«Ο άνθρωπός μου». Μια φράση που σχεδόν όλοι μας έχουμε πει και περιγράψει ως μια απ’ τις μεγαλύτερες προσδοκίες μας. Έχουμε φανταστεί πως παρέα μ’ εκείνον τον άνθρωπο θα περάσουμε πολλά και μετά από χρόνια, τα γκρίζα μας μαλλιά και το ζαρωμένο δέρμα μας θα μαρτυρούν πως πραγματοποίησαμε ένα όνειρό μας. Πως όλες οι στιγμές -ρομαντικές και κυνικές- που ζήσαμε παρέα θα καταφέρουν και θα μας ολοκληρώσουν ως χαρακτήρες και προσωπικότητες. Πως θα έρθει η πολυπόθητη πληρότητα και θα γίνει κομμάτι μας.
Επειδή, συντροφικότητα σημαίνει να ερωτεύεσαι αργά και σταθερά. Να γνωρίζεις μέσω ενός άλλου ανθρώπου πτυχές που σου ‘ταν άγνωστες μέχρι εκείνη τη στιγμή. Να συνειδητοποιείς πως τελικά αυτό που μετράει δεν είναι η ψευδαίσθηση της τελειότητας που εμφανίζεται στην αρχή μιας ερωτικής σχέσης, αλλά η κατανόηση κι η αποδοχή των ατελειών σου. Αυτές και μόνο αυτές, αφού είναι απολύτως υπαρκτές, μπορούν να καθορίσουν τη μακροημέρευσή της.
Συντροφικότητα σημαίνει να παρατηρείς συνηθισμένα πράγματα -που επιζητούν το κάτι παραπάνω-, να ολοκληρώνονται απ’ την παρουσία ενός άλλου ατόμου. Να αφουγκράζεσαι ανάγκες κι επιθυμίες που δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν απ’ τη μοναχικότητα. Να νιώθεις τι σημαίνει το μαζί πέρα από εγωιστικές συμπεριφορές, πέρα από επιφανειακές κι ατέρμονες προοπτικές.
Αυτόν τον άνθρωπο λοιπόν, «τον άνθρωπό τους», κάποιοι τον έχουν βρει και κάποιοι άλλοι είναι στην αναζήτησή του. Κοινός παρανομαστής τους είναι εκείνη η λέξη που δε φέρει τίποτα το περιττό πάνω της. Που δε διαστρεβλώνει την πραγματικότητα κι έχει ξεκάθαρους όρους και κανόνες. Κανόνες που ούτε μπορούν να παρερμηνευθούν ούτε να λοξοδρομήσουν προς μια κατεύθυνση που βγάζει σε αδιέξοδο. Αυτή η λέξη είναι η ιδανικότητα.
Σίγουρα, το ιδανικό έχει πολλές ερμηνείες κι αστερίσκους για τον καθέναν μας ξεχωριστά. Επειδή είμαστε μοναδικά όντα με διαφορετικά βιώματα κι εμπειρίες. Βάζουμε περιορισμούς ως προς τις επιλογές μας. Μιας κι όλοι μας θέλουμε κάτι που θ’ αποδειχτεί ωφέλιμο και θα μας προσφέρει τη θαλπωρή της ασφάλειας. Όμως, το νόημά, παραμένει το ίδιο για όλους. Και τονίζει την ανάγκη να βάζουμε καλά μες στο μυαλό μας τα συμπέρασματά του κι όχι να αναλωνόμαστε σε υποθέσεις.
Μιας κι ο έρωτας έχει την τάση να υπεραναλύει κι ενίοτε να εξιδανικεύει. Αυτό που στην αρχή σου φάνταζε ως το καλύτερο που μπορούσε να σου συμβεί, τελικά πολλές φορές αποδεικνύεται μια χαμένη ιστορία. Πολλές φορές αυτό συμβαίνει γιατί θεωρείς πως ο ερχομός του μπορεί να σου λύσει ως δια μαγείας όλα σου τα προβλήματα. Ότι όλα θ’ αλλάξουν απ’ τη μια μέρα στην άλλη. Μόνο που η αγάπη σου φέρνει έναν άνθρωπο που μπορεί να σταθεί δίπλα σου, να σου κρατήσει το χέρι στις δύσκολες στιγμές, να χαρεί μαζί σου στις ευχάριστες, να σε συμβουλεύει, να σε παροτρύνει και να σου υπενθυμίσει πως μπορείς να στηριχθείς πάνω του.
Ωστόσο, δεν μπορεί να σε αντικαταστήσει. Δεν μπορεί να πάει σε μια επαγγελματική συνέντευξη αντί για σένα, δεν μπορεί να μιλήσει μ’ έναν κολλητό σου για κάτι πολύ προσωπικό που τον απασχολεί αφού δεν τον ξέρει όσο εσύ, δεν μπορεί να διαβάσει για σένα, δεν μπορεί να πάρει μια απόφαση που αφορά αποκλειστικά και μόνο εσένα. Το να βρίσκεσαι σε μια σχέση σημαίνει πως θα συνεχίσεις να εξελίσσεσαι μόνος σου. Θα συνεχίσεις να ψάχνεις τα βήματά σου. Θα συνεχίσεις να επιδιώκεις, να βρίσκεις απαντήσεις στα ερωτήματά σου. Όπως έκανες και πριν. Μόνο που θα έχεις και συντροφιά. Όπου θα την εμπιστεύεσαι, θα της μιλάς και θα την ακούς. Θα βλέπετε παρέα οτιδήποτε σας αφορά, αλλά θα υπάρχουν και θέματα που θα απαιτούν μια πιο προσωπική εμβάθυνση.
Η ουσία της αγάπης έγκειται στην απλότητά της. Αυτή σου διδάσκει πως χρειάζεται να είσαι με κάποιον που θα κάνει πιο απλή τη ζωή σου και θα σου παρέχει ό, τι θέλεις για να τη μοιραστείτε όμορφα κι ευχάριστα. Η ουσία της αγάπης σου δείχνει πώς ν’ ανοίξεις τα φτερά σου και ν’ απογειωθείς. Το να τα κρατήσεις ανοιχτά εξαρτάται από σένα.
Κυριακή 13 Φεβρουαρίου 2022
Μπορείτε να μετρήσετε τα επίπεδα μεγαλομανίας ενός ατόμου με πολλούς απλούς τρόπους
Μπορείτε να μετρήσετε τα επίπεδα μεγαλομανίας ενός ατόμου με πολλούς απλούς τρόπους. Για παράδειγμα, παρατηρήστε το πώς οι άνθρωποι αντιδρούν στην κριτική γι’ αυτούς ή τη δουλειά τους. Είναι φυσιολογικό να γινόμαστε αμυντικοί και να αναστατωνόμαστε όταν μας επικρίνουν. Αλλά μερικοί άνθρωποι εξοργίζονται και αντιδρούν υστερικά επειδή έχουμε αμφισβητήσει τη μεγαλομανία τους. Να είστε σίγουροι ότι ένα τέτοιο άτομο έχει υψηλά επίπεδα μεγαλομανίας. Ομοίως, τέτοιοι τύποι μπορεί να κρύβουν την οργή τους πίσω από μια έκφραση πικραμένου οσιομάρτυρα που θα σας κάνει να νιώσετε τύψεις. Η έμφαση δεν δίνεται στην κριτική και στο τι πρέπει να μάθουν, αλλά στην αίσθηση του παράπονου.
Αν είναι επιτυχημένοι, παρατηρήστε πώς φέρονται σε πιο ιδιωτικές στιγμές τους. Μπορούν να χαλαρώσουν και να γελάσουν με τον εαυτό τους, αφήνοντας στην άκρη τη δημόσια περσόνα τους, ή έχουν ταυτιστεί τόσο πολύ με την ισχυρή δημόσια εικόνα τους, ώστε τη μεταφέρουν και στην ιδιωτική τους ζωή; Στη δεύτερη περίπτωση, έχουν πιστέψει στον μύθο τους και είναι όμηροι της ισχυρής μεγαλομανίας τους.
Οι μεγαλομανείς άνθρωποι είναι γενικά φαφλατάδες. Παίρνουν τα εύσημα ακόμα και για την πιο ασήμαντη ή έμμεσα σχετιζόμενη επιτυχία στη δουλειά τους, εφευρίσκουν παλιούς θριάμβους, μιλούν για τις προφητικές τους ικανότητες -το πώς προέβλεψαν κάποιες τάσεις ή γεγονότα-, για πράγματα που δεν μπορούν να επαληθευτούν. Τέτοιου είδους μεγαλοστομίες θα πρέπει να σας κάνουν διπλά καχύποπτους. Αν ξαφνικά ένα δημόσιο πρόσωπο πει κάτι που του προκαλεί προβλήματα επειδή φανερώνει έλλειψη ευαισθησίας, δεν θα ήταν λάθος να το αποδώσετε στη μεγαλομανία του. Οι μεγαλομανείς είναι τόσο προσκολλημένοι στις απόψεις τους, που θεωρούν δεδομένο ότι όλοι οι άλλοι θα τις ερμηνεύσουν με το σωστό πνεύμα και θα συμφωνήσουν μαζί τους. Τα άτομα με υψηλά επίπεδα μεγαλομανίας γενικά εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα ενσυναίσθησης. Δεν είναι καλοί ακροατές. Όταν η προσοχή δεν είναι εστιασμένη πάνω τους, έχουν απόμακρο και αφηρημένο βλέμμα και συστρέφουν τα δάχτυλά τους με ανυπομονησία. Μόνο όταν τα φώτα της δημοσιότητας πέσουν πάλι πάνω τους ζωντανεύουν. Τείνουν να βλέπουν τους ανθρώπους ως προεκτάσεις του εαυτού τους – εργαλεία που μοναδικός προορισμός τους είναι να χρησιμοποιούνται στα σχέδιά τους, πηγές προσοχής. Τέλος, παρουσιάζουν μη λεκτική συμπεριφορά που μπορεί να χαρακτηριστεί μόνο ως μεγαλομανής. Οι χειρονομίες τους είναι πλατιές και δραματικές. Σε μια συνάντηση, καταλαμβάνουν πολύ προσωπικό χώρο. Η φωνή τους τείνει να είναι πιο δυνατή από των άλλων και μιλούν με γρήγορο ρυθμό, χωρίς να αφήνουν κανέναν να τους διακόψει.
Με εκείνους που παρουσιάζουν μέτρια μεγαλομανία θα πρέπει να είστε επιεικείς. Σχεδόν όλοι μας ταλαντευόμαστε μεταξύ περιόδων στις οποίες αισθανόμαστε ανώτεροι και σπουδαίοι και άλλες στις οποίες επιστρέφουμε στη γη. Αναζητήστε τέτοιες στιγμές ρεαλισμού στη συμπεριφορά των ανθρώπων, επειδή είναι σημάδι κανονικότητας. Αλλά με όσους έχουν τόσο μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους ώστε δεν αφήνουν περιθώρια για αμφιβολίες είναι καλύτερο να αποφεύγετε τις σχέσεις ή τις εμπλοκές. Στις ερωτικές σχέσεις, θα έχουν την τάση να απαιτούν εκδηλώσεις λατρείας και μονόπλευρη προσοχή. Αν είναι υπάλληλοι, επιχειρηματικοί εταίροι ή προϊστάμενοι, θα υπερτονίζουν τις ικανότητές τους. Η υπερβολική αυτοπεποίθησή τους θα σας αποσπάσει την προσοχή από τις ανεπάρκειες των ιδεών, των εργασιακών συνηθειών και του χαρακτήρα τους. Εάν δεν μπορείτε να αποφύγετε μια τέτοια σχέση, προσέξτε την τάση τους να αισθάνονται σίγουροι για την επιτυχία των ιδεών τους και διατηρήστε τον σκεπτικισμό σας. Κοιτάξτε τις ίδιες τις ιδέες και μην παρασυρθείτε από τη σαγηνευτική αυτοπεποίθησή τους. Μην έχετε την ψευδαίσθηση ότι μπορείτε να τους ξεσκεπάσετε και μην προσπαθήσετε να τους προσγειώσετε, γιατί έτσι μπορεί να προκαλέσετε την οργή τους. Αν τέτοιοι τύποι τυχαίνει να είναι αντίπαλοί σας, θεωρήστε τον εαυτό σας τυχερό. Είναι εύκολο να τους προκαλέσετε και να τους εξωθήσετε σε υπερβολικές αντιδράσεις. Αν σπείρετε αμφιβολίες για το μεγαλείο τους, θα τους εξοργίσετε και θα τους κάνετε διπλά παράλογους.
Τέλος, θα πρέπει να διαχειριστείτε τις δικές σας μεγαλομανείς τάσεις. Η μεγαλομανία έχει κάποιες θετικές και παραγωγικές χρήσεις. Η ευφορία και η υψηλή αυτοπεποίθηση που προέρχονται από αυτή μπορούν να διοχετευτούν στη δουλειά σας, να σας βοηθήσουν και να σας εμπνεύσουν (για περισσότερα σχετικά με αυτό, βλ. «Πρακτική μεγαλομανία» στη σελίδα 389). Αλλά γενικά θα ήταν καλύτερο να αποδεχτείτε τους περιορισμούς σας και να πορευτείτε με όσα έχετε αντί να φαντάζεστε ότι διαθέτετε θεϊκές δυνάμεις. Η μεγαλύτερη προστασία από τη μεγαλομανία είναι να διατηρήσετε μια ρεαλιστική στάση. Ξέρετε σε ποια θέματα και δραστηριότητες προσελκύεστε εκ φύσεως. Δεν μπορείτε να είστε ικανοί σε όλα. Πρέπει να πορεύεστε σύμφωνα με τις δυνάμεις σας και να μη φαντάζεστε ότι μπορείτε να τα καταφέρετε άψογα σε ό,τι θα θέλατε. Πρέπει να έχετε απόλυτη επίγνωση των επιπέδων της ενεργητικότητάς σας, του μέχρι ποιου σημείου μπορείτε να ωθήσετε τον εαυτό σας χωρίς δυσάρεστες επιπτώσεις και του πώς αυτό αλλάζει με την ηλικία. Και να έχετε σταθερή αντίληψη για την κοινωνική σας θέση – τους συμμάχους σας, τους ανθρώπους με τους οποίους έχετε τη μεγαλύτερη σχέση, το κοινό στο οποίο απευθύνεται η δουλειά σας. Δεν μπορείτε να ευχαριστήσετε τους πάντες.
Αυτή η αυτογνωσία περιέχει ένα φυσικό συστατικό στο οποίο πρέπει να είστε ευαίσθητοι. Όταν ασχολείστε με δραστηριότητες που ταιριάζουν στις φυσικές σας κλίσεις, νιώθετε άνεση και ευκολία. Μαθαίνετε γρηγορότερα. Έχετε περισσότερη ενέργεια και μπορείτε να αντέξετε τη μονοτονία που συνοδεύει την εκμάθηση κάθε σημαντικού πράγματος. Όταν αναλαμβάνετε πάρα πολλές ευθύνες, περισσότερες απ’ όσες μπορείτε να χειριστείτε, αισθάνεστε όχι μόνο εξαντλημένοι, αλλά και ευερέθιστοι και νευρικοί. Είστε επιρρεπείς σε πονοκεφάλους. Όταν έχετε επιτυχία στη ζωή, θα αισθανθείτε φυσικά ένα άγγιγμα φόβου, την αγωνία μήπως ξαφνικά σας εγκαταλείψει η καλή σας τύχη. Αυτός ο φόβος σας κάνει να αντιλαμβάνεστε τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από το να ανεβαίνει κανείς πολύ ψηλά και να νιώθει πολύ ανώτερος. Είναι ένα αίσθημα που μοιάζει με ίλιγγο. Το άγχος σάς λέει να επιστρέψετε στη γη. Θα ήταν σκόπιμο να ακούσετε το σώμα σας, επειδή σας δείχνει ότι ετοιμάζεστε να υπερβείτε τις δυνάμεις σας.
Γνωρίζοντας τον εαυτό σας, αποδέχεστε τα όριά σας. Είστε απλά ένα άτομο μεταξύ πολλών άλλων στον κόσμο και δεν είστε ανώτεροι από κανέναν. Δεν είστε θεοί ή άγγελοι, αλλά ατελείς άνθρωποι όπως όλοι μας. Αποδέχεστε το γεγονός ότι δεν μπορείτε να ελέγξετε τους ανθρώπους γύρω σας και ότι καμία στρατηγική δεν είναι ποτέ αλάνθαστη. Η ανθρώπινη φύση είναι απρόβλεπτη. Με αυτή την αυτογνωσία και την αποδοχή των ορίων θα έχετε την αίσθηση της αναλογίας. Θα έχετε τα μάτια σας ανοιχτά για ενδείξεις μεγαλομανίας στη δουλειά σας. Και όταν αισθάνεστε την παρόρμηση να υπερτιμήσετε τον εαυτό σας περισσότερο απ’ όσο είναι λογικό, αυτή η αυτογνωσία θα χρησιμεύσει ως μηχανισμός βαρύτητας, θα σας τραβήξει πίσω και θα σας κατευθύνει προς τις πράξεις και τις αποφάσεις που θα εξυπηρετήσουν καλύτερα τη συγκεκριμένη φύση σας.
Αν είναι επιτυχημένοι, παρατηρήστε πώς φέρονται σε πιο ιδιωτικές στιγμές τους. Μπορούν να χαλαρώσουν και να γελάσουν με τον εαυτό τους, αφήνοντας στην άκρη τη δημόσια περσόνα τους, ή έχουν ταυτιστεί τόσο πολύ με την ισχυρή δημόσια εικόνα τους, ώστε τη μεταφέρουν και στην ιδιωτική τους ζωή; Στη δεύτερη περίπτωση, έχουν πιστέψει στον μύθο τους και είναι όμηροι της ισχυρής μεγαλομανίας τους.
Οι μεγαλομανείς άνθρωποι είναι γενικά φαφλατάδες. Παίρνουν τα εύσημα ακόμα και για την πιο ασήμαντη ή έμμεσα σχετιζόμενη επιτυχία στη δουλειά τους, εφευρίσκουν παλιούς θριάμβους, μιλούν για τις προφητικές τους ικανότητες -το πώς προέβλεψαν κάποιες τάσεις ή γεγονότα-, για πράγματα που δεν μπορούν να επαληθευτούν. Τέτοιου είδους μεγαλοστομίες θα πρέπει να σας κάνουν διπλά καχύποπτους. Αν ξαφνικά ένα δημόσιο πρόσωπο πει κάτι που του προκαλεί προβλήματα επειδή φανερώνει έλλειψη ευαισθησίας, δεν θα ήταν λάθος να το αποδώσετε στη μεγαλομανία του. Οι μεγαλομανείς είναι τόσο προσκολλημένοι στις απόψεις τους, που θεωρούν δεδομένο ότι όλοι οι άλλοι θα τις ερμηνεύσουν με το σωστό πνεύμα και θα συμφωνήσουν μαζί τους. Τα άτομα με υψηλά επίπεδα μεγαλομανίας γενικά εμφανίζουν χαμηλά επίπεδα ενσυναίσθησης. Δεν είναι καλοί ακροατές. Όταν η προσοχή δεν είναι εστιασμένη πάνω τους, έχουν απόμακρο και αφηρημένο βλέμμα και συστρέφουν τα δάχτυλά τους με ανυπομονησία. Μόνο όταν τα φώτα της δημοσιότητας πέσουν πάλι πάνω τους ζωντανεύουν. Τείνουν να βλέπουν τους ανθρώπους ως προεκτάσεις του εαυτού τους – εργαλεία που μοναδικός προορισμός τους είναι να χρησιμοποιούνται στα σχέδιά τους, πηγές προσοχής. Τέλος, παρουσιάζουν μη λεκτική συμπεριφορά που μπορεί να χαρακτηριστεί μόνο ως μεγαλομανής. Οι χειρονομίες τους είναι πλατιές και δραματικές. Σε μια συνάντηση, καταλαμβάνουν πολύ προσωπικό χώρο. Η φωνή τους τείνει να είναι πιο δυνατή από των άλλων και μιλούν με γρήγορο ρυθμό, χωρίς να αφήνουν κανέναν να τους διακόψει.
Με εκείνους που παρουσιάζουν μέτρια μεγαλομανία θα πρέπει να είστε επιεικείς. Σχεδόν όλοι μας ταλαντευόμαστε μεταξύ περιόδων στις οποίες αισθανόμαστε ανώτεροι και σπουδαίοι και άλλες στις οποίες επιστρέφουμε στη γη. Αναζητήστε τέτοιες στιγμές ρεαλισμού στη συμπεριφορά των ανθρώπων, επειδή είναι σημάδι κανονικότητας. Αλλά με όσους έχουν τόσο μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους ώστε δεν αφήνουν περιθώρια για αμφιβολίες είναι καλύτερο να αποφεύγετε τις σχέσεις ή τις εμπλοκές. Στις ερωτικές σχέσεις, θα έχουν την τάση να απαιτούν εκδηλώσεις λατρείας και μονόπλευρη προσοχή. Αν είναι υπάλληλοι, επιχειρηματικοί εταίροι ή προϊστάμενοι, θα υπερτονίζουν τις ικανότητές τους. Η υπερβολική αυτοπεποίθησή τους θα σας αποσπάσει την προσοχή από τις ανεπάρκειες των ιδεών, των εργασιακών συνηθειών και του χαρακτήρα τους. Εάν δεν μπορείτε να αποφύγετε μια τέτοια σχέση, προσέξτε την τάση τους να αισθάνονται σίγουροι για την επιτυχία των ιδεών τους και διατηρήστε τον σκεπτικισμό σας. Κοιτάξτε τις ίδιες τις ιδέες και μην παρασυρθείτε από τη σαγηνευτική αυτοπεποίθησή τους. Μην έχετε την ψευδαίσθηση ότι μπορείτε να τους ξεσκεπάσετε και μην προσπαθήσετε να τους προσγειώσετε, γιατί έτσι μπορεί να προκαλέσετε την οργή τους. Αν τέτοιοι τύποι τυχαίνει να είναι αντίπαλοί σας, θεωρήστε τον εαυτό σας τυχερό. Είναι εύκολο να τους προκαλέσετε και να τους εξωθήσετε σε υπερβολικές αντιδράσεις. Αν σπείρετε αμφιβολίες για το μεγαλείο τους, θα τους εξοργίσετε και θα τους κάνετε διπλά παράλογους.
Τέλος, θα πρέπει να διαχειριστείτε τις δικές σας μεγαλομανείς τάσεις. Η μεγαλομανία έχει κάποιες θετικές και παραγωγικές χρήσεις. Η ευφορία και η υψηλή αυτοπεποίθηση που προέρχονται από αυτή μπορούν να διοχετευτούν στη δουλειά σας, να σας βοηθήσουν και να σας εμπνεύσουν (για περισσότερα σχετικά με αυτό, βλ. «Πρακτική μεγαλομανία» στη σελίδα 389). Αλλά γενικά θα ήταν καλύτερο να αποδεχτείτε τους περιορισμούς σας και να πορευτείτε με όσα έχετε αντί να φαντάζεστε ότι διαθέτετε θεϊκές δυνάμεις. Η μεγαλύτερη προστασία από τη μεγαλομανία είναι να διατηρήσετε μια ρεαλιστική στάση. Ξέρετε σε ποια θέματα και δραστηριότητες προσελκύεστε εκ φύσεως. Δεν μπορείτε να είστε ικανοί σε όλα. Πρέπει να πορεύεστε σύμφωνα με τις δυνάμεις σας και να μη φαντάζεστε ότι μπορείτε να τα καταφέρετε άψογα σε ό,τι θα θέλατε. Πρέπει να έχετε απόλυτη επίγνωση των επιπέδων της ενεργητικότητάς σας, του μέχρι ποιου σημείου μπορείτε να ωθήσετε τον εαυτό σας χωρίς δυσάρεστες επιπτώσεις και του πώς αυτό αλλάζει με την ηλικία. Και να έχετε σταθερή αντίληψη για την κοινωνική σας θέση – τους συμμάχους σας, τους ανθρώπους με τους οποίους έχετε τη μεγαλύτερη σχέση, το κοινό στο οποίο απευθύνεται η δουλειά σας. Δεν μπορείτε να ευχαριστήσετε τους πάντες.
Αυτή η αυτογνωσία περιέχει ένα φυσικό συστατικό στο οποίο πρέπει να είστε ευαίσθητοι. Όταν ασχολείστε με δραστηριότητες που ταιριάζουν στις φυσικές σας κλίσεις, νιώθετε άνεση και ευκολία. Μαθαίνετε γρηγορότερα. Έχετε περισσότερη ενέργεια και μπορείτε να αντέξετε τη μονοτονία που συνοδεύει την εκμάθηση κάθε σημαντικού πράγματος. Όταν αναλαμβάνετε πάρα πολλές ευθύνες, περισσότερες απ’ όσες μπορείτε να χειριστείτε, αισθάνεστε όχι μόνο εξαντλημένοι, αλλά και ευερέθιστοι και νευρικοί. Είστε επιρρεπείς σε πονοκεφάλους. Όταν έχετε επιτυχία στη ζωή, θα αισθανθείτε φυσικά ένα άγγιγμα φόβου, την αγωνία μήπως ξαφνικά σας εγκαταλείψει η καλή σας τύχη. Αυτός ο φόβος σας κάνει να αντιλαμβάνεστε τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από το να ανεβαίνει κανείς πολύ ψηλά και να νιώθει πολύ ανώτερος. Είναι ένα αίσθημα που μοιάζει με ίλιγγο. Το άγχος σάς λέει να επιστρέψετε στη γη. Θα ήταν σκόπιμο να ακούσετε το σώμα σας, επειδή σας δείχνει ότι ετοιμάζεστε να υπερβείτε τις δυνάμεις σας.
Γνωρίζοντας τον εαυτό σας, αποδέχεστε τα όριά σας. Είστε απλά ένα άτομο μεταξύ πολλών άλλων στον κόσμο και δεν είστε ανώτεροι από κανέναν. Δεν είστε θεοί ή άγγελοι, αλλά ατελείς άνθρωποι όπως όλοι μας. Αποδέχεστε το γεγονός ότι δεν μπορείτε να ελέγξετε τους ανθρώπους γύρω σας και ότι καμία στρατηγική δεν είναι ποτέ αλάνθαστη. Η ανθρώπινη φύση είναι απρόβλεπτη. Με αυτή την αυτογνωσία και την αποδοχή των ορίων θα έχετε την αίσθηση της αναλογίας. Θα έχετε τα μάτια σας ανοιχτά για ενδείξεις μεγαλομανίας στη δουλειά σας. Και όταν αισθάνεστε την παρόρμηση να υπερτιμήσετε τον εαυτό σας περισσότερο απ’ όσο είναι λογικό, αυτή η αυτογνωσία θα χρησιμεύσει ως μηχανισμός βαρύτητας, θα σας τραβήξει πίσω και θα σας κατευθύνει προς τις πράξεις και τις αποφάσεις που θα εξυπηρετήσουν καλύτερα τη συγκεκριμένη φύση σας.
Πλάτων: ο "Παρμενίδης" και η θεωρία των Ιδεών
Πλάτων: 427‒347 π.Χ.
Η διαλεκτική της Ιδέας στον Παρμενίδη
1. Ο Παρμενίδης γράφτηκε πιθανότατα μετά το τρίτο ταξίδι του Πλάτωνος στη Σικελία (361-360 π.Χ.), πριν από την ομάδα των όψιμων διαλεκτικών διαλόγων (Θεαίτητος, Σοφιστής, Πολιτικός). Το θέμα του είναι μια πλασματική μάλλον συνάντηση (περίπου το 450 π.Χ.) του 20χρονου τότε Σωκράτη με τον 65χρονο Παρμενίδη, επικεφαλής της φιλοσοφικής σχολής της Ελέας στη νότια Ιταλία, και τον 40χρονο μαθητή του Ζήνωνα. Ο Παρμενίδης, σύμφωνα με τον Χέγκελ, ανήκει στους πιο σημαντικούς διαλόγους της πλατωνικής διαλεκτικής και αποτελεί την καθαρή θεωρία των Ιδεών. Μπορεί μάλιστα να θεωρηθεί ότι εδώ εκφράζεται μια αληθινή κρίση της πλατωνικής σκέψης, καθώς έχει συντεθεί με απαράμιλλη δεξιοτεχνία, δυνάμει της οποίας η μελέτη των θεωρητικών δυσκολιών του πλατωνισμού οδηγείται στα άκρα. Είναι πράγματι ένας δύσκολος διάλογος, ίσως ο πιο δύσκολος από όλα τα άλλα έργα του Πλάτωνος.
2. Μια περίπλοκη εισαγωγή μας προειδοποιεί να προσέξουμε τη μεγάλη χρονική απόσταση: στην αρχή του διαλόγου ο Κέφαλος από τις Κλαζομενές[1] αφηγείται πως συνάντησε τον Αδείμαντο και τον Γλαύκωνα (τα αδέρφια του Πλάτωνος, γνωστά από την Πολιτεία) στην Αθήνα, μέσω των οποίων επισκέφτηκε τον ετεροθαλή αδερφό του Αθηναίου φιλοσόφου, τον Αντιφώντα, που ήξερε για τις συνομιλίες μεταξύ Παρμενίδη, Ζήνωνος και Σωκράτη από τον Πυθόδωρο, φίλο και μαθητή του Ζήνωνος. Ο Κέφαλος αναδιηγείται όσα του είπε ο Αντιφών, που δεν ήταν παρών στη συνομιλία αλλά την άκουσε από τον Πυθόδωρο. Ο τελευταίος φιλοξένησε στο σπίτι του τον Παρμενίδη και τον Ζήνωνα, όταν κάποτε ήλθαν στην Αθήνα για τη γιορτή των Μεγάλων Παναθηναίων και είχε παρευρεθεί στη συνομιλία. Πέραν των κύριων προσώπων της συνομιλίας, του Παρμενίδη, του Ζήνωνος και του νεαρού Σωκράτη, παρευρισκόταν εκεί και ο Αριστοτέλης, ένας από τους μετέπειτα «Τριάκοντα Τυράννους», όπως και μερικοί άλλοι.
3. Προσεκτικά φιλοτεχνεί ο Πλάτων τα χαρακτηριστικά των κεντρικών προσώπων της συνομιλίας: ο Παρμενίδης εμφανίζεται ως ένας ωραίος και αξιοπρεπής γέρος, ανοιχτός σε νέες ιδέες και γεμάτος θαυμασμό για τη νεανική ορμή του Σωκράτη προς τη συνομιλία· είναι προικισμένος με ιδιαίτερες πνευματικές ικανότητες και δείχνει να μη στερείται ισχυρών επιχειρημάτων, κατά τη συνομιλία, ακόμη και όταν ορισμένες φορές καταφεύγει σε επιχειρήματα όχι και τόσο σαφή. Επιλέχτηκε από τον Πλάτωνα ως ο μόνος φιλόσοφος, που θα μπορούσε να αντικρούσει τον Σωκράτη στην εκτυλισσόμενη στον παρόντα διάλογο διαλεκτική και συγχρόνως να εγγυηθεί την προσήλωση σε μια σταθερή οντολογία. Ο Ζήνων παρουσιάζεται περισσότερο ένας επιτήδειος άνθρωπος του κόσμου, που βασίζεται σε παλαιότερα φιλοσοφικά επιτεύγματα. Αρχικά διαβάζει το σύγγραμμά του, αλλά κατά τη συνομιλία του με τον Σωκράτη αποστασιοποιείται ξανά από αυτό, λέγοντας πως πρόκειται για ένα νεανικό έργο που πήρε δημοσιότητα χωρίς τη δική του σύμπραξη.
Ο νεαρός Σωκράτης εμφανίζεται να ασκεί κριτική στον Ζήνωνα με προθυμία και αυτοπεποίθηση, αλλά απέναντι στον Παρμενίδη να είναι πιο συγκρατημένος και μετρημένος. Αποδέχεται τις ενστάσεις για τη δική του άποψη σχετικά με τις Ιδέες, αλλά ταυτόχρονα συνεχίζει να δίνει νέες πιθανές εξηγήσεις. Η προθυμία του για μάθηση κυριαρχεί στην προσπάθειά του να τα φέρει πέρα επιτυχώς καθ’ όλη τη συνομιλία. Έτσι, σε όλο το δεύτερο μέρος του διαλόγου παρακολουθεί ως βουβός, δεδομένης και της παρουσίας του Παρμενίδη, που δεν είναι απλώς ένας συμπρωταγωνιστής του Σωκράτη, αλλά ένας στοχαστής που εμπνέει μεγάλο σεβασμό, όπως αναφέρει στον Θεαίτητο ο Πλάτων. Επιλέγοντας τη διαλεκτική μέθοδο, αποτίνει φόρο τιμής και στον άλλο εκφραστή του ελεατικού ρεύματος: τον Ζήνωνα. Η κριτική του Παρμενίδη στη θεωρία των Ιδεών στοχεύει σε ένα σημείο που είχε αναφερθεί ήδη στον Φαίδωνα, αλλά χωρίς διεξοδική εξέταση: τη σχέση Ιδεών και πραγμάτων, νοητού και αισθητού. Τέλος, ο νεαρός Αριστοτέλης χρησιμοποιείται για να δίνει απαντήσεις και να συνδράμει, κατ’ αυτόν τον τρόπο, ώστε ο Παρμενίδης να παίρνει μια ανάσα σε ό,τι αφορά τις λογικές του αφαιρέσεις.
4. Ο διάλογος διαιρείται σε δυο κύρια μέρη. Tο πρώτο μέρος είναι: 127d6‒137c3 και αρχίζει αμέσως μετά το αφηγηματικό πλαίσιο (126a1‒127d5). Το δεύτερο μέρος είναι: 137c4‒166c5, όπου ο Παρμενίδης εκθέτει τη μέθοδό του στο νεαρό Αριστοτέλη. Στο πρώτο μέρος βλέπουμε τον Ζήνωνα να αναγιγνώσκει, από ένα βιβλίο του που έφερε για πρώτη φορά στην Αθήνα, τις σχετικές του αποδείξεις για το ακόλουθο: το να δεχόμαστε την ύπαρξη των «πολλών» οδηγεί σε αντιφάσεις. Ο Σωκράτης χρησιμοποιεί τη θεωρία των Ιδεών για να τις αναιρέσει, καθώς δεν βλέπει τίποτα άλλο εδώ παρά μια υπεράσπιση, με άλλο τρόπο, της διδασκαλίας του Παρμενίδη περί της Εν-ότητας. Ο τελευταίος υποστηρίζει ότι το «Παν είναι Ένα», ενώ ο πρώτος λέει πως δεν υπάρχουν «πολλά». Κατά την αναμέτρησή του με τους Ελεάτες φιλοσόφους, ο Σωκράτης επιχειρεί ουσιαστικά να βαδίσει στα ίχνη της θεωρίας των Ιδεών, όπως κατ’ αρχήν τη γνωρίζουμε από τον Φαίδωνα. Πρώτα λοιπόν υποθέτει πως οι Ιδέες είναι όντα καθεαυτά και στη συνέχεια αναγνωρίζει ότι τα πράγματα που αποκαλούμε πολλά, δηλαδή τα επιμέρους, τα ατομικά, μπορεί να έχουν συμμετοχή, ως τέτοια, στις Ιδέες και έτσι να ονομάζονται με τα ιδιάζοντα στη φύση τους ονόματα· π.χ. το Δίκαιο ονομάζεται έτσι, επειδή συμμετέχει στην Ιδέα του Δικαίου.
Η σωκρατική, ήτοι πλατωνική, διαλεκτική έρχεται, ευθύς εξαρχής, να αντιμετωπίσει κατ’ αυτόν τον τρόπο τη διαλεκτική του Ζήνωνος, που παρουσιάζεται να εκφράζει, μεταξύ των άλλων, το ακόλουθο παράδοξο: αν τα πράγματα που υπάρχουν είναι πολλά, τότε τα ίδια πράγματα πρέπει να είναι τόσο όμοια όσο και ανόμοια. Αυτό όμως, κατά τον Ζήνωνα, δεν νοείται να ισχύει στην πράξη: τα όμοια πράγματα δεν μπορούν να είναι ανόμοια, ούτε τα ανόμοια, όμοια. Επομένως, δεν μπορεί να υπάρχουν πολλά πράγματα: η πολλαπλότητα είναι αδύνατη. Ο Ζήνων εδώ κάνει αφαίρεση από το συγκεκριμένο πλαίσιο αλληλοσχέσεων των πραγμάτων, βλέποντας ξεχωριστά την ύπαρξη καθενός από τα πολλά που υποθέτει στο επιχείρημά του, και παρατηρεί ότι το καθένα απ’ αυτά θα ενσωματώνει μια αντίφαση. Τέτοιες αντιφάσεις δεν έχουν καμιά πραγματική βάση και παραπέμπουν σε ένα είδος σοφιστικής, γιατί το επιχείρημα του Ζήνωνος είναι ελλειπτικό: δεν εξηγεί τον λόγο που η πολλαπλότητα πρέπει να σημαίνει ότι κάτι είναι όμοιο και συγχρόνως ανόμοιο· ούτε γιατί αυτό είναι παράλογο. Ο Σωκράτης απαντά, στο επιχείρημα του Ζήνωνος, ότι υπάρχει ένα είδος του Είναι, αυτό των Ιδεών, που θα έσωζε τα φαινόμενα από την αυτο-αντίφαση: αν λάβουμε υπόψη ότι οι ίδιες οι Ιδέες υπάρχουν ανεξάρτητα και χωριστά από καθετί που συμμετέχει σε αυτές, τότε δεν προκύπτει πραγματική αντίφαση. Κάτι μπορεί κάλλιστα να συμμετέχει στο αντίθετο. Αυτό το επιχείρημα για τις Ιδέες το συναντάμε και στον Φαίδωνα.
5. Στο βαθμό που η θεωρία των Ιδεών είναι καίρια στη σκέψη του Πλάτωνος, η προσπάθειά του εδώ έγκειται στο να καταστήσει εφικτή, για τον καθένα, τη συνομιλία, με βάση μια κατακτημένη ήδη φιλοσοφική θεωρία και γνώση, η οποία ποτέ δεν μπορεί να προσφερθεί ασυλλόγιστα. Είναι η ίδια η διαλεκτική του Ιδέα, που θα μας δείξει πώς χρειάζεται να προσεγγίζουμε τη μια ή την άλλη συλλογιστική. Πρόκειται στην πραγματικότητα για εκείνη τη δια-λογική, ήτοι δια-λεκτική, πρακτική, η αλήθεια της οποίας αναδύεται ως μια αργά εκτυλισσόμενη αρμονία μεταξύ του αναγνώστη, των άλλων ανθρώπων, του ίδιου του κειμένου και του κόσμου γύρω μας· μια αρμονία, που αντανακλά την υπόρρητη αρμονία των δια-νοημάτων της θεωρίας των Ιδεών: ο Σωκράτης υποθέτει ότι τα πράγματα που βλέπουμε και χειριζόμαστε είναι αυτά που συμμετέχουν στις Ιδέες και ως τέτοια εξαρτώνται απ’ αυτές, από εδώ αντλούν την καθορισμένη τους καταληπτότητα.
Οι Ιδέες, σε αντίθεση με τα αισθητά, είναι απλώς και αποκλειστικά αυτό που είναι με έναν συγκεκριμένο τρόπο, για παράδειγμα αυτό που κάνει τα «πολλά», δηλαδή η Ιδέα της πολλότητας, να είναι πολλά κ.λπ. Ο Σωκράτης λέει ότι υπάρχει μια Ιδέα της ομοιότητας αυτή καθεαυτήν (αὐτὸ καθ᾽ αὑτό, 128e6–129a1), αλλά και μια άλλη, αντίθετη από τούτη (ἄλλο τι ἐναντίον, 129a1–2), η Ιδέα της ανομοιότητας. Τα ίδια ατομικά πράγματα ή όντα μπορούν να συμμετέχουν και στη μια και στην άλλη Ιδέα και τότε να αποκαλούνται τόσο όμοια όσο και ανόμοια. Και τούτο, επειδή οι εν λόγω Ιδέες ανήκουν σε μια οντολογική σφαίρα διαφορετική από εκείνη των επιμέρους: τα πράγματα μπορεί να είναι τόσο όμοια όσο και ανόμοια, επειδή υπάρχει ένα «ΟΝ» που τα υπερβαίνει, ενδημεί πέρα και πάνω από αυτά, κατά τρόπο που η ομοιότητα και η ανομοιότητα στα πράγματα να μην τους είναι εγγενής. Εκκινώντας από το ότι είναι απαραίτητο να καταφύγουμε στην Ιδέα του ανθρώπου για να αναγνωρίσουμε την ενότητα στην πολλαπλότητα, στη διαφορετικότητα των επιμέρους ανθρώπων, χρειάζεται να υπάρχει ένας άλλος όρος ανώτερης τάξης, που να εγγυάται την ενότητα της Ιδέας αφενός και του συνόλου των ανθρώπινων όντων αφετέρου.
6. Από την άλλη πλευρά, η κριτική του Παρμενίδη στη θεωρία των Ιδεών αποβλέπει στη «συμμετοχή» των Ιδεών στο αισθητό που στεφανώνουν. Το επίμαχο δεν είναι τίποτε άλλο από το πρόβλημα της σχέσης μεταξύ του Ενός και των πολλών. Η έννοια της Ιδέας ενσωματώνει το αίτημα για ενότητα, αλλά, για να ικανοποιηθεί αυτό το αίτημα, δεν είναι η ίδια η Ιδέα καταδικασμένη να πολλαπλασιάζεται, δηλαδή να χάνει τον εαυτό της ως Ιδέα; Σε κάθε περίπτωση, ο νεαρός Σωκράτης εμφανίζεται να μην το έχει ξεδιαλύνει αυτό το σημείο. Αυτό που μπορεί να υποστηρίξει είναι μόνο τούτο: τα αισθητά πράγματα είναι ομοιώματα των Ιδεών (132d). Ειδικότερα δε σε ό,τι αφορά τα ποταπά πράγματα: τρίχες, ρύπος κ.α. αναγκάζεται να παραδεχτεί ότι δυσκολεύεται να συλλάβει μια Ιδέα. Άραγε, δείχνεται ότι η έννοια της Ιδέας έχει όρια; Ακολουθεί τότε την εξής συλλογιστική: δέχεται πως οι Ιδέες υπάρχουν για βασικές έννοιες, όπως το αγαθό, το δίκαιο κ.λπ. αλλά και για τον ίδιο τον άνθρωπο ως τέτοιο· αμφιβάλει όμως αν το ίδιο ισχύει και για τα ποταπά πράγματα. Αυτά μάλλον εντάσσονται στην κατηγορία του φαινόμενου, χωρίς ωστόσο τούτο να είναι η τελική εξήγηση γι’ αυτά. Η ένσταση για τα ποταπά είναι μια πρώτη ένσταση, την οποία θα ακολουθήσουν κι άλλες. Μια δεύτερη ένσταση από τον Παρμενίδη είναι ότι η έννοια της συμμετοχής, της μέθεξης δεν μπορεί να κατανοηθεί και να εξηγηθεί επαρκώς: ο μερισμός των πραγμάτων δεν σημαίνει άραγε και μερισμό των Ιδεών, δυνάμει του οποίου δεν έχει κανένα νόημα πια ο πρωταρχικός ορισμός της Ιδέας ως Όντος αυτό καθεαυτό; Μια άλλη ένσταση αμφισβητεί ότι οι Ιδέες, στο βαθμό που ορίζονται ως αυτά καθευτά Όντα, μπορούν να σχετίζονται με τα αισθητά όντα και τα διανοήματα που τούτα φέρνουν μέσα τους. Έτσι, αν δεχτούμε ότι υπάρχουν οι Ιδέες, όπως τις όρισε ο Σωκράτης, τότε αυτές δεν μπορεί να τις γνωρίσει ο άνθρωπος. Απέναντι σε τέτοιες ενστάσεις του Παρμενίδη, ο Σωκράτης στέκεται με σκεπτικισμό: άλλοτε συμφωνεί ορισμένως και άλλοτε εγείρει τις δικές του ενστάσεις υπό τον ορίζοντα της ανάγκης για περαιτέρω έρευνα.
7. Στο δεύτερο μέρος ο Πλάτων ασχολείται με τη μέθοδο έρευνας του Παρμενίδη, στην αναλογία που ο τελευταίος επιχείρησε να αναιρέσει τη διαλεκτική θεωρία των Ιδεών: εξετάζει τις λογικές συνέπειες της Ελεατικής υπόθεσης (= το Ένα είναι) και στη συνέχεια τις συνέπειες της άρνησης αυτής της υπόθεσης (=το Ένα δεν είναι). Αναζητώντας τις προϋποθέσεις νομιμότητας της απόδοσης κατηγορήματος σε οποιοδήποτε υποκείμενο, ο Πλάτων φτάνει στα όρια μιας θεωρίας κατηγοριών. Αλλά, κυρίως, διαπιστώνει -στο τέλος μιας εξαιρετικά αφηρημένης και λεπτής διαλεκτικής άσκησης- ότι οι αρχικές αντιφατικές υποθέσεις έχουν πανομοιότυπες συνέπειες. Το αποτέλεσμα όλων των υποθέσεων που συζητήθηκαν εδώ από τον Παρμενίδη στη βάση της θέσης και της αντίθεσης [=το Ένα είναι, το Ένα δεν είναι] κλείνει με τα παρακάτω λόγια:
«Είτε δεχτούμε ότι το Ένα είναι είτε δεχτούμε ότι το Ένα δεν είναι, αυτό το ίδιο και τα άλλα, και σε σχέση με τον εαυτό του και στις μεταξύ τους σχέσεις, όλα οπωσδήποτε είναι και δεν είναι και φαίνονται και δεν φαίνονται».
Εν τέλει, το δεύτερο μέρος του Παρμενίδη μοιάζει με ένα ελεύθερο παιχνίδι καθαρά πνευματικών υποθέσεων, με ένα εργαστήρι μεταφυσικής, όπου τίθενται υπό εξέταση και επεξεργασία όλα τα ζητήματα της αιώνιας δυτικής φιλοσοφίας. Ο διάλογος: Παρμενίδης, κατά τα πολλαπλά δεδομένα, αν και είναι ένας από τους λιγότερο διαβασμένους διαλόγους του Πλάτωνος, λόγω της δυσκολίας του, εν τούτοις είναι ένας από τους πιο πολυσυζητημένους.
-----------------------
[1] Ο Κέφαλος από τις Κλαζομενές δεν πρέπει να συγχέεται με τον Κέφαλο που εμφανίζεται στην Πολιτεία.
Η διαλεκτική της Ιδέας στον Παρμενίδη
1. Ο Παρμενίδης γράφτηκε πιθανότατα μετά το τρίτο ταξίδι του Πλάτωνος στη Σικελία (361-360 π.Χ.), πριν από την ομάδα των όψιμων διαλεκτικών διαλόγων (Θεαίτητος, Σοφιστής, Πολιτικός). Το θέμα του είναι μια πλασματική μάλλον συνάντηση (περίπου το 450 π.Χ.) του 20χρονου τότε Σωκράτη με τον 65χρονο Παρμενίδη, επικεφαλής της φιλοσοφικής σχολής της Ελέας στη νότια Ιταλία, και τον 40χρονο μαθητή του Ζήνωνα. Ο Παρμενίδης, σύμφωνα με τον Χέγκελ, ανήκει στους πιο σημαντικούς διαλόγους της πλατωνικής διαλεκτικής και αποτελεί την καθαρή θεωρία των Ιδεών. Μπορεί μάλιστα να θεωρηθεί ότι εδώ εκφράζεται μια αληθινή κρίση της πλατωνικής σκέψης, καθώς έχει συντεθεί με απαράμιλλη δεξιοτεχνία, δυνάμει της οποίας η μελέτη των θεωρητικών δυσκολιών του πλατωνισμού οδηγείται στα άκρα. Είναι πράγματι ένας δύσκολος διάλογος, ίσως ο πιο δύσκολος από όλα τα άλλα έργα του Πλάτωνος.
2. Μια περίπλοκη εισαγωγή μας προειδοποιεί να προσέξουμε τη μεγάλη χρονική απόσταση: στην αρχή του διαλόγου ο Κέφαλος από τις Κλαζομενές[1] αφηγείται πως συνάντησε τον Αδείμαντο και τον Γλαύκωνα (τα αδέρφια του Πλάτωνος, γνωστά από την Πολιτεία) στην Αθήνα, μέσω των οποίων επισκέφτηκε τον ετεροθαλή αδερφό του Αθηναίου φιλοσόφου, τον Αντιφώντα, που ήξερε για τις συνομιλίες μεταξύ Παρμενίδη, Ζήνωνος και Σωκράτη από τον Πυθόδωρο, φίλο και μαθητή του Ζήνωνος. Ο Κέφαλος αναδιηγείται όσα του είπε ο Αντιφών, που δεν ήταν παρών στη συνομιλία αλλά την άκουσε από τον Πυθόδωρο. Ο τελευταίος φιλοξένησε στο σπίτι του τον Παρμενίδη και τον Ζήνωνα, όταν κάποτε ήλθαν στην Αθήνα για τη γιορτή των Μεγάλων Παναθηναίων και είχε παρευρεθεί στη συνομιλία. Πέραν των κύριων προσώπων της συνομιλίας, του Παρμενίδη, του Ζήνωνος και του νεαρού Σωκράτη, παρευρισκόταν εκεί και ο Αριστοτέλης, ένας από τους μετέπειτα «Τριάκοντα Τυράννους», όπως και μερικοί άλλοι.
3. Προσεκτικά φιλοτεχνεί ο Πλάτων τα χαρακτηριστικά των κεντρικών προσώπων της συνομιλίας: ο Παρμενίδης εμφανίζεται ως ένας ωραίος και αξιοπρεπής γέρος, ανοιχτός σε νέες ιδέες και γεμάτος θαυμασμό για τη νεανική ορμή του Σωκράτη προς τη συνομιλία· είναι προικισμένος με ιδιαίτερες πνευματικές ικανότητες και δείχνει να μη στερείται ισχυρών επιχειρημάτων, κατά τη συνομιλία, ακόμη και όταν ορισμένες φορές καταφεύγει σε επιχειρήματα όχι και τόσο σαφή. Επιλέχτηκε από τον Πλάτωνα ως ο μόνος φιλόσοφος, που θα μπορούσε να αντικρούσει τον Σωκράτη στην εκτυλισσόμενη στον παρόντα διάλογο διαλεκτική και συγχρόνως να εγγυηθεί την προσήλωση σε μια σταθερή οντολογία. Ο Ζήνων παρουσιάζεται περισσότερο ένας επιτήδειος άνθρωπος του κόσμου, που βασίζεται σε παλαιότερα φιλοσοφικά επιτεύγματα. Αρχικά διαβάζει το σύγγραμμά του, αλλά κατά τη συνομιλία του με τον Σωκράτη αποστασιοποιείται ξανά από αυτό, λέγοντας πως πρόκειται για ένα νεανικό έργο που πήρε δημοσιότητα χωρίς τη δική του σύμπραξη.
Ο νεαρός Σωκράτης εμφανίζεται να ασκεί κριτική στον Ζήνωνα με προθυμία και αυτοπεποίθηση, αλλά απέναντι στον Παρμενίδη να είναι πιο συγκρατημένος και μετρημένος. Αποδέχεται τις ενστάσεις για τη δική του άποψη σχετικά με τις Ιδέες, αλλά ταυτόχρονα συνεχίζει να δίνει νέες πιθανές εξηγήσεις. Η προθυμία του για μάθηση κυριαρχεί στην προσπάθειά του να τα φέρει πέρα επιτυχώς καθ’ όλη τη συνομιλία. Έτσι, σε όλο το δεύτερο μέρος του διαλόγου παρακολουθεί ως βουβός, δεδομένης και της παρουσίας του Παρμενίδη, που δεν είναι απλώς ένας συμπρωταγωνιστής του Σωκράτη, αλλά ένας στοχαστής που εμπνέει μεγάλο σεβασμό, όπως αναφέρει στον Θεαίτητο ο Πλάτων. Επιλέγοντας τη διαλεκτική μέθοδο, αποτίνει φόρο τιμής και στον άλλο εκφραστή του ελεατικού ρεύματος: τον Ζήνωνα. Η κριτική του Παρμενίδη στη θεωρία των Ιδεών στοχεύει σε ένα σημείο που είχε αναφερθεί ήδη στον Φαίδωνα, αλλά χωρίς διεξοδική εξέταση: τη σχέση Ιδεών και πραγμάτων, νοητού και αισθητού. Τέλος, ο νεαρός Αριστοτέλης χρησιμοποιείται για να δίνει απαντήσεις και να συνδράμει, κατ’ αυτόν τον τρόπο, ώστε ο Παρμενίδης να παίρνει μια ανάσα σε ό,τι αφορά τις λογικές του αφαιρέσεις.
4. Ο διάλογος διαιρείται σε δυο κύρια μέρη. Tο πρώτο μέρος είναι: 127d6‒137c3 και αρχίζει αμέσως μετά το αφηγηματικό πλαίσιο (126a1‒127d5). Το δεύτερο μέρος είναι: 137c4‒166c5, όπου ο Παρμενίδης εκθέτει τη μέθοδό του στο νεαρό Αριστοτέλη. Στο πρώτο μέρος βλέπουμε τον Ζήνωνα να αναγιγνώσκει, από ένα βιβλίο του που έφερε για πρώτη φορά στην Αθήνα, τις σχετικές του αποδείξεις για το ακόλουθο: το να δεχόμαστε την ύπαρξη των «πολλών» οδηγεί σε αντιφάσεις. Ο Σωκράτης χρησιμοποιεί τη θεωρία των Ιδεών για να τις αναιρέσει, καθώς δεν βλέπει τίποτα άλλο εδώ παρά μια υπεράσπιση, με άλλο τρόπο, της διδασκαλίας του Παρμενίδη περί της Εν-ότητας. Ο τελευταίος υποστηρίζει ότι το «Παν είναι Ένα», ενώ ο πρώτος λέει πως δεν υπάρχουν «πολλά». Κατά την αναμέτρησή του με τους Ελεάτες φιλοσόφους, ο Σωκράτης επιχειρεί ουσιαστικά να βαδίσει στα ίχνη της θεωρίας των Ιδεών, όπως κατ’ αρχήν τη γνωρίζουμε από τον Φαίδωνα. Πρώτα λοιπόν υποθέτει πως οι Ιδέες είναι όντα καθεαυτά και στη συνέχεια αναγνωρίζει ότι τα πράγματα που αποκαλούμε πολλά, δηλαδή τα επιμέρους, τα ατομικά, μπορεί να έχουν συμμετοχή, ως τέτοια, στις Ιδέες και έτσι να ονομάζονται με τα ιδιάζοντα στη φύση τους ονόματα· π.χ. το Δίκαιο ονομάζεται έτσι, επειδή συμμετέχει στην Ιδέα του Δικαίου.
Η σωκρατική, ήτοι πλατωνική, διαλεκτική έρχεται, ευθύς εξαρχής, να αντιμετωπίσει κατ’ αυτόν τον τρόπο τη διαλεκτική του Ζήνωνος, που παρουσιάζεται να εκφράζει, μεταξύ των άλλων, το ακόλουθο παράδοξο: αν τα πράγματα που υπάρχουν είναι πολλά, τότε τα ίδια πράγματα πρέπει να είναι τόσο όμοια όσο και ανόμοια. Αυτό όμως, κατά τον Ζήνωνα, δεν νοείται να ισχύει στην πράξη: τα όμοια πράγματα δεν μπορούν να είναι ανόμοια, ούτε τα ανόμοια, όμοια. Επομένως, δεν μπορεί να υπάρχουν πολλά πράγματα: η πολλαπλότητα είναι αδύνατη. Ο Ζήνων εδώ κάνει αφαίρεση από το συγκεκριμένο πλαίσιο αλληλοσχέσεων των πραγμάτων, βλέποντας ξεχωριστά την ύπαρξη καθενός από τα πολλά που υποθέτει στο επιχείρημά του, και παρατηρεί ότι το καθένα απ’ αυτά θα ενσωματώνει μια αντίφαση. Τέτοιες αντιφάσεις δεν έχουν καμιά πραγματική βάση και παραπέμπουν σε ένα είδος σοφιστικής, γιατί το επιχείρημα του Ζήνωνος είναι ελλειπτικό: δεν εξηγεί τον λόγο που η πολλαπλότητα πρέπει να σημαίνει ότι κάτι είναι όμοιο και συγχρόνως ανόμοιο· ούτε γιατί αυτό είναι παράλογο. Ο Σωκράτης απαντά, στο επιχείρημα του Ζήνωνος, ότι υπάρχει ένα είδος του Είναι, αυτό των Ιδεών, που θα έσωζε τα φαινόμενα από την αυτο-αντίφαση: αν λάβουμε υπόψη ότι οι ίδιες οι Ιδέες υπάρχουν ανεξάρτητα και χωριστά από καθετί που συμμετέχει σε αυτές, τότε δεν προκύπτει πραγματική αντίφαση. Κάτι μπορεί κάλλιστα να συμμετέχει στο αντίθετο. Αυτό το επιχείρημα για τις Ιδέες το συναντάμε και στον Φαίδωνα.
5. Στο βαθμό που η θεωρία των Ιδεών είναι καίρια στη σκέψη του Πλάτωνος, η προσπάθειά του εδώ έγκειται στο να καταστήσει εφικτή, για τον καθένα, τη συνομιλία, με βάση μια κατακτημένη ήδη φιλοσοφική θεωρία και γνώση, η οποία ποτέ δεν μπορεί να προσφερθεί ασυλλόγιστα. Είναι η ίδια η διαλεκτική του Ιδέα, που θα μας δείξει πώς χρειάζεται να προσεγγίζουμε τη μια ή την άλλη συλλογιστική. Πρόκειται στην πραγματικότητα για εκείνη τη δια-λογική, ήτοι δια-λεκτική, πρακτική, η αλήθεια της οποίας αναδύεται ως μια αργά εκτυλισσόμενη αρμονία μεταξύ του αναγνώστη, των άλλων ανθρώπων, του ίδιου του κειμένου και του κόσμου γύρω μας· μια αρμονία, που αντανακλά την υπόρρητη αρμονία των δια-νοημάτων της θεωρίας των Ιδεών: ο Σωκράτης υποθέτει ότι τα πράγματα που βλέπουμε και χειριζόμαστε είναι αυτά που συμμετέχουν στις Ιδέες και ως τέτοια εξαρτώνται απ’ αυτές, από εδώ αντλούν την καθορισμένη τους καταληπτότητα.
Οι Ιδέες, σε αντίθεση με τα αισθητά, είναι απλώς και αποκλειστικά αυτό που είναι με έναν συγκεκριμένο τρόπο, για παράδειγμα αυτό που κάνει τα «πολλά», δηλαδή η Ιδέα της πολλότητας, να είναι πολλά κ.λπ. Ο Σωκράτης λέει ότι υπάρχει μια Ιδέα της ομοιότητας αυτή καθεαυτήν (αὐτὸ καθ᾽ αὑτό, 128e6–129a1), αλλά και μια άλλη, αντίθετη από τούτη (ἄλλο τι ἐναντίον, 129a1–2), η Ιδέα της ανομοιότητας. Τα ίδια ατομικά πράγματα ή όντα μπορούν να συμμετέχουν και στη μια και στην άλλη Ιδέα και τότε να αποκαλούνται τόσο όμοια όσο και ανόμοια. Και τούτο, επειδή οι εν λόγω Ιδέες ανήκουν σε μια οντολογική σφαίρα διαφορετική από εκείνη των επιμέρους: τα πράγματα μπορεί να είναι τόσο όμοια όσο και ανόμοια, επειδή υπάρχει ένα «ΟΝ» που τα υπερβαίνει, ενδημεί πέρα και πάνω από αυτά, κατά τρόπο που η ομοιότητα και η ανομοιότητα στα πράγματα να μην τους είναι εγγενής. Εκκινώντας από το ότι είναι απαραίτητο να καταφύγουμε στην Ιδέα του ανθρώπου για να αναγνωρίσουμε την ενότητα στην πολλαπλότητα, στη διαφορετικότητα των επιμέρους ανθρώπων, χρειάζεται να υπάρχει ένας άλλος όρος ανώτερης τάξης, που να εγγυάται την ενότητα της Ιδέας αφενός και του συνόλου των ανθρώπινων όντων αφετέρου.
6. Από την άλλη πλευρά, η κριτική του Παρμενίδη στη θεωρία των Ιδεών αποβλέπει στη «συμμετοχή» των Ιδεών στο αισθητό που στεφανώνουν. Το επίμαχο δεν είναι τίποτε άλλο από το πρόβλημα της σχέσης μεταξύ του Ενός και των πολλών. Η έννοια της Ιδέας ενσωματώνει το αίτημα για ενότητα, αλλά, για να ικανοποιηθεί αυτό το αίτημα, δεν είναι η ίδια η Ιδέα καταδικασμένη να πολλαπλασιάζεται, δηλαδή να χάνει τον εαυτό της ως Ιδέα; Σε κάθε περίπτωση, ο νεαρός Σωκράτης εμφανίζεται να μην το έχει ξεδιαλύνει αυτό το σημείο. Αυτό που μπορεί να υποστηρίξει είναι μόνο τούτο: τα αισθητά πράγματα είναι ομοιώματα των Ιδεών (132d). Ειδικότερα δε σε ό,τι αφορά τα ποταπά πράγματα: τρίχες, ρύπος κ.α. αναγκάζεται να παραδεχτεί ότι δυσκολεύεται να συλλάβει μια Ιδέα. Άραγε, δείχνεται ότι η έννοια της Ιδέας έχει όρια; Ακολουθεί τότε την εξής συλλογιστική: δέχεται πως οι Ιδέες υπάρχουν για βασικές έννοιες, όπως το αγαθό, το δίκαιο κ.λπ. αλλά και για τον ίδιο τον άνθρωπο ως τέτοιο· αμφιβάλει όμως αν το ίδιο ισχύει και για τα ποταπά πράγματα. Αυτά μάλλον εντάσσονται στην κατηγορία του φαινόμενου, χωρίς ωστόσο τούτο να είναι η τελική εξήγηση γι’ αυτά. Η ένσταση για τα ποταπά είναι μια πρώτη ένσταση, την οποία θα ακολουθήσουν κι άλλες. Μια δεύτερη ένσταση από τον Παρμενίδη είναι ότι η έννοια της συμμετοχής, της μέθεξης δεν μπορεί να κατανοηθεί και να εξηγηθεί επαρκώς: ο μερισμός των πραγμάτων δεν σημαίνει άραγε και μερισμό των Ιδεών, δυνάμει του οποίου δεν έχει κανένα νόημα πια ο πρωταρχικός ορισμός της Ιδέας ως Όντος αυτό καθεαυτό; Μια άλλη ένσταση αμφισβητεί ότι οι Ιδέες, στο βαθμό που ορίζονται ως αυτά καθευτά Όντα, μπορούν να σχετίζονται με τα αισθητά όντα και τα διανοήματα που τούτα φέρνουν μέσα τους. Έτσι, αν δεχτούμε ότι υπάρχουν οι Ιδέες, όπως τις όρισε ο Σωκράτης, τότε αυτές δεν μπορεί να τις γνωρίσει ο άνθρωπος. Απέναντι σε τέτοιες ενστάσεις του Παρμενίδη, ο Σωκράτης στέκεται με σκεπτικισμό: άλλοτε συμφωνεί ορισμένως και άλλοτε εγείρει τις δικές του ενστάσεις υπό τον ορίζοντα της ανάγκης για περαιτέρω έρευνα.
7. Στο δεύτερο μέρος ο Πλάτων ασχολείται με τη μέθοδο έρευνας του Παρμενίδη, στην αναλογία που ο τελευταίος επιχείρησε να αναιρέσει τη διαλεκτική θεωρία των Ιδεών: εξετάζει τις λογικές συνέπειες της Ελεατικής υπόθεσης (= το Ένα είναι) και στη συνέχεια τις συνέπειες της άρνησης αυτής της υπόθεσης (=το Ένα δεν είναι). Αναζητώντας τις προϋποθέσεις νομιμότητας της απόδοσης κατηγορήματος σε οποιοδήποτε υποκείμενο, ο Πλάτων φτάνει στα όρια μιας θεωρίας κατηγοριών. Αλλά, κυρίως, διαπιστώνει -στο τέλος μιας εξαιρετικά αφηρημένης και λεπτής διαλεκτικής άσκησης- ότι οι αρχικές αντιφατικές υποθέσεις έχουν πανομοιότυπες συνέπειες. Το αποτέλεσμα όλων των υποθέσεων που συζητήθηκαν εδώ από τον Παρμενίδη στη βάση της θέσης και της αντίθεσης [=το Ένα είναι, το Ένα δεν είναι] κλείνει με τα παρακάτω λόγια:
«Είτε δεχτούμε ότι το Ένα είναι είτε δεχτούμε ότι το Ένα δεν είναι, αυτό το ίδιο και τα άλλα, και σε σχέση με τον εαυτό του και στις μεταξύ τους σχέσεις, όλα οπωσδήποτε είναι και δεν είναι και φαίνονται και δεν φαίνονται».
Εν τέλει, το δεύτερο μέρος του Παρμενίδη μοιάζει με ένα ελεύθερο παιχνίδι καθαρά πνευματικών υποθέσεων, με ένα εργαστήρι μεταφυσικής, όπου τίθενται υπό εξέταση και επεξεργασία όλα τα ζητήματα της αιώνιας δυτικής φιλοσοφίας. Ο διάλογος: Παρμενίδης, κατά τα πολλαπλά δεδομένα, αν και είναι ένας από τους λιγότερο διαβασμένους διαλόγους του Πλάτωνος, λόγω της δυσκολίας του, εν τούτοις είναι ένας από τους πιο πολυσυζητημένους.
-----------------------
[1] Ο Κέφαλος από τις Κλαζομενές δεν πρέπει να συγχέεται με τον Κέφαλο που εμφανίζεται στην Πολιτεία.
Δόξα το Θεό, ο Θεός είναι νεκρός
Η ώριμη αγάπη είναι όταν αγαπάς, όχι όταν αγαπιέσαι.
-Κάθε άνθρωπος πρέπει να επιλέγει πόση αλήθεια μπορεί να αντέξει.
-Η απελπισία είναι το τίμημα που πληρώνει κανείς για να φτάσει στην αυτογνωσία. Κοιτάξτε βαθιά στη ζωή σας και θα διαπιστώσετε ότι η απελπισία βρίσκεται παντού.
-Μόνο ένας πληγωμένος άνθρωπος μπορεί πραγματικά να θεραπεύσει.
-Ο σεξουαλικός πόθος είναι, κατά βάθος, πόθος για ολοκληρωτική κυριαρχία πάνω στο πνεύμα και το σώμα του άλλου.
-Δεν οφείλουμε να δημιουργήσουμε– δεν οφείλουμε να γίνουμε- πριν αναπαραχθούμε; Η ευθύνη μας στη ζωή είναι να δημιουργήσουμε το ανώτερο. Τίποτα δεν πρέπει να εμποδίσει την ανάπτυξη του ήρωα μέσα μας. Κι αν παρεμβάλλεται ο πόθος, τότε κι αυτός πρέπει να υπερπηδηθεί.
-Ο πόθος, ο ερεθισμός, η λαγνεία – αυτά μας υποδουλώνουν. Οι μάζες περνούν τη ζωή τους σαν γουρούνια που τρώνε μέσα στην ταΐστρα της ηδονής.
-Πρέπει να επιλέξετε ανάμεσα στην άνεση και στην αληθινή αναζήτηση!
-Συχνά νιώθω σαν η ζωή μου να άγγιζε πια το ψηλότερο σημείο της, έχω φτάσει στην κορυφή κι όταν κοιτάζω πέρα να δω τι υπάρχει μπροστά μου, βλέπω μόνο φθορά- μια κατάβαση… Όχι, όμως αυτό δεν είναι απόλυτα σωστό. Δεν με ανησυχεί η κατάβαση- αλλά η μη ανάβαση.
–Κανένας μας δεν άρχισε να επιλέγει εσκεμμένα στόχους, οι στόχοι απλώς υπήρχαν, ήταν φυσικά επακόλουθα της εποχής μου του κόσμου, της οικογένειάς μου. Δεν ήταν αρκετά στέρεα για να στηρίξουν μια ολόκληρη ζωή. Εσύ κι εγώ, όμως, έχουμε πολύ καλή όραση. Εσύ κοίταξες πολύ πέρα μέσα στην ζωή. Είδες πως ήταν το ίδιο μάταιο να εκπληρώνεις λανθασμένα στόχους, όσο και το να θέτεις νέους λανθασμένους στόχους. Το πολλαπλάσιο του μηδενός είναι πάντα μηδέν!
–Αν δεν γίνεις ο κύριος της πορείας της ζωής σου, σημαίνει ότι επιτρέπεις στην ύπαρξή σου να αποτελεί ατύχημα.
-O χρόνος δεν διακόπτεται, ότι η βούληση δεν μπορεί να πάει προς τα πίσω. Μόνο οι προνομιούχοι κατορθώνουν να έχουν τέτοια ενόραση!
-Το γεγονός ότι η βούληση δεν μπορεί να γυρίσει πίσω, δεν σημαίνει ότι είναι αδύναμη! Επειδή, δόξα το Θεό, ο Θεός είναι νεκρός– αυτό δεν σημαίνει ότι η ύπαρξη δεν έχει σκοπό. Επειδή έρχεται ο θάνατος– αυτό δεν σημαίνει πως η ζωή δεν έχει αξία.
-Έχω άραγε την ικανότητα να τον διδάξω να μετατρέψει το «έτσι συνέβη» σε «έτσι το θέλησα»;
-Ποτέ δεν κατάλαβε ότι το καθήκον του ήταν να τελειοποιήσει την φύση, να ξεπεράσει τον εαυτό του, την κουλτούρα του, την οικογένεια, τον σαρκικό πόθο του, την ωμή κτηνώδη του φύση, να γίνει αυτός που είναι, να γίνει ό,τι είναι.
-Αν ανέλθουμε αρκετά ψηλά στην κοινωνία, θα φτάσουμε κάποια στιγμή σε ένα ύψος από το οποίο η τραγωδία παύει να φαίνεται τόσο τραγική»
-Η ζωή είναι μια σπίθα ανάμεσα σε δύο όμοια κενά, το σκοτάδι πριν τη γέννηση και το σκοτάδι μετά τον θάνατο.
-Είναι λάθος να κάνεις παιδιά από ανάγκη, λάθος να χρησιμοποιείς το παιδί σου για να ανακουφίσεις την μοναξιά σου, λάθος να δίνεις σκοπό στη ζωή σου με την αναπαραγωγή ενός αντιγράφου του εαυτού σου. Είναι λάθος επίσης να αναζητάς την αθανασία με το να σπέρνεις τον σπόρο σου στο μέλλον, νομίζοντας ότι περιέχει τη συνείδησή σου!
-Το πνεύμα του ανθρώπου οικοδομείται από τις επιλογές του.
-Φυσικά υποφέρεις, αυτό είναι το κόστος της καθαρής όρασης. Φυσικά φοβάσαι να ζεις σημαίνει να βρίσκεσαι σε κίνδυνο. Πρέπει να σκληραγωγηθείς!
-Πρέπει ν΄ αντιμετωπίσεις τα σημαντικά υπαρξιακά θέματα επέμενε ο Νίτσε, και τότε η εμμονή σου με τη Βέρθα θα ξεθωριάσει.
-Ήταν πάρα πολύ ευχάριστο να ξεφυτρώνει όσα είχε μέσα του, να μοιράζεται τα χειρότερα μυστικά του, να έχει την αμέριστη προσοχή κάποιου που, κατά κανόνα, τον καταλαβαίνει, τον αποδεχόταν κι έμοιαζε ακόμα και να τον συγχωρεί.
-Όλη μου τη ζωή με προειδοποιούν γι΄ αυτά τα ρίσκα. Κι όμως ως τώρα δεν έχω απογοητευτεί ποτέ – ούτε μια φορά.
-Όλοι οι σοβαρά σκεπτόμενοι άνθρωποι σκέφτονται την αυτοκτονία, παρατήρησε ο Νίτσε. Είναι μια ανακουφιστική σκέψη που μας βοηθάει να περάσουμε τη νύχτα.
-Ένα ύψος απ΄ όπου η τραγωδία παύει να φαίνεται τραγική.
-Αυτές οι καημένες φαντασιώσεις δεν είναι μέρος μιας υπέρτατης πραγματικότητας. Όλα όσα βλέπουμε είναι σχετικά, όπως και όλα όσα γνωρίζουμε. Εμείς επινοούμε αυτά που βιώνουμε. Κι ότι επινοήσαμε, μπορούμε και να το καταστρέψουμε.
-Παρόλο που εμείς επινοούμε την πραγματικότητα, το μυαλό μας είναι φτιαγμένο έτσι που να μας το κρύβει.
-Παρουσιάζει τον εαυτό του ως καλό – δεν βλάπτει κανένα- εκτός απ΄τον εαυτό του και την φύση! Φοβάται τόσο πολύ ότι κάποιος θα τον πληγώσει; Μήπως γι΄αυτό δεν τολμάει να το λέει αρετή. Το αληθινό του όνομα είναι δειλία! Είναι πολιτισμένος, ευγενής, άνθρωπος με τρόπους. Έχει εξημερώσει την άγρια φύση του, έκανε το λύκο του σκυλάκι. Κι αυτό το λέει μέτρο. Το αληθινό του όνομα είναι δειλία!
-'Εχω ανάγκη την μαγεία, δεν μπορώ να ζω ασπρόμαυρα.
-Με δελεάζει η απόδραση όχι απ΄ τον κίνδυνο αλλά απ΄ την ασφάλεια. Ίσως έχω ζήσει με υπερβολική ασφάλεια!
-Άλλοι το ξέρω, ζηλεύουν αυτή την ζωή, εμένα όμως με τρομάζει. Με τρομάζει η ομοιομορφία και η πρόβλεψιμότητά της. Με τρομάζει τόσο που μερικές φορές σκέφτομαι την ζωή μου σαν καταδίκη σε θάνατο!
-Η μαγεία απαιτεί σκοτάδι και μυστήριο.
-Η ωραία γυναίκα έχει περισσότερη δύναμη αν την ποθούν κι άλλοι άντρες.
-Κι αφού οι εικόνες των ονείρων δεν πεθαίνουν, ήταν ένα μέρος όπου θα ήμουν αιώνιος!
-Η πολυπλοκότητα της διπλής ζωής, της μυστικής ζωής, δεν είναι του γούστου μου. Κι όμως τη λαχταράω. Η επιφανειακή αστική ζωή είναι θανάσιμα ανιαρή- παραείναι ορατή, βλέπεις πάρα πολύ καθαρά το τέλος και όλες τις πράξεις που οδηγούν στο τέλος. Ξέρω πως ακούγεται τρελό, αλλά η διπλή ζωή είναι μια επιπλέον ζωή. Υπόσχεται την προέκταση της ζωής μας. Ο Νίτσε συμφώνησε. «Νιώθεις ότι ο χρόνος καταβροχθίζει τις δυνατότητες της επιφανειακής ζωής, ενώ η κρυφή ζωή είναι αστείρευτη;»
-Αντιπαθώ τους άλλους που μου κλέβουν την μοναχικότητά μου χωρίς να μου προσφέρουν αληθινή συντροφιά.
-Είναι επικίνδυνο να ζεις με ασφάλεια.
–Ερωτευόμαστε περισσότερο τον ίδιο τον πόθο από το αντικείμενό του.
-Θα ‘ρθει μια εποχή που οι άνθρωποι θα πάψουν να φοβούνται την γνώση, που δεν θα μεταμφιέζουν την αδυναμία σε «ηθικό νόμο», που θα βρουν το θάρρος να σπάσουν τα δεσμά του «πρέπει».
-Η φλόγα της πίστης τροφοδοτείται αδιάκοπα από τον φόβο του θανάτου, της λήθης και της έλλειψης νοήματος.
–Ο εραστής πρέπει να ακυρώσει τα μάτια του, να θυσιάσει την αλήθεια. Και, για μένα μια ζωή χωρίς αλήθεια είναι ένας ζωντανός θάνατος!
-Περισσότερο απ’ όλα, νομίζω ότι μου λείπει η προσοχή του. Όσο περισσότερο ξεθωριάζει η εικόνα του τόσο παλεύω με το αίσθημα ότι οι δραστηριότητές μου και οι επιτυχίες μου είναι όλες εφήμερες ότι δεν έχουν πραγματική σημασία.
-Πιο εύκολα αντιμετωπίζεις μια κακή φήμη παρά μια κακή συνείδηση.
-Όλα τα κίνητρα και τα δικά μου και του Νίτσε γεννιούνται από μια και μόνη πηγή- το ένστικτο της απόδρασης από την λήθη του θανάτου.
-Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να αναζητάς την έγκριση ενός γονιού και στο να πασχίζεις να ανυψώσεις εκείνους που θα έρθουν στο μέλλον.
-«Να πεθαίνεις τη σωστή στιγμή!»…» Ζήσε όταν ζεις! Ο θάνατος χάνει την φρίκη του αν κάποιος πεθαίνει έχοντας εξαντλήσει την ζωή του! Έζησες την ζωή σου; Ή σε έζησε εκείνη; Την επέλεξες; Ή σε επέλεξε εκείνη; Την αγάπησες; Ή μετάνιωσες γι΄ αυτήν. Την κατανάλωσες; Όχι, δεν επέλεξα! Όχι, δεν επέλεξα! Όχι, δεν έζησα την ζωή που ήθελα! Έζησα την ζωή που μου ανατέθηκε. Ο πραγματικός μου εαυτός εγκλωβίστηκε μέσα στη ζωή μου.
-Ναι η αιώνια επανάληψη σημαίνει ότι κάθε φορά που επιλέγεις μια πράξη θα την επιλέγεις αιώνια. Και ισχύει ίδιο για κάθε πράξη που δεν κάνεις, κάθε εμποδισμένη σκέψη, κάθε επιλογή που αποφεύγεις. Και όλη η αβίωτη ζωή θα μένει να φουσκώνει μέσα σου, αβίωτη για όλη την αιωνιότητα. Κι η αδιόρατη φωνή της συνείδησής σου θα σου διαμαρτύρεται αιώνια.
-Αυτή η στιγμή υπάρχει για πάντα κι εσύ, μονάχος σου, είσαι το μόνο σου ακροατήριο.
-Αυτό, απελευθέρωση σημαίνει ένα ιερό όχι, ακόμη και στο καθήκον. Η καλοσύνη σου, το καθήκον σου, η αφοσίωσή σου- αυτά είναι τα κάγκελα της φυλακής σου. Θα αφανιστείς από τέτοιες μικρές αρετές. Το καθήκον σου σαν γονιός δεν είναι να αναπαράγεις άλλον έναν εαυτό, άλλον έναν Γιόζεφ, αλλά κάτι υψηλότερο. Είναι να παραγάγεις ένα δημιουργό. Ο γάμος δεν θα ‘πρεπε να ΄ναι φυλακή αλλά περιβόλι όπου μπορεί να καλλιεργηθεί κάτι υψηλότερο. Ίσως ο μόνος τρόπος να σώσεις το γάμο σου είναι να τον εγκαταλείψεις, καλύτερα να σπάσεις το δεσμό του γάμου παρά να σε σπάσει εκείνος!
-Σήμερα κατάλαβα ότι ο καλύτερος δάσκαλος είναι αυτός που μαθαίνει από το μαθητή του.
-Ο αληθινός εχθρός ήταν πάντα, η μοίρα κι όχι η Ματίλντε. Ο αληθινός εχθρός ήταν το γέρασμα, ο θάνατος και ο φόβος μου για την ελευθερία.
-Η σχέση του γάμου είναι ιδανική μόνο όταν δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του κάθε συντρόφου.
-Το κλειδί για να ζεις καλά, είναι πρώτα να βουληθείς αυτό που είναι απαραίτητο και μετά ν΄ αγαπήσεις αυτό που βουλήθηκες «αγάπα την μοίρα σου»
-Να μετατρέπεις το «ήταν να γίνει έτσι» σε «έτσι το θέλησα»
-Ίσως η πιο σπουδαία ανακάλυψη ήταν ότι δεν είχα σχετιστεί με τη Βέρθα, αλλά αντίθετα, με όλες τις ιδιωτικές σημασίες που της είχα προσάψει– σημασίες που δεν είχαν καμία απολύτως σχέση μαζί της. Ίσως όλοι να είμαστε σύντροφοι στον πόνο, ανίκανοι να δούμε την αλήθεια του άλλου.
-Οι επιστήμονες πρέπει να καταλάβουν πως και η ΑΛΗΘΕΙΑ είναι ψευδαίσθηση, αλλά μια ψευδαίσθηση που χωρίς αυτήν δεν μπορούμε να ζήσουμε.
-Είναι δύσκολο ν΄ αφήνεις να μιλάνε οι σκέψεις σου- έρχεσαι σε δύσκολη θέση!
-Η απομόνωση υπάρχει μόνο στην απομόνωση. Μόλις την μοιραστείς εξατμίζεται.
-Θα μείνω πάντα μόνος, αλλά τί διαφορά, τί υπέροχη διαφορά, να επιλέγω τι κάνω. Amon fati -διάλεξε την μοίρα σου, αγάπα την μοίρα σου.
-Μια μέρα, σύντομα, ίσως σε σαράντα χρόνια, δεν θα ζει κανείς από αυτούς που με έχουν γνωρίσει. Τότε θα είμαι πράγματι νεκρός – όταν δηλαδή δεν θα υπάρχω πια στη μνήμη κανενός. Σκέφτηκα ότι κάποιος, που είναι πολύ ηλικιωμένος είναι το τελευταίο ζωντανό πλάσμα πάνω στη γη που έχει γνωρίσει κάποιο άλλο άτομο ή κάποιo πλήθος ατόμων προσωπικά και που τώρα έχουν φύγει από ζωή. Όταν το άτομο αυτό πεθάνει, πεθαίνει μαζί του και το πλήθος αυτών, εξαφανίζεται από τη ζωντανή μνήμη. Αναρωτιέμαι, για μένα ποιος θα είναι αυτός ο άνθρωπος, τίνος ο θάνατος θα με κάνει να πεθάνω πραγματικά;
-Ορίστε; «Οι οριακοί ασθενείς παίζουν παιχνίδια»; Αυτό είπες; Ernest, ποτέ δεν θα γίνεις πραγματικός θεραπευτής αν σκέφτεσαι έτσι. Αυτό ακριβώς εννοούσα νωρίτερα όταν μίλησα για τους κινδύνους της διάγνωσης. Δεν προσεγγίζουμε κάθε περίπτωση οριακού με τον ίδιο τρόπο. Το να βάζουμε ετικέτες στους ανθρώπους τους κάνουμε κακό. Δεν μπορείς να θεραπεύσεις την ετικέτα. Πρέπει να αντιμετωπίσεις το άτομο που βρίσκεται πίσω από την ετικέτα.
-Αργά ή γρήγορα έπρεπε να εγκαταλείψει την ελπίδα για ένα καλύτερο παρελθόν.
-Η ζωή τελικά είναι ένα μίζερο πράγμα. Αποφάσισα να την περάσω συλλογιζόμενος διάφορα σχετικά με αυτή.
-Να ένα περίεργο πείραμα που θα μας βάλει σε σκέψεις… Το μήνυμα του Νίτσε προς εμάς ήταν να ζούμε τη ζωή μας με τέτοιο τρόπο ώστε να θέλουμε να ξαναζούμε ακριβώς την ίδια ζωή αιώνια.
-Η θρησκεία έχει τα πάντα στο πλευρό της: την αποκάλυψη, τις προφητείες, την κρατική προστασία, υψηλότατη αξιοπρέπεια και υπεροχή... Και περισσότερο από αυτό, το ανεκτίμητο προνόμιο να της επιτρέπεται να αποτυπώνει τα δόγματά της στο μυαλό των ανθρώπων στην τρυφερή εποχή της παιδικής ηλικίας, κατά την οποία γίνονται σχεδόν έμφυτες ιδέες.
-Κάθε άνθρωπος πρέπει να επιλέγει πόση αλήθεια μπορεί να αντέξει.
-Η απελπισία είναι το τίμημα που πληρώνει κανείς για να φτάσει στην αυτογνωσία. Κοιτάξτε βαθιά στη ζωή σας και θα διαπιστώσετε ότι η απελπισία βρίσκεται παντού.
-Μόνο ένας πληγωμένος άνθρωπος μπορεί πραγματικά να θεραπεύσει.
-Ο σεξουαλικός πόθος είναι, κατά βάθος, πόθος για ολοκληρωτική κυριαρχία πάνω στο πνεύμα και το σώμα του άλλου.
-Δεν οφείλουμε να δημιουργήσουμε– δεν οφείλουμε να γίνουμε- πριν αναπαραχθούμε; Η ευθύνη μας στη ζωή είναι να δημιουργήσουμε το ανώτερο. Τίποτα δεν πρέπει να εμποδίσει την ανάπτυξη του ήρωα μέσα μας. Κι αν παρεμβάλλεται ο πόθος, τότε κι αυτός πρέπει να υπερπηδηθεί.
-Ο πόθος, ο ερεθισμός, η λαγνεία – αυτά μας υποδουλώνουν. Οι μάζες περνούν τη ζωή τους σαν γουρούνια που τρώνε μέσα στην ταΐστρα της ηδονής.
-Πρέπει να επιλέξετε ανάμεσα στην άνεση και στην αληθινή αναζήτηση!
-Συχνά νιώθω σαν η ζωή μου να άγγιζε πια το ψηλότερο σημείο της, έχω φτάσει στην κορυφή κι όταν κοιτάζω πέρα να δω τι υπάρχει μπροστά μου, βλέπω μόνο φθορά- μια κατάβαση… Όχι, όμως αυτό δεν είναι απόλυτα σωστό. Δεν με ανησυχεί η κατάβαση- αλλά η μη ανάβαση.
–Κανένας μας δεν άρχισε να επιλέγει εσκεμμένα στόχους, οι στόχοι απλώς υπήρχαν, ήταν φυσικά επακόλουθα της εποχής μου του κόσμου, της οικογένειάς μου. Δεν ήταν αρκετά στέρεα για να στηρίξουν μια ολόκληρη ζωή. Εσύ κι εγώ, όμως, έχουμε πολύ καλή όραση. Εσύ κοίταξες πολύ πέρα μέσα στην ζωή. Είδες πως ήταν το ίδιο μάταιο να εκπληρώνεις λανθασμένα στόχους, όσο και το να θέτεις νέους λανθασμένους στόχους. Το πολλαπλάσιο του μηδενός είναι πάντα μηδέν!
–Αν δεν γίνεις ο κύριος της πορείας της ζωής σου, σημαίνει ότι επιτρέπεις στην ύπαρξή σου να αποτελεί ατύχημα.
-O χρόνος δεν διακόπτεται, ότι η βούληση δεν μπορεί να πάει προς τα πίσω. Μόνο οι προνομιούχοι κατορθώνουν να έχουν τέτοια ενόραση!
-Το γεγονός ότι η βούληση δεν μπορεί να γυρίσει πίσω, δεν σημαίνει ότι είναι αδύναμη! Επειδή, δόξα το Θεό, ο Θεός είναι νεκρός– αυτό δεν σημαίνει ότι η ύπαρξη δεν έχει σκοπό. Επειδή έρχεται ο θάνατος– αυτό δεν σημαίνει πως η ζωή δεν έχει αξία.
-Έχω άραγε την ικανότητα να τον διδάξω να μετατρέψει το «έτσι συνέβη» σε «έτσι το θέλησα»;
-Ποτέ δεν κατάλαβε ότι το καθήκον του ήταν να τελειοποιήσει την φύση, να ξεπεράσει τον εαυτό του, την κουλτούρα του, την οικογένεια, τον σαρκικό πόθο του, την ωμή κτηνώδη του φύση, να γίνει αυτός που είναι, να γίνει ό,τι είναι.
-Αν ανέλθουμε αρκετά ψηλά στην κοινωνία, θα φτάσουμε κάποια στιγμή σε ένα ύψος από το οποίο η τραγωδία παύει να φαίνεται τόσο τραγική»
-Η ζωή είναι μια σπίθα ανάμεσα σε δύο όμοια κενά, το σκοτάδι πριν τη γέννηση και το σκοτάδι μετά τον θάνατο.
-Είναι λάθος να κάνεις παιδιά από ανάγκη, λάθος να χρησιμοποιείς το παιδί σου για να ανακουφίσεις την μοναξιά σου, λάθος να δίνεις σκοπό στη ζωή σου με την αναπαραγωγή ενός αντιγράφου του εαυτού σου. Είναι λάθος επίσης να αναζητάς την αθανασία με το να σπέρνεις τον σπόρο σου στο μέλλον, νομίζοντας ότι περιέχει τη συνείδησή σου!
-Το πνεύμα του ανθρώπου οικοδομείται από τις επιλογές του.
-Φυσικά υποφέρεις, αυτό είναι το κόστος της καθαρής όρασης. Φυσικά φοβάσαι να ζεις σημαίνει να βρίσκεσαι σε κίνδυνο. Πρέπει να σκληραγωγηθείς!
-Πρέπει ν΄ αντιμετωπίσεις τα σημαντικά υπαρξιακά θέματα επέμενε ο Νίτσε, και τότε η εμμονή σου με τη Βέρθα θα ξεθωριάσει.
-Ήταν πάρα πολύ ευχάριστο να ξεφυτρώνει όσα είχε μέσα του, να μοιράζεται τα χειρότερα μυστικά του, να έχει την αμέριστη προσοχή κάποιου που, κατά κανόνα, τον καταλαβαίνει, τον αποδεχόταν κι έμοιαζε ακόμα και να τον συγχωρεί.
-Όλη μου τη ζωή με προειδοποιούν γι΄ αυτά τα ρίσκα. Κι όμως ως τώρα δεν έχω απογοητευτεί ποτέ – ούτε μια φορά.
-Όλοι οι σοβαρά σκεπτόμενοι άνθρωποι σκέφτονται την αυτοκτονία, παρατήρησε ο Νίτσε. Είναι μια ανακουφιστική σκέψη που μας βοηθάει να περάσουμε τη νύχτα.
-Ένα ύψος απ΄ όπου η τραγωδία παύει να φαίνεται τραγική.
-Αυτές οι καημένες φαντασιώσεις δεν είναι μέρος μιας υπέρτατης πραγματικότητας. Όλα όσα βλέπουμε είναι σχετικά, όπως και όλα όσα γνωρίζουμε. Εμείς επινοούμε αυτά που βιώνουμε. Κι ότι επινοήσαμε, μπορούμε και να το καταστρέψουμε.
-Παρόλο που εμείς επινοούμε την πραγματικότητα, το μυαλό μας είναι φτιαγμένο έτσι που να μας το κρύβει.
-Παρουσιάζει τον εαυτό του ως καλό – δεν βλάπτει κανένα- εκτός απ΄τον εαυτό του και την φύση! Φοβάται τόσο πολύ ότι κάποιος θα τον πληγώσει; Μήπως γι΄αυτό δεν τολμάει να το λέει αρετή. Το αληθινό του όνομα είναι δειλία! Είναι πολιτισμένος, ευγενής, άνθρωπος με τρόπους. Έχει εξημερώσει την άγρια φύση του, έκανε το λύκο του σκυλάκι. Κι αυτό το λέει μέτρο. Το αληθινό του όνομα είναι δειλία!
-'Εχω ανάγκη την μαγεία, δεν μπορώ να ζω ασπρόμαυρα.
-Με δελεάζει η απόδραση όχι απ΄ τον κίνδυνο αλλά απ΄ την ασφάλεια. Ίσως έχω ζήσει με υπερβολική ασφάλεια!
-Άλλοι το ξέρω, ζηλεύουν αυτή την ζωή, εμένα όμως με τρομάζει. Με τρομάζει η ομοιομορφία και η πρόβλεψιμότητά της. Με τρομάζει τόσο που μερικές φορές σκέφτομαι την ζωή μου σαν καταδίκη σε θάνατο!
-Η μαγεία απαιτεί σκοτάδι και μυστήριο.
-Η ωραία γυναίκα έχει περισσότερη δύναμη αν την ποθούν κι άλλοι άντρες.
-Κι αφού οι εικόνες των ονείρων δεν πεθαίνουν, ήταν ένα μέρος όπου θα ήμουν αιώνιος!
-Η πολυπλοκότητα της διπλής ζωής, της μυστικής ζωής, δεν είναι του γούστου μου. Κι όμως τη λαχταράω. Η επιφανειακή αστική ζωή είναι θανάσιμα ανιαρή- παραείναι ορατή, βλέπεις πάρα πολύ καθαρά το τέλος και όλες τις πράξεις που οδηγούν στο τέλος. Ξέρω πως ακούγεται τρελό, αλλά η διπλή ζωή είναι μια επιπλέον ζωή. Υπόσχεται την προέκταση της ζωής μας. Ο Νίτσε συμφώνησε. «Νιώθεις ότι ο χρόνος καταβροχθίζει τις δυνατότητες της επιφανειακής ζωής, ενώ η κρυφή ζωή είναι αστείρευτη;»
-Αντιπαθώ τους άλλους που μου κλέβουν την μοναχικότητά μου χωρίς να μου προσφέρουν αληθινή συντροφιά.
-Είναι επικίνδυνο να ζεις με ασφάλεια.
–Ερωτευόμαστε περισσότερο τον ίδιο τον πόθο από το αντικείμενό του.
-Θα ‘ρθει μια εποχή που οι άνθρωποι θα πάψουν να φοβούνται την γνώση, που δεν θα μεταμφιέζουν την αδυναμία σε «ηθικό νόμο», που θα βρουν το θάρρος να σπάσουν τα δεσμά του «πρέπει».
-Η φλόγα της πίστης τροφοδοτείται αδιάκοπα από τον φόβο του θανάτου, της λήθης και της έλλειψης νοήματος.
–Ο εραστής πρέπει να ακυρώσει τα μάτια του, να θυσιάσει την αλήθεια. Και, για μένα μια ζωή χωρίς αλήθεια είναι ένας ζωντανός θάνατος!
-Περισσότερο απ’ όλα, νομίζω ότι μου λείπει η προσοχή του. Όσο περισσότερο ξεθωριάζει η εικόνα του τόσο παλεύω με το αίσθημα ότι οι δραστηριότητές μου και οι επιτυχίες μου είναι όλες εφήμερες ότι δεν έχουν πραγματική σημασία.
-Πιο εύκολα αντιμετωπίζεις μια κακή φήμη παρά μια κακή συνείδηση.
-Όλα τα κίνητρα και τα δικά μου και του Νίτσε γεννιούνται από μια και μόνη πηγή- το ένστικτο της απόδρασης από την λήθη του θανάτου.
-Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να αναζητάς την έγκριση ενός γονιού και στο να πασχίζεις να ανυψώσεις εκείνους που θα έρθουν στο μέλλον.
-«Να πεθαίνεις τη σωστή στιγμή!»…» Ζήσε όταν ζεις! Ο θάνατος χάνει την φρίκη του αν κάποιος πεθαίνει έχοντας εξαντλήσει την ζωή του! Έζησες την ζωή σου; Ή σε έζησε εκείνη; Την επέλεξες; Ή σε επέλεξε εκείνη; Την αγάπησες; Ή μετάνιωσες γι΄ αυτήν. Την κατανάλωσες; Όχι, δεν επέλεξα! Όχι, δεν επέλεξα! Όχι, δεν έζησα την ζωή που ήθελα! Έζησα την ζωή που μου ανατέθηκε. Ο πραγματικός μου εαυτός εγκλωβίστηκε μέσα στη ζωή μου.
-Ναι η αιώνια επανάληψη σημαίνει ότι κάθε φορά που επιλέγεις μια πράξη θα την επιλέγεις αιώνια. Και ισχύει ίδιο για κάθε πράξη που δεν κάνεις, κάθε εμποδισμένη σκέψη, κάθε επιλογή που αποφεύγεις. Και όλη η αβίωτη ζωή θα μένει να φουσκώνει μέσα σου, αβίωτη για όλη την αιωνιότητα. Κι η αδιόρατη φωνή της συνείδησής σου θα σου διαμαρτύρεται αιώνια.
-Αυτή η στιγμή υπάρχει για πάντα κι εσύ, μονάχος σου, είσαι το μόνο σου ακροατήριο.
-Αυτό, απελευθέρωση σημαίνει ένα ιερό όχι, ακόμη και στο καθήκον. Η καλοσύνη σου, το καθήκον σου, η αφοσίωσή σου- αυτά είναι τα κάγκελα της φυλακής σου. Θα αφανιστείς από τέτοιες μικρές αρετές. Το καθήκον σου σαν γονιός δεν είναι να αναπαράγεις άλλον έναν εαυτό, άλλον έναν Γιόζεφ, αλλά κάτι υψηλότερο. Είναι να παραγάγεις ένα δημιουργό. Ο γάμος δεν θα ‘πρεπε να ΄ναι φυλακή αλλά περιβόλι όπου μπορεί να καλλιεργηθεί κάτι υψηλότερο. Ίσως ο μόνος τρόπος να σώσεις το γάμο σου είναι να τον εγκαταλείψεις, καλύτερα να σπάσεις το δεσμό του γάμου παρά να σε σπάσει εκείνος!
-Σήμερα κατάλαβα ότι ο καλύτερος δάσκαλος είναι αυτός που μαθαίνει από το μαθητή του.
-Ο αληθινός εχθρός ήταν πάντα, η μοίρα κι όχι η Ματίλντε. Ο αληθινός εχθρός ήταν το γέρασμα, ο θάνατος και ο φόβος μου για την ελευθερία.
-Η σχέση του γάμου είναι ιδανική μόνο όταν δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του κάθε συντρόφου.
-Το κλειδί για να ζεις καλά, είναι πρώτα να βουληθείς αυτό που είναι απαραίτητο και μετά ν΄ αγαπήσεις αυτό που βουλήθηκες «αγάπα την μοίρα σου»
-Να μετατρέπεις το «ήταν να γίνει έτσι» σε «έτσι το θέλησα»
-Ίσως η πιο σπουδαία ανακάλυψη ήταν ότι δεν είχα σχετιστεί με τη Βέρθα, αλλά αντίθετα, με όλες τις ιδιωτικές σημασίες που της είχα προσάψει– σημασίες που δεν είχαν καμία απολύτως σχέση μαζί της. Ίσως όλοι να είμαστε σύντροφοι στον πόνο, ανίκανοι να δούμε την αλήθεια του άλλου.
-Οι επιστήμονες πρέπει να καταλάβουν πως και η ΑΛΗΘΕΙΑ είναι ψευδαίσθηση, αλλά μια ψευδαίσθηση που χωρίς αυτήν δεν μπορούμε να ζήσουμε.
-Είναι δύσκολο ν΄ αφήνεις να μιλάνε οι σκέψεις σου- έρχεσαι σε δύσκολη θέση!
-Η απομόνωση υπάρχει μόνο στην απομόνωση. Μόλις την μοιραστείς εξατμίζεται.
-Θα μείνω πάντα μόνος, αλλά τί διαφορά, τί υπέροχη διαφορά, να επιλέγω τι κάνω. Amon fati -διάλεξε την μοίρα σου, αγάπα την μοίρα σου.
-Μια μέρα, σύντομα, ίσως σε σαράντα χρόνια, δεν θα ζει κανείς από αυτούς που με έχουν γνωρίσει. Τότε θα είμαι πράγματι νεκρός – όταν δηλαδή δεν θα υπάρχω πια στη μνήμη κανενός. Σκέφτηκα ότι κάποιος, που είναι πολύ ηλικιωμένος είναι το τελευταίο ζωντανό πλάσμα πάνω στη γη που έχει γνωρίσει κάποιο άλλο άτομο ή κάποιo πλήθος ατόμων προσωπικά και που τώρα έχουν φύγει από ζωή. Όταν το άτομο αυτό πεθάνει, πεθαίνει μαζί του και το πλήθος αυτών, εξαφανίζεται από τη ζωντανή μνήμη. Αναρωτιέμαι, για μένα ποιος θα είναι αυτός ο άνθρωπος, τίνος ο θάνατος θα με κάνει να πεθάνω πραγματικά;
-Ορίστε; «Οι οριακοί ασθενείς παίζουν παιχνίδια»; Αυτό είπες; Ernest, ποτέ δεν θα γίνεις πραγματικός θεραπευτής αν σκέφτεσαι έτσι. Αυτό ακριβώς εννοούσα νωρίτερα όταν μίλησα για τους κινδύνους της διάγνωσης. Δεν προσεγγίζουμε κάθε περίπτωση οριακού με τον ίδιο τρόπο. Το να βάζουμε ετικέτες στους ανθρώπους τους κάνουμε κακό. Δεν μπορείς να θεραπεύσεις την ετικέτα. Πρέπει να αντιμετωπίσεις το άτομο που βρίσκεται πίσω από την ετικέτα.
-Αργά ή γρήγορα έπρεπε να εγκαταλείψει την ελπίδα για ένα καλύτερο παρελθόν.
-Η ζωή τελικά είναι ένα μίζερο πράγμα. Αποφάσισα να την περάσω συλλογιζόμενος διάφορα σχετικά με αυτή.
-Να ένα περίεργο πείραμα που θα μας βάλει σε σκέψεις… Το μήνυμα του Νίτσε προς εμάς ήταν να ζούμε τη ζωή μας με τέτοιο τρόπο ώστε να θέλουμε να ξαναζούμε ακριβώς την ίδια ζωή αιώνια.
-Η θρησκεία έχει τα πάντα στο πλευρό της: την αποκάλυψη, τις προφητείες, την κρατική προστασία, υψηλότατη αξιοπρέπεια και υπεροχή... Και περισσότερο από αυτό, το ανεκτίμητο προνόμιο να της επιτρέπεται να αποτυπώνει τα δόγματά της στο μυαλό των ανθρώπων στην τρυφερή εποχή της παιδικής ηλικίας, κατά την οποία γίνονται σχεδόν έμφυτες ιδέες.
Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της
Μια από τις μεγαλύτερες αττικές κύλικες που μας έχουν σωθεί από την Αρχαιότητα είναι διακοσμημένη στο εσωτερικό της με μια θαυμάσια ερυθρόμορφη παράσταση, που απεικονίζει ένα επεισόδιο από τον Τρωικό Πόλεμο, τον φόνο της βασίλισσας των Αμαζόνων Πενθεσίλειας από τον Αχιλλέα. Οι Αμαζόνες, μια φυλή από πολεμοχαρείς γυναίκες που κατοικούσαν, σύμφωνα με τον μύθο, στη νοτιοανατολική πλευρά του Ευξείνου Πόντου ή στην περιοχή του Καυκάσου, ήρθαν να βοηθήσουν τους Τρώες στον πόλεμο με τους Αχαιούς μετά τον θάνατο του Έκτορα, με επικεφαλής τη βασίλισσά τους, την όμορφη Πενθεσίλεια, κόρη του θεού Άρη. Στην αρχή η Πενθεσίλεια πολέμησε με επιτυχία, σκότωσε μάλιστα και τον Μαχάονα, τον γιο του Ασκληπιού· στο τέλος όμως τη νίκησε ο Αχιλλέας, που τη σκότωσε σε μονομαχία με το σπαθί του. Τη στιγμή όμως που η Πενθεσίλεια ξεψυχούσε, ο Αχιλλέας, θαμπωμένος από την ομορφιά της, την ερωτεύτηκε. Τον απρόσμενο αυτό έρωτα τον περιγέλασε ο θρασύς Θερσίτης, που μάλιστα έβγαλε ένα από τα μάτια της νεκρής Αμαζόνας για να την ασχημύνει και να προσβάλει έτσι τον Αχιλλέα. Την ξεδιαντροπιά του ο Θερσίτης την πλήρωσε με τη ζωή του.
Στο κυκλικό πλαίσιο του εσωτερικού της κύλικας ο αγγειογράφος έχει τοποθετήσει τέσσερις μορφές. Στο κέντρο ο Αχιλλέας βυθίζει το σπαθί του στο στήθος της Πενθεσίλειας που τον κοιτάζει ικετευτικά και υψώνει τα χέρια της παρακαλώντας τον να τη λυπηθεί. Ο πολεμιστής που διακρίνεται πίσω της με δόρυ στο ένα χέρι και ξίφος στο άλλο είναι ίσως ο Θερσίτης. Πίσω από τον Αχιλλέα εικονίζεται μια νεκρή Αμαζόνα με σκυθική ενδυμασία (στοιχείο που δηλώνει την προέλευσή της από την περιοχή του Ευξείνου Πόντου), θύμα της σκληρής μάχης που προηγήθηκε. Αξιοσημείωτο είναι το πολύπλοκο μοτίβο της μορφής, που κείτεται στο έδαφος σε μια σύνθετη στάση με τολμηρές προοπτικές βραχύνσεις. Και εδώ είναι φανερή η επίδραση της σύγχρονης μεγάλης ζωγραφικής και επιπλέον η επιδεξιότητα του αγγειογράφου να προσαρμόσει τις ανθρώπινες μορφές και τη δράση που απαιτεί το θέμα του στο κυκλικό πεδίο που είχε να διακοσμήσει.
Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι: ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
13.6. Φιλοσοφική σχολή ή φιλοσοφικό καφενείο; Το τίμημα μιας φιλοσοφίας ανάμεσα στο αιώνιο και στο επίκαιρο
Μέσα σε όλα αυτά, η πλατωνική παράδοση, μετά τις περιπέτειές της στην ελληνιστική περίοδο, αναβίωσε και εδραίωσε τη θέση της στο κέντρο της φιλοσοφικής δραστηριότητας. Όμως, πώς και γιατί μακροπρόθεσμα κέρδισε ο Πλάτων; Μια απάντηση είναι δυνατή, αν κατανοήσουμε τον χαρακτήρα και τη λειτουργία της φιλοσοφίας τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες.
Η φιλοσοφία, πλατωνική, αριστοτελική ή στωική, έχασε σταδιακά τους δεσμούς της με την πολιτική πραγματικότητα της εποχής. Ήθελε δεν ήθελε, εγκατέλειψε τον στίβο της πολιτικής, τόσο στο πρακτικό όσο και στο θεωρητικό επίπεδο. Εξάλλου, δεν υπήρχαν περιθώρια για άσκηση πολιτικής ή για επιρροή στην πολιτική πράξη εκείνη την εποχή της παγκοσμιοποίησης. Και το ενδιαφέρον για την πολιτική θεωρία, όπως αναδείχθηκε από τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη ή τους Στωικούς, περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό στους φιλοσοφούντες ρήτορες, που ασχολήθηκαν με θέματα σχετικά με τα πολιτεύματα και τον ιδανικό ηγεμόνα.
Επιπλέον, η φιλοσοφία διατηρούσε πλέον πολύ χαλαρούς δεσμούς με την επιστημονική δραστηριότητα της εποχής, και το ενδιαφέρον της (με ελάχιστες εξαιρέσεις) δεν στρεφόταν στις θετικές επιστήμες. Αντίθετα, άρχισε να συνδέεται με μορφές γνώσης που σήμερα ονομάζουμε ψευδοεπιστημονικές, όπως η αστρολογία.
Χάνοντας τα στηρίγματα που είχε η φιλοσοφία στην έξω από τον εαυτό της πραγματικότητα, στερήθηκε και τον διάλογο μαζί τους. Ωστόσο, εκείνος ο διάλογος την τροφοδοτούσε με προβλήματα για τον φυσικό κόσμο, την κοινωνία και την πολιτική, για τη φύση και τη γνώση τους, προβλήματα τα οποία αναλάμβανε η ίδια η φιλοσοφία να λύσει. Πού θα μπορούσε να οδηγήσει η έλλειψη ενδιαφέροντος της φιλοσοφίας για τέτοιου είδους προβλήματα;
Η αντίληψη ότι η φιλοσοφία είναι μια «πρακτική», ένας τρόπος εσωτερικής αλλαγής, δεν χάθηκε. Κρατήθηκε ζωντανή χάρη σε καθηγητές φιλοσοφίας που επωμίζονταν τον ρόλο του πνευματικού καθοδηγητή των μαθητών τους, ειδικά σε ομάδες όπως οι πυθαγόρειες κοινότητες που γνώρισαν νέα άνθηση τον 1ο και 2ο αιώνα μ.Χ. Παράλληλα, όμως, η φιλοσοφία άρχισε να κλείνεται στον εαυτό της, στο οικείο και πιο ασφαλές περιβάλλον της εκπαίδευσης. Ήταν σαν να διέσωζε, μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας και στις βιβλιοθήκες, μια κάποια αυτονομία.
Μέσα σε όλα αυτά, η πλατωνική παράδοση, μετά τις περιπέτειές της στην ελληνιστική περίοδο, αναβίωσε και εδραίωσε τη θέση της στο κέντρο της φιλοσοφικής δραστηριότητας. Όμως, πώς και γιατί μακροπρόθεσμα κέρδισε ο Πλάτων; Μια απάντηση είναι δυνατή, αν κατανοήσουμε τον χαρακτήρα και τη λειτουργία της φιλοσοφίας τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες.
Η φιλοσοφία, πλατωνική, αριστοτελική ή στωική, έχασε σταδιακά τους δεσμούς της με την πολιτική πραγματικότητα της εποχής. Ήθελε δεν ήθελε, εγκατέλειψε τον στίβο της πολιτικής, τόσο στο πρακτικό όσο και στο θεωρητικό επίπεδο. Εξάλλου, δεν υπήρχαν περιθώρια για άσκηση πολιτικής ή για επιρροή στην πολιτική πράξη εκείνη την εποχή της παγκοσμιοποίησης. Και το ενδιαφέρον για την πολιτική θεωρία, όπως αναδείχθηκε από τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη ή τους Στωικούς, περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό στους φιλοσοφούντες ρήτορες, που ασχολήθηκαν με θέματα σχετικά με τα πολιτεύματα και τον ιδανικό ηγεμόνα.
Επιπλέον, η φιλοσοφία διατηρούσε πλέον πολύ χαλαρούς δεσμούς με την επιστημονική δραστηριότητα της εποχής, και το ενδιαφέρον της (με ελάχιστες εξαιρέσεις) δεν στρεφόταν στις θετικές επιστήμες. Αντίθετα, άρχισε να συνδέεται με μορφές γνώσης που σήμερα ονομάζουμε ψευδοεπιστημονικές, όπως η αστρολογία.
Χάνοντας τα στηρίγματα που είχε η φιλοσοφία στην έξω από τον εαυτό της πραγματικότητα, στερήθηκε και τον διάλογο μαζί τους. Ωστόσο, εκείνος ο διάλογος την τροφοδοτούσε με προβλήματα για τον φυσικό κόσμο, την κοινωνία και την πολιτική, για τη φύση και τη γνώση τους, προβλήματα τα οποία αναλάμβανε η ίδια η φιλοσοφία να λύσει. Πού θα μπορούσε να οδηγήσει η έλλειψη ενδιαφέροντος της φιλοσοφίας για τέτοιου είδους προβλήματα;
Η αντίληψη ότι η φιλοσοφία είναι μια «πρακτική», ένας τρόπος εσωτερικής αλλαγής, δεν χάθηκε. Κρατήθηκε ζωντανή χάρη σε καθηγητές φιλοσοφίας που επωμίζονταν τον ρόλο του πνευματικού καθοδηγητή των μαθητών τους, ειδικά σε ομάδες όπως οι πυθαγόρειες κοινότητες που γνώρισαν νέα άνθηση τον 1ο και 2ο αιώνα μ.Χ. Παράλληλα, όμως, η φιλοσοφία άρχισε να κλείνεται στον εαυτό της, στο οικείο και πιο ασφαλές περιβάλλον της εκπαίδευσης. Ήταν σαν να διέσωζε, μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας και στις βιβλιοθήκες, μια κάποια αυτονομία.
Σάββατο 12 Φεβρουαρίου 2022
ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (14.458-14.522)
Ὣς ἔφατ᾽, Ἀργείοισι δ᾽ ἄχος γένετ᾽ εὐξαμένοιο·
και μάλιστα του Αίαντος του Τελαμωνιάδη
460 που εγγύς του έπεσε ο νεκρός· κι ευθύς την λόγχην ρίχνει
του Πολυδάμαντος εκεί που έφευγε, κι εκείνος
δίπλα πηδώντας ξέφυγε τον θάνατον και η λόγχη
επήρε τον Αρχέλοχον, του Αντήνορος αγόρι,
ότ᾽ οι θεοί τον όλεθρον εκείνου αποφασίσαν.
465 Τον κτύπησ᾽ όπου δένεται με το κεφάλι ο σβέρκος
μες στο σφονδύλι κι έκοψε και τα δυο νεύρα η λόγχη
και ως έπεσ᾽ εύρηκαν την γην καύκαλο, μύτη, στόμα,
πρώτα πολύ πριν σωριαστούν τα γόνατα και οι κνήμες.
Και ο Αίας τότ᾽ εφώναξε: «Μέτρα το, Πολυδάμα,
470 και την αλήθειαν λέγε μου· άνδρας δεν ήταν τούτος
άξιος του Προθοήνορος αντίτιμος να πέσει;
Αχρείος δεν μου φαίνεται μήτε από αχρείον γένος·
θα είν᾽ αγόρ᾽ ή αδελφός του Αντήνορος του ανδρείου.
Ότι πολύ την γενεάν εκείνου προσομοιάζει».
475 Και ό,τ᾽ είπ᾽ εγνώριζε καλά, κι επλήγωσε τους Τρώας·
κει τον Βοιώτιον πρόμαχον ελόγχισ᾽ ο Ακάμας
προστάτης του νεκρού αδελφού που εκείνος ποδοσέρνει.
Κι έσυρ᾽ ο Ακάμας κραυγητό, μεγάλως εκαυχήθη:
«Στα βέλη Αργείοι δοξαστοί, γενναίοι στες φοβέρες,
480 στο εξής δεν θα ᾽χουμεν εμείς τον μόχθον και τον θρήνον
μόνοι, αλλ᾽ ως έπεσεν αυτός, θα βρει και σας ο φόνος.
Σας έστρωσα τον Πρόμαχον στον ύπνον του θανάτου,
ογρήγορα να εκδικηθώ τον φόνον του αδελφού μου.
Για τούτο καθείς εύχεται, κάποιος ν᾽ απομείνει
485 αυτάδελφος, εκδικητής, αν συμφορά τον έβρει».
Το καύχημά του επλήγωσε στα σπλάχνα τους Αργείους,
μάλιστα τον Πηνέλαον· πετάχθη ο πολεμάρχος
εις τον Ακάμαντα, και αφού δεν δέχθη την ορμήν του,
τον Ιλιονέα κτύπησεν, αγόρι αγαπημένο
490 του πολυάρνου Φόρβαντος, που από τους Τρώας όλους
υπεραγάπησ᾽ ο Ερμής, και επλούτισε περίσσα.
Τον Ιλιονέα μόνο υιόν τού γέννησε η μητέρα·
κείνον κτυπά μες στου οφθαλμού τες ρίζες και το δόρυ
την κόρην βγάζει, του τρυπά τον οφθαλμόν και φθάνει
495 στο ζνίχι· κι έπεσεν αυτός με πετακτές αγκάλες.
Κι ευθύς σύρει ο Πηνέλαος το ακονισμένον ξίφος·
στην μέσην κόφτει τον λαιμόν και χάμω με το κράνος
κατρακυλά την κεφαλήν· κι ήταν στο μάτι ακόμα
η λόγχη· και το καύκαλο σηκώνει, ως παπαρούνα,
500 ψηλά των Τρώων δείχνει το και υπερηφάνως είπε:
«Να ειπείτε, ω Τρώες, χάριν μου, των ποθητών γονέων
του Ιλιονέως του λαμπρού στο σπίτι να τον κλάψουν·
και του Προμάχου ως και η γυνή του Αλεγηνορίδου
δεν θα δεχθεί περίχαρη τον ποθητόν της άνδρα,
505 όταν θα κάμουμε πανιά να φύγουμε απ᾽ την Τροίαν».
Είπε, και όλων έπιασε τα γόνατα τρομάρα,
και από τον όλεθρον καθείς πώς να ξεφύγει εκοίτα.
Μούσες, του Ολύμπου κάτοικες, διδάξετέ με τώρα,
ποιος πρώτος απ᾽ τους Αχαιούς με λάφυρα εδοξάσθη
510 αφού την μάχην έκλινεν σ᾽ αυτούς ο κοσμοσείστης.
Πρώτος τον Ύρτιον κτύπησεν ο Τελαμώνιος Αίας,
τον Γυρτιάδην των Μυσών των ανδρειωμένων άρχον·
τον Μέρμερον ο Αντίλοχος φονεύει και τον Φάλκην·
τον Μόρυν και Ιπποτίωνα βροντά ο Μηριόνης
515 και ο Τεύκρος τον Προθόωνα και ομού τον Περιφήτην,
Τον άρχον Υπερήνορα εκτύπησεν ο Ατρείδης
εις την λαπάραν κι έφαγε τα σπλάχνα μέσα η λόγχη·
και από την ανοικτήν πληγήν επέταξε η ψυχή του
με ορμήν πολλήν, κι εσκέπασε τους οφθαλμούς του σκότος·
520 πολλούς ακόμη έστρωσεν ο γρήγορος Οϊλείδης,
ο μόνος με τα πόδια του καλός να καταφθάσει
τους άνδρες, όταν στην ψυχήν τρόμον τους βάλει ο Δίας.
Αἴαντι δὲ μάλιστα δαΐφρονι θυμὸν ὄρινε,
460 τῷ Τελαμωνιάδῃ· τοῦ γὰρ πέσεν ἄγχι μάλιστα.
καρπαλίμως δ᾽ ἀπιόντος ἀκόντισε δουρὶ φαεινῷ.
Πουλυδάμας δ᾽ αὐτὸς μὲν ἀλεύατο κῆρα μέλαιναν
λικριφὶς ἀΐξας, κόμισεν δ᾽ Ἀντήνορος υἱὸς
Ἀρχέλοχος· τῷ γάρ ῥα θεοὶ βούλευσαν ὄλεθρον.
465 τόν ῥ᾽ ἔβαλεν κεφαλῆς τε καὶ αὐχένος ἐν συνεοχμῷ,
νείατον ἀστράγαλον, ἀπὸ δ᾽ ἄμφω κέρσε τένοντε·
τοῦ δὲ πολὺ πρότερον κεφαλὴ στόμα τε ῥῖνές τε
οὔδει πλῆντ᾽ ἤ περ κνῆμαι καὶ γοῦνα πεσόντος.
Αἴας δ᾽ αὖτ᾽ ἐγέγωνεν ἀμύμονι Πουλυδάμαντι·
470 «φράζεο Πουλυδάμα, καί μοι νημερτὲς ἐνίσπες,
ἦ ῥ᾽ οὐχ οὗτος ἀνὴρ Προθοήνορος ἀντὶ πεφάσθαι
ἄξιος; οὐ μέν μοι κακὸς εἴδεται οὐδὲ κακῶν ἔξ,
ἀλλὰ κασίγνητος Ἀντήνορος ἱπποδάμοιο,
ἢ πάϊς· αὐτῷ γὰρ γενεὴν ἄγχιστα ἐῴκει.»
475 Ἦ ῥ᾽ εὖ γιγνώσκων, Τρῶας δ᾽ ἄχος ἔλλαβε θυμόν.
ἔνθ᾽ Ἀκάμας Πρόμαχον Βοιώτιον οὔτασε δουρί,
ἀμφὶ κασιγνήτῳ βεβαώς· ὁ δ᾽ ὕφελκε ποδοῖιν.
τῷ δ᾽ Ἀκάμας ἔκπαγλον ἐπεύξατο μακρὸν ἀΰσας·
«Ἀργεῖοι ἰόμωροι, ἀπειλάων ἀκόρητοι,
480 οὔ θην οἴοισίν γε πόνος τ᾽ ἔσεται καὶ ὀϊζὺς
ἡμῖν, ἀλλά ποθ᾽ ὧδε κατακτενέεσθε καὶ ὔμμες.
φράζεσθ᾽ ὡς ὑμῖν Πρόμαχος δεδμημένος εὕδει
ἔγχει ἐμῷ, ἵνα μή τι κασιγνήτοιό γε ποινὴ
δηρὸν ἄτιτος ἔῃ· τῶ καί τίς τ᾽ εὔχεται ἀνὴρ
485 γνωτὸν ἐνὶ μεγάροισιν ἀρῆς ἀλκτῆρα λιπέσθαι.»
Ὣς ἔφατ᾽, Ἀργείοισι δ᾽ ἄχος γένετ᾽ εὐξαμένοιο·
Πηνέλεῳ δὲ μάλιστα δαΐφρονι θυμὸν ὄρινεν·
ὡρμήθη δ᾽ Ἀκάμαντος· ὁ δ᾽ οὐχ ὑπέμεινεν ἐρωὴν
Πηνελέωο ἄνακτος· ὁ δ᾽ οὔτασεν Ἰλιονῆα,
490 υἱὸν Φόρβαντος πολυμήλου, τόν ῥα μάλιστα
Ἑρμείας Τρώων ἐφίλει καὶ κτῆσιν ὄπασσε·
τῷ δ᾽ ἄρ᾽ ὑπὸ μήτηρ μοῦνον τέκεν Ἰλιονῆα.
τὸν τόθ᾽ ὑπ᾽ ὀφρύος οὖτα κατ᾽ ὀφθαλμοῖο θέμεθλα,
ἐκ δ᾽ ὦσε γλήνην· δόρυ δ᾽ ὀφθαλμοῖο διαπρὸ
495 καὶ διὰ ἰνίου ἦλθεν, ὁ δ᾽ ἕζετο χεῖρε πετάσσας
ἄμφω· Πηνέλεως δὲ ἐρυσσάμενος ξίφος ὀξὺ
αὐχένα μέσσον ἔλασσεν, ἀπήραξεν δὲ χαμᾶζε
αὐτῇ σὺν πήληκι κάρη· ἔτι δ᾽ ὄβριμον ἔγχος
ἦεν ἐν ὀφθαλμῷ· ὁ δὲ φὴ κώδειαν ἀνασχὼν
500 πέφραδέ τε Τρώεσσι καὶ εὐχόμενος ἔπος ηὔδα·
«εἰπέμεναί μοι, Τρῶες, ἀγαυοῦ Ἰλιονῆος
πατρὶ φίλῳ καὶ μητρὶ γοήμεναι ἐν μεγάροισιν·
οὐδὲ γὰρ ἡ Προμάχοιο δάμαρ Ἀλεγηνορίδαο
ἀνδρὶ φίλῳ ἐλθόντι γανύσσεται, ὁππότε κεν δὴ
505 ἐκ Τροίης σὺν νηυσὶ νεώμεθα κοῦροι Ἀχαιῶν.»
Ὣς φάτο, τοὺς δ᾽ ἄρα πάντας ὑπὸ τρόμος ἔλλαβε γυῖα,
πάπτηνεν δὲ ἕκαστος ὅπῃ φύγοι αἰπὺν ὄλεθρον.
Ἔσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι Ὀλύμπια δώματ᾽ ἔχουσαι,
ὅς τις δὴ πρῶτος βροτόεντ᾽ ἀνδράγρι᾽ Ἀχαιῶν
510 ἤρατ᾽, ἐπεί ῥ᾽ ἔκλινε μάχην κλυτὸς ἐννοσίγαιος.
Αἴας ῥα πρῶτος Τελαμώνιος Ὕρτιον οὖτα
Γυρτιάδην, Μυσῶν ἡγήτορα καρτεροθύμων·
Φάλκην δ᾽ Ἀντίλοχος καὶ Μέρμερον ἐξενάριξε·
Μηριόνης δὲ Μόρυν τε καὶ Ἱπποτίωνα κατέκτα,
515 Τεῦκρος δὲ Προθόωνά τ᾽ ἐνήρατο καὶ Περιφήτην·
Ἀτρεΐδης δ᾽ ἄρ᾽ ἔπειθ᾽ Ὑπερήνορα, ποιμένα λαῶν,
οὖτα κατὰ λαπάρην, διὰ δ᾽ ἔντερα χαλκὸς ἄφυσσε
δῃώσας· ψυχὴ δὲ κατ᾽ οὐταμένην ὠτειλὴν
ἔσσυτ᾽ ἐπειγομένη, τὸν δὲ σκότος ὄσσε κάλυψε.
520 πλείστους δ᾽ Αἴας εἷλεν, Ὀϊλῆος ταχὺς υἱός·
οὐ γάρ οἵ τις ὁμοῖος ἐπισπέσθαι ποσὶν ἦεν
ἀνδρῶν τρεσσάντων, ὅτε τε Ζεὺς ἐν φόβον ὄρσῃ.
460 τῷ Τελαμωνιάδῃ· τοῦ γὰρ πέσεν ἄγχι μάλιστα.
καρπαλίμως δ᾽ ἀπιόντος ἀκόντισε δουρὶ φαεινῷ.
Πουλυδάμας δ᾽ αὐτὸς μὲν ἀλεύατο κῆρα μέλαιναν
λικριφὶς ἀΐξας, κόμισεν δ᾽ Ἀντήνορος υἱὸς
Ἀρχέλοχος· τῷ γάρ ῥα θεοὶ βούλευσαν ὄλεθρον.
465 τόν ῥ᾽ ἔβαλεν κεφαλῆς τε καὶ αὐχένος ἐν συνεοχμῷ,
νείατον ἀστράγαλον, ἀπὸ δ᾽ ἄμφω κέρσε τένοντε·
τοῦ δὲ πολὺ πρότερον κεφαλὴ στόμα τε ῥῖνές τε
οὔδει πλῆντ᾽ ἤ περ κνῆμαι καὶ γοῦνα πεσόντος.
Αἴας δ᾽ αὖτ᾽ ἐγέγωνεν ἀμύμονι Πουλυδάμαντι·
470 «φράζεο Πουλυδάμα, καί μοι νημερτὲς ἐνίσπες,
ἦ ῥ᾽ οὐχ οὗτος ἀνὴρ Προθοήνορος ἀντὶ πεφάσθαι
ἄξιος; οὐ μέν μοι κακὸς εἴδεται οὐδὲ κακῶν ἔξ,
ἀλλὰ κασίγνητος Ἀντήνορος ἱπποδάμοιο,
ἢ πάϊς· αὐτῷ γὰρ γενεὴν ἄγχιστα ἐῴκει.»
475 Ἦ ῥ᾽ εὖ γιγνώσκων, Τρῶας δ᾽ ἄχος ἔλλαβε θυμόν.
ἔνθ᾽ Ἀκάμας Πρόμαχον Βοιώτιον οὔτασε δουρί,
ἀμφὶ κασιγνήτῳ βεβαώς· ὁ δ᾽ ὕφελκε ποδοῖιν.
τῷ δ᾽ Ἀκάμας ἔκπαγλον ἐπεύξατο μακρὸν ἀΰσας·
«Ἀργεῖοι ἰόμωροι, ἀπειλάων ἀκόρητοι,
480 οὔ θην οἴοισίν γε πόνος τ᾽ ἔσεται καὶ ὀϊζὺς
ἡμῖν, ἀλλά ποθ᾽ ὧδε κατακτενέεσθε καὶ ὔμμες.
φράζεσθ᾽ ὡς ὑμῖν Πρόμαχος δεδμημένος εὕδει
ἔγχει ἐμῷ, ἵνα μή τι κασιγνήτοιό γε ποινὴ
δηρὸν ἄτιτος ἔῃ· τῶ καί τίς τ᾽ εὔχεται ἀνὴρ
485 γνωτὸν ἐνὶ μεγάροισιν ἀρῆς ἀλκτῆρα λιπέσθαι.»
Ὣς ἔφατ᾽, Ἀργείοισι δ᾽ ἄχος γένετ᾽ εὐξαμένοιο·
Πηνέλεῳ δὲ μάλιστα δαΐφρονι θυμὸν ὄρινεν·
ὡρμήθη δ᾽ Ἀκάμαντος· ὁ δ᾽ οὐχ ὑπέμεινεν ἐρωὴν
Πηνελέωο ἄνακτος· ὁ δ᾽ οὔτασεν Ἰλιονῆα,
490 υἱὸν Φόρβαντος πολυμήλου, τόν ῥα μάλιστα
Ἑρμείας Τρώων ἐφίλει καὶ κτῆσιν ὄπασσε·
τῷ δ᾽ ἄρ᾽ ὑπὸ μήτηρ μοῦνον τέκεν Ἰλιονῆα.
τὸν τόθ᾽ ὑπ᾽ ὀφρύος οὖτα κατ᾽ ὀφθαλμοῖο θέμεθλα,
ἐκ δ᾽ ὦσε γλήνην· δόρυ δ᾽ ὀφθαλμοῖο διαπρὸ
495 καὶ διὰ ἰνίου ἦλθεν, ὁ δ᾽ ἕζετο χεῖρε πετάσσας
ἄμφω· Πηνέλεως δὲ ἐρυσσάμενος ξίφος ὀξὺ
αὐχένα μέσσον ἔλασσεν, ἀπήραξεν δὲ χαμᾶζε
αὐτῇ σὺν πήληκι κάρη· ἔτι δ᾽ ὄβριμον ἔγχος
ἦεν ἐν ὀφθαλμῷ· ὁ δὲ φὴ κώδειαν ἀνασχὼν
500 πέφραδέ τε Τρώεσσι καὶ εὐχόμενος ἔπος ηὔδα·
«εἰπέμεναί μοι, Τρῶες, ἀγαυοῦ Ἰλιονῆος
πατρὶ φίλῳ καὶ μητρὶ γοήμεναι ἐν μεγάροισιν·
οὐδὲ γὰρ ἡ Προμάχοιο δάμαρ Ἀλεγηνορίδαο
ἀνδρὶ φίλῳ ἐλθόντι γανύσσεται, ὁππότε κεν δὴ
505 ἐκ Τροίης σὺν νηυσὶ νεώμεθα κοῦροι Ἀχαιῶν.»
Ὣς φάτο, τοὺς δ᾽ ἄρα πάντας ὑπὸ τρόμος ἔλλαβε γυῖα,
πάπτηνεν δὲ ἕκαστος ὅπῃ φύγοι αἰπὺν ὄλεθρον.
Ἔσπετε νῦν μοι, Μοῦσαι Ὀλύμπια δώματ᾽ ἔχουσαι,
ὅς τις δὴ πρῶτος βροτόεντ᾽ ἀνδράγρι᾽ Ἀχαιῶν
510 ἤρατ᾽, ἐπεί ῥ᾽ ἔκλινε μάχην κλυτὸς ἐννοσίγαιος.
Αἴας ῥα πρῶτος Τελαμώνιος Ὕρτιον οὖτα
Γυρτιάδην, Μυσῶν ἡγήτορα καρτεροθύμων·
Φάλκην δ᾽ Ἀντίλοχος καὶ Μέρμερον ἐξενάριξε·
Μηριόνης δὲ Μόρυν τε καὶ Ἱπποτίωνα κατέκτα,
515 Τεῦκρος δὲ Προθόωνά τ᾽ ἐνήρατο καὶ Περιφήτην·
Ἀτρεΐδης δ᾽ ἄρ᾽ ἔπειθ᾽ Ὑπερήνορα, ποιμένα λαῶν,
οὖτα κατὰ λαπάρην, διὰ δ᾽ ἔντερα χαλκὸς ἄφυσσε
δῃώσας· ψυχὴ δὲ κατ᾽ οὐταμένην ὠτειλὴν
ἔσσυτ᾽ ἐπειγομένη, τὸν δὲ σκότος ὄσσε κάλυψε.
520 πλείστους δ᾽ Αἴας εἷλεν, Ὀϊλῆος ταχὺς υἱός·
οὐ γάρ οἵ τις ὁμοῖος ἐπισπέσθαι ποσὶν ἦεν
ἀνδρῶν τρεσσάντων, ὅτε τε Ζεὺς ἐν φόβον ὄρσῃ.
***
Το καύχημά του επλήγωσε τα στήθη των Αργείωνκαι μάλιστα του Αίαντος του Τελαμωνιάδη
460 που εγγύς του έπεσε ο νεκρός· κι ευθύς την λόγχην ρίχνει
του Πολυδάμαντος εκεί που έφευγε, κι εκείνος
δίπλα πηδώντας ξέφυγε τον θάνατον και η λόγχη
επήρε τον Αρχέλοχον, του Αντήνορος αγόρι,
ότ᾽ οι θεοί τον όλεθρον εκείνου αποφασίσαν.
465 Τον κτύπησ᾽ όπου δένεται με το κεφάλι ο σβέρκος
μες στο σφονδύλι κι έκοψε και τα δυο νεύρα η λόγχη
και ως έπεσ᾽ εύρηκαν την γην καύκαλο, μύτη, στόμα,
πρώτα πολύ πριν σωριαστούν τα γόνατα και οι κνήμες.
Και ο Αίας τότ᾽ εφώναξε: «Μέτρα το, Πολυδάμα,
470 και την αλήθειαν λέγε μου· άνδρας δεν ήταν τούτος
άξιος του Προθοήνορος αντίτιμος να πέσει;
Αχρείος δεν μου φαίνεται μήτε από αχρείον γένος·
θα είν᾽ αγόρ᾽ ή αδελφός του Αντήνορος του ανδρείου.
Ότι πολύ την γενεάν εκείνου προσομοιάζει».
475 Και ό,τ᾽ είπ᾽ εγνώριζε καλά, κι επλήγωσε τους Τρώας·
κει τον Βοιώτιον πρόμαχον ελόγχισ᾽ ο Ακάμας
προστάτης του νεκρού αδελφού που εκείνος ποδοσέρνει.
Κι έσυρ᾽ ο Ακάμας κραυγητό, μεγάλως εκαυχήθη:
«Στα βέλη Αργείοι δοξαστοί, γενναίοι στες φοβέρες,
480 στο εξής δεν θα ᾽χουμεν εμείς τον μόχθον και τον θρήνον
μόνοι, αλλ᾽ ως έπεσεν αυτός, θα βρει και σας ο φόνος.
Σας έστρωσα τον Πρόμαχον στον ύπνον του θανάτου,
ογρήγορα να εκδικηθώ τον φόνον του αδελφού μου.
Για τούτο καθείς εύχεται, κάποιος ν᾽ απομείνει
485 αυτάδελφος, εκδικητής, αν συμφορά τον έβρει».
Το καύχημά του επλήγωσε στα σπλάχνα τους Αργείους,
μάλιστα τον Πηνέλαον· πετάχθη ο πολεμάρχος
εις τον Ακάμαντα, και αφού δεν δέχθη την ορμήν του,
τον Ιλιονέα κτύπησεν, αγόρι αγαπημένο
490 του πολυάρνου Φόρβαντος, που από τους Τρώας όλους
υπεραγάπησ᾽ ο Ερμής, και επλούτισε περίσσα.
Τον Ιλιονέα μόνο υιόν τού γέννησε η μητέρα·
κείνον κτυπά μες στου οφθαλμού τες ρίζες και το δόρυ
την κόρην βγάζει, του τρυπά τον οφθαλμόν και φθάνει
495 στο ζνίχι· κι έπεσεν αυτός με πετακτές αγκάλες.
Κι ευθύς σύρει ο Πηνέλαος το ακονισμένον ξίφος·
στην μέσην κόφτει τον λαιμόν και χάμω με το κράνος
κατρακυλά την κεφαλήν· κι ήταν στο μάτι ακόμα
η λόγχη· και το καύκαλο σηκώνει, ως παπαρούνα,
500 ψηλά των Τρώων δείχνει το και υπερηφάνως είπε:
«Να ειπείτε, ω Τρώες, χάριν μου, των ποθητών γονέων
του Ιλιονέως του λαμπρού στο σπίτι να τον κλάψουν·
και του Προμάχου ως και η γυνή του Αλεγηνορίδου
δεν θα δεχθεί περίχαρη τον ποθητόν της άνδρα,
505 όταν θα κάμουμε πανιά να φύγουμε απ᾽ την Τροίαν».
Είπε, και όλων έπιασε τα γόνατα τρομάρα,
και από τον όλεθρον καθείς πώς να ξεφύγει εκοίτα.
Μούσες, του Ολύμπου κάτοικες, διδάξετέ με τώρα,
ποιος πρώτος απ᾽ τους Αχαιούς με λάφυρα εδοξάσθη
510 αφού την μάχην έκλινεν σ᾽ αυτούς ο κοσμοσείστης.
Πρώτος τον Ύρτιον κτύπησεν ο Τελαμώνιος Αίας,
τον Γυρτιάδην των Μυσών των ανδρειωμένων άρχον·
τον Μέρμερον ο Αντίλοχος φονεύει και τον Φάλκην·
τον Μόρυν και Ιπποτίωνα βροντά ο Μηριόνης
515 και ο Τεύκρος τον Προθόωνα και ομού τον Περιφήτην,
Τον άρχον Υπερήνορα εκτύπησεν ο Ατρείδης
εις την λαπάραν κι έφαγε τα σπλάχνα μέσα η λόγχη·
και από την ανοικτήν πληγήν επέταξε η ψυχή του
με ορμήν πολλήν, κι εσκέπασε τους οφθαλμούς του σκότος·
520 πολλούς ακόμη έστρωσεν ο γρήγορος Οϊλείδης,
ο μόνος με τα πόδια του καλός να καταφθάσει
τους άνδρες, όταν στην ψυχήν τρόμον τους βάλει ο Δίας.
Πώς δημιουργείται η βάση του εαυτού;
Οι απόγονοι του ανθρώπου έχουν τη δυνατότητα να επιβιώνουν και να ενηλικιώνονται μόνο όταν γεννιούνται και διανύουν τα πρώτα χρόνια της ζωής τους μέσα σε κάποιας μορφής προστατευμένο οικογενειακό περιβάλλον.
Αφομοιωτική εσωτερίκευση
Οι συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις που εξελίσσονται μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον (και αφορούν αρχικά το παιδί και τη μητέρα του και αργότερα το παιδί και τους υπόλοιπους σημαντικούς άλλους) επηρεάζουν δραστικά την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των νεαρών μελών της οικογένειας.
Μια από τις πλέον σημαντικές πτυχές της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού είναι η διαδιακασία της δημιουργίας του εαυτού.
Ο Kohut (1971) εξήγησε ότι αρχικά το νεογέννητο παιδί κατέχει έναν εαυτό πλήρως ασαφή και αδιαφοροποίητο. Ειδικότερα, στην αρχή της ζωής η έννοια του εαυτού του παιδιού περιλαμβάνει απλώς μια ομάδα αντανακλαστικών και μια έμφυτη δυνατότητα για ανάπτυξη.
Σταδιακά όμως, με τη διαρκή φροντίδα, την καθοδήγηση και την ενθάρρυνση των γονέων, ο εαυτός του παιδιού μετατρέπεται σε κεντρική οργανωτική δύναμη της ψυχής.
Όπως υποστήριξε ο Kohut, το μικρό παιδί μπορεί να σχηματίσει μια συγκεκριμένη εικόνα για τον εαυτό του μονάχα εφόσον του παρέχεται επαρκής βοήθεια και υποστήριξη από το οικογενειακό του περιβάλλον.
Μόλις το παιδί διαλύσει την αρχική αυταπάτη της συμβίωσης με τη μητέρα, κάθε φορά που αυτή απομακρύνεται από το οπτικό του πεδίο, εκείνο βιώνει πολύ έντονα μοναξιά, φόβο και άγχος. Για να μπορέσει το παιδί να απαλύνει τα συγκεκριμένα οδυνηρά συναισθήματα, διαμορφώνει στη φαντασία του το είδωλο της μητέρας του. Το είδωλο αυτό κρατάει συντροφιά στο παιδί όταν η μητέρα απουσιάζει.
Το μικρό παιδί δηλαδή εσωτερικεύει τη μητρική παρουσία στην προσπάθειά του να μειώσει το άγχος της εγκατάλειψης το οποίο αισθάνεται όταν μένει μοναχό του.
Με την πάροδο του χρόνου το παιδί εσωτερικεύει επίσης όλα τα υπόλοιπα σημαντικά άτομα του στενού οικογενειακού του περιβάλλοντος (πατέρα, αδέρφια, παππούδες, γιαγιάδες κ.λπ) με τα οποία έχει δημιουργήσει στενούς συναισθηματικούς δεσμούς προσκόλλησης.
Στη νηπιακή ηλικία εδραιώνονται οι λεκτικές ικανότητες του παιδιού, και τότε η γλώσσα αρχίζει να χρησιμοποιείται ως βασικό εργαλείο των διαπροσωπικών επαφών.
Το νήπιο δηλαδή αρχίζει να επικοινωνεί λεκτικά τόσο με τους γύρω του ανθρώπους όσο και με τα εσωτερικευμένα είδωλα των σημαντικών άλλων. Έτσι, με την πάροδο του χρόνου οι εσωτερικευμένες οντότητες του παιδιού μετατρέπονται από οπτικές παρουσίες σε εσωτερικές φωνές.
Βεβαίως, οι εσωτερικευμένες αυτές φωνές (οι οποίες υπάρχουν μέσα στο νου όλων των μικρών παιδιών) αντανακλούν τις στάσεις, τα συναισθήματα και τα σχόλια των σημαντικών ανθρώπων της ζωής τους.
Σταδιακά οι εσωτερικευμένες οντότητες του παιδιού μεταβολίζονται ή αφομοιώνονται από αυτό, δηλαδή το παιδί αρχίζει να βιώνει τα είδωλα των σημαντικών άλλων σαν να ήταν κάποια δικά του κομμάτια. Το υλικό το οποίο προέρχεται από την αφομοίωση των σημαντικών άλλων διαμορφώνει την πρωταρχική βάση του αποκαλούμενου «εαυτού» του παιδιού.
Ο Kohut αποκάλεσε τη διαδικασία της δημιουργίας του εαυτού μέσω της εσωτερίκευσης των σημαντικών άλλων «αφομοιωτική εσωτερίκευση».
Συνεπώς, η βαθύτερη εσωτερική αίσθηση την οποία όλοι οι άνθρωποι έχουν για τον εαυτό τους δημιουργείται στα πρώτα χρόνια της ζωής τους μέσω της διαδικασίας της αφομοιωτικής εσωτερίκευσης των σημαντικών άλλων.
Με άλλα λόγια, όπως πολύ χαρακτηριστικά είπε ο Cashdan (1988), «βασικά εμείς οι άνθρωποι είμαστε οι σημαντικοί άλλοι της ζωής μας».
Εφόσον το πρωταρχικό τμήμα του εαυτού δημιουργείται από την αφομοίωση των εσωτερικευμένων γονεϊκών ειδώλων, η βαθύτερη αποδοχή και η υπερηφάνεια για τον εαυτό δεν είναι τίποτα άλλο παρά απλά προϊόντα του γονεϊκού επαίνου.
Αντίθετα, οι ενοχές και η ντροπή που πολλοί άνθρωποι αισθάνονται για τον εαυτό τους αποτελούν το θλιβερό αποτέλεσμα της γονεϊκής απόρριψης ή της κριτικής την οποία δέχτηκαν στην τρυφερή τους ηλικία.
Επομένως η αυτοεκτίμηση, η αυτοπεποίθηση και η αυταξία που οι άνθρωποι διατηρούν για τον εαυτό τους έχουν λαξευτεί στη διάρκεια των πρώτων χρόνων της ζωής.
Αυτό σημαίνει ότι η γενική αυτοεικόνα των ανθρώπων βασίζεται στα απομεινάρια των εσωτερικών διαλόγων τους οποίους διεξήγαγαν όταν ήταν παιδιά, των σημαντικών άλλων.
Έτσι, όταν ορισμένοι άνθρωποι ομολογούν ότι δεν τους αρέσει ο εαυτός τους ή ότι μισούν τον εαυτό τους, στην πραγματικότητα αυτό που αποκαλύπτουν είναι ότι στο ξεκίνημα της ζωής τους κάποιος ή κάποιοι σημαντικοί άνθρωποι τους απέρριψαν, τους υποτίμησαν και τους έκαναν να νιώσουν πόνο, ενοχές και ντροπή για τον εαυτό τους.
Επομένως, οι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν ότι, αν συχνά και απερίσκεπτα αποκαλούν, για παράδειγμα, «βλάκα» το μικρό παιδί τους κάθε φορά που θυμώνουν, δεν προκαλούν μόνο απλή προσωρινή στενοχώρια ή ντροπή στο παιδί τους.
Αντίθετα, το παιδί την ώρα της γονεϊκής κριτικής εσωτερικεύει και αφομοιώνει τη στάση και τα αρνητικά συναισθήματα του απορριπτικού γονέα και τα μετατρέπει σε μόνιμο και σταθερό τμήμα του εαυτού του.
Επομένως, όταν το συγκεκριμένο παιδί μεγαλώσει θα αισθάνεται ότι είναι κουτό, παρά το γεγονός ότι στην πραγματικότητα μπορεί να είναι πολύ έξυπνο.
Επιπλέον, ο ίδιος άνθρωπος (φυσικά χωρίς να το καταλαβαίνει) θα επιχειρεί διαρκώς να ταιριάζει τις πράξεις και τις αποφάσεις του με τις πεποιθήσεις τις οποίες διατηρεί για τον εαυτό του. Είναι δηλαδή πιθανό να υποβαθμίζει τις ικανότητές του ή να παίρνει λαθεμένες αποφάσεις, απλώς και μόνο επειδή οι κινήσεις του αυτές θα συνάδουν με το χαρακτηριστικό του «βλάκα» με το οποίο εμποτίστηκε βαθιά η εικόνα του εαυτού του.
Θα πρέπει να τονιστεί το γεγονός ότι τα μικρά παιδιά είναι εντελώς αβοήθητα και ανυπεράσπιστα στην αρνητική κριτική των ενηλίκων και ειδικά των γονέων τους. Αυτό συμβαίνει κυρίως διότι όλα τα παιδιά θαυμάζουν υπέρμετρα τους γονείς τους και τους θεωρούν παντοδύναμους και πάνσοφους.
Επιπλέον, τα παιδιά δεν διαθέτουν ακόμα ολοκληρωμένη λογική και κριτική που προέρχεται από τους γονείς προκαλεί σε όλα τα μικρά παιδιά πολύ έντονα συναισθήματα στενοχώριας, ντροπής και απογοήτευσης για τον εαυτό. Τα αρνητικά αυτά συναισθήματα πολύ συχνά απωθούνται μακριά από τη συνειδητή εγρήγορση, «απογυμνώνοντας» τα θλιβερά επεισόδια της γονεϊκής κριτικής από το οδυνηρό τους κομμάτι.
Οι περισσότεροι άνθρωποι συνήθως θυμούνται τα επεισόδια της γονεϊκής κριτικής, αλλά δεν μπορούν να ανακαλέσουν το πώς οι ίδιοι ένιωθαν στη διάρκεια των συγκεκριμένων επεισοδίων.
Γι'αυτό, πολλοί άνθρωποι συνηθίζουν να γελούν όταν περιγράφουν κάποιες τραγικές στιγμές που έζησαν όταν ήταν μικρά παιδιά.
Μακριά από το συνειδητό πεδίο απωθείται επίσης η μειονεκτική αίσθηση για τον εαυτό και έτσι παραμένει απρόσιτη και ανεπηρέαστη από τις λογικές παρεμβάσεις της ώριμης ηλικίας.
Γι' αυτό πολλοί άνθρωποι, ενώ καταδικάζουν τις επιθέσεις που δέχτηκαν από τους γονείς τους, δεν έχουν τη δυνατότητα να μεταβάλουν τα παράλογα αρνητικά συναισθήματα τα οποία νιώθουν για τον εαυτό τους.
Τέλος, συχνά συναντώνται άνθρωποι οι οποίοι μπορούν να αναγνωρίσουν ορθολογιστικά τις επιτυχίες της ζωής τους, όμως παράλληλα διατηρούν μια χαμηλή εκτίμηση για τον εαυτό τους.
Οι συγκεκριμένοι άνθρωποι έχουν καταφέρει με πολύ κόπο να «επιτύχουν» οικονομικά ή επαγγελματικά στη ζωή τους. Εντούτοις, οι ίδιοι θεωρούν την τύχη ή τους εξωτερικούς παράγοντες υπεύθυνους για την επιτυχία τους, διότι η απωθημένη γονεϊκή κριτική την οποία έχουν εισπράξει παρεμποδίζει την απόλαυση της προσωπικής επιτυχίας.
Η μειονεκτική αίσθηση για τον εαυτό αντιμετωπίζεται πολύ δύσκολα όχι μόνο επειδή έχει την έδρα της στο ασυνείδητο, αλλά και γιατί πολλές φορές δημιουργείται στη διάρκεια της προγλωσσικής περιόδου.
Στην προγλωσσική περίοδο η λεκτική ικανότητα του παιδιού δεν είναι ανεπτυγμένη, οπότε το παιδί δεν έχει τη δυνατότητα να επεξεργαστεί και να κατηγοριοποιήσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του.
Έτσι τα αρνητικά συναισθήματα για τον εαυτό δεν μπορούν να εξωτερικευτούν και να εκφραστούν μέσω της λεκτικής οδού. Επομένως, οι άνθρωποι νιώθουν μειονεκτικά να μεταβάλουν, αλλά δεν μπορούν ούτε να τα κατανοήσουν ούτε να τα εκφράσουν.
Η πρώτη εμφάνιση του εαυτού σηματοδοτείται γλωσσικά όταν το νήπιο σταματήσει να αναφέρεται στο τρίτο πρόσωπο κάθε φορά που μιλάει για τον εαυτό του (π.χ. «ο Αντώνης διψάει») και αρχίσει να χρησιμοποιεί τη λέξη «εγώ» (π.χ. «εγώ διψάω»).
Όμως η διαδικασία διαμόρφωσης του εαυτού δεν σταματάει ή δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Αντίθετα, συνεχίζει να εξελίσσεται σε ολόκληρη τη διάρκεια της ζωής με την εσωτερίκευση των σημαντικών σχέσεων μετατρέπει τον εαυτό του ανθρώπου σε ένα πολύ περίπλοκο στοιχείο της προσωπικότητάς του.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η Mead (1934), ο ατομικός εαυτός δεν αποτελεί ένα απλό ή ένα στατικό στοιχείο, αλλά είναι ένας ενεργός μηχανισμός μέσω του οποίου ενσωματώνεται στην ψυχή του ανθρώπου ολόκληρο το κοινωνικό του περιβάλλον.
Αφομοιωτική εσωτερίκευση
Οι συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις που εξελίσσονται μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον (και αφορούν αρχικά το παιδί και τη μητέρα του και αργότερα το παιδί και τους υπόλοιπους σημαντικούς άλλους) επηρεάζουν δραστικά την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των νεαρών μελών της οικογένειας.
Μια από τις πλέον σημαντικές πτυχές της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού είναι η διαδιακασία της δημιουργίας του εαυτού.
Ο Kohut (1971) εξήγησε ότι αρχικά το νεογέννητο παιδί κατέχει έναν εαυτό πλήρως ασαφή και αδιαφοροποίητο. Ειδικότερα, στην αρχή της ζωής η έννοια του εαυτού του παιδιού περιλαμβάνει απλώς μια ομάδα αντανακλαστικών και μια έμφυτη δυνατότητα για ανάπτυξη.
Σταδιακά όμως, με τη διαρκή φροντίδα, την καθοδήγηση και την ενθάρρυνση των γονέων, ο εαυτός του παιδιού μετατρέπεται σε κεντρική οργανωτική δύναμη της ψυχής.
Όπως υποστήριξε ο Kohut, το μικρό παιδί μπορεί να σχηματίσει μια συγκεκριμένη εικόνα για τον εαυτό του μονάχα εφόσον του παρέχεται επαρκής βοήθεια και υποστήριξη από το οικογενειακό του περιβάλλον.
Μόλις το παιδί διαλύσει την αρχική αυταπάτη της συμβίωσης με τη μητέρα, κάθε φορά που αυτή απομακρύνεται από το οπτικό του πεδίο, εκείνο βιώνει πολύ έντονα μοναξιά, φόβο και άγχος. Για να μπορέσει το παιδί να απαλύνει τα συγκεκριμένα οδυνηρά συναισθήματα, διαμορφώνει στη φαντασία του το είδωλο της μητέρας του. Το είδωλο αυτό κρατάει συντροφιά στο παιδί όταν η μητέρα απουσιάζει.
Το μικρό παιδί δηλαδή εσωτερικεύει τη μητρική παρουσία στην προσπάθειά του να μειώσει το άγχος της εγκατάλειψης το οποίο αισθάνεται όταν μένει μοναχό του.
Με την πάροδο του χρόνου το παιδί εσωτερικεύει επίσης όλα τα υπόλοιπα σημαντικά άτομα του στενού οικογενειακού του περιβάλλοντος (πατέρα, αδέρφια, παππούδες, γιαγιάδες κ.λπ) με τα οποία έχει δημιουργήσει στενούς συναισθηματικούς δεσμούς προσκόλλησης.
Στη νηπιακή ηλικία εδραιώνονται οι λεκτικές ικανότητες του παιδιού, και τότε η γλώσσα αρχίζει να χρησιμοποιείται ως βασικό εργαλείο των διαπροσωπικών επαφών.
Το νήπιο δηλαδή αρχίζει να επικοινωνεί λεκτικά τόσο με τους γύρω του ανθρώπους όσο και με τα εσωτερικευμένα είδωλα των σημαντικών άλλων. Έτσι, με την πάροδο του χρόνου οι εσωτερικευμένες οντότητες του παιδιού μετατρέπονται από οπτικές παρουσίες σε εσωτερικές φωνές.
Βεβαίως, οι εσωτερικευμένες αυτές φωνές (οι οποίες υπάρχουν μέσα στο νου όλων των μικρών παιδιών) αντανακλούν τις στάσεις, τα συναισθήματα και τα σχόλια των σημαντικών ανθρώπων της ζωής τους.
Σταδιακά οι εσωτερικευμένες οντότητες του παιδιού μεταβολίζονται ή αφομοιώνονται από αυτό, δηλαδή το παιδί αρχίζει να βιώνει τα είδωλα των σημαντικών άλλων σαν να ήταν κάποια δικά του κομμάτια. Το υλικό το οποίο προέρχεται από την αφομοίωση των σημαντικών άλλων διαμορφώνει την πρωταρχική βάση του αποκαλούμενου «εαυτού» του παιδιού.
Ο Kohut αποκάλεσε τη διαδικασία της δημιουργίας του εαυτού μέσω της εσωτερίκευσης των σημαντικών άλλων «αφομοιωτική εσωτερίκευση».
Συνεπώς, η βαθύτερη εσωτερική αίσθηση την οποία όλοι οι άνθρωποι έχουν για τον εαυτό τους δημιουργείται στα πρώτα χρόνια της ζωής τους μέσω της διαδικασίας της αφομοιωτικής εσωτερίκευσης των σημαντικών άλλων.
Με άλλα λόγια, όπως πολύ χαρακτηριστικά είπε ο Cashdan (1988), «βασικά εμείς οι άνθρωποι είμαστε οι σημαντικοί άλλοι της ζωής μας».
Εφόσον το πρωταρχικό τμήμα του εαυτού δημιουργείται από την αφομοίωση των εσωτερικευμένων γονεϊκών ειδώλων, η βαθύτερη αποδοχή και η υπερηφάνεια για τον εαυτό δεν είναι τίποτα άλλο παρά απλά προϊόντα του γονεϊκού επαίνου.
Αντίθετα, οι ενοχές και η ντροπή που πολλοί άνθρωποι αισθάνονται για τον εαυτό τους αποτελούν το θλιβερό αποτέλεσμα της γονεϊκής απόρριψης ή της κριτικής την οποία δέχτηκαν στην τρυφερή τους ηλικία.
Επομένως η αυτοεκτίμηση, η αυτοπεποίθηση και η αυταξία που οι άνθρωποι διατηρούν για τον εαυτό τους έχουν λαξευτεί στη διάρκεια των πρώτων χρόνων της ζωής.
Αυτό σημαίνει ότι η γενική αυτοεικόνα των ανθρώπων βασίζεται στα απομεινάρια των εσωτερικών διαλόγων τους οποίους διεξήγαγαν όταν ήταν παιδιά, των σημαντικών άλλων.
Έτσι, όταν ορισμένοι άνθρωποι ομολογούν ότι δεν τους αρέσει ο εαυτός τους ή ότι μισούν τον εαυτό τους, στην πραγματικότητα αυτό που αποκαλύπτουν είναι ότι στο ξεκίνημα της ζωής τους κάποιος ή κάποιοι σημαντικοί άνθρωποι τους απέρριψαν, τους υποτίμησαν και τους έκαναν να νιώσουν πόνο, ενοχές και ντροπή για τον εαυτό τους.
Επομένως, οι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν ότι, αν συχνά και απερίσκεπτα αποκαλούν, για παράδειγμα, «βλάκα» το μικρό παιδί τους κάθε φορά που θυμώνουν, δεν προκαλούν μόνο απλή προσωρινή στενοχώρια ή ντροπή στο παιδί τους.
Αντίθετα, το παιδί την ώρα της γονεϊκής κριτικής εσωτερικεύει και αφομοιώνει τη στάση και τα αρνητικά συναισθήματα του απορριπτικού γονέα και τα μετατρέπει σε μόνιμο και σταθερό τμήμα του εαυτού του.
Επομένως, όταν το συγκεκριμένο παιδί μεγαλώσει θα αισθάνεται ότι είναι κουτό, παρά το γεγονός ότι στην πραγματικότητα μπορεί να είναι πολύ έξυπνο.
Επιπλέον, ο ίδιος άνθρωπος (φυσικά χωρίς να το καταλαβαίνει) θα επιχειρεί διαρκώς να ταιριάζει τις πράξεις και τις αποφάσεις του με τις πεποιθήσεις τις οποίες διατηρεί για τον εαυτό του. Είναι δηλαδή πιθανό να υποβαθμίζει τις ικανότητές του ή να παίρνει λαθεμένες αποφάσεις, απλώς και μόνο επειδή οι κινήσεις του αυτές θα συνάδουν με το χαρακτηριστικό του «βλάκα» με το οποίο εμποτίστηκε βαθιά η εικόνα του εαυτού του.
Θα πρέπει να τονιστεί το γεγονός ότι τα μικρά παιδιά είναι εντελώς αβοήθητα και ανυπεράσπιστα στην αρνητική κριτική των ενηλίκων και ειδικά των γονέων τους. Αυτό συμβαίνει κυρίως διότι όλα τα παιδιά θαυμάζουν υπέρμετρα τους γονείς τους και τους θεωρούν παντοδύναμους και πάνσοφους.
Επιπλέον, τα παιδιά δεν διαθέτουν ακόμα ολοκληρωμένη λογική και κριτική που προέρχεται από τους γονείς προκαλεί σε όλα τα μικρά παιδιά πολύ έντονα συναισθήματα στενοχώριας, ντροπής και απογοήτευσης για τον εαυτό. Τα αρνητικά αυτά συναισθήματα πολύ συχνά απωθούνται μακριά από τη συνειδητή εγρήγορση, «απογυμνώνοντας» τα θλιβερά επεισόδια της γονεϊκής κριτικής από το οδυνηρό τους κομμάτι.
Οι περισσότεροι άνθρωποι συνήθως θυμούνται τα επεισόδια της γονεϊκής κριτικής, αλλά δεν μπορούν να ανακαλέσουν το πώς οι ίδιοι ένιωθαν στη διάρκεια των συγκεκριμένων επεισοδίων.
Γι'αυτό, πολλοί άνθρωποι συνηθίζουν να γελούν όταν περιγράφουν κάποιες τραγικές στιγμές που έζησαν όταν ήταν μικρά παιδιά.
Μακριά από το συνειδητό πεδίο απωθείται επίσης η μειονεκτική αίσθηση για τον εαυτό και έτσι παραμένει απρόσιτη και ανεπηρέαστη από τις λογικές παρεμβάσεις της ώριμης ηλικίας.
Γι' αυτό πολλοί άνθρωποι, ενώ καταδικάζουν τις επιθέσεις που δέχτηκαν από τους γονείς τους, δεν έχουν τη δυνατότητα να μεταβάλουν τα παράλογα αρνητικά συναισθήματα τα οποία νιώθουν για τον εαυτό τους.
Τέλος, συχνά συναντώνται άνθρωποι οι οποίοι μπορούν να αναγνωρίσουν ορθολογιστικά τις επιτυχίες της ζωής τους, όμως παράλληλα διατηρούν μια χαμηλή εκτίμηση για τον εαυτό τους.
Οι συγκεκριμένοι άνθρωποι έχουν καταφέρει με πολύ κόπο να «επιτύχουν» οικονομικά ή επαγγελματικά στη ζωή τους. Εντούτοις, οι ίδιοι θεωρούν την τύχη ή τους εξωτερικούς παράγοντες υπεύθυνους για την επιτυχία τους, διότι η απωθημένη γονεϊκή κριτική την οποία έχουν εισπράξει παρεμποδίζει την απόλαυση της προσωπικής επιτυχίας.
Η μειονεκτική αίσθηση για τον εαυτό αντιμετωπίζεται πολύ δύσκολα όχι μόνο επειδή έχει την έδρα της στο ασυνείδητο, αλλά και γιατί πολλές φορές δημιουργείται στη διάρκεια της προγλωσσικής περιόδου.
Στην προγλωσσική περίοδο η λεκτική ικανότητα του παιδιού δεν είναι ανεπτυγμένη, οπότε το παιδί δεν έχει τη δυνατότητα να επεξεργαστεί και να κατηγοριοποιήσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του.
Έτσι τα αρνητικά συναισθήματα για τον εαυτό δεν μπορούν να εξωτερικευτούν και να εκφραστούν μέσω της λεκτικής οδού. Επομένως, οι άνθρωποι νιώθουν μειονεκτικά να μεταβάλουν, αλλά δεν μπορούν ούτε να τα κατανοήσουν ούτε να τα εκφράσουν.
Η πρώτη εμφάνιση του εαυτού σηματοδοτείται γλωσσικά όταν το νήπιο σταματήσει να αναφέρεται στο τρίτο πρόσωπο κάθε φορά που μιλάει για τον εαυτό του (π.χ. «ο Αντώνης διψάει») και αρχίσει να χρησιμοποιεί τη λέξη «εγώ» (π.χ. «εγώ διψάω»).
Όμως η διαδικασία διαμόρφωσης του εαυτού δεν σταματάει ή δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Αντίθετα, συνεχίζει να εξελίσσεται σε ολόκληρη τη διάρκεια της ζωής με την εσωτερίκευση των σημαντικών σχέσεων μετατρέπει τον εαυτό του ανθρώπου σε ένα πολύ περίπλοκο στοιχείο της προσωπικότητάς του.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η Mead (1934), ο ατομικός εαυτός δεν αποτελεί ένα απλό ή ένα στατικό στοιχείο, αλλά είναι ένας ενεργός μηχανισμός μέσω του οποίου ενσωματώνεται στην ψυχή του ανθρώπου ολόκληρο το κοινωνικό του περιβάλλον.
Για όλα υπάρχει λύση
-Αλίκη: Αυτό είναι αδύνατον
Όχι, δεν υπάρχουν λύσεις σε όλες τις καταστάσεις!
Όσοι διαβάσατε το τίτλο και έχετε ενστάσεις, προφανώς βιωματικά θα σκεφτήκατε και θα τοποθετηθήκατε αρνητικά. Απευθύνομαι αρχικά λοιπόν σε όλες και όλους εσάς που σκεφτήκατε «Όχι δεν υπάρχουν λύσεις σε όλες τις καταστάσεις»!
Πολύ σωστά. Οι καταστάσεις, τα θέματα, τα προβλήματα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε στη ζωή μας, χωρίζονται σε κατηγορίες και υποκατηγορίες.
Κάπως γενικά για να μπορούμε να οργανώσουμε τη σκέψη μας θα κάνουμε έναν διαχωρισμό.
Α) οι καταστάσεις που εμπεριέχουν μη αναστρέψιμα γεγονότα όπως ο θάνατος ή μια φυσική καταστροφή, δεν τα αντιμετωπίζουμε ως προβλήματα που ψάχνουμε τη λύση τους.
Β) όλα όσα θέλουμε πραγματικά και είναι καταστάσεις μέσα στη ζωή έχουν λύση
Όλες οι καταστάσεις στη ζωή μας καλές ή όχι ξεκίνησαν από μία ιδέα που πρώτα είχαμε στο κεφάλι μας.
Βάζω στοίχημα ότι όλοι έχετε να πείτε μια τέτοια ιστορία. Κοιτάξτε γύρω σας. Τα πάντα ξεκίνησαν από την τρελή ιδέα κάποιου που απλά τόλμησε, να την κάνει πράξη. Μια σκέψη που αφορούσε τα επαγγελματικά, ή τα ερωτικά ή ακόμα και το πού έχετε αποφασίσει να ζήσετε.
Πρώτα γεννιέται η σκέψη και αυτή μας δημιουργεί ένα συναίσθημα και στη συνέχεια αυτό το συναίσθημα μας οδηγεί να περάσουμε στην πράξη και η πράξη αυτή φέρνει τα αποτελέσματα.
Μας έχουν μάθει να επικεντρωνόμαστε στην πράξη και στο αποτέλεσμά της. Είναι όμως τελικά αυτό το σωστό;
Όλα ξεκινούν από μία σκέψη. Πώς όμως καλλιεργείται η σκέψη; Πώς αναπτύσσεται και με ποιο τρόπο μπορούμε να την εξελίξουμε και να την βελτιώσουμε ώστε να γίνει παραγωγική για εμάς;
Οι πεποιθήσεις μας αποτελούν το βασικό πυλώνα στην ζωή μας και καθορίζουν την πορεία μας. Οι πεποιθήσεις μπορούν και έχουν τον έλεγχο των σκέψεων μας.
Δίχως να το καταλαβαίνουμε, σχεδόν αυτόματα, οι πεποιθήσεις μας, είναι αυτές που ευθύνονται για τους φόβους και τους ενδοιασμούς μας στην ζωή. Είναι το πρίσμα μπροστά στα μάτια μας όπου μέσα από εκεί βλέπουμε τον κόσμο.
Οι πεποιθήσεις είναι η αλήθεια μας και η τοποθέτησή μας στην ζωή.
«Εγώ πιστεύω ότι...», είναι όμως έτσι τελικά;
Μήπως αυτές είναι; Η μεταλαμπάδευση των σκέψεων και των απόψεων των ανθρώπων που έζησαν πριν από εμάς και έτυχε να είναι οι γονείς μας και το ευρύτερο συγγενικό μας περιβάλλον;
Οι πεποιθήσεις είναι αποφάσεις συνειδητές ή ασυνείδητες που πήραν άλλοι για εμάς πριν από εμάς και εμείς τις δεχτήκαμε ως δικές μας κατά την διάρκεια της ζωής μας σχεδόν ασυνείδητα.
Για να καταλάβουμε πόσο σημαντικό ρόλο έχουν οι πεποιθήσεις στην ζωή μας, σας παραθέτω ένα απόσπασμα από το βιβλίο του γιατρού Τζερόμ Γκρούπμαν «The Anatomy of Hope» οι ερευνητές μαθαίνουν ότι μια αλλαγή στον τρόπο σκέψης έχει τη δύναμη να μεταβάλλει την νευροχημεία.
Τα πιστεύω και οι προσδοκίες που αποτελούν τα στοιχεία κλειδιά της ελπίδας, μπορούν να μπλοκάρουν τον πόνο απελευθερώνοντας ενδοφρίνες του εγκεφάλου και τις εγκεφαλίνες που μιμούνται την δράση της μορφίνης.
Πολλά παραδείγματα μέσα από κοινωνικά πειράματα, καταδεικνύουν ότι οι πεποιθήσεις ευθύνονται για τον τρόπο που βλέπουμε την ζωή αλλά και το πώς αντιδρούμε. Οι βαθύτερες λοιπόν σκέψεις μας που είναι οι πεποιθήσεις, έχουν τον έλεγχο στο πως αντιδρούμε σε κρίσεις, ευκαιρίες και στο που τελικά εστιάζουμε στη ζωή.
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι τελικά τα πιστεύω αυτά, δίνουν και μια πορεία στη ζωή μας. Αν δεχτούμε ότι η μοίρα είναι το άθροισμα των επιλογών μας, και ότι οι επιλογές μας καθορίζονται από τις πεποιθήσεις μας, καταλαβαίνουμε ότι κάθε πεποίθηση έχει και μια θετική ή αρνητική συνέπεια στη ζωή μας και εκεί θα πρέπει να εστιάζουμε.
Αυτό που πιστεύουμε ως αληθινό διαμορφώνεται μέσα από τις αντιλήψεις μας γύρω από την ζωή. Αυτό που πιστεύουμε γίνεται η πηγή ορίων ή και η απελευθέρωσή μας. Δεν έχει σημασία ποια είναι η αλήθεια, γιατί απλά δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα. Σημασία έχει τι πιστεύουμε εμείς κατά διαστήματα ως αληθινό.
Σε οτιδήποτε πιστεύουμε, σε αυτό θα αντιδράσουμε. Θα έχουμε δίκιο είτε πιστεύουμε ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε είτε όχι. Απόλυτα αληθινό είναι ότι αν δεν πιστεύουμε ότι κάτι είναι απόλυτα αληθινό για εμάς, τότε αυτό δεν είναι και δεν υπάρχει περίπτωση να συμβεί.
Τη στιγμή που δώσουμε την εντολή στο μυαλό «αυτό είναι αδύνατο», «αυτό δε μπορώ να το κάνω», «φοβάμαι πως δε θα τα καταφέρω» τότε έχουμε κλειδώσει εκεί και ο εγκέφαλος έχει πάρει την εντολή από εμάς να το πραγματοποιήσει. Κάπως έτσι μετά ορίζονται οι πράξεις και έρχονται και τα αποτελέσματα αυτών των πράξεων.
Μην απορείτε που βλέπετε γύρω, ανθρώπους που δεν είναι καλά και ενώ θεωρητικά είναι πετυχημένοι, έχουν θλίψη και αν μπορούσαν να εκφραστούν ελεύθερα χωρίς φόβο θα έγραφαν ολόκληρη έκθεση με αυτά που τους πνίγουν. Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί είναι δέσμιοι των πεποιθήσεων τους.
Η αλλαγή έρχεται μέσα από τον τρόπο που θα αποφασίσουμε να δούμε τα γεγονότα στη ζωή μας.
Η ζωή έχει ροή και πάντα μας δείχνει, μας εμφανίζει αυτό που χρειαζόμαστε. Πολλές φορές επειδή εμείς είμαστε αρνητικοί, αυτή επιμένει, ξανά και ξανά να μας εμφανίζει έναν άνθρωπο, ένα γεγονός, μια επαναλαμβανόμενη κατάσταση. Θέλει κάτι να μας πει και να μας μάθει για να είμαστε καλά. Και το μόνο που έχουμε εμείς να κάνουμε, είναι να καταγράψουμε τις συμπεριφορές μας. Να κάνουμε έναν ειλικρινή διάλογο με τον εαυτό μας.
Πόσες φορές είπαμε «όχι, δεν μπορώ» «όχι φοβάμαι».
Μήπως είναι η στιγμή να έρθουμε επιτέλους αντιμέτωποι με αυτόν τον αδιόρατο φόβο που μας εμποδίζει να ζήσουμε; Τι ακριβώς πιστεύουμε; Πως θα είμαστε για πάντα σε αυτή την ζωή;
Κοίταξε πιο προσεκτικά και θα δεις ότι ένας φόβος, προέρχεται από μια πεποίθηση σου, μια σκέψη σου δηλαδή βαθιά ριζωμένη, που κάποτε την είδες ως πολύ αληθινή, έτσι ο φόβος έγινε σημαντικός.
Δεν υπάρχουν αλυσίδες που να κρατάνε αυτή την σκέψη στο μυαλό σου και να σε φοβίζει, εσύ μπορείς να αποφασίσεις να την απορρίψεις και να μεταμορφωθείς από έναν άβουλο παρατηρητή σε δημιουργό του πεπρωμένου σου.
Αν δεν είσαι ευχαριστημένος από τις επιλογές των πιστεύω σου που υποσυνείδητα επέλεξες, κλείσε τον κύκλο. Ο εγκέφαλος έχει αποδειχτεί είναι ένας μυς που αλλάζει και δυναμώνει με την χρήση.
Φαντάσου λοιπόν ποιος άνθρωπος θα ήσουν αν δεν υπήρχαν οι περιοριστικές πεποιθήσεις. Κάνε ένα σχέδιο δημιουργικό που ο βασικός του πυλώνας είναι ότι «για όλα υπάρχει λύση». Ο εγκέφαλος με την επανάληψη και το συναίσθημα, θα καταφέρει να μην φοβάται, και να αποβάλει τον φόβο που εσύ τον είχες εκπαιδεύσει.
Για όλα υπάρχει λύση όσο υπάρχει η ροή της ζωής! Μην την σπαταλάς άλλο!
-Τρελός καπέλας: Μόνο αν το πιστεύεις
«Η Αλίκη στην χώρα των θαυμάτων.»
Όχι, δεν υπάρχουν λύσεις σε όλες τις καταστάσεις!
Όσοι διαβάσατε το τίτλο και έχετε ενστάσεις, προφανώς βιωματικά θα σκεφτήκατε και θα τοποθετηθήκατε αρνητικά. Απευθύνομαι αρχικά λοιπόν σε όλες και όλους εσάς που σκεφτήκατε «Όχι δεν υπάρχουν λύσεις σε όλες τις καταστάσεις»!
Πολύ σωστά. Οι καταστάσεις, τα θέματα, τα προβλήματα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε στη ζωή μας, χωρίζονται σε κατηγορίες και υποκατηγορίες.
Κάπως γενικά για να μπορούμε να οργανώσουμε τη σκέψη μας θα κάνουμε έναν διαχωρισμό.
Α) οι καταστάσεις που εμπεριέχουν μη αναστρέψιμα γεγονότα όπως ο θάνατος ή μια φυσική καταστροφή, δεν τα αντιμετωπίζουμε ως προβλήματα που ψάχνουμε τη λύση τους.
Β) όλα όσα θέλουμε πραγματικά και είναι καταστάσεις μέσα στη ζωή έχουν λύση
Όλες οι καταστάσεις στη ζωή μας καλές ή όχι ξεκίνησαν από μία ιδέα που πρώτα είχαμε στο κεφάλι μας.
Βάζω στοίχημα ότι όλοι έχετε να πείτε μια τέτοια ιστορία. Κοιτάξτε γύρω σας. Τα πάντα ξεκίνησαν από την τρελή ιδέα κάποιου που απλά τόλμησε, να την κάνει πράξη. Μια σκέψη που αφορούσε τα επαγγελματικά, ή τα ερωτικά ή ακόμα και το πού έχετε αποφασίσει να ζήσετε.
Πρώτα γεννιέται η σκέψη και αυτή μας δημιουργεί ένα συναίσθημα και στη συνέχεια αυτό το συναίσθημα μας οδηγεί να περάσουμε στην πράξη και η πράξη αυτή φέρνει τα αποτελέσματα.
Μας έχουν μάθει να επικεντρωνόμαστε στην πράξη και στο αποτέλεσμά της. Είναι όμως τελικά αυτό το σωστό;
Όλα ξεκινούν από μία σκέψη. Πώς όμως καλλιεργείται η σκέψη; Πώς αναπτύσσεται και με ποιο τρόπο μπορούμε να την εξελίξουμε και να την βελτιώσουμε ώστε να γίνει παραγωγική για εμάς;
Οι πεποιθήσεις μας αποτελούν το βασικό πυλώνα στην ζωή μας και καθορίζουν την πορεία μας. Οι πεποιθήσεις μπορούν και έχουν τον έλεγχο των σκέψεων μας.
Δίχως να το καταλαβαίνουμε, σχεδόν αυτόματα, οι πεποιθήσεις μας, είναι αυτές που ευθύνονται για τους φόβους και τους ενδοιασμούς μας στην ζωή. Είναι το πρίσμα μπροστά στα μάτια μας όπου μέσα από εκεί βλέπουμε τον κόσμο.
Οι πεποιθήσεις είναι η αλήθεια μας και η τοποθέτησή μας στην ζωή.
«Εγώ πιστεύω ότι...», είναι όμως έτσι τελικά;
Μήπως αυτές είναι; Η μεταλαμπάδευση των σκέψεων και των απόψεων των ανθρώπων που έζησαν πριν από εμάς και έτυχε να είναι οι γονείς μας και το ευρύτερο συγγενικό μας περιβάλλον;
Οι πεποιθήσεις είναι αποφάσεις συνειδητές ή ασυνείδητες που πήραν άλλοι για εμάς πριν από εμάς και εμείς τις δεχτήκαμε ως δικές μας κατά την διάρκεια της ζωής μας σχεδόν ασυνείδητα.
Για να καταλάβουμε πόσο σημαντικό ρόλο έχουν οι πεποιθήσεις στην ζωή μας, σας παραθέτω ένα απόσπασμα από το βιβλίο του γιατρού Τζερόμ Γκρούπμαν «The Anatomy of Hope» οι ερευνητές μαθαίνουν ότι μια αλλαγή στον τρόπο σκέψης έχει τη δύναμη να μεταβάλλει την νευροχημεία.
Τα πιστεύω και οι προσδοκίες που αποτελούν τα στοιχεία κλειδιά της ελπίδας, μπορούν να μπλοκάρουν τον πόνο απελευθερώνοντας ενδοφρίνες του εγκεφάλου και τις εγκεφαλίνες που μιμούνται την δράση της μορφίνης.
Πολλά παραδείγματα μέσα από κοινωνικά πειράματα, καταδεικνύουν ότι οι πεποιθήσεις ευθύνονται για τον τρόπο που βλέπουμε την ζωή αλλά και το πώς αντιδρούμε. Οι βαθύτερες λοιπόν σκέψεις μας που είναι οι πεποιθήσεις, έχουν τον έλεγχο στο πως αντιδρούμε σε κρίσεις, ευκαιρίες και στο που τελικά εστιάζουμε στη ζωή.
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι τελικά τα πιστεύω αυτά, δίνουν και μια πορεία στη ζωή μας. Αν δεχτούμε ότι η μοίρα είναι το άθροισμα των επιλογών μας, και ότι οι επιλογές μας καθορίζονται από τις πεποιθήσεις μας, καταλαβαίνουμε ότι κάθε πεποίθηση έχει και μια θετική ή αρνητική συνέπεια στη ζωή μας και εκεί θα πρέπει να εστιάζουμε.
Αυτό που πιστεύουμε ως αληθινό διαμορφώνεται μέσα από τις αντιλήψεις μας γύρω από την ζωή. Αυτό που πιστεύουμε γίνεται η πηγή ορίων ή και η απελευθέρωσή μας. Δεν έχει σημασία ποια είναι η αλήθεια, γιατί απλά δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα. Σημασία έχει τι πιστεύουμε εμείς κατά διαστήματα ως αληθινό.
Σε οτιδήποτε πιστεύουμε, σε αυτό θα αντιδράσουμε. Θα έχουμε δίκιο είτε πιστεύουμε ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε είτε όχι. Απόλυτα αληθινό είναι ότι αν δεν πιστεύουμε ότι κάτι είναι απόλυτα αληθινό για εμάς, τότε αυτό δεν είναι και δεν υπάρχει περίπτωση να συμβεί.
Τη στιγμή που δώσουμε την εντολή στο μυαλό «αυτό είναι αδύνατο», «αυτό δε μπορώ να το κάνω», «φοβάμαι πως δε θα τα καταφέρω» τότε έχουμε κλειδώσει εκεί και ο εγκέφαλος έχει πάρει την εντολή από εμάς να το πραγματοποιήσει. Κάπως έτσι μετά ορίζονται οι πράξεις και έρχονται και τα αποτελέσματα αυτών των πράξεων.
Μην απορείτε που βλέπετε γύρω, ανθρώπους που δεν είναι καλά και ενώ θεωρητικά είναι πετυχημένοι, έχουν θλίψη και αν μπορούσαν να εκφραστούν ελεύθερα χωρίς φόβο θα έγραφαν ολόκληρη έκθεση με αυτά που τους πνίγουν. Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί είναι δέσμιοι των πεποιθήσεων τους.
Η αλλαγή έρχεται μέσα από τον τρόπο που θα αποφασίσουμε να δούμε τα γεγονότα στη ζωή μας.
Η ζωή έχει ροή και πάντα μας δείχνει, μας εμφανίζει αυτό που χρειαζόμαστε. Πολλές φορές επειδή εμείς είμαστε αρνητικοί, αυτή επιμένει, ξανά και ξανά να μας εμφανίζει έναν άνθρωπο, ένα γεγονός, μια επαναλαμβανόμενη κατάσταση. Θέλει κάτι να μας πει και να μας μάθει για να είμαστε καλά. Και το μόνο που έχουμε εμείς να κάνουμε, είναι να καταγράψουμε τις συμπεριφορές μας. Να κάνουμε έναν ειλικρινή διάλογο με τον εαυτό μας.
Πόσες φορές είπαμε «όχι, δεν μπορώ» «όχι φοβάμαι».
Μήπως είναι η στιγμή να έρθουμε επιτέλους αντιμέτωποι με αυτόν τον αδιόρατο φόβο που μας εμποδίζει να ζήσουμε; Τι ακριβώς πιστεύουμε; Πως θα είμαστε για πάντα σε αυτή την ζωή;
Κοίταξε πιο προσεκτικά και θα δεις ότι ένας φόβος, προέρχεται από μια πεποίθηση σου, μια σκέψη σου δηλαδή βαθιά ριζωμένη, που κάποτε την είδες ως πολύ αληθινή, έτσι ο φόβος έγινε σημαντικός.
Δεν υπάρχουν αλυσίδες που να κρατάνε αυτή την σκέψη στο μυαλό σου και να σε φοβίζει, εσύ μπορείς να αποφασίσεις να την απορρίψεις και να μεταμορφωθείς από έναν άβουλο παρατηρητή σε δημιουργό του πεπρωμένου σου.
Αν δεν είσαι ευχαριστημένος από τις επιλογές των πιστεύω σου που υποσυνείδητα επέλεξες, κλείσε τον κύκλο. Ο εγκέφαλος έχει αποδειχτεί είναι ένας μυς που αλλάζει και δυναμώνει με την χρήση.
Φαντάσου λοιπόν ποιος άνθρωπος θα ήσουν αν δεν υπήρχαν οι περιοριστικές πεποιθήσεις. Κάνε ένα σχέδιο δημιουργικό που ο βασικός του πυλώνας είναι ότι «για όλα υπάρχει λύση». Ο εγκέφαλος με την επανάληψη και το συναίσθημα, θα καταφέρει να μην φοβάται, και να αποβάλει τον φόβο που εσύ τον είχες εκπαιδεύσει.
Για όλα υπάρχει λύση όσο υπάρχει η ροή της ζωής! Μην την σπαταλάς άλλο!
Η Αλήθεια Σκέτη
Δηλώνεις υπέρμαχος της αλήθειας.
Μισείς το ψέμα, σιχαίνεσαι την κοροϊδία, αντιδράς ανάλογα σ' αυτούς που σε υποβάλλουν σε τέτοιες διαδικασίες.
Όταν έρχεται η ώρα όμως να αντιμετωπίσεις την αλήθεια, παραλύεις.
Εύκολο στη θεωρία, δύσκολο στην πράξη.
Την ώρα που ακούς το ψέμα μπορείς να κρίνεις, να κατηγορήσεις, να βγεις νικητής από μια μάχη που δεν χρειάστηκε να δηλώσεις παρών.
Την ώρα της αλήθειας, πρέπει απλώς να αποφασίσεις. Δεν μπορείς να κάνεις τίποτα λιγότερο από να τη δεχτείς, τίποτα περισσότερο από το να πάρεις θέση απέναντί της.
Η αλήθεια δεν είναι μια έννοια που την μεταφράζεις κατά πως σε βολεύει.
Δεν είναι καλή ή κακή. Δεν είναι μεγάλη ή μικρή.
Είναι αυτό που είναι, χωρίς διάσταση, χωρίς χαρακτηριστικά. Αλήθεια. Σκέτη.
Θες την αλήθεια απ’ το παιδί σου, αλλά δεν θέλεις να τη διαχειριστείς. Η αλήθεια του θα σε βάλει σε διαδικασία να γίνεις για πρώτη φορά πραγματικός γονιός.
Νομίζεις ότι γονιός σημαίνει να του φτιάξεις το φαγητό του ή να το μάθεις ποδήλατο; Νομίζεις ότι γονιός σημαίνει να του αγοράσεις τα βιβλία του ή να πληρώσεις για να μάθει ξένες γλώσσες;
Γονιός γίνεσαι όταν το παιδί σου θα έχει το θάρρος να σου πει αυτό που του συμβαίνει χωρίς περιστροφές. Χωρίς ψέματα.
Όταν θα μπορεί να σου πει ότι κάπνισε, ήπιε, δοκίμασε, έτρεξε. Ότι χτύπησε, μάλωσε, φίλησε, έκλαψε, γονάτισε.
Όταν δεν θα φοβηθεί να σου πει την αλήθεια γιατί ξέρει ότι εσύ θα την αντέξεις.
Δεν τον απασχολούν οι συνέπειες. Εν μέρει τις γνωρίζει. Απλά η συμπεριφορά σου θα τον μάθει να μη τις φοβάται. Τον ενδιαφέρει απλώς ο τρόπος που θα την αντιμετωπίσεις.
Τον απασχολεί μόνο ότι είσαι ικανός να δεχτείς την αλήθεια κατά πρόσωπο. Ίσως γιατί πριν από αυτό, έχει δει με τα μάτια του ότι έχεις δεχτεί και αντιμετωπίσει τη δική σου.
Θες την αλήθεια από τον/ην σύντροφό σου. Την απαιτείς, τη θεωρείς ικανή και αναγκαία προϋπόθεση.
Και όταν έρχεται η ώρα να βρεθείτε αντιμέτωποι στον ίδιο δρόμο, πως αντιδράς;
Ακούς ή τελικά προτιμάς τη εκκωφαντική σιωπή ή το χάιδεμα στα αυτιά σου;
Θέλεις να σου πει αυτό που βλέπει και πιστεύει ή προτιμάς να σου πει αυτό που νομίζεις εσύ ότι πρέπει να βλέπει;
Ακούω κάποιους υπέρμαχους της φράσης «Δεν με νοιάζει τι θα κάνει, αρκεί να μη το μάθω»
Εξαιρετική ποδοσφαιρική ντρίπλα. Μπάλα στο αντίπαλο τερέν. Του τη στέλνεις μαζί με οδηγίες χρήσεως.
Αν είσαι μάγκας φίλε, φρόντισε να είσαι καλός ψεύτης. Φρόντισε να μπορέσεις να με ξεγελάσεις γιατί αυτό θα καταφέρω να το δεχτώ.
Φρόντισε να με κάνεις να σε πιστέψω, φρόντισε να με αφήσεις στην ησυχία μου, φρόντισε να ονειρεύομαι ότι η σχέση μου κατοικοεδρεύει σ' ένα άσπρο σύννεφο χωρίς προβλήματα.
Μην έρθεις να μου πεις ότι έχεις πρόβλημα. Μη μου φέρεις τις δικές σου αλήθειες, τα δικά σου καμπανάκια, τα δικά σου προβλήματα.
Δεν θέλω να αναλάβω ευθύνες ξαφνικά. Δεν θέλω να λύσω προβλήματα. Δεν θέλω να δω κατάματα ποιος ακριβώς είσαι.
Θέλω απλώς να μη μάθω. Θέλω απλώς να έχω απέναντί μου έναν εξαιρετικό ψεύτη.
Τελικά, θέλω απλώς να μην αντιμετωπίσω την αλήθεια.
Θες την αλήθεια απ΄ τους φίλους σου, τους συνεργάτες σου, τους ανθρώπους που σε περιβάλλουν.
Πιστεύεις θα στην πουν; Tους έχει πείσει ότι έχεις τα κότσια να την αντέξεις;
Τους άφησες να σου σκουπίσουν τα δάκρυά σου όταν την αντιμετώπισες; Τους άφησες να μυρίσουν το ξεραμένο αίμα όταν εκείνη πάλευε να σε σκοτώσει;
Τους έδειξες φωτογραφίες όταν τη νίκησες;
Και κάτι τελευταίο.
Eσύ, τους είπες ποτέ την αλήθεια σου κατάμουτρα; Ανέλαβες ποτέ το κόστος να παραδεχτείς αυτό που είσαι;
Μπήκες ποτέ στο τρυπάκι να τους κερδίσεις ή να τους χάσεις;
Μπήκες ποτέ στον κόπο να φερθείς όπως θα ήθελες να σου φέρονται;
Μεγάλο το κόστος της αλήθειας. Τόσο μεγάλο, που από μόνο του, είναι η πιο σοβαρή δικαιολογία για το ψέμα.
Δηλώνεις υπέρμαχος της αλήθειας.
Συμβουλή μου. Μη δηλώνεις τίποτα. Μόνο φρόντισε να είσαι.
Μισείς το ψέμα, σιχαίνεσαι την κοροϊδία, αντιδράς ανάλογα σ' αυτούς που σε υποβάλλουν σε τέτοιες διαδικασίες.
Όταν έρχεται η ώρα όμως να αντιμετωπίσεις την αλήθεια, παραλύεις.
Εύκολο στη θεωρία, δύσκολο στην πράξη.
Την ώρα που ακούς το ψέμα μπορείς να κρίνεις, να κατηγορήσεις, να βγεις νικητής από μια μάχη που δεν χρειάστηκε να δηλώσεις παρών.
Την ώρα της αλήθειας, πρέπει απλώς να αποφασίσεις. Δεν μπορείς να κάνεις τίποτα λιγότερο από να τη δεχτείς, τίποτα περισσότερο από το να πάρεις θέση απέναντί της.
Η αλήθεια δεν είναι μια έννοια που την μεταφράζεις κατά πως σε βολεύει.
Δεν είναι καλή ή κακή. Δεν είναι μεγάλη ή μικρή.
Είναι αυτό που είναι, χωρίς διάσταση, χωρίς χαρακτηριστικά. Αλήθεια. Σκέτη.
Θες την αλήθεια απ’ το παιδί σου, αλλά δεν θέλεις να τη διαχειριστείς. Η αλήθεια του θα σε βάλει σε διαδικασία να γίνεις για πρώτη φορά πραγματικός γονιός.
Νομίζεις ότι γονιός σημαίνει να του φτιάξεις το φαγητό του ή να το μάθεις ποδήλατο; Νομίζεις ότι γονιός σημαίνει να του αγοράσεις τα βιβλία του ή να πληρώσεις για να μάθει ξένες γλώσσες;
Γονιός γίνεσαι όταν το παιδί σου θα έχει το θάρρος να σου πει αυτό που του συμβαίνει χωρίς περιστροφές. Χωρίς ψέματα.
Όταν θα μπορεί να σου πει ότι κάπνισε, ήπιε, δοκίμασε, έτρεξε. Ότι χτύπησε, μάλωσε, φίλησε, έκλαψε, γονάτισε.
Όταν δεν θα φοβηθεί να σου πει την αλήθεια γιατί ξέρει ότι εσύ θα την αντέξεις.
Δεν τον απασχολούν οι συνέπειες. Εν μέρει τις γνωρίζει. Απλά η συμπεριφορά σου θα τον μάθει να μη τις φοβάται. Τον ενδιαφέρει απλώς ο τρόπος που θα την αντιμετωπίσεις.
Τον απασχολεί μόνο ότι είσαι ικανός να δεχτείς την αλήθεια κατά πρόσωπο. Ίσως γιατί πριν από αυτό, έχει δει με τα μάτια του ότι έχεις δεχτεί και αντιμετωπίσει τη δική σου.
Θες την αλήθεια από τον/ην σύντροφό σου. Την απαιτείς, τη θεωρείς ικανή και αναγκαία προϋπόθεση.
Και όταν έρχεται η ώρα να βρεθείτε αντιμέτωποι στον ίδιο δρόμο, πως αντιδράς;
Ακούς ή τελικά προτιμάς τη εκκωφαντική σιωπή ή το χάιδεμα στα αυτιά σου;
Θέλεις να σου πει αυτό που βλέπει και πιστεύει ή προτιμάς να σου πει αυτό που νομίζεις εσύ ότι πρέπει να βλέπει;
Ακούω κάποιους υπέρμαχους της φράσης «Δεν με νοιάζει τι θα κάνει, αρκεί να μη το μάθω»
Εξαιρετική ποδοσφαιρική ντρίπλα. Μπάλα στο αντίπαλο τερέν. Του τη στέλνεις μαζί με οδηγίες χρήσεως.
Αν είσαι μάγκας φίλε, φρόντισε να είσαι καλός ψεύτης. Φρόντισε να μπορέσεις να με ξεγελάσεις γιατί αυτό θα καταφέρω να το δεχτώ.
Φρόντισε να με κάνεις να σε πιστέψω, φρόντισε να με αφήσεις στην ησυχία μου, φρόντισε να ονειρεύομαι ότι η σχέση μου κατοικοεδρεύει σ' ένα άσπρο σύννεφο χωρίς προβλήματα.
Μην έρθεις να μου πεις ότι έχεις πρόβλημα. Μη μου φέρεις τις δικές σου αλήθειες, τα δικά σου καμπανάκια, τα δικά σου προβλήματα.
Δεν θέλω να αναλάβω ευθύνες ξαφνικά. Δεν θέλω να λύσω προβλήματα. Δεν θέλω να δω κατάματα ποιος ακριβώς είσαι.
Θέλω απλώς να μη μάθω. Θέλω απλώς να έχω απέναντί μου έναν εξαιρετικό ψεύτη.
Τελικά, θέλω απλώς να μην αντιμετωπίσω την αλήθεια.
Θες την αλήθεια απ΄ τους φίλους σου, τους συνεργάτες σου, τους ανθρώπους που σε περιβάλλουν.
Πιστεύεις θα στην πουν; Tους έχει πείσει ότι έχεις τα κότσια να την αντέξεις;
Τους άφησες να σου σκουπίσουν τα δάκρυά σου όταν την αντιμετώπισες; Τους άφησες να μυρίσουν το ξεραμένο αίμα όταν εκείνη πάλευε να σε σκοτώσει;
Τους έδειξες φωτογραφίες όταν τη νίκησες;
Και κάτι τελευταίο.
Eσύ, τους είπες ποτέ την αλήθεια σου κατάμουτρα; Ανέλαβες ποτέ το κόστος να παραδεχτείς αυτό που είσαι;
Μπήκες ποτέ στο τρυπάκι να τους κερδίσεις ή να τους χάσεις;
Μπήκες ποτέ στον κόπο να φερθείς όπως θα ήθελες να σου φέρονται;
Μεγάλο το κόστος της αλήθειας. Τόσο μεγάλο, που από μόνο του, είναι η πιο σοβαρή δικαιολογία για το ψέμα.
Δηλώνεις υπέρμαχος της αλήθειας.
Συμβουλή μου. Μη δηλώνεις τίποτα. Μόνο φρόντισε να είσαι.
Αριστοτέλης: Δεν υπάρχει ευδαιμονία χωρίς φίλους
«Άρα η ευδαιμονία είναι το μέγιστο αγαθό και το ωραιότερο και το πιο ευχάριστο (ἄριστον ἄρα καὶ κάλλιστον καὶ ἥδιστον ἡ εὐδαιμονία) και αυτά δεν διακρίνονται μεταξύ τους.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1099a24-26
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη σκοπός της ζωής είναι η ευδαιμονία. Η θεωρία του αναλύεται στα Ηθικά Νικομάχεια, το πιο μακροσκελές φιλοσοφικό έργο αφιερωμένο στην ευτυχία, όπου σε δέκα βιβλία ο συγγραφέας εκθέτει ενδελεχώς τη θεωρία του για να καταδείξει ότι η ευδαιμονία δεν είναι ουτοπία. Όσοι νομίζουν ότι η ευδαιμονία είναι θέμα τύχης πλανώνται.
«Φαίνεται ότι η ευδαιμονία, ακόμη και αν δεν είναι σταλμένη από τον θεό, αλλά προκύπτει μέσω αρετής και κάποιας μάθησης ή άσκησης, είναι από τα πιο θεϊκά πράγματα. Μπορεί να είναι και πολύ κοινό πράγμα. Επειδή είναι δυνατό να υπάρξει σε όλους όσοι δεν είναι ατελείς ως προς την αρετή, μέσω μάθησης και επιμέλειας.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1099b14-19
Ως εκ τούτου, ήδη από το πρώτο βιβλίο προετοιμάζει τους μαθητές του ότι η ευδαιμονία διδάσκεται και καλλιεργείται. Στα Ηθικά Νικομάχεια λοιπόν ο συγγραφέας θα συζητήσει τις αρετές, πρώτα τις ηθικές και στη συνέχεια τις διανοητικές, έως ότου στο τέλος του 7ου βιβλίου η συζήτηση για την ευδαιμονία παίρνει άλλη τροπή. Ο συγγραφέας αποφασίζει να μιλήσει για τη φιλία. Κατά τη συνήθη του μέθοδο αρχικά δείχνει να απορεί. Είναι αρετή ή όχι η φιλία;
«Έπειτα από αυτά ακολουθεί η πραγμάτευση της φιλίας. Επειδή είναι κάποιο είδος αρετής ή είναι συνυφασμένη με την αρετή, είναι επίσης πάρα πολύ αναγκαία στη ζωή. Γιατί κανένας δεν θα επέλεγε να ζει χωρίς φίλους και ας είχε όλα τα υπόλοιπα αγαθά.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1155a3-6
Ο Αριστοτέλης δεν είναι ο πρώτος που διακρίνει τη σπουδαιότητα της φιλίας. Οι περισσότεροι φιλόσοφοι είχαν συνειδητοποιήσει την αξία της αλλά ο Σταγειρίτης γίνεται αυτός που κατανοεί ότι κανένα από τα αγαθά ή και όλα μαζί δεν είναι αρκετά για την ευδαιμονία, αν απουσιάζουν οι φίλοι. Η ζωή χωρίς φίλους δεν είναι ευδαίμων. Συνεπώς, δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι ακολουθούν δύο βιβλία που ερευνούν τη φιλία, τα είδη της, την ορθή συμπεριφορά των φίλων και την αγάπη που πρέπει να διέπει την ολοκληρωμένη φιλία μεταξύ ανθρώπων. Έως τώρα οι φιλόσοφοι αναζητούσαν την ευδαιμονία θέτοντας ως προϋπόθεση την αυτάρκεια του ατόμου. Ο Αριστοτέλης ωστόσο για πρώτη φορά εισάγει στην εξίσωση της αυτάρκειας τη φιλία ως μέγιστο αγαθό. Χρειαζόμαστε τους άλλους, χωρίς εκείνους δεν είμαστε αυτάρκεις.
Και στα Πολιτικά ο συγγραφέας διατείνεται ότι η αυτάρκεια είναι ο σκοπός και το μέγιστο αγαθό (ἡ δ᾽ αὐτάρκεια καὶ τέλος καὶ βέλτιστον) η οποία εξασφαλίζεται μέσα στην κοινωνία των ανθρώπων. Αυτό συμβαίνει διότι ο άνθρωπος είναι «φύσει πολιτικὸν ζῷον» (Πολιτικά, 1253a2-3, 7-8) προορισμένο να ζει σε κοινωνίες περισσότερο από τα άλλα ζώα, καθώς μόνο ο άνθρωπος έχει το χάρισμα του λόγου:
«Η κραυγή είναι γνώρισμα του δυσάρεστου και του ευχάριστου (ἡ μὲν οὖν φωνὴ τοῦ λυπηροῦ καὶ ἡδέος ἐστὶ σημεῖον), γι’ αυτό υπάρχει και στα άλλα ζώα. Ο λόγος όμως φανερώνει το συμφέρον και το βλαβερό, κατά συνέπεια το δίκαιο και το άδικο. Εκείνος που δεν μπορεί να ζήσει στην κοινωνία ή δεν χρειάζεται τίποτε επειδή έχει αυτάρκεια δεν αποτελεί μέρος της πόλης, συνεπώς είναι ή θηρίο ή θεός.»
Αριστοτέλης, Πολιτικά 1253a10-29
Ανάμεσα στους άλλους θα αναζητήσουμε τους φίλους μας. Στη Ρητορική ο φιλόσοφος παρεμπιπτόντως αναφέρεται στη φιλία και διευκρινίζει την έννοια του φίλου. Η φιλία είναι αμοιβαίο συναίσθημα ανάμεσα σε ανθρώπους που επιθυμούν το καλύτερο για τον άλλο. Οι φίλοι μοιράζονται τα ίδια συναισθήματα χαράς και λύπης:
«Έστω ότι αγαπώ κάποιον σημαίνει ότι επιθυμώ γι’ αυτόν αυτά που θεωρούνται καλά για χάρη εκείνου και όχι του εαυτού μου και του τα παρέχω όσο μπορώ. Φίλος είναι αυτός που αγαπά και αυτός που αγαπιέται το ίδιο (φίλος δέ ἐστιν ὁ φιλῶν καὶ ἀντιφιλούμενος). Φίλοι θεωρούνται όσοι έχουν αυτή τη σχέση με τους άλλους. Με βάση αυτά που είπαμε είναι αναγκαίο ο φίλος να είναι αυτός που χαίρεται με τα καλά και λυπάται με τα δυσάρεστα, όχι για άλλο λόγο αλλά για χάρη του φίλου του. Διότι όλοι χαίρονται όταν συμβαίνουν αυτά που θέλουν και λυπούνται με τα αντίθετα, συνεπώς απόδειξη της επιθυμίας είναι οι λύπες και οι ηδονές (ὥστε τῆς βουλήσεως σημεῖον αἱ λῦπαι καὶ αἱ ἡδοναί).»
Αριστοτέλης, Ρητορική 1380b36-1381a8
Στα Ηθικά Νικομάχεια με παρόμοιο τρόπο δείχνει να αναρωτιέται: Μπορούμε να ζήσουμε χωρίς φίλους; Η απάντηση είναι σαφώς αρνητική. Η φιλία όχι μόνο τοποθετείται πάνω από τις υπόλοιπες αρετές αλλά επιπλέον συγκρίνεται με τη δικαιοσύνη (τη μέγιστη πλατωνική αρετή) για να την υπερκεράσει:
«Αν οι άνθρωποι είναι φίλοι, δεν χρειάζονται τη δικαιοσύνη, όταν όμως είναι δίκαιοι έχουν ανάγκη τη φιλία. Και το πιο έξοχο δίκαιο πράγμα φαίνεται να είναι και αυτό που αρμόζει στη φιλία. Γιατί δεν είναι μόνο κάτι αναγκαίο αλλά και καλό. Και αυτούς που αγαπούν τους φίλους τους τους επαινούμε, και το να έχει κάποιος πολλούς φίλους φαίνεται να είναι κάτι καλό. Επιπλέον, αυτοί που θεωρούνται καλοί άνθρωποι είναι και καλοί φίλοι.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1155a26-31
Οι φίλοι είναι απαραίτητοι στη ζωή όλων και ανάλογα με τον σκοπό που επιδιώκουμε δημιουργούμε φιλίες. Ο Αριστοτέλης διακρίνει τρία βασικά είδη φιλίας. Πολλοί αποβλέπουν στην ωφέλεια ή την ευχαρίστηση, ωστόσο αυτά τα είδη φιλίας διαρκούν όσο οι φίλοι μας είναι χρήσιμοι ή ευχάριστοι, υποστηρίζει ο Αριστοτέλης. Το τέλειο είδος φιλίας δημιουργείται μεταξύ ανθρώπων που είναι όμοιοι στην αρετή, καθώς αυτοί επιθυμούν το καλό των φίλων τους επειδή η φύση τους είναι αγαθή. Αυτοί είναι που θα αφιερώσουν χρόνο στη φιλία, απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρησή της. Όπως είναι φυσικό, στην τέλεια φιλία περιλαμβάνεται η ευχαρίστηση και η ωφέλεια.
Κατά τον Αριστοτέλη, ο καλός άνθρωπος δεν είναι μόνο για τον εαυτό του καλός αλλά και για τον φίλο του. Αυτό συνεπάγεται ότι μία τέτοια φιλία όχι μόνο δεν υπολείπεται των άλλων ειδών, αλλά περιλαμβάνει τον σκοπό τους ως συνέπεια της καλοσύνης του ατόμου. Επομένως, ο αληθινός φίλος είναι ταυτόχρονα ωφέλιμος και ευχάριστος, χωρίς τις διακυμάνσεις του τυχαίου. Αποτελεί μία μόνιμη πηγή θέλησης για τη ζωή. Οι φίλοι μάς ωφελούν και ομορφαίνουν τη ζωή μας. Γι’ αυτό ζούμε με τους άλλους. Δεν υπάρχει ευδαιμονία χωρίς τους φίλους μας.
«Επειδή η φιλία είναι επικοινωνία (κοινωνία γὰρ ἡ φιλία), και όπως είναι κάποιος με τον εαυτό του έτσι είναι και με τον φίλο. Και ό,τι σημαίνει για τον καθένα να υπάρχει (τὸ εἶναι) ή αυτό για χάρη του οποίου προτιμά να ζει, μέσα σ’ αυτό θέλει να περνάει τη ζωή του με τον φίλο του. Διότι άλλοι πίνουν μαζί, άλλοι παίζουν ζάρια μαζί, άλλοι μαζί γυμνάζονται και κυνηγούν μαζί και φιλοσοφούν μαζί, και ο καθένας τους μέσα σ’ αυτά περνάει την ημέρα του κάνοντας αυτό που αγαπάει περισσότερο στη ζωή.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1171b33-1172a6
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1099a24-26
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη σκοπός της ζωής είναι η ευδαιμονία. Η θεωρία του αναλύεται στα Ηθικά Νικομάχεια, το πιο μακροσκελές φιλοσοφικό έργο αφιερωμένο στην ευτυχία, όπου σε δέκα βιβλία ο συγγραφέας εκθέτει ενδελεχώς τη θεωρία του για να καταδείξει ότι η ευδαιμονία δεν είναι ουτοπία. Όσοι νομίζουν ότι η ευδαιμονία είναι θέμα τύχης πλανώνται.
«Φαίνεται ότι η ευδαιμονία, ακόμη και αν δεν είναι σταλμένη από τον θεό, αλλά προκύπτει μέσω αρετής και κάποιας μάθησης ή άσκησης, είναι από τα πιο θεϊκά πράγματα. Μπορεί να είναι και πολύ κοινό πράγμα. Επειδή είναι δυνατό να υπάρξει σε όλους όσοι δεν είναι ατελείς ως προς την αρετή, μέσω μάθησης και επιμέλειας.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1099b14-19
Ως εκ τούτου, ήδη από το πρώτο βιβλίο προετοιμάζει τους μαθητές του ότι η ευδαιμονία διδάσκεται και καλλιεργείται. Στα Ηθικά Νικομάχεια λοιπόν ο συγγραφέας θα συζητήσει τις αρετές, πρώτα τις ηθικές και στη συνέχεια τις διανοητικές, έως ότου στο τέλος του 7ου βιβλίου η συζήτηση για την ευδαιμονία παίρνει άλλη τροπή. Ο συγγραφέας αποφασίζει να μιλήσει για τη φιλία. Κατά τη συνήθη του μέθοδο αρχικά δείχνει να απορεί. Είναι αρετή ή όχι η φιλία;
«Έπειτα από αυτά ακολουθεί η πραγμάτευση της φιλίας. Επειδή είναι κάποιο είδος αρετής ή είναι συνυφασμένη με την αρετή, είναι επίσης πάρα πολύ αναγκαία στη ζωή. Γιατί κανένας δεν θα επέλεγε να ζει χωρίς φίλους και ας είχε όλα τα υπόλοιπα αγαθά.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1155a3-6
Ο Αριστοτέλης δεν είναι ο πρώτος που διακρίνει τη σπουδαιότητα της φιλίας. Οι περισσότεροι φιλόσοφοι είχαν συνειδητοποιήσει την αξία της αλλά ο Σταγειρίτης γίνεται αυτός που κατανοεί ότι κανένα από τα αγαθά ή και όλα μαζί δεν είναι αρκετά για την ευδαιμονία, αν απουσιάζουν οι φίλοι. Η ζωή χωρίς φίλους δεν είναι ευδαίμων. Συνεπώς, δεν πρέπει να προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι ακολουθούν δύο βιβλία που ερευνούν τη φιλία, τα είδη της, την ορθή συμπεριφορά των φίλων και την αγάπη που πρέπει να διέπει την ολοκληρωμένη φιλία μεταξύ ανθρώπων. Έως τώρα οι φιλόσοφοι αναζητούσαν την ευδαιμονία θέτοντας ως προϋπόθεση την αυτάρκεια του ατόμου. Ο Αριστοτέλης ωστόσο για πρώτη φορά εισάγει στην εξίσωση της αυτάρκειας τη φιλία ως μέγιστο αγαθό. Χρειαζόμαστε τους άλλους, χωρίς εκείνους δεν είμαστε αυτάρκεις.
Και στα Πολιτικά ο συγγραφέας διατείνεται ότι η αυτάρκεια είναι ο σκοπός και το μέγιστο αγαθό (ἡ δ᾽ αὐτάρκεια καὶ τέλος καὶ βέλτιστον) η οποία εξασφαλίζεται μέσα στην κοινωνία των ανθρώπων. Αυτό συμβαίνει διότι ο άνθρωπος είναι «φύσει πολιτικὸν ζῷον» (Πολιτικά, 1253a2-3, 7-8) προορισμένο να ζει σε κοινωνίες περισσότερο από τα άλλα ζώα, καθώς μόνο ο άνθρωπος έχει το χάρισμα του λόγου:
«Η κραυγή είναι γνώρισμα του δυσάρεστου και του ευχάριστου (ἡ μὲν οὖν φωνὴ τοῦ λυπηροῦ καὶ ἡδέος ἐστὶ σημεῖον), γι’ αυτό υπάρχει και στα άλλα ζώα. Ο λόγος όμως φανερώνει το συμφέρον και το βλαβερό, κατά συνέπεια το δίκαιο και το άδικο. Εκείνος που δεν μπορεί να ζήσει στην κοινωνία ή δεν χρειάζεται τίποτε επειδή έχει αυτάρκεια δεν αποτελεί μέρος της πόλης, συνεπώς είναι ή θηρίο ή θεός.»
Αριστοτέλης, Πολιτικά 1253a10-29
Ανάμεσα στους άλλους θα αναζητήσουμε τους φίλους μας. Στη Ρητορική ο φιλόσοφος παρεμπιπτόντως αναφέρεται στη φιλία και διευκρινίζει την έννοια του φίλου. Η φιλία είναι αμοιβαίο συναίσθημα ανάμεσα σε ανθρώπους που επιθυμούν το καλύτερο για τον άλλο. Οι φίλοι μοιράζονται τα ίδια συναισθήματα χαράς και λύπης:
«Έστω ότι αγαπώ κάποιον σημαίνει ότι επιθυμώ γι’ αυτόν αυτά που θεωρούνται καλά για χάρη εκείνου και όχι του εαυτού μου και του τα παρέχω όσο μπορώ. Φίλος είναι αυτός που αγαπά και αυτός που αγαπιέται το ίδιο (φίλος δέ ἐστιν ὁ φιλῶν καὶ ἀντιφιλούμενος). Φίλοι θεωρούνται όσοι έχουν αυτή τη σχέση με τους άλλους. Με βάση αυτά που είπαμε είναι αναγκαίο ο φίλος να είναι αυτός που χαίρεται με τα καλά και λυπάται με τα δυσάρεστα, όχι για άλλο λόγο αλλά για χάρη του φίλου του. Διότι όλοι χαίρονται όταν συμβαίνουν αυτά που θέλουν και λυπούνται με τα αντίθετα, συνεπώς απόδειξη της επιθυμίας είναι οι λύπες και οι ηδονές (ὥστε τῆς βουλήσεως σημεῖον αἱ λῦπαι καὶ αἱ ἡδοναί).»
Αριστοτέλης, Ρητορική 1380b36-1381a8
Στα Ηθικά Νικομάχεια με παρόμοιο τρόπο δείχνει να αναρωτιέται: Μπορούμε να ζήσουμε χωρίς φίλους; Η απάντηση είναι σαφώς αρνητική. Η φιλία όχι μόνο τοποθετείται πάνω από τις υπόλοιπες αρετές αλλά επιπλέον συγκρίνεται με τη δικαιοσύνη (τη μέγιστη πλατωνική αρετή) για να την υπερκεράσει:
«Αν οι άνθρωποι είναι φίλοι, δεν χρειάζονται τη δικαιοσύνη, όταν όμως είναι δίκαιοι έχουν ανάγκη τη φιλία. Και το πιο έξοχο δίκαιο πράγμα φαίνεται να είναι και αυτό που αρμόζει στη φιλία. Γιατί δεν είναι μόνο κάτι αναγκαίο αλλά και καλό. Και αυτούς που αγαπούν τους φίλους τους τους επαινούμε, και το να έχει κάποιος πολλούς φίλους φαίνεται να είναι κάτι καλό. Επιπλέον, αυτοί που θεωρούνται καλοί άνθρωποι είναι και καλοί φίλοι.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1155a26-31
Οι φίλοι είναι απαραίτητοι στη ζωή όλων και ανάλογα με τον σκοπό που επιδιώκουμε δημιουργούμε φιλίες. Ο Αριστοτέλης διακρίνει τρία βασικά είδη φιλίας. Πολλοί αποβλέπουν στην ωφέλεια ή την ευχαρίστηση, ωστόσο αυτά τα είδη φιλίας διαρκούν όσο οι φίλοι μας είναι χρήσιμοι ή ευχάριστοι, υποστηρίζει ο Αριστοτέλης. Το τέλειο είδος φιλίας δημιουργείται μεταξύ ανθρώπων που είναι όμοιοι στην αρετή, καθώς αυτοί επιθυμούν το καλό των φίλων τους επειδή η φύση τους είναι αγαθή. Αυτοί είναι που θα αφιερώσουν χρόνο στη φιλία, απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρησή της. Όπως είναι φυσικό, στην τέλεια φιλία περιλαμβάνεται η ευχαρίστηση και η ωφέλεια.
Κατά τον Αριστοτέλη, ο καλός άνθρωπος δεν είναι μόνο για τον εαυτό του καλός αλλά και για τον φίλο του. Αυτό συνεπάγεται ότι μία τέτοια φιλία όχι μόνο δεν υπολείπεται των άλλων ειδών, αλλά περιλαμβάνει τον σκοπό τους ως συνέπεια της καλοσύνης του ατόμου. Επομένως, ο αληθινός φίλος είναι ταυτόχρονα ωφέλιμος και ευχάριστος, χωρίς τις διακυμάνσεις του τυχαίου. Αποτελεί μία μόνιμη πηγή θέλησης για τη ζωή. Οι φίλοι μάς ωφελούν και ομορφαίνουν τη ζωή μας. Γι’ αυτό ζούμε με τους άλλους. Δεν υπάρχει ευδαιμονία χωρίς τους φίλους μας.
«Επειδή η φιλία είναι επικοινωνία (κοινωνία γὰρ ἡ φιλία), και όπως είναι κάποιος με τον εαυτό του έτσι είναι και με τον φίλο. Και ό,τι σημαίνει για τον καθένα να υπάρχει (τὸ εἶναι) ή αυτό για χάρη του οποίου προτιμά να ζει, μέσα σ’ αυτό θέλει να περνάει τη ζωή του με τον φίλο του. Διότι άλλοι πίνουν μαζί, άλλοι παίζουν ζάρια μαζί, άλλοι μαζί γυμνάζονται και κυνηγούν μαζί και φιλοσοφούν μαζί, και ο καθένας τους μέσα σ’ αυτά περνάει την ημέρα του κάνοντας αυτό που αγαπάει περισσότερο στη ζωή.»
Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια 1171b33-1172a6
Ερωτευτείτε όταν νιώθετε έτοιμοι, όχι όταν νιώθετε μόνοι
Όταν βρεθείτε στο τέλος ενός άσχημου χωρισμού, μπορεί να είναι αρκετά δελεαστικό να αναζητήσετε παρηγοριά σε μια νέα σχέση αμέσως. Μια περίπτωση κλασικής αντίδρασης που συμβαίνει σε πολλούς από εμάς, ενώ τις περισσότερες φορές δεν γνωρίζουμε καν το γεγονός. Ακριβώς όταν πληγώνεσαι και νιώθεις ανάξιος, βρίσκεσαι ξαφνικά να μπαίνεις σε μια άλλη σχέση όπου νιώθεις ότι σε αγαπούν και σε νοιάζονται.
Εάν εξακολουθείτε να σκέφτεστε τον/ην πρώην σας συνέχεια, αυτός/αυτή εξακολουθεί να είναι ένα δυνατό κομμάτι της ζωής σας, τον οποίο δεν μπορείτε να σταματήσετε να σκέφτεστε.
Εάν εξακολουθείτε να πονάτε από την προηγούμενη σχέση σας, σημαίνει ότι η πληγή είναι ακόμα ακατέργαστη. Η καρδιά σου πρέπει να γιατρευτεί, κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί αν μπεις εύκολα σε άλλη σχέση.
Μπορεί να είναι και μία σύντομη σχέση, αλλά πατάτε σε επικίνδυνα εδάφη, αν είναι αγάπη από αντίδραση στον χωρισμό. Τυφλωμένο πάλι από την αγάπη, το άτομο δυσκολεύεται να δει τα σημάδια της κακής αυτής αντίδρασης. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να προσέχετε για σημάδια που μπορεί να σας εμποδίσουν να ξεπεράσετε τη χαμένη αγάπη. Γι' αυτό μπορείτε να ξεκινήσετε κάνοντας μερικές ειλικρινείς ερωτήσεις στον εαυτό σας πριν προχωρήσετε στη σχέση. Μερικές ερωτήσεις που πρέπει να κάνετε στον εαυτό σας είναι:
Μήπως βιάζεσαι;
Θα πρέπει να κλείσετε την προηγούμενη σχέση σας και να φροντίσετε να θεραπεύσετε τα πληγωμένα συναισθήματά σας, εάν υπάρχουν, πριν προχωρήσετε και ερωτευτείτε κάποιον άλλο. Εάν αισθάνεστε βιαστικοί για μία νέα σχέση, τότε μάλλον δεν έχετε αφιερώσει αρκετό χρόνο στον εαυτό σας και κολλήσατε βιαστικά στον πρώτο ώμο που βρήκατε για να κλάψετε. Κάντε ένα βήμα πίσω παίρνοντας μερικές μέρες άδεια από τον έρωτα εντελώς.
Είναι ο/η πρώην σου ακόμα μέρος της ζωής σου;
Εάν εξακολουθείτε να σκέφτεστε τον πρώην σας συνέχεια, αυτός/αυτή εξακολουθεί να είναι ένα δυνατό κομμάτι της ζωής σας, τον οποίο δεν μπορείτε να σταματήσετε να σκέφτεστε. Μπορεί να έχετε αποφασίσει αμοιβαία να μείνετε φίλοι ο ένας με τον άλλον, αλλά αν αυτό σας ενοχλεί τώρα, είναι καλύτερα να συζητήσετε μαζί του/της και να απομακρυνθείτε εντελώς από αυτόν/ήν. Σταματήστε να τηλεφωνείτε ή να του/της στέλνετε μηνύματα για κάθε λόγο και αφαιρέστε τους από όλους τους ιστότοπους δικτύωσης κοινωνικών μέσων μέχρι να τους ξεπεράσετε.
Νιώθεις ακόμα τον πόνο;
Εάν εξακολουθείτε να πονάτε από την προηγούμενη σχέση σας, σημαίνει ότι η πληγή είναι ακόμα ακατέργαστη. Η καρδιά σου πρέπει να γιατρευτεί, κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί αν μπεις εύκολα σε άλλη σχέση.
Θέλετε απλώς να δείξετε ότι όλα είναι καλά με τον εαυτό σας;
Βλέπεις όλους τους φίλους σου χαρούμενους με τους συντρόφους τους και δεν θέλεις να μείνεις πίσω. Οπότε προχωράς και βγαίνεις με κάποιον για να περάσεις καλά και να μην μείνεις μόνος/η.
Έχετε συνεχείς εναλλαγές κακής διάθεσης;
Οι κακές εναλλαγές της διάθεσης είναι σημάδια ενός δυστυχισμένου ατόμου. Αυτά μπορεί να έχουν συνέπειες και η συχνή εναλλαγή από κακή σε καλή διάθεση δεν βοηθά κανέναν. Το να εκνευρίζεστε συνεχώς με τον νέο σας σύντροφο είναι ένα σημαντικό σημάδι ότι είστε σε μια σχέση ανάκαμψης.
Νιώθεις ανασφάλεια;
Αν θέλετε να είστε με τον νέο σας σύντροφο όλη την ώρα και να αναζητάτε συνεχώς την επικύρωση της αγάπης από αυτόν με λόγια, πράξεις και πράγματα, τότε εξακολουθείτε να αισθάνεστε ανασφαλείς.
Εάν εξακολουθείτε να σκέφτεστε τον/ην πρώην σας συνέχεια, αυτός/αυτή εξακολουθεί να είναι ένα δυνατό κομμάτι της ζωής σας, τον οποίο δεν μπορείτε να σταματήσετε να σκέφτεστε.
Εάν εξακολουθείτε να πονάτε από την προηγούμενη σχέση σας, σημαίνει ότι η πληγή είναι ακόμα ακατέργαστη. Η καρδιά σου πρέπει να γιατρευτεί, κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί αν μπεις εύκολα σε άλλη σχέση.
Μπορεί να είναι και μία σύντομη σχέση, αλλά πατάτε σε επικίνδυνα εδάφη, αν είναι αγάπη από αντίδραση στον χωρισμό. Τυφλωμένο πάλι από την αγάπη, το άτομο δυσκολεύεται να δει τα σημάδια της κακής αυτής αντίδρασης. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να προσέχετε για σημάδια που μπορεί να σας εμποδίσουν να ξεπεράσετε τη χαμένη αγάπη. Γι' αυτό μπορείτε να ξεκινήσετε κάνοντας μερικές ειλικρινείς ερωτήσεις στον εαυτό σας πριν προχωρήσετε στη σχέση. Μερικές ερωτήσεις που πρέπει να κάνετε στον εαυτό σας είναι:
Μήπως βιάζεσαι;
Θα πρέπει να κλείσετε την προηγούμενη σχέση σας και να φροντίσετε να θεραπεύσετε τα πληγωμένα συναισθήματά σας, εάν υπάρχουν, πριν προχωρήσετε και ερωτευτείτε κάποιον άλλο. Εάν αισθάνεστε βιαστικοί για μία νέα σχέση, τότε μάλλον δεν έχετε αφιερώσει αρκετό χρόνο στον εαυτό σας και κολλήσατε βιαστικά στον πρώτο ώμο που βρήκατε για να κλάψετε. Κάντε ένα βήμα πίσω παίρνοντας μερικές μέρες άδεια από τον έρωτα εντελώς.
Είναι ο/η πρώην σου ακόμα μέρος της ζωής σου;
Εάν εξακολουθείτε να σκέφτεστε τον πρώην σας συνέχεια, αυτός/αυτή εξακολουθεί να είναι ένα δυνατό κομμάτι της ζωής σας, τον οποίο δεν μπορείτε να σταματήσετε να σκέφτεστε. Μπορεί να έχετε αποφασίσει αμοιβαία να μείνετε φίλοι ο ένας με τον άλλον, αλλά αν αυτό σας ενοχλεί τώρα, είναι καλύτερα να συζητήσετε μαζί του/της και να απομακρυνθείτε εντελώς από αυτόν/ήν. Σταματήστε να τηλεφωνείτε ή να του/της στέλνετε μηνύματα για κάθε λόγο και αφαιρέστε τους από όλους τους ιστότοπους δικτύωσης κοινωνικών μέσων μέχρι να τους ξεπεράσετε.
Νιώθεις ακόμα τον πόνο;
Εάν εξακολουθείτε να πονάτε από την προηγούμενη σχέση σας, σημαίνει ότι η πληγή είναι ακόμα ακατέργαστη. Η καρδιά σου πρέπει να γιατρευτεί, κάτι που δεν πρόκειται να συμβεί αν μπεις εύκολα σε άλλη σχέση.
Θέλετε απλώς να δείξετε ότι όλα είναι καλά με τον εαυτό σας;
Βλέπεις όλους τους φίλους σου χαρούμενους με τους συντρόφους τους και δεν θέλεις να μείνεις πίσω. Οπότε προχωράς και βγαίνεις με κάποιον για να περάσεις καλά και να μην μείνεις μόνος/η.
Έχετε συνεχείς εναλλαγές κακής διάθεσης;
Οι κακές εναλλαγές της διάθεσης είναι σημάδια ενός δυστυχισμένου ατόμου. Αυτά μπορεί να έχουν συνέπειες και η συχνή εναλλαγή από κακή σε καλή διάθεση δεν βοηθά κανέναν. Το να εκνευρίζεστε συνεχώς με τον νέο σας σύντροφο είναι ένα σημαντικό σημάδι ότι είστε σε μια σχέση ανάκαμψης.
Νιώθεις ανασφάλεια;
Αν θέλετε να είστε με τον νέο σας σύντροφο όλη την ώρα και να αναζητάτε συνεχώς την επικύρωση της αγάπης από αυτόν με λόγια, πράξεις και πράγματα, τότε εξακολουθείτε να αισθάνεστε ανασφαλείς.
Αυτός είναι ο τρόπος σας να θέλετε να είστε σίγουροι από κάποιον ότι είστε η σωστή επιλογή για τον/ην σύντροφό σας και ότι τα πράγματα δεν πρόκειται να πάνε στραβά.
Ξέρεις πραγματικά τη νέα σου αγάπη;
Άλλο είναι να μπεις σε μια σχέση και άλλο να γνωρίζεις τον σύντροφό σου, τις συμπάθειες και τις αντιπάθειές του. Εάν έχετε ερωτευτεί με ριμπάουντ, είναι πιθανό να μην γνωρίζετε τόσο καλά τον σύντροφό σας και να τον θεωρείτε δεδομένο.
Χρησιμοποιείτε το σεξ για να απαλύνετε τον πόνο;
Αισθάνεστε καλύτερα μετά το σεξ; Εάν ναι, τότε να θυμάστε ότι μπορεί να είναι απλώς μια προσωρινή ανακούφιση και η αίσθηση ευεξίας μπορεί να μην διαρκέσει πολύ. Μην χρησιμοποιείτε τη δικαιολογία για ένα υπέροχο σεξ με τον τωρινό σας σύντροφο ως λόγο για να έχετε βρει την πραγματική αγάπη. Ελέγξτε τα συναισθήματά σας όταν δεν είστε στο κρεβάτι για να πάρετε την πραγματική απάντηση.
Βήματα για να αποφύγετε την απότομη σχέση αντίδρασης για να ξεχάσετε
– Ένας χωρισμός μπορεί να σας κάνει να αισθάνεστε ελκυστικοί, οπότε προχωρήστε και περιποιηθείτε τον εαυτό σας.
– Αφεθείτε σε πράγματα που μπορεί να σας κρατήσουν χαρούμενους όπως ένα ταξίδι ή κάποια άλλη απασχόληση.
– Προσέξτε τους singles και μην διστάσετε να βγείτε ξανά.
– Όταν βγαίνετε έξω, φλερτάρετε αν σας κάνει χαρούμενους.
– Αν ψάχνετε για ένα σύντομο, διασκεδαστικό ρομαντικό διάλειμμα, τότε να είστε ειλικρινείς.
– Μην αφήνετε επιφανειακά συναισθήματα να σας κάνουν να νιώσετε ότι πρόκειται για μια σοβαρή σχέση.
– Τέλος, θυμηθείτε, η σχέση για αντίδραση δεν είναι λύση ή θεραπεία.
– Ζητήστε την βοήθεια φίλων για να αντιμετωπίσετε τυχόν συναισθήματα πληγής, θυμού ή αγανάκτησης που έχουν απομείνει από προηγούμενες σχέσεις.
– Να είστε συναισθηματικά υπεύθυνοι για τα συναισθήματά σας καθώς και για οποιονδήποτε με τον οποίο συναναστρέφεστε.
Ξέρεις πραγματικά τη νέα σου αγάπη;
Άλλο είναι να μπεις σε μια σχέση και άλλο να γνωρίζεις τον σύντροφό σου, τις συμπάθειες και τις αντιπάθειές του. Εάν έχετε ερωτευτεί με ριμπάουντ, είναι πιθανό να μην γνωρίζετε τόσο καλά τον σύντροφό σας και να τον θεωρείτε δεδομένο.
Χρησιμοποιείτε το σεξ για να απαλύνετε τον πόνο;
Αισθάνεστε καλύτερα μετά το σεξ; Εάν ναι, τότε να θυμάστε ότι μπορεί να είναι απλώς μια προσωρινή ανακούφιση και η αίσθηση ευεξίας μπορεί να μην διαρκέσει πολύ. Μην χρησιμοποιείτε τη δικαιολογία για ένα υπέροχο σεξ με τον τωρινό σας σύντροφο ως λόγο για να έχετε βρει την πραγματική αγάπη. Ελέγξτε τα συναισθήματά σας όταν δεν είστε στο κρεβάτι για να πάρετε την πραγματική απάντηση.
Βήματα για να αποφύγετε την απότομη σχέση αντίδρασης για να ξεχάσετε
– Ένας χωρισμός μπορεί να σας κάνει να αισθάνεστε ελκυστικοί, οπότε προχωρήστε και περιποιηθείτε τον εαυτό σας.
– Αφεθείτε σε πράγματα που μπορεί να σας κρατήσουν χαρούμενους όπως ένα ταξίδι ή κάποια άλλη απασχόληση.
– Προσέξτε τους singles και μην διστάσετε να βγείτε ξανά.
– Όταν βγαίνετε έξω, φλερτάρετε αν σας κάνει χαρούμενους.
– Αν ψάχνετε για ένα σύντομο, διασκεδαστικό ρομαντικό διάλειμμα, τότε να είστε ειλικρινείς.
– Μην αφήνετε επιφανειακά συναισθήματα να σας κάνουν να νιώσετε ότι πρόκειται για μια σοβαρή σχέση.
– Τέλος, θυμηθείτε, η σχέση για αντίδραση δεν είναι λύση ή θεραπεία.
– Ζητήστε την βοήθεια φίλων για να αντιμετωπίσετε τυχόν συναισθήματα πληγής, θυμού ή αγανάκτησης που έχουν απομείνει από προηγούμενες σχέσεις.
– Να είστε συναισθηματικά υπεύθυνοι για τα συναισθήματά σας καθώς και για οποιονδήποτε με τον οποίο συναναστρέφεστε.
Δίδυμες φλόγες: Οπτική επαφή και ψυχική σύνδεση
Οι δίδυμες φλόγες είναι εκείνες που πιστεύεται ότι έχουν προοριστεί η μία για την άλλη, στο ξεκίνημα των ζωών τους. Είναι έτοιμες να πάρουν ξεχωριστούς δρόμους, να ωριμάσουν και να μεγαλώσουν σε διαφορετικά περιβάλλοντα και μετά από αυτό η μοίρα τις φέρνει μαζί πάλι σε κάποιο χρονικό διάστημα που είναι έτοιμες να χειριστούν την αγάπη στο μεγαλύτερό της επίπεδο. Η οπτική επαφή των δίδυμων φλογών είναι ένα σίγουρο σημάδι ότι οι δίδυμες ψυχές ήταν πράγματι προορισμένες η μία για την άλλη.
Η οπτική επαφή
Τα μάτια είναι γνωστό ότι είναι το πιο δυνατό μέρος του σώματος που εκφράζει τα συναισθήματα κάποιου. Είναι αρκετά φυσιολογικό για τους ερωτευμένους να κοιτάνε ο ένας στα μάτια του άλλου με μια αίσθηση εκτίμησης και αγάπης, ωστόσο, το είδος της οπτικής επαφής που βιώνεται από τις δίδυμες φλόγες είναι πιο ιδιαίτερο και πιο βαθύ.
Το ξεκίνημα της αγάπης
Ένα απλό βλέμμα προς κάποιον ξένο που ήταν προορισμένος για εσάς, σίγουρα θα ερεθίσει και θα ξυπνήσει κάποια βαθιά αισθήματα μέσα σας. Λέγεται ότι την στιγμή που θα συναντήσετε τη δίδυμη φλόγα σας, κάθε σημείο του σώματός σας θα την αναγνωρίσει ως την μία και μοναδική και το ίδιο θα κάνει και η διαίσθησή σας.
Η αγάπη με την πρώτη ματιά είναι βασικά πραγματική στην περίπτωση των δίδυμων φλογών, καθώς ήσασταν Ένα κάποτε, και χωριστήκατε ώστε να αναπτυχθείτε και να μεγαλώσετε ξεχωριστά, για να φτάσετε στο σημείο να συμπληρώσετε ο ένας τον άλλον. Αυτή η σχέση μπορεί να χαρακτηριστεί ως μαγνήτης. Είστε σαν δυο μαγνήτες που μπορούν απλά να κοιτάζουν ο ένας τον άλλον και να ελκύει ο ένας τον άλλον άμεσα.
Εκφράζετε την αγάπη
Τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής και μπορούν επομένως να δείξουν τι αισθάνεται κάποιος βαθιά μέσα του. Το μάτι είναι το σημαντικότερο εργαλείο που οι δίδυμες φλόγες χρησιμοποιούν για να συνδεθούν σε βαθύτερο και μεγαλύτερο επίπεδο. Μέσω των ματιών οι δυο σας θα μπορέσετε να δείξετε ο ένας στον άλλον τι πραγματικά υπάρχει στην ψυχή σας. Την ευτυχία, τον πόνο, την αγάπη, την στοργή, την εκτίμηση κλπ
Ένα απλό βλέμμα στα μάτια της δίδυμης φλόγας σας θα σας φέρει σίγουρα στο ίδιο επίπεδο συναισθημάτων της. Είναι η σιωπηρή συζήτηση που έχετε οι δυο σας.
Θαυμασμός
Ήσασταν ποτέ κολλημένοι με κάποιον που αγαπούσατε χωρίς να ξέρετε το πώς; Ίσως να συναντήσατε τη δίδυμη φλόγα σας. Τα μάτια μοιράζονται μια ανεξήγητη σύνδεση μεταξύ των δίδυμων φλογών, κάτι που ισχύει και με διάφορους άλλους ανθρώπους που συνάντησαν τη δίδυμη φλόγα τους.
Λένε ότι συχνά διαπιστώνουν ότι κοιτάνε ο ένας τον άλλον με μια αίσθηση θαυμασμού, εκτίμησης, αγάπης, φροντίδας και στοργής.
Συγχώρεση και κατανόηση
Οι καβγάδες και οι διαφωνίες, όπως σε άλλες σχέσεις, είναι αρκετά συνηθισμένες ανάμεσα στις δίδυμες φλόγες. Θα διαπιστώσετε ότι είστε ενοχλημένοι ή θυμωμένοι με τις πράξεις ή τα λόγια της δίδυμης φλόγας σας, σε πολλές περιπτώσεις. Ωστόσο, όταν απλά κοιτάτε στα μάτια ο ένας τον άλλον, η πίκρα και ο θυμός μέσα σας, θα μετριαστούν.
Όσο μικρά και αν είναι τα μάτια, γίνονται πάντα πανίσχυρα όσον αφορά τις δίδυμες φλόγες. Τα μάτια θα σας θυμίσουν κάθε γλυκό χαρακτηριστικό του άλλου, κάθε λεπτομέρεια για αυτόν, που σας τρελαίνει, τις καλύτερες στιγμές που έχετε μοιραστεί μαζί κλπ. Όλες αυτές οι μνήμες θα αναθερμάνουν το αίσθημα της αγάπης και θα τα ξαναβρείτε.
Τώρα συνειδητοποιήστε πόσο σημαντική είναι η οπτική επαφή μεταξύ των δίδυμων φλογών. Τα μάτια είναι πραγματικά το παράθυρο της ψυχής. Το αίσθημα της αγάπης και της οικειότητας βρίσκεται στο κοίταγμα των ματιών της δίδυμης φλόγας σας.
Η οπτική επαφή
Τα μάτια είναι γνωστό ότι είναι το πιο δυνατό μέρος του σώματος που εκφράζει τα συναισθήματα κάποιου. Είναι αρκετά φυσιολογικό για τους ερωτευμένους να κοιτάνε ο ένας στα μάτια του άλλου με μια αίσθηση εκτίμησης και αγάπης, ωστόσο, το είδος της οπτικής επαφής που βιώνεται από τις δίδυμες φλόγες είναι πιο ιδιαίτερο και πιο βαθύ.
Το ξεκίνημα της αγάπης
Ένα απλό βλέμμα προς κάποιον ξένο που ήταν προορισμένος για εσάς, σίγουρα θα ερεθίσει και θα ξυπνήσει κάποια βαθιά αισθήματα μέσα σας. Λέγεται ότι την στιγμή που θα συναντήσετε τη δίδυμη φλόγα σας, κάθε σημείο του σώματός σας θα την αναγνωρίσει ως την μία και μοναδική και το ίδιο θα κάνει και η διαίσθησή σας.
Η αγάπη με την πρώτη ματιά είναι βασικά πραγματική στην περίπτωση των δίδυμων φλογών, καθώς ήσασταν Ένα κάποτε, και χωριστήκατε ώστε να αναπτυχθείτε και να μεγαλώσετε ξεχωριστά, για να φτάσετε στο σημείο να συμπληρώσετε ο ένας τον άλλον. Αυτή η σχέση μπορεί να χαρακτηριστεί ως μαγνήτης. Είστε σαν δυο μαγνήτες που μπορούν απλά να κοιτάζουν ο ένας τον άλλον και να ελκύει ο ένας τον άλλον άμεσα.
Εκφράζετε την αγάπη
Τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής και μπορούν επομένως να δείξουν τι αισθάνεται κάποιος βαθιά μέσα του. Το μάτι είναι το σημαντικότερο εργαλείο που οι δίδυμες φλόγες χρησιμοποιούν για να συνδεθούν σε βαθύτερο και μεγαλύτερο επίπεδο. Μέσω των ματιών οι δυο σας θα μπορέσετε να δείξετε ο ένας στον άλλον τι πραγματικά υπάρχει στην ψυχή σας. Την ευτυχία, τον πόνο, την αγάπη, την στοργή, την εκτίμηση κλπ
Ένα απλό βλέμμα στα μάτια της δίδυμης φλόγας σας θα σας φέρει σίγουρα στο ίδιο επίπεδο συναισθημάτων της. Είναι η σιωπηρή συζήτηση που έχετε οι δυο σας.
Θαυμασμός
Ήσασταν ποτέ κολλημένοι με κάποιον που αγαπούσατε χωρίς να ξέρετε το πώς; Ίσως να συναντήσατε τη δίδυμη φλόγα σας. Τα μάτια μοιράζονται μια ανεξήγητη σύνδεση μεταξύ των δίδυμων φλογών, κάτι που ισχύει και με διάφορους άλλους ανθρώπους που συνάντησαν τη δίδυμη φλόγα τους.
Λένε ότι συχνά διαπιστώνουν ότι κοιτάνε ο ένας τον άλλον με μια αίσθηση θαυμασμού, εκτίμησης, αγάπης, φροντίδας και στοργής.
Συγχώρεση και κατανόηση
Οι καβγάδες και οι διαφωνίες, όπως σε άλλες σχέσεις, είναι αρκετά συνηθισμένες ανάμεσα στις δίδυμες φλόγες. Θα διαπιστώσετε ότι είστε ενοχλημένοι ή θυμωμένοι με τις πράξεις ή τα λόγια της δίδυμης φλόγας σας, σε πολλές περιπτώσεις. Ωστόσο, όταν απλά κοιτάτε στα μάτια ο ένας τον άλλον, η πίκρα και ο θυμός μέσα σας, θα μετριαστούν.
Όσο μικρά και αν είναι τα μάτια, γίνονται πάντα πανίσχυρα όσον αφορά τις δίδυμες φλόγες. Τα μάτια θα σας θυμίσουν κάθε γλυκό χαρακτηριστικό του άλλου, κάθε λεπτομέρεια για αυτόν, που σας τρελαίνει, τις καλύτερες στιγμές που έχετε μοιραστεί μαζί κλπ. Όλες αυτές οι μνήμες θα αναθερμάνουν το αίσθημα της αγάπης και θα τα ξαναβρείτε.
Τώρα συνειδητοποιήστε πόσο σημαντική είναι η οπτική επαφή μεταξύ των δίδυμων φλογών. Τα μάτια είναι πραγματικά το παράθυρο της ψυχής. Το αίσθημα της αγάπης και της οικειότητας βρίσκεται στο κοίταγμα των ματιών της δίδυμης φλόγας σας.
ΠΛΑΤΩΝ: Δικαιοσύνη και αδικία
Tο παρακάτω κείμενο είναι από το πρώτο βιβλίο της Πολιτείας, ένα από τα πιο σημαντικά έργα του Πλάτωνα, που χωρίζεται σε 10 βιβλία.
Tο πρώτο βιβλίο, σε αντίθεση με τα άλλα, μοιάζει πολύ με τους πρώιμους πλατωνικούς διαλόγους (Απολογία, Kρίτων) και είναι διάλογος του Σωκράτη κυρίως με τον σοφιστή Θρασύμαχο. Eδώ ο Σωκράτης επισκέπτεται τον Πειραιά, για να παρακολουθήσει τη θρησκευτική τελετή μιας ξένης θεάς, και πείθεται να επισκεφθεί το σπίτι του Κέφαλου, ενός ηλικιωμένου πλούσιου μετοίκου από τις Συρακούσες. Συνομιλεί με αυτόν, τον γιο του Πολέμαρχο και τον σοφιστή Θρασύμαχο και ο καθένας παρουσιάζει τις δικές του απόψεις για τη δικαιοσύνη. Οι συνομιλητές οδηγούνται σε σύγχυση από τις συνεχείς ερωτήσεις του Σωκράτη.
Ο Σωκράτης συνομιλεί με τον Θρασύμαχο γύρω από την έννοια της δικαιοσύνης. O Θρασύμαχος εξυμνεί την αδικία. Yποστηρίζει ότι «δικαιοσύνη είναι το δίκαιο του ισχυρότερου» και ότι όλοι μας θα αδικούσαμε αν είχαμε την ευκαιρία.
[Σωκράτης:] Σε ρωτώ λοιπόν ό,τι σε ρώτησα και πρωτύτερα, για να συνεχίσουμε τη διερεύνησή μας γύρω στη δικαιοσύνη. Τι είναι και πώς σχετίζεται με την αδικία. Γιατί ακούστηκε εδώ ότι η αδικία είναι κάτι πιο δυνατό και πιο αποτελεσματικό από τη δικαιοσύνη. Τώρα όμως, είπα, αν συμβαίνει η δικαιοσύνη να είναι σοφία και αρετή, εύκολα, φαντάζομαι, θα γίνει φανερό ότι είναι και κάτι πιο δυνατό από την αδικία, αφού η αδικία είναι άγνοια δε θέλω όμως, Θρασύμαχε, να δούμε το πράγμα με αυτόν τον απλό και επίπεδο τρόπο αλλά να το εξετάσουμε κάπως έτσι: Θα δεχόσουν ως δεδομένο ότι μια πολιτεία μπορεί να είναι άδικη και να επιχειρεί, παραβαίνοντας το δίκαιο, να υποδουλώσει άλλες πολιτείες και να το κατορθώνει και πολλές να τις κρατάει υπόδουλες; Αν δουλειά της αδικίας είναι να σπέρνει παντού το μίσος, όπου κι αν εμφανίζεται, σε ελεύθερους ή σε δούλους, άραγε δε θα τους κάνει να μισούν ο ένας τον άλλο και να ‘χουν διχόνοια και να μην μπορούν να πράξουν κάτι από κοινού; Κι όταν εισχωρήσει σε δύο άτομα; Δε θα ‘ρθει διχόνοια ανάμεσά τους; Δε θα ‘χουν διαφορές, δε θα μισηθούν, δε θα γίνουν εχθροί και μεταξύ τους και με τους δίκαιους ανθρώπους; Κι αν η αδικία, θαυμάσιέ μου άνθρωπε, εισχωρήσει σε ένα άτομο, άραγε θα χάσει τη δύναμή της ή θα την διατηρήσει αμείωτη;
(Πλάτων, Πολιτεία, A, 351a- d-352a)
Tο πρώτο βιβλίο, σε αντίθεση με τα άλλα, μοιάζει πολύ με τους πρώιμους πλατωνικούς διαλόγους (Απολογία, Kρίτων) και είναι διάλογος του Σωκράτη κυρίως με τον σοφιστή Θρασύμαχο. Eδώ ο Σωκράτης επισκέπτεται τον Πειραιά, για να παρακολουθήσει τη θρησκευτική τελετή μιας ξένης θεάς, και πείθεται να επισκεφθεί το σπίτι του Κέφαλου, ενός ηλικιωμένου πλούσιου μετοίκου από τις Συρακούσες. Συνομιλεί με αυτόν, τον γιο του Πολέμαρχο και τον σοφιστή Θρασύμαχο και ο καθένας παρουσιάζει τις δικές του απόψεις για τη δικαιοσύνη. Οι συνομιλητές οδηγούνται σε σύγχυση από τις συνεχείς ερωτήσεις του Σωκράτη.
Ο Σωκράτης συνομιλεί με τον Θρασύμαχο γύρω από την έννοια της δικαιοσύνης. O Θρασύμαχος εξυμνεί την αδικία. Yποστηρίζει ότι «δικαιοσύνη είναι το δίκαιο του ισχυρότερου» και ότι όλοι μας θα αδικούσαμε αν είχαμε την ευκαιρία.
[Σωκράτης:] Σε ρωτώ λοιπόν ό,τι σε ρώτησα και πρωτύτερα, για να συνεχίσουμε τη διερεύνησή μας γύρω στη δικαιοσύνη. Τι είναι και πώς σχετίζεται με την αδικία. Γιατί ακούστηκε εδώ ότι η αδικία είναι κάτι πιο δυνατό και πιο αποτελεσματικό από τη δικαιοσύνη. Τώρα όμως, είπα, αν συμβαίνει η δικαιοσύνη να είναι σοφία και αρετή, εύκολα, φαντάζομαι, θα γίνει φανερό ότι είναι και κάτι πιο δυνατό από την αδικία, αφού η αδικία είναι άγνοια δε θέλω όμως, Θρασύμαχε, να δούμε το πράγμα με αυτόν τον απλό και επίπεδο τρόπο αλλά να το εξετάσουμε κάπως έτσι: Θα δεχόσουν ως δεδομένο ότι μια πολιτεία μπορεί να είναι άδικη και να επιχειρεί, παραβαίνοντας το δίκαιο, να υποδουλώσει άλλες πολιτείες και να το κατορθώνει και πολλές να τις κρατάει υπόδουλες; Αν δουλειά της αδικίας είναι να σπέρνει παντού το μίσος, όπου κι αν εμφανίζεται, σε ελεύθερους ή σε δούλους, άραγε δε θα τους κάνει να μισούν ο ένας τον άλλο και να ‘χουν διχόνοια και να μην μπορούν να πράξουν κάτι από κοινού; Κι όταν εισχωρήσει σε δύο άτομα; Δε θα ‘ρθει διχόνοια ανάμεσά τους; Δε θα ‘χουν διαφορές, δε θα μισηθούν, δε θα γίνουν εχθροί και μεταξύ τους και με τους δίκαιους ανθρώπους; Κι αν η αδικία, θαυμάσιέ μου άνθρωπε, εισχωρήσει σε ένα άτομο, άραγε θα χάσει τη δύναμή της ή θα την διατηρήσει αμείωτη;
(Πλάτων, Πολιτεία, A, 351a- d-352a)
Επτά φορές κι αν πέσεις, οκτώ να σηκωθείς
Η ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο η ικανότητα να είμαστε επίμονοι και να συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε κάθε στιγμή. Όπως θα δούμε είναι επίσης και μια στάση ζωής που μπορούμε να καλλιεργήσουμε ώστε να παραμένουμε επικεντρωμένοι στο σημαντικότερο του βίου και όχι στο επείγον και να μην παρασυρόμαστε από αρνητικά συναισθήματα.
Αργά ή γρήγορα όλοι αναγκαζόμαστε να αντιμετωπίσουμε δύσκολες στιγμές, όμως ο τρόπος με τον οποίο παλεύουμε τις στιγμές αυτές μπορεί να συνεπάγεται μια μεγάλη διαφορά στην ποιότητα της ζωής μας.
Το να εκπαιδεύσουμε το μυαλό και να προστατέψουμε το σώμα και την ψυχική μας κατάσταση είναι θεμελιώδη για την αντιμετώπιση των αντιξοοτήτων της ζωής.
“Επτά φορές κι αν πέσεις, οκτώ να σηκωθείς”
ΙΑΠΩΝΙΚΟ ΡΗΤΟ
Η ανθεκτικότητα είναι η ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε αντιξοότητες.
Όσο πιο ανθεκτικοί είμαστε, τόσο ευκολότερα θα σηκωνόμαστε και θα ξαναβρίσκουμε το νόημα της ζωής μας.
Ο ανθεκτικός ξέρει να παραμένει επικεντρωμένος στους στόχους του, στο σημαντικό, χωρίς να αφήνεται στην αποθάρρυνση. Η δύναμή του προέρχεται από την ευλυγισία, από το ότι ξέρει να προσαρμόζεται στις αλλαγές και στα χτυπήματα της μοίρας.
Επικεντρώνεται στους παράγοντες των οποίων έχει τον έλεγχο, χωρίς να ανησυχεί για πράγματα που δεν μπορεί να ελέγξει.
Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα, ο Βούδας, γεννήθηκε ως πρίγκιπας του Καπιλαβάστου, μέσα στην πολυτέλεια και ζώντας σε παλάτι. Στα δεκάξι του παντρεύτηκε και απέκτησε ένα γιο.
Ωστόσο, τα πλούτη και η οικογένεια δεν τον ικανοποιούσαν και ο Σιντάρτα, στα είκοσι εννιά του, αποφάσισε να δοκιμάσει έναν διαφορετικό τρόπο ζωής κι έφυγε από το παλάτι για να ζήσει τη ζωή του ασκητή. Αλλά ούτε ο ασκητισμός τον ικανοποίησε.
Δεν βρήκε σ’ αυτόν την ευτυχία και την ευδαιμονία που αναζητούσε. Ούτε τα πλούτη ούτε ο ακραίος ασκητισμός τον βοήθησαν.
Αντιλήφθηκε ότι ο σοφός άνθρωπος δεν πρέπει να περιφρονεί τις ηδονές.
Μπορεί να ζει με αυτές, αλλά πρέπει να έχει συνείδηση κάθε στιγμή πόσο εύκολο είναι να γίνει σκλάβος τους.
Ο Ζήνων ο Κιτιεύς άρχισε την εκπαίδευσή του στη σχολή των κυνικών.
Οι κυνικοί ακολουθούσαν έναν ασκητικό τρόπο ζωής, αφήνοντας στην άκρη κάθε είδους επίγεια ηδονή. Ζούσαν στους δρόμους και το μοναδικό πράγμα που είχαν ήταν τα ρούχα που φορούσαν.
Βλέποντας ότι ο κυνισμός δεν του έφερνε ψυχική ευδαιμονία, ο Ζήνων τον εγκατέλειψε και ίδρυσε τη σχολή των στωικών.
Η φιλοσοφία του ξεκίνησε με την παραδοχή ότι δεν υπάρχει τίποτα κακό στην απόλαυση των ηδονών της ζωής, πάντα κι εφόσον δε μας κατακυριεύουν όταν τις απολαμβάνουμε.
Πρέπει, λοιπόν, να είμαστε έτοιμοι ότι κάθε ηδονή θα εξαφανιστεί.
Σκοπός δεν είναι να αποκλείσουμε κάθε συναίσθημα και ηδονή από τη ζωή μας (κυνισμός), μα ν’ αποκλείσουμε μόνο τα αρνητικά συναισθήματα.
Από την ίδρυσή τους, ένας από τους στόχους τόσο του βουδισμού όσο και του στωικισμού είναι ο έλεγχος των ηδονών, των επιθυμιών και των συναισθημάτων.
Παρόλο που οι δύο φιλοσοφίες είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, έχουν ως κοινό στόχο να περιορίσουν το εγώ μας και να ελέγξουν τα αρνητικά συναισθήματα.
Τόσο ο στωικισμός όσο και ο βουδισμός κατά βάθος είναι μεθοδολογίες για την “μελέτη της ευδαιμονίας”.
Κατά τον στωικισμό, οι επιθυμίες και οι ηδονές δεν είναι το πρόβλημα. Μπορούμε να τις απολαμβάνουμε πάντα κι εφόσον δεν μας κατακυριεύουν.
Για τους στωικούς, όσοι καταφέρνουν να ελέγχουν τα συναισθήματά τους είναι άτομα ενάρετα.
Αργά ή γρήγορα όλοι αναγκαζόμαστε να αντιμετωπίσουμε δύσκολες στιγμές, όμως ο τρόπος με τον οποίο παλεύουμε τις στιγμές αυτές μπορεί να συνεπάγεται μια μεγάλη διαφορά στην ποιότητα της ζωής μας.
Το να εκπαιδεύσουμε το μυαλό και να προστατέψουμε το σώμα και την ψυχική μας κατάσταση είναι θεμελιώδη για την αντιμετώπιση των αντιξοοτήτων της ζωής.
“Επτά φορές κι αν πέσεις, οκτώ να σηκωθείς”
ΙΑΠΩΝΙΚΟ ΡΗΤΟ
Η ανθεκτικότητα είναι η ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε αντιξοότητες.
Όσο πιο ανθεκτικοί είμαστε, τόσο ευκολότερα θα σηκωνόμαστε και θα ξαναβρίσκουμε το νόημα της ζωής μας.
Ο ανθεκτικός ξέρει να παραμένει επικεντρωμένος στους στόχους του, στο σημαντικό, χωρίς να αφήνεται στην αποθάρρυνση. Η δύναμή του προέρχεται από την ευλυγισία, από το ότι ξέρει να προσαρμόζεται στις αλλαγές και στα χτυπήματα της μοίρας.
Επικεντρώνεται στους παράγοντες των οποίων έχει τον έλεγχο, χωρίς να ανησυχεί για πράγματα που δεν μπορεί να ελέγξει.
Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα, ο Βούδας, γεννήθηκε ως πρίγκιπας του Καπιλαβάστου, μέσα στην πολυτέλεια και ζώντας σε παλάτι. Στα δεκάξι του παντρεύτηκε και απέκτησε ένα γιο.
Ωστόσο, τα πλούτη και η οικογένεια δεν τον ικανοποιούσαν και ο Σιντάρτα, στα είκοσι εννιά του, αποφάσισε να δοκιμάσει έναν διαφορετικό τρόπο ζωής κι έφυγε από το παλάτι για να ζήσει τη ζωή του ασκητή. Αλλά ούτε ο ασκητισμός τον ικανοποίησε.
Δεν βρήκε σ’ αυτόν την ευτυχία και την ευδαιμονία που αναζητούσε. Ούτε τα πλούτη ούτε ο ακραίος ασκητισμός τον βοήθησαν.
Αντιλήφθηκε ότι ο σοφός άνθρωπος δεν πρέπει να περιφρονεί τις ηδονές.
Μπορεί να ζει με αυτές, αλλά πρέπει να έχει συνείδηση κάθε στιγμή πόσο εύκολο είναι να γίνει σκλάβος τους.
Ο Ζήνων ο Κιτιεύς άρχισε την εκπαίδευσή του στη σχολή των κυνικών.
Οι κυνικοί ακολουθούσαν έναν ασκητικό τρόπο ζωής, αφήνοντας στην άκρη κάθε είδους επίγεια ηδονή. Ζούσαν στους δρόμους και το μοναδικό πράγμα που είχαν ήταν τα ρούχα που φορούσαν.
Βλέποντας ότι ο κυνισμός δεν του έφερνε ψυχική ευδαιμονία, ο Ζήνων τον εγκατέλειψε και ίδρυσε τη σχολή των στωικών.
Η φιλοσοφία του ξεκίνησε με την παραδοχή ότι δεν υπάρχει τίποτα κακό στην απόλαυση των ηδονών της ζωής, πάντα κι εφόσον δε μας κατακυριεύουν όταν τις απολαμβάνουμε.
Πρέπει, λοιπόν, να είμαστε έτοιμοι ότι κάθε ηδονή θα εξαφανιστεί.
Σκοπός δεν είναι να αποκλείσουμε κάθε συναίσθημα και ηδονή από τη ζωή μας (κυνισμός), μα ν’ αποκλείσουμε μόνο τα αρνητικά συναισθήματα.
Από την ίδρυσή τους, ένας από τους στόχους τόσο του βουδισμού όσο και του στωικισμού είναι ο έλεγχος των ηδονών, των επιθυμιών και των συναισθημάτων.
Παρόλο που οι δύο φιλοσοφίες είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, έχουν ως κοινό στόχο να περιορίσουν το εγώ μας και να ελέγξουν τα αρνητικά συναισθήματα.
Τόσο ο στωικισμός όσο και ο βουδισμός κατά βάθος είναι μεθοδολογίες για την “μελέτη της ευδαιμονίας”.
Κατά τον στωικισμό, οι επιθυμίες και οι ηδονές δεν είναι το πρόβλημα. Μπορούμε να τις απολαμβάνουμε πάντα κι εφόσον δεν μας κατακυριεύουν.
Για τους στωικούς, όσοι καταφέρνουν να ελέγχουν τα συναισθήματά τους είναι άτομα ενάρετα.
Εμπιστεύομαι κάποιον σημαίνει πιστεύω στην αξία του ως ανθρώπου
Θέτοντάς το απλά, πίστη είναι να πιστεύεις τον άλλον, υπό προϋποθέσεις. Όπως, για παράδειγμα, όταν κάποιος δανείζεται χρήματα από την τράπεζα. Είναι αυτονόητο ότι η τράπεζα δε θα σου δανείσει χρήματα χωρίς όρους. Θα σου ζητήσουν κάποιο εχέγγυο, όπως ακίνητη περιουσία ή έναν εγγυητή, και θα σου δώσουν δάνειο που ισοδυναμεί με την αξία του. Και θα σου κοτσάρουν και τον τόκο που αναλογεί. Αυτή είναι μια στάση που δηλώνει ότι «θα σου δανείσουμε τα χρήματα επειδή πιστεύουμε στην αξία της εγγύησης που μας έδωσες», και όχι «θα σου δανείσουμε τα χρήματα επειδή πιστεύουμε σε εσένα». Με άλλα λόγια, δεν πιστεύουν σε «εκείνο το άτομο»· πιστεύουν στις «προϋποθέσεις» που διαμορφώνουν αυτή τη συνθήκη.
Εμπιστοσύνη είναι να ενεργείς χωρίς καμία προϋπόθεση και να πιστεύεις άνευ όρων στους άλλους. Ακόμα κι αν δεν έχεις αρκετούς λόγους για να πιστεύεις, εξακολουθείς να πιστεύεις. Πιστεύεις άνευ όρων και χωρίς να σε ενδιαφέρουν οι εγγυήσεις. Αυτό είναι εμπιστοσύνη. Αντί να πιστεύεις στις «προϋποθέσεις» που δίνουν αξία σε εκείνο το άτομο, πιστεύεις στο ίδιο το άτομο. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι επικεντρώνεσαι όχι στην υλική αξία του ατόμου, αλλά στην αξία του ως ανθρώπου.
Αυτού του είδους η σχέση είναι και εμπιστοσύνη στον εαυτό μου που πιστεύει σε εκείνο το άτομο. Γιατί πώς να ζητήσει ποτέ κανείς κάτι ως εγγύηση αν δεν έχει εμπιστοσύνη στην ίδια του την κρίση. Είναι μια εμπιστοσύνη στους άλλους που δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτοπεποίθηση.
Τα τρία καθήκοντα ζωής που υποστηρίζει ο Άντλερ –εργασία, φιλία και αγάπη- προσδιορίζονται από την απόσταση και το βάθος των διαπροσωπικών μας σχέσεων.
Ἔστω κι έτσι, ακόμα κι αν κάποιος μπορεί να εκφέρει τις λέξεις «απόσταση» και «βάθος» με ευκολία, είναι δυσνόητες έννοιες. Υπάρχουν τόσες πτυχές που πιθανώς έχεις παρεξηγήσει. Σκέψου το, σε παρακαλώ, με τον εξής απλό τρόπο: Η διαφορά μεταξύ εργασίας και φιλίας είναι κατά πόσο πρόκειται για σχέση πίστης ή σχέση εμπιστοσύνης.
Οι εργασιακές σχέσεις είναι σχέσεις πίστης και οι φιλικές είναι σχέσεις εμπιστοσύνης.
Οι εργασιακές σχέσεις βασίζονται σε προϋποθέσεις που περιλαμβάνουν είτε κάποιο προσωπικό συμφέρον ή εξωγενείς παράγοντες — η συνεργασία, ας πούμε, με ένα άτομο επειδή τυχαίνει να δουλεύετε στην ίδια εταιρεία· ή μπορεί να συνεργάζεσαι με κάποιον τον οποίο ναι μεν δε συμπαθείς, αλλά λόγω της συνεργασίας σας συντηρείς και προωθείς τη μεταξύ σας σχέση. Ωστόσο δεν έχεις καμία επιθυμία να διατηρήσεις τη σχέση αυτή εκτός εργασίας. Εδώ πρόκειται πραγματικά για μια σχέση πίστης, η οποία έχει δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα του προσωπικού συμφέροντος, που είναι η εργασία. Ανεξαρτήτως των προσωπικών σου προτιμήσεων, πρέπει να δημιουργήσεις αυτή τη σχέση.
Στη φιλία, δεν υπάρχει κανένας λόγος να γίνεις φίλος με το άτομο. Δεν υπάρχει προσωπικό συμφέρον, κι ούτε και πρόκειται για σχέση που επιτάσσουν εξωγενείς παράγοντες. Είναι μια σχέση που προκύπτει αμιγώς από τη φυσική παρότρυνση που λέει «συμπαθώ αυτό το άτομο». Κάποιος πιστεύει σε «εκείνο το άτομο», κι όχι στις «προϋποθέσεις» που συνοδεύουν εκείνο το άτομο. Προφανώς, η φιλία είναι μια σχέση εμπιστοσύνης.
Εμπιστοσύνη είναι να ενεργείς χωρίς καμία προϋπόθεση και να πιστεύεις άνευ όρων στους άλλους. Ακόμα κι αν δεν έχεις αρκετούς λόγους για να πιστεύεις, εξακολουθείς να πιστεύεις. Πιστεύεις άνευ όρων και χωρίς να σε ενδιαφέρουν οι εγγυήσεις. Αυτό είναι εμπιστοσύνη. Αντί να πιστεύεις στις «προϋποθέσεις» που δίνουν αξία σε εκείνο το άτομο, πιστεύεις στο ίδιο το άτομο. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι επικεντρώνεσαι όχι στην υλική αξία του ατόμου, αλλά στην αξία του ως ανθρώπου.
Αυτού του είδους η σχέση είναι και εμπιστοσύνη στον εαυτό μου που πιστεύει σε εκείνο το άτομο. Γιατί πώς να ζητήσει ποτέ κανείς κάτι ως εγγύηση αν δεν έχει εμπιστοσύνη στην ίδια του την κρίση. Είναι μια εμπιστοσύνη στους άλλους που δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτοπεποίθηση.
Τα τρία καθήκοντα ζωής που υποστηρίζει ο Άντλερ –εργασία, φιλία και αγάπη- προσδιορίζονται από την απόσταση και το βάθος των διαπροσωπικών μας σχέσεων.
Ἔστω κι έτσι, ακόμα κι αν κάποιος μπορεί να εκφέρει τις λέξεις «απόσταση» και «βάθος» με ευκολία, είναι δυσνόητες έννοιες. Υπάρχουν τόσες πτυχές που πιθανώς έχεις παρεξηγήσει. Σκέψου το, σε παρακαλώ, με τον εξής απλό τρόπο: Η διαφορά μεταξύ εργασίας και φιλίας είναι κατά πόσο πρόκειται για σχέση πίστης ή σχέση εμπιστοσύνης.
Οι εργασιακές σχέσεις είναι σχέσεις πίστης και οι φιλικές είναι σχέσεις εμπιστοσύνης.
Οι εργασιακές σχέσεις βασίζονται σε προϋποθέσεις που περιλαμβάνουν είτε κάποιο προσωπικό συμφέρον ή εξωγενείς παράγοντες — η συνεργασία, ας πούμε, με ένα άτομο επειδή τυχαίνει να δουλεύετε στην ίδια εταιρεία· ή μπορεί να συνεργάζεσαι με κάποιον τον οποίο ναι μεν δε συμπαθείς, αλλά λόγω της συνεργασίας σας συντηρείς και προωθείς τη μεταξύ σας σχέση. Ωστόσο δεν έχεις καμία επιθυμία να διατηρήσεις τη σχέση αυτή εκτός εργασίας. Εδώ πρόκειται πραγματικά για μια σχέση πίστης, η οποία έχει δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα του προσωπικού συμφέροντος, που είναι η εργασία. Ανεξαρτήτως των προσωπικών σου προτιμήσεων, πρέπει να δημιουργήσεις αυτή τη σχέση.
Στη φιλία, δεν υπάρχει κανένας λόγος να γίνεις φίλος με το άτομο. Δεν υπάρχει προσωπικό συμφέρον, κι ούτε και πρόκειται για σχέση που επιτάσσουν εξωγενείς παράγοντες. Είναι μια σχέση που προκύπτει αμιγώς από τη φυσική παρότρυνση που λέει «συμπαθώ αυτό το άτομο». Κάποιος πιστεύει σε «εκείνο το άτομο», κι όχι στις «προϋποθέσεις» που συνοδεύουν εκείνο το άτομο. Προφανώς, η φιλία είναι μια σχέση εμπιστοσύνης.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις
(
Atom
)











