Τετάρτη 4 Ιουλίου 2018

Wilhelm Reich: Αγάπη και Σεξοικονομία

Οι θεωρίες του Βίλχελμ Ράιχ (Wilhelm Reich) για τη σεξουαλικότητα και την αγάπη
Σχεδόν όλα όσα έγραψε ο Βίλχελμ Ράιχ παρερμηνεύτηκαν, ενώ παράλληλα παρανοήθηκε και δυσφημίστηκε τόσο πολύ που φαίνεται απίστευτο. Τα ανωτέρω είναι αληθινά και συνέβησαν ιδιαίτερα στις θεωρίες του σχετικά με τη σεξουαλικότητα. Η πιο συνηθισμένη διαστρέβλωση είναι ότι υποστήριξε την «ελεύθερη» σεξουαλική έκφραση – πως «υποτάχθηκε σε αυτή την παρόρμηση» – που ισοδυναμεί με άγρια κι έξαλλη πολυγαμία, που αναζητά καμιά φορά μυστικιστικό κι εκστατικό οργασμό, o οποίος υποτίθεται, θεραπεύει όχι μόνο όλες τις ψυχονευρώσεις αλλά ακόμα και σωματικές παθήσεις.

Αυτή η θεραπεία θα μπορούσε πιθανώς να επιτευχθεί με ικανοποιητική εξάσκηση και γνώση και θα απελευθέρωνε τον καθένα από τις αναστολές και απωθήσεις του. Για να φτάσει εκεί τους ασθενείς του -είπαν- ότι ο Ράιχ και οι ακολουθητές του αυνάνιζαν τους θεραπευόμενους και πως είχαν μαζί τους σεξουαλικές σχέσεις, ικανοποιώντας παρεμπιπτόντως τις τάσεις τους για αρνητική μεταβίβαση. Όμως ποτέ δε δήλωσαν με σαφήνεια αν είχαν και ομοφυλοφιλικές σχέσεις, γιατί αλλιώτικα οι μισοί ασθενείς θα έπρεπε να αισθάνονται ματαιωμένοι. Σε κάθε περίπτωση έπλαθαν με τη φαντασία τους ένα υπερβολικό σεξουαλικό θάρρος και έλλειψη ηθικής διακριτικότητας από τη μεριά του Ράιχ και των συνεχιστών του. Αυτές οι διαστρεβλώσεις από μερικούς κριτικούς του, αλλά και αναγνώστες της οργονομικής βιβλιογραφίας προέρχονταν φυσικά από τη (γεμάτη σεξουαλική πείνα) νευρωτική λαχτάρα τους. Παραδόξως, οι διαστρεβλώσεις ήταν μεγαλύτερες από αυτούς που δεν ήξεραν τίποτα για τον Ράιχ και τα γραπτά του και δε βασίζονταν σε οτιδήποτε εφάρμοσε η έγραψε.

Στην πραγματικότητα η Οργονομία, όπως αναπτύχθηκε από τον Ράιχ, είναι μία επιστήμη μάλλον πουριτανική. Κι αυτό είναι αληθινό. Αν και δε συμβαδίζει με τα κοινωνικά ήθη του θωρακισμένου ανθρώπου είναι ωστόσο πουριτανική. Η ηθική του υγιούς ατόμου είναι αυθόρμητη, παρά καταναγκαστική. Η φυσική ηθική οδηγεί στην υγεία και την τάξη, ενώ η καταναγκαστική ηθική στις νευρώσεις, την εγκληματικότητα, τις διαστροφές και το χάος. Από την οπτική γωνία της φυσικής ηθικής είναι ακατανόητα πολλά κοινωνικά ήθη. Για παράδειγμα: να ζει κανείς μ’ ένα σύντροφο που δεν αγαπά, μόνο και μόνο επειδή ο νόμος λέει ότι είσαι παντρεμένος μαζί του, ή η επιμονή στην αφοσίωση σε αυτόν από καθήκον.

Τα ήθη της φύσης σχετίζονται με διαφορετικές αξίες
Το σεξ είναι επιθυμητό μόνο με τον αγαπημένο σύντροφο. Η πολυγαμία και οι διαστροφές δεν έχουν ενδιαφέρον, ενώ η πορνογραφία βιώνεται σαν αηδιαστική. Το άτομο είναι αυτορρυθμιζόμενο. Ο οργασμός περισσότερο από το να είναι θεραπεία των συγκινησιακών διαταραχών, είναι έκφραση της υγείας και δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο να παραμένει υγιής. Αυτός που δεν είναι υγιής δεν μπορεί να βιώσει αληθινό οργασμό, αλλά μάλλον αυτό που ο Ράιχ ονόμασε «κορύφωση». Η κορύφωση βοηθά στη μείωση της σεξουαλικής έντασης, αλλά δεν μπορεί να την εξαλείψει. Εάν μπορούσε, ο καθένας θα ήταν δυνατό να φτάσει στην υγεία με τη σεξουαλική δραστηριότητα, όπως διατείνονται οι κριτικοί του Ράιχ πως αυτός υποστήριζε. Προφανώς κάτι τέτοιο δεν ισχύει.

Ο Ράιχ αρχικά ήταν αυστηρά φροϊδικός και αποδέχθηκε τις θεωρίες του δασκάλου του, ειδικά αυτές που σχετίζονταν με τη λιμπιντική ανάπτυξη, μέσω του στοματικού, πρωκτικού, φαλλικού και γενετήσιου σταδίου και εκείνες σχετικά με την έννοια της ψυχικής ενέργειας. Αυτή η θεωρία υποστηρίζει ότι το άτομο γεννιέται μ’ ένα δοσμένο πόσο ψυχικής ενέργειας, έτσι ώστε όσο το μεγαλύτερο μέρος της είναι δεσμευμένο σε καθηλώσεις και απωθήσεις, τόσο λιγότερο μένει ελεύθερο για την υγιή λειτουργία του ενηλίκου. Όμως σε δύο σημαντικά θέματα ο Ράιχ διαφώνησε με τον Φρόιντ.

Ο Φρόιντ πίστευε ότι ο πολιτισμός και τα ένστικτα ήταν αντιθετικά και ότι τα παιδιά γεννιόνταν μαζί με τις λιμπιντικές και καταστροφικές ορμές. Γι’ αυτό πίστευε ότι οι καταστροφικές ορμές έπρεπε δικαιολογημένα να απωθηθούν, για να υπάρξει τάξη στην κοινωνία και πως σε τελική ανάλυση, η κοινωνία ήταν σωστή όταν επέβαλε τέτοιους περιορισμούς γιατί αλλιώς θα επικρατούσε χάος.

Ο Ράιχ πίστευε ότι τα παιδιά γεννιούνται χωρίς καταστροφικές ορμές, μόνο με την πρωτογενή λιμπιντική ορμή (αγάπη), και ότι ήταν ικανά να αυτορυθμίζονται εάν τους επιτρεπόταν να λειτουργούν φυσικά. Πίστευε ότι οι καταστροφικές ορμές είναι αποτέλεσμα απώθησης της λίμπιντο, η οποία ακολούθως δημιουργεί ένταση και πίεση κι έτσι τα παιδιά μπορούν να εκφραστούν μόνο δυναμικά και βίαια. Απ’ αυτή την οπτική η κοινωνία κάνει λάθος όταν περιορίζει τις φυσικές ορμές των παιδιών, γιατί έτσι τους επιβάλλει παράλογη και νευρωτική συμπεριφορά.

Για τον Φρόιντ, η ψυχική ενέργεια (ή η λίμπιντο) ήταν απλά μια θεωρητική υπόθεση. Ο Ράιχ πίστευε ότι ήταν πραγματική ενέργεια, που απαιτούσε επαρκή εκφόρτιση για να μπορεί το άτομο να αποφεύγει τη συσσώρευση έντασης και τελικά κατάφερε να αποδείξει πειραματικά την ύπαρξή της. Όταν υπήρχε απώθηση, αυτή η ενέργεια συγκρατιόταν με μυϊκή συστολή (το θώρακα). Η συστολή του μυϊκού συστήματος έτεινε να περιορίσει και να ακινητοποιήσει το σώμα και γινόταν ο σωματικός πυρήνας της νεύρωσης, επιφέροντας πλήρη αδυναμία για ολοκληρωτική οργασμική εκφόρτιση.

Όταν οι γονείς η αυτοί που ασχολούνται με το μεγάλωμα του παιδιού περιορίζουν με μια σειρά επαναλαμβανόμενων απαγορεύσεων τη συγκινησιακή έκφρασή του, όπως «τα αγόρια δεν κλαίνε», «δεν πρέπει να αφήνεις τη μπουκιά σου στο πιάτο σου», «σταμάτα να αγγίζεις το σώμα σου» κ.λπ., αδιαφορώντας για τις ανάγκες του, τότε συμβαίνει η απώθηση. Ιδιαίτερα καταστροφικός είναι ο περιορισμός κάθε σεξουαλικού ενδιαφέροντος ή σεξουαλικής επίδειξης. Ο Ράιχ ποτέ δεν υποστήριξε ή ανέχθηκε την ενθάρρυνση σεξουαλικών δραστηριοτήτων ή επιδείξεων μπροστά στα παιδιά. Αισθανόταν έντονα ότι η φυσική σεξουαλικότητα στα βρέφη και τα παιδιά πρέπει να προστατευθεί και να επιτραπεί η έκφρασή της στην κατάλληλη ηλικία. Αυτό δεν σημαίνει σεξ μεταξύ παιδιών κι ενηλίκων, ούτε ενθάρρυνση για πρόστυχη δραστηριότητα σε παιδιά.

Ωστόσο, εάν επιτρεπόταν η πρώιμη σεξουαλική δραστηριότητα των παιδιών με τους συνομηλίκους τους, όπως και ο αυνανισμός, θα εκφόρτιζαν λιμπιντική ένταση. Με αυτό τον τρόπο το οιδιπόδειο στάδιο (η επιθυμία αιμομιξίας) δε θα είχε φόρτιση και μαζί της θα εξέλειπε η κλασική πηγή της νεύρωσης, δηλαδή το οιδιπόδειο τρίγωνο. Ακολούθως, η απώθηση της αιμομικτικής επιθυμίας δεν είναι αναγκαία επειδή κουβαλάει ελάχιστο φορτίο. Στην κοινωνία μας δεν επιτρέπεται η σεξουαλική δραστηριότητα με αποτέλεσμα η αιμομικτική επιθυμία να παραμένει συνήθως σε όλη τη ζωή ως σοβαρό πρόβλημα.

Σεξοικονομία
Μέσα από πολλά χρόνια κλινικής εμπειρίας και μελέτης της κοινωνικής συμπεριφοράς ο Ράιχ παρουσίασε τη θεωρία του, που αποκάλεσε σεξοικονομία, με τον ακόλουθο σύντομο τρόπο:
“Η ψυχική υγεία εξαρτάται από την οργασμική ικανότητα, δηλαδή από την ικανότητα παράδοσης στο αποκορύφωμα της σεξουαλικής διέγερσης κατά τη φυσική σεξουαλική πράξη. Η βάση της είναι η ικανότητα του μη νευρωτικού χαρακτήρα για αγάπη. 
Η ψυχική αρρώστια είναι το αποτέλεσμα διαταραχής της φυσικής ικανότητας για έρωτα. Στην περίπτωση της οργασμικής ανικανότητας, στη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων, φράσσεται η βιολογική ενέργεια και γίνεται έτσι η πηγή κάθε είδους παράλογης συμπεριφοράς. Η θεραπεία ψυχικών διαταραχών απαιτεί αρχικά την εδραίωση της φυσικής ικανότητας για έρωτα και αυτό εξαρτάται τόσο από τις κοινωνικές όσο και από τις ψυχικές συνθήκες. 
Οι ζωτικές ενέργειες με φυσιολογικές συνθήκες, αυτορυθμίζονται αυτόματα, χωρίς καταναγκαστικό καθήκον ή καταναγκαστική ηθική. Τα τελευταία είναι ασφαλής ένδειξη αντικοινωνικών τάσεων. Η αντικοινωνική συμπεριφορά πηγάζει από δευτερογενείς ορμές, που οφείλουν την ύπαρξή τους στην καταπίεση της φυσικής σεξουαλικότητας. Το άτομο που ανατρέφεται σ’ ένα περιβάλλον που αρνείται τη ζωή και το σεξ, συνηθίζει στο άγχος ηδονής (φόβος για ηδονική διέγερση) που εμφανίζεται στη φυσιολογία του σώματος με χρόνιους μυϊκούς σπασμούς. 
Η θωράκιση του χαρακτήρα έχει στη βάση της την αποξένωση, την ανικανότητα, τον πόθο για εξουσία, το φόβο για ανάληψη υπευθυνότητας, τη μυστικιστική λαχτάρα, τη σεξουαλική μιζέρια, την ανίκανη επαναστατικότητα, όπως και την παθολογική και μη φυσιολογική παραίτηση. Τα ανθρώπινα όντα έχουν πάρει εχθρική στάση σε ότι είναι ζωντανό μέσα τους κι έχουν αποξενωθεί από αυτό. Αυτή η μοναξιά δεν έχει βιολογική αλλά κοινωνική και οικονομική προέλευση και δεν συναντάται στην ανθρώπινη ιστορία πριν από την ανάπτυξη της πατριαρχίας. Από τότε, το καθήκον έχει πάρει τη θέση της φυσικής απόλαυσης για τη δουλειά και τη δραστηριότητα. 
Η μέση χαρακτηροδομή των ανθρώπινων όντων έχει αλλάξει προς την κατεύθυνση της ανικανότητας και του φόβου προς τη ζωή, έτσι ώστε τυραννικές δικτατορίες μπορούν όχι μόνο να επιβάλλονται, αλλά και να δικαιολογούν την ύπαρξή τους, προβάλλοντας τις υπάρχουσες τάσεις των ανθρώπων, όπως την έλλειψη υπευθυνότητας και την ανωριμότητα. Η διεθνής καταστροφή την οποία ζούμε (Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος) είναι η τελική συνέπεια αυτής της αποξένωσης από τη ζωή. Αυτός ο σχηματισμός του χαρακτήρα στο απολυταρχικό καλούπι έχει κεντρικό του σημείο, όχι την αγάπη των γονιών, αλλά την απολυταρχική οικογένεια. Το κύριο εργαλείο του είναι η καταπίεση της σεξουαλικότητας στο βρέφος και τον έφηβο. 
Χάρη σ’ αυτόν το διχασμό μέσα στην ανθρώπινη χαρακτηροδομή του σήμερα, η φύση και ο πολιτισμός, το ένστικτο και η ηθική, η σεξουαλικότητα και η επιτυχία θεωρούνται μεταξύ τους ασύμβατα. Αυτή η ενότητα πολιτισμών και φύσης, δουλειάς και έρωτα, ηθικής και σεξουαλικότητας, που λαχταράει πάντα η ανθρωπότητα, θα παραμείνει ένα όνειρο, όσο ο άνθρωπος δεν επιτρέπει στον εαυτό του την ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών της φυσικής (οργασμικής) σεξουαλικής ευχαρίστησης. Μέχρι τότε η αληθινή δημοκρατία και η υπεύθυνη ελευθερία θα παραμένουν μια ψευδαίσθηση και η απελπισμένη υποταγή σε υπάρχουσες κοινωνικές συνθήκες θα χαρακτηρίζει την ανθρώπινη ύπαρξη. Μέχρι τότε η εξόντωση της Ζωής θα υπερισχύει με την καταναγκαστική εκπαίδευση, με καταναγκαστικούς κοινωνικούς θεσμούς ή με πολέμους” Από το βιβλίο “Η Λειτουργία του Οργασμού” [μπορείτε να το παραγγείλετε στο τηλ 6907070703]
Ο άνθρωπος γνωρίζει εδώ και αιώνες ότι υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα στη σεξουαλική πείνα και στις συγκινησιακές ή ακόμα και σωματικές διαταραχές. Οι αρχαίοι Έλληνες το είχαν αναγνωρίσει αυτό ειδικά στην υστερία. Σε πιο μοντέρνους καιρούς o Charcot σημείωσε τη σχέση ανάμεσα στην έλλειψη σεξουαλικής ικανοποίησης και σε σωματικά προβλήματα στις γυναίκες ασθενείς του. Ο Φρόιντ το έμαθε αυτό από τον Charcot και, καθώς ανέπτυξε την ψυχανάλυση, απέδειξε ότι οι νευρώσεις οφείλονται στη σεξουαλική καταπίεση. Πίστευε ότι, εάν οι απωθημένες συγκρούσεις γίνονταν συνειδητές, ο ασθενής θα θεραπευόταν. Επίσης συγκλόνισε τον κόσμο ανακαλύπτοντας ότι και τα παιδιά είχαν σεξουαλικές επιθυμίες και ενδιαφέροντα. Φαίνεται σαν ο καθένας μας να έχει ξεχάσει την παιδική του ηλικία. Για πολλά χρόνια ο Φρόιντ είχε εξοστρακιστεί για τις αντιλήψεις του και πρέπει να θαυμάσουμε το κουράγιο και την ικανότητα του, όπως και την ιδιοφυΐα του, αν αναλογισθούμε ότι όλα αυτά συνέβησαν στην αυστηρά καταπιεστική βικτοριανή εποχή της οποίας και αυτός ήταν προϊόν.

Ο Ράιχ, που γεννήθηκε το 1897, μεγάλωσε σε πιο ελεύθερο περιβάλλον, χωρίς θρησκευτική εκπαίδευση η σεξουαλική καταπίεση. Αφού υπηρέτησε ως υπολοχαγός του αυστριακού στρατού στα ιταλικά μέτωπα τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήρθε στη Βιέννη και μπήκε στην ιατρική σχολή στα 1918. Σύντομα απέκτησε ενδιαφέρον για τον Φρόιντ και την ψυχανάλυση κι εκπαιδεύτηκε από τον Paul Federn. Άρχισε να δουλεύει ως ψυχαναλυτής το 1920, δυο χρόνια πριν την αποφοίτηση του. Η ιδιοφυία του ώθησε τον Φρόιντ να τον επιλέξει ως πρώτο βοηθό γιατρό για την Ψυχαναλυτική Πολυκλινική Βιέννης, που μόλις ιδρυόταν, το 1922, και δυο χρόνια αργότερα έγινε υποδιευθυντής και μέλος του διδακτικού προσωπικού. Στα καθήκοντά του περιλαμβανόταν η διεξαγωγή σεμιναρίων και η εκπαίδευση νέων ψυχαναλυτών. Στο 1925 είχε καθορίσει τις βασικές αρχές της σχέσης ανάμεσα στο σεξ και τις νευρώσεις και στους παράγοντες που εμπλέκονται στην υγιή σεξουαλική ζωή. Αυτές οι αρχές εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα.

Στην Πολυκλινική ο Ράιχ είχε την ευκαιρία να μελετήσει, μαζί με τους μαθητές του, εκατοντάδες ασθενών που έρχονταν για θεραπεία και να αξιολογήσει τον ισχυρισμό του Φρόιντ για τις ασυνείδητες συγκρούσεις, πως όταν γίνονται συνειδητές, εξαφανίζονται τα συμπτώματα. Βρήκε ότι αυτό δε συνέβαινε πάντοτε. Μερικές από τις πιο λεπτομερειακά αναλυμένες περιπτώσεις παρέμεναν στο νευρωτικά τους τέλμα ή υποτροπίαζαν σε λίγο. Το πρόβλημα τότε ήταν να βρεθεί το γιατί. Ποιος παράγοντας έλειπε στις περιπτώσεις που δε θεραπεύτηκαν και ήταν παρών σ’ αυτές που θεραπεύτηκαν; Αυτός ο παράγοντας στις θεραπευμένες περιπτώσεις αποδείχθηκε να είναι το φθάσιμο των ασθενών σε μια ικανοποιητική σεξουαλική ζωή, ενώ στις πρώτες όχι. Στη διάρκεια της ανάλυσης τα συμπτώματα βελτιώνονταν συχνά, όταν ο ασθενής είχε ικανοποιητική σεξουαλική εμπειρία η ακόμα όταν αυνανιζόταν με ευχαρίστηση.

Η γενετήσια απελευθέρωση ήταν λοιπόν αναγκαία για να διατηρηθεί η υγεία. Αυτό δε σημαίνει ότι στις περιπτώσεις που δε θεραπεύτηκαν, οι ασθενείς παρέμεναν σε σεξουαλική αποχή, καθόσον πολλοί απ’ αυτούς είχαν σεξουαλική ζωή. Εκείνη την εποχή οι αναλυτές πίστευαν απλώς στις περιγραφές των ασθενών, ότι η σεξουαλική τους ζωή ήταν ικανοποιητική και δεν προχωρούσαν σε πιο λεπτομερή έλεγχο. Ο Ράιχ βρήκε ότι όλοι οι ασθενείς υπέφεραν από σεξουαλική ανεπάρκεια, η οποία εμφανιζόταν με πρόωρη εκσπερμάτωση η οργασμική ανικανότητα στο αρσενικό και αναισθησία η απουσία οργασμού στο θηλυκό. Στις περιπτώσεις που θεραπεύτηκαν, οι ασθενείς έφθασαν σε ηδονικό οργασμό με ολοκληρωτική συμμετοχή του σώματος.

Αυτό οδήγησε στον ποσοτικό παράγοντα της εκφόρτισης της λίμπιντο ή της περίσσιας της ενέργειας. Και ήταν σημαντικό, καθώς σήμαινε ότι είναι πραγματική η λίμπιντο, την οποία ο Φρόιντ πρόβαλλε σαν ψυχική έννοια. Η λίμπιντο δεν μπορεί παρά να είναι πραγματική ενέργεια η οποία, εάν δεν εκφορτίζεται σε περισσότερο ή λιγότερο τακτικά διαστήματα, αυξάνεται στο σώμα προκαλώντας ένταση, διεγείροντας το νευροφυτικό και κινητικό σύστημα, προκαλώντας νευρικότητα, ευερεθιστικότητα και άλλα συμπτώματα.

Τώρα έγινε φανερό ότι η αιτία των νευρώσεων αποτελείται από δύο παράγοντες: πρώτο, μια παιδική σεξουαλική σύγκρουση, κυρίως το οιδιπόδειο σύμπλεγμα και το σύμπλεγμα ευνουχισμού και δεύτερο μια διαταραχή της γενετήσιας λειτουργίας που χαρακτηρίζεται από ανεκφόρτιστη λιμπιντική ενέργεια. Μόνο εάν οι παράγοντες αυτοί είναι παρόντες αναπτύσσονται νευρωτικά συμπτώματα. Σίγουρα, ο οργανισμός έχει κάποια ικανότητα να απορροφά και να διαχειρίζεται το πλεόνασμα της ενέργειας χωρίς να αναπτύσσει συμπτώματα λίμνασης, όμως αυτό είναι αληθές μόνο μέχρι ένα σημείο. Στο υγιές άτομο η περίοδος αυτή είναι χονδρικά ένα έτος. Η εργασία από μόνη της μπορεί να εκφορτίσει ικανοποιητικό ποσό ενέργειας για να εμποδίσει την ανάπτυξη συμπτωμάτων. Η ανησυχία και μερικές ασθένειες μπορούν κι εμποδίζουν την ανάπτυξη των συμπτωμάτων για μεγάλα χρονικά διαστήματα, χρησιμοποιώντας την ενέργεια του σώματος ή αδυνατώντας να την παράγουν.

Το γεννητικό όργανο έχει τη μοναδική ικανότητα να εκφορτίζει ικανοποιητικό ποσό ενέργειας ώστε να αποφεύγεται η λίμναση. Εκτός από τη νηπιακή ηλικία – όταν το στόμα αντικαθιστά το γεννητικό όργανο στην οργασμική εκφόρτιση – οι προγενετήσιες ζώνες όπως το στόμα και ο πρωκτός, περισσότερο αυξάνουν τη διέγερση παρά εκφορτίζουν ενέργεια. Σημαντικός παράγοντας για επαρκή εκφόρτιση είναι η βίωση ηδονής στη σεξουαλική πράξη, κάτι που σημαίνει ότι με την ηδονή η ενέργεια φθάνει στα γεννητικά όργανα και μπορεί να εκφορτισθεί πλήρως εάν δεν υπάρχει συγκράτηση στον οργανισμό.

Ο Ράιχ ερεύνησε πειραματικά τον οργασμό και βρήκε ότι οι μηχανικές λειτουργίες της διόγκωσης και της αποδιόγκωσης δεν εξηγούν τα οργασμικά φαινόμενα. Εκσπερμάτωση με στύση και αποδιόγκωση μπορούν να συμβούν χωρίς ίχνος ικανοποίησης ή μπορούν να οδηγήσουν σε αηδία και δυσαρέσκεια. Αυτό το γεγονός συναντάται σε περιπτώσεις όπως η νυμφομανία ή η σατυρίαση, όπου αναζητείται συνεχώς σεξουαλική διέξοδος αλλά δεν κατακτάται ποτέ η ικανοποίηση.

Στην πορεία της πειραματικής έρευνας, ο Ράιχ υποστήριξε ότι ο οργασμός ήταν βασικά βιοηλεκτρικό φαινόμενο. Αυτό σημαίνει ότι μαζί με τη μηχανική φόρτιση και εκφόρτιση συμβαίνει μια βιοηλεκτρική φόρτιση κι εκφόρτιση με την ακόλουθη σειρά, την οποία ονόμασε οργασμική φόρμουλα τεσσάρων φάσεων:

1. Μηχανική ένταση (διόγκωση, υπεραιμία)
2. Βιοηλεκτρική φόρτιση (αντιστοιχεί σε υποκειμενικές αισθήσεις προοργασμικης ηδονής)
3. Βιοηλεκτρική εκφόρτιση (αντιστοιχεί σε υποκειμενικές αισθήσεις οργασμικής ηδονής)
4. Μηχανική εκφόρτιση (αποδιόγκωση)
Ο Ράιχ την αντιπαράθεση των γεννητικών οργάνων στη συνουσία την είδε σαν σύνθεση ενός ηλεκτρολυτικού συστήματος με τον ακόλουθο τρόπο:
1. Αρσενική κυκλοφορία – πηγή φόρτισης
2. Επιδερμίδα του πέους – ηλεκτρόδιο
3. Θηλυκές εκκρίσεις (ηλεκτρολυτικό διάλυμα) – αγώγιμο μέσο
4. Κολπική βλεννογόνος – ηλεκτρόδιο
5. Θηλυκή κυκλοφορία

«Οι θηλυκές και αρσενικές κυκλοφορίες και οι αμοιβαία ερεθιστικές πλασματικές διεγέρσεις στα αυτόνομα νευρικά συστήματα αντιπροσωπεύουν τις έμφυτες πηγές ηλεκτρικής φόρτισης στα όργανα της σεξουαλικής επαφής. Η εξίσωση των βαθμών δυναμικού συμβαίνει ανάμεσα στα δυναμικά των δυο επιφανειών – της επιδερμίδας του πέους και της κολπικής βλεννογόνου». («Πειραματική διερεύνηση της ηλεκτρικής λειτουργίας της σεξουαλικότητας και του άγχους», Βίλχελμ Ράιχ.)

Σ’ ένα άλλο πείραμα επιβεβαίωσε το παραπάνω αποδεικνύοντας ότι οι επιφάνειες των γεννητικών οργάνων (και άλλες ερωτογόνες επιφάνειες) λειτουργούν σαν σημείο συγκέντρωσης βιοηλεκτρικού δυναμικού. Ένας παλμογράφος κατέγραφε κατά κανονικά διαστήματα οξείες προς τα πάνω αποκλίσεις, όταν διεγειρόταν μια ερωτογενής ζώνη, μόνο όμως όταν βιώνονταν υποκειμενικές αισθήσεις ηδονής. Εάν μια ταυτόσημη διαδικασία προκαλούσε στο ίδιο άτομο ανηδονία ή δυσφορία, το αποτέλεσμα ήταν οξεία προς τα κάτω απόκλιση που αντιστοιχούσε σε βιοηλεκτρική εκφόρτιση (απόσυρση φόρτισης από την επιφάνεια του δέρματος).

Οι συμμετέχοντες στο πείραμα μπορούσαν κανονικά να προβλέπουν το βαθμό και την κατεύθυνση της εγγραφής (επάνω ή κάτω) από το βαθμό της ηδονής ή ανηδονίας που βίωναν υποκειμενικά. Για παράδειγμα, ένα διεγερμένο πέος δεν έδινε προς τα πάνω απόκλιση, εκτός κι αν βιωνόταν ηδονική διέγερση. Ο βαθμός της υποκειμενικής ηδονής που βιωνόταν, υπολογιζόταν ποσοτικά με ακρίβεια από την αντικειμενική συσκευή μέτρησης και συνέπιπτε με τον αποδειγμένο σχηματισμό ενός βιοηλεκτρικού δυναμικού. Ο Ράιχ εξίσωσε αυτή τη βιοηλεκτρική ενέργεια μ’ αυτό που o Φρόιντ ονόμασε λιμπιντική ενέργεια. Από τότε και στο εξής δεν ήταν πλέον φροϊδική μεταφορά, αλλά εμπειρικά αποδειγμένη ενέργεια.

Η ίδια βιοηλεκτρική ενέργεια απεικονιζόταν σαν ηδονή όταν έρεε προς τα έξω, προς την επιφάνεια του δέρματος, με αποτέλεσμα τη δημιουργία φόρτισης στην επιδερμίδα, και σαν άγχος όταν έρεε μακριά από την επιφάνεια του δέρματος, προκαλώντας μείωση της φόρτισης στην επιδερμίδα και αυξάνοντας την κεντρική ένταση. Αυτά τα πειράματα απέδειξαν οριστικά τη βασική αντίθεση μεταξύ σεξουαλικότητας και άγχους. Η ενέργεια που ρέει από το κέντρο προς την περιφέρεια είναι λειτουργικά ταυτόσημη με ηδονή. Η ενέργεια που ρέει από την περιφέρεια προς το κέντρο είναι λειτουργικά ταυτόσημη με άγχος. Η κατεύθυνση ροής αυτής της ενέργειας είναι εκείνο που καθορίζει τη συγκίνηση η οποία βιώνεται.

Ο Ράιχ αρχικά πίστευε ότι αυτή η ενέργεια ήταν ηλεκτρικής φύσης και την ονόμασε βιοηλεκτρική ενέργεια. Αργότερα ανακάλυψε πολλά διαφορετικά χαρακτηριστικά σ’ αυτήν, που δεν ήταν γνωρίσματα του ηλεκτρισμού, και τη μετονόμασε σε οργονοενέργεια (από το οργανισμός). Έτσι, έγινε φανερό ότι, για την προστασία της υγείας, η ενέργεια αυτή πρέπει να διατηρείται μέσα σε καθορισμένα όρια, κάτι που πραγματοποιείται φυσιολογικά από τη γενετήσια λειτουργία. Αυτό το ονόμασε «σεξοικονομία». Όταν βιώνεται ηδονή στο σεξουαλικό αγκάλιασμα, η ενέργεια έχει φθάσει στα γεννητικά όργανα και μπορεί να εκφορτισθεί. Επαρκής εκφόρτιση μπορεί να συμβεί μόνο με ολοκληρωμένο οργασμό, κάτι που σημαίνει συμμετοχή ολόκληρου του οργανισμού μέσο καθολικών σωματικών σπασμών.

Τη δυνατότητα για πλήρη ικανοποίηση ο Ράιχ ονόμασε «οργασμική ικανότητα». Έτσι, στις γυναίκες μόνο ο κολπικός οργασμός μπορεί να πετύχει αυτή την ικανοποίηση και όχι μια κλειτοριδική κορύφωση, η οποία είναι μόνο τοπική ανταπόκριση. Κατά την απουσία της ηδονής ή την παρουσία του άγχους, η ενέργεια δε φθάνει στο δέρμα και στα γεννητικά όργανα (που είναι μέρος του δέρματος) και δεν μπορεί να συμβεί εκφόρτιση. Ολοκληρωμένος οργασμός (γενετήσια ικανότητα) δεν μπορεί να συμβεί σε συνθήκες σεξουαλικής αναστολής ή απώθησης. Επίσης δεν είναι δυνατό να συμβεί χωρίς εκούσια απομόνωση κι ένα κατάλληλο περιβάλλον με τους δυο συντρόφους πλήρως χαλαρωμένους.

Ο Ράιχ δεν μπορούσε παρά να καταλήξει στο ότι το σεξ, που αρχικά πιστευόταν ότι ήταν αποκλειστικά για σκοπούς αναπαραγωγής, είχε τη ζωτικά σημαντική λειτουργία της διατήρησης ενός σταθερού ενεργειακού φορτίου στον οργανισμό. Γι’ αυτό το λόγο, η σεξουαλική δραστηριότητα είναι μικρής αξίας για τη συγκινησιακή υγεία, εκτός κι αν βιώνεται με ηδονική διέγερση φθάνοντας στην κορύφωση κατά τον οργασμό, όπου ακολούθως η διέγερση μειώνεται απότομα.

Έτσι συνάγεται ότι χωρίς σεξουαλική απώθηση δε θα υπήρχαν νευρώσεις. Αυτό συμβαίνει στις κοινωνίες εκείνες που είναι θετικές προς το σεξ, όπως των κατοίκων στα νησιά Τρόμπριαντ. Τέτοιες κοινωνίες έχουν μητρογραμμική δομή. Στο δυτικό πολιτισμό (και τις περισσότερες ασιατικές και άλλες χώρες) υπάρχει πατριαρχική μορφή κοινωνικής δομής, η οποία είναι αρνητική προς το σεξ. Πρέπει επομένως να ενδιαφερόμαστε για την κοινωνική αιτία των σεξουαλικών προβλημάτων και των νευρώσεων που αυτά προκαλούν.

Εναντίον της πραγματικής σεξουαλικής ελευθερίας
Ολόκληρη η κοινωνία μας είναι προσανατολισμένη εναντίον της πραγματικής σεξουαλικής ελευθερίας και από τη νηπιακή ηλικία και μετά, γίνεται κάθε δυνατή προσπάθεια για την παρεμπόδιση και καταπίεση οποιασδήποτε σεξουαλικής εκδήλωσης. Το νήπιο είναι εξαιτίας των ρούχων που φορά, ανίκανο να ακουμπήσει τα γεννητικά του όργανα και αργότερα εμποδίζεται κάθε απόπειρά του να τα αγγίξει ή να παίξει μαζί τους. Αγόρια και κορίτσια επιπλήττονται αυστηρά όταν έχουν οποιαδήποτε περιέργεια για το σώμα του άλλου φύλλου και έφηβοι που προχωρούν σε σεξουαλικές σχέσεις είναι δυνατό να τιμωρηθούν. Έτσι, μόνο λίγοι αφήνονται να μεγαλώσουν με φυσική σεξουαλική στάση κι έτσι όταν παντρεύονται είναι ικανοί να λειτουργούν. Λίγοι βρίσκουν ή πετυχαίνουν ικανοποιητική σεξουαλική σχέση ακόμα και στις μέρες μας, όπου οι νέοι δείχνουν τολμηρά το σεξουαλικό τους ενδιαφέρον και απαιτούν την ικανοποίησή του.

Οι σημερινοί νέοι φτιάχνουν τα αιτήματά τους μέσα από διαταραγμένη λιμπιντικά δομή που σακατεύτηκε πολλά χρόνια πριν στην παιδική ηλικία και μπερδεύουν την ασυδοσία με την ελευθερία. Το αποτέλεσμα είναι μια καταναγκαστική, παράλογη σεξουαλικότητα που προσφέρει μικρή ανακούφιση και συνοδεύεται από πορνογραφία, διαστροφή, δημόσιο γυμνισμό και συχνά σεξουαλικά όργια. Παραπέμπουν στον Ράιχ σαν την αυθεντία αυτής της λεγόμενης σεξουαλικής απελευθέρωσης και η κοινωνία λέει ότι, εάν αυτά είναι ό,τι υποστήριξε ο Ράιχ, δε θέλουμε να ακούμε τίποτε γι’ αυτόν. Όμως στην πραγματικότητα όλα αυτά είναι εκείνα στα οποία ο Ράιχ ήταν δριμύτατα αντίθετος. Το γεγονός ότι ήταν υπέρ της θετικής τοποθέτησης προς το σεξ παρερμηνεύθηκε σαν μια τέτοια χαοτική σεξουαλική έκφραση.

Βλέπουμε επίσης, πολλούς καλοπροαίρετους αλλά ανίδεους γιατρούς, ψυχολόγους και σύμβουλους για σεξουαλικά θέματα, γνωρίζοντας τη σημασία του σεξ στα συγκινησιακά προβλήματα, να συμβουλεύουν τους ασθενείς τους να βγαίνουν έξω και να κάνουν σεξ σαν σταθερή θεραπευτική πρακτική. Αυτό μου θυμίζει τις παλιές συμμορίες των γκάνγκστερ, όπου ένας άνδρας σου βάζει το όπλο στα πλευρά και σου λέει: «Ο αρχηγός θέλει να δείξεις ότι περνάς καλά». Μια τέτοια συμβουλή στους ντροπαλούς, άτολμους και γεμάτους απωθημένα νέους, μπορεί κάλλιστα να αποβεί καταστροφική, αυξάνοντας τα συναισθήματα ενοχής και οδηγώντας πιθανώς σε ολοκληρωτική κατάρρευση. Έχω δει τέτοιες περιπτώσεις.

Σε κανένα δεν πρέπει να συνιστάται να κάνει σεξ έως ότου είναι έτοιμος γι’ αυτό συγκινησιακά και έχει επαρκείς γνώσεις γύρω από αφροδίσια μόλυνση ή ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Τότε δε θα χρειάζεται πλέον να δέχεται συμβουλές. Μερικές φορές ο άτολμος πιθανόν να χρειάζεται ενθάρρυνση, όμως μόνο από ένα ειδικό που μπορεί να κρίνει επαρκώς ότι το άτομο είναι πραγματικά έτοιμο. Ο Ράιχ βρήκε στις έρευνές του, ότι μόνο το ένα τρίτο της νεολαίας ήταν συγκινησιακά προετοιμασμένο για σεξουαλική ζωή, ένα τρίτο χρειαζόταν σημαντική πληροφόρηση και συμβουλές, ενώ το υπόλοιπο ένα τρίτο χρειαζόταν πολύχρονη θεραπεία.

Είναι αλήθεια ότι η πλειονότητα της σημερινής νεολαίας έχει μεγαλώσει με καλύτερη στάση απέναντι στο σεξ, αλλά τις περισσότερες φορές χωρίς επαρκή υπευθυνότητα προς αυτό. Η σεξουαλική μας επανάσταση απέτυχε, και είδαμε πολλούς να πραγματοποιούν κάποια χαοτική εξέγερση, επιδεικνύοντας περισσότερο αυτό που θεώρησαν ελευθερία και δικαιώματά τους και λιγότερο αποδεχόμενοι μια υπεύθυνη σεξουαλική ζωή. Πιστεύω ότι οι περισσότεροι από τους νέους μας, που ποτέ δεν έγιναν πρωτοσέλιδα, έχουν κερδίσει στην ουσία, πολύ περισσότερα από την παλαιότερη γενιά κι εκεί είναι που βρίσκεται η αληθινή ελπίδα.

Υπάρχουν τρεις κορυφώσεις της σεξουαλικής δραστηριότητας στα πρώτα 21 χρόνια της ζωής: νηπιακή ηλικία, πρώτη εφηβεία, δηλαδή περίπου σε ηλικία 5 ετών και εφηβεία. Αυτές οι περίοδοι απαιτούν ιδιαίτερη κατανόηση και επαφή για την υγεία του παιδιού. Το νήπιο που έχει αναπτυχθεί για εννιά μήνες στη ζεστή, χαλαρή μήτρα μιας αγαπημένης μητέρας με σταθερή επαφή προς το ζωντανό, παλλόμενο οργανισμό της, συνεχίζει να χρειάζεται αυτή την επαφή για θέρμη, ασφάλεια και ιδιαίτερα την ενεργειακή διέγερση που το εξάπτει και το κάνει να ακτινοβολεί και να διαστέλλεται με ζωή και ευχαρίστηση.

Έτσι μπορεί να αναπτυχθεί γρήγορα και να γίνει σταδιακά αυτοδύναμο στην κίνηση και τη διασκέδασή του. Έχω δει μωρά, γεννημένα σε φυσικές συνθήκες, περισσότερα στο σπίτι απ’ όσα στο νοσοκομείο, να σε ακολουθούν με τα μάτια τους αμέσως μετά τη γέννα, να θηλάζουν μέσα σε μια ώρα και να στριφογυρίζουν στο κρεβάτι μετά από λίγες ώρες. Αυτό σπάνια συμβαίνει σ’ ένα μωρό που γεννιέται στο νοσοκομείο. Οι πρώτες ώρες μετά τη γέννα είναι εξαιρετικά σημαντικές για τη μελλοντική ανάπτυξη της υγείας. Το μωρό γεννιέται ικανό να αντιδρά σε ό,τι αισθάνεται και να κάνει γνωστές τις ανάγκες του. Εάν αυτές οι ανάγκες του ικανοποιούνται με πλήρη επαφή, είναι πολύ δυσκολότερο να ισοπεδωθεί αργότερα.

Ένα τέτοιο μωρό, γεννημένο φυσιολογικά από μια χαλαρή και στοργική μητέρα θα το δούμε στο τέλος του θηλασμού να βιώνει στοματικό οργασμό. Στη νηπιακή ηλικία το στόμα είναι η κυρίαρχη ζώνη για επαφή, ικανοποίηση κι εκφόρτιση ενέργειας. Υπηρετεί μια λειτουργία όμοια με τη γενετήσια λειτουργία. Ο στοματικός οργασμός συμβαίνει μόνο σε υγιή μωρά που έχουν καλή επαφή με μια μητέρα, που οι θηλές της είναι ευαίσθητες, ζεστές και ζωντανές. Αρχίζει σαν τρέμουλο των χειλιών, που εξαπλώνεται στο πρόσωπο, και καταλήγει σε τρεμούλιασμα και απαλές παλμικές κινήσεις του κεφαλιού και του λαιμού και μερικές φορές όλου του κορμιού. Αυτός ο στοματικός οργασμός διατηρεί φυσιολογική την ενεργειακή φόρτιση.

Παράλληλα, τα γεννητικά όργανα είναι ηδονικά και στο μωρό αρέσει να παίζει μ’ αυτά. Η επαφή με τη μητέρα είναι ζωτικής σημασίας για το μωρό αλλά και για τη μητέρα. Οι περισσότεροι μαιευτήρες γνωρίζουν ότι ο θηλασμός βοηθάει στη φυσιολογική παλινδρόμηση της μήτρας. Δίνει επίσης διέγερση και αυτή τη σπίθα της ζωής, τόσο στο μωρά όσο και στη μητέρα. Η μητέρα πιθανόν να βιώνει δυνατές αισθήσεις που φθάνουν έως τα γεννητικά όργανα μαζί με βαθύ συναίσθημα αγάπης.

Τα περισσότερα μωρά δεν έχουν όμως ένα τέτοιο ξεκίνημα στη ζωή. Πιθανόν να μεγαλώνουν μέσα σε σπαστική μήτρα, που εμποδίζει την ελεύθερη κίνηση. Η διαδικασία του τοκετού αυτή καθ’ αυτή μπορεί να είναι μακρόχρονη, δύσκολη, με αναισθησία, ηρεμιστικά και λαβίδες και η γέννα μπορεί ακόμα και να καθυστερήσει περιμένοντας την άφιξη του γιατρού. Μετά τον τοκετό, το περιβάλλον το οποίο υποδέχεται το νεογέννητο, είναι τις περισσότερες φορές εχθρικό. Πρώτα απ’ όλα είναι κρύο σε σχέση με τη μήτρα. Μετά, χτυπούν το μωρό για να το κάνουν να αναπνεύσει, το κρεμάνε από τα πόδια και πάρα πολύ συχνά του βάζουν και ένα φάρμακο που καίει στα μάτια. Αυτή είναι μόνο η αρχή. Το χωρίζουν από τη μητέρα, την οποία συνεχίζει να χρειάζεται, και το βάζουν σε μια κούνια με σκληρό στρώμα και συχνά με δυνατά φώτα πάνω απ’ το κεφάλι του και το φωτίζουν αδιάκοπα όλο το 24ωρο. Αφού μείνει για 24 έως 48 ώρες νηστικό, το μωρό μπαίνει σε τακτικούς θηλασμούς, συνήθως από τις παγωμένες, αναίσθητες θηλές της νευρωτικής μητέρας του ή από ένα άψυχο μπουκάλι.

Το περιβάλλον είναι θορυβώδες και χαοτικό, οι νοσοκόμες συχνά βίαιες και άστοργες, και βάζουν γάντια χωρίς δάχτυλα στα χέρια των μωρών, έτσι που αυτά δεν μπορούν ούτε να ξυστούν, ούτε να γλείψουν τους αντίχειρές τους για να βρουν στοματική ικανοποίηση. Είναι οδυνηρά να τα βλέπεις να προσπαθούν. Επίσης τα ντύνουν συχνά, τόσο σφιχτά, έτσι που δεν έχουν ελεύθερη κίνηση κι εμποδίζονται απ’ όλες τις κατευθύνσεις να έρχονται σ’ επαφή με το περιβάλλον.

Κι έτσι, έχουμε λάθος εντύπωση για την ανημποριά των μωρών. Όπως είναι περιορισμένα, μπορούν μόνο να συστέλλονται. Το στήθος σταματάει την ελεύθερη κίνηση του, το διάφραγμα μπλοκάρεται, τα μάτια δεν εστιάζουν και το δέρμα γίνεται κρύο και μπλε. Αρχικά αντιδρούν με θυμωμένο κλάμα, αργότερα με κλάμα και τσίριγμα για να δείξουν τη δυστυχία τους. Σ’ όλα αυτά προστίθεται και η περιτομή και το πέος συστέλλεται κι αυτό, παραμένοντας κρύο ή μπλε, συνηθίζοντας περισσότερο στον πόνο απ’ ό,τι στην ηδονή.

Μετά απ’ αυτό το αποτελεσματικό ξεκίνημα ακολουθεί η πρώιμη αγωγή τουαλέτας με την οποία μπλοκάρεται περισσότερο η ζωή, κάνοντας τελικά το παιδί υποχωρητικό, χαλιναγωγώντας τις αυνανιστικές ορμές και τις σεξουαλικές παρορμήσεις του. Ο έλεγχος του σφιγκτήρα δεν κατορθώνεται πριν την ηλικία των 18 μηνών, έτσι ώστε η αγωγή τουαλέτας, που γίνεται νωρίτερα, αναγκάζει σε συστολή το μυϊκό σύστημα, ιδιαίτερα στους μηρούς, τους γλουτούς και τη βάση της λεκάνης, όπως επίσης επιβάλλει το τράβηγμα προς τα πίσω της λεκάνης και την περαιτέρω αναπνευστική συστολή.

Αυτά είναι ένα γνωστό παράδειγμα της διαδικασίας θωράκισης, η οποία δεσμεύει ενέργεια και την εμποδίζει να φθάσει στη λεκάνη όπου μπορεί να εκφορτισθεί. Μειώνει αποτελεσματικά τη φυσιολογική συγκινησιακή έκφραση και ειδικότερα τις ηδονικές αισθήσεις της λεκάνης. Στη συνέχεια το παιδί θα επιπληχθεί όταν αγγίζει τα γεννητικά του όργανα και θα έρθει αντιμέτωπο με τις φοβερές απειλές για τις συνέπειες του αυνανισμού.

Έτσι, γενικά, εμποδίζεται η εκφόρτιση, αυξάνει η ενέργεια και συσσωρεύεται η ένταση. Σεξουαλικές και άλλες επιθετικές ορμές, που αρχικά ήταν τρυφερές και ήπιες, γίνονται άγριες και βίαιες. Αυτή είναι η προέλευση του σεξουαλικού σαδισμού, τον οποίο η κοινωνία τόσο ορθά θέλει να εξουδετερώσει, αλλά τόσο λαθεμένα καλλιεργεί με περαιτέρω καταπίεση. Η καταπίεση αναπτύσσει οργή κι αυτή πρέπει με τη σειρά της να καταπιεσθεί. Με τη μικρή αποδέσμευση που γίνεται της βιολογικής ενέργειας, το άτομο πρέπει αναγκαστικά να συνεχίζει να αυξάνει τη θωράκισή του (μυϊκή συστολή), η οποία ενδεχομένως να περιλάβει ολόκληρο το μυϊκό σύστημα. Αισθάνεται συνεχή εσωτερική ένταση και άγχος. Τελικά, η θωράκιση αποτυχαίνει να είναι αποτελεσματική και οι απωθημένες σεξουαλικές ορμές ξεσπούν και αποκρούονται με τη μορφή συμπτωμάτων. Το παιδί γίνεται περιορισμένο, μηχανικά και φυλακισμένο στην καθορισμένη ρουτίνα της ζωής, της γεμάτης με καταναγκασμούς και φοβίες.

Το παιδί φθάνει στη δεύτερη κορύφωση της σεξουαλικής δραστηριότητας του σε ηλικία περίπου 4 ετών. Το στάδιο αυτό αρχίζει με γενετήσια επιδειξιομανία και περηφάνια για τα γεννητικά όργανα. Στη συνέχεια, στην ηλικία των 5 περίπου ετών αναπτύσσει ισχυρά αισθήματα αγάπης και σεξουαλικό ενδιαφέρον για το γονέα του αντίθετου φύλου. Αυτό συνοδεύεται από όνειρα να παντρευτεί κάποτε με τη μητέρα ή τον πατέρα, και από ζήλια ή έχθρα προς το γονέα του ίδιου φύλου. Αυτό είναι το γνωστό οιδιπόδειο σύμπλεγμα και απαιτεί μεγάλη κατανόηση και καθησύχαση από τη μεριά και των δύο γονέων για να περάσει με επιτυχία αυτό το στάδιο και να προχωρήσει στην ώριμη σεξουαλικότητα.

Ο γονέας, στον οποίο στρέφεται ο έρωτας τον παιδιού, πρέπει να το διαβεβαιώνει ότι η αγάπη του ανταποδίδεται και ότι είναι το πιο σημαντικό και αγαπημένο πρόσωπο στη ζωή των γονέων. Ο αντίζηλος γονέας δεν πρέπει να δείχνει ζήλια ή να γελοιοποιεί αυτό τον έρωτα, αλλά να αποδεχθεί τη στάση του παιδιού σαν φυσιολογική. Εάν γίνει κάτι τέτοιο, τότε κι αυτός ο γονέας γίνεται αποδεκτός και αγαπητός σαν τμήμα του τριγώνου. Ασφαλές μέσα στην αγάπη των γονέων, το παιδί μπορεί αργότερα να τους εγκαταλείψει εύκολα για ένα κατάλληλο σύντροφο.

Απ’ την άλλη πλευρά, εάν η αγάπη του παιδιού απορριφθεί, αποσύρεται στον εαυτό του, γίνεται δειλό και άτολμο και αναπτύσσει έντονη φαντασιωσική ζωή για να αντικαταστήσει την πραγματικότητα ή, εάν ο αντίζηλος γονέας είναι ζηλιάρης, οργισμένος ή σαρκαστικός, το παιδί γεμίζει με ενοχές και φόβο ευνουχισμού. Και στις δυο περιπτώσεις, το οιδιπόδειο σύμπλεγμα δεν ξεπερνιέται ποτέ και κάθε μελλοντικά ερωτικό αντικείμενο θα είναι προικισμένο με τα χαρίσματα του γονέα, από τον οποίο απορρίφθηκε, και τα σεξουαλικά αισθήματα θα γεμίζουν με φόβο, ενοχές και αναβιωμένους φόβους ευνουχισμού.

Κάποτε είχα ασθενή ένα νέο άνδρα, που είχε χωρίσει και κρατήσει μαζί του τη μικρή του κόρη. Τελικά ερωτεύτηκε μια γοητευτική νέα γυναίκα, αλλά -προς μεγάλη ταραχή του- η μικρή κόρη του έγινε πολύ ζηλιάρα και αντιτέθηκε σφοδρά στην αγαπημένη του. Με ρώτησε τι να κάνει. Εφόσον η κόρη του ήταν πέντε ετών και βρισκόταν στο οιδιπόδειο στάδιο, του συνέστησα να της πει πως την αγαπούσε περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο στον κόσμο και να της δείξει μεγάλη στοργή και αγάπη. Ήταν κατάπληκτος βλέποντας την αλλαγή της και το πώς ήταν σε θέση να δεχθεί την αντίζηλό της, ακόμα και μετά το γάμο. Αυτή μάλιστα του θύμιζε πού και πού ότι είχαν ένα μυστικό, που ποτέ δε θα έλεγαν στην αντίζηλό της. Η νέα «μητέρα» το γνώριζε, ασφαλώς, και ήταν ευχαριστημένη καθώς της επέτρεπε να έχει την αγάπη του πατέρα της. Σίγουρο από την αγάπη του πατέρα του, το παιδί ήταν ικανό να αγαπήσει την καινούργια μητέρα του και να τη δεχθεί ολοκληρωτικά.

Κανείς δεν μπορεί πραγματικά να πει ποια είναι η υγιής σεξουαλική ζωή του παιδιού από την πρώτη στη δεύτερη εφηβεία. Ίσως, ο αυνανισμός μαζί με ετεροσεξουαλικά παιχνίδια, περιλαμβανόμενης και της πραγματικής συνουσίας. Ο Φρόιντ πίστευε ότι το παιδί έμπαινε σε μια περίοδο σεξουαλικής καταπίεσης – τη λεγόμενη λανθάνουσα περίοδο – όπου δεν έδειχνε σεξουαλικό ενδιαφέρον. Το μεγάλωμα και η ανάπτυξη καταναλώνουν ένα μεγάλο μέρος της ενέργειας του παιδιού, έτσι ώστε η σεξουαλική διέξοδος μπορεί να μην είναι τόσο σημαντική όσο στην εφηβεία, όμως σίγουρα δεν πρόκειται για ασεξουαλική περίοδο. Τα παιδιά που διατηρούν σεξουαλικό ενδιαφέρον και ανάλογη δραστηριότητα παραμένουν πιο υγιή απ’ τα άλλα.

Ο Μαλινόφσκι βρήκε ότι στα νησιά των Τρόμπριαντ τα παιδιά είχαν σεξουαλικά παιχνίδια και πραγματική συνουσία αποκλειστικά από την ηλικία των 4-6 ετών και πάνω. Αυτό φαίνεται πιο φυσικό από τον αυνανισμό, επειδή η σεξουαλική ηδονή είναι μεγαλύτερη όταν εμπλέκεται και ένας άλλος οργανισμός για αμοιβαία διέγερση και μοίρασμα της εμπειρίας. Επίσης, μια υγρή επιφάνεια, ειδικότερα μια ηλεκτρολυτική, σαν τα υγρά του σώματος, οδηγεί σε υψηλότερο βαθμό φόρτισης και διέγερσης, όπως το στόμα και η θηλή στη νηπιακή ηλικία, το πέος και η μήτρα στη συνουσία. Ο αυνανισμός είναι πιο ικανοποιητικός εάν το πέος έχει υγρανθεί με σάλιο (που είναι ηλεκτρολυτικά).

Η εφηβεία είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή ουσιαστικά δίνει στο άτομο μια δεύτερη ευκαιρία να γίνει υγιές, εάν η κοινωνία το αντιμετωπίζει με κατανόηση και συμπάθεια. Το ενδοκρινολογικό σύστημα ωριμάζει, όπως και τα σεξουαλικά όργανα, και η σεξουαλική επιθυμία γίνεται καταλυτικά ισχυρή και επείγουσα, περισσότερο απ’ οποιαδήποτε άλλη περίοδο στη ζωή του ανθρώπου. Εάν οι ορμές αυτές επιτραπεί να έχουν κατάλληλη διέξοδο, τότε μπορούν να ξεπερασθούν πολλά πρώιμα προβλήματα. Όμως είναι ακριβώς αυτή η περίοδος, στην οποία η κοινωνία αντιδρά με τον πιο έντονο τρόπο ενάντια σε οποιαδήποτε διέξοδο.

Οι πιο αδύνατοι κλείνονται στον εαυτό τους, συγκρατώντας τη σεξουαλική διέξοδο ακόμα και ο αυνανισμός γίνεται με πλήθος ενοχές και καταπιέζεται όσο το δυνατόν περισσότερο. Όλα αυτά καταλήγουν σε σοβαρές συγκινησιακές αναπηρίες. Οι ισχυρότεροι βρίσκουν μια σεξουαλική διέξοδο, όμως συχνά σαν ένα σύμβολο εξέγερσης και με δυνατά αισθήματα ενοχής. Οι σεξουαλικές ορμές τους εκφράζονται κάτω από τις πιο δυσμενείς συνθήκες: σε αυτοκίνητα, σε λεωφορεία, με ανεπαρκή γνώση αντισύλληψης και πάντα με το φόβο ότι θα πιαστούν στα πράσα. Εάν είναι σε ηλικία μεγαλύτερη των 18 ετών, βρίσκονται νομικά σε ασφαλέστερη θέση και πολλοί αρχίζουν να ζουν μαζί, όταν δουλεύουν μακριά από το σπίτι τους ή στους χώρους όπου σπουδάζουν.
Ο Ράιχ πίστευε, ότι πρέπει να αναπτύξουμε μια εξ ολόκληρου νέα αντίληψη για τη σεξουαλικότητα. Έβλεπε το σώμα σαν ένα ενεργειακά σύστημα με συνεχή κατάσταση συστολής και διαστολής, ή παλμού (που παρατηρείται πιο εύκολα στο σφυγμό και την αναπνοή). Στην υγεία η ενέργεια ρέει ελεύθερα μέσα στο σώμα. Η ενέργεια αυτή συγκεντρώνεται στον οργανισμό με τη λήψη τροφής, υγρών και αέρα. Απορροφάται επίσης κατευθείαν από το δέρμα. Εκφορτίζεται με δραστηριότητα, εκκρίσεις, συγκινησιακή έκφραση, τη διαδικασία της σκέψης και με μετατροπή σε σωματική θερμότητα, που εκπέμπεται στο περιβάλλον. Χρησιμοποιείται επίσης για την ανάπτυξη. 
Κατά τη συνηθισμένη πορεία των γεγονότων συγκεντρώνεται περισσότερη ενέργεια απ’ όση εκφορτίζεται. Αν αυτό γινόταν συνεχώς, ο οργανισμός θα έπρεπε η να αναπτύσσεται διαρκώς ή να εκραγεί. Για να διατηρηθεί ένα σταθερό, οικονομικό ενεργειακό επίπεδο η περίσσια της ενέργειας πρέπει να εκφορτίζεται τακτικά σε μικρά ή μεγαλύτερα διαστήματα. Αυτή η οικονομική εκφόρτιση της ενέργειας είναι η λειτουργία του οργασμού.
Καθώς αυξάνεται η ενέργεια, το σώμα συσσωρεύει συνεχώς ένταση. Σ’ ένα ορισμένο σημείο, γνωστό σαν το σημείο φωταύγειας, η ένταση γίνεται αισθητή στο υγιές άτομο ως σεξουαλική διέγερση. Η ενέργεια πάνω από το επίπεδο του σημείου φωταύγειας μπορεί να ειδωθεί ως σεξουαλική ενέργεια ή ως λίμπιντο, που περιέγραψε ο Φρόιντ. Η φυσική διαστολή αυξάνει σημαντικά. Η επιδερμίδα γίνεται ζεστή και ξηρή, ο σφυγμός πλήρης και αργός, η αναπνοή βαθιά, η όραση αυξάνεται και τα γεννητικά όργανα γεμίζουν με αίμα και γίνονται εξαιρετικά ευαίσθητα. Στην πλήρη σεξουαλική διέγερση, η ενέργεια δεν πρέπει απλώς να φθάνει στην επιφάνεια του δέρματος και ιδιαίτερα στα γεννητικά όργανα, αλλά πρέπει να διεγείρεται από το εσωτερικό. Αυτό προϋποθέτει αποδοχή της γενετήσιας αίσθησης και προσμονή του γενετήσιου αγκαλιάσματος. Η διέγερση αυξάνεται παραπέρα με την παρουσία του σεξουαλικού αντικειμένου μέχρι να γίνει επιτακτική η στενή επαφή και η ένωση των γεννητικών οργάνων. Η ρυθμική τριβή παράγει γρήγορα μέγιστη διέγερση και κορύφωση της ενεργειακής συγκέντρωσης στα γεννητικά όργανα. Η εκφόρτιση γίνεται μέσο σπασμών ολόκληρου του σώματος, τον οργασμό, και το οικονομικά ενεργειακό επίπεδο επανεδραιώνεται.

Ο Ράιχ πίστευε ότι, από τη στιγμή της γέννησης, καθένας είναι προικισμένος με τη σεξουαλική ικανότητα, η οποία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση ενός σταθερού ενεργειακού επιπέδου στον οργανισμό και την αποτροπή δημιουργίας λίμνασης. Αυτή είναι η φυσική βαλβίδα ασφάλειας, απέναντι στην οποία ο άνθρωπος έχει αναπτύξει μια αρνητική, κατασταλτική συμπεριφορά. Το αποτέλεσμα είναι συγκινησιακές και σωματικές ασθένειες, εκμετάλλευση, σαδισμός και καταστροφικότητα, όχι μόνο προς τον ίδιο τον άνθρωπο, αλλά σε όλη τη φύση. Κάθε άνθρωπος έχει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του δικαίωμα για σεξουαλική έκφραση, το οποίο πρέπει να αναγνωρίζεται και να αντιμετωπίζεται θετικά.
Εάν από τη γέννησή του ικανοποιούνται αυτή και οι άλλες του ανάγκες, είναι ικανός να αυτορυθμίζεται και χρειάζεται μόνο να διδαχθεί να σέβεται τα δικαιώματα των άλλων και τη δική του ασφάλεια. Αυτή η αυτορρύθμιση περιέχει τη δική της ηθική. Εάν αυτός ήταν ο κανόνας στην κοινωνία μας, το σεξ θα γινόταν έκφραση έρωτα και όχι κατάκτησης. Οι διαστροφές, ο σαδισμός και η πορνεία θα έπαυαν να υπάρχουν, ενώ οι νευρώσεις και η εγκληματικότητα θα ήταν άγνωστες. Αυτά δεν είναι θεωρητικές υποθέσεις, αλλά έχουν αποδειχθεί στις κοινωνίες που είναι θετικές προς το σεξ. 
Το υγιές άτομο δε χρειάζεται τόσο πολλή σεξουαλική διέξοδο όσο το θωρακισμένο, επειδή παίρνει ικανοποίηση και δεν προσπαθεί συνεχώς να την κατακτήσει. Μπορεί έτσι να βρίσκει χαρά στην εργασία του, η οποία γίνεται πιο παραγωγική. Είναι πιστός στο σύντροφο του, όσο ικανοποιείται. Όταν δεν ικανοποιείται πλέον, βρίσκει ένα καινούργιο έρωτα και νέα ικανοποίηση, αντί να παραμένει καταναγκαστικά σ’ ένα γάμο χωρίς έρωτα.
Σήμερα έχουμε πλήθος από εγχειρίδια για το σεξ με φωτογραφίες διαφορετικών στάσεων και τεχνικών, που έχουν σχεδιασθεί για να κάνουν τους καταναγκαστικούς συντρόφους ενός γάμου να βρουν κάποια ευχαρίστηση στις σεξουαλικές μεταξύ τους σχέσεις. Όλα αυτά είναι μια μανιακή προσπάθεια να διαιωνίσουμε το σύστημά μας και να το κάνουμε να λειτουργεί. Όταν χάνεται η διέγερση με κάποιο σύντροφο, συνήθως καμιά εκπαίδευση η τεχνική δεν μπορεί να την αναβιώσει.

Όταν υπάρχει διέγερση, κάθε άτομο ξέρει τι να κάνει. Αυτή η αμοιβαία διέγερση μπορεί να κρατήσει ολόκληρη ζωή ή να εξαφανισθεί μέσα σε μια νύχτα, εξαρτώμενη από άλλους παράγοντες κοινούς και για τους δυο συντρόφους. Για το λόγο αυτό είναι καλό το ζευγάρι να γνωρίζεται καλά και να ζει μαζί για κάποιο χρονικό διάστημα πριν το γάμο. Ίσως να χρειασθεί χρόνος μέχρι η σεξουαλική εμπειρία γίνει ικανοποιητική και για τους δυο. Οι άνδρες ρέπουν προς πρόωρη κορύφωση σε μια νέα σχέση και η γυναίκα δεν έχει τότε την ευκαιρία για αρκετή διέγερση. Συνήθως χρειάζεται περισσότερο χρόνο από τον άνδρα να φθάσει στο αποκορύφωμα και περισσότερο προκαταρκτικό ερωτικό παιχνίδι πριν τη γενετήσια ένωση.

Το φλερτάρισμα υπάρχει σ’ όλα τα ανώτερα ζώα και υπηρετεί τη λειτουργία της εξοικείωσης ή του «να μυρίσει το ένα το άλλο». Ο φόβος είναι βαθιά ριζωμένος και απαραίτητος για την επιβίωση. Μέχρις ότου εξαλειφθεί, ο οργανισμός δεν μπορεί να διασταλεί εντελώς ή να παραδοθεί ολοκληρωτικά σ’ ένα άλλο οργανισμό εθελοντικά και αυθόρμητα. Το φλερτάρισμα εδραιώνει την εμπιστοσύνη. Μπορεί να είναι μακρύ ή σύντομο ανάλογα με τις περιστάσεις και τα εμπλεκόμενα άτομα, όμως το υγιές άτομο δεν εννοεί σεξουαλική ένωση χωρίς κάποιο βαθμό φλερταρίσματος.

Όταν η σεξουαλική ένωση γίνει επιτακτικός στόχος, η δραστηριότητα μπορεί να χωρισθεί σε τρία στάδια: προκαταρκτικό παιχνίδι, γενετήσια ένωση και οργασμικοί σπασμοί. Δεν υπάρχουν άκαμπτοι νόμοι στη φύση για τα πρώτα δύο. Το προκαταρκτικό παιχνίδι περιλαμβάνει οτιδήποτε μπορεί να είναι αμοιβαία αποδεκτό και ηδονικό με εξαίρεση τις σαδιστικές πράξεις. Τίποτα το ηδονικό δεν μπορεί να θεωρηθεί διαστροφικό όσο ο στόχος παραμένει η γενετήσια ένωση. Το προκαταρκτικό παιχνίδι μπορεί να είναι μακρύ ή σύντομο. Συνήθως το αρσενικό βιάζεται για τη γενετήσια επαφή, ενώ το θηλυκό προτιμάει περισσότερο προκαταρκτικό παιχνίδι. Και οι δυο πρέπει να είναι σεξουαλικά διεγερμένοι (βιώνοντας ρεύματα στα γεννητικά όργανα) πριν ακόμα αρχίσει το προκαταρκτικό παιχνίδι. Σε μια υγιή σχέση το προκαταρκτικό παιχνίδι αποτελείται κυρίως από σωματική επαφή και απαλό χάδι του σώματος του αγαπημένου. Μανία, βιασύνη και ερεθισμός με το χέρι δε συμπεριλαμβάνονται.

Η σεξουαλική πράξη πολύ δύσκολα μπορεί να είναι πλήρως ικανοποιητική εάν ο ένας ή ο άλλος πρέπει να διεγερθεί με τεχνητά μέσα. Ένα τέτοιο άτομο δεν είναι βιολογικά έτοιμο για τη σεξουαλική πράξη. Είτε η πλεονάζουσα ενέργειά του δεν έχει φθάσει το σημείο φωταύγειας, είτε έχει δεσμευθεί από άγχος. Ή απλά μπορεί ο σύντροφος να μην είναι επιθυμητός. Το προκαταρκτικό παιχνίδι συνεχίζει να αυξάνει τη διέγερση μέχρι το σημείο της επείγουσας ένωσης (επιθυμία διείσδυσης), μια επιθυμία που πρέπει να είναι παρούσα και στους δυο συντρόφους.

Η στύση στο αρσενικό είναι μια σαφής προϋπόθεση.Η διέγερση στο θηλυκό δεν είναι τόσο φανερή, ούτε θεωρείται τόσο πολύ σαν προϋπόθεση. Κι όμως, στη σωστή σεξουαλική ετοιμότητα, τα χείλη του αιδοίου διεγείρονται, όπως και οι θηλές όταν ανταποκρίνονται τα στήθη. Παραπέρα, υπάρχουν δυο είδη κολπικών εκκρίσεων, οι υγρές και οι βλεννώδεις. Οι τελευταίες, που είναι ηλεκτρολυτικές, προσφέρουν ένα υψηλότερο βαθμό επαφής και διέγερσης και, όταν δεν είναι παρούσες, η γυναίκα είναι σε μικρή σεξουαλική ετοιμότητα. Παρατεταμένο προκαταρκτικό παιχνίδι με κλειτοριδικό ερεθισμό τείνει να παράγει κλειτοριδική κορύφωση και να εμποδίσει πλήρη κολπική ανταπόκριση.

Παραμένει αδιευκρίνιστο εάν η γυναίκα αισθάνεται ηδονή στην ίδια τη μήτρα η εάν πρόκειται για ψευδαίσθηση από την ηδονή, που βιώνεται στα χείλη του αιδοίου και στην είσοδο του κόλπου. Το οπίσθιο μέρος τον κόλπου φαίνεται να έχει την περισσότερη ανταπόκριση. Εκεί υπάρχει σαφής κι επείγουσα επιθυμία για διείσδυση και κολπικό οργασμό σε αντίθεση προς την κλειτοριδική κορύφωση. Η τελευταία παράγει μόνο τοπική ανταπόκριση, ενώ o κολπικός οργασμός πλήρη ανταπόκριση ολόκληρου του οργανισμού με ολοκληρωμένη ικανοποίηση. Επίσης, όταν υπάρχει γενετήσια ικανότητα, η μήτρα γίνεται ένα ενεργό όργανο, που ρουφάει το πέος όπως το στόμα ρουφάει τη θηλή.

Η γενετήσια ένωση, στην οποία είναι παρούσα η επαφή (ρεύματα ενέργειας), προκαλεί επείγουσα ανάγκη για απαλές αλλά επιθετικές κινήσεις τριβής, συγχρονισμένες με την αναπνοή. Απότομες και βιαστικές κινήσεις οφείλονται σε έλλειψη επαφής και καλύπτουν κάθε φυσική αίσθηση παράδοσης. Άτολμες κινήσεις ή έλλειψη κινήσεων μπορούν να οφείλονται σε άγχος ή στην ανάγκη για μείωση των αισθήσεων.

Η σεξουαλική πράξη διαρκεί από τρία έως είκοσι λεπτά, μαζί με συνεχές αίσθημα φυσικής τρυφερότητας. Η στάση εξυπηρετεί μόνο στο να μην υπάρχει περιορισμός στην ελευθερία των κινήσεων. Κάποιος μπορεί να προχωρήσει ή όχι κατευθείαν στον οργασμό. Κάποιος μπορεί να διακόπτει, να αλλάζει θέση κ.λπ., όμως σε μια ορισμένη στιγμή η πράξη γίνεται αυτόματη και οδηγεί στους ακούσιους οργασμικούς σπασμούς. Στο σημείο αυτό, το σταμάτημα ή οποιοσδήποτε άλλος περιορισμός, γίνεται πολύ οδυνηρός και ενοχλητικός. Αυτό μπορεί να συμβεί εάν ο ένας ή ο άλλος δεν μπορεί να αντέξει τον πλήρη παλμό του οργασμικού σπασμού και τον εμποδίζει με γρήγορες, σπαστικές κινήσεις ή ακόμα και με απόσυρση. Ή μπορεί να γίνει ψυχρός και ακίνητος και ακόμα, να χάσει εντελώς κάθε αίσθηση. Η σεξουαλική πράξη πρέπει να στερείται φαντασιώσεων, οι οποίες από μόνες τους είναι δραπέτευση από την επαφή με το σύντροφο.

Ο πλήρης οργασμός εξαρτάται από την ολοκληρωτική απουσία συγκρατήσεων στον οργανισμό. Σ’ ένα ορισμένο σημείο, η διέγερση καταλαμβάνει ολόκληρο το άτομο και η αύξησή της δεν μπορεί να ελεγχθεί εκούσια. Έχοντας αρχικά απλωθεί σ’ ολόκληρο τον οργανισμό, μετά συγκεντρώνεται στην περιοχή των γεννητικών οργάνων και ακολουθεί μια ζεστή αίσθηση, σαν να «λιώνει» το σώμα. Συμβαίνουν ακούσιες κυματοειδείς συσπάσεις των μυών στην περιοχή των γεννητικών οργάνων και της λεκάνης. Η κορυφή κάθε κύματος σύσπασης συμπίπτει με βαθιά διείσδυση και εκπνοή. Ακολουθούν οι σπασμοί που παράγουν την εκσπερμάτωση. Στις γυναίκες υπάρχουν συσπάσεις και επιμήκυνση της μήτρας, που συνοδεύονται από την επιθυμία να δεχθεί όλο το πέος.

Ο εγκολπισμός αυτός είναι συγκρίσιμος με την ακατανίκητη ορμή του πέους να διεισδύσει εντελώς. Στη συνέχεια υπάρχει ένα σύννεφο απώλειας της συνείδησης και αύξηση των συσπάσεων που απλώνονται σ’ ολόκληρο το σώμα. Μετά τους σπασμούς, οι δυο οργανισμοί παραμένουν ενωμένοι για κάποιο χρονικό διάστημα, ενώ η ενέργεια που έχει συγκεντρωθεί στα γεννητικά όργανα ρέει πίσω διαμέσου του οργανισμού, κάτι που βιώνεται σαν ικανοποίηση. Ο χωρισμός γίνεται τότε χαλαρά, τρυφερά, με αίσθημα ευγνωμοσύνης προς το σύντροφο και τάση για ύπνο.

Μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες που πρέπει να ξεπεραστούν είναι η αφαίρεση του καταναγκασμού από το σεξ και η αποδοχή του, μόνο όταν είναι πραγματικά επιθυμητό και ηδονικό. Οι γυναίκες έχουν διδαχθεί να πιστεύουν ότι οι άνδρες θέλουν το σεξ κάθε στιγμή κι ότι πρέπει να ικανοποιούνται, ώστε νιώθουν υποχρεωμένες να είναι έτοιμες για να υποτάσσονται σ’ αυτό κάθε στιγμή. Οι άνδρες πρέπει να επιδείξουν τη ρώμη τους και να ικανοποιούν τις γυναίκες. Εάν μπορούσαν να είναι ειλικρινείς μεταξύ τους, οι περισσότεροι θα έβλεπαν ότι κανένας από τους δυο δεν επιθυμεί το σεξ τόσο συχνά όσο θα το ήθελαν σε κάποια νέα σχέση. Η φυσιολογική σεξουαλική δραστηριότητα ποικίλλει από τρεις φορές την εβδομάδα μέχρι μια φορά στις δυο εβδομάδες, ανάλογα με την υγεία, την εργασία και τις περιβαλλοντικές συνθήκες, ενώ μπορεί κανείς να απέχει από σεξουαλικές δραστηριότητες για ένα χρόνο χωρίς να δημιουργηθεί λίμναση και διαταραχή.

Οι γενετήσιες διαταραχές χωρίζονται σε δύο ομάδες: τις κοινωνικές (ή μη βιοπαθητικές) και τις βιοπαθητικές (αυτές που οφείλονται σε χρόνια θωράκιση). Η σεξουαλική επιθυμία μπορεί να είναι μεγαλύτερη στο νευρωτικό απ’ ότι στον υγιή εξαιτίας της έλλειψης ικανοποίησης.

Οι άνθρωποι, που έχουν μη βιοπαθητικές διαταραχές ή διαταραχές που προκλήθηκαν από την κοινωνία, δέχονται με ανακούφιση την επανεκπαίδευση. Απ’ την άλλη πλευρά, οι βιοπαθητικές διαταραχές δεν επηρεάζονται απ’ την επανεκπαίδευση και οι άνθρωποι που τις έχουν αποκρούουν κάθε τέτοια επιρροή και τείνουν ακόμα και στο να δημιουργήσουν ορθολογικοποιήσεις για να ενισχύσουν τις αντιστάσεις τους.

Οι κοινωνικές διαταραχές οφείλονται συνήθως σε άγνοια ή και σε οικονομικά προβλήματα. Ένα από τα πιο συχνά προβλήματα είναι οι συνθήκες ζωής, που δεν επιτρέπουν την ιδιαιτερότητα. Αυτή η κατάσταση δημιουργεί άγχος και ένταση, που εμποδίζουν την ικανοποίηση. Συχνά, η σεξουαλική πράξη πρέπει να γίνεται βιαστικά εξαιτίας του κινδύνου της διακοπής από άλλους. Σε τέτοιες περιπτώσεις η επαφή επιχειρείται με τα ρούχα ή ακόμα και στα όρθια. Τέτοιες πρακτικές εμποδίζουν την επαφή και την ελευθερία των κινήσεων και πρέπει να αποκλείονται.

Πολύ κοινός είναι ο φόβος της εγκυμοσύνης, που προκαλεί συγκράτηση. Μερικοί άνθρωποι δεν εμπιστεύονται τα αντισυλληπτικά, ενώ άλλοι αντιτίθενται σ’ αυτά για θρησκευτικούς λόγους. Εκείνοι που μπορούν να δεχθούν εύκολα συμβουλές έχουν καλύτερη πρόγνωση στη θεραπεία. Η απόσυρση πριν την εκσπερμάτωση και η διακεκομμένη συνουσία δε συνιστώνται. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για τα χάδια χωρίς την τελική πράξη. Έτσι δημιουργείται ένταση χωρίς ανακούφιση. Η ικανοποίηση εμποδίζεται επίσης όταν άνθρωποι με ανόμοια ενερyειακά επίπεδα επιχειρούν σχέσεις. Τα άτομα γεννιούνται με υψηλά ή χαμηλά ενεργειακά φορτία και η πάρα πολύ μεγάλη ανομοιότητα μεταξύ των συντρόφων οδηγεί σε σεξουαλική ασυμβατότητα. Ένα άτομο με συγκριτικά χαμηλή φόρτιση μπορεί να είναι υγιές με όλη τη σημασία της λέξης, αλλά θα έχει λιγότερες σεξουαλικές ανάγκες απ’ ότι ένας σύντροφος με υψηλότερη φόρτιση.

Δεν μπορεί να περιμένει κανείς ότι το γενετήσιο αγκάλιασμα θα είναι πλήρως ικανοποιητικό και για τους δυο συντρόφους στις λίγες πρώτες συναντήσεις τους. Συχνά χρειάζεται σημαντικός χρόνος και υπομονή για να προσαρμοστούν οι σύντροφοι μεταξύ τους. Το υγιές αρσενικό μπορεί να έχει πρόωρη εκσπερμάτωση και το θηλυκό μπορεί να αδυνατεί να διεγερθεί κατάλληλα εξαιτίας του άγχους, που οφείλεται στην καινούργια εμπειρία και ιδιαίτερα εάν το περιβάλλον δεν είναι ευνοϊκό.

Βιοπαθητικές Διαταραχές
Οι βιοπαθητικές διαταραχές οφείλονται σε χρόνια θωράκιση η οποία εμποδίζει την ελεύθερη ροή της ενέργειας μέσα στον οργανισμό και καταστέλλει τον πλήρη οργασμικό σπασμό. Ιδιαίτερα κατασταλτικοί σε αυτή τη ροή είναι οι σπασμοί του λαιμού και του πρωκτού, δεδομένου ότι είναι τα πρωτογενή ανοίγματα του πεπτικού καναλιού.

Τα προβλήματα χωρίζονται σε δυο ομάδες: (1) λειτουργία που υπήρξε ικανοποιητική αλλά έχει σταματήσει να είναι, και (2) γενετήσια λειτουργία που ποτέ δεν υπήρξε ικανοποιητική. Όσοι ανήκουν στην πρώτη ομάδα έχουν την καλύτερη πρόγνωση, ειδικά εάν στην παιδική ηλικία υπήρχε σχετικά κανονικός αυνανισμός και στην εφηβεία περισσότερο ή λιγότερο ρυθμικός επιδέξιος χειρισμός των γεννητικών οργάνων με επακόλουθη φυσική αποδοχή του γενετήσιου εναγκαλισμού. Ο αυνανισμός θα έπρεπε να μη συνοδεύεται από φαντασιώσεις ή από φαντασιώσεις ετεροφυλόφιλης γενετήσιας ένωσης. Στη γενετήσια επαφή δε θα έπρεπε να υπάρχουν φαντασιώσεις. Σαδιστικές, μαζοχιστικές, ομοφυλόφιλες ή άλλες διαστροφικές φαντασιώσεις, είτε στον αυνανισμό είτε στη σεξουαλική πράξη, είναι ενδείξεις σοβαρών συγκινησιακών προβλημάτων.

Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν επιθυμία πριν την πράξη και χρειάζονται τεχνητή διέγερση. Αυτό μπορεί να μην είναι νευρωτικό, εάν ο σύντροφος δεν είναι επιθυμητός ή εάν το ενεργειακό επίπεδο είναι κάτω από το σημείο φωταύγειας. Μερικοί θεωρούν το σεξ απλώς σαν καθήκον και το κάνουν καταναγκαστικά, ας πούμε κάθε Παρασκευή βράδυ, ενώ συχνά θέτονται περιορισμοί στο σύντροφο. Ο άνδρας πιθανόν να δυσανασχετεί από τις κινήσεις της γυναίκας κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης και επιθυμεί να παραμένει εντελώς παθητική ή ίσως να επιθυμεί να εισχωρήσει από πίσω. Αυτά συνήθως οφείλονται σε επιθυμία αποφυγής της ολοκληρωτικής επαφής, με εξαίρεση τους τελευταίους μήνες της εγκυμοσύνης, όταν η εισχώρηση από πίσω προτιμάται. Επίσης, μπορεί η σεξουαλική πράξη να συνοδεύεται από σκληρότητα και ειδικότερα ζούληγμα, το οποίο το υγιές άτομο δεν μπορεί να ανεχθεί. Υπάρχουν πολλές μέθοδοι για την αποφυγή ισχυρής διέγερσης, όπως κράτημα της αναπνοής, έλεγχος των ήχων, έλεγχος των κινήσεων, πραγματοποίηση απότομων, σπαστικών κινήσεων, καμπούριασμα της πλάτης, ίσιωμα ή σφίξιμο των ποδιών και σφίξιμο του πρωκτικού σφιγκτήρα.

Υπάρχουν δυο είδη γενετήσιου εναγκαλισμού: (1) με οργασμικά ρεύματα στα γεννητικά όργανα, ή (2) χωρίς ρεύματα. Τα ρεύματα βιώνονται σαν γλυκιά αίσθηση, ότι το σώμα «λιώνει», και σαν άδειασμα. Εάν οι αισθήσεις αυτές είναι παρούσες, η πρόγνωση είναι πολύ καλή όσον αφορά τη σεξουαλική ικανοποίηση. Εάν δεν είναι παρούσες, τότε το άτομο αντιμετωπίζει οργασμική ανικανότητα. Εδώ έχει χαθεί η οργονοτική φόρτιση στα γεννητικά όργανα και επέρχεται έλλειψη επαφής. Για να αντισταθμιστεί αυτό, οι κινήσεις γίνονται γρήγορες και βίαιες ή δεν υπάρχει καθόλου ορμή για κινήσεις τριβής και η εκσπερμάτωση προκαλείται με πίεση. Σε μερικές περιπτώσεις λείπει ακόμα και η ανάγκη για διείσδυση. Μόνο το άγγιγμα γίνεται αισθητό και λείπει η ηδονή από τα γεννητικά όργανα. Το άτομο μπορεί να είναι ικανό για διέγερση, αλλά δεν μπορεί να παραδοθεί είτε στο σύντροφό του ή στον ίδιο του τον οργανισμό.

Σε όλες τις βιοπαθητικές διαταραχές απαιτείται σημαντική θεραπεία και ο στόχος είναι να μπορεί κανείς να αγαπά, κάτι που σημαίνει με άλλα λόγια, οργασμική ικανότητα. Για να γίνει αυτά απαιτείται διάλυση, τόσο της νεύρωσης, που εκδηλώνεται στο χαρακτήρα, όσο και της σωματικής θωράκισης. Δυστυχώς αυτό δεν κατορθώνεται σε όλες τις περιπτώσεις, αν και συνήθως παρουσιάζεται βελτίωση ώστε να παίρνεται ευχαρίστηση από τη ζωή. Ένας πολύ πιο σίγουρος δρόμος είναι η πρόληψη της αρρώστιας μέσω της θετικής προσέγγισης των παιδιών που θα είναι βασισμένη στην αυτορρύθμιση και το σεβασμό των νόμων της φύσης.

ΑΓΑΠΗ
Προοδευτικά έχουμε γίνει πιο ελεύθεροι στο να εκφραζόμαστε συγκινησιακά και λεκτικά. Παρ’ όλα αυτά μιας και δεν έχει γίνει αντίστοιχη αλλαγή στη δομή μας, ο τρόπος που χρησιμοποιούμε τις λέξεις είναι κάθε άλλο παρά υγιής. Αυτό τον καιρό οι αγαπημένες μας εκφράσεις περιλαμβάνουν όλες κάποια από τις λέξεις των πέντε γραμμάτων. Τις χρησιμοποιούμε με την ίδια ευκολία που μιλάμε για τον καιρό. Τόσο πολύ έχουμε συνηθίσει να τις ακούμε που δε μας σοκάρουν είτε προέρχονται από τα χείλη ενός άνδρα, είτε από τα χείλη μιας κομψής κυρίας. Τις χρησιμοποιούμε γιατί είναι εκφραστικές και μ’ αυτές καλύπτουμε την ανικανότητά μας να εκφραζόμαστε συγκινησιακά.

Σήμερα θα αναφερθώ σε μια από τις πιο προτιμητέες και συχνά χρησιμοποιούμενες λέξεις των πέντε γραμμάτων, που ανταλλάσσουμε μεταξύ μας χωρίς καμιά σκέψη ή κατανόηση του αληθινού τους νοήματος. Χρησιμοποιείται αδιάκριτα από άνδρες και από γυναίκες χωρίς κανένα συναίσθημα ή καμιά δέσμευση. Εάν νιώθαμε το νόημά της πραγματικά, τότε, αυτή η λέξη σπάνια θα χρησιμοποιούνταν και όταν αυτό συνέβαινε θα την εκφράζαμε μόνο σε στιγμές απόλυτα προσωπικές.

Αυτή η λέξη των πέντε γραμμάτων είναι η λέξη «ΑΓΑΠΗ». Η αληθινή ύπαρξη αγάπης είναι σπάνια. Κάποιος θα έπρεπε να ρωτήσει: «τι είναι αγάπη». Χρησιμοποιούμε τη λέξη αυτή πολλές φορές τη μέρα. Λέμε: «αγαπώ αυτό», «αγαπώ εκείνο», «αγαπάς να κάνεις αυτό κι αυτό, δεν είναι έτσι;». Βέβαια οι εκφράσεις αυτές δεν έχουν πλέον τίποτα το κοινό με την α γ α π η, όπως δεν υπάρχει καμιά σύνδεση με το σεξ όταν λέμε: «χτύπησα στη γαμημένη την κολόνα».

Η αγάπη είναι η φωταύγεια του οργανισμού και την αισθανόμαστε πρωταρχικά στα γεννητικά όργανα με την παρουσία του αγαπημένου μας ή ακόμα και μόνο με τη σκέψη του. Όταν οι εραστές αισθάνονται έτσι, τότε αυτός που αγαπούν γίνεται το πιο σημαντικό σημείο αναφοράς στη ζωή τους, πιο σημαντικό κι από την ίδια τη ζωή. Θέλουν να απολαύσουν τη ζεστασιά του, να τον προστατεύσουν, να τον αγκαλιάσουν και να τον φροντίσουν. Στην αρχή αυτό δεν είναι σεξουαλική επιθυμία αλλά μάλλον λατρεία. Ωστόσο, καθώς φουντώνει η αγάπη συνειδητοποιούν μια ασυγκράτητη ανάγκη να εκφράσουν αυτή την αγάπη σεξουαλικά.

Το σεξ είναι και θα έπρεπε να είναι έκφραση αγάπης. Πόσο το έχουμε βεβηλώσει στον κόσμο μας! Δυστυχώς, η κοινωνία μας δεν κάνει διάκριση μεταξύ της υγιούς σεξουαλικής έκφρασης και της πορνογραφικής σεξουαλικής αθλιότητας, έτσι που όλη η σεξουαλικότητα αποδοκιμάζεται και γίνεται βρομερή, εκτός από την κοινότυπη λειτουργία του σεξ για την αναπαραγωγή. Η σεξουαλική έκφραση αγάπης είναι ένα ολοκληρωτικό άνοιγμα τον εαυτού μας στον άλλο, μια ολοκληρωτική παράδοση και συγχώνευση της ύπαρξής μας με αυτήν του αγαπημένου μας. Η ενέργεια κυριολεκτικά απλώνεται προς τα έξω, η επιδερμίδα γίνεται θερμή, ο παλμός γεμάτος και αργός, ο όραση οξεία, τα γεννητικά όργανα γεμίζουν με αίμα και γίνονται πολύ ευαίσθητα, ενώ ρεύματα ενέργειας ρέουν σε όλο το κορμί. Είναι μια κατάσταση μεγάλης έντασης και πρέπει να ανακουφιστεί μέσα από το ερωτικό αγκάλιασμα, μετά το οποίο ο οργανισμός μπορεί να χαλαρώσει με ένα αίσθημα μεγάλης ευγνωμοσύνης.

Στην υγιή αγάπη ψάχνουμε για ένα συγκεκριμένο σύντροφο. Αυτό μάλλον βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις αρμονικές οργονοτικές παλμικές συχνότητες. Βέβαια, η αγωγή και το περιβάλλον μας βοηθούν να προσδιορίσουμε την εκλογή μας. Έχουμε την τάση να διαλέγουμε κάποιον που έχει σχεδόν τον ίδιο τρόπο ζωής με εμάς. Στην εφηβεία η εκλογή δεν είναι τόσο άκαμπτη. Είναι η εποχή που θέλουμε να γνωρίσουμε πιθανούς συντρόφους, προετοιμαζόμενοι για μια μόνιμη εκλογή. Στους ενήλικες η εκλογή είναι αρκετά ειδική. Ακόμα και αν ήταν όλοι υγιείς, δε θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σχέση με οποιοδήποτε, παρ’ όλο που θα υπήρχε μεγάλη δυνατότητα εκλογής. Πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι οι υγιείς δε μοιάζουν μεταξύ τους κι έτσι δε μπορούν να επιθυμούν ο ένας τον άλλο στον ίδιο βαθμό.

Όταν μιλάμε για υγεία, έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε το ιδανικό πρότυπο. Κι εδώ έχουμε την τάση να κάνουμε έναν άκαμπτο διαχωρισμό μεταξύ κάποιου που είναι υγιής και κάποιου που είναι νευρωτικός, πιστεύοντας πως ο υγιής δεν ενδιαφέρεται για τον νευρωτικό. Ο νευρωτικός είναι απλά κάποιος που μεγαλοποιεί ορισμένα γνωρίσματα του υγιή πυρήνα του. Τα γνωρίσματα αυτά χρησιμοποιούνται ως άμυνες γι αυτό και έχουν υπερτονιστεί και δημιουργούν έτσι ένα συγκεκριμένο χαρακτήρα. Ο νευρωτικός δεν έχει τίποτα που να μην υπάρχει στον υγιή, εκτός από τις σημαντικές άμυνές του, οι οποίες όμως δε θα αποκτούσαν τόσο μεγάλη σπουδαιότητα εάν είχε υγιή δομή. Επομένως, ένας υγιής μπορεί να αγαπήσει κάποιον που είναι νευρωτικός, με την προϋπόθεση, ότι δεν είναι τόσο πολύ νευρωτικός και θα πρέπει βέβαια να προσαρμοστεί στην περιορισμένη ικανότητά του για διαστολή. Θα χρειαστεί ακόμα να έχει πολλή υπομονή και κατανόηση για αρκετό καιρό. Μερικές φορές αυτό μπορεί να οδηγήσει το νευρωτικό στην υγεία. Ένα στοιχείο που πάντα υπάρχει στη νευρωτική αναζήτηση αγάπης είναι το άγχος. Ο νευρωτικός δεν είναι συνηθισμένος στη διαστολή που είναι προϋπόθεση για την αγάπη.

Η αγάπη του υγιή δεν είναι εγωιστική, ούτε περιοριστική
Επιθυμεί ό,τι καλύτερο για τον άνθρωπο που αγαπά και επιτρέπει απόλυτη ελευθερία χωρίς να προσπαθεί να τον δέσει στη σχέση όπως κάνει ο νευρωτικός. Από την άλλη μεριά η αγάπη του νευρωτικού είναι εγωιστική, θέλει να κρατήσει τον αγαπημένο με οποιοδήποτε τρόπο εξαιτίας της ανασφάλειας και των αναγκών του που αισθάνεται να τον κατακλύζουν. Ο Στιούαρτ Έμερι περιέγραψε σωστά την υγιή αγάπη: «Δε θα σε πληγώσω, σε αποδέχομαι και δε σε κρίνω, υποστηρίζω και ευχαριστώ αυτό που είσαι, σ’ αγαπώ».

Συχνά τίθεται το ερώτημα αν υπάρχει ζήλια σε μια υγιή σχέση. Δεν είχαμε αρκετή εμπειρία για να είμαστε δογματικοί, αλλά νομίζω πως υπάρχει. Όχι η κατακλυσμιαία, χωρίς έλεγχο ζήλια του παρανοϊκού, αλλά σίγουρα μια επίγνωση ζήλιας, όταν ο σύντροφος φαίνεται να προτιμά κάποιον αντίζηλο. Τότε o άλλος αισθάνεται έντονη θλίψη και απώλεια. Πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι ο σύντροφός μας δεν είναι υποχρεωμένος να μας αγαπά ή ακόμα και να συνεχίζει τη σχέση και γι’ αυτό ο θυμός και η μνησικακία δεν είναι οι κατάλληλες συγκινήσεις.

Υπάρχουν τρεις δρόμοι γι’ αυτόν που απορρίφθηκε, που είναι και οι τρεις υγιείς.
1) Μπορεί να αγωνιστεί και να προσπαθήσει να κερδίσει ξανά τον ερωτικό σύντροφο.
2) Μπορεί να αποδεχθεί την κατάσταση.
3) Μπορεί να σπάσει κάθε δεσμό που απόμεινε και να ψάξει για καινούργιο ταίρι. Σε κάθε περίπτωση δεν πρόκειται να επιτρέψει να τον κατακλύσει το κενό ή να τον κάνει ανίκανο όπως συμβαίνει στο νευρωτικό.

Η αγάπη μπορεί να διαρκέσει από μια μέρα έως μια ζωή κι αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Είναι απαραίτητο να μας αρέσει το σώμα του συντρόφου μας. Η αμοιβαία ικανοποιητική σεξουαλική σχέση είναι επίσης απαραίτητη αλλά αυτό πρέπει να συμπληρώνεται από κοινά ενδιαφέροντα και την απόλαυση της παρουσίας του άλλου. Επίσης πρέπει να έχουμε την ικανότητα να λύνουμε ικανοποιητικά όλα τα μεγάλα προβλήματα που υπεισέρχονται στη σχέση και επιπλέον να αναπτύξουμε αμοιβαία εμπιστοσύνη. Όσο περισσότερο συμπληρώνει ο ένας τον άλλο, τόσο περισσότερο μπορεί να διαρκέσει η σχέση.

Γνωρίζω πολλούς που αμφιβάλλουν πως η αγάπη μιας μέρας είναι υγιής. Λένε:«αν είναι υγιής γιατί τελειώνει;» Ας υποθέσουμε για παράδειγμα, πως ένας άνδρας και μια γυναίκα είναι σε διακοπές (η ξεκούραση αυξάνει τη σεξουαλική ένταση και οι περιστάσεις ελαττώνουν την απαιτούμενη εκλεκτικότητα) σε ένα εξωτικό μέρος, σε ένα χορό. Βλέπουν o ένας τον άλλον στις καλύτερές τους στιγμές, φορώντας τα καλύτερά τους ρούχα και με ρομαντικό σκηνικό. Συναντιούνται και μιλάνε και φωταυγούν με όλα τα συναισθήματα της αγάπης. Περνούν τη νύχτα σε έκσταση, αλλά όταν έρχεται το πρωί, μπορεί να δουν ότι είναι δυο διαφορετικοί άνθρωποι, τελείως αταίριαστοι ο ένας με τον άλλο.

Στο γάμο, όταν ο ένας σύντροφος παύει να διεγείρει τον άλλο, αυτό είναι συνήθως μόνιμο εκτός κι αν οφείλεται σε παράγοντες που διορθώνονται. Στην τελευταία περίπτωση, μια σύντομη εξωσυζυγική σχέση μπορεί να επανασυνδέσει το γάμο και να επαναφέρει τους δυο συντρόφους κοντά. Στην πρώτη περίπτωση, ο γάμος μπορεί να λυθεί ή μπορεί να συνεχιστεί σαν φιλία όταν αυτή είναι πολύ ικανοποιητική. Στην τελευταία περίπτωση o ένας ή και οι δύο σύντροφοι μπορεί να αποζητήσουν σεξουαλική ικανοποίηση έξω από το γάμο. Αυτό θα πρέπει να γίνει με τη μεγαλύτερη διακριτικότητα.

Ακόμα, δεν καταλαβαίνω γιατί κάποιος παύει να διεγείρεται από το σύντροφο του, ενώ ο άλλος συνεχίζει να διεγείρεται και εξακολουθεί να είναι βαθιά ερωτευμένος. Δεν είναι πάντοτε δυνατό να βρεις σύντροφο που να μπορεί να ικανοποιεί επαρκώς και τη συντροφικότητα και τις σεξουαλικές ανάγκες. Ίσως μια δεύτερη σχέση είναι απαραίτητη εάν αυτό μπορεί να γίνει αποδεκτό από τον άλλο. Τα υγιή ζευγάρια παραμένουν μαζί και είναι πιστά όσο διάστημα είναι ικανοποιητική η σχέση. Όταν παύει, ψάχνουν για νέο σύντροφο. Η πολυγαμία, δηλαδή το να έχει κάποιος περισσότερους από ένα σεξουαλικούς συντρόφους συγχρόνως, όπως γίνεται στους ανοιχτούς γάμους ή και μεταξύ αυτών που αναφέρονται ως οι εραστές της μιας νύχτας, δεν είναι ποτέ υγιής. Αυτή η συμπεριφορά είναι υπερβολικά νευρωτική. Επιπλέον, αυτοί που ψάχνουν για σεξ χωρίς αγάπη, ενδίδοντας μόνο στη σωματική απόλαυση βρίσκουν πως αυτό δεν είναι πολύ ικανοποιητικό.

Ο νευρωτικός πάντα διαλέγει ένα σύντροφο που τον ταυτίζει με την μητέρα του (ή τον πατέρα του) και αυτό εμποδίζει τη σχέση να είναι ικανοποιητική γιατί πάντα είναι παρόν το αιμομικτικό ταμπού. Ο υγιής τείνει να διαλέξει ένα σύντροφο που μπορεί να μοιάζει με κάποιον από τους γονείς του, αλλά δεν τον ταυτίζει με αυτόν και έτσι δεν υπάρχει αιμομικτικό ταμπού. Ως εδώ αναφέρθηκα στην αγάπη που απαιτεί η σεξουαλική έκφραση. Υπάρχει και άλλη αγάπη, παρόμοια σε όλα εκτός από το ότι το σεξ όχι μόνο δεν είναι επιθυμητό αλλά είναι και απωθητικό. Αυτή είναι η αγάπη που αισθάνεται κάποιος για τους γονείς, το παιδί, το φίλο του ίδιου ή του αντίθετου φύλου. Η αγάπη αυτή γίνεται αισθητή στα γεννητικά όργανα, το άτομο πάλλεται στην παρουσία του άλλου, αλλά ο σκοπός δεν είναι το σεξ. Είναι εμφανές ότι έτσι είναι, αλλά γιατί δεν ξέρω. Στις παραπάνω περιπτώσεις, όταν το σεξ γίνεται στόχος, βρίσκουμε πάντα μια υπερβολικά νευρωτική υποδομή.
«Ο άνθρωπος επειδή είναι κι αυτός μέρος της ζωντανής φύσης, λειτουργεί ακριβώς όπως κι εκείνη. Επομένως, όπως στην έρημο η ζωή επιζητά απεγνωσμένα το νερό για να επιβίωση, έτσι κι η εσωτερική έρημος του ανθρώπου, που δεν είναι άλλη από την συγκινησιακή πανούκλα, διψά για συναισθηματική ικανοποίηση και την αναζητά απελπισμένα.» Wilhelm Reich Μάρτιος 1954

Ο Αριστοτέλης, η ευτυχία και ο παράγοντας της τύχης

Για τους περισσότερους ο όρος ευδαιμονία τίθεται ως κάτι αλληλένδετο με τον παράγοντα της τύχης. Ακόμη κι ετυμολογικά να το δει κανείς προέρχεται από το ευ-δαίμων, από τον καλό, δηλαδή, δαίμονα που συνοδεύει τη ζωή του ανθρώπου, ενώ ο όρος κακοδαίμων προέρχεται από το κακώς-δαίμων, δηλαδή τον κακό δαίμονα που μπορεί να δράσει αρνητικά παραπέμποντας στο αντίξοο. Και ως δαίμων εννοείται η τύχη, το ριζικό, η μοίρα που χαράζεται για κάθε άνθρωπο από τη γέννησή του. Ο δαίμονας μπορεί να παραπέμψει σε κάτι ανάλογο με το φύλακα άγγελο, όπως θα λέγαμε σήμερα, που για τον αρχαίο Έλληνα λειτουργεί προστατευτικά μόνο αν είναι καλός, ενώ μπορεί να δράσει καταστροφικά, αν είναι κακός.
 
Ασφαλώς, μια τέτοια αντίληψη χαρακτηρίζεται μοιρολατρική. Ο άνθρωπος παρουσιάζεται σαν απόλυτο έρμαιο της μοίρας, του δαίμονά του, στην οποία είναι αδύνατο να αντιταχθεί. Η περίπτωση του Οιδίποδα είναι εξόχως κατατοπιστική. Απέναντι σ’ αυτή την οπτική της παθητικότητας αντιτάχθηκαν τόσο ο Ηράκλειτος, όσο και ο Δημόκριτος, αλλά και ο Αριστοτέλης, προτρέποντας τον άνθρωπο να ενεργήσει, δηλαδή να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του. Κάθε άνθρωπος είναι ο δαίμονας του εαυτού του. Με δυο λόγια, είναι ο ίδιος που χαράζει τη μοίρα του.
 
Από αυτή την άποψη, η τύχη μετατρέπεται σε διαμορφώσιμο είδος. Φυσικά, είναι αδύνατο να παραβλέψει κανείς το αστάθμητο (είτε προς το καλό είτε προς το κακό), που δεν αφήνει τον άνθρωπο ανεπηρέαστο. Εξάλλου, υπάρχουν και τα (κατά τον Αριστοτέλη) εξωτερικά αγαθά, που περιπλέκουν το ζήτημα: «Ολοφάνερα όμως – όπως το είπαμε κιόλας – η ευδαιμονία χρειάζεται και τα εξωτερικά αγαθά· γιατί είναι αδύνατο, ή τουλάχιστο δεν είναι εύκολο, να κάνει κανείς τις καλές και τις ωραίες ενέργειες, αν δεν έχει στη διάθεσή του τη βοήθεια των εξωτερικών αγαθών». (1099a 8, 34-36).
 
Κι αν κανείς αναρωτιέται τι ακριβώς είναι τα «εξωτερικά αγαθά», ο Αριστοτέλης θα δώσει το στίγμα: «Δεν είναι, πράγματι, καθόλου λίγα αυτά που γίνονται με τη βοήθεια των φίλων, με τη βοήθεια του πλούτου, με τη βοήθεια της πολιτικής δύναμης – όλα αυτά να  λειτουργούν σαν ένα είδος εργαλείων». (1099b 8, 1-2). Κι εδώ βέβαια δε γίνεται λόγος για τη χρησιμοθηρική οπτική της φιλίας ή της εξουσίας, που συγκαταλέγονται στην ίδια κατηγορία με τον πλούτο, αλλά για την ίδια την ιδέα της τύχης, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε φιλίες με πρόσωπα που θα προσφέρουν βοήθεια σε μια κρίσιμη στιγμή ή όχι.
 
Για τους περισσότερους ο όρος ευδαιμονία τίθεται ως κάτι αλληλένδετο με τον παράγοντα της τύχης.
 
Ο Αριστοτέλης θα φέρει κι άλλα παραδείγματα τέτοιου είδους, όπως η καταγωγή ή η ομορφιά ή το να έχει κανείς καλά ή κακά παιδιά, όχι γιατί συμφωνεί μ’ αυτά, αλλά για να καταδείξει την κοινή αντίληψη που αποδεχόμενη τέτοιες αντιλήψεις καταλήγει να συνδέει την ευδαιμονία με την τύχη: «Όπως λοιπόν το είπαμε, φαίνεται ότι η ευδαιμονία χρειάζεται και αυτού του είδους την ευημερία· αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί βάζουν την ευδαιμονία μαζί με την καλή τύχη – ενώ άλλοι μαζί με την αρετή». (1099b 8, 8-10).
 
Ο άνθρωπος δυσκολεύεται να διακρίνει τους παράγοντες που καθορίζουν την ποιότητα της ζωής του. Εξάλλου, η αναγωγή στην τύχη πέρα από εύκολη είναι και ιδιαίτερα βολική. Απαλλάσσει από τις ευθύνες. Το γιατί η επιλογή των φίλων ή η διαπαιδαγώγηση των παιδιών είναι θέμα τύχης δε χρειάζεται να διευκρινιστεί. Όσο για τα ζητήματα του πλούτου, της εξουσίας και της καταγωγής, χωρίς να υποτιμούνται, ξεκαθαρίζεται ότι έχουν να κάνουν περισσότερο με την επιφάνεια παρά με την ουσία, αφού όσο κι αν συντελούν στην ευημερία είναι αδύνατο να επιφέρουν την ευτυχία από μόνα τους. Ως ένα βαθμό, ενδεχομένως, και να την απομακρύνουν, καθώς  οι συμφεροντολογικές σχέσεις του πλούτου και της εξουσίας δεν έχουν καμία σχέση με τη φιλία, κι ο άνθρωπος, ως φύσει κοινωνικό ον, ευτυχεί μόνο όταν διατηρεί ουσιαστικές – εκ βαθέων – σχέσεις με άλλους ανθρώπους.
Αντίθετα, αυτός που δεν έχει υψηλούς φίλους, ευγενική καταγωγή ή πρόσβαση στην εξουσία δε σημαίνει ότι θα στερηθεί και τα απαραίτητα, ώστε η υλική ανεπάρκεια να τον οδηγήσει στη δυστυχία. Το ότι – κατά πάσα πιθανότητα – δε θα ανήκει στους πλούσιους δεν αποτελεί (από μόνο του) παράγοντα δυστυχίας. Εξάλλου, ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά» έχει διευκρινίσει ότι είναι απείρως προτιμότερο να συγκαταλέγεται κανείς στη μεσαία τάξη, αφού έτσι δε θα υποστεί τις στερήσεις των φτωχών και ταυτόχρονα θα αποφύγει τους κινδύνους του πλούτου. Για τον Αριστοτέλη η μεσαία τάξη κρίνεται ιδανική για την κατάκτηση της ευτυχίας, με τον τρόπο που εκείνος εννοεί.
 
Η σύγχυση του κόσμου σε σχέση με τις προτεραιότητες για την επίτευξη της ευδαιμονίας και η αναγκαιότητα των «εξωτερικών αγαθών», που ο άνθρωπος νιώθει ότι είναι αδύνατο να ελέγξει, είναι οι κύριοι παράγοντες που στρέφουν το ενδιαφέρον στην τύχη ή στη θεϊκή παρέμβαση: «Αυτός είναι επίσης και ο λόγος που τίθεται το ερώτημα αν η ευδαιμονία είναι κάτι που αποκτιέται με τη σπουδή, με τον εθισμό ή με κάποια άλλη μορφή άσκησης, ή μήπως έρχεται στον άνθρωπο σαν ένα είδος δώρου των θεών ή και της τύχης». (1099b 9, 11-13).
 
Η απάντηση του Αριστοτέλη σ’ αυτό είναι οριστική: «Θα πρέπει, επίσης, να δεχτούμε ότι η ευδαιμονία είναι ένα κοινό αγαθό, που μπορεί να αποκτηθεί από πολλούς ανθρώπους, αφού είναι δυνατό να υπάρξει σε όλους όσοι δεν είναι ανάπηροι ως προς την αρετή: το μόνο που χρειάζεται είναι κάποιο είδος σπουδής και προσωπικής προσπάθειας». (1099b 9, 22-24). Με άλλα λόγια, όποιοι δεν είναι εξαρχής αποκλεισμένοι από την αρετή (δούλοι, τρελοί, άνθρωποι με αξεπέραστα σωματικά προβλήματα κλπ) πρέπει να προσπαθήσουν για την κατάκτησή της ή, αν πρέπει να το πούμε αλλιώς, να πάρουν την τύχη στα χέρια τους.
 
Και δεν πρέπει να ξενίζει ο αποκλεισμός των συγκεκριμένων κατηγοριών από την απόκτηση της αρετής. Κάθε πράγμα εξετάζεται μέσα στο πλαίσιο της εποχής του. Εξάλλου, ο Αριστοτέλης αποκλείει από την αρετή και τα παιδιά: «Για τον ίδιο λόγο ούτε και σ’ ένα παιδί μπορεί να αποδοθεί ο χαρακτηρισμός αυτός» (εννοείται της ευδαιμονίας) «για το λόγο ότι το παιδί δεν έχει ακόμα την ικανότητα – λόγω ηλικίας – να κάνει τέτοιου είδους ενέργειες»· (εννοείται προς την κατάκτηση της αρετής). «και όσα παιδιά τα χαρακτηρίζουμε έτσι, είναι γιατί τρέφουμε γι’ αυτά καλές ελπίδες». (1100a 9, 2-4).
 
Κι αν αυτό δεν είναι αρκετό, ο Αριστοτέλης θα επαναλάβει: «Είπαμε ότι η ευδαιμονία είναι ένα είδος ενέργειας της ψυχής σύμφωνη με την αρετή». (1099b 9, 31). Από κει και πέρα «από τα υπόλοιπα αγαθά μερικά πρέπει απαραιτήτως να υπάρχουν, ενώ άλλα είναι – από τη φύση τους – βοηθητικά και χρήσιμα σαν εργαλεία». (1099b 9, 32-33). Η τάση του ανθρώπου να εκλαμβάνει τα εργαλεία σαν τελικό σκοπό είναι που επιφέρει τις παρανοήσεις, είναι, δηλαδή, η κύρια αιτία που τον απομακρύνει από την τέλεια ζωή, η οποία θα υπηρετήσει την τέλεια αρετή. Γιατί χωρίς τέλεια ζωή, τέλεια αρετή δεν υπάρχει: «όπως το είπαμε ήδη, δε χρειάζεται μόνο τέλεια αρετή· χρειάζεται και μια τέλεια ζωή». (1100a 9, 5-6).
 
Αυτό που μένει είναι η τύχη ως αστάθμητος παράγοντας που μπορεί να ανατρέψει τα πάντα μέχρι την τελευταία στιγμή: «Γιατί στη ζωή συμβαίνουν πολλές μεταβολές και λογιών λογιών τύχες, και είναι ενδεχόμενο ακόμη και ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος να περιπέσει στα γηρατειά του σε μεγάλες δυστυχίες, όπως διηγούνται για τον Πρίαμο τα ποιήματα του Τρωικού κύκλου. Έναν τέτοιο όμως άνθρωπο, έναν άνθρωπο που τον βρήκαν τέτοιες δυστυχίες και τελείωσε άθλια τη ζωή του, κανένας δεν τον λέει ευδαίμονα». (1100a 9, 6-11).
 
Μπροστά σ’ αυτή την προοπτική ο Αριστοτέλης αναρωτιέται: «Μήπως επομένως, δεν πρέπει να ονομάζουμε κανέναν άνθρωπο ευδαίμονα όσο ζει; Μήπως, μάλλον, πρέπει – ακολουθώντας τη σύσταση του Σόλωνα – να “βλέπουμε” το τέλος; Και αν δεχτούμε τη θέση αυτή, πως έτσι δηλαδή έχει το πράγμα, είναι άραγε ευδαίμων και τότε, όταν πια έχει πεθάνει;» (1100 10, 12-15).
 
Είναι προφανές ότι ο Αριστοτέλης έχει περισσότερο περιπαικτική διάθεση. Η ευδαιμονία, ως έννοια αυστηρά συνυφασμένη με τη ζωή είναι ευνόητο ότι δεν απευθύνεται στους πεθαμένους. Η εκδοχή που θέλει να χαρακτηρίζεται ευδαίμων μόνο αυτός που διασφάλισε ότι δε θα απειληθεί ποτέ από καμία συμφορά δεν αφορά τους ζωντανούς αλλά τους νεκρούς, αφού μόνο οι νεκροί δεν έχουν να φοβηθούν τίποτε. Εν ολίγοις, δεν πρόκειται για επιχείρημα, αλλά για ισοπέδωση, καθώς, όταν μιλάμε για ζωή, δεν υπάρχει τίποτε δεδομένο.
 
Αν μιλάμε με τέτοιους όρους, τότε η έννοια της ευτυχίας (και κατ’ επέκταση της δυστυχίας) ματαιώνεται, αφού κανείς δεν μπορεί να τη διεκδικήσει. Εκτός αν φτάσουμε να μιλάμε για την ευτυχία ή τη δυστυχία των νεκρών: «Δε θα ήταν αυτό τελείως παράλογο, ιδίως για μας που λέμε ότι η ευδαιμονία είναι ένα είδος ενέργειας; Αν όμως δε λέμε ευδαίμονα τον άνθρωπο που έχει πεθάνει, και αν ούτε ο Σόλωνας θέλει να το πει αυτό, αλλά ότι τότε μόνο θα μπορούσε κανείς με σιγουριά να ονομάσει ευδαίμονα έναν άνθρωπο, με την ιδέα ότι τώρα πια ο άνθρωπος αυτός βρίσκεται έξω από κάθε κακό και  από κάθε συμφορά, αφήνει κι αυτό περιθώρια για συζήτηση· γιατί κατά την κοινή αντίληψη το καλό και το κακό υπάρχουν και για τον πεθαμένο άνθρωπο, όπως υπάρχουν και για έναν ζωντανό άνθρωπο που όμως δεν τα αντιλαμβάνεται· π.χ. τιμές και ατιμώσεις, ευτυχίες και δυστυχίες των παιδιών και γενικά των απογόνων». (1100 10, 15-25).
 
Φέρνοντας το συλλογισμό στα άκρα ο Αριστοτέλης καταδεικνύει ότι τελικά ούτε τους νεκρούς μπορούμε να λέμε ευδαίμονες, αφού, αν τους χαρακτηρίζουμε έτσι, θεωρούμε ότι, αν και νεκροί, συνεχίζουν να νιώθουν τη μακαριότητα του βίου τους. Όμως, αυτό είναι ένα είδος ζωής, οπότε ξανά υπόκειται στους κανόνες του ευμετάβλητου. Η δυστυχία ή η ατίμωση των απογόνων μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα. Με αυτή τη σκέψη ευδαίμων δεν πρέπει να λέγεται ούτε ο πεθαμένος και κατ’ επέκταση η λέξη πρέπει να διαγραφεί ως κενή περιεχομένου.
 
Οι δημιουργικές ασχολίες, η ουσιαστική επαφή με τους άλλους ανθρώπους, τα ισχυρά –ποιοτικά ενδιαφέροντα, η συνείδηση της αξίας που έχουν όλες οι στιγμές και η εκτίμηση κάθε μικροχαράς που προσφέρει η καθημερινότητα συνθέτουν το πορτρέτο της εσωτερικής γαλήνης.
 
Οι λαϊκές δοξασίες της εποχής που θέλουν τους νεκρούς να εισπράττουν συναισθηματικά τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες των απογόνων τους δε φαίνεται να πείθουν τον Αριστοτέλη: «Θα ήταν λοιπόν πολύ περίεργο, αν συμμετείχε και ο νεκρός σ’ αυτές τις μεταβολές, με αποτέλεσμα τη μια φορά να γίνεται ευδαίμων και την άλλη πάλι δυστυχισμένος. Περίεργο θα ήταν επίσης και το να μην έχουν οι τύχες των απογόνων κάποια επίδραση, ή για κάποιο διάστημα, πάνω στην ευτυχία των προγόνων τους». (1100a 10, 32-36).
 
Και προκειμένου να γίνει απολύτως σαφής θα επαναλάβει το επίμαχο ερώτημα: «Αν λοιπόν πρέπει να “βλέπουμε” το τέλος και μόνο τότε να ονομάζουμε ευδαίμονα έναν άνθρωπο (όχι με το νόημα ότι είναι ευδαίμων αλλ’ ότι υπήρξε ευδαίμων), πώς να μην είναι περίεργο, αν, τότε που είναι κανείς ευδαίμων, δεν μπορούμε να του αποδώσουμε το χαρακτηρισμό που του ανήκει, μόνο και μόνο γιατί δε θέλουμε να ονομάσουμε ευδαίμονες τους ζωντανούς ανθρώπους, επειδή ενδέχεται να τους συμβούν διάφορες μεταβολές και επειδή έχουμε θεωρήσει ότι η ευδαιμονία είναι κάτι το διαρκές, κάτι που καθόλου δε μεταβάλλεται εύκολα, ενώ είναι πολλά του κύκλου τα γυρίσματα στις τύχες των ίδιων ανθρώπων;» (1100a 10, 38-41, 1100b 10, 1-4).
 
Η προβληματική μιας τέτοιας συλλογιστικής είναι εμφανής: «είναι φανερό πως αν θέλουμε να παρακολουθούμε αυτές τις εναλλαγές της τύχης, θα καταντήσουμε να ονομάζουμε πολλές φορές τον ίδιο άνθρωπο ευδαίμονα και ύστερα πάλι δυστυχισμένο, παρουσιάζοντας τελικά τον ευδαίμονα άνθρωπο “σαν ένα είδος χαμαιλέοντα, σαν έναν άνθρωπο που πατάει σε σαθρή βάση”. Μήπως καλύτερα θα έπρεπε να δεχτούμε πως δεν είναι με κανέναν τρόπο σωστό να παρακολουθούμε αυτές τις εναλλαγές της τύχης;» (1100b 10, 5-9).
 
Το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: «Οι επιτυχίες ή οι αποτυχίες στη ζωή δε στηρίζονται σ’ αυτές· η ζωή του ανθρώπου τις χρειάζεται, όπως είπαμε, και αυτές, το αποφασιστικό όμως στοιχείο για την ευδαιμονία του ανθρώπου είναι οι σύμφωνες με την αρετή ενέργειες – οι αντίθετες φέρνουν το αντίθετο ακριβώς αποτέλεσμα». (1100b 10, 9-12).
 
Η αριστοτελική ευτυχία τίθεται με τρόπο βαθύτερο κι ως εκ τούτου πιο σταθερό. Το ότι τα σκαμπανεβάσματα της τύχης επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή κρίνεται δεδομένο. Όμως, αυτό ακριβώς είναι και το νόημα που δίνει ο Αριστοτέλης στην αρετή: ο ενάρετος άνθρωπος οφείλει να προστατέψει τις ισορροπίες (ακολουθώντας πάντα το δρόμο της μεσότητας) και στην άκρατη εύνοια και στη συμφορά. Γιατί και η εύνοια χρειάζεται τη δική της διαχείριση. Αυτός που δεν κατέχει την αρετή είναι εύκολο να παρασυρθεί. Μπορεί να περάσει στην αλαζονεία. Να προβεί σε αποφάσεις δίχως λογική δυσαρεστώντας τους γύρω του. Εν τέλει να συντριβεί μετατρέποντας την εύνοια της τύχης σε ατυχία, ακριβώς γιατί δεν ήξερε να σταθεί στο ύψος της.
 
Από την άλλη, η συμφορά είναι αδύνατο να αφήσει ανεπηρέαστους τους ανθρώπους. Κι ο ενάρετος δεν αποτελεί εξαίρεση. Η αρετή δεν ταυτίζεται με την αταραξία. Τα συναισθήματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης φύσης και η άρνησή τους δεν αφορά τους ανθρώπους. Ο Αριστοτέλης δεν κάνει λόγο ούτε για απάθεια ούτε για συναισθηματικό ακρωτηριασμό. Αυτό που θέτει είναι η προτεραιότητα του μέτρου, ως στάση ζωής, που, τελικά, θα καθορίσει τόσο τα συναισθήματα όσο και τις πράξεις. Οι δημιουργικές ασχολίες, η ουσιαστική επαφή με τους άλλους ανθρώπους, τα ισχυρά –ποιοτικά ενδιαφέροντα, η συνείδηση της αξίας που έχουν όλες οι στιγμές και η εκτίμηση κάθε μικροχαράς που προσφέρει η καθημερινότητα συνθέτουν το πορτρέτο της εσωτερικής γαλήνης. Ένα τέτοιος άνθρωπος, όσο κι αν πληγεί από οποιαδήποτε συμφορά της αντίξοης τύχης, με το πέρασμα του χρόνου θα καταφέρει να το ξεπεράσει. Η αριστοτελική ευδαιμονία πηγάζει από μέσα, ως ιδανική εξισορρόπηση που οδηγεί στην ολοκλήρωση. Κι αυτό είναι που ονομάζουμε φιλοσοφία στον τρόπο που επιλέγει κανείς για να ζήσει.
 
Αριστοτέλης: Ηθικά Νικομάχεια

Τρίτη 3 Ιουλίου 2018

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΙΣΧΥΛΟΣ - Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας (848-874)

τάδ᾽ αὐτόδηλα, προῦπτος ἀγγέλου λόγος·
διπλαῖ μέριμναι, διδύμα δ᾽ ἀνορέα·
850 κάκ᾽ αὐτοφόνα δίμοιρα τέλεα τάδε πάθη.
τί φῶ; τί δ᾽ ἄλλο γ᾽ ἢ πόνοι
πόνων δόμων ἐφέστιοι;
ἀλλὰ γόων, ὦ φίλαι, κατ᾽ οὖρον
855 ἐρέσσετ᾽ ἀμφὶ κρατὶ πόμπιμον χεροῖν
πίτυλον, ὃς αἰὲν δι᾽ Ἀχέροντ᾽ ἀμείβεται,
τὰν ἄστονον μελάγκροκον ναύστολον θεωρίδα,
τὰν ἀστιβῆ ᾽πόλλωνι, τὰν ἀνάλιον,
860 πάνδοκον εἰς ἀφανῆ τε χέρσον.

[ἀλλὰ γὰρ ἥκουσ᾽ αἵδ᾽ ἐπὶ πρᾶγος
πικρὸν Ἀντιγόνη τ᾽ ἠδ᾽ Ἰσμήνη,
θρῆνον ἀδελφοῖν· οὐκ ἀμφιβόλως
οἶμαί σφ᾽ ἐρατῶν ἐκ βαθυκόλπων
865 στηθέων ἥσειν ἄλγος ἐπάξιον.
ἡμᾶς δὲ δίκη πρότερον φήμης
τὸν δυσκέλαδόν θ᾽ ὕμνον Ἐρινύος
ἀχεῖν Ἀίδα τ᾽
870 ἐχθρὸν παιᾶν᾽ ἐπιμέλπειν.
ἰώ.
δυσαδελφόταται πασῶν ὁπόσαι
στρόφον ἐσθῆσιν περιβάλλονται,
κλαίω, στένομαι, καὶ δόλος οὐδεὶς
μὴ ᾽κ φρενὸς ὀρθῶς με λιγαίνειν.]

***
Όσα τ᾽ αυτιά μας άκουσαν
τα βλέπουν τώρα ζωντανά τα μάτια, ιδού τα·
οι δυο μας έγνοιες, συμφορές διπλές
των δυο αδερφών, που ένας τον άλλο σκότωσε,
850 διπλά σωστά σφαχτάρια ετούτα.
Και τί να πω;
τί άλλο, ή συμφορές στις συμφορές
τις άλλες των σπιτιών;
Μα με τον πρίμο αγέρα, φίλες, των θρήνων
στις κεφαλές σας λάμνετε γύρω
κουπιά τα χέρια σας για την πομπή,
που πάντ᾽ ανάμεσ᾽ απ᾽ τον Αχέροντα
τη βαριά βάρκα ξεπροβοδεί
με τα κατάμαυρα τα πανιά
ώς την ανήλιαγη, που δεν την πάτησε ποτέ ο Απόλλωνας,
860 την παντοδόχα σκότεινη οχτιά.

[Μα για χρέος πικρό να τις πὄρχουνται
η Αντιγόνη κι η Ισμήνη, να κλάψουνε
τους νεκρούς αδερφούς τωνε·
Δίχως άλλο απ᾽ τα ωραία, στοχάζομαι,
και βαθύκοπλα στήθια θα χύσουνε
της καρδιάς τωνε δίκιο τον πόνο.
Μα εμείς πρέπει, πριν πιάσουν το θρήνο τους,
το στριγγόφωνον ύμνο να σκούξομε
των Ερινύων κι από πάνω να ψάλομε
870 τον κακόσυρτο του Άδη παιάνα.
Ωχ οϊμέ!
Οϊμέ σεις αδερφές οι πιο δύστυχες
μέσα σ᾽ όλες εκείνες που δένουνε
ζώστρα γύρω στη μέση τους,
κλαίω στενάζω και μ᾽ όχι καμώματα
απ᾽ τα βάθη σπαράζω της ψυχής μου].

Πού να εξηγώ ποιος κατά βάθος είμαι

Πού να εξηγώ ποιος κατά βάθος είμαι εγώ, σε ένα κόσμο αδιάφορο και βουβό. Τι θησαυρούς κρύβω στα υπόγεια της ψυχής μου. Ποιες σκέψεις βασανίζουν τα άδυτα του μυαλού μου και ποιοι φόβοι φωλιάζουν στα έγκατα της ύπαρξής μου. Με πόσα κύματα έχω παλέψει μέχρι να φτάσει η ύπαρξη μου στην στεριά. Πόσοι ωκεανοί έχουν καταπιεί την ψυχή μου μέχρι να βρω μία ακτή να απλώσω το κορμί μου.

Πού να σου εξηγώ πως οι επιλογές της ζωής μου είναι δικός μου λογαριασμός. Τον έχω ξεπληρώσει με τόκο από τις πίκρες και τα βάσανά μου. Κράτησα για ρέστα τις χαρές και τις όμορφες στιγμές. Οι πληγές μου παράσημα ανδρείας στο στήθος μου, που κουβαλάω περήφανα. Τα χαμένα όνειρα μου ο φόρος τιμής στο βάθρο της ύπαρξης μου. Τα λάθη μου,  πτυχία κορνιζαρισμένα στον τοίχο της ψυχής μου. Τα μαθήματα ζωής μου, διπλώματα της σοφίας και της γνώσης μου στο σχολείο αυτού του κόσμου. Τα πάθη μου βραβεία καλής διαγωγής αποτυπωμένα στο μέσα μου. Και ο πόνος μου βραβείο ανδρείας και αντοχής.

Πού να εξηγώ σε ποια πέλαγα αρμενίζει η ψυχή μου και πόσες θάλασσες ταξίδεψαν την ύπαρξή μου.  Σε πόσες αγκαλιές ξοδεύτηκα στην αναζήτηση της Ιθάκης της καρδιάς μου. Πόσα κύματα λυσσομανούσαν στο κουφάρι μου και ποιοι ασκοί του Αιόλου το κυβερνούσαν. Πόσοι βράχοι έχουν κτυπήσει το κορμί μου και πόσες καταιγίδες παρέσυραν την ύπαρξη μου.  Σε πόσα αλήθεια έρημα νησιά, έψαχνα απεγνωσμένα όαση δροσιάς. Κι άλλα τόσα βρώμικα χέρια μου πρόσφεραν νερό, ποτίζοντας με δηλητήριο. Που να σου λέω πόσους ανθρώπους εμπιστεύτηκα και χάθηκαν. Και άλλοι τόσοι που αγαπούσα και με σταύρωσαν. Που να σου εξηγήσω πόσος πόνος χωράει σε μια καρδιά και πόση σημασία έχει μια ζεστή αγκαλιά.

Πώς να σου δώσω να καταλάβεις ποιοί φόβοι περπατούν στα σκοτάδια μου. Με ποιές ανασφάλειες παλεύω τα βράδια μου. Ποιες σκιές με συντροφεύουν τις ώρες που οι αδυναμίες μου με παιδεύουν. Πώς να σου πω η κακία των ανθρώπων με τρομάζει. Πως η υποκρισία τους με συνταράσσει. Οι κούφιες ιδεολογίες τους με αηδιάζουν και ο φανατισμός τους με οργιάζει. Οι αχαριστίες τους βαθιά κρυμμένες μέσα μου πληγές. Οι παθητικές τους συμπεριφορές, μου προκαλούν θλίψη και ενοχές. Πώς να σου εκμυστηρευτώ τα όσα σκέφτομαι και ονειρεύομαι σε ένα άθλιο παρών που ζω. Τα τόσα όμορφα συναισθήματα που πνίγω σε μία κοινωνία που βουλιάζει συνεχώς.

Δε θα δώσω εξηγήσεις για όσα αυτός ο κόσμος με έχει κρίνει. Δεν έχω να δώσω σε κανένα λογαριασμό για το ποιος είμαι και πώς επέλεξα να ζω. Ποιο δρόμο βαδίζω και τι ψάχνω να βρω.  Με ποιους πορεύομαι και ποιους αντιπαθώ. Ποιοί θέλω να με συντροφεύουν και ποιους επιλεκτικά αποφεύγω. Δε θα απολογηθώ για το χρόνο που επιλέγω να μένω “εκτός’’. Για τις ώρες που η μοναξιά με συντροφεύει ή κάποια παρέα με αλητεύει. Δε θα συμφωνήσω με ότι διαφωνώ και δε θα επικροτήσω το άδικο όπου το συναντώ. Δεν ψάχνω δικαίωση από τούτο τον κόσμο και ούτε επιδιώκω να δικαιωθώ. Η δική μου ζωή δεν είναι υπόλογη κανενός.

Από τον έρωτα στην αγάπη: Οι προκλήσεις που θέτει ο χρόνος σε κάθε ζευγάρι

Αγκαλιά. Φιλί. Σβήσιμό εικόνας. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, ένα εκστατικό σφιχταγκάλιασμα σηματοδοτεί το τέλος των περισσότερων αισθηματικών ταινιών και εκπομπών με ραντεβού στα τυφλά στην τηλεόραση. Μετά από αυτό, το συμπέρασμα είναι ότι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα. Αλλά αυτό είναι φαντασία, φυσικά.

Μπορεί να μας αρέσει να ονειρευόμαστε ότι οι σχέσεις σταθεροποιούνται στην πιο χαρούμενη φάση τους, αλλά ξέρουμε την πικρή αλήθεια. Οι σχέσεις δεν είναι στατικές ενώσεις, παγωμένες στον χρόνο. Είναι ζωντανοί οργανισμοί που ανασαίνουν και αντιδρούν στο πέρασμα του χρόνου, στον εξωτερικό κόσμο και στη δική τους εσωτερική δύναμη.

Οι σχέσεις δοκιμάζονται συνεχώς. Ξέρουμε όλοι καλά τις δυσκολίες που περνούν τα ζευγάρια είτε τυχαία, όπως π.χ. εξαιτίας μιας αρρώστιας, είτε μη, π.χ. εξαιτίας μίας απιστίας. Αλλά αναγνωρίζουμε λιγότερο καλά τη βαθιά πρόκληση που παρουσιάζουν ακόμη και τα πιο επιθυμητά και καλοδεχούμενα συμβάντα. Αυτό που μας διδάσκει η νέα επιστήμη είναι ότι οι μακροχρόνιες σχέσεις περνούν διακριτές περιόδους – μία αρχική φάση και τρία μεγάλα επόμενα στάδια – και ότι στην καθεμία υπάρχουν κρίσιμες μεταβάσεις που κλονίζουν κάθε ζευγάρι, ακόμη και τα πιο ασφαλή και ήρεμα.

Το πρελούδιο σε κάθε σχέση είναι αυτό που αποκαλώ «Φάση της Μαγείας», στην οποία δύο άτομα ξετρελαίνονται όλο και περισσότερο και παθαίνουν εμμονή ο ένας με τον άλλο. Όταν οι δύο τους περάσουν σε μία πιο ρητή εξάρτηση και δέσμευση, μπαίνουν στο πρώτο στάδιο μίας σχέσης, που αποκαλώ «Τυπικό δεσμό». Αυτό συνήθως συμβαίνει έπειτα από ένα ή δύο χρόνια που τα άτομα είναι μαζί. Το δεύτερο στάδιο, η «Γονική Φροντίδα», επικεντρώνεται γύρω από την εμφάνιση του πρώτου παιδιού του ζευγαριού. Είναι μία περίοδος ιδιαίτερης δοκιμασίας για τις γυναίκες, πολλές από τις οποίες γίνονται βαθιά δυστυχισμένες ή ακόμη παθαίνουν κλινική κατάθλιψη. Ένα ζευγάρι περνάει στο τρίτο στάδιο, την «Ώριμη Αγάπη», συνήθως όταν το τελευταίο τους παιδί ετοιμάζεται να φύγει από το σπίτι. Ένας άλλος παράγοντας στρες, η συνταξιοδότηση του ενός από τους συντρόφους, μπορεί να συμβεί την ίδια περίοδο ή και αργότερα.

Αυτές είναι σημαντικές μεταβάσεις. Η ζωή των συντρόφων αλλάζει δραστικά και απρόβλεπτα, καθώς εμφανίζονται νέες προκλήσεις και διαφορετικές ανάγκες έρχονται στο προσκήνιο. Το στρωτό, γνωστό μονοπάτι γίνεται ξαφνικά απότομο και άγνωστο. Οι εραστές μπορεί να βιώνουν έντονη χαρά, περηφάνια και ενθουσιασμό, αλλά την ίδια στιγμή έρχονται αντιμέτωποι με πολύ στρες και αβεβαιότητα. Ένα ζευγάρι παραπαίει σε τέτοιες περιόδους. Η συνηθισμένη εξήγηση είναι ότι η γενική ένταση αυτών των μεταβάσεων στη ζωή έχει αποδεχθεί ότι είναι πολύ μεγάλη. Αλλά εδώ λειτουργούν από κοινού πολλοί περισσότεροι παράγοντες απ’ όσους νομίζαμε παλαιότερα.

Αυτές οι αλλαγές της σχέσης είναι στην πραγματικότητα δυνάμει κρίσεις του δεσμού, στις οποίες η ανάγκη μας για σύνδεση και η φύση του δεσμού μας είναι τα κεντρικά ζητήματα. Η συναισθηματική ισορροπία του ζευγαριού ταλαντεύεται. Η πίστη και η εμπιστοσύνη του ενός για τον άλλο συχνά αμφισβητούνται. Σε τέτοιες περιόδους, ο δεσμός πρέπει να αναδιαμορφωθεί και να ανανεωθεί, διαφορετικά μπορεί να σπάσει κάτω από το βάρος της καινούργιας πραγματικότητας και των προσδοκιών του κάθε συντρόφου, που έχουν αλλάξει. Όσο περισσότερο καταλαβαίνουμε τα στάδια αυτά και τα σημεία αλλαγής, καθώς και τις ανάγκες της σχέσης που προκύπτουν από αυτά, τόσο περισσότερα εφόδια έχουμε για να τα αντιμετωπίσουμε.

Να αγαπάς και να αγκαλιάζεις, όλα σου τα συναισθήματα

Πόσοι αντέχουν να νιώσουν τα δυσάρεστα συναισθήματα σε όλη τους την έκταση χωρίς να σπεύσουν να ανακουφίσουν τον εαυτό τους ή τους ανθρώπους γύρω τους που μπορεί να τα βιώνουν; Λίγοι άνθρωποι καλωσορίζουν τα πιο δύσκολα και αρνητικά φορτισμένα συναισθήματα ως μηνύματα που κάτι καλό κρύβουν για εκείνους. Πολλές φορές η πρώτη μας αντίδραση είναι τρόμος και μετά με αγωνία ψάχνουμε να βρούμε τη λύση, ώστε να μην πονάμε. Πόσο εύκολο είναι όμως να βρεις πάντα τη λύση και το χαμόγελο να επιστρέψει και πάλι γρήγορα στο πρόσωπο σου;

Όταν από την πατρική οικογένεια υπάρχει αυτό το μοτίβο αντίδρασης στα δύσκολα συναισθήματα, τότε εύκολα κάποιος το υιοθετεί και στην ενήλικη ζωή. Στην ουσία αυτό που λείπει, είναι η δυσκολία των γονιών να αντέξουν το συναίσθημα του παιδιού, με αποτέλεσμα να το υποτιμούν, να το εκλογικεύουν ή να ψάχνουν για γρήγορη ανακούφιση, μέσω υλικών πραγμάτων ή μέσω φαγητού, η οποία λειτουργεί αντισταθμιστικά. Καμία από τις παραπάνω πρακτικές δεν φαίνεται να βοηθάει τα παιδιά, με αποτέλεσμα να μην μαθαίνουν ουσιαστικά να διαχειρίζονται την όποια ματαίωση μπορεί να βιώνουν από επιθυμίες που δεν ικανοποιήθηκαν και συνεπώς να φοβούνται τα ίδια τους τα συναισθήματα.

Τα παραπάνω, αν η πατρική οικογένεια δεν αναγνωρίσει εγκαίρως και δεν αλλάξει, έχουν ως αποτέλεσμα στην ενήλικη ζωή τα άτομα αυτά να διαχειρίζονται με τον ίδιο τρόπο τα συναισθήματα και την ματαίωση. Εστιάζοντας στην δυσάρεστη πλευρά των συναισθημάτων επιδιώκουν με κάθε τρόπο και μέσο να τα διώξουν, καθώς μόνο βάρος, ένταση και πεσμένη διάθεση τους φέρνουν. Αυτή είναι όμως η μία μόνο όψη του νομίσματος. Η άλλη όψη, την οποία δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν, είναι η θετική νοηματοδότηση των δυσάρεστων συναισθημάτων.

Ο θυμός, η αγωνία, ο φόβος, η απογοήτευση, η λύπη και όλα τα άλλα δυσάρεστα συναισθήματα, έχουν έρθει για να μας πουν ότι κάτι δεν πάει καλά. Κάτι μας πληγώνει, κάτι μας ενοχλεί, κάποιος κίνδυνος υπάρχει ή κάποιος καταπατά τα όρια μας. Αν δεν βιώναμε αυτά τα δύσκολα συναισθήματα πώς θα ξέραμε ότι κάτι πρέπει να αλλάξουμε; Την απουσία συναισθημάτων θα έπρεπε να φοβόμαστε και όχι τον πλούτο τους. Αν δεν νιώθεις κανένα συναίσθημα, αυτό ίσως ισοδυναμεί με το ότι έχεις παγώσει και έχεις αποσυνδεθεί από αυτά. Και όταν κάποιος παγώνει και αποσυνδέεται, εκτίθεται σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Η απουσία του πόνου μας αφήνει εκτεθειμένους σε γεγονότα και ανθρώπους που δεν μας σέβονται και δεν θα μας φροντίσουν.

Να τα αγαπάς και να τα αγκαλιάζεις όλα σου τα συναισθήματα. Αν προσπαθήσεις να δεις τι καλό έχουν έρθει να σου πουν για σένα, τότε ο φόβος σου για αυτά θα μειωθεί στο ελάχιστο και θα καταφέρεις να καταλάβεις το πόσο προστατευτικά και σε καμία περίπτωση απειλητικά δρουν.

Εκεί που μπορείς να δείχνεις την αδύναμη πλευρά σου

Υπάρχει, άραγε, πιο τρομακτικό συναίσθημα απ’ το να ρίχνεις τα τείχη σου και να παραδίδεσαι ολοκληρωτικά σε κάποιον άλλον, σ’ εκείνον που θες ν’ αποκαλείς το άλλο σου μισό; Αναμφίβολα είναι ριψοκίνδυνο, αλλά μόνο όταν έχεις ξεγυμνώσει κάθε πτυχή του εαυτού σου κι έχεις αφήσει στην άκρη τη μάσκα που καλύπτει την κάθε σου ατέλεια, μπορείς να εκτιμήσεις στ’ αλήθεια το άτομο δίπλα σου.

Οι αντιδράσεις του θα είναι μια προοικονομία της εξέλιξης της σχέσης σας. Ένα πράγμα είναι σίγουρο, εκείνος που θα διαβάσει το μέσα σου και θα σε δει στις χειρότερες στιγμές αδυναμίας σου χωρίς να δειλιάσει, χωρίς να σ’ εκμεταλλευτεί, θα είναι κι ο κατάλληλος.

Είναι ρίσκο. Φοβάσαι να μοιραστείς τα πάντα. Είναι πολύ πιο ψυχοφθόρο, μα συνάμα πιο ασφαλές να παρουσιάζεις ένα τέλειο προφίλ. Είσαι εσύ σε μια καλύτερη εκδοχή σου. Χωρίς ανασφάλειες, χωρίς αδυναμίες. Καμιά φορά, ίσως, σου ξεφεύγουν μερικές λέξεις, αλλά τις μαζεύεις γρήγορα. Κλείνεσαι και πάλι πίσω απ’ τα τείχη σου, πίσω απ’ τη φυλακή που έχτισαν οι απογοητεύσεις απ’ τις προηγούμενες φορές που έκανες το λάθος να δείξεις παραπάνω εμπιστοσύνη απ’ όσο έπρεπε. Είναι η ασπίδα σου, λες. Δε θα ανοιχτείς ξανά σε άνθρωπο. Δε θα αντέξεις την απογοήτευση.

Ίσως έχεις δίκιο. Οι πληγές, ειδικά όταν είναι φρέσκες, πονάνε περισσότερο. Ο χρόνος που χρειάστηκε για να αναρρώσεις ήταν μακρύς κι επίπονος. Το λάθος σου, όμως, είναι να γενικεύεις. Γενικεύεις καταστάσεις και ανθρώπους, συνθήκες και στιγμές. Επειδή κάποιος μπέρδεψε το θάρρος σου να ανοιχτείς με αδυναμία, επειδή κάποιος είδε τις ατέλειές σου κι έτρεξε να κρυφτεί απ’ δειλία του, δε σημαίνει πως κάθε φορά που τα τείχη σου πέφτουν, θα γίνεσαι αντικείμενο εκμετάλλευσης. Ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Μπορεί να συνάντησες πολλούς λιπόψυχους στο δρόμο σου, αλλά στην πορεία είναι βέβαιο πως κάποιος γενναίος κι οπλισμένος με υπομονή δε θα κάνει πίσω καθώς ξεδιπλώνεις στρώση-στρώση το χαρακτήρα σου.

Το κόλπο είναι να λαχταράς τόσο πολύ την ειλικρινή αγάπη, εκείνη που αφήνει την ψυχή και το μυαλό σου σε πλήρη αταξία, ώστε η πρόθεση να προστατέψεις τον εαυτό σου απ’ τον ενδεχόμενο πόνο να έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Γιατί, άλλωστε, κανένας δεν μπορεί να σου εγγυηθεί ότι δε θα πληγωθείς, αυτό, ωστόσο, που θα χάσεις αναμφίβολα υψώνοντας τείχη είναι η ευκαιρία να αγαπηθείς απόλυτα, ψυχή τε και σώματι.

Ναι, είναι λογικό να φοβάσαι. Το να είσαι ευάλωτος φαντάζει τρομακτικό. Είναι, όμως, απ’ τις γενναιότερες πράξεις ενός ανθρώπου. Εξιλεωτικό κι απελευθερωτικό το να εμπιστεύεσαι απόλυτα τις πιο ενδόμυχες σκέψεις σου, το να αποκαλύπτεις τις αδυναμίες σου και να επιτρέπεις στον εαυτό σου να αφήνεται χωρίς όρια, είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσεις αν θες να μάθεις να αγαπάς.

Το να γίνεσαι ευάλωτος θέλει σίγουρα χρόνο. Είναι μια πράξη ήσυχη, αμυδρά αντιληπτή τη στιγμή που συμβαίνει. Είναι τότε που ξεστόμισες το μεγαλύτερο φόβο σου ή εκείνο το βράδυ που λύγισες υπό το βάρος ενός μυστικού και το ψιθύρισες, χωρίς λεπτό να αναρωτηθείς για εμπιστοσύνη, οι μέρες που οι σκέψεις σου έγιναν λέξεις και πλημμύρισαν ένα σιωπηλό δωμάτιο. Όλα κομμάτια μιας υπόγειας δύναμης που σε ωθεί να βγεις απ’ το κελί των σκέψεών σου και να απελευθερώσεις τον εαυτό σου. Ναι, εκείνο τον πληγωμένο εαυτό, με όλες τις αδυναμίες και τα σημάδια.

Και τότε, τη στιγμή που θα σταθείς αληθινός μπροστά στον άνθρωπο εκείνο, άδειος από καχυποψία κι αμφιβολίες, γεμάτος από εμπιστοσύνη κι αγάπη, τότε ο δεσμός σας θα έχει ολοκληρωθεί. Συναισθηματικά γυμνός, οι πληγές σου θα διακρίνονται ολοκάθαρες. Κάθε πληγή και μια σκληρή ιστορία. Είναι οι ατέλειές σου που σε ανάγκασαν να προφυλάσσεσαι, να θεωρείς την οικειότητα και την εμπιστοσύνη το τρωτό σου σημείο.

Άφησε εκείνο το άτομο που κατάφερε να προσπελάσει τα τείχη σου να τις θαυμάσει και να σε αγαπήσει για κάθε μικρό σημάδι. Εκεί θα βρεις την πεμπτουσία της αγάπης.

Δεν είναι ο κόσμος που σε απογοητεύει αλλά οι προσδοκίες σου από αυτόν

Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται πληγωμένοι, απογοητευμένοι και προδομένοι από την κοινωνία, τους συνανθρώπους τους, τον κόσμο. Αυτό όμως δεν είναι αλήθεια, είναι μια παραμόρφωση.
 
Οι άνθρωποι αυτοί είναι πληγωμένοι από τις δικές τους προσδοκίες για τον κόσμο και όχι από αυτόν. Οτιδήποτε κι αν συμβαίνει στον κόσμο είναι αληθινό, αυτό όμως που αυτοί σκέφτονται ότι θα έπρεπε να συμβαίνει στον κόσμο δεν είναι αληθινό. Δεν απογοητεύεσαι δηλαδή από τον κόσμο αλλά από τις δικές σου προβολές γι’ αυτόν, στην απόσταση που δημιουργείται μέσα στο μυαλό σου ανάμεσα σε «αυτό που είναι» και αυτό «που θα έπρεπε να είναι» δημιουργείται η σύγκρουση.
 
Γνωρίζεις για παράδειγμα έναν άνθρωπο και λες «Τι υπέροχος άνθρωπος». Και μετά από λίγο καιρό λες « Μα πόσο ανόητος, πόσο διεφθαρμένος άνθρωπος ήταν» «Αγαπάς» κάποιον γι’ αυτό που νομίζεις ότι είναι, για την εικόνα που εσύ έχεις φτιάξει γι αυτόν.
 
Νομίζεις ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος άλλαξε ξαφνικά; Ήταν οι δικές σου προσδοκίες και προβολές γι αυτόν που σε απογοήτευσαν, όχι αυτός ο ίδιος. Άρα, αυτό που έχει πραγματική αξία να παρατηρήσουμε είναι ο τρόπος που βλέπουμε τον κόσμο και τους άλλους. Και αυτός ο τρόπος καθορίζεται από τις αξίες μας και όσα έχουμε μάθει.
 
Από το τι πραγματικά γνωρίζουμε για τον κόσμο και τους άλλους. Οι αξίες μας διαμορφώνονται κυρίως μέσα στο περιβάλλον που ζούμε. Αν ζούμε σ ένα κόσμο εχθρικό και ανασφαλή, έναν κόσμο ανταγωνιστικό και βίαιο οι αξίες μας θα έχουν διαμορφωθεί ανάλογα, το ίδιο και οι προσδοκίες και οι προβολές μας για τον κόσμο αυτό.
 
Υπάρχουν χιλιάδες θεωρίες σχετικές με το πώς θα έπρεπε να είναι ο κόσμος μα όλες αυτές οι θεωρίες δεν έχουν λύσει ποτέ κανένα πρόβλημα ουσιαστικά. Οι άνθρωποι συνήθως ακολουθούν αυτές τις θεωρίες και χάνονται, χάνουν τον «στόχο» τους.
 
Ακολουθούν γοητευμένοι τη θεωρία της Μη Βίας και της ειρήνης, για παράδειγμα, εξακολουθώντας να είναι βίαιοι στη ζωή τους. Όταν ένας συνάνθρωπός σου πεινάει δεν έχει καμία αξία να του περιγράφεις πως είναι ένα πιάτο με φαγητό.
 
Η κοινωνία μας δεν είναι προσανατολισμένη στο να λύνει προβλήματα. Η κοινωνία μας κινείται με βάση ένα πολύ περιορισμένο κίνητρο, το προσωπικό όφελος, το κέρδος και με ένα τέτοιο κίνητρο, μια τέτοια ψεύτικη αξία δεν θα λύσει ποτέ κανένα πρόβλημα.
 
Είναι ανοησία να πιστεύει κανείς ότι μπορεί το μέρος να ευτυχεί όταν το όλον δυστυχεί. Όλα είναι ένα στον κόσμο μας και καλό θα ήτανε να το επανεξετάσουμε σοβαρά αυτό αν πραγματικά ενδιαφερόμαστε να αλλάξει ριζικά εικόνα αυτός ο κόσμος.
 
Για να λύσεις ένα πρόβλημα χρειάζεσαι να έχεις τη μέθοδο και τα «εργαλεία» να το κάνεις. Ο κόσμος μας σήμερα, μας δίνει ένα πλήθος από εναλλακτικούς τρόπους και μεθόδους για να λύσουμε τα προβλήματά μας, οι γνώσεις μας γι αυτόν και τα «εργαλεία» που διαθέτουμε είναι εξαιρετικά.
 
Το βιοτικό επίπεδο όλων των ανθρώπων της γης θα μπορούσε να είναι πολύ υψηλό. Και τούτο δεν είναι μια ακόμα προσδοκία ή προβολή γιατί βασίζεται σε πραγματικά και υπαρκτά δεδομένα. Δυστυχώς όμως, όπως προαναφέρθηκε, ο κόσμος μας δεν είναι προσανατολισμένος στο να λύνει προβλήματα.
 
Οι άνθρωποι δεν είναι αποφασισμένοι βαθειά και ριζικά να αλλάξουν. Όλοι οι εναλλακτικοί τρόποι, οι γνώσεις μας και τα «εργαλεία» που διαθέτουμε σήμερα σπαταλούνται για τα περιορισμένα οφέλη της παγκόσμιας ολιγαρχίας που εξουσιάζει τον κόσμο μας. Ένας άλλος, πιο δίκαιος και ασφαλής κόσμος, υπάρχει μονάχα στις προσδοκίες και τα όνειρά τους και με αυτό τον τρόπο τίποτα δεν αλλάζει ουσιαστικά!
 
Κανείς δεν ξέρει πραγματικά το πόσο ακόμα χρειάζονται οι άνθρωποι να δυστυχήσουν και να υποφέρουν για να αποφασίσουν να αλλάξουν ριζικά.

Το τίμημα της καλοσύνης είναι συνήθως η υπέρμετρη αχαριστία

Η αρετή της αγάπης και της καλοσύνης. Τη σπουδαιότητα του να κυριεύουν την ψυχή μας τα όμορφα συναισθήματα, μακριά από κακίες και μικροπρέπειες. Μεγαλώνοντας, όμως, “βγαίνοντας” από τη “θαλπωρή” και την ασφάλεια των γονέων, γνωρίζοντας κι αντιμετωπίζοντας ανθρώπους, συνειδητοποίησα ότι δεν έχουμε όλοι μας γαλουχηθεί με τον ίδιο τρόπο. Η “απειλή” του να σε κατασπαράξει η αχαριστία δεν είναι υπερβολή αλλά μια πραγματικότητα.
 
Και το χειρότερο είναι ότι η αχαριστία, δυστυχώς, δε σταματά στη μη αναγνώριση της προσφοράς σου. Καραδοκούν υποχθόνιοι τρόποι για την εξόντωσή σου…  
“Τον αχάριστο άνθρωπο όταν τον καθίσεις στον ώμο σου, θα προσπαθήσει ν’ ανέβει στο κεφάλι σου” Σαίξπηρ. 
Η αλήθεια είναι ότι η ανθρώπινη μικρότητα τρομάζει αντικρίζοντας στο πρόσωπό της στον καθρέφτη της καλοσύνης.
 
Δεν είναι και λίγα τα κορυφαία παραδείγματα στην ιστορία όπου η δεσπόζει η ανθρώπινη αχαριστία και προδοσία… Περιπτώσεις; Σωκράτη, δίκαιου Αριστείδη…
 
Η Γαλλίδα συγγραφέας, Άννα Στάελ, έλεγε ότι η συκοφαντία είναι “η δύναμη των δειλών”…
 
Η αχαριστία μαζί με τη συκοφαντία, είναι ένα δίδυμο που στοχεύει στη σπίλωση των ενάρετων. Κύριος σκοπός είναι ο υποβιβασμός των “καθαρών”, αγνών ανθρώπων… Είναι απογοητευτικό ότι εν έτει 2018, παρά την εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης, τις ηλεκτρονικές προόδους, τις διαστημικές κατακτήσεις, ο κώδικας ηθικής παραμένει διαβρωμένος από υποκριτικές συμπεριφορές.
 
Οι άνθρωποι φοβούνται τη γυμνή αλήθεια και με κάθε τρόπο υψώνουν τείχη γύρω από την πραγματικότητα. Τρομάζουν να αντικρίσουν τον αληθινό τους εαυτό. Η συμπεριφορά τους, ο τρόπος που λειτουργούν, σκέφτονται κι εκφράζονται δεν πηγάζει από τα αισθήματα της καρδιάς τους…
 
Μπορεί να δέχονται την προσφορά της καλοσύνης, αλλά αυτό συμβαίνει όσο εξυπηρετούνται τα συμφέροντά τους… Με την πρώτη ευκαιρία είναι έτοιμοι να “κόψουν το χέρι” εκείνου που τους ευεργέτησε και να τον εξουθενώσουν…
 
Με τη δική μου “ρομαντική” επιθυμία για έναν καλύτερο κόσμο, ένα ανθρώπινο αύριο, σε ανάλογες περιπτώσεις χαιρεκακίας, συχνά απογοητεύομαι…  Το ζήτημα όμως είναι, τα “αγκάθια” της αχαριστίας να μην τραυματίζουν τις καλές προθέσεις και να αντιμετωπίζονται με ανωτερότητα και αξιοπρέπεια…
“Αν κρατάς καλά το λογικό σου όταν τριγύρω σου όλοι τα’χουν χαμένα και σ’εσέ της ταραχής τους ρίχνουν την αιτία…” Κίπλινγκ στο “Αν”…
Aν, λοιπόν, καταφέρνεις να σηκώνεσαι κάθε φορά που κάποιοι σε ρίχνουν, κρατώντας το κεφάλι ψηλά στις αποτυχίες, τότε θα κερδίσεις ό,τι πιο πολύτιμο έχεις… Αυτό που κανένας δεν μπορεί να στο δώσει αλλά και κανένας δεν μπορεί να στο πάρει… Τον αυτοσεβασμό σου… Κι αυτό είναι το “κλειδί” της ευτυχίας για εμένα..

Οι ξεχωριστοί άνθρωποι που νοιάζονται να δουν πέρα κι απ’ όσα λες

Πολλές φορές αναρωτήθηκα αν το να είσαι ευαίσθητος, είναι ευλογία ή κατάρα.

Η αλήθεια είναι ότι όσοι φέρουν τη στάμπα του «ευαίσθητου», είναι απ’ τους πιο πικραμένους και πληγωμένους του κόσμου.

Είναι αυτοί που αν και πληρώνουν πολύ ακριβά το τίμημα όχι μόνο επιλέγουν να πνίγονται στη θάλασσα των συναισθημάτων τους, αλλά αμετανόητοι βουτούν όλο και πιο βαθιά της!

Η ύφανση της ψυχής τους είναι απ’ το πιο ακριβό μετάξι, εύθραυστη κι αθωράκιστη μαζί και τα μάτια τους ντυμένα με τους πιο καθάριους ουρανούς.

Φορούν τη ψυχή τους στο πρόσωπο και ορμούν στον πόλεμο της ζωής με αυτοθυσία χωρίς καμιά ασπίδα προστασίας!

Δίνουν ολότελα τη ψυχή τους σε όσους αγαπούν, ακόμη κι αν ξέρουν ότι μπορεί να την πάρουν πίσω σε χιλιάδες κομμάτια…

Είναι αυτοί οι χαρισματικοί και ξεχωριστοί άνθρωποι που νοιάζονται να δουν πέρα κι απ’ όσα λες, εισχωρούν πολύ βαθύτερα να βρουν κι όσα δε φαίνονται, κι έχουν την ικανότητα να ξεχωρίζουν όλες τις «αποχρώσεις» του κάθε συναισθήματος που βιώνεις.

Μ΄ ένα βλέμμα τους «σκανάρουν» τα εσώψυχά σου διεισδύοντας στα άδυτα της ψυχής σου αποκρυπτογραφώντας κάθε πόνο ανείπωτο και κάθε κρυφή ουλή…

Χωρίς ενδοιασμό σ’ ανοίγουν την αγκαλιά τους να αγκυροβολήσεις μέσα της, σαν σε απάνεμο λιμάνι στην τρικυμία.

Αυτοί θα τρέξουν πρώτοι, αν «πέσεις» και θα σε τραβήξουν δυνατά ώσπου να σηκωθείς κι ακόμη κι αν χρειαστεί να κυλιστούν μαζί σου στα πατώματα..

Οι άνθρωποι αυτοί δε θα σε εγκαταλείψουν ποτέ στη μοίρα σου.

Δε θα κουραστούν να βάζουν «πλάτη», να νικήσεις εμπόδια και προβλήματα, ώσπου να σε δουν να χαμογελάς ξανά.

Θα σου σταθούν σε κάθε δύσκολη στιγμή σου, γιατί γι’ αυτούς, αυτή είναι η μόνη επιλογή!

Θα συμπάσχουν μαζί σου σε ότι περνάς, θα βυθίζονται στην θλίψη σου, θα συμμερίζονται την απογοήτευσή σου, θα θυμώνουν με όσα σε πληγώνουν!

Θα «υιοθετήσουν» τα βάσανά σου και θα ηρεμήσουν μόνο όταν θα νιώσουν ότι τα ξεπέρασες κι είσαι καλά!

Έχουν έναν μοναδικό τρόπο να σμιλεύουν τον πόνο σου μ’ ένα χάδι και απαλύνουν τη καρδιά σου με την ουσιαστική παρουσία τους.

Μένουν δίπλα σου αδιαπραγμάτευτα. Πονούν και χαίρονται μαζί σου Αληθινά!

Τέτοιοι άνθρωποι είναι πραγματικοί θησαυροί να τους έχεις στη ζωή σου.

Γιατί δε διστάζουν ξενιτέψουν τη ψυχή τους κάθε που πονάς, ώσπου να σου βρουν απάγκιο.

Κι ας έχουν οι ίδιοι πληγές και βαθιές ρωγμές από φιλίες κι έρωτες που επένδυσαν την ευαίσθητη ψυχή τους και πληρώθηκαν με προδοσία!

Κι ας μοιάζουν τα δάκρυά τους κρυσταλλωμένοι σταλαγμίτες που οι «μύτες» τους δεν αμβλύνονται ποτέ.

Είναι αυτοί οι όμορφοι άνθρωποι που μοιάζουν με κιθάρες μετέωρες στο σύμπαν, που αν όμως καταφέρεις κι αγγίξεις τις «χορδές» τους θα ντύσουν τις στιγμές σου με πανέμορφες μελωδίες που δε θα ξεχάσεις ποτέ!

Αυτοί οι ευαίσθητοι κι ωραίοι άνθρωποι, που συνειδητά εγκλωβίζονται στις φυλακές του συναισθηματικού τους κόσμου, και καρτερικά εκτίουν την ποινή που τους απονέμεται μετά από κάθε στραπάτσο.

Οι ίδιοι, -συχνά- νιώθουν καταραμένοι, μα στο βάθος τους ξέρουν πως εν τέλει, είναι ευλογία να έχεις ευαίσθητη ψυχή και πως είναι αδύνατον ν’ αλλάξουν!

Γιατί η ευαισθησία είναι ένα χάρισμα γραμμένο ανεξίτηλα στο κάθε κύτταρο της υπάρξής τους και «προίκα» τους για μια ζωή!

Συνειδητοποίησε πρώτα ποιος θέλεις να είσαι. Ύστερα κάνε αυτά που πρέπει να κάνεις

Ο άνθρωπος διαμορφώνεται με τον χρόνο και περνάει μεγάλο μέρος της ζωής του σαν «work in progress», εν εξελίξει.

Για να γίνουμε αυτό που θέλουμε κι αυτό που μπορούμε, πρέπει πρώτα να αποκτήσουμε μιαν εικόνα του ιδανικού μας εαυτού: ποιος άνθρωπος θέλω να είμαι; Ποιο επάγγελμα θέλω να εξασκώ; Ποια είναι τα προσωπικά μου ιδεώδη; Προϋπόθεση είναι η αυτογνωσία, η συνειδητοποίηση της ταυτότητας και των ορίων μας. Δεν πρέπει ούτε να έχουμε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μας ούτε να τον περιφρονούμε. Παρατηρείται συχνά το παράξενο φαινόμενο να μην είμαστε ποτέ ικανοποιημένοι από την τύχη μας («Αχ, εγώ ο άτυχος, τι θα μπορούσα να έχω κάνει αν μου είχαν δοθεί περισσότερες και καλύτερες ευκαιρίες…»), αλλά να μην επιθυμούμε περισσότερη σοφία ή εξυπνάδα. Πολλοί άνθρωποι θα ήθελαν να είναι ωραιότεροι ή πλουσιότεροι, λίγοι όμως ομολογούν ότι θα ήθελαν να είναι εξυπνότεροι, παρότι η εξυπνάδα είναι η ικανότητα να διακρίνουμε αμέσως τι πρέπει να κάνουμε σε κάθε περίσταση. Έχουμε την τάση να αποδίδουμε στη μοίρα τις αποτυχίες μας, ενώ αποδίδουμε τις επιτυχίες μας στην προσωπική μας αξία και προσπάθεια.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να φτάσουμε στην αυτογνωσία -ο πόνος, η απώλεια, ο έρωτας- και στη συνέχεια να κάνουμε όσα «πρέπει» να κάνουμε. Μέσα μας υπάρχουν κάμποσοι άνθρωποι, έχουμε έναν «καλό» κι έναν «κακό» εαυτό, δυνάμεις φανερές και δυνάμεις κρυμμένες, ταλέντα, δεξιότητες, όνειρα και αυταπάτες, ψευδείς εικόνες και ιδέες…

Καμιά φορά λέμε: «Πρέπει να βρω τον εαυτό μου». Στην πραγματικότητα, τον εαυτό μας δεν τον βρίσκουμε, τον επινοούμε, τον δημιουργούμε εμείς οι ίδιοι, τον σμιλεύουμε. Όρισε λοιπόν στον εαυτό σου έναν χαρακτήρα και έναν τρόπο ζωής που θα τον διατηρείς και θα τον υποστηρίζεις είτε είσαι μόνος σου είτε είσαι μαζί με άλλους.

Η βάση της φιλοσοφίας και το στοίχημα της φιλοσοφίας είναι η αυτογνωσία. Πράγματι, για τους Στωικούς τα εξωτερικά γεγονότα κανονίζονται από τη μοίρα, επομένως δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε. Ωστόσο, παραμένουμε υπεύθυνοι για τις ενέργειές μας.

Αν και ο όρος «ειμαρμένη» που χρησιμοποιούν οι «Στωικοί παραπέμπει στην έννοια του πεπραγμένου και της μοίρας, δεν πρέπει να συγχέεται με τη μοιρολατρία. Σύμφωνα με τον Χρύσιππο, η μοίρα είναι η φυσική και αιώνια ευταξία του συνόλου. Και μολονότι είναι αναπόδραστη και όλες οι δυνατότητες που έχει ένα γεγονός να εξελιχθεί είναι δεδομένες, έχουμε περιθώριο να κάνουμε επιλογές: το ποια από τις προκαθορισμένες δυνατότητες θα επιλέξουμε ανήκει στη δική μας δικαιοδοσία.

Αυτοί που έχουν το κουράγιο να προχωρούν

Είναι μεγάλος πειρασμός να μην προχωρούμε, να μένουμε εκεί που βρισκόμαστε, να πισωδρομούμε, με άλλα λόγια να βασιζόμαστε σ’ αυτά που έχουμε, γιατί ότι έχουμε το γνωρίζουμε. Μπορούμε να στηριχτούμε σ’ αυτό, να αισθανθούμε ασφαλείς μέσα του. Φοβόμαστε, κι έτσι αποφεύγουμε να κάνουμε ένα βήμα προς το άγνωστο, το αβέβαιο. Γιατί πραγματικά, αν το βήμα μπορεί να μη μας φανεί ριψοκίνδυνο αφού το κάνουμε, πριν το κάνουμε οι προοπτικές μας φαίνονται πολύ ριψοκίνδυνες, και κατά συνέπεια τρομακτικές. Μόνο το παλιό, το δοκιμασμένο δίνει την αίσθηση της ασφάλειας· ή έτσι τουλάχιστον φαίνεται. Κάθε καινούργιο βήμα έχει μέσα του τον κίνδυνο της αποτυχίας, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι άνθρωποι φοβούνται τόσο πολύ την ελευθερία.

Βέβαια, σε κάθε στάδιο της ζωής μας το παλιό και το συνηθισμένο είναι διαφορετικά. Όταν είμαστε βρέφη, έχουμε μόνο το σώμα μας και το στήθος της μητέρας μας (αρχικά μη διαφοροποιημένα). Έπειτα αρχίζουμε να προσανατολιζόμαστε προς τον κόσμο, ξεκινώντας τη διαδικασία που χρειάζεται για να βρούμε μια θέση και για τον εαυτό μας μέσα σ’ αυτόν. Αρχίζουμε να θέλουμε να έχουμε πράγματα· έχουμε τη μητέρα μας, τον πατέρα, τ’ αδέρφια, τα παιχνίδια. Αργότερα, αποκτάμε γνώσεις, δουλειά, κοινωνική θέση, σύζυγο, παιδιά, και τότε έχουμε ένα είδος μετα-ζωής, όταν πια αποκτάμε ένα τάφο, μια ασφάλεια ζωής και κάνουμε τη «διαθήκη» μας.

Παρόλη όμως την ασφάλεια του έχειν, οι άνθρωποι συνήθως θαυμάζουν εκείνους που ανοίγουν καινούργια μονοπάτια, που έχουν το κουράγιο να προχωρούν. Στη μυθολογία, αυτός ο τρόπος ύπαρξης αντιπροσωπεύεται συμβολικά από τον ήρωα. Ήρωες είναι εκείνοι που έχουν το θάρρος ν’ αφήσουν ό,τι έχουν – τη γη τους, την οικογένειά τους, την περιουσία τους – και να φύγουν, όχι χωρίς φόβο αλλά και χωρίς να υποκύπτουν στο φόβο τους. Στη βουδιστική παράδοση, ο Βούδας είναι ο ήρωας που αφήνει όλη του την περιουσία, όλη τη σιγουριά που υπάρχει στην ινδουιστική θεολογία – τη θέση του, την οικογένειά του – και προχωράει σε μια ζωή πέρα από δεσμεύσεις. Η δράση του όμως βγαίνει μέσα από την πληρότητα που του δίνει η αγάπη του για όλα τα ανθρώπινα πλάσματα. Οι Έλληνες έχουν κοσμικούς ήρωες, που σκοπός τους είναι η ικανοποίηση της αλαζονείας τους, η κυριαρχία. Παρόλα αυτά, όμοια με τους πνευματικούς ήρωες, ο Ηρακλής και ο Οδυσσέας προχωρούν χωρίς να δειλιάζουν μπροστά στους κινδύνους που τους περιμένουν. Οι ήρωες των παραμυθιών λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο: φεύγουν, τραβάνε μπροστά και υπομένουν την ανασφάλεια.

Θαυμάζουμε αυτούς τους ήρωες, γιατί βαθιά μέσα μας αισθανόμαστε ότι θα θέλαμε να είμαστε σαν κι αυτούς – αν βέβαια μπορούσαμε. Αλλά με το φόβο που έχουμε, πιστεύουμε ότι δε μπορούμε να γίνουμε έτσι, μόνο οι ήρωες μπορούν. Οι ήρωες γίνονται είδωλα. Προβάλλουμε σ’ αυτούς τη δική μας ικανότητα κίνησης, και μετά μένουμε εκεί που ήμασταν – «γιατί δεν είμαστε ήρωες».

Όλη αυτή η ανάλυση ίσως φαίνεται να υπονοεί ότι το να είσαι ήρωας είναι επιθυμητό, είναι όμως ταυτόχρονα ανόητο και ενάντια στο συμφέρον σου. Δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα. Τα άτομα τα επιφυλακτικά, τα κτητικά άτομα απολαμβάνουν την ασφάλεια, αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ ανασφαλή. Εξαρτιόνται από αυτά που έχουν: χρήματα, κύρος, το εγώ τους – δηλαδή από πράγματα που είναι έξω απ’ αυτούς. Τι θα γίνουν όμως αν χάσουν ό,τι έχουν; Γιατί, πραγματικά, οτιδήποτε κι αν έχει κανείς μπορεί να χαθεί. Είναι πιθανό ότι η περιουσία μπορεί να χαθεί – και μαζί της τόσο η θέση όσο και οι φίλοι – και σε κάθε στιγμή ο καθένας μπορεί, και αργά ή γρήγορα θα υποχρεωθεί, να χάσει τη ζωή του.

Αν είμαι ό,τι έχω κι αν ό,τι έχω χαθεί, τότε ποιος είμαι; Τίποτ’ άλλο, από μια νικημένη, άδεια, αξιολύπητη μαρτυρία ενός λαθεμένου τρόπου ζωής. Επειδή μπορεί να χάσω ό,τι έχω, είμαι αναγκαστικά συνεχώς ανήσυχος ότι θα χάσω αυτά που έχω. Φοβάμαι τους κλέφτες, τις οικονομικές αλλαγές, τις επαναστάσεις, τις αρρώστιες, το θάνατο· φοβάμαι ακόμα την αγάπη, την ελευθερία, την ανάπτυξη, την αλλαγή, το άγνωστο. Έτσι είμαι συνέχεια ανήσυχος, υποφέροντας από χρόνια υποχονδρία, που δε συνεπάγεται μόνο την απώλεια της υγείας μου αλλά και οποιουδήποτε άλλου αποκτήματός μου. Γίνομαι άνθρωπος αμυντικός, σκληρός, καχύποπτος, μοναχικός, που παρασύρομαι από την ανάγκη να έχω όλο και περισσότερα για να νιώθω μεγαλύτερη ασφάλεια. Ο Ίψεν έχει δώσει μια ωραία περιγραφή αυτού του εγωκεντρικού ανθρώπου στον Πέερ Γκύντ. Ο ήρωας είναι γεμάτος μόνο από τον εαυτό του. Μέσα στον απέραντο εγωισμό του πιστεύει ότι αυτός είναι ο εαυτός του, γιατί αυτός είναι ένα «σύμπλεγμα από επιθυμίες». Στο τέλος της ζωής του αναγνωρίζει ότι, επειδή όλη του η ύπαρξη ήταν χτισμένη πάνω στην ιδιοκτησία του, δεν κατάφερε ποτέ να είναι ο εαυτός του. Ένιωθε ότι ήταν ένα κρεμμύδι χωρίς ψίχα, ένας μισοτελειωμένος άνθρωπος που ποτέ δεν υπήρξε ο εαυτός του.

Η αγωνία και η ανασφάλεια που προκαλείται από τον κίνδυνο να χάσει κανείς ό,τι έχει, δεν υπάρχει στους ανθρώπους που προσπαθούν να είναι. Αν είμαι αυτός που είμαι και όχι αυτό που έχω, τότε κανένας δε μπορεί να μου στερήσει ή να με απειλήσει για την ασφάλεια και την αίσθηση της ταυτότητάς μου. Το κέντρο μου είναι μέσα μου, η δυνατότητά μου να υπάρχω και να εκφράζω τις βασικές μου δυνάμεις είναι κομμάτι της δομής του χαρακτήρα μου και εξαρτάται από εμένα. Αυτό βέβαια αληθεύει σε φυσιολογικές συνθήκες ζωής, όχι σε περιπτώσεις αρρώστιας, αναπηρίας, βασανισμού ή άλλες συνθήκες ισχυρών εξωτερικών περιορισμών.

Ενώ το έχειν βασίζεται σε κάποιο πράγμα που φθείρεται με τη χρήση, το είναι αναπτύσσεται με την εξάσκηση. (Η «φλεγόμενη βάτος» που δεν καίγεται είναι ο βιβλικός συμβολισμός γι’ αυτό το παράδοξο). Οι δυνάμεις της λογικής, της αγάπης, της καλλιτεχνικής και πνευματικής δημιουργίας, όλες οι βασικές δυνάμεις αναπτύσσονται μέσα από τη διαδικασία της έκφρασής τους. Ό,τι ξοδεύεται δεν πάει χαμένο, αντίθετα ό,τι φυλάγεται είναι χαμένο. Όταν προσπαθώ να είμαι, η μόνη απειλή για την ασφάλειά μου βρίσκεται μέσα μου: στην έλλειψη πίστης στη ζωή και στις δημιουργικές μου ικανότητες, στις τάσεις πισωδρόμησης, στην εσωτερική μαλθακότητα και στην προθυμία ν’ αφήσω τους άλλους ν’ αναλάβουν τη ζωή μου. Αλλά αυτοί οι κίνδυνοι εξαφανίζονται, δεν είναι συστατικά του είναι, ενώ ο κίνδυνος της απώλειας είναι έμφυτος στο έχειν.

Πρώτα πρέπει να ανοίξουμε τα μάτια μας και να δούμε τα πράγματα όπως είναι πραγματικά

Μπορούμε να πετύχουμε τα πάντα, αλλά πρώτα πρέπει να βρούμε το θάρρος να ανοίξουμε τα μάτια μας, να χρησιμοποιήσουμε την αλήθεια και να δούμε τα πράγματα όπως είναι πραγματικά. Οι άνθρωποι είναι τυφλοί, γιατί δεν θέλουν να δουν. Ας δώσουμε ένα παράδειγμα.

Μια κοπέλα γνωρίζει έναν άντρα και νιώθει αμέσως έντονη έλξη. Οι ορμόνες της αυξάνονται και τον θέλει. Όλες οι φίλες της βλέπουν ποιος είναι πραγματικά. Παίρνει ναρκωτικά, δεν δουλεύει, έχει όλα τα χαρακτηριστικά που κάνουν μια γυναίκα να υποφέρει. Αλλά εκείνη τι βλέπει; Αυτό που θέλει να δει. Βλέπει ότι είναι ψηλός, όμορφος, δυνατός, γοητευτικός. Δημιουργεί μια εικόνα του και αγνοεί ό,τι δεν θέλει να δει. Λέει ψέματα στον εαυτό της. Θέλει να πιστέψει πραγματικά ότι η σχέση θα πετύχει. Οι φίλες της της λένε: «Αφού παίρνει ναρκωτικά, είναι αλκοολικός και δεν έχει δουλειά». Εκείνη τους απαντά: «Ναι, αλλά η αγάπη μου θα τον κάνει να αλλάξει».

Φυσικά, η μητέρα της τον σιχαίνεται, το ίδιο και ο πατέρας της. Οι γονείς της ανησυχούν για κείνη, γιατί βλέπουν την κατεύθυνση που έχει πάρει. Της λένε: «Δεν είναι ο κατάλληλος άντρας για σένα». Η κοπέλα τούς απαντά: «Μη μου λέτε τι να κάνω». Κάνει το αντίθετο από αυτό που της λένε οι γονείς της ακολουθώντας τις σεξουαλικές της ορμές και λέει ψέματα στον εαυτό της προσπαθώντας να δικαιολογήσει τις επιλογές της. «Δική μου είναι η ζωή και θα κάνω ό,τι θέλω».

Μήνες αργότερα, η σχέση την προσγειώνει στην πραγματικότητα. Η αλήθεια αρχίζει να αποκαλύπτεται και κατηγορεί τον άντρα για όλα όσα αρνιόταν μέχρι τότε να δει. Δεν υπάρχει σεβασμός, υπάρχει κακοποίηση, αλλά τώρα η περηφάνια της είναι σημαντικότερη. Πώς μπορεί να γυρίσει σπίτι, όταν οι γονείς της είχαν δίκιο; Αυτό θα τους πρόσφερε ικανοποίηση. Πόσο θα της πάρει να διδαχτεί το μάθημα που πρέπει; Πόσο αγαπάει τον εαυτό της; Ποιο είναι το όριο της αυτοκακοποίησής της;

Υποφέρουμε γιατί αρνούμαστε να δούμε κάτι που βρίσκεται μπροστά στα μάτια μας. Ακόμη και όταν συναντάμε κάποιον που προσποιείται προβάλλοντας τον καλύτερο εαυτό του, ακόμη και με το ψεύτικο προσωπείο, δεν μπορεί να κρύψει την έλλειψη αγάπης και σεβασμού που έχει. Όμως, εμείς αρνούμαστε να τη δούμε και δεν ακούμε κουβέντα. Γι’ αυτό ένας αρχαίος προφήτης είπε κάποτε: «Δεν υπάρχει χειρότερος τυφλός από αυτόν που δεν επιθυμεί να δει. Δεν υπάρχει χειρότερος κουφός από αυτόν που δεν επιθυμεί να ακούσει. Και δεν υπάρχει χειρότερος παράφρων από εκείνον που δεν επιθυμεί να κατανοήσει”.

Πράγματι, είμαστε τυφλοί και το πληρώνουμε. Αν, όμως ανοίξουμε τα μάτια μας και δούμε τη ζωή όπως είναι, μπορούμε να αποφύγουμε πολύ συναισθηματικό πόνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ρισκάρουμε. Είμαστε ζωντανοί και πρέπει να ρισκάρουμε. Κι αν αποτύχουμε; Και τι έγινε; Ποιος νοιάζεται; Δεν έχει σημασία. Μαθαίνουμε και προχωράμε παρακάτω.

Επιστήμονες φωτογράφισαν τη γέννηση εξωπλανήτη για πρώτη φορά στην ιστορία

Ευρωπαίοι επιστήμονες ανακάλυψαν και φωτογράφισαν για πρώτη φορά τη γέννηση ενός εξωπλανήτη. Πρόκειται για ένα αέριο γίγαντα πλανήτη, με μάζα μερικές φορές μεγαλύτερη του Δία, που κινείται μέσα σε ένα πρωτοπλανητικό δίσκο, ένα διαστημικό «μαιευτήριο» γύρω από το άστρο PDS 70, σε απόσταση 370 ετών φωτός από τη Γη.

Είναι ο πρώτος επιβεβαιωμένος εξωπλανήτης που ανακαλύπτεται σε τόσο πρώιμο στάδιο της ζωής του. Έχουν μέχρι σήμερα ανακαλυφθεί περίπου 3.800 εξωπλανήτες διαφόρων μεγεθών, αλλά κανένας τόσο...μωρό. Ο εξωπλανήτης ακόμη μεγαλώνει, προσελκύοντας υλικά από τον περιβάλλοντα πρωτοπλανητικό δίσκο.

Η παρατήρηση του νεογέννητου εξωπλανήτη PDS 70b έγινε με το όργανο SPHERE του Πολύ Μεγάλου Τηλεσκοπίου (VLT) του Ευρωπαϊκού Νοτίου Αστεροσκοπείου (ESO) στη Χιλή. Οι αστρονόμοι, με επικεφαλής τη Μίριαμ Κέπλερ του γερμανικού Ινστιτούτου Αστρονομίας Μαξ Πλανκ στη Χαϊδελβέργη, έκαναν δύο σχετικές δημοσιεύσεις στο περιοδικό αστρονομίας και αστροφυσικής "Astronomy and Astrophysics".

Το μητρικό άστρο PDS 70, γνωστό και ως Τ του Ταύρου, είναι ένας νεαρός νάνος που έχει ηλικία μόνο 5,4 εκατομμυρίων ετών. Περιβάλλεται από ένα μεγάλο δίσκο αερίων και σκόνης, που έχει πλάτος περίπου 130 αστρονομικών μονάδων (μια τέτοια μονάδα ισοδυναμεί με την απόσταση Γης-Ήλιου).

Ο εν λόγω εξωπλανήτης, που φαίνεται να περιβάλλεται από νέφη, χρειάζεται περίπου 120 γήινα χρόνια για να κάνει μια πλήρη περιφορά (το «έτος» του) γύρω από το άστρο του, από το οποίο απέχει γύρω στα τρία δισεκατομμύρια χιλιόμετρα (περίπου όσο η απόσταση Ουρανού-Ηλιου). H θερμοκρασία της επιφάνειάς του εκτιμάται σε σχεδόν 1.000 βαθμούς Κελσίου, πολύ υψηλότερη από κάθε πλανήτη του δικού μας ηλιακού συστήματος.

Έρευνα δείχνει ότι η εκτίμηση (της σημασίας) ενός προβλήματος μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή της προσέγγισής του

Σύμφωνα με διάφορες μετρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ρυθμών φτωχοποίησης και βίας, η πρόοδος είναι μια παγκόσμια πραγματικότητα. Γιατί, τότε, τόσοι πολλοί από εμάς πιστεύουμε διαφορετικά; Η απάντηση, λέει ο ερευνητής του Harvard, Daniel Gilbert, μπορεί να βρίσκεται στην «επαγόμενη από την εκτίμηση αλλαγή άποψης» («prevalence-induced concept change»).

Σε μια σειρά μελέτες, ο Daniel Gilbert, καθηγητής ψυχολογίας, ο μεταδιδακτορικός του σπουδαστής David Levari και αρκετοί άλλοι ερευνητές δείχνουν ότι καθώς η εκτίμηση (της σημασίας) ενός προβλήματος υποβαθμίζεται, οι άνθρωποι κλίνουν να επαναπροσδιορίσουν το πρόβλημα. Καθώς το πρόβλημα γίνεται μικρότερο, οι νοηματοδοτήσεις του προβλήματος αλλάζουν, διευρύνονται, πράγμα που μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της προόδου που συντελείται. Η έρευνα περιγράφεται σε δημοσίευση στο Science της 29ης Ιουνίου.

«Οι μελέτες μας δείχνουν ότι οι άνθρωποι κρίνουν κάθε νέα περίπτωση μιας έννοιας στο πλαίσιο των προηγουμένων περιπτώσεων», ανέφερε ο Gilbert. «Έτσι καθώς μειώνουμε την εκτίμηση (της σημασίας) ενός προβλήματος, όπως για παράδειγμα η διάκριση, κρίνουμε κάθε νέα συμπεριφορά στο βελτιωμένο πλαίσιο που έχουμε δημιουργήσει. Ένας άλλος τρόπος να το πούμε αυτό είναι ότι η επίλυση προβλημάτων μας κάνει να επεκτείνουμε τους ορισμούς μας για αυτά. Όταν τα προβλήματα γίνονται σπάνια, υπολογίζουμε περισσότερα πράγματα ως πρόβλημα. Οι μελέτες μας δείχνουν ότι όταν ο κόσμος πάει καλύτερα, γινόμαστε αυστηρότεροι κριτές του και αυτό μπορεί να μας οδηγήσει σε λανθασμένο συμπέρασμα ότι στην πραγματικότητα δεν έχει γίνει καθόλου καλύτερος. Η πρόοδος μοιάζει να τείνει να κρύβει τον εαυτό της».

Το φαινόμενο δεν είναι περιορισμένο στα μεγάλα, φαινομενικά δυσεπίλυτα κοινωνικά θέματα, είπε ο Gilbert. Σε διάφορα πειράματα που περιγράφονται στη μελέτη, το φαινόμενο αναδύονταν ακόμη και όταν ζητείτο από τους συμμετέχοντες απλώς ερώτηση να ψάξουν για μπλε σημεία. «Είχαμε εθελοντές που κοιτούσαν σε χιλιάδες σημεία σε μια οθόνη υπολογιστή ένα τη φορά και αποφάσιζαν αν το καθένα ήταν μπλε ή όχι», ανέφερε ο Gilbert. «Μειώσαμε το ποσοστό των μπλε σημείων και αυτό που βρήκαμε ήταν ότι οι συμμετέχοντες άρχισαν να ταξινομούν ως μπλε σημεία αυτά που είχαν προηγουμένως ταξινομηθεί ως μωβ».

Ακόμη και όταν οι συμμετέχοντες προειδοποιήθηκαν για την τάση και ακόμη όταν τους προσφέρθηκαν χρήματα για να το αποφύγουν, συνέχιζαν να αλλάζουν τους ορισμούς τους για το μπλε. Ένα άλλο πείραμα, αυτό της χρήσης φυσιογνωμιών, έδειξε παρόμοια αποτελέσματα. Όταν το ποσοστό των απειλητικών φυσιογνωμιών μειώθηκε, οι συμμετέχοντες άρχισαν να προσδιορίζουν ουδέτερες φυσιογνωμίες ως απειλητικές.

Η πλέον κοινωνικά σχετική, ίσως, από τις μελέτες που περιγράφονται στη δημοσίευση, σημείωσε ο Gilbert, περιελάμβανε συμμετέχοντες που δρούσαν ως μέλη μιας θεσμικής επιτροπής ελέγχου, για να ελέγξουν την ερευνητική μεθοδολογία για να βεβαιώσουν ότι οι επιστημονικές μελέτες ήταν ηθικές. «Ζητήσαμε τους συμμετέχοντες να ελέγξουν για μελέτες που ποίκιλαν από πάρα πολύ ηθικές μέχρι πάρα πολύ ανήθικες», ανέφερε. «Με το πέρασμα του χρόνου, μειώναμε το ποσοστό των ανήθικων μελετών και ως συνήθως, όταν το κάναμε αυτό, οι συμμετέχοντές μας άρχισαν να προσδιορίζουν αβλαβείς μελέτες ως ανήθικες».

Η επαγόμενη από την εκτίμηση αλλαγή άποψης μερικές φορές είναι απόλυτα λογική, σημείωσε ο Gilbert, όπως στην περίπτωση της γιατρού των επειγόντων που προσπαθεί να ξεχωρίσει τους ασθενείς. «Αν ο χώρος των επειγόντων είναι πλήρης από θύματα πυροβολισμών και κάποιος έρχεται με σπασμένο χέρι, η γιατρός θα πει το άτομο να περιμένει», ανέφερε. «Όμως φανταστείτε μια Κυριακή που δεν υπάρχουν θύματα πυροβολισμών. Θα έπρεπε η γιατρός να κρατήσει τον ορισμό της για την «ανάγκη της άμεσης προσοχής» σταθερό και να πει στο άτομο με το σπασμένο χέρι να περιμένει έτσι και αλλιώς; Οπωσδήποτε όχι. Θα έπρεπε να αλλάξει τον ορισμό της με βάση το νέο αυτό πλαίσιο».

Σε άλλες περιπτώσεις, ωστόσο, η επαγόμενη από την εκτίμηση αλλαγή άποψης μπορεί να είναι πρόβλημα. «Κανείς δεν θεωρεί ότι ένας ακτινολόγος θα έπρεπε να αλλάξει τον ορισμό του τι συνιστά όγκο και να συνεχίζει να τους βρίσκει ακόμη και όταν έχουν φύγει», είπε ο Gilbert. «Είναι μια περίπτωση στην οποία πρέπει αληθινά να μπορείς να γνωρίζεις πότε το έργο σου έγινε. Θα έπρεπε να μπορείς να δεις ότι το ποσοστό των όγκων μηδενίστηκε και να σταματήσεις τη δραστηριότητα. Οι μελέτες μας δείχνουν ότι αυτό δεν είναι εύκολο πράγμα να γίνει».

Πέρα από τις προφανείς ερωτήσεις που αναδεικνύει η έρευνα σχετικά με τη λύση προβλημάτων, δείχνει επίσης τις προκλήσεις σε σχέση με το πώς συζητάμε, αντιπαρατιθέμεθα και αντιμετωπίζουμε τις κοινωνικές δυσκολίες.

«Η διεύρυνση του ορισμού ενός προβλήματος μπορεί να φανεί από ορισμένους ως απόδειξη της εκτός ελέγχου πολιτικής ορθότητας. Θα υποστηρίξουν ότι η μείωση της εκτίμησης του ποσοστού των διακρίσεων, για παράδειγμα, θα μας οδηγούσε να αρχίσουμε να καλούμε για συμπεριφορές που κάνουν διακρίσεις. Άλλοι θα δουν την διεύρυνση των εννοιών ως μια αύξηση της κοινωνικής ευαισθησίας, καθώς γινόμαστε γνώστες των προβλημάτων τα οποία αποτυγχάναμε να αναγνωρίσουμε προηγουμένως».

«Οι μελέτες μας δεν παίρνουν θέση σε αυτά», πρόσθεσε. «Υπάρχουν σαφώς φορές στη ζωή που οι ορισμοί μας θα πρέπει να κρατηθούν σταθεροί και σαφώς φορές που θα πρέπει να διευρυνθούν. Τα πειράματά μας απλά δείχνουν ότι όταν είμαστε σε προηγούμενη περίσταση, συχνά δρούμε σαν να είμαστε στην επόμενη».

Υπάρχει κάτι άλλο εκτός από το φως που ταξιδεύει με την ταχύτητα του φωτός;

Οτιδήποτε άμαζο σώμα θα ταξίδευε στο κενό στην σταθερή ταχύτητα, η οποία είναι γνωστή ως η ταχύτητα κενού του φωτός. Το ίδιο το φως αποτελείται από φωτόνια χωρίς μάζα, τα οποία κινούνται με αυτή την ταχύτητα στο κενό. Το μόνο άλλο πράγμα που ξέρουμε ότι είναι άμαζο και σταθερό όταν είναι ελεύθερο, θα είναι το βαρυτικό πεδίο (και τα κβάντα του, τα γκραβιτόνια.) Έτσι, όπως το φως (κύματα του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου που διαδίδονται), έτσι και η βαρυτική ακτινοβολία (διάδοση των κυμάτων του βαρυτικού πεδίου ) ταξιδεύει επίσης με την ταχύτητα κενού του φωτός. 
 
Τα νετρίνα δεν είναι άμαζα αλλά είναι πολύ ελαφρά. Η μάζα ηρεμίας τους είναι άγνωστη αλλά μικροσκοπική, έτσι ώστε τα περισσότερα νετρίνα που παράγονται σε πυρηνικές αλληλεπιδράσεις ταξιδεύουν με ταχύτητα πολύ κοντά στην ταχύτητα του φωτός στο κενό. 
 
Το 1987, ένα σουπερνόβα (SN1987A) στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, περίπου 170.000 έτη φωτός από εδώ, παρατηρήθηκε στο ορατό φως, αλλά και με τη μορφή των πολύ βραχύβιων νετρίνων που ανιχνεύθηκαν από πολλά παρατηρητήρια νετρίνων. Τα νετρίνα έφτασαν, στην πραγματικότητα, μερικές ώρες πριν από το φως. η καθυστέρηση αυτή οφείλεται στον χρόνο που χρειάζεται για να φθάσει το κρουστικό κύμα κατάρρευσης στην επιφάνεια του αστέρα που εκρήγνυται, ενώ τα νετρίνα εγκαταλείπουν την περιοχή κατάρρευσης ως επί το πλείστον ανεμπόδιστα.
 
Και τον Αύγουστο του 2017, παρατηρήθηκε επίσης το γεγονός των βαρυτικών κυμάτων GW170817,  σε πολλαπλά ηλεκτρομαγνητικά μήκη κύματος ταυτόχρονα, χωρίς σημαντική διαφορά στους χρόνους άφιξης των βαρυτικών και ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων μετά από απόσταση περίπου 130 εκατομμυρίων ετών φωτός.

Τέλος, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι όταν το φως ταξιδεύει σε ένα μέσο, ​​μπορεί να επιβραδυνθεί. Στο νερό, επιβραδύνεται περίπου στο 75% της ταχύτητας κενού του φωτός. Έτσι, δεν είναι ασυνήθιστο τα σωματίδια υψηλής ενέργειας να ταξιδεύουν πιο γρήγορα από το φως σε ένα τέτοιο μέσο. Εάν το σωματίδιο είναι φορτισμένο, παράγει ένα οπτικό κύμα κρούσης, το οποίο δεν είναι αντίθετο, κατ ‘αρχήν, με το ακουστικό κύμα κρούσης ενός υπερηχητικού αεροσκάφους.Αυτό το κρουστικό κύμα είναι συχνά με τη μορφή ορατού φωτός, όταν ονομάζεται ακτινοβολία Cherenkov.
 
Αυτή η ακτινοβολία μπορεί να παρατηρηθεί π.χ. σε πυρηνικούς σταθμούς σε δεξαμενές και χρησιμοποιείται επίσης ως μέσο για την ανίχνευση νετρίνων υψηλής ενέργειας σε πολύ μεγάλες δεξαμενές πολύ καθαρού νερού (εάν, σε μια σπάνια αλληλεπίδραση, ένα νετρίνο χτυπά ένα ηλεκτρόνιο με αρκετή κινητική ενέργεια, αυτό  το ηλεκτρόνιο θα προκαλέσει μια λάμψη ακτινοβολίας Cherenkov.)

Γιατί οι εξωγήινοι δεν φάνηκαν ακόμα και το παράδοξο του Φέρμι

Αποτελεί κοινή πεποίθηση της επιστημονικής κοινότητας, πως είναι αδύνατο να μην υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες, δεδομένου του όγκου του ορατού σύμπαντος. Ο γαλαξίας μας μόνο, έχει 100 έως 200 δις άστρα, με τα περισσότερα να διαθέτουν πλανήτες. Στο σύμπαν, υπάρχουν τουλάχιστον 100 δις γαλαξίες. Τόση έκταση με τόσους γαλαξίες, άστρα και πλανήτες, είναι απίθανο να φιλοξενεί μόνο ένα πλανήτη με ζωή. Από την άλλη όμως, πολλοί παραξενεύονται που ακόμη δεν έχουμε εντοπίσει εξωγήινη ζωή. 
 
Επομένως, με βάση τις ανωτέρω θεωρίες, είτε οι εξωγήινοι είναι παντού τριγύρω μας και δε μπορούμε να τους δούμε, είτε έχουν έλθει και παρέλθει, όντας πλέον όλοι νεκροί, είτε η ζωή στο σύμπαν γενικότερα, δε συνηθίζει να εξελίσσεται πέρα από μικροβιακό επίπεδο. Και οι 2 θεωρίες έχουν φανατικούς υποστηρικτές στην επιστημονική κοινότητα. Αποτελεί πάντως κοινή άποψη πως το  μεγαλύτερο ίσως ερώτημα όλων των εποχών, θα απαντηθεί στο προσεχές μέλλον. 
 
Το παράδοξο του Φέρμι μιλά για την πιθανότητα να βρεθεί νοήμων εξωγήινη ζωή. Ο Ιταλός φυσικός Ενρίκο Φέρμι είχε υποστηρίξει τη δεκαετία του 1940 ότι «αν υπάρχουν τόσοι νοήμονες πολιτισμοί, πού είναι και γιατί δεν έχουμε βρει ίχνη από αυτούς;».
 
Ο Φέρμι είχε θέση μια εύλογη απορία για την ύπαρξη εξωγήινης ζωής. Αφού υπάρχουν δισεκατομμύρια άστρα στον Γαλαξία μας, πολλά μάλιστα μεγαλύτερα ηλικιακά από τον δικό μας, και γύρω από αυτά περιστρέφονται δισεκατομμύρια πλανήτες, στατιστικά ένας μεγάλος αριθμός από αυτά θα μπορούσε να έχει ζωή και πολιτισμούς με τεχνολογική εξέλιξη. Καθώς όλα αυτά επιβεβαιώνονται πως εμείς δεν μπορούμε να δούμε κανένα σημάδι αυτής της εξωγήινης ζωής;
 
Oι επιστήμονες έχουν εντοπίσει μέχρι σήμερα χιλιάδες εξωπλανήτες, ενώ μη επανδρωμένα διαστημόπλοια βρήκαν ίχνη νερού σε αρκετούς ακόμη πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος. Έτσι είναι λογικό το σύμπαν πιθανότατα να είναι γεμάτο κατοικήσιμων πλανητών, με συνέπεια πολλοί επιστήμονες να πιστεύουν πως το ίδιο ισχύει και με τις εξωγήινες μορφές ζωής
 
Γιατί όμως έως τώρα δεν έχει βρεθεί ούτε καν ένας μικροοργανισμός έξω από τη Γη; Σύμφωνα  με αστροβιολόγους η απάντηση είναι πως η ζωή που τυχόν αναπτύχθηκε σε άλλους «κόσμους» είχε μικρή διάρκεια, με συνέπεια να εξαφανισθεί σύντομα.
 
Στόχος των αστροβιολόγων ήταν να μελετήσουν τις συνθήκες υπό τις οποίες θα μπορούσαν να δημιουργηθούν έμβιοι οργανισμοί.
 
Έτσι, συνειδητοποίησαν ότι, κατά κανόνα, στους περισσότερους πλανήτες οι οργανισμοί που ενδεχομένως «φιλοξένησαν» δεν κατάφεραν να επιβιώσουν για πολύ, λόγω είτε της υπερβολικά υψηλής είτε της υπερβολικά χαμηλής θερμοκρασίας.
 
Γιατί, η ζωή είναι εξαιρετικά εύθραυστη στα πρώτα στάδια δημιουργίας της. Επομένως, πιστεύουμε πως σπάνια έχει καταφέρει να εξελιχθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να καταφέρει να επιβιώσει.
 
Με βάση τη μελέτη αστροβιολόγων, τα περισσότερα πλανητικά περιβάλλοντα είναι αρχικά ασταθή. Για να μπορέσει η ζωή να ευδοκιμήσει σε έναν πλανήτη, θα πρέπει οι πρώτοι μικροοργανισμοί που θα δημιουργηθούν να ρυθμίσουν τις συγκεντρώσεις των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, όπως των υδρατμών και του διοξειδίου του άνθρακα, ώστε να σταθεροποιηθεί η θερμοκρασία στην επιφάνεια.
 
Περίπου πριν από 4 δισεκατομμύρια χρόνια, ενδεχομένως μαζί με τη Γη να ήταν κατοικήσιμοι και η Αφροδίτη με τον Άρη.
 
Παρ’ όλα αυτά, 1 δισεκατομμύριο χρόνια αργότερα, το περιβάλλον της Αφροδίτης είχε μετατραπεί σε μια υπέρθερμη «κόλαση», ενώ αντίθετα οι θερμοκρασίες στον Άρη είχαν μειωθεί δραστικά.
 
Έτσι, αν τυχόν είχαν αναπτυχθεί μικρόβια στην Αφροδίτη και τον Άρη, δεν κατάφεραν να σταθεροποιήσουν το περιβάλλον στους δύο αυτούς πλανήτες. Σε αντίθεση με τη Γη, όπου η ζωή έπαιξε κομβικό ρόλο στη ρύθμιση του κλίματος.
 
Η διερεύνηση της υπάρξεως ζωής αλλού καταλήγει συνήθως σε μια πικρή διαπίστωση: ότι είναι πιθανόν η ζωή αυτή, σε διάφορες μορφές αλλά και επίπεδα εξελίξεως, να αφθονεί στο Σύμπαν και σε πολλά σημεία του αχανούς να υπάρχει, όπως και στη Γη, νοημοσύνη. Με τη νοήμονα όμως αυτή ζωή είναι αδύνατον να επικοινωνήσουμε. Μοιάζει σαν να είμαστε οι κάτοικοι μιας οάσεως, σε μια έρημο απέραντη. Κι ενώ ξέρομε ότι κι αλλού υπάρχουν οάσεις και κόσμος, μήτε εμείς μήτε τα μηνύματά μας έχουν κάποιον τρόπο να διαπεράσουν την απέραντη ερημιά και τον Ήλιο.
 
Η απάντηση στο παράδοξο Φέρμι, όπως είναι γνωστό το παραπάνω ερώτημα, είναι πως οι μικροοργανισμοί που εμφανίζονται σε πλανήτες του σύμπαντος ενδέχεται κατά κανόνα να εξαφανίζονται πολύ σύντομα.

Ο ρόλος της δυστυχίας

Τι συμβαίνει λοιπόν με τη δυστυχία; Πρέπει να την υπομένουμε; Πρέπει να την ανεχόμαστε και να έχουμε στόχο να την ξεπεράσουμε; Πρέπει να την αποφεύγουμε σα συμφορά, ή μήπως να την πολεμάμε σαν εχθρό;
Η απάντηση είναι απλή και αδιαμφισβήτητη: δεν μπορούμε να αποφύγουμε τη δυστυχία, με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο δεν μπορούμε να αποφύγουμε το αντίθετό της. Όσο ευχάριστη κι αν ήταν η μέρα μας, θα φτάσει ένα ακόμα δειλινό. Ο ήλιος πάντα δύει και η ζεστασιά του φεύγει. Καθώς η μέρα διαδέχεται τη νύχτα, έτσι και η νύχτα διαδέχεται τη μέρα, είτε μας αρέσει είτε όχι: μαθαίνουμε να ζούμε και με τα δύο, μαθαίνουμε να μη λαχταράμε τη συνεχόμενη ηλιοφάνεια ή να αποφεύγουμε το σκοτάδι.

Αυτό που μπορούμε, ωστόσο, να κάνουμε, είναι να έχουμε μία δεκτική συμπεριφορά απέναντι στα αρνητικά και να μάθουμε να εκτιμάμε τα πλεονεκτήματα που μας προσφέρει κάθε φάση της ζωής μας. Αυτό δε γίνεται μόνο με το να ενισχύουμε τα βράδια μας με λάμπες, με ζεστές κουβέρτες και με ασφαλή καταφύγια, αλλά και με το να αντιμετωπίζουμε την εξασθένιση του φωτός με ηρεμία και να μαθαίνουμε να εκτιμάμε το φως των αστεριών. Το να μη χρειάζεται να ζούμε μέσα στον τρόμο είναι ένας από τους βασικούς στόχους του να μάθουμε να ζούμε μία καλή ζωή.
 
Αυτό θα μπορούσε να διατυπωθεί, όπως το έχω εκφράσει και πριν, ως η καλλιέργεια της αγάπης στον τρόπο με τον οποίο υπάρχει κανείς μέσα στον κόσμο – εφόσον η αγάπη ορίζεται ως μία σοβαρή και μελετημένη δέσμευση. Θα μπορούσαμε να έχουμε χειρότερους στόχους από την αφοσίωση στην εύρεση της ομορφιάς και της αλήθειας σε όλες μας τις εμπειρίες – στη μέρα ή στη νύχτα, στο φως ή στο σκοτάδι. Και, σ’ αυτό, χρειαζόμαστε μία δόση ρεαλισμού και ταπεινοφροσύνης. Δεν υπάρχει λόγος να αναζητάμε τον ήλιο όταν λάμπουν τ’ αστέρια. Δεν υπάρχει λόγος να θέλουμε τον ήλιο, τ’ αστέρια ή το φεγγάρι όταν τα σύννεφα καλύπτουν τον ουρανό. Δεν υπάρχει λόγος να θρηνούμε τους γαλάζιους ουρανούς που χάνονται όταν έρχεται η βροχή. Η βροχή είναι καλή, ζωτική και απαραίτητη. Ενυδατώνει και γονιμοποιεί ξανά τα ποτάμια της ζωής. Η νύχτα μάς δίνει την ευκαιρία να νιώσουμε ασφαλείς και να κρυφτούμε, είναι ο χρόνος του ανεφοδιασμού και της ξεκούρασης. Δεν είναι απαραίτητες μόνο οι εποχές, αλλά και οι κύκλοι της νύχτας και της μέρας, και οι μεταβολές του κλίματος και του καιρού.

Πρέπει να μάθουμε να εκτιμάμε αυτά τα πράγματα και να τα αξιοποιούμε στο έπακρο. Πρέπει κάποιες φορές να μάθουμε να βρίσκουμε το δικό μας δρόμο στο φως του φεγγαριού, αλλά και να προστατευόμαστε από τον πολύ ήλιο. Και, αφού έχουμε δουλέψει και καταπιαστεί με τόσα πολλά πράγματα κάθε μέρα, να αφήσουμε τον εαυτό μας να κοιμηθεί και να μην αξιώνουμε συνεχή ερεθίσματα, για να μη γινόμαστε μεμψίμοιροι. Και, αφού έχουμε γευματίσει, να μην απαιτούμε και άλλα γλυκά και καλούδια, για να μη φάμε υπερβολικά και καταλήξουμε νωθροί και άχρηστοι. Το ταξίδι της ζωής μάς οδηγεί σε διάφορους, συχνά δύσβατους δρόμους, και πρέπει να ανακαλύψουμε τους καλύτερους τρόπους για να απολαύσουμε την πανοραμική τους θέα, γιατί υπάρχουν πολλά περισσότερα να δούμε απ’ όσα επιτρέπουμε συνήθως στον εαυτό μας. Συχνά, είναι σε στιγμές μεγάλου πόνου και πίεσης που μας αποκαλύπτεται αυτή η άγνωστη ομορφιά.