθαρή παρατήρηση, χωρίς κατεύθυνση, χωρίς φόβo τιμωρίας ή ελπίδα ανταμoιβής. Η ελευθερία δεν έχει κίνητρo· η ελευθερία δε βρίσκεται στo τέλoς της εξέλιξης τoυ ανθρώπoυ, αλλά υπάρχει στo πρώτo βήμα της ύπαρξής τoυ. Με την παρατήρηση αρχίζει κανείς να ανακαλύπτει την έλλειψη ελευθερίας. Η ελευθερία βρίσκεται στη χωρίς εκλoγή επίγνωση της καθημερινής μας ζωής και δραστηριότητας.

Η σκέψη είναι χρόνoς. Η σκέψη γεννιέται από την εμπειρία και τη γνώση, πoυ είναι αξεχώριστα δεμένες με τo χρόνo και τo παρελθόν. O ψυχολογικός χρόνoς είναι εχθρός τoυ ανθρώπoυ. Η δράση μας βασίζεται στη γνώση, άρα στo χρόνo, κι έτσι o άνθρωπoς είναι πάντα σκλάβoς στo παρελθόν. Η σκέψη είναι πάντα περιoρισμένη κι έτσι ζoύμε σε συνεχή σύγκρoυση και αγώνα. Δεν υπάρχει ψυχoλoγική εξέλιξη.

‘Oταν o άνθρωπoς απoκτήσει επίγνωση της κίνησης των σκέψεών τoυ, θα δει την διαίρεση ανάμεσα στoν σκεπτόμενo και την σκέψη, στoν παρατηρητή και τo παρατηρoύμενo, στoν εμπειρώμενo και την εμπειρία. Θα ανακαλύψει ότι αυτή η διαίρεση είναι ψευδαίσθηση. Μόνo τότε υπάρχει καθαρή παρατήρηση, πoυ είναι άμεση αντίληψη χωρίς σκιά από τo παρελθόν ή από τo χρόνo. Αυτή η άχρoνη αντίληψη φέρνει μια βαθιά ριζική αλλαγή στo νoυ. Η ολοκληρωτική άρνηση είναι η oυσία τoυ θετικoύ. ‘Oταν υπάρχει άρνηση όλων εκείνων των πραγμάτων πoυ έχει γενήσει ψυχολογικά η σκέψη, μόνο τότε υπάρχει αγάπη, πoυ είναι συμπόνια, πάθoς και νoημoσύνη.

O τονισμός της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας

Ο τονισμός στις διάφορες γλώσσες του κόσμου έχει διάφορες ποικιλίες, αλλά χοντρικά μπορούμε να ξεχωρίσουμε δύο βασικά είδη τόνου: τον δυναμικό τόνο, στον οποίο το τονισμένο φωνήεν της λέξης προφέρεται σε διαφορετική ένταση φωνής από τα υπόλοιπα φωνήεντα. Και στον μουσικό τόνο, όπου το τονισμένο φωνήεν προφέρεται σε διαφορετικό ύψος φωνής από τα υπόλοιπα φωνήεντα. Δυναμικό τόνο έχει η Νέα Ελληνική και οι περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Μουσικό τόνο έχει λ.χ. η Νορβηγική και η Κινεζική. Ωστόσο μουσικά στοιχεία υπάρχουν και σε γλώσσες με δυναμικό τονισμό, μόνο που δεν είναι λεξικά, αλλά λειτουργούν σε προτασιακό επίπεδο. Π.χ. στο τέλος μιας ερώτησης ή μιας έκφρασης θαυμασμού. Αυτό ονομάζεται επιτονισμός και συνήθως σημειώνεται με τα σημεία στίξης (λ.χ, !, ;). Αλλά και αντίστροφα: στο μουσικό τόνο συνήθως ενυπάρχουν και στοιχεία του δυναμικού. Λ.χ. η άνοδος του ύψους της φωνής μπορεί να συνοδεύεται από αύξηση ή μείωση της έντασής της.

Η Αρχαία Ελληνική είχε μουσικό τόνο. Αυτό αποδεικνύεται από τα εξής στοιχεία:

1) Οι περιγραφές των αρχαίων γραμματικών παραπέμπουν σε μουσικό τονισμό. Ο Αριστοτέλης περιγράφει στη Ρητορική τον τονισμό ως ένα είδος αρμονίας. Στη μουσική παραπέμπουν και οι όροι που χρησιμοποιούνται: οξεία ( =ψηλή φωνή), βαρεία (=βαριά φωνή), αλλά προπάντων ο όρος προσωδία (= η μουσική που συνοδεύει τις συλλαβές) και οι όροι τόνος ή τάσις (=τέντωμα), οι οποίοι προέρχονται από το τέντωμα (επίτασις) ή τη χαλάρωση (άνεσις) των χορδών των μουσικών οργάνων χάρη στα οποία ποικίλλει το ύψος ενός μουσικού οργάνου.

2) Το μέτρο (=ρυθμός) των ποιημάτων δεν δημιουργείται από την εναλλαγή τονισμένων και άτονων συλλαβών, όπως στα Νέα Ελληνικά και τις γλώσσες με δυναμικό τόνο, αλλά από την εναλλαγή μακρών και βραχειών συλλαβών. Ο τόνος δεν λαμβάνεται υπόψη στη δημιουργία του μέτρου.



3) Στις σπάνιες περιπτώσεις που έχει διασωθεί η μουσική που συνόδευε τα ποιήματα (λ.χ. επιτάφιο άσμα του Σείκιλου), αυτή λαμβάνει γενικά υπόψη της την έμφυτη μουσικότητα των λέξεων: έτσι λ.χ. οι συλλαβές που έχουν οξεία είναι σε υψηλότερη νότα από τις άλλες συλλαβές της λέξης που δεν έχουν οξεία.

4) Η δημιουργία σημαδιών από το 200 π.Χ. και μετά για τη δήλωση του τόνου υποδεικνύει ότι οι δάσκαλοι τα θεωρούσαν απαραίτητα, για να μάθουν οι μαθητές ένα σύστημα τονισμού που είχε αρχίσει να εκλείπει ή τουλάχιστον να τους δυσκολεύει. Υπήρχαν φυσικά και άλλοι λόγοι για την επινόηση των τονικών σημαδιών, ο κυριότερος από τους οποίους ήταν η ανάγκη να σημειωθούν οι τόνοι σε διαλεκτικά κείμενα των οποίων ο τονισμός διέφερε από τον επικρατούντα αττικό. Λ.χ. τα κείμενα των Λέσβιων αρχαϊκών λυρικών (Σαπφώ, Αλκαίος) ήταν γραμμένα σε μια διάλεκτο που είχε την τάση να ανεβάζει τον τόνο των λέξεων μακριά από τη λήγουσα. Π.χ. πόταμος αντί ποταμός. Επίσης τα ομηρικά κείμενα ήταν γεμάτα με ιωνικούς, λεσβιακούς και άλλους πανάρχαιους τύπους και οι μαθητές και οι σπουδαστές έπρεπε να μάθουν τον σωστό τονισμό αυτών των λέξεων, πολλές από τις οποίες δεν χρησιμοποιούνταν πια στην ελληνιστική εποχή. Τέλος στη χρήση τόνων μπορεί να συνέβαλε και η ανάγκη των ξένων να μάθουν σωστά την Ελληνική.

ΒΡΑΧΕΑ-ΜΑΚΡΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ-ΔΙΦΘΟΓΓΟΙ

Η Αρχαία Ελληνική διέκρινε βραχέα και μακρά φωνήεντα. Η διάκριση αφορούσε το χρόνο εκφοράς: τα βραχέα εκφέρονταν σε ένα χρόνο, τα μακρά σε διπλάσιο. Οι δίφθογγοι από αυτή την άποψη μπορούν να θεωρηθούν ως ειδική περίπτωση των μακρών, με τη διαφορά ότι ο δεύτερος χρόνος καλυπτόταν από διαφορετικό φωνήεν σε σχέση με τα μακρά. Έτσι έχουμε:

Βραχέα: ε, ο, υ, ι, α

Μακρά: η (=εε), ω (=οο), α (=αα), ι (=ιι), υ (=υυ)

Παράδειγμα διφθόγγου: αι = όπως ακούγεται στη λέξη καημός.

ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΤΟΝΙΣΜΟΥ

Ήταν τρία: οξεία ('), βαρεία (΄) , οξυβάρεια ή περισπωμένη(~).

ΟΙ ΤΟΝΟΙ

Στην οξεία το ύψος της φωνής ανέβαινε στο τονισμένο φωνήεν. Μια υπόθεση λέει ότι ανέβαινε κατά ένα διάστημα πέμπτης, δηλαδή στην κλίμακα λ.χ. του ντο από το ντο στο σολ.

Στη βαρεία το ύψος της φωνής ήταν καθοδικό σε σχέση με την οξεία. Δηλαδή η φωνή κατέβαινε ξανά στο ντο ή εν πάση περιπτώσει στο κανονικό, ασημάδευτο ύψος φωνής των άτονων φωνηέντων. Κάποια στιγμή σημειωνόταν καταχρηστικά σε όλα τα μη τονισμένα φωνήεντα. Αργότερα η χρήση της περιορίστηκε μόνο σε λέξεις που κανονικά έπαιρναν οξεία στη λήγουσα (οξύτονες) και μετά δεν ακολουθούσε ισχυρό σημείο στίξης (λ.χ. τελεία) ή εγκλιτικό. Μια εύλογη υπόθεση είναι ότι η άνοδος του ύψους της φωνής σ' αυτή την περίπτωση δεν ήταν τόσο υψηλή όσο στην κανονική οξεία.  

Η περισπωμένη (οξυβάρεια) σημείωνε την άνοδο της φωνής στον πρώτο χρόνο και την κάθοδό της στο δεύτερο χρόνο (σύνθετος τόνος). Επομένως χρειάζεται δύο χρόνους για να εκφραστεί, και άρα αφορά μόνο τα μακρά φωνήεντα και τις διφθόγγους. Αυτός είναι ο λόγος που μαθαίνουμε τον κανόνα ότι τα βραχέα φωνήεντα δεν παίρνουν ποτέ περισπωμένη: τα βραχέα έχουν μόνο ένα χρόνο. Ένας άλλος κανόνας που μαθαίνουμε στο σχολείο είναι ότι οι δίφθογγοι -οι και -αι στο τέλος κλιτής λέξης λογαριάζονται για τον τονισμό ως βραχέα φωνήεντα και όχι ως μακρά: στην περίπτωση αυτή το δεύτερο στοιχείο της διφθόγγου, το -ι, πρέπει να μετατρεπόταν στον καθημερινό γρήγορο λόγο σε ημίφωνο -y (όπως λ.χ. στα Νέα Ελληνικά το -ι- στη λέξη παιδιά, προφορά πεδyά), δηλαδή σε σύμφωνο, άρα η προφορά ήταν -oy, -ay και επομένως η δίφθογγος απέμενε μόνο με έναν φωνηεντικό χρόνο (ο ή α), άρα μπορούσε να θεωρηθεί ως βραχύ φωνήεν. Όταν ένα μακρό φωνήεν έπαιρνε οξεία, αυτό σημαίνει ότι το ύψος της φωνής ανέβαινε μόνο στον δεύτερο χρόνο. Παράδειγμα:

κέὲπος = κῆπος

κεέπου =κήπου

Ο ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΤΡΙΣΥΛΛΑΒΙΑΣ

Ο βασικότερος ίσως κανόνας τονισμού της Αρχαίας Ελληνικής είναι ότι ο τόνος δεν μπορεί να ανέβει πριν από την προπαραλήγουσα (δηλαδή την τρίτη συλλαβή από το τέλος) κι αυτό όταν η λήγουσα είναι βραχεία. Όταν η λήγουσα είναι μακρά, ο τόνος κατεβαίνει αναγκαστικά στην παραλήγουσα. Π.χ. το όφελος, αλλά του οφέλους. Στην πραγματικότητα πίσω από αυτό τον κανόνα κρύβεται ένας γενικότερος, βασικότερος και παλιότερος: ο τόνος δεν μπορεί να ανέβει πέρα από τον τρίτο φωνηεντικό χρόνο από τη λήγουσα. Στο παράδειγμα με τη λέξη όφελος ο κανόνας είναι ολοφάνερος:

όφελος: όλα τα φωνήεντα είναι βραχέα, άρα διαρκούν από έναν χρόνο (3Χ1). Η λέξη τονίζεται στον τρίτο χρόνο από τη λήγουσα.

οφέλους: το ου της κατάληξης είναι δίφθογγος, άρα έχει δύο χρόνους, συνεπώς συνολικά η λέξη έχει τώρα 1+1+2 =4 χρόνους. Ο τόνος κατεβαίνει αναγκαστικά στον τρίτο χρόνο από το τέλος, άρα πάει στην παραλήγουσα.

Το ίδιο σχήμα ερμηνεύει και δισύλλαβες λέξεις, όπου φαινομενικά δεν έπρεπε να ισχύει ο νόμος της τρισυλλαβίας. Ισχύει όμως ο πιο βασικός νόμος της τριχρονίας:

κῆπος =κέεπος, ο τόνος πέφτει στον τρίτο χρόνο από το τέλος.

κήπου = κεέπου, ο τόνος πέφτει στον τρίτο χρόνο από το τέλος. Αυτόν τον νόμο τον μαθαίνουμε μηχανικά στο σχολείο ως «μακρό μπροστά από βραχύ περισπάται», «μακρό μπροστά από μακρό οξύνεται».

κῆποι = κέεποι, ο νόμος φαινομενικά μόνο παραβιάζεται, αφού είπαμε ότι το -οι στο τέλος κλιτής λέξης γίνεται oy και του απομένει μόνο ένας φωνηεντικός χρόνος: πραγματική προφορά κέεποy.

Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΟΝ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΤΟΝΟ

Η αλλαγή του τόνου από μουσικό σε δυναμικό ήταν βαθμιαία διαδικασία που ξεκίνησε αμέσως μετά την κλασική εποχή για τις περισσότερες ελληνικές διαλέκτους (υπάρχουν υποψίες ότι στη λακωνική ξεκίνησε ήδη από το τέλος της αρχαϊκής εποχής). Στην ενίσχυση της αλλαγής έπαιξε ίσως σημαντικό ρόλο και η διάδοση της Ελληνικής σε ξένους λαούς που δεν ήταν σε θέση να αναπαραγάγουν τα λεπτά μουσικά σχήματα της Ελληνικής, όπως σήμερα οι ξένοι ομιλητές της αγγλικής δεν μπορούν να αναπαραγάγουν εύκολα την λονδρέζικη προφορά και συνήθως υιοθετούν μια προφορά των δύσκολων φθόγγων πιο κοντά στη δική τους μητρική γλώσσα. Επιπλέον ο μουσικός τόνος χρειαζόταν τα μακρά φωνήεντα και τις διφθόγγους, για να εκφραστεί. Η βαθμιαία μετατροπή των μακρών σε βραχέα και ο μονοφθογγισμός των διφθόγγων (π.χ. καιρός > καερός > κεερός > κερός) οδήγησε στην απώλεια και του μουσικού τονισμού.

Η μετάβαση στο δυναμικό τονισμό φαίνεται να ολοκληρώθηκε στους δύο πρώτους μετά κοινης χρονολογισης αιώνες, αφού τα ποιήματα του Κλήμεντος από την Αλεξάνδρεια (τέλος 2ου αιώνα μ.Χ.) ή του Γρηγόριου του Ναζιανζηνού (4ος αιώνας μ.Χ.) στηρίζονται στην εναλλαγή άτονων και τονισμένων συλλαβών, όπως στα Νέα Ελληνικά (βέβαια οι λόγιοι ποιητές εξακολούθησαν να γράφουν στα παραδοσιακά μέτρα για αιώνες ακόμη). Ενδιάμεσα την επικράτηση του δυναμικού τονισμού μαρτυρούν ορθογραφικά «λάθη» σε παπυρικά ευρήματα από καθημερινούς ανθρώπους. Έτσι λ.χ. συχνά το ε γράφεται ως γιώτα σε άτονες συλλαβές: είναι γνωστό ότι ο δυναμικός τόνος έχει την τάση να «εξασθενεί» τα άτονα φωνήεντα, οδηγώντας τα ακόμη και στην οριστική έκπτωση από τη λέξη. Ένα παρόμοιο φαινόμενο παρουσιάζεται στα λεγόμενα βόρεια νεοελληνικά ιδιώματα: π.χ. νιρό αντί νερό, σκλί αντί σκυλί κ.ο.κ.

Ο κλασικός λακωνικός τύπος σιός αντί θεός (με «αδυνάτισμα» του άτονου ε σε ι) είναι μία από τις ενδείξεις που εξαιτίας τους οι γλωσσολόγοι υποπτεύονται ότι στη λακωνική η εξέλιξη προς το δυναμικό τόνο ξεκίνησε νωρίτερα από τις άλλες διαλέκτους. [Ο λακωνικός τύπος είναι ενδιαφέρων και από μια άλλη άποψη: δείχνει ότι τα δασέα σύμφωνα όπως το -θ- (κλασική προφορά περίπου /τχ/ =τχεός) ξεκίνησαν να γίνονται τριβόμενα (όπως σήμερα) στη λακωνική επίσης νωρίτερα σε σχέση με άλλες αρχαίες διαλέκτους: το σ- φαίνεται να αποτελεί απόπειρα να αποδοθεί ένα τριβόμενο θ όπως το σημερινό με τον πιο κοντινό φθόγγο που διέθετε το ελληνικό αλφάβητο, με άλλα λόγια η λακωνική προφορά στην πράξη πρέπει να ήταν /θιός/ ή /θyός/ με συνίζηση)]. Η επικράτηση ισχυρού δυναμικού τόνου είναι και ο λόγος που λ.χ. στη Γαλλική υπάρχει τόσο μεγάλη διαφορά μεταξύ ιστορικής ορθογραφίας και πραγματικής προφοράς. Η Λατινική, ο πρόγονος της Γαλλικής, είχε επίσης μουσικό τόνο. Στην πορεία προς τη Γαλλική η επικράτηση δυναμικού τονισμού οδήγησε στον ακρωτηριασμό των άτονων συλλαβών: ils aiment πραγματική προφορά ilz-em. Ο ακρωτηριασμός των καταλήξεων οδήγησε στο να τονίζονται όλες οι γαλλικές λέξεις στη λήγουσα!

Εκλογικεύοντας το παράλογο – Το ανίκητο όπλο του Θεμιστοκλή

Αυτή είναι μία αληθινή ιστορία που συνέβη πριν 2500 χρόνια στην Αθήνα. Ήταν τότε που η υπερδύναμη της εποχής, η Περσία, επιχειρούσε μία δεύτερη εισβολή στην Ελλάδα, δέκα χρόνια μετά την καταστροφική ήττα που είχε υποστεί στη διάσημη μάχη του Μαραθώνα. Τώρα, στρατηγός των Ελλήνων ήταν ένας ευφυέστατος άνθρωπος, ο Θεμιστοκλής, ο οποίος μας άφησε ένα εξαιρετικό παράδειγμα διαχείρισης του πλήθους, που μπορεί να μας φανεί χρήσιμο στις περιπτώσεις που έχουμε ν’ αντιμετωπίσουμε το παράλογο σε ιδιαίτερα κρίσιμες στιγμές.

Ο Θεμιστοκλής έπεισε τους Έλληνες να καθυστερήσουν τις περσικές δυνάμεις στις Θερμοπύλες. Πράγματι, η γενναία αντίσταση του Λεωνίδα και των συντρόφων του επέφερε σημαντικές απώλειες στον στρατό των εισβολέων και έδωσε χρόνο στους Έλληνες να υποδεχτούν προετοιμασμένοι τους Πέρσες, οι οποίοι οδεύουν εναντίον της Αθήνας καταστρέφοντας ό, τι βρίσκουν στον δρόμο τους.

Ενώ οι επικεφαλής του στρατού αναζητούν τρόπους να διασώσουν τον πληθυσμό της Αθήνας, ο κόσμος ήταν τρομοκρατημένος, όχι μόνο λόγω του πλήθους των εχθρών που πλησίαζαν, αλλά κι επειδή συνέβη εκείνες τις ημέρες να χαθεί το ιερό φίδι της θεάς Αθηνάς από την Ακρόπολη. Αυτό σήμαινε πως η θεά είχε αποσύρει για κάποιο λόγο την υποστήριξή της προς τους Αθηναίους. Το επόμενο βήμα ήταν να ζητήσουν χρησμό από το Μαντείο των Δελφών, όπως έκαναν πάντα πριν λάβουν σοβαρές αποφάσεις. Η απάντηση ήταν πως «… ο παντεπόπτης Ζευς δίνει την άδεια στην Τριτιγενή να μείνει απόρθητο μόνο το ξύλινο τείχος που θα προστατέψει εσένα και τα παιδιά σου …» και κατέληγε σε κάτι ακόμα πιο ασαφές: «Ω θεία Σαλαμίς, πολλά παλληκάρια εσύ θα φας, είτε όταν σπέρνεται το σιτάρι είτε όταν θερίζεται».

Ο χρησμός αυτός δυσκόλευε πολύ τον Θεμιστοκλή, ο οποίος είχε καταστρώσει ένα σχέδιο εκκένωσης της πόλης, ώστε, όταν θα έφταναν οι Πέρσες, δεν θα έβρισκαν κανέναν να σκοτώσουν. Γνώριζε ότι η δύναμη της Αθήνας ήταν ο στόλος της, κι έτσι σχεδίαζε να επανδρώσει τα καράβια με τους μάχιμους και να μεταφέρει τους αμάχους στα νησιά, και κυρίως στη Σαλαμίνα, ένα μικρό νησί στη ΝΔ πλευρά της Αττικής. Οι προληπτικοί Αθηναίοι, όμως, δεν θα τολμούσαν να αγνοήσουν τον χρησμό της Πυθίας των Δελφών, κι εκείνη είχε πει πως αυτό που θα τους σώσει είναι ένα ξύλινο τείχος. Θα οχυρώνονταν λοιπόν πίσω από τα ξύλινα τείχη της Ακρόπολης, με την ελπίδα πως οι θεοί θα τους προστάτευαν. Ο ορθολογιστής και φιλόδοξος Θεμιστοκλής γνώριζε πως αυτό θα ήταν καταστροφή, αλλά πώς να εφαρμόσει το αντιδημοφιλές του σχέδιο και μάλιστα αμέσως;

Φανταστείτε τον να εισβάλει έξαλλος στην αγορά και να ξεσπάει:

«Ω ανόητοι Αθηναίοι, αμόρφωτοι και αδαείς, που βασίζετε τη σωτηρία σας σε μία μπούρδα που ξεστόμισε μία μαστουρωμένη, παλαβή ιέρεια! Πόσο ηλίθιοι είσαστε που δεν κατανοείτε πως οι χρησμοί είναι παραμύθια και πόσο δειλοί που αρνείστε την πραγματικότητα, αφήνοντας τον καθένα να εκμεταλλεύεται τις δεισιδαιμονίες σας! Παρατήστε, λοιπόν, τις χαζομάρες και μπείτε τώρα στα καράβια να σωθείτε εσείς και οι οικογένειές σας». Ύστερα, φανταστείτε τον να αναλύει με κάθε λεπτομέρεια τους λόγους για τους οποίους έπρεπε να εμπιστευτούν τα καράβια. Αράδιασε νούμερα, διαστάσεις, την ένταση των ανέμων, τις συντεταγμένες … μέχρι που είδε πως το ακροατήριό του είχε εξαφανιστεί. Τι είχε συμβεί;

Οι ήδη τρομοκρατημένοι Αθηναίοι, τώρα είχαν πανικοβληθεί, πιστεύοντας πως η ασέβεια που επέδειξε ο στρατηγός θα είχε κάνει τους θεούς έξαλλους. Προσβεβλημένοι και σε κατάσταση απόλυτης σύγχυσης εγκατέλειψαν τον ασεβή στρατηγό και ταμπουρώθηκαν πίσω τα τείχη της Ακρόπολης. Λίγες μέρες μετά, ο βασιλιάς των Περσών Ξέρξης, εισέβαλε στην Αθήνα, έριξε τα τείχη και τους κατέσφαξε. Η Αθήνα πρώτα και ύστερα όλες οι ελληνικές πόλεις έγιναν επαρχίες της περσικής αυτοκρατορίας.

Έτσι θα είχε εξελιχθεί η ιστορία, αν ο Θεμιστοκλής ήταν ένας άκαμπτος ορθολογιστής που απαιτεί όλοι οι άλλοι να προσαρμόζονται στο δικό του ευφυές σκεπτικό. Για καλή μας τύχη, ο Θεμιστοκλής ήταν ικανός πολιτικός και γνώριζε πως αν ήθελε να σώσει την πόλη και τους κατοίκους της, τότε έπρεπε να είναι όλοι ενωμένοι, να νιώθουν δυνατοί, να αισθάνονται ότι υπηρετούν έναν στόχο που αξίζει τον κόπο. Έκανε έκκληση στο συναίσθημά τους, όχι για να τους εκμεταλλευτεί, αλλά για να τους πείσει να ακολουθήσουν τον δρόμο προς τη σωτηρία, όχι μόνο τη δική τους, αλλά και των επόμενων γενεών. Στην πραγματικότητα τους μίλησε κάπως έτσι:

«Αγαπητοί μου συμπολίτες, δεν υπάρχει κανένας λόγος να ανησυχείτε, διότι είναι φανερό πως οι θεοί είναι με το μέρος μας. Πρώτον, το ότι ο ιερός όφις εγκατέλειψε τον ναό, είναι σημάδι πως η θεά εγκατέλειψε την πόλη, όπως πρέπει να κάνουμε κι εμείς. Μας λέει καθαρά πως πρέπει να καταφύγουμε στη θάλασσα. Δεύτερον, είναι ολοφάνερο πως το ξύλινο τείχος που θα μείνει απόρθητο, όπως λέει ο χρησμός, δεν μπορεί να είναι αυτός ο φράχτης της Ακρόπολης, όχι μόνο διότι η θεά εγκατέλειψε τον τόπο, αλλά επειδή ο χρησμός στη συνέχεια αποκαλεί τη Σαλαμίνα «θεία». Εκεί λοιπόν θα έχουμε τη θεϊκή προστασία και εκεί πολλά παλικάρια θα «φαγωθούν» και θα είναι Πέρσες. Τα πλοία μας είναι τα ξύλινα τείχη μας!»

Μόνο πεντακόσια άτομα δεν πείστηκαν και έμειναν στην Ακρόπολη, κυρίως όσοι δεν ήταν σε θέση να πολεμήσουν ή να μετακινηθούν, λέει ο Ηρόδοτος. Όλοι οι άλλοι ακολούθησαν τις οδηγίες του Θεμιστοκλή, διότι ένιωσαν ασφαλείς και δυνατοί υπό την ηγεσία ενός ανθρώπου που σεβόταν αυτά που και εκείνοι σέβονταν. Που ήταν ένας από αυτούς, αντί να στέκεται απέναντι κουνώντας το δάχτυλο. Μάλιστα, ήδη από την αρχαιότητα, υπήρχε η φήμη πως ο ίδιος ο Θεμιστοκλής επινόησε αυτόν τον χρησμό, με τον οποίο ανάγκασε το μαντείο να αντικαταστήσει έναν προηγούμενο που προφήτευε ολοκληρωτική καταστροφή. Το αποτέλεσμα ήταν πως υπερψηφίστηκε από τους υπόλοιπους στρατηγούς η πρόταση του Θεμιστοκλή να εκκενωθεί η πόλη, σύμφωνα με την οποία έπρεπε: «να εμπιστευτούν την πόλη στη θεά Αθηνά, να επιβιβαστούν στα πλοία όλοι οι μάχιμοι και ο καθένας να σώζει με όποιον τρόπο μπορεί τα γυναικόπαιδα και τους δούλους».

Στα χρόνια αυτά της πρώιμης δημοκρατίας, οι σπουδαίοι πολιτικοί άνδρες γνώριζαν πως, σε αντίθεση με τα απολυταρχικά καθεστώτα της ανατολής, όπου ο μονάρχης επέβαλλε δια της βίας στους υπηκόους του τα ήθη και τους τρόπους της αρεσκείας του, σε μια πόλη ελεύθερων πολιτών κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο. Εδώ ο ηγέτης έπρεπε να είναι έξυπνος, ευέλικτος και ευπροσήγορος, επειδή έπρεπε να πείσει τους πολίτες να του επιτρέψουν να εφαρμόσει το οποιοδήποτε σχέδιό του.

Αν ο Θεμιστοκλής δεν είχε κατορθώσει να πείσει τους υπόλοιπους για την ορθότητα της στρατηγικής του, η Ελλάδα και πιθανότητα ολόκληρη η Ευρώπη θα είχε καταληφθεί από τους Πέρσες. Δεν ήταν κατάλληλη η ώρα να συζητηθεί η εγκυρότητα των χρησμών και η ύπαρξη των θεών, με τον θάνατο να παραμονεύει στα δύο βήματα. Ο αγώνας εναντίον της δεισιδαιμονίας μπορούσε να περιμένει. Τώρα έπρεπε να πειστούν οι Αθηναίοι με κάθε τρόπο να λάβουν μία απόφαση ζωής. Και δεν θα τους είχε πείσει αν δεν τους μιλούσε στη μόνη γλώσσα που καταλάβαιναν, αν δεν απευθυνόταν στο συναίσθημα χρησιμοποιώντας εργαλεία της λογικής! Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ολόκληρος ο κόσμος, μέχρι σήμερα, θυμάται και θαυμάζει τον Θεμιστοκλή ως πολιτική ιδιοφυία.

Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε στη δυσάρεστη θέση να αντιμετωπίσετε τον παραλογισμό κάποιων συνεργατών, φίλων ή συγγενών, θυμηθείτε πως σε καταστάσεις πανικού το παράλογο, που τρέφεται από το συναίσθημα, πάντα κερδίζει τη λογική, εκτός και αν καταφέρετε να παρουσιάσετε το λογικό σας σχέδιο στη γλώσσα του συναισθήματος. Δεν μπορείτε να ξεριζώσετε το παράλογο, μπορείτε όμως, σαν τον Θεμιστοκλή, να το χρησιμοποιήσετε ως φάρμακο που θα κάνει ένα αχώνευτο λογικό σχέδιο εύπεπτο για το στομάχι των παράλογων ανθρώπων.

Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ, ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ, ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ο ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ - Λυσίας 18

Η αφηγηματική τέχνη του Λυσία

Ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσέας υπήρξε ιστοριογράφος και ρητοροδιδάσκαλος που δίδαξε πάνω από 20 χρόνια στη Ρώμη (30-8 π.Χ.). Είναι πρωτίστως γνωστός ως κριτικός της λογοτεχνίας. Το πιο πρωτότυπο από τα κριτικά του δοκίμια θεωρείται το Περὶ σύνθεσεως ὀνομάτων, όπου συζητούνται οι αρχές βάσει των οποίων συνδυάζονται (συντάσσονται , συντίθενται) οι λέξεις στον ποιητικό και τον πεζό λόγο και η σημασία του συνδυασμού αυτού για το τελικό αποτέλεσμα. Ανάμεσα σε άλλα έργα, ο Διονύσιος έγραψε και δοκίμια για μεμονωμένους ρήτορες, από τα οποία σώζονται τα αφιερωμένα στον Λυσία, τον Ισοκράτη, τον Ισαίο και τον Δημοσθένη, που για τον αττικιστή Διονύσιο αποτελεί το αδιαφιλονίκητο πρότυπο. Στα συγκεκριμένα δοκίμια το έργο των ρητόρων εξετάζεται με τρόπο σχηματικό, όμως συχνά οι παρατηρήσεις που περιέχονται προδίδουν οξυδέρκεια και ευαισθησία και αποδεικνύουν ότι ο Διονύσιος ήταν άριστος γνώστης του ύφους.

Το παρατιθέμενο απόσπασμα προέρχεται από το δοκίμιο για τον Λυσία, και ειδικότερα από την ενότητα που αναφέρεται στην διήγηση του ρητορικού λόγου. Ο Διονύσιος, αν και ψέγει για κάποια άλλα πράγματα τον ρήτορα, τον θεωρεί ασυναγώνιστο στη διήγηση. (Λαμπρό δείγμα της τέχνης του Λυσία παρέχει το Κείμενο: Ὑπὲρ τοῦ Ἐρατοσθένους φόνου ἀπολογία).

Λυσίας 18

ἐν δὲ τῷ διηγεῖσθαι τὰ πράγματα, ὅπερ οἶμαι μέρος πλείστης δεῖται φροντίδος καὶ φυλακῆς, ἀναμφιλόγως ἡγοῦμαι κράτιστον αὐτὸν εἶναι πάντων ῥητόρων, ὅρον τε καὶ κανόνα τῆς ἰδέας ταύτης αὐτὸν ἀποφαίνομαι. οἴομαι δὲ καὶ τὰς τέχνας τῶν λόγων, ἐν αἷς εἴρηταί ‹τι› περὶ διηγήσεως ἀξιόλογον, οὐκ ἐξ ἄλλων τινῶν μᾶλλον ἢ τῶν ὑπὸ Λυσίου γραφεισῶν εἰληφέναι τὰ παραγγέλματα καὶ τὰς ἀφορμάς. καὶ γὰρ τὸ σύντομον μάλιστα αὗται ἔχουσιν αἱ διηγήσεις καὶ τὸ σαφὲς ἡδεῖαί τέ εἰσιν ὡς οὐχ ἕτεραι καὶ πιθαναὶ καὶ τὴν πίστιν ἅμα λεληθότως συνεπιφέρουσιν, ὥστε μὴ ῥᾴδιον εἶναι μήθ᾽ ὅλην διήγησιν μηδεμίαν μήτε μέρος αὐτῆς ψευδὲς ἢ ἀπίθανον εὑρεθῆναι· τοσαύτην ἔχει πειθὼ καὶ ἀφροδίτην τὰ λεγόμενα καὶ οὕτως λανθάνει τοὺς ἀκούοντας εἴτ᾽ ἀληθῆ ὄντα εἴτε πεπλασμένα. ὥσθ᾽ ὅπερ Ὅμηρος ἐπαινῶν τὸν Ὀδυσσέα ὡς πιθανὸν εἰπεῖν καὶ πλάσασθαι τὰ μὴ γενόμενα εἴρηκε, τοῦτό μοι δοκεῖ κἂν ἐπὶ Λυσίου τις εἰπεῖν·
εἶσκεν ψεύδεα πολλὰ λέγων ἐτύμοισιν ὁμοῖα.
πᾶσί τε καὶ παντὸς μάλιστα τοῦτο παρεκελευσαίμην ‹ἂν› ἀσκεῖν τὸ μέρος ἐν τοῖς Λυσίου παραδείγμασι ποιουμένους τὰς γυμνασίας. κράτιστα γὰρ ‹ἂν› ἀποδείξαιτο ταύτην τὴν ἰδέαν ὁ μάλιστα τοῦτον τὸν ἄνδρα μιμησάμενος.

***
[18] Στη διήγηση των γεγονότων, το μέρος που απαιτεί, πιστεύω, στο μέγιστο βαθμό σκέψη και προσοχή, θεωρώ ότι αυτός είναι αδιαφιλονίκητα ο κράτιστος όλων των ρητόρων και τον αναγορεύω μέτρο και πρότυπο σ᾽ αυτό το είδος ρητορικής. Νομίζω μάλιστα ότι και τα εγχειρίδια ρητορικής, που έχουν να πουν κάτι αξιόλογο για την διήγηση, αντλούν τα διδάγματα και το υλικό τους από τις διηγήσεις του Λυσία κυρίως, και όχι από κάποιες άλλες. Τις διηγήσεις αυτές τις χαρακτηρίζει η συντομία και η σαφήνεια στον ύψιστο βαθμό, ενώ παράλληλα ασκούν απαράμιλλη γοητεία και είναι πειστικές· την πειθώ μάλιστα την επιτυγχάνουν εμμέσως και ανεπαισθήτως, με συνέπεια να μην είναι δυνατό ούτε διήγηση ολόκληρη ούτε ένα μέρος της να αποδειχθεί φτιαχτό ή μη πειστικό. Τέτοια δύναμη πειθούς και τόση χάρη έχουν τα εξιστορούμενα και τόσο πολύ δεν συνειδητοποιούν οι ακροατές αν είναι αληθινά η φανταστικά. Συνοψίζοντας: αυτό που είπε ο Όμηρος, εγκωμιάζοντας τον Οδυσσέα για την πειστικότητά του όταν μιλούσε και όταν, προσποιούμενος, παρουσίαζε ως γεγονότα πράγματα που δεν είχαν γίνει, αυτό, νομίζω, θα μπορούσε να το πει κάποιος και για τον Λυσία:
έλεγε πολλά ψέματα που έμοιαζαν με αλήθεια.¹
Και θα συνιστούσα σε όλους πρωτίστως τούτο το μέρος του ρητορικού λόγου να επιλέγουν, όταν ασκούνται με παραδείγματα από τον Λυσία. Γιατί το άριστο στο συγκεκριμένο είδος ρητορικής θα το πετύχει εκείνος που θα μιμηθεί πιστότατα αυτόν τον άνδρα.
-------------------

¹ Οδύσσεια τ 203.

Ξανθίππη, το βάσανο του Σωκράτη

«Αν βρεις μια καλή σύζυγο θα είσαι ευτυχισμένος. Αν όχι, θα γίνεις φιλόσοφος.», είχε πει ο Σωκράτης, ο διάσημος φιλόσοφος, και σύμφωνα με τις μαρτυρίες των συγχρόνων του, το συμπέρασμα αυτό προέκυψε από την προσωπική του εμπειρία. Η σύζυγος του Σωκράτη, η Ξανθίππη, ήταν μία γυναίκα που δεν άφησε καλές εντυπώσεις, σήμερα όμως μπορούμε να εξετάσουμε τη σχέση του παράξενου αυτού ζεύγους με την καθαρή ματιά που μας εξασφαλίζει η χρονική απόσταση. Άραγε ήταν ο εκρηκτικός χαρακτήρας της Ξανθίππης που οδήγησε τον Σωκράτη στη φιλοσοφία ή μήπως η αφοσίωση του Σωκράτη στη φιλοσοφία καθόρισε τον χαρακτήρα της συζύγου του;

Ποια ήταν η Ξανθίππη

Σε αντίθεση με τον σύζυγό της, ο οποίος ήταν απλώς ο γιος ενός λιθοξόου και μιας μαίας, έχουμε λόγους να πιστεύουμε πως η Ξανθίππη καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια της Αθήνας. Έχουμε δύο σημαντικά στοιχεία που υποστηρίζουν αυτή την υπόθεση:

Πρώτον, το όνομά της είναι ο θηλυκός τύπος της λέξης που σημαίνει «ξανθός ίππος», και ονόματα με περιεχόμενο που παραπέμπει σε άλογα έδιναν στα παιδιά τους εκείνοι που είχαν την οικονομική άνεση να ασχοληθούν με το ακριβό χόμπι της ιππασίας. Δεύτερον, ο πρωτότοκος γιος του ζευγαριού δεν πήρε το όνομα του παππού από τη μεριά του πατέρα, όπως ήταν (και είναι ακόμα και σήμερα) η συνήθεια στην Ελλάδα. Ονομάστηκε Λαμπροκλής (= λαμπερή δόξα), που είναι επίσης αριστοκρατικό όνομα και ίσως έτσι να ονομαζόταν ο πατέρας της Ξανθίππης. Το όνομα του πατέρα του Σωκράτη (Σωφρονίσκος) δόθηκε στον δεύτερο γιο, κάτι που θα ήταν πραγματικά περίεργο, αν η Ξανθίππη δεν ήταν αριστοκρατικής καταγωγής ή τουλάχιστον ανώτερης τάξης από αυτή του Σωκράτη.

Ο Λαμπροκλής εμφανίζεται σε κείμενο του Ξενοφώντα να παραπονιέται για τη μητέρα του, πως είναι τόσο δύστροπη που κανείς δεν μπορεί να την υποφέρει. Ο Πλάτων μας την παρουσιάζει σε μία πολύ δύσκολη στιγμή της, όταν επισκέπτεται στη φυλακή τον Σωκράτη, λίγο πριν εκτελεστεί. Μόλις ήρθαν οι φίλοι του Σωκράτη, η Ξανθίππη κρατώντας τον έναν της γιο στην αγκαλιά, άρχισε να ξεφωνίζει και να μοιρολογεί «Σωκράτη, για τελευταία φορά τώρα θα σε χαιρετίσουν οι φίλοι σου κι εσύ εκείνους». Ο Σωκράτης ζήτησε να την πάει κάποιος στο σπίτι, κι εκείνη ξέσπασε σ’ έναν σπαρακτικό θρήνο χτυπώντας τον εαυτό της και ουρλιάζοντας, καθώς την απομάκρυναν από κοντά του. Είχαν δίκιο όμως εκείνοι που την αποκαλούσαν δύστροπη και υστερική ή μήπως η κακή φήμη που απέκτησε την αδικεί;

Επειδή θέλουμε να είμαστε δίκαιοι, θα πρέπει να λάβουμε υπόψιν μας πως η υπερβολή στον θρήνο δεν ήταν ιδιοτροπία της Ξανθίππης. Οι γυναίκες της αρχαίας Ελλάδας θρηνούσαν με ξέφρενο τρόπο, προσπαθώντας να μοιραστούν τη δυστυχία με το αγαπημένο τους πρόσωπο που πέθαινε ή είχε πεθάνει. Ο συγγραφέας Λουκιανός αναφέρει πως οι συγγενείς και οι φίλοι του νεκρού περιέρχονταν σε τόσο κακή κατάσταση, ώστε λυπόταν κανείς περισσότερο τους ζωντανούς από τους νεκρούς: έκλαιγαν με λυγμούς, τραβούσαν τα μαλλιά τους, χτυπούσαν το κεφάλι και το στήθος τους. Έσκιζαν με τα ίδια τους τα νύχια τα μάγουλά τους… Όσο για τα παράπονα του Λαμπροκλή, ο οποίος ήταν έφηβος, δεν διαφέρουν και τόσο από τα παράπονα κάθε έφηβου από τότε μέχρι σήμερα.

Η Ξανθίππη, λοιπόν, ήταν μία νεαρή αριστοκράτισσα, που για κάποιον λόγο παντρεύτηκε έναν φτωχό, ιδιοφυή φιλόσοφο, τον οποίο πιθανότατα δεν επέλεξε η ίδια, αφού εκείνη την εποχή, οι γυναίκες δεν αποφάσιζαν για την τύχη τους. Ο τρόπος που θρήνησε τον άντρα της μας δείχνει ότι τον αγαπούσε, αλλά είναι βέβαιο πως ο γάμος της δεν ήταν παραμυθένιος.

Ο Σωκράτης ως σύζυγος και πατέρας

Ο φτωχός Σωκράτης παντρεύτηκε σε μεγάλη ηλικία. Γνωρίζουμε ότι απέκτησε τον πρώτο του γιο σε ηλικία 55 ετών, οπότε, μπορούμε να υποθέσουμε πως ήταν τουλάχιστον τριάντα χρόνια μεγαλύτερος από τη σύζυγό του, δεδομένου ότι οι κοπέλες στην αρχαία Αθήνα παντρεύονταν σε νεαρή ηλικία. Εκτός από φτωχός, ο Σωκράτης ήταν επίσης πολύ άσχημος. Είχε πλακουτσωτή μύτη, παχιά χείλη και μάτια γουρλωτά. Οι σύγχρονοί του έλεγαν πως μοιάζει με Σάτυρο ή Σειληνό. Και αυτός ο φτωχός και άσχημος άνδρας είχε και κάτι αλλόκοτες συνήθειες.

Δεν έδινε καμία σημασία στις ανάγκες του σώματος. Ήταν ανθεκτικός στην πείνα, στη δίψα, στο κρύο, στο αλκοόλ. Φορούσε τον ίδιο χιτώνα χειμώνα – καλοκαίρι (ελπίζουμε πως τον έπλενε πότε – πότε), χόρευε ολομόναχος στο σπίτι του και αρκετές φορές, στεκόταν ακίνητος μέσα στη μέση του δρόμου για να διαλογιστεί, χωρίς να επικοινωνεί με το περιβάλλον. Αυτό του συνέβη ακόμα και στο στρατόπεδο, μία πολύ ζεστή καλοκαιρινή μέρα, την παραμονή μίας σημαντικής μάχης, όπου οι συμπολεμιστές του τον παρατηρούσαν να στέκεται ακίνητος ένα ολόκληρο εικοσιτετράωρο!

Αυτός ο παράξενος άνθρωπος είχε έναν και μόνο στόχο στη ζωή του: να βοηθήσει τους συμπατριώτες του να ανακαλύψουν τις αλήθειες που είχαν απωθημένες στα βάθη της ψυχής τους. Πίστευε πως η κακία γεννάται από την άγνοια, και πως, αν βοηθούσε τον συνομιλητή του να αποκτήσει την απαραίτητη γνώση, τότε θα αντιλαμβανόταν πως δεν τον συμφέρει να είναι κακός. «Κανείς δεν είναι κακός με τη θέλησή του», ισχυριζόταν, καθώς καταπολεμούσε την άγνοια. Αυτή η ευγενής δραστηριότητα θα έπρεπε, ίσως, να γεμίζει με υπερηφάνεια τη σύντροφό του, αν δεν δημιουργούσε πρακτικά προβλήματα. Και το «πρόβλημα» με τον Σωκράτη ήταν πως, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους δασκάλους της εποχής του, εκείνος δεν δεχόταν πληρωμή από τους μαθητές του. Η δραστηριότητα στην οποία είχε αφιερώσει κάθε λεπτό της ζωής του δεν του απέφερε κανένα οικονομικό όφελος. Αυτό ήταν σίγουρα ένα πρόβλημα για την Ξανθίππη και πηγή οικογενειακών καυγάδων.

Ωστόσο, ο Σωκράτης δεν αδιαφορούσε ούτε για τη γυναίκα του ούτε για τα παιδιά του. Όταν ο Λαμπροκλής του παραπονέθηκε για τη δυστροπία της μητέρας του, ο Σωκράτης αφιέρωσε χρόνο για να τον νουθετήσει. Αφού του περιέγραψε λεπτομερώς τους κόπους που κατέβαλε η μητέρα του για να τον μεγαλώσει, κατέληξε: «Αυτήν που σε φροντίζει όσο καλύτερα μπορεί, όταν αρρωσταίνεις, για να γίνεις καλά και για να μην σου λείψουν τα απαραίτητα, και που προσεύχεται στους θεούς και κάνει τάματα να σου δίνουν αγαθά, αυτήν λες ανυπόφορη;»

Ένα αταίριαστο, ταιριαστό ζευγάρι

Αν η Ξανθίππη ήταν μία συνηθισμένη κοπέλα της εποχής της, αν δεν την ενδιέφερε τίποτα περισσότερο από την ευημερία των παιδιών της και την υλική επάρκεια του νοικοκυριού της, τότε ο πατέρας της έκανε μία κακή επιλογή συζύγου για την κόρη του. Από την άλλη, αν ήταν στ΄αλήθεια δυστυχισμένη κοντά του, ο αθηναϊκός νόμος δεν την εμπόδιζε να τον χωρίσει. Δεν το έκανε όμως ούτε εκείνη ούτε ο Σωκράτης, κι έτσι μπορούμε να υποθέσουμε πως με κάποιον τρόπο η σχέση αυτή λειτουργούσε. Οι φίλοι του είχαν πάντα την απορία, γιατί να επιλέξει μία τέτοια αυταρχική γυναίκα, αυτός ο συνετός και μειλίχιος άνθρωπος. Μάλιστα ένας από αυτούς, ο Αντισθένης, τον ρώτησε ευθέως: «πώς ζεις με αυτή τη γυναίκα που χειρότερή της ούτε υπήρξε, ούτε υπάρχει ούτε θα υπάρξει;». Και ο Σωκράτης του απάντησε:

«Επειδή έχω επιλέξει ως έργο της ζωής μου να συναναστρέφομαι τους ανθρώπους, έχω την Ξανθίππη γνωρίζοντας πως, αν αυτήν μπορώ να υποφέρω, σίγουρα θα υποφέρω όλους τους άλλους ανθρώπους.»

Η θρασύτητα της αμάθειας

Είναι κατανοητό πως ό,τι δεν ξέρεις απλά δε σε απασχολεί. Αν ξέρεις όμως κάτι για ένα θέμα υπάρχουν δυο οδοί να ακολουθήσεις: είτε να μάθεις περισσότερο για αυτό, είτε να επαναπαυτείς στις πληροφορίες που έχεις, θεωρώντας πως είναι αρκετές.

 

Αυτή η ελλιπής πληροφόρηση είναι που διακρίνει τη σημερινή μας κοινωνία στο έπακρο. Η ημιμάθεια, οι «μισές γνώσεις», η τεμπελιά της αμάθειας. Γιατί σε έναν κόσμο ο οποίος κινείται πλέον με ψηφιακούς ρυθμούς, κανείς δεν έχει χρόνο για τίποτα - ούτε καν για σωστή ενημέρωση, πόσο μάλλον για εμπλουτισμό γνώσεων.

 

Μα το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ότι αναθρέφουμε πια μια γενιά που τόσο επιμελώς επιμένει να καταγράφει τα τόσα λίγα επιτεύγματά της. Το πρόβλημα αντανακλάται σε αυτό που τόσο εύγλωττα είχε πει ο Περικλής: πως «η αμάθεια προκαλεί το θράσος, ενώ ο συνετός υπολογισμός τον δισταγμό».

Έχουμε γεμίσει φωνές που επαναλαμβάνουν σχεδόν με αυθάδεια τα λίγα που ξέρουν, ασχέτως αν αυτά είναι ελλιπή, σε σημείο που αγγίζουν την παραπληροφόρηση. Από ρήσεις που αναπαράγονται λάθος, σε αβάσιμα επιχειρήματα, ανακριβείς στατιστικές και άγνοια για την άλλη όψη κάθε θέματος. Ίσως ισχύει τελικά πως «ο αμαθής είναι σαν το ντέφι: κάνει θόρυβο χάρη στην κενότητά του» (Ο. Μπέτλινγκ). Γιατί ενώ ο μορφωμένος διψάει για περαιτέρω γνώση, ο αμαθής προτιμάει να κηρύττει στους άλλους και να μην παραδέχεται τα λάθη του.

 

Είναι οι άνθρωποι που έχουν τις «εύκολες λύσεις» στο τσεπάκι. Αυτοί που «αναλαμβάνουν πολιτικές ευθύνες» και νομίζουν πως ξεμπερδεύουν έτσι, ενώ στην ουσία δεν έχουν κάνει τίποτα. Αυτοί που κοιτάνε μόνο τους αριθμούς στην ευημερία μιας χώρας, αγνοώντας το πώς πραγματικά επιβιώνουν οι πολίτες της. Αυτοί που επιμένουν πως ξέρουν καλύτερα λόγω της θέσης που κατέχουν.

 

Είναι όμως αυτοί οι θρασείς, οι ημιμαθείς και οι επηρμένοι που καταλήγουν να μας διοικούν, και μάλλον φταίμε περισσότερο εμείς για αυτό. Γιατί δεν χρησιμοποιούμε τη μόρφωση που έχουμε ως την εξουσία που αυτή μας προσφέρει, και υποκύπτουμε στην αποχή από τη σύγκρουση ως πιο αξιοπρεπή λύση.

 

Όπως είπε και ο Ξενοφών όμως, «εκείνοι που φαίνονται ότι εκ φύσεως είναι άριστοι, χρειάζονται περισσότερο από τους άλλους την παιδεία», και ίσως εκεί πρέπει να ξεκινήσουμε: να ξεχωρίζουμε τους αναιδείς αμαθείς, από τους θαρραλέους ελλόγιμους.

Συγκαλυμμένη κατάθλιψη, ποιες είναι οι συμπεριφορές «κρυφής» κατάθλιψης

Πολλοί είναι αυτοί που ζουν προσπαθώντας να κρύψουν την κατάθλιψή τους και ίσως δεν την παραδέχονται ούτε στον ίδιο τους τον εαυτό. Άτομα με συγκαλυμμένη κατάθλιψη μπορεί να φαίνονται χαρούμενα και να χαμογελάνε στην καθημερινότητά τους, αλλά συγχρόνως εμφανίζουν προβληματική συμπεριφορά σε άλλους τομείς.

Πολλοί είναι αυτοί που ζουν προσπαθώντας να κρύψουν την κατάθλιψή τους και ίσως δεν την παραδέχονται ούτε στον ίδιο τους τον εαυτό. Άτομα με συγκαλυμμένη κατάθλιψη μπορεί να φαίνονται χαρούμενα και να χαμογελάνε στην καθημερινότητά τους, αλλά συγχρόνως εμφανίζουν προβληματική συμπεριφορά σε άλλους τομείς.
Συνήθως δεν θέλουν να αναγνωρίσουν τη σοβαρότητα των συναισθημάτων τους και πιστεύουν ότι αν συνεχίσουν να ζουν τη ζωή τους η κατάθλιψη θα ξεπεραστεί. Αρκετές φορές η κατάθλιψη εμφανίζεται συμπτώματα όπως τα παρακάτω:

Έχουν πιο έντονα συναισθήματα από τα φυσιολογικά επίπεδα, όμως προσπαθούν να τα κρύψουν. Μπορεί να κλαίνε πιο συχνά ή μπορεί να είναι ευερέθιστοι και να εμφανίσουν επιθετική συμπεριφορά. Παράλληλα μπορεί να εμφανίζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση και κατηγορούν συχνά τον εαυτό τους.

Είναι απαισιόδοξοι : το φαινόμενο αυτό αναφέρεται ως καταθλιπτικός ρεαλισμός, όταν κάποιος έχει κατάθλιψη έχει πιο ρεαλιστική εικόνα για το περιβάλλον του. Αντίθετα τα μη καταθλιπτικά άτομα, τείνουν να είναι πιο αισιόδοξα και έχουν περισσότερες προσδοκίες, ίσως κάποιες φορές υπεραισιόδοξες. Κάποιος με κατάθλιψη δεν κάνει όνειρα για το μέλλον.

Συχνά με φιλοσοφική διάθεση: οι συζητήσεις τους περιλαμβάνουν περισσότερα φιλοσοφικάα θέματα, κάτι που δείχνει πιο σκοτεινές σκέψεις, ενώ είναι και πολλές σκέψεις που ίσως δεν τολμούν να μοιραστούν.

Παρουσιάζουν κοινωνική απόσυρση και απομόνωση: αν και μπορεί να παρουσιάζονται με χαμόγελο, αποφεύγουν τις κοινωνικές επαφές και πάντα έχουν μια δικαιολογία για να περάσουν μόνοι τους το χρόνο τους.

Εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα άγχους: Ανησυχούν υπερβολικά και υπεραναλύουν τις καταστάσεις. Αυτό μπορεί να αφορά την εργασία τους, την υγεία τους, τις σχέσεις κτλ.

Έχουν ασυνήθιστο καθημερινό πρόγραμμα: όπως πολλές ή λίγες ώρες ύπνου, διατροφικές συνήθειες που διαφέρουν, διαταραχές της όρεξης, υπερφαγία, κατανάλωση ουσιών ή αλκοόλ

Παρουσιάζουν συχνά κόπωση, εξάντληση, σωματοποίηση των συμπτωμάτων. Μπορεί να εμφανίζουν ανεξήγητα προβλήματα υγείας όπως πονοκεφάλους, πόνους στη μέση και τον αυχένα. Επίσης η κόπωση σε καθημερινές δραστηριότητες, είναι συχνό σύμπτωμα της κατάθλιψης.

Συνηθίζουν επικίνδυνες συμπεριφορές,όπως επικίνδυνη οδήγηση, απροσεξία, επιπολαιότητα. Ενώ βρίσκονται σε ψυχοκινητική υπερδιέγερση και είναι παρορμητικοί.

Το παραμύθι της αλήθειας

Αναρωτιέμαι αν τελικά αντέχεται ή όχι η αλήθεια. Αν πρέπει να ξεφουρνίζεται ωμή και τσεκουράτη ή αν πρέπει να τη σιγοψήνουμε λιγάκι για να την καταπιεί πιο εύκολα ο αποδέκτης της.

Όλοι έχουμε κοινή παραδοχή ότι δε γουστάρουμε το ψέμα. Μας πληγώνει όταν μαθαίνουμε την αλήθεια της προδοσίας των ανθρώπων που εμπιστευτήκαμε. Κι αντί να νιώθουμε τυχεροί που γλιτώσαμε από του ψεύτη τα δόντια, γινόμαστε οι πρωταγωνιστές ενός δράματος που δεν επιλέξαμε καν. Κι ίσως να φτάσουμε στο σημείο να αναρωτιόμαστε αν ήταν καλό που βγήκε στο φως ή αν ήταν καλύτερα όταν ζούσαμε στα σκοτάδια της πλάνης και του παραμυθιού μας.

Υπάρχει μια αλήθεια σε όλο αυτό το σενάριο. Μια πικρή αλήθεια. Τα σημάδια υπήρχαν εκεί κι εμείς τα αγνοήσαμε. Η αλήθεια που υποστηρίζουμε ότι μας φανέρωσε τον δράκο του παραμυθιού παραμόνευε πάντα κάπου εκεί τριγύρω, αλλά εμείς με περισσή λογική την προσπερνούσαμε.

Έχω καταλήξει τελικά στο συμπέρασμα ότι εμείς οι άνθρωποι μπορούμε να αντέξουμε τα πάντα, αρκεί να συντηρήσουμε το παραμύθι μας. Αυτό που κάποτε άρχισε με το «μια φορά κι έναν καιρό» και επιμένουμε σώνει και καλά να τελειώσει με το «και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα». Και για να σώσουμε αυτό το παραμύθι, καταχωνιάζουμε τα σημάδια της αλήθειας σε κάθε κρυμμένη γωνιά που έχουμε ανακαλύψει μέσα μας. Ναι, συνειδητά επιλέγουμε το ψέμα για να συντηρεί τα λάθη μας, τις σκάρτες επιλογές και το φόβο της μοναξιάς. Κι αυτό μας κάνεις και μας ψεύτες στον ίδιο μας τον καθρέφτη. Ποιες αντοχές να βρεις μετά και ποιο ψέμα να πρωτοπαλέψεις; Αυτό που σου πλάσαρε ο άλλος γιατί διαπίστωσε ότι το τραβάει το παραμύθι η γούνα σου; Ή αυτό που συγκάλυψες εσύ ο ίδιος από τον εαυτό σου;

Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Ναι, στην αλήθεια όταν τη γουστάρουμε, ναι και στο ψέμα όταν μας βολεύει. Δε γίνεται έτσι όμως. Γιατί αυτό που χάνεται στην ουσία δεν είναι μια ψευτο-παραμυθένια ζωή, αλλά η ισορροπία με τον εαυτό μας. Κι αυτή η πολύτιμη ισορροπία έχει ανάγκη από την αλήθεια. Το τσεκούρι να χτυπήσει στη φωτιά και η γροθιά στο μαχαίρι. Θα πονέσεις μια φορά, θα γιατρέψεις την πληγή και θα γίνεις λίγο πιο σοφός, γιατί έχεις μάθει να ξεχωρίζεις το παραμύθι εκείνο που θα σε έχει πρωταγωνιστή στις σελίδες του και να προφυλάγεσαι από τους δράκους του.

Και για μην νομίζετε ότι αυτό είναι ένα τίμημα που το πληρώνετε μόνο εσείς, να είστε σίγουροι ότι το πληρώνει και ένας άλλος. Ο ψεύτης. Το δικό του τίμημα είναι ότι δε θα εμπιστεύεται κανέναν, γιατί ακριβώς πίσω από τα λόγια και τις πράξεις των ανθρώπων που θέλουν να μπουν στη ζωή του, εκείνος θα αναζητά τα δικά του ψέματα. Κι αυτό δεν είναι καν παραμύθι. Είναι εφιάλτης.

Να την αξιώνετε την αλήθεια όταν διαισθάνεστε ότι αυτή δεν πατάει γερά μέσα σας. Να μην επιτρέπετε σε κανένα να υποτιμήσει τη νοημοσύνη, το αυτοσυναίσθημα και την αξιοπρέπειά σας. Και τον ίδιο αξιοπρεπή τρόπο να αντιμετωπίζετε και τους άλλους γύρω σας. Με ειλικρίνεια, με σεβασμό και τη βαθιά συναίσθηση ότι είναι στη φύση του ανθρώπου να φέρεται με ντομπροσύνη.

ΤΟ ΞΥΠΝΗΜΑ

Έχετε παρατηρήσει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι χρειάζονται ξυπνητήρι για να ξυπνήσουν με το φως της ημέρας; Έχετε ποτέ αναλογιστεί την σχέση μεταξύ της πεποίθησης αυτής και του υποσυνείδητου σκοπού της να δημιουργεί ανησυχητικά πράγματα μέσα στην εμπειρία της ζωής, ώστε να ξυπνήσει στο Φως της αλήθειας; Σκεφτείτε πόσοι άνθρωποι πιέζουν το κουμπί snooze ώστε να χρειαστεί να ακούσουν τον ήχο ξανά και ξανά. Πολλαπλές κλήσεις για αφύπνιση απαιτούνται για αυτούς να σηκωθούν στο φως μιας καινούργιας ημέρας. Πώς εκδηλώνονται οι εμπειρίες αυτές στη ζωή σας;

Θα το κάνετε μόνοι σας ή χρειάζεστε να δημιουργήσετε έναν συναγερμό;
Συχνά αυτό το μέρος του μονοπατιού συμβαίνει πολύ μετά αφού η συζήτηση έχει αρχίσει. Αποσύνδεση από το σύνολο της ζωής, και κυρίως του Εαυτού, επιτρέπει τον αγώνα της ανθρώπινης κατάστασης. Ο αγώνας αυτός είναι ο χορός της επιθυμίας και του ψέματος ότι είμαστε σε έλλειψη. Είναι η μέθοδος της απόσπασης με την οποία καθυστερούμε την επίγνωση. Τελικά, όμως, θα οδηγήσει στον διάλογο που είναι απαραίτητος για την επίγνωση, όταν έχετε κουραστεί αρκετά να επικεντρώνεστε αποκλειστικά στον αγώνα.
Η εγκατάλειψη της σύγκρουσης θα σας βοηθήσει να δείτε ότι δεν υπάρχει κανένα λάθος με τον αγώνα, αυτό καθ’ αυτό. Είναι οι προσκολλήσεις μέσα σε αυτόν τον αγώνα που δημιουργούν τα εμπόδια εσωτερικά.
Η απελευθέρωση, σε οποιοδήποτε βαθμό, ξεκινά τη σύνδεση και ενδοσκόπηση ως σημαντικά σημεία επαφής της εμπειρίας της ζωής. Πρέπει να υπάρξει μια διαδικασία στροφής προς τα μέσα για να υπάρξει εξέλιξη.

Τα μέρη όπου τρώτε, κοιμάστε, περπατάτε, και αναπνέετε κρατούν τα κλειδιά για όλα όσα υποστηρίζουν αυτήν την συνεχή επικοινωνία. Οι άνθρωποι, οι εικόνες, και οι δομές που εμφανίζονται είναι κλειδιά στο ποιος είστε. Δεν μπορείτε ποτέ να μείνετε χωρίς τους φακούς επαφής σας γιατί θα κλίνετε προς αυτό που σας αντικατοπτρίζει. Θα είναι η δύναμη που σας οδηγεί κυριολεκτικά να δείτε τι είναι παρόν μέσα στον κόσμο σας. Χρειάζεται μόνον να είστε παρόντες στον εαυτό σας. Με αυτόν τον τρόπο, γίνεστε το παρόν, ή η ευλογία της γλώσσας για τους άλλους.
Είτε προσπαθήσετε ή όχι, πάντοτε βιώνετε τον εσωτερικό κόσμο είτε μέσω επικεντρωμένης αναγνώρισης ή μέσω εξωτερικής προβολής. Είναι εύκολο να κολλήσετε στην μαγική ταινία της ανθρώπινης σφαίρας. Αυτό που εμφανίζεται έξω από εμάς είναι γοητευτικό και ελκυστικό. Το δράμα είναι εξαρτητικό. Είναι πραγματικό, αλλά και δεν είναι. Η ζωή είναι το ναρκωτικό που χρησιμοποιούμε για να κρατάμε τους εαυτούς μας κοιμισμένους, αλλά είναι επίσης αρκετά διαισθητικό ώστε να γνωρίζει πώς να μας ξυπνήσει – και πότε.

Η ψευδαίσθηση είναι ότι όλα όσα συμβαίνουν εξωτερικά έχουν σχέση μόνον με ό,τι παρακολουθείτε εξωτερικά. Η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Αυτό που συμβαίνει εξωτερικά έχει σχέση ειδικά και μόνον με ΕΣΑΣ. Πρόκειται για στιγμιαία μηνύματα από το Σύμπαν σας σε εσάς, σχετικά με ΕΣΑΣ. Αντί να προσπαθείτε να διαχειριστείτε, να διορθώσετε, και νε ελέγξετε αυτό το οποίο εμφανίζεται εξωτερικά, έχετε την ευκαιρία να πάρετε αυτά τα εξωτερικά δεδομένα και να τα συγκρίνετε με την εσωτερική σας δομή η οποία έχει παραμείνει κρυμμένη. Το να ανοιχτείτε στην εμπειρία της Συμπαντικής επικοινωνίας δια διατηρήσει ότι το «πραγματικό», ή στην περίπτωση αυτή ο διαχειριστής της «ταινίας», γνωρίζει την ταινία που παίζεται. Τι είδος ταινίας σκηνοθετείτε; Γράψατε, παρήγατε, σκηνοθετήσατε και πρωταγωνιστείτε σε δράμα, θρίλλερ, περιπέτεια, κομωδία, ερωτική ιστορία σήμερα;

Με το να αποκτήσετε επίγνωση των υποστηρικτικών σημείων και συμβόλων της ζωής σας, μπορείτε να αλλάξετε το είδος της ταινίας που ζείτε αυτό τον καιρό. Η πλοκή της ιστορίας μπορεί να αλλάξει. Ο πρωταγωνιστικός σας ρόλος μπορεί να εξελιχθεί σε οτιδήποτε εσείς επιθυμείτε να είναι. Παρακάμψτε τις στιγμές που ακούτε τον πρακτικό νου και μπορεί να έχετε ξεφύγει από το σενάριο. Κάντε ένα διάλειμμα, ή ακόμα καλύτερα, ξεκινήστε μια «εσωτερική αποστολή». Αφήστε την ιστορία να εξελιχθεί.

Εμπιστευθείτε την καρδιά και το έντερο τα οποία οδηγούν προς την κατεύθυνση της παντοτινής ευτυχίας. Αφυπνιζόμενοι στο γεγονός ότι είστε «δημιουργός, σκηνοθέτης, ηθοποιός, μάρτυρας, η σκηνή, τα έξτρα, κλπ» είναι άκρως σημαντικό στο να βιώσετε την τελική σύνδεση με το «Ένα» που συνδέεται με όλα τα πράγματα. Αυτός είναι ο τρόπος που μπορείτε να έχετε τις καλύτερες επιδόσεις κάθε φορά.

Δεν μπορείτε να αλλάξετε καμία εμπειρία μέχρι που αρχίσετε να κάνετε κάποιες ερωτήσεις. Δεν χρειάζεται καν να γνωρίζετε ποιες είναι οι ερωτήσεις. Δεν χρειάζεται να τις βρείτε. Οι ερωτήσεις σας θα βρουν εσάς, αν δεν είστε σε ευθυγράμμιση με το υψηλότερο καλό σας. Η εμπειρία σας θα τις φανερώσει. Αν δεν θέλετε πραγματικά να ακούσετε τι προσπαθεί η εσωτερική σας φωνή να σας πει, μπορεί να βρεθείτε με το αυτί στο έδαφος να προσπαθείτε να ακούσετε καθώς οι εμπειρίες σας θα σας ποδοπατούν.

Αρχικά, οι ερωτήσεις αυτές θα αφορούν την ζωή – την εξωτερική εμπειρία της ζωής. Θα βλέπετε τα πάντα από μια οπτική γωνία σαν κάτι να σας έχουν κάνει. Μπορεί να έχετε πάρει τα πράγματα προσωπικά, να έχετε θεωρήσει πολλά πράγματα δεδομένα, ή να έχετε ζήσει δυσαρμονικά με τη ροή του Σύμπαντος όσον αφορά την χρήση των λόγων, την σκέψη, και τις πράξεις. Αυτή είναι η αρχική οπτική γωνία του θύματος.

Η θυματοποίηση είναι μια υπέροχη θέση για να βρίσκεσαι! Επιτρέπει στην εσωτερική περιφρόνηση να συσσωρεύεται μέχρι που μπορεί να γίνει ορατή εύκολα. Τελικά η πίεση θα είναι αρκετή ώστε η ζωή να αρχίσει με κάποιο τρόπο να καταρρέει. Ίσως να υπάρξουν εμπειρίες πόνου, ταλαιπωρίας, ασθένειας, ή κάποια αναστάτωση. Αυτό το είδος της κατάρρευσης δημιουργεί τις τέλειες συνθήκες για την καρδιά να αρχίσει να ανοίγει ξανά. Η συχνότητα των μηνυμάτων θα αυξηθεί κατά την διάρκεια των περιόδων αυτών. Θα είστε αρκετά αφυπνισμένοι ώστε να τα πιάσετε;

Η αλλαγή και η συνειδητοποίηση δεν είναι απαραίτητο να συμβούν με τρόπο που πονάνε. Η εξέλιξη μπορεί να είναι μια ειρηνική, με αγάπη διαδικασία, αλλά λίγοι από εμάς παίρνουν τον δρόμο αυτό και, σαν αποτέλεσμα, τις περισσότερες φορές η αλλαγή δεν πραγματοποιείται με αυτόν τον τρόπο. Η εναλλακτική μέθοδος, η οποία είναι γρηγορότερη και με λιγότερες προκλήσεις, περιλαμβάνει μια πειθαρχημένη, συνειδητή, ενδοσκόπηση και θέληση για ανάληψη δράσης προς θετικές αλλαγές της ψυχής. Η ανθρώπινη κατάσταση είναι ότι αυτός ο τρόπος δεν μας ικανοποιεί. Η εσκεμμένη δράση δεν είναι αρκετά ενδιαφέρουσα, έτσι αντ’ αυτής δημιουργείται χάος. Αλλά να γνωρίζετε η φαινομενική αποσύνδεση, το χάος που οι ίδιοι δημιουργούμε, υποστηρικτικά σύμβολα, σημάδια, και μηνύματα συνεχώς εργάζονται για λογαριασμό μας.

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν λάθη. Δεν μπορείτε να κάνετε λάθος επιλογή. Η κάθε επιλογή οδηγεί στο υψηλότερο καλό σας παρά την συγκεκριμένη επιλογή. Υπάρχει ένα μεγάλο σχέδιο και ο δικός σας ρόλος είναι απλά να βιώσετε την ζωή. Όταν πάρετε το ρίσκο να ακολουθήσετε την καρδιά σας ή την εσωτερική καθοδήγηση, ανοίγετε τα κανάλια για την συγχρονικότητα και την ροή να εισέλθουν. Υπάρχει μόνον καλό στον κόσμο, παρά του τι μπορεί να φαίνεται εξωτερικά. Όλοι οι δρόμοι οδηγούν πίσω σε αυτό το μεγαλύτερο καλό.

Μέσα από το δικό μου ταξίδι, έχω καταφέρει να δω την ομορφιά στο χάος, την δυσλειτουργία, και την τραγωδία. Σαν αποτέλεσμα της διευρυμένης μου συνειδητότητας, ο δρόμος που πόνου δεν μου είναι πλέον τόσο απαραίτητος. Στις μικρότερες περιστάσεις πρόκλησης, πόνου, ή συναισθήματος, βουτάω ολοκληρωτικά στην εμπειρία και το συναίσθημα της κατάστασης. Γνωρίζω ότι είναι μια μήτρα για εκπληκτική μάθηση, ανάπτυξη, και μεταμόρφωση. Οι εμπειρίες αυτές αποτελούν πάντα ώθηση για εξέλιξη. Επί πλέον, όταν καλωσορίζεις την αλλαγή, είναι εύκολο να αγκαλιάσεις όλα τα συναισθήματα και τις καταστάσεις, επιτρέποντας με αυτόν τον τρόπο την ροή των άπειρων πιθανοτήτων.

Θα προσπαθήσετε να αγαπήσετε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζετε; Μπορείτε να αγκαλιάσετε την οργή, την λύπη, τον πόνο, και τον φόβο, αλλά επίσης την βολικότητα, την χαρά, την ευτυχία, την υγεία, και το κουράγιο; Βρίσκεστε εδώ για να έχετε πρόσβαση σε όλο το φάσμα των εμπειριών, των ανθρωπίνων και των πνευματικών. Μέρος του ανθρώπινου σκοπού περιλαμβάνει όχι απλά να γνωρίζετε, αλλά επίσης βαθιά να αφομοιώνετε και να αποδέχεστε αυτό σαν μέρος του εαυτού σας. Το χάος υποστηρίζει την διαδικασία αυτή. Καθώς η ζωή μοιάζει χαοτική, ένα ξετύλιγμα λαμβάνει χώρα. Δεν πρόκειται για καταστροφή ή διάλυση με την αρνητική έννοια. Αντίθετα, πρόκειται για ένα σημείο γέννησης, για μια απελευθέρωση των περιορισμών που κρατούν τον Εαυτό από το να βγει έξω από το τελευταίο του κουκούλι. Ο περιορισμός που αισθάνεστε θα επιβάλει ένα άνοιγμα και μια ανάδυση με σκοπό να ακούσει τον όλο και πιο δυνατό ήχο της ψυχής που καλεί. Όλοι οι καθρέπτες του χάους και της σύγχισης θα είναι ο γλυκός πράος διάλογος του Σύμπαντος που σας καλεί πίσω στο σπίτι.

Δεν πρόκειται για μια προϋπόθεση για ψυχική ή πνευματική εξέλιξη, αλλά το ανθρώπινο μέρος μας έχει την τάση να αγαπά το δράμα, το άγχος, και την δυνατότητα να είμαστε ο δικός μας ήρωας. Το μονοπάτι αυτό τελικά ανοίγει τον δρόμο στους ανθρώπους να κατακτήσουν νέους τρόπους θεώρησης της ζωής. Τελικά, η ψυχή ψάχνει για την θεώρηση της αυθεντικότητας, η οποία αναγνωρίζει ότι η ζωή σας δεν κάνει τίποτα σε εσάς, αλλά ξετυλίγει αυτό που χρειάζεστε για να σας επιτρέπετε συνεχώς να επεκτείνεστε απεριόριστα. Η ψυχή γνωρίζει ότι η ζωή αποτελεί μια έκφραση για το καλό σας. Η ψυχή συνεχώς σας αφυπνίζει στην συνειδητοποίηση ότι εσείς τα δημιουργήσατε όλα – κάθε πρόκληση, κάθε συντριβή της καρδιάς, κάθε εμπόδιο, κάθε ταλαιπωρία, και κάθε πληγή – παράλληλα με κάθε στιγμή ευκολίας, επιτυχίας, αγάπης, ευτυχίας και δύναμης. Η ψυχή επιθυμεί να θυμάται τον εαυτό της σε όλα τα πράγματα και το γεγονός ότι τα πάντα συνδέονται με όλα τα άλλα μέσα σε αυτό.

ΜΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ Ή ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ? – ΚΑΠΟΙΟΙ ΑΠΛΩΣ ΜΙΜΟΥΝΤΑΙ

Ο Σουάμι Σρι Γιουκτέσβαρ (ο γκουρού του Παραμαχάνσα Γιογκανάντα) είπε: «Οτιδήποτε κάνεις, προσπάθησε να το κάνεις όπως κανείς άλλος δεν το έχει κάνει πριν από σένα». Οι περισσότεροι άνθρωποι μιμούνται τους άλλους. Θα πρέπει να είστε αυθεντικοί και οτιδήποτε κάνετε, να το κάνετε καλά.

Εκτός από τη μοναδική ικανότητα να γελά, ο άνθρωπος έχει ένα ακόμα ανώτερο χάρισμα, ένα από τα πιο μεγάλα – την πρωτοβουλία. Τι είναι αυτή η μυστηριώδης ικανότητα? Πρωτοβουλία είναι η δύναμη να δημιουργείς. Να δημιουργείς σημαίνει να κάνεις κάτι που κανείς άλλος δεν έχει κάνει.

Είναι η προσπάθεια να κάνεις πράγματα με νέους τρόπους και να προσπαθείς να δημιουργήσεις νέα πράγματα.

 

Η πρωτοβουλία είναι η δημιουργική ικανότητα που πηγάζει απευθείας από τον Εαυτό σας. Πόσοι άνθρωποι πραγματικά προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τη δημιουργική ικανότητά τους? Ο άνθρωπος της πρωτοβουλίας είναι τόσο λαμπρός όσο ένας διάττοντας αστέρας – δημιουργώντας κάτι από το τίποτα, κάνοντας το αδύνατο δυνατό με τη σπουδαία εφευρετική δύναμη του Πνεύματος.

Αν δεν έχετε αναπτύξει τη δύναμη να σκέφτεστε δημιουργικά ή την πρωτοβουλία να κάνετε πράγματα με τον δικό σας τρόπο, η πρώτη σας προσπάθεια θα πρέπει να είναι να προσπαθήσετε να βελτιώσετε κάτι που έκανε κάποιος άλλος.

 Παραμαχάνσα Γιογκανάντα