Τοιαύτα πεπολιτευμένων

Για να ευτυχήσετε, Αθηναίοι. Δεν έχετε ανάγκη από ξένα παραδείγματα, αλλά από παραδείγματα της δικής μας ιστορίας.

Από εκείνους που δεν σας κολάκευαν και δεν σας αγαπούσαν όπως οι σημερινοί πολιτικοί, κατασκευάστηκαν τόσο ωραία και πλούσια μνημεία, που έμειναν αξεπέραστα. Όσο για την ιδιωτική τους ζωή, ήσαν τόσο μετρημένοι και εναρμονισμένοι με τα ήθη της πόλης, ώστε η οικία τους δεν διέφερε από την οικία του γείτονά τους. Διότι εκείνοι δεν πολιτεύονταν για να πλουτίσουν, αλλά για ν’ αυξήσουν τον κοινό πλούτο. Αυτό θεωρούσαν καθήκον τους. Και έτσι, επειδή ήσαν ειλικρινείς προς τους άλλους Έλληνες, ευσεβείς προς τους θεούς και είχαν ως αρχή την ισότητα μεταξύ των πολιτών, απέκτησαν όπως ήταν φυσικό μεγάλη ευδαιμονία.

Στρέψτε το βλέμμα προς τους σημερινούς πολιτικούς: άλλοι από φτωχοί έγιναν πάμπλουτοι, άλλοι από άσημοι χόρτασαν τιμές, ορισμένοι έφτιαξαν σπίτια δίπλα στα οποία τα δημόσια οικοδομήματα είναι πιο σεμνά, κι όσο ο πλούτος της πόλης ελαττωνόταν, τόσο ο δικός τους αύξανε.

Άνθρωποι μιαροί και κόλακες και χαμερπείς· ακρωτηρίασαν ο καθένας την πατρίδα του και, πίνοντας στην ελευθερία, την προσέφεραν δώρο στον εχθρό. Μέτρο της ευδαιμονίας τους είναι η κοιλιά τους και οι πιο ποταπές απολαύσεις. Έτσι, κατέλυσαν την ελευθερία και την ανεξαρτησία, που για τους παλαιότερους Έλληνες ήταν προϋπόθεση και κανόνας αγαθών.

Μου κάνει πράγματι εντύπωση ότι όλα αυτά οι Έλληνες τα ανέχονται, και τα αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζουν το χαλάζι: ο καθένας εύχεται να μην πέσει πάνω του, ουδείς όμως επιχειρεί να εμποδίσει το κακό. Και ουδείς αμύνεται, όχι μόνο απέναντι σ’ όλες τις ύβρεις που δέχεται η Ελλάδα, αλλά ούτε απέναντι στα όσα ο καθένας χωριστά υφίσταται. Και αυτό είναι έσχατη κατάπτωση.

Η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχό μας όχι γιατί δεν την εκτιμήσαμε σωστά, αλλά γιατί αρνηθήκαμε να κάνουμε το καθήκον μας.

Βλέπετε σε ποια κατάντια μας οδήγησε το γεγονός ότι ορισμένοι ρητορεύουν μόνο και μόνο για να σας ευχαριστήσουν.

Από την άλλη, ποιος εξαπατά την πόλη;

Δεν την εξαπατά όποιος δεν λέγει όσα σκέπτεται;

Υπάρχει μεγαλύτερο αδίκημα για τον πολιτικό άνδρα απ’ το άλλα να λέει κι άλλα να σκέπτεται;
Ή μήπως νομίζετε ότι οι πολιτικοί που αγαπούν το λαό διακρίνονται από τα λόγια τους και όχι από τις πράξεις και τις πολιτικές τους;

Τα λόγια, όταν δεν συνοδεύονται από πράξεις είναι μάταια και κούφια.

Πολλές φορές, σε πολλές περιπτώσεις, Αθηναίοι, δεν συνειδητοποιήσατε ποιο ήταν το δίκαιο και παρασυρθήκατε από τις κραυγές, τη βιαιότητα και την αναισχυντία των ρητόρων.

Προσέξτε μην το πάθετε και τώρα.

Όποιος λοιπόν επιθυμεί, Αθηναίοι, κάτι καλό να κάνει για την πόλη μας, χρειάζεται να γιατρέψει τ’ αφτιά σας πρώτα· για τι ’ναι διεφθαρμένα· έχετε συνηθίσει ν’ ακούτε όλο ψέματα κι οτιδήποτε άλλο, παρά τα σωστά.

Όσοι αποβλέπουν σ’ εκλογή και σε κάποιο αξίωμα καταντάν δούλοι της εύνοιας που επιδιώκουν προκειμένου να εκλεγούν… παρέχοντάς σας ελπίδες και τίποτε περισσότερο.

Όπως φαίνεται πολύ σκοτάδι υπάρχει ανάμεσα σε σας και την αλήθεια.

Δεν ανέχεσθε να σας λένε για όλα την αλήθεια. Και απορώ, πράγματι, πώς μ’ αφήσατε σήμερα να μιλήσω.

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΤΑ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

Κυρίως να λες «όχι» σε πράγματα που δεν σου αρέσουν, δε σε εκφράζουν ή τα θεωρείς περιττά

Κανείς δεν μπορεί να κάνει πάντα ό,τι θέλει. Όμως πρέπει να μάθουμε να μην κάνουμε ποτέ ό,τι δεν θέλουμε. Το «όχι» σε μία επιλογή που μας φαίνεται ανεπιθύμητη είναι σωτήριο, μας απελευθερώνει και ανοίγει το δρόμο στη χαρά. Υπάρχουν άνθρωποι που είναι απλώς χαρούμενοι, χωρίς να κάνουν ιδιαίτερη προσπάθεια. Είναι εκείνοι που σκέφτονται τις δικές τους ανάγκες, χωρίς ενοχές, χωρίς να άγονται και να φέρονται από τις επιθυμίες και τις ανάγκες των άλλων. Μπορεί τίποτα να μην πηγαίνει καλά, μπορεί να βιώνουν αναποδιές, όμως δεν χάνουν το χαμόγελο και το κουράγιο τους.

Οι Στωικοί μας λένε: εστίασε στο τώρα. Αν μπορείς να αλλάξεις κάτι άλλαξέ το˙ αν δεν μπορείς άντεξέ το. Υπάρχουν πράγματα τα οποία μπορείς να ελέγξεις και υπάρχουν άλλα των οποίων η έκβαση δεν είναι στο χέρι σου. Δεν υπάρχει λοιπόν λόγος ανησυχίας.  Αν μπορείς να το αλλάξεις, δε χρειάζεται να ανησυχείς: αφού δεν μπορείς να κάνεις τίποτα γι αυτό μάθε να ζεις μαζί του. Κυρίως να λες «όχι» σε πράγματα που δεν σου αρέσουν, δε σε εκφράζουν ή τα θεωρείς περιττά.

Οι χαρούμενοι άνθρωποι ξέρουν ότι, λέγοντας ευγενικά «όχι» σε κάποιον, λένε «ναι» στην προσωπική τους ζωή. Δεν μπορείς να αρέσεις σε όλους, δε μπορείς να βρίσκεσαι παντού την ίδια στιγμή, δεν μπορείς να ικανοποιείς όλες σου τις επιθυμίες ταυτοχρόνως. Όταν λέμε «ναι» σε κάτι λέμε «όχι» σε κάτι άλλο.

Ο Καρτέσιος, ο Λόγος περί της μεθόδου και ο… ονειρικός επαγγελματικός προσανατολισμός του.

Το 1637, ο Καρτέσιος εκδίδει τον Λόγο περί της μεθόδου που περιείχε την περίφημη γεωμετρία του, η γνωστή μας από το σχολείο αναλυτική γεωμετρία που επιλύει γεωμετρικά προβλήματα με χρήση άλγεβρας. Ο Καρτέσιος υπήρξε μια καθολική ευφυΐα καθώς στα πρώτα χρόνια της νεότητας του ασχολήθηκε με ποικίλες δραστηριότητες .Πώς τελικά οδηγήθηκε στα μαθηματικά. Πρόκειται για μια πολύ ωραία ιστορία.

Στις 10 Νοέμβριου 1619,ο Καρτέσιος είδε τρία όνειρα, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην επιλογή της μαθηματικής-φιλοσοφικής του πορείας. Ο ίδιος αναφέρεται στο περιστατικό γράφοντας στο σημειωματάριο του:

«Ήμουν γεμάτος ενθουσιασμό και ανακάλυψα τα θεμέλια μιας θαυμαστής επιστήμης».

Στο πρώτο όνειρο, ο Καρτέσιος βρέθηκε στην δίνη ενός άγριου ανεμοστρόβιλου που τον περίστρεφε με ταχύτητα στην αριστερή του φτέρνα(sic).Είχε την αίσθηση πως θα έπεφτε την επομένη στιγμή. Ένας γεράκος εμφανίστηκε και του πρότεινε ένα πεπόνι από μια μακρινή χώρα.(το πήρε δεν το πήρε, δεν γράφει τίποτα).Το δεύτερο όνειρο ήταν πιο τρομακτικό. Ήταν παγιδευμένος σε ένα δωμάτιο, με δυσοίωνα μπουμπουνητά και φλόγες να το κατακλύζουν. Το τρίτο όνειρο ήταν μια εικόνα γαληνής και διαλογισμού. Ο Καρτέσιος είδε βιβλία να εμφανίζονται και εξαφανίζονται σε ένα τραπέζι. Τα βιβλία ήταν μια ανθολογία ποίησης με τίτλο Corpus Poetarium και μια εγκυκλοπαίδεια. Άνοιξε τυχαία την ανθολογία και είδε φευγαλέα τον εισαγωγικό στίχο ενός ποιήματος του 4ου αιώνα, του Ρωμαίου ποιητή Αυσόνιου. Ο στίχος έλεγε «Ποιον δρόμο πρέπει να διαλέξω στην ζωή μου;» (Quod viate sectabor iter?).Ένας άνδρας εμφανίστηκε ως δια μαγείας και απήγγειλε έναν ακόμη στίχο:

«Είναι ή δεν είναι;» (Estet et non)

Ο Καρτέσιος ήθελε να δείξει τον στίχο του Αυσόνιου, αλλά το όραμά του χάθηκε. Τι καταλάβαμε εμείς από τα όνειρα του Καρτέσιου δεν έχει σημασία όσο το γεγονός ότι αυτός τα εξέλαβε ως μια προτροπή για την ενοποίηση της ανθρώπινης γνώσης μέσω της λογικής. Θεώρησε ότι τα Μαθηματικά –μολονότι είναι μία δημιουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου- είναι κατάλληλα για την περιγραφή του φυσικού Κόσμου. Παραιτείται από το στρατό και γράφει φιλοσοφικά όσο και αμιγώς μαθηματικά έργα: Τα πάθη της ψυχής, Αναζήτηση της Αλήθειας μέσω του φυσικού φωτός, οι αρχές της φιλοσοφίας Ι&ΙΙ, Λόγος περί της μεθόδου: Στο τελευταίο, υπήρχε μια υποσημείωση 106 σελίδων με τίτλο Η Γεωμετρία, η οποία στους αιώνες που ακολούθησαν επισκίασε το φιλόσοφο και ανέδειξε το μεγαλείο του μαθηματικού..

«Αν λοιπόν, θέλουμε να λύσουμε οποιοδήποτε πρόβλημα, πρώτα υποθέτουμε την λύση δεδομένη και ονομάζουμε όλα τα ευθύγραμμα τμήματα που βοηθούν στην κατασκευή του-γνωστά και άγνωστα. Μετά, χωρίς να κάνουμε διακρίσεις ανάμεσα σε γνωστά και άγνωστα ευθύγραμμα τμήματα, προσπαθούμε να αναλύσουμε τα δεδομένα μας με ένα τρόπο που να αναδεικνύει όσο πιο φυσικά γίνεται τις σχέσεις ανάμεσα σε αυτές τις ευθείες, ώσπου να μπορέσουμε να εκφράσουμε ένα μοναδικό μέγεθος με δυο τρόπους. Αυτό μας δίνει μια εξίσωση (με έναν άγνωστο),εφόσον οι όροι της μιας από τις δυο εκφράσεις είναι ισοι με εκείνους της άλλης.»

Οι κοιμισμένοι ζουν ο καθένας στο δικό του κόσμο

Δεν θα έπρεπε κανείς ούτε να μιλάει ούτε να δρα
σαν να είναι κοιμισμένος.
Αυτό είναι το μοναδικό κλειδί.
Ένας και κοινός είναι ο κόσμος για τους ξυπνητούς.
Οι κοιμισμένοι ζουν ο καθένας στο δικό του κόσμο.

Τα όνειρα είναι ιδιωτικά, απολύτως ιδιωτικά! Κανένας δεν μπορεί να μπει στο όνειρό σου. Δεν μπορείς να μοιραστείς ένα όνειρο ούτε καν με τον αγαπημένο σου. Οι σύζυγοι κοιμούνται μαζί στο ίδιο κρεβάτι, αλλά ονειρεύονται χώρια.

Δεν μπορείς να μοιραστείς ένα όνειρο, γιατί το όνειρο είναι ένα τίποτα.

Πώς να μοιραστείς το τίποτα; Είναι κάτι απολύτως ανύπαρκτο.

Δεν μπορείς να το μοιραστείς. Ονειρεύεσαι μόνος σου.

Επειδή είναι τόσο πολλοί αυτοί που κοιμούνται, γι’ αυτό και υπάρχουν τόσο πολλοί κόσμοι. Εσύ έχεις το δικό σου κόσμο. Όταν κοιμάσαι, είσαι κλεισμένος μέσα στις δικές σου σκέψεις, στις δικές σου έγνοιες, στα δικά σου όνειρα, στις δικές σου επιθυμίες. Όταν συναντάς έναν άλλο άνθρωπο, συγκρούονται δύο κόσμοι. Κόσμοι που συγκρούονται – έτσι έχει η κατάσταση.

Παρατήρησε δύο συζύγους όταν συζητούν. Μόνο συζήτηση δεν είναι αυτό που κάνουν. Εκείνος σκέφτεται το γραφείο, το μισθό του κι εκείνη σκέφτεται το φόρεμα που θα φορέσει τα Χριστούγεννα. Ο καθένας ζει στο δικό του κόσμο, σε έναν ιδιωτικό κόσμο, όμως εκείνοι οι ιδιωτικοί κόσμοι συναντιούνται κάπου – ή μάλλον συγκρούονται, αφού το φόρεμα της συζύγου εξαρτάται από το μισθό του συζύγου και ο μισθός του συζύγου πρέπει να αγοράσει το φόρεμα της συζύγου.

Η σύζυγος λέει “αγάπη μου”, αλλά πίσω από τη λέξη “αγάπη μου” βρίσκονται τα φορέματα που σκέφτεται. Η λέξη “αγάπη μου” δεν σημαίνει αυτό που γράφουν τα λεξικά, γιατί κάθε φορά που μια γυναίκα λέει “αγάπη μου” αυτό είναι απλώς μια μάσκα κι ο σύζυγος αμέσως φοβάται. Δεν το δείχνει βέβαια, γιατί όταν ο άλλος σε λέει “αγάπη” του, εσύ δεν μπορείς να του δείχνεις φόβο, έτσι λέει: “Τί είναι γλυκιά μου;” Φοβάται όμως, γιατί σκέφτεται το μισθό του και τα Χριστούγεννα πλησιάζουν επικίνδυνα.

Η γυναίκα του Νασραντίν του έλεγε: “Τί συμβαίνει άντρα μου; Τελευταία, ακόμη κι όταν κλαίω και τρέχουν τα δάκρυά μου, εσύ ούτε καν με ρωτάς γιατί κλαίω.”

Ο Νασραντίν είπε: “Αρκετά μ’ αυτή την ιστορία! Μου κοστίζουν ακριβά οι ερωτήσεις αυτού του είδους. Στο παρελθόν, έκανα πολλές φορές αυτό το λάθος. Αυτά τα δάκρυα δεν είναι δάκρυα, είναι φουστάνια, είναι καινούργιο σπίτι, είναι καινούργια έπιπλα, είναι καινούργιο αυτοκίνητο. Πολλά πράγματα είναι κρυμμένα πίσω απ’ αυτά τα δάκρυα. Αυτά τα δάκρυα είναι απλώς και μόνο η αρχή!”

Κανένας διάλογος δεν είναι εφικτός, επειδή υπάρχουν δύο ιδιωτικοί κόσμοι. Μόνο η διαμάχη είναι εφικτή.

Τα όνειρα είναι ιδιωτικά, η αλήθεια δεν είναι ιδιωτική.

Η αλήθεια δεν μπορεί να είναι ιδιωτική.

Η αλήθεια δεν μπορεί να είναι δική μου ή δική σου.

Εμφυτεύσιμοι αισθητήρες θα «μαρτυρούν» τα πάντα

Ερευνητές στις ΗΠΑ δημιούργησαν τους πρώτους ασύρματους αισθητήρες που έχουν μέγεθος κόκκων άμμου και οι οποίοι θα είναι δυνατό να εμφυτευθούν στο σώμα και να το παρακολουθούν συνεχώς σε πραγματικό χρόνο, όσον αφορά την υγεία των οργάνων, των μυών ή των νεύρων.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Χοσέ Καρμένα, καθηγητή του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Επιστήμης Υπολογιστών του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια-Μπέρκλεϊ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό νευροεπιστήμης "Neuron".

Οι αισθητήρες αυτοί μελλοντικά μπορεί επίσης -εκτός από την παθητική παρακολούθηση της υγείας του σώματος- να δρουν πιο επεμβατικά και να ενεργοποιούν τους μυς και τα νεύρα, μια τεχνολογία που μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση παθήσεων όπως η επιληψία. Μπορεί ακόμη να ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα ή να καταπολεμούν τη χρόνια εσωτερική φλεγμονή.

Η αποκαλούμενη από τους ερευνητές «νευρική σκόνη», η οποία έως τώρα έχει δοκιμασθεί σε αρουραίους (εμφυτεύθηκε στους μυς και στα περιφερικά νεύρα τους), χρησιμοποιεί υπερήχους τόσο ως πηγή ενέργειας, όσο και για την αποστολή των μετρήσεων. Οι υπέρηχοι μπορούν να διεισδύσουν σχεδόν παντού στο σώμα, αντίθετα με τα ραδιοκύματα, πράγμα που σημαίνει ότι η νευρική σκόνη θα ήταν δυνατό να εμφυτευθεί βαθιά στο σώμα.

Οι αισθητήρες έχουν διαστάσεις 1Χ1Χ3 χιλιοστών και σταδιακά αναμένεται να σμικρυνθούν κι άλλο. Αυτό σημαίνει ότι κάποια στιγμή θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τα εγκεφαλικά ηλεκτρόδια, τα οποία σήμερα εισάγονται στο κρανίο μέσω διάνοιξης οπών. Η σμίκρυνση του αισθητήρα θεωρητικά μπορεί να φθάσει έως ένα κύβο με πλευρά 50 εκατομμυριοστών του μέτρου (ή το μισό πλάτος μιας ανθρώπινης τρίχας), κάτι όμως που μένει να αποδειχθεί στην πράξη.

Ο αισθητήρας δεν χρειάζεται μπαταρία, καθώς περιέχει ένα πιεζοηλεκτρικό κρύσταλλο, που μετατρέπει σε ηλεκτρισμό τις δονήσεις των υπερήχων που έρχονται έξω από το σώμα. Τροφοδοτεί με αυτό τον τρόπο ένα μικροσκοπικό τρανζίστορ, που βρίσκεται σε επαφή με μια μυική ή νευρική ίνα, καταγράφοντας έτσι συνεχώς τυχόν μεταβολές στην ηλεκτρική δραστηριότητα των τελευταίων.

Ο αισθητήρας αποτελείται από βιοσυμβατά υλικά και μπορεί να επιβιώσει μέσα στο σώμα για τουλάχιστον μία δεκαετία. Τα σημερινά εμφυτεύσιμα ηλεκτρόδια στον εγκέφαλο διαρκούν μόνο ένα έως δύο έτη.

Ήδη οι ερευνητές εργάζονται σε πολλά «μέτωπα» για να σμικρύνουν τον αισθητήρα κι άλλο, να βρουν ακόμη πιο βιοσυμβατά υλικά, να βελτιώσουν την ασύρματη αποστολή/λήψη δεδομένων και να επεκτείνουν τις δυνατότητές του, πέρα από την καταγραφή ηλεκτρικών σημάτων, στην μέτρηση άλλων βιοδεικτών, όπως το επίπεδο του οξυγόνου στο σώμα, των ορμονών, συγκεκριμένων υποπροϊόντων του μεταβολισμού κ.α.

Νέα μελέτη του ιστορικού μετεωρίτη Σατό-Ρενάρ που έπεσε στη Γαλλία το 1841

Η μελέτη των μετεωριτών και ειδικότερα όσων ανήκουν στην κατηγορία των λεγόμενων χονδριτών, αποτελεί πρόκληση για τους επιστήμονες. Μία νέα διεθνής επιστημονική μελέτη, για τον ιστορικό μετεωρίτη Château-Renard που έπεσε στη Γαλλία το 1841, ρίχνει φως σε αυτούς τους μετεωρίτες και αποκαλύπτει σημαντικά νέα στοιχεία.

 

Château-Renard

 

Η δημοσίευση της έρευνας συμπίπτει με τη σημερινή Διεθνή Ημέρα Αστεροειδών, κατά την οποία σε πολλές χώρες γίνονται εκδηλώσεις για να ενημερωθεί το κοινό σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους από τους αστεροειδείς. Οι μετεωρίτες είναι συνήθως μικρά θραύσματα αστεροειδών, τα οποία επιβιώνουν κατά την πύρινη διέλευσή τους από τη γήινη ατμόσφαιρα και καταλήγουν στην επιφάνεια του πλανήτη μας.

 

Είναι πρώτη φορά που εκπονείται τέτοια επιστημονική εργασία με πρώτο συγγραφέα από ελληνικό πανεπιστήμιο. Περιλαμβάνει δεδομένα που δημοσιεύονται για πρώτη φορά στην ιστορία του συγκεκριμένου μετεωρίτη από τη στιγμή της ανακάλυψής του και τα οποία σχετίζονται με το τρόπο σχηματισμού και τις συνθήκες που λαμβάνουν χώρα κατά τη σύγκρουση των αστεροειδών.

 

Η ηλικία σχηματισμού των χονδριτών μετεωριτών είναι πολύ παλαιά και πρακτικά συμπίπτει με τα πρώτα στάδια δημιουργίας του ηλιακού μας συστήματος, πριν από περίπου 4,5 – 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια. Μία από τις υποκατηγορίες αυτών των μετεωριτών είναι η L, η οποία αντιστοιχεί στους μετεωρίτες που έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε σίδηρο.

 

Το μητρικό σώμα από το οποίο προέρχονται οι εν λόγω μετεωρίτες, φαίνεται να διαμελίστηκε πριν από περίπου 470 εκατομμύρια χρόνια εξαιτίας μίας ισχυρής σύγκρουσης ενός αστεροειδούς με αυτό το σώμα. Κατά τη διάρκεια του διαμελισμού του μητρικού σώματος των χονδριτών τύπου L, αναπτύχθηκαν πολύ υψηλές πιέσεις και θερμοκρασίες, οι οποίες αποτυπώθηκαν στα ορυκτά -δηλαδή στα θεμελιώδη συστατικά του μετεωρίτη- που σχηματίσθηκαν.

 

Ο εν λόγω μετεωρίτης είχε βρεθεί στην ομώνυμη περιοχή Σατό-Ρενάρ της Γαλλίας και μετά την πτώση του συλλέχθηκαν τα κομμάτια του, που συνολικά ζύγιζαν 30 κιλά. Οι ερευνητές ανίχνευσαν για πρώτη φορά στον μετεωρίτη Château-Renard σημαντικά ορυκτά, τα λεγόμενα «πολύμορφα υψηλών πιέσεων».

 

Η παρουσία τους στο εσωτερικό του μετεωρίτη δείχνει ότι σχηματίστηκαν σε μία πολύ σφοδρή σύγκρουση, η οποία συνδέεται με τον διαμελισμό του μητρικού σώματος των χονδριτών μετεωριτών τύπου L. Οι επιστήμονες απέδειξαν πως κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης αναπτύχθηκαν πολύ υψηλές πιέσεις, τέτοιες που ισοδύναμα παρατηρούνται στο εσωτερικό της Γης σε βάθος 650 χιλιομέτρων. Αντίστοιχα, οι θερμοκρασίες που αναπτύχθηκαν κατά τη σύγκρουση, εκτιμήθηκαν λίγο μεγαλύτερες από 1.800 βαθμούς Κελσίου.

 

Όπως αποδεικνύεται πως η εφαρμογή αναλυτικών μεθόδων με επιστημονικά όργανα υψηλής διακριτικής ικανότητας, όπως αυτά που υπάρχουν στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και στα συνεργαζόμενα πανεπιστήμια και φορείς, μπορεί να οδηγήσει στην ανίχνευση μικροσκοπικών ορυκτών και, περαιτέρω, στην κατανόηση της δυναμικής των συγκρούσεων που λαμβάνουν χώρα μεταξύ των αστεροειδών, σε μία περίοδο 470 εκατομμυρίων ετών στο παρελθόν.

 

Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Scientific Reports», συμμετείχαν ερευνητές από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνιας (Caltech), το Ανοικτό Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης.

 

Η εν λόγω εργασία αποτελεί συμβολή στην πλανητική επιστήμη, που θα βοηθήσει περαιτέρω στην κατανόηση του σχηματισμού και της ανίχνευσης πολύτιμων ορυκτών όπως ο Ιαδεΐτης, του οποίου ο πολύτιμος λίθος είναι ο Ίασπις.

Η σφοδρή αμμοθύελλα στον Άρη απειλεί το ρόβερ Opportunity

Μια σφοδρή αμμοθύελλα που σαρώνει τον πλανήτη Άρη, έχει θέσει εκτός λειτουργίας προσωρινά το ρόβερ «Opportunity» της NASA, το οποίο στέλνει δεδομένα από τον «κόκκινο» πλανήτη εδώ και 15 χρόνια, ενώ υπάρχουν φόβοι για την ίδια την «επιβίωσή» του. Η σφοδρή αμμοθύελλα η οποία κάλυψε το ένα τέταρτο του «κόκκινου πλανήτη» πρόσφατα έχει παρουσιάσει ακόμα μεγαλύτερη επιδείνωση, καθώς πλέον έχει καλύψει ολόκληρη την επιφάνεια του. Σύμφωνα με την NASA η καταιγίδα πλέον περιτριγυρίζει ολόκληρο τον πλανήτη.

Οι τεράστιες ποσότητες σκόνης στην ατμόσφαιρα έχουν βυθίσει μεγάλο μέρος του πλανήτη σε σκοτάδι, πράγμα που αποτελεί ζωτικό πλήγμα για το ρόβερ, το οποίο κινείται με ηλιακή ενέργεια και έτσι αδυνατεί να επαναφορτίσει τις μπαταρίες του. Η αμμοθύελλα έγινε για πρώτη φορά αντιληπτή από το δορυφόρο MRO πέριξ του Άρη στις 30 Μαΐου και έκτοτε γίνεται όλο και πιο δυνατή. Η θύελλα έχει ήδη σκεπάσει σχεδόν το ένα τέταρτο του Άρη και σε δύο-τρεις μέρες αναμένεται να έχει καλύψει όλο τον πλανήτη. Πάντως η σκόνη δεν αναμένεται να θάψει τελείως το ρόβερ.

Οι χειριστές του στη Γη αισιοδοξούν πάντως ότι θα τα καταφέρει και αυτή τη φορά παρά τις αντίξοες συνθήκες. Όπως δήλωσε ο Τζον Κάλας του Εργαστηρίου Αεριώθησης (JPL) της NASA στην Πασαντίνα της Καλιφόρνια, «ανησυχούμε, αλλά ελπίζουμε ότι η θύελλα θα κοπάσει και το ρόβερ θα επικοινωνήσει ξανά μαζί μας».

Η κύρια ανησυχία των επιστημόνων σχετικά με το «Opportunity» είναι ότι η σκόνη, η οποία σε τέτοιες καταιγίδες σηκώνεται μέχρι και δεκάδες χιλιόμετρα μέσα στην ατμόσφαιρα και μπλοκάρει τις ηλιακές ακτίνες, πιθανώς να καλύψει προσωρινά τους οπτικούς μηχανισμούς του οχήματος. Δεν υπάρχει ανησυχία να θαφτεί όμως, διότι οι καταιγίδες αυτές δεν δημιουργούν παρά ένα λεπτό στρώμα σκόνης στην επιφάνεια του πλανήτη.

Επιπλέον, καθώς το όχημα ήταν ήδη αρκετά αποφορτισμένο πριν την καταιγίδα, υπάρχει και ο κίνδυνος να απενεργοποιηθεί το ρολόι του, κάτι που θα έχει συνέπειες στην μετάδοση πληροφοριών στη Γη.

To 2007 μια άλλη ισχυρή αρειανή θύελλα είχε «ζορίσει» το Opportunity και το είχε αναγκάσει να σωπάσει για τέσσερις μέρες.

Η θύελλα ξεκίνησε στις 30 Μαΐου. Πολλές φορές οι θύελλες αυτές διαρκούν μονάχα για μερικές μέρες και είναι αρκετά μικρές αλλά ορισμένες φορές, όπως και τώρα, παρουσιάζουν μεγάλη ένταση και διάρκεια έως και 2 μήνες.

Στις περιπτώσεις αυτές η σκόνη μπορεί να φτάσει έως και τα 40 μίλια γεγονός που προκαλεί τα έντονα αυτά φαινόμενα καθώς παγιδεύει τα σωματίδια σκόνης που κυκλοφορούν στον αέρα.

Οι επιστήμονες είναι εξαιρετικά ενθουσιασμένοι για την ευκαιρία που παρουσιάζει η θύελλα αυτή προκειμένου να μελετήσουν και να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο συμβαίνουν τα καιρικά φαινόμενα που παρατηρούνται στον Άρη.

Το άλλο αμερικανικό ρόβερ, το Curiosity, που βρίσκεται σε άλλη περιοχή, κινείται με πυρηνική ενέργεια και όχι με ηλιακή, συνεπώς δεν αντιμετωπίζει τόσο σοβαρά προβλήματα. Είναι προς το παρόν άγνωστο πόσο θα διαρκέσει η τωρινή θύελλα, καθώς οι επιστήμονες δεν έχουν κατανοήσει καλά το φαινόμενο που λαμβάνει χώρα κατά περιόδους στον ‘Αρη. Τη θύελλα μελετούν ήδη από ψηλά, εκτός από το MRO, οι άλλες δύο δορυφορικές διαστημοσυσκευές Mars Odyssey και MAVEN.

Το Curiosity στέλνει φωτογραφίες από τον Άρη στις οποίες φαίνεται ότι η ομίχλη είναι μεταξύ έξι και οκτώ φορές πιο πυκνή απ’ ό,τι αναμένεται κατά την περίοδο αυτή στον Άρη. Η μέτρηση 8.0 στην κλίμακα ‘tau’ αποτελεί ρεκόρ για το Curiosity, ενώ το υψηλότερο επίπεδο που έχει σημειωθεί ποτέ είναι 11.0 από το Opportunity.

Το Opportunity βρισκόταν στην κοιλάδα Perseverance, την οποία οι επιστήμονες μελετούσαν προκειμένου να καταλάβουν πως σχηματίστηκε. Πιθανές θεωρίες συμπεριλαμβάνουν το να δημιουργήθηκε από τρεχούμενο νερό, διάβρωση από τον άνεμο ή κάποιο συνδυασμό των δύο παραγόντων.

Στον Άρη, πάντως, υπάρχουν σταθμευμένα τέσσερα ακόμα οχήματα της NASA: το ρόβερ Curiosity, το οποίο λειτουργεί με πυρηνική ενέργεια και επομένως δεν απειλείται ιδιαίτερα από την καταιγίδα, καθώς και τρία διαστημόπλοια που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τον Άρη. Τα οχήματα αυτά είναι το Mars Reconnaissance Orbiter, το 2001 Mars Odyssey και το MAVEN. Μάλιστα, το Mars Reconnaissance Orbiter είχε στείλει προειδοποιήσεις στους επιστήμονες της NASA για την αναμενόμενη αμμοθύελλα, ενώ τα άλλα δύο διαστημόπλοια συλλέγουν πληροφορίες για τα ανώτερα ατμοσφαιρικά στρώματα και τα επίπεδα σκόνης και τις αναμεταδίδουν στην γη.

Το πιο αξιοσημείωτο όχημα όμως είναι σίγουρα το Curiosity, το οποίο, ενόσω βρίσκεται στον κόκκινο πλανήτη, στέλνει σέλφι και tweets ενώ ενημερώνει τους επιστήμονες για την κατάσταση στον Άρη.

«Αριανή ομίχλη παντού. Η αμμοθύελλα πλέον περιτριγυρίζει ολόκληρο τον πλανήτη. Η μέτρηση ατμοσφαιρικής αδιαφάνειας, γνωστή και ως ‘tau’, ξεπερνά το 8.0 εδώ στον κρατήρα Gale – η υψηλότερη μέτρηση που έχω δει ποτέ. Ασφαλής ακόμα. Η επιστήμη συνεχίζει,» ανάρτησε το Curiosity στο Twitter.

Το Opportunity έφθασε στον Άρη τον Ιανουάριο 2004, λίγες εβδομάδες μετά το δίδυμο ρόβερ Spirit και σε διαφορετικό σημείο του «κόκκινου» πλανήτη. Κι ενώ το Spirit «παρέδωσε το πνεύμα» το 2011, το Opportunity συνέχιζε έως τώρα ακάθεκτο, εξερευνώντας τον διαμέτρου 22 χιλιομέτρων κρατήρα Endeavour. Σήμερα βρίσκεται στη λεγόμενη «Κοιλάδα της Επιμονής», όπου η σκόνη από τη θύελλα είναι τόσο πυκνή, ώστε υπάρχει σκοτάδι καθ’ όλη τη διάρκεια της αρειανής μέρας.

Δημόκριτος: Η τύχη δεν συγκρούεται με την ευφυΐα

Η ζωή του.

Γεννήθηκε στα 'Αβδηρα της Θράκης περ. 460-370 π.Χ.. Προσελκύσθηκε στην αναζήτηση της γνώσης από Πέρσες μάγους που κατοικούσαν στην πατρίδα του. Ταξίδεψε στη Μικρά Ασία, την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα και τις Ινδίες. Πιθανόν επισκέφθηκε και την Αθήνα. Υπήρξε μαθητής του Λευκίππου, αλλά δεν γνωρίζουμε τον τόπο και το χρόνο της μαθητείας του.

Αφού περιπλανήθηκε επί χρόνια αναλώνοντας την πατρική κληρονομιά του, επέστρεψε στα 'Αβδηρα. Στην πατρίδα του δίδαξε, αλλά Βιοπορίστηκε χάρη στην υποστήριξη του αδελφού του .Έκανε φυσικά πειράματα και απέκτησε γενική εκτίμηση διότι μπορούσε να προβλέψει τις καιρικές αλλαγές. Λόγω της ευθυμίας του έλαβε το προσωνύμιο «γελασηνός». αλλά και «Σοφία». Μετά το θάνατό του. οι συμπολίτες του κατασκεύασαν χάλκινους ανδριάντες και έκοψαν νομίσματα προς τιμήν του.

Το έργο του.

Σύμφωνα με τον Καλλίμαχο, τα συγγράμματα του Δημόκριτου ήταν εξήντα. Κάλυπταν ποικίλα επιστημονικά θέματα, όπως φιλοσοφία. μαθηματικά, κοσμολογία, φυσική, αστρονομία. Βιολογία, γεωλογία, γεωγραφία, λογική, ηθική, θεολογία, αισθητική και ιστορία. Αποσπάσματα από το έργο του σώζονται σε κείμενα άλλων συγγραφέων. Στον τομέα της Γνωσιοθεωρίας. ο Δημόκριτος έγραψε τρία βιβλία με τον τίτλο «Περί λογικών κανών». Στον τομέα της Ηθικής διαθέτουμε τους τίτλους «Περί ευθυμίης», «Τριτογένεια», «Αμαλθείης κέρας». «Περί της του σοφού διαθέσεως», «Περί των εν Αδου». Εκτός από τα παραπάνω έργα, αναφέρονται επιπλέον εννέα, εκ των οποίων τα οκτώ έχουν στον τίτλο τους τη λέξη «αιτίαι» (αίτια). Κύριες πηγές για τη φιλοσοφία του είναι ο Αριστοτέλης, ο θεόφραστος, ο Σέξτος ο Εμπειρικός, ο Αλέξανδρος από την Αφροδισιάδα, ο Ιωάννης ο Φιλόπονος και ο Σιμηλίκιος.

Η διδασκαλία του.

Ο Δημόκριτος πίστευε ότι η ανθρώπινη διάνοια δεν είναι επαρκής για να συλλάβει τον κόσμο και τον τρόπο που είναι οργανωμένος. Στη διδασκαλία του σχετικά με τη γένεση του κόσμου υποστήριξε την ύπαρξη του όντος και του μη όντος. Το όν είναι η ύλη, η οποία αποτελείται από άτομα. Το μη ον είναι ο κενός χώρος, ο οποίος παρεμβάλλεται μεταξύ των ατόμων και επιτρέπει την περιστροφική τους κίνηση. Τα άτομα, άπειρα σε αριθμό αόρατα στοιχεία, διαφοροποιούνται ως προς τη μορφή τους, το μέγεθος και τη θέση τους. Η κίνησή τους είναι μηχανική και προκαλεί διαφόρων τύπων επαφές μεταξύ τους, όπως κρούσεις, απλές επαφές, προσμείξεις, ή περιστροφική κίνηση τύπου δίνης, από την οποία προέκυψαν τα σώματα. Η ελαφρύτερη ύλη κινήθηκε ανοδικά, σχηματίζοντας τον ουρανό, τον αέρα, τη φωτιά και όλα τα ουράνια σώματα, ενώ η βαρύτερη καθοδικά και σχημάτισε τη γη.

Υποστήριξε ότι η ψυχή αποτελείται από μία πολύ λεπτή ύλη, από πύρινα άτομα που κινούνται μέσα στο σώμα και με τον τρόπο αυτό το κινούν. Τα πύρινα αυτά άτομα είναι η αιτία όχι μόνο της ζωής, αλλά και της νόησης. Παρά το γεγονός ότι ταύτιζε την ψυχή με το νου, σε αντίθεση με τον Αναξαγόρα που υποστήριζε το διαχωρισμό τους, ο Δημόκριτος δίδασκε ότι η αληθινή γνώση αποκτάται μόνο μέσω του νου. Στη λογική γνώση στηρίχθηκε και η ηθική του. Η συνείδηση του ορθού και του λάθους σε κάθε άνθρωπο είναι εκείνη που πρέπει να τον αποτρέπει από επαίσχυντες πράξεις και όχι ο φόβος της παράβασης του νόμου ή της δημόσιας καταφρόνιας. Οι άνθρωποι κατασκευάζουν τη φανταστική εικόνα της τύχης ως δικαιολογία για τη δική τους ανοησία. Η τύχη δεν συγκρούεται με την ευφυΐα. Η ευφυής αντιμετώπιση της ζωής επαρκεί για τη διευθέτηση όλων των ζητημάτων.

Μαθητές του Δημόκριτου θεωρούνται ο Ανάξαρχος και ο Βίων από τα Άβδηρα, ο Μητρόδωρος από τη Χίο, καθώς και ο Διότιμος από την Τύρο.

«Η ευχαρίστηση και η απουσία ευχαρίστησης είναι τα κριτήρια του επωφελούς και του μη επωφελούς. Αποδέξου την απουσία ευχαρίστησης μόνο εάν είναι ευεργετική. Η αυτοσυγκράτηση πολλαπλασιάζει τις απολαύσεις και αυξάνει την ευχαρίστηση. Εάν κάποιος υπερβεί το απαιτούμενο μέτρο, τα πιο ευχάριστα πράγματα μετατρέπονται στα πιο δυσάρεστα. Γενναίος άνδρας δεν είναι μόνο εκείνος που νικά τον εχθρό, αλλά και εκείνος που είναι ισχυρότερος από τις απολαύσεις. Ορισμένοι άνδρες είναι δυνάστες πόλεων, αλλά υπόδουλοι στις γυναίκες. Οι άκαιρες απολαύσεις προκαλούν δυσαρέσκεια.

Υπάρχουν δύο τρόποι για την απόκτηση της γνώσης, ένας αυθεντικός και ένας ατελής. Στον τελευταίο ανήκουν όλα τα παρακάτω: όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή. Το πραγματικό διαχωρίζεται από αυτά. Όταν ο ατελής τρόπος δεν μπορεί να κάνει περισσότερα -ούτε να κοιτάξει με μεγαλύτερη ακρίβεια, ούτε να ακούσει και να οσφρανθεί και να γευθεί. ούτε και να αντιληφθεί. μέσω της αφής, με μεγαλύτερη σαφήνεια- και χρειάζεται καλύτερη έρευνα, τότε έρχεται ο αυθεντικός τρόπος για την απόκτηση της γνώσης. σαν να διαθέτει ένα εργαλείο που διακρίνει τα πράγματα καλύτερα».Φρόνησις

Αστική αξιοπρέπεια: Η ιδέα που δημιούργησε τον σύγχρονο κόσμο

Όταν κανείς σκέφτεται την εντυπωσιακή βελτίωση των συνθηκών ζωής που σημειώθηκε τους τελευταίους δύο αιώνες, δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί ποιες είναι οι αιτίες μιας τόσο ριζικής αλλαγής: πώς εξηγείται η χωρίς προηγούμενο αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος που έχει γνωρίσει ο κόσμος από το 1800;

Για να απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα, θα πρέπει να ανατρέξουμε στην αρχή του φαινομένου: στην Αγγλία του τέλους του 18ου αιώνα. Η Αγγλία ουσιαστικά εισήγαγε έναν νέο τρόπο να κάνουμε πράγματα που αποτέλεσε ένα σημείο καμπής στην ιστορία της ανθρωπότητας. Γιατί όμως αυτή δραματική αλλαγή συνέβη στην Αγγλία; Γιατί συνέβη στα τέλη του 18ου αιώνα. Και, πιο σημαντικό, τι επέφερε αυτή την αλλαγή;

Πιθανές εξηγήσεις

Για να είμαι ειλικρινής, ποτέ δεν είχα αναλογιστεί τις απώτατες αιτίες της Βιομηχανικής Επανάστασης, την αυγή της σύγχρονης ευημερίας. Όπως πολλοί άλλοι, θεωρούσα δεδομένο ότι, σε κάποιο χρονικό σημείο και για διάφορους λόγους, η Αγγλία υιοθέτησε τις αγορές, ένα θεσμικό πλαίσιο που προστατεύει τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα και τα συμβόλαια, και το ελεύθερο εμπόριο, στοιχεία που είχαν ως αποτέλεσμα τη σύγχρονη οικονομική ανάπτυξη.

Όπως όμως επεσήμανε η ιστορικός της οικονομίας Deirdre McCloskey στο βιβλίο της Bourgeois Dignity: Why Economics Can’t Explain the Modern World (Αστική Αξιοπρέπεια: Γιατί η οικονομική επιστήμη δεν μπορεί να εξηγήσει τον σύγχρονο κόσμο), αυτή η αφήγηση δεν εξηγεί από μόνη της αυτό που η ΜακΚλόσκι αποκαλεί “Μεγάλο Γεγονός”: τη χωρίς προηγούμενο βελτίωση των επιπέδων διαβίωσης που ξεκίνησε το 1800. Το Bourgeois Dignity, ο δεύτερος τόμος μιας τριλογίας που έχει ως στόχο τη διατύπωση μιας βασισμένης σε δεδομένα (μολονότι όχι αναγκαστικά υλιστικής) απάντησης στα παραπάνω ερωτήματα, εξετάζει κριτικά και απορρίπτει κάθε μία από τις εξηγήσεις που προσπάθησαν να δώσουν οι οικονομικοί ιστορικοί για την ανάδυση της Βιομηχανικής Επανάστασης στην Αγγλία του 18ου αιώνα. Ας δούμε κάποιες από αυτές.

Η ανάδυση της Βιομηχανικής Επανάστασης έχει εξηγηθεί με αυτό που η ΜακΚλόσκι ονομάζει κεφαλαιακό φονταμενταλισμό: την ιδέα ότι η συσσώρευση κεφαλαίου ήταν ο βασικός παράγοντας που επέφερε τη Βιομηχανική Επανάσταση καθώς και η πηγή της εντυπωσιακής οικονομικής ανάπτυξης που εξηγεί τον σύγχρονο κόσμο. Κανείς δεν αρνείται ότι οι επενδύσεις κεφαλαίου παράγουν μακροπρόθεσμη ευημερία αυξάνοντας την παραγωγικότητα και, κατά συνέπεια, βελτιώνοντας τις συνθήκες διαβίωσης. Είναι όμως ανεπαρκείς για να εξηγήσουν τη μη γραμμικότητα της οικονομικής ανάπτυξης: η διαδικασία δεν ήταν σταδιακή, όπως θα εξηγούταν από τη συσσώρευση κεφαλαίου, αλλά εκρηκτική.

 Σύμφωνα με την ΜακΚλόσκι απάντηση δεν δίνει ούτε η επέκταση του εμπορίου. Φαίνεται προφανές ότι οι εμπορικές πολιτικές που προσανατολίζονται προς την ελεύθερη αγορά ευνοούν την οικονομική ευημερία: όσο περισσότερο εμπορευόμαστε με άλλους, τόσο περισσότερο βελτιώνουμε την κατάστασή μας.

Η ΜακΚλόσκι όμως υποστηρίζει ότι το ξένο εμπόριο δεν είναι κρίσιμος μοχλός ανάπτυξης. Η υιοθέτηση πολιτικών ελεύθερου εμπορίου στα μέσα του 19ου αιώνα από την Αγγλία ήταν αναμφίβολα θετική, αλλά δεν μπορεί να εξηγήσει από μόνη της το γεγονός ότι το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα στην Αγγλία έχει έκτοτε δεκαεξαπλασιαστεί.

Και οι θεσμοί; Λίγοι θα αμφισβητούσαν ότι οι συμμετοχικοί πολιτικοί και οικονομικοί θεσμοί (σύμφωνα με την ορολογία των Ατζέμογλου και Ρόμπινσον στο εξαιρετικό τους βιβλίο Γιατί τα Έθνη Αποτυγχάνουν) παίζουν καθοριστικό ρόλο στη θέσπιση των κατάλληλων κινήτρων και περιορισμών που επιτρέπουν στους ανθρώπους να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους. Οι θεσμοί όμως δεν επαρκούν για να εξηγήσουν το Μεγάλο Γεγονός, υποστηρίζει η ΜακΚλόσκι. Ας δούμε το παράδειγμα των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων, ενός από τους πυλώνες των κοινωνιών της αγοράς.

Αν η ανάδυση της Βιομηχανικής Επανάστασης συνδέεται κατά κάποιον τρόπο με τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, γιατί το Μεγάλο Γεγονός άρχισε να παίρνει σχήμα ακριβώς στην Αγγλία του τέλους του 18ου αιώνα; Εξάλλου, όπως επισημαίνει η ΜακΚλόσκι, “οι θεσμοί των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων θεσπίστηκαν πολλούς αιώνες πριν την εκβιομηχάνιση, στην Κίνα πολύ περισσότερο απ’ ό,τι στην Ευρώπη αν τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα ήταν η κρίσιμη καινοτομία του 1689 [χρονιά της Ένδοξης Επανάστασης] γιατί δεν συνέβη η εκβιομηχάνιση νωρίτερα και αλλού, σε μέρη όπου τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα εφαρμόζονταν ομοίως;”

Η ΜακΚλόσκι εξετάζει επίσης άλλες πιθανές εξηγήσεις και φτάνει στο ίδιο συμπέρασμα: αιτία δεν είναι ούτε το δουλεμπόριο, ούτε ο ιμπεριαλισμός, ούτε οι γεωγραφικοι παράγοντες, ούτε η βελτίωση των μεταφορών. Τίποτε απ’ όλα αυτά δεν έχει αρκετή εξηγητική ισχύ για μια τέτοια δραματική αλλαγή. Τι ήταν εκείνο λοιπόν που προκάλεσε τη Βιομηχανική Επανάσταση και κατά συνέπεια τη σύγχρονη οικονομική ανάπτυξη;

Η δύναμη των ιδεών

Σύμφωνα με την ΜακΚλόσκι, το καθοριστικό στοιχείο ήταν οι ιδέες: μια κοινωνιολογική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τους επιχειρηματίες και τους εμπόρους, που άρχισαν να θεωρούνται άξιοι θαυμασμού και θετικοί παράγοντες στην πρόοδο των κοινωνιών. Από την στιγμή που δόθηκε περιθώριο και κίνητρο – τόσο χρηματικό, όσο και κοινωνικό – στους επιχειρηματίες ώστε να επιδιώξουν τους στόχους τους, απελευθερώθηκε καινοτομία με την μορφή της κατά Σουμπέτερ δημιουργικής καταστροφής, που οδήγησε την ανθρωπότητα στην μεγαλύτερη ευημερία που γνώρισε σε όλη την ιστορία της.

Με τα λόγια της συγγραφέως, “η αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αποτιμούν τις αγορές και την καινοτομία προκάλεσε τη Βιομηχανική Επανάσταση, και στη συνέχεια τον σύγχρονο κόσμο”. Αυτή η αλλαγή, που ξεκίνησε στην Ολλανδία του 17ου αιώνα και έφτασε την Αγγλία κατά το 1700 δεν μπορεί να εξηγηθεί βάσει αποκλειστικά υλιστικών ή οικονομικών λόγων. Διαφορετικά, το Μεγάλο Γεγονός θα είχε σημειωθεί και σε άλλες περιοχές και εποχές της ιστορίας – πράγμα που δεν συνέβη.

Πόσο πειστική είναι η εξήγηση της ΜακΚλόσκι; Η βαθιά γνώση της βιβλιογραφίας που επιδεικνύει η συγγραφέας σε όλο το βιβλίο καθώς και η ευρωστία των επιχειρημάτων της, καθιστούν το Βourgeois Dignity μια πολύ πειστική αφήγηση, ιδίως σε ό,τι αφορά την εξήγηση των παραγόντων που δεν προκάλεσαν τη Βιομηχανική Επανάσταση.

Η βασική της θέση ως προς το τι επέφερε το Μεγάλο Γεγονός είναι πιο αμφιλεγόμενη, μολονότι θα πρέπει να σημειωθεί ότι σκοπός του βιβλίου δεν είναι να παρουσιάσει αποδείξεις υπέρ της κοινωνιολογικής αλλαγής για την οποία επιχειρηματολογεί: αυτό συμβαίνει στο τρίτο μέρος της τριλογίας. Σε κάθε περίπτωση, το Βourgeois Dignity είναι ένα απαραίτητο ανάγνωσμα για οποιονδήποτε επιθυμεί να κατανοήσει τις ρίζες του σύγχρονου κόσμου.

Ο Αριστοτέλης και η προβληματική του πλατωνικού αγαθού

Η θεωρία του Πλάτωνα για την αναζήτηση του αγαθού δεν έχει να κάνει μόνο με τον κόσμο των ιδεών που υπερέχει από εκείνο των αισθήσεων, αλλά και με την έννοια της ολότητας που του αποδίδεται. Αν και ο Πλάτωνας δεν ξεκαθάρισε ποτέ επακριβώς τι ορίζει ως αγαθό, γίνεται αντιληπτό ότι πρόκειται για κάτι υπέρτατο, εξόχως πνευματικό, που καθορίζει τα πάντα και αφορά το σύνολο όχι μόνο της ανθρώπινης δράσης, αλλά της ζωής γενικότερα.

 

Ο Πλάτωνας δε δίνει μια σαφή ερμηνεία για αυτόν τον όρο που είναι από τους βασικότερους στο φιλοσοφικό του σύστημα παρά αρκείται σε ορισμένους υπαινιγμούς. Αγαθόν πάντως είναι α) το είναι κι ό,τι διατηρεί το είναι· β) η τάξη, ο κόσμος και η ενότητα που διαπερνά και συνέχει την πολλαπλότητα· γ) ό,τι παρέχει την αλήθεια και την επιστήμη (Πολ. 509a). Η έκφραση αυτό το αγαθόν φαίνεται να δηλώνει την ύψιστη αρχή και την πηγή του όντος και της γνώσης.

 

Αυτή – η σχεδόν θεϊκή – απόδοση του αγαθού δεν αφορά μόνο τη δημιουργία και τη διατήρηση της ζωής (είναι κι ό,τι διατηρεί το είναι), αλλά και τη συνέχεια του κόσμου ως ρυθμιστής της πολλαπλότητας προς επίτευξη της τάξης. Η τάξη, οι νόμοι που διέπουν τον κόσμο είναι η εγγύηση της ενότητας, αφού αλλιώς η πολλαπλότητα (που καθορίζεται π.χ. από τις διαφορετικές καιρικές συνθήκες, την εναλλαγή της μέρας με τη νύχτα, την εναλλαγή των εποχών, τη διαφορετικότητα των ζωντανών οργανισμών και ούτω καθεξής) θα οδηγούσε στο ασυνάρτητο. Ο άνθρωπος, αν θέλει να προσεγγίσει την τελειότητα αυτής της σύνθετης τάξης που διέπει τον κόσμο (μέσω όλων των εκφάνσεων της πολλαπλότητας), δεν έχει άλλη επιλογή από το να καταφύγει στις ιδέες. Μόνο η γνώση και η επιστήμη μπορούν να αντιπαρατεθούν στο μεγαλείο της φυσικής ισορροπίας που κυβερνά τον κόσμο. Κι αυτός είναι ο λόγος που συγκαταλέγονται επίσης στον ορισμό του αγαθού (ό,τι παρέχει την αλήθεια και την επιστήμη), ως μοναδικό εργαλείο του ανθρώπου για να το κατανοήσει.

 

Από την πλευρά του, ο μεγάλος μαθητής του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης, διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις απέναντι στην τοποθέτηση του δασκάλου του: «Ίσως, πράγματι, είναι προτιμότερο να εξετάσουμε σε βάθος το κορυφαίο αγαθό ως μια καθολική οντότητα και να αναρωτηθούμε τι ακριβώς θέλει αυτό να πει». (1096a 6, 12-13). Το σίγουρο είναι ότι ο μαθητής έρχεται σε δύσκολη θέση, αφού δεν είναι εύκολο να αντιπαρατεθεί στο μεγάλο δάσκαλο: «Φυσικά, μια τέτοια συζήτηση καταντάει να είναι πολύ επίπονη, αφού αυτοί που παρουσίασαν τη θεωρία για τις Ιδέες ήταν φίλοι μας». (1096a 6, 13-15).

 

Στη φιλοσοφία, όμως, δε χωράνε συναισθηματισμοί. Αυτό που προέχει είναι η αναζήτηση της αλήθειας, αρχή που υποστηρίζουν ομόφωνα τόσο ο δάσκαλος, όσο και ο μαθητής: «Ίσως όμως κανείς δε θα διαφωνήσει ότι είναι καλύτερο – κάτι παραπάνω: ότι είναι ανάγκη – να είμαστε έτοιμοι ακόμη και τις πιο προσωπικές μας αντιλήψεις να αναιρέσουμε, αν είναι με τον τρόπο αυτό να σωθεί η αλήθεια – έναν λόγο παραπάνω αφού είμαστε και φιλόσοφοι: έχοντας κανείς να διαλέξει ανάμεσα σε δύο φίλους, έχει ιερό χρέος να προτιμήσει την αλήθεια». (1096a 6,15-18).

 

Ο Αριστοτέλης διαφωνεί πρωτίστως στην εκδοχή της ολότητας που προτάσσει το πλατωνικό αγαθό, αφού η ολότητα εκμηδενίζει όλα τα όρια παραβλέποντας τη διαφορετικότητα των τομέων της ανθρώπινης (κι όχι μόνο) δράσης. Σε τελική ανάλυση, μια τέτοια εκδοχή δεν μπορεί παρά να οδηγήσει στην ασάφεια, καθώς ταυτίζεται με όλες τις εκδοχές του «είναι», παράμετρος που λειτουργεί περισσότερο χαοτικά παρά διαφωτιστικά: «Επειδή η λέξη “αγαθό” χρησιμοποιείται με όσες σημασίες και η λέξη “είναι” (λέγεται, πράγματι, στην κατηγορία της ουσίας, π.χ. για το θεό και για το νου, στην κατηγορία της ποιότητας, π.χ. για τις αρετές, στην κατηγορία της ποσότητας, π.χ. για το σωστό μέτρο, στην κατηγορία της σχέσης, π.χ. για το χρήσιμο, στην κατηγορία του χρόνου, π.χ. για την κατάλληλη στιγμή, στην κατηγορία του τόπου, π.χ. για την τοποθεσία διαμονής, και ούτω καθεξής), είναι φανερό ότι το “αγαθό” δεν μπορεί να είναι μια λέξη κοινή, κάτι το καθολικό και ένα· γιατί τότε δε θα χρησιμοποιούνταν για όλες τις κατηγορίες, αλλά μόνο για μία». (1096a 6, 26-32).

 

Κατ’ επέκταση, τίθεται και η προβληματική της ολότητας του συνόλου των επιστημών: «Δεδομένου ότι για όλα όσα εμπίπτουν σε μία Ιδέα υπάρχει και μία επιστήμη, μία επιστήμη θα έπρεπε να υπάρχει και για όλα τα αγαθά. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι υπάρχουν πολλές, ακόμη και στην περίπτωση που ο προσδιορισμός “αγαθό” χρησιμοποιείται για πολλά επιμέρους πράγματα κάτω από την ίδια κατηγορία. Παράδειγμα η κατηγορία της κατάλληλης στιγμής: με την κατάλληλη στιγμή στον πόλεμο ασχολείται η επιστήμη της στρατηγικής, ενώ με την κατάλληλη στιγμή στην αρρώστια η ιατρική· με το μέτρο στην τροφή η ιατρική, ενώ με το μέτρο στην άθληση η γυμναστική». (1096a 6, 33-38).

 

Ο Αριστοτέλης διαφωνεί, επίσης, και με τη χρήση του όρου «καθεαυτό» που χρησιμοποιείται από τους πλατωνιστές όταν αναφέρονται στο αγαθό. Η επίκληση της λέξης «καθεαυτό» (καθεαυτό αγαθό) επιδιώκει να αποδώσει την ύψιστη καθαρότητα στην έννοια δίνοντας τη σημασία της βαθύτερης ουσίας, την τελική της υπόσταση. Ο Αριστοτέλης βρίσκει ότι μια τέτοια απόδοση στερείται νοήματος: «Μπορεί επίσης κανείς να αναρωτηθεί τι θέλουν άραγε να πουν με αυτό το “καθεαυτό” που προσθέτουν στα επιμέρους πράγματα, δεδομένου ότι και για τον “άνθρωπο καθεαυτόν” και για τον “άνθρωπο” ο ορισμός είναι ένας και ο αυτός – αφού είναι άνθρωποι, δεν μπορεί να υπάρχει καμιά διαφορά ανάμεσα στον έναν και στον άλλον. Αν έτσι έχει το πράγμα, τότε καμιά επίσης διαφορά και ανάμεσα στο “αγαθό καθεαυτό” και στο “αγαθό”». (1096a 6, 38-39 – 1096b 6, 1-3).

 

Σε τελική ανάλυση, είναι σαν να επιχειρείται η απόδοση της έννοιας του αγαθού με μια πλήρη-ισοπεδωτική γενίκευση, που εκμηδενίζει όλα τα επιμέρους χαρακτηριστικά προτάσσοντας το ενιαίο της ουσίας, της ποιότητας και της δυνατότητας συσχετισμού κάθε πράγματος, παράγοντες που εν πολλοίς διαμορφώνουν το αποκαλούμενο «καθεαυτό»: «Η λέξη όμως αγαθό είναι μια λέξη που χρησιμοποιείται και στην κατηγορία της ουσίας και στην κατηγορία της ποιότητας και στην κατηγορία της σχέσης, και το “καθεαυτό”, δηλαδή η ουσία, προηγείται φύσει από το “ενσχέσει προς” (γιατί η σχέση μοιάζει με παραφυάδα και με συμπληρωματική, δευτερεύουσα ιδιότητα του όντος) – και άρα δεν μπορεί να υπάρχει μια κοινή Ιδέα για την ουσία και για τη σχέση». (1096a 6, 21-26).

 

Βεβαίως, ο Αριστοτέλης προς αποσαφήνιση όλων των παραμέτρων δε θα μπορούσε να αποσιωπήσει τον πλατωνικό διαχωρισμό των αγαθών σε «καθεαυτά» και «για χάρη εκείνων», αναγνωρίζοντας ότι ενδεχομένως ο διαχωρισμός αυτός να επιφέρει αντιρρήσεις στα όσα μέχρι τώρα υποστήριξε: «Διαφαίνεται, πάντως, μια αντίρρηση πάνω σε όσα είπαμε ως τώρα, με το σκεπτικό ότι οι υποστηρικτές των Ιδεών δε μιλούν για όλα τα αγαθά, αλλ’ ότι με το νόημα της μιας Ιδέας μιλούν μόνο για τα αγαθά που επιδιώκονται και αγαπώνται γι’ αυτό που είναι τα ίδια, ενώ τα αγαθά που έχουν τη δύναμη να γεννούν τα αγαθά που είπαμε, να διαφυλάττουν – κατά κάποιο τρόπο ή να εμποδίζουν το αντίθετο, λέγονται “αγαθά για χάρη εκείνων”, και, πάντως, με ένα νόημα δευτερεύον». (1096b 6, 9-15).

 

Εν τέλει, πλατωνικά πάντα, υπάρχουν δύο ειδών αγαθά: «Είναι, άρα, φανερό ότι για τα αγαθά μπορούμε να μιλούμε με δύο τρόπους: αγαθά καθεαυτά και αγαθά για χάρη εκείνων». (1096b 6, 15-16). Ο Αριστοτέλης, αφού ονομάσει τα αγαθά που υπάρχουν προς εξασφάλιση των καθεαυτό αγαθών ωφέλιμα αγαθά, θα προχωρήσει στο κατά πόσο τα καθεαυτά αγαθά μπορούν να ανταποκριθούν στην εξυπηρέτηση της πλατωνικής Ιδέας. «Χωρίζοντας λοιπόν τα ωφέλιμα αγαθά από τα καθεαυτά αγαθά, ας εξετάσουμε αν τα κεθεαυτά αγαθά ονομάζονται αγαθά με το νόημα της μιας Ιδέας». (1096b 6, 17-18).

 

Κι εδώ ξεκινά ένας νέος κύκλος προβληματισμών: «Ποια αγαθά θα βάζαμε στον αριθμό των καθεαυτά αγαθών; Θα ήταν αυτά που οι άνθρωποι τα επιδιώκουν ακόμη κι όταν μένουν μόνα τους, π.χ. τη φρόνηση και την όραση, καθώς και κάποιες ηδονές και τιμές;» (1096b 6, 18-20). Τα πράγματα δεν είναι καθόλου ξεκάθαρα: «Αυτά, πράγματι, τα αγαθά θα τα έβαζε κανείς στα καθεαυτά αγαθά, ακόμη κι αν οι άνθρωποι τα επιδιώκουν για χάρη κάποιων άλλων». (1096b 6, 21-22).

 

Το δυσδιάκριτο του διαχωρισμού των πλατωνικών αγαθών δεν μπορεί παρά να γεννήσει νέα ερωτήματα: «Ή μήπως αγαθό καθεαυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά μόνο η Ιδέα του αγαθού;» (1096b 6, 22-23). Βρισκόμαστε ξανά μπροστά στην ολότητα του πλατωνικού αγαθού, που είναι δύσκολο να ερμηνευτεί, καθώς η διαφορετικότητα των ορισμών σε όλα τα προαναφερθέντα αγαθά την αποκλείει: «Οι ορισμοί της τιμής, της φρόνησης και της ηδονής ως μορφών του αγαθού είναι χωριστοί και διαφορετικοί ο ένας από τον άλλον. Το “αγαθό”, επομένως, δεν είναι κάτι το κοινό με το νόημα μιας Ιδέας». (1096b 6, 26-29). Κι αν πρέπει το θέμα να διατυπωθεί αλλιώς, ο Αριστοτέλης θα το θέσει ξεκάθαρα: «στην περίπτωση αυτή η Ιδέα δε θα έχει κανένα απολύτως περιεχόμενο». (1096b 6, 23).

 

Πράγματι, τι νόημα μπορεί να έχει μια Ιδέα, που τελικά συνταιριάζει τα ασυνταίριαστα, την οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να κατανοήσει, πολύ περισσότερο να εφαρμόσει ή να αναζητήσει, και δεν μπορεί ούτε να διατυπωθεί επακριβώς ακόμη και από αυτόν που τη συνέλαβε; «και αν ακόμη υπήρχε ένα αγαθό που να μπορεί να λέγεται από κοινού για τα αγαθά, ή ένα χωριστό αυθύπαρκτο αγαθό, είναι φανερό ότι δε θα μπορούσε ούτε να γίνει πράξη ούτε να αποκτηθεί από τον άνθρωπο. Εμείς όμως ένα τέτοιο αγαθό αναζητούμε τώρα». (1096b 6, 36-39).

 

Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της αριστοτελικής διαφωνίας με το μεγάλο του δάσκαλο. Ο Πλάτωνας αναζητά το πεδίο της αλήθειας έξω από τα μέτρα του ανθρώπου. Γι’ αυτό εκθειάζει τον κόσμο των Ιδεών υποτιμώντας τις αισθήσεις. Για τον Πλάτωνα ο αισθητός κόσμος δεν είναι πραγματικός. Είναι το απείκασμα της πραγματικότητας, μια ψεύτικη αντανάκλαση του αληθινού κόσμου, του κόσμου των Ιδεών. Εκείνοι που εγκλωβίζονται στα δεσμά του αισθητού κόσμου είναι οι απαίδευτοι άνθρωποι, οι δεσμώτες, που δε θα μπορέσουν ποτέ να δουν το αληθινό φως, εκτός αν καταφέρει να τους απεγκλωβίσει ο φιλόσοφος. Η άγνοια και η εμμονή στην περιορισμένη αντιληπτική δυνατότητα των αισθήσεων θα τους στερήσει τη θέαση του αγαθού.

 

Για τον Αριστοτέλη, ένα τέτοιο αγαθό, ξεκομμένο από τα ανθρώπινα μέτρα στερείται νοήματος. Ο Αριστοτέλης είναι ο φιλόσοφος που πατά με τα δυο πόδια πάνω στη γη. Οι αισθήσεις έχουν γι’ αυτόν τεράστια σημασία. Ο άνθρωπος είναι αδύνατο να οδηγηθεί σε ασφαλή συμπεράσματα αν δε βασιστεί στις αισθήσεις του. Γι’ αυτό και τα περισσότερα παραδείγματα που χρησιμοποιεί στηρίζονται στην παρατήρηση. Για τον Αριστοτέλη η φιλοσοφία δεν είναι απλώς μια θεωρητική κατασκευή, που αφήνει τον άνθρωπο απ’ έξω. Αντίθετα, οφείλει να έχει συνεχώς το βλέμμα της πάνω στον άνθρωπο και τις ανάγκες του. Φιλοσοφία ξεκομμένη από τον άνθρωπο, δεν είναι φιλοσοφία, όπως και αγαθό που δεν αφορά τις ανθρώπινες δυνατότητες δεν είναι αγαθό.

 

Αυτός είναι και ο λόγος που το πλατωνικό αγαθό είναι αδύνατο να τον ικανοποιήσει: «θα μπορούσε ίσως κανείς να το θεωρήσει σωστό να γνωρίσουμε το απόλυτο αυτό αγαθό με το βλέμμα μας στραμμένο στα αγαθά που μπορούν να αποκτηθούν και να πραγματοποιηθούν: έχοντάς το ως πρότυπο και ως υπόδειγμα, θα γνωρίσουμε καλύτερα αυτά που είναι αγαθά για μας, και γνωρίζοντάς τα, θα τα επιτύχουμε και θα τα αποκτήσουμε ευκολότερα». (1097a 6, 1-4).

 

Εξάλλου, αυτός είναι και ο τρόπος που δουλεύουν οι επιστήμες: «μολονότι όλες τους επιδιώκουν κάποιο αγαθό και ψάχνουν να βρουν τον τρόπο να καλύψουν το κενό που δημιουργεί η έλλειψή του, αφήνουν στην άκρη τη γνώση του απόλυτου, του καθεαυτό αγαθού – και, φυσικά, δεν είναι καθόλου εύλογο, μια τόσο μεγάλη βοήθεια όλοι ανεξαίρετα οι εκπρόσωποι των τεχνών να την αγνοούν και να μη ζητούν να ωφεληθούν από αυτήν». (1097b 6, 6-9).

 

Ακόμη και οι πρακτικές-χειρωνακτικές τέχνες είναι αδύνατο να καθοδηγηθούν από την Ιδέα του πλατωνικού αγαθού: «Από την άλλη, δεν μπορεί κανείς να δει τι όφελος θα έχει για την τέχνη ο υφάντης ή ο μαραγκός από τη γνώση αυτού του απόλυτου αγαθού, ή πώς θα γίνει καλύτερος γιατρός ή καλύτερος στρατηγός αυτός που θα έχει αντικρίσει την ίδια τη σχετική Ιδέα. Προφανώς ούτε την υγεία την εξετάζει ο γιατρός με αυτόν τον τρόπο· αυτό που εξετάζει είναι η υγεία του ανθρώπου, ίσως μάλιστα η υγεία του συγκεκριμένου ανθρώπου· γιατί ο γιατρός θεραπεύει συγκεκριμένα άτομα». (1097a 6, 10-16).

 

Τα απόλυτα δεν έχουν σχέση με τα ανθρώπινα κι αυτή είναι η βαθύτερη προβληματική του πλατωνικού αγαθού. Από αυτή την άποψη, και η αναζήτηση της αλήθειας δεν μπορεί παρά να αφορά τα ανθρώπινα μεγέθη. Μιλάμε, δηλαδή, όχι για την απόλυτη, αλλά για την ανθρώπινη αλήθεια. Κι αυτό δεν πρέπει να ταυτίζεται με τις διδασκαλίες των σοφιστών, γιατί εκείνοι προχώρησαν στην άρνηση της αλήθειας υποστηρίζοντας τη δυναμική της υποκειμενικότητας. Ο Αριστοτέλης δεν αναφέρεται σε κάτι τέτοιο. Ο Αριστοτέλης πιστεύει ότι υπάρχει ο δρόμος της αλήθειας κι αυτόν προσπαθεί να ακολουθήσει με όση αντικειμενικότητα διαθέτει. Όμως, ο δρόμος αυτός οφείλει να μην υπερβαίνει τα ανθρώπινα μέτρα. Γιατί, αν τα υπερβεί, αχρηστεύεται.

 

Αριστοτέλης: Ηθικά Νικομάχεια

ΑΙΣΧΥΛΟΣ - Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας (766-791)

τέλειαι γὰρ παλαιφάτων ἀρᾶν [στρ. δ]
βαρέαι καταλλαγαί· τὰ δ᾽ ὀλο-
ὰ πενομένους παρέρχεται,
πρόπρυμνα δ᾽ ἐκβολὰν φέρει
770 ἀνδρῶν ἀλφηστᾶν
ὄλβος ἄγαν παχυνθείς.

τίν᾽ ἀνδρῶν γὰρ τοσόνδ᾽ ἐθαύμασαν [ἀντ. δ]
θεοὶ [καὶ] ξυνέστιοι πόλεος
ὁ πολύβοτός τ᾽ αἰὼν βροτῶν,
775 ὅσον τότ᾽ Οἰδίπουν τίον,
τὰν ἁρπαξάνδραν
κῆρ᾽ ἀφελόντα χώρας;

ἐπεὶ δ᾽ ἀρτίφρων [στρ. ε]
ἐγένετο μέλεος ἀθλίων
780 γάμων, ἐπ᾽ ἄλγει δυσφορῶν
μαινομένᾳ κραδίᾳ
δίδυμα κάκ᾽ ἐτέλεσεν·
πατροφόνῳ χερὶ τῶν
κρεισσοτέκνων [δ᾽ ἀπ᾽] ὀμμάτων ἐπλάγχθη· †

785 τέκνοις δ᾽ ἀρχαίας [ἀντ. ε.]
ἐφῆκεν ἐπίκοτος τροφᾶς,
αἰαῖ, πικρογλώσσους ἀράς,
καί σφε σιδαρονόμῳ
διὰ χερί ποτε λαχεῖν
790 κτήματα· νῦν δὲ τρέω
μὴ τελέσῃ καμψίπους Ἐρινύς.

***
Γιατί μια κατάρα παλιά
βαρύν εξοφλημό στο τέλος έχει·
κι αν ο όλεθρος τους ταπεινούς
φτωχούς ανθρώπους παρατρέχει,
μα τους τρανούς μεγαλοπίχειρους
που ο πλούτος των παραπαχαίνει
770 έξω από το μέτρο, συγκλαδόκορμο ξερίζωμα
τους περιμένει.

Ποιόν άνθρωπο καμιά φορά
τίμησαν κι οι συνέστιοι οι θεοί μας τόσο
κι η πολυσύχναστη αγορά
της πολιτείας μας, όσο
τιμούσαν τότε τον Οιδίποδα
όταν τη χώρα είχε απαλλάξει
από το τέρας, τόσους άντρες της
που είχεν αρπάξει;

Μα όταν στο τέλος του ξεφανερώθηκαν,
780 του μαύρου, οι θλιβεροί του γάμοι,
τρελός από τον πόνο τον αβάσταγο
διπλά κακά επήε να κάμει·
με το ίδιο χέρι ο πατροφονιάς
ξερίζωσε τα μάτια τα δικά του,
τα πιο ακριβά στον άνθρωπο
κι απ᾽ τα παιδιά του.

Και για τους γιους του μέσα στο άγριο
το πάθος του, γιατί τους είχε θρέψει,
πικρόγλωσσες, αλίμονο,
κατάρες βρήκε να γυρέψει·
το βιος του να μοιράσουν μια φορά
790 με σίδερο στο χέρι· και πώς τρέμω τώρα
να μην το κάμει η Ερινύα
ώραν την ώρα!

Δε φταίει το σύμπαν, εσύ φταις

Κατηγορούμε τους πάντες. Λέμε τον πόνο μας σε όλους, αναλύουμε ότι μας πλήγωσαν, ότι διέλυσαν τα συναισθήματά μας. Σκεφτόμαστε το τι πάθαμε, τον εαυτό μας, το εγώ μας. Κανένας, όμως, δεν σκέφτεται το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί, για όλα αυτά τα γεγονότα που του συμβαίνουν. Επιρρίπτονται ευθύνες στους γύρω μας και ξεχνάμε πως η αρχή της ιστορίας είμασταν εμείς.

Πόσες φορές να ακούσουμε τα ίδια και τα ίδια. «Μακριά από τοξικούς ανθρώπους». Πολύ σχολιασμένη και βαρετή συζήτηση πλέον για τα μέτρα μας. Βαρετή συζήτηση, όταν συνειδητοποιείς ότι δεν φταίνε οι άνθρωποι που σε κατέστρεψαν, αλλά εσύ που τους ανέχτηκες. Άφησες ανθρώπους να μπαινοβγαίνουν στην ζωή σου, λες και ήσουν ένα φθηνό μαγαζί. Να έρχονται να βλέπουν αν έχει κάτι «καινούριο» και να φεύγουν όποτε οι ίδιοι γουστάρουν, ή όποτε βαριούνται. Να μπορούν να είναι εδώ όποτε θέλουν, χωρίς περιορισμούς, χωρίς δεύτερη σκέψη ή άλλους ενδοιασμούς.

Είναι τρομακτικό πόσο χειριστικοί μπορούν να γίνουν οι άνθρωποι και η επίδραση τους σε εμάς όταν τους αφήνουμε, είναι τεράστια. Μας ταπείνωναν και μέναμε ατάραχοι, εκεί, να ζητάμε συγγνώμη και να προσπαθούμε να αλλάξουμε τον εαυτό μας για να είμαστε στα μέτρα τους. Κλείναμε τα μάτια και προσποιούμασταν πως δεν ξέραμε τι μαχαιριές κρύβονταν πίσω από την πλάτη μας. Δίναμε ευκαιρίες, χωρίς να απαιτούμε, χωρίς να περιμένουμε την ανάλογη ανταπόκριση. Από τότε λοιπόν, το παιχνίδι μας, ήταν χαμένο.

Μας είπαν να φύγουμε αλλά μείναμε, γιατί θέλαμε από την ξεροκεφαλιά μας, με το ζόρι μια θέση στη ζωή τους. Κάναμε υποχωρήσεις, πολλά βήματα πίσω, ρίξαμε νερό στο κρασί μας, για να καταλήξουμε στο συμπέρασμα, που ήδη ξέραμε από την αρχή μέσα μας. Ότι δεν άξιζε τον κόπο. Αλλά πώς αλλιώς να σταματούσαμε αν δε χτυπούσαμε; Πώς να αλλάξουμε τα γεγονότα, αν το μάθημα δεν γίνει πάθημα;

Δεν έχουμε το δικαίωμα να τα σπάμε όλα στο φινάλε και να βγαίνουμε θύματα αν οι ίδιοι δεν προσπαθήσαμε, δεν κάναμε πράξεις και βήματα, για να αλλάξουμε όλο αυτό που μας ενοχλούσε. Γ’ αυτό, απαγορεύονται τα παράπονα από όποιον έσκυψε το κεφάλι του χωρίς να φωνάξει με την δύναμη της ψυχής του, ότι του έκαιγε τα σωθικά. Ό,τι δικαιώματα δίνεις, αυτά θα σου σερβίρουν να πάρεις πίσω. Μην ξεχνάς, πως, ότι δεν λύνεται, κόβεται.

Στην τελική, ο καθένας έχει τη ζωή του και κάνεις τις δικές του επιλογές. Καιρός είναι να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Μην δίνεις τις μετρημένες θέσεις ανθρώπων που έπρεπε να έχεις στη ζωή σου, σε κάποιον που πρόκειται να σε πουλήσει, γιατί αν η διαδρομή σου φανεί ωραία, το τέλος θα είναι απότομο κι ανυπόφορο.

Η απόδραση ξεκινάει απ’ το μυαλό. Δεν παίζουμε τη ζωή μας τυχαία, ανίδεοι, σαν μια παρτίδα τράπουλας. Ήρθε η ώρα για στροφή προς την πραγματικότητα. Ξύπνα κι αναθεώρησε τα άτομα που ονομάζεις δικούς σου ανθρώπους, γιατί δε φταίνε οι «τοξικοί άνθρωποι», δε σε σκοτώνουν αυτοί. Σκοτώνεις τον εαυτό σου με τις επιλογές σου και τα δικαίωμα που δίνεις. Εσύ, δίνεις το χέρι σου, στους δολοφόνους των συναισθημάτων σου, πατώντας τη σκανδάλη. Ο μόνος που μπορεί να αλλάξει τα γεγονότα, είσαι εσύ.

Οι Αναλφάβητοι του Έρωτα

Η ιδέα και η εντύπωση είναι τα μόνα που μετρούν. Η επίγνωση της κατωτερότητας και της λειψής σου φύσης είναι οι μόνοι εφιάλτες. Η σιγουριά φτάνει για να σε κάνει πιο ήρεμο, ακόμα κι αν είναι μια σκέτη ουτοπία. Η δύναμη είναι μια ιδέα, όλα είναι μια ιδέα. Τίποτε δεν έχει την αληθινή του υπόσταση και μπορεί να μην υπάρχουν αληθινές υποστάσεις μέσα σε ανθρώπινες ψυχές.

Το μυαλό είναι εκείνο που φτάνει τα πάντα και μόνο του πάλι τα χαλά. Μέσα στο μυαλό μου έχω πια την σιγουριά ότι μπορώ να είμαι ελεύθερος μόλις το θελήσω. Μέσα στο μυαλό μου έχω τη δύναμη να καλωσορίσω την κάθε μονότονη μέρα. Μέσα στο μυαλό μου βρίσκω την δύναμη να ανέβω την ανηφόρα χωρίς να υποφέρω.

Είμαι εγώ και είμαι ζωντανός και αυτόφωτος σαν ήλιος. Και από τίποτα πια δεν έχω ανάγκη, αφού δοκιμάστηκα στα γρανάζια της ζωής και της περιπέτειας. Αφού έμαθα τις αληθινές αξίες κι έδωσα αξία στον εαυτό μου. Είμαι ελεύθερος και μοναδικός. Μπόρεσα, μπόρεσα!

Ξυπνώ πια το πρωί και φωνάζω, «μπορώ» γιατί το `χω πιστέψει πως όλα τα μπορώ. Κι είναι αλήθεια. Είμαι παντοδύναμος και κανείς δεν μπορεί να μου κλέψει όλες τις όμορφες στιγμές που τόλμησα να ζήσω.

Μόνοι γεννιόμαστε, μόνοι πεθαίνουμε και τίποτα δεν μας μένει πέρα από τις στιγμές που ζήσαμε. Τις όμορφες. Όλες εκείνες που ξεπέρασαν για λίγο την μιζέρια και την θλίψη, όλες εκείνες που ταυτίστηκαν μαζί μας, που ανήκουν πια μόνο σε μας. Επειδή πάνω απ όλα, θέλει τόλμη η ζωή, θέλει πολλά κότσια η ευτυχία.

Κι η μοίρα δεν είναι κάτι απλό κι ουδέτερο, αλλά κάτι που πλάθεται όπως το θες. Οι δυστυχίες που έρχονται παλεύονται. Οι ευτυχίες που δεν λένε να φανούν είναι εκείνες που γίνονται οι εφιάλτες μιας ζωής. Όλες εκείνες οι μικρές σπίθες που μας δίνονται έτοιμες, ολοζώντανες κάθε μέρα και τις αφήνουμε να χαθούν σαν να μην υπήρξαν είναι τα απωθημένα που δεν θα μας αφήσουν να γεράσουμε με αξιοπρέπεια.

Δοσ' μου τις δυστυχίες που μου αναλογούν, αφού δεν γίνεται αλλιώς, αλλά βοήθησε με να αξιωθώ κι όλες τις ευτυχισμένες ώρες που αιωρούνται σαν άστρα πάνω από το κεφάλι μου.

Να ζήσω τον χρόνο μου, να τον ποτιστώ μέχρι την πιο μικρή μου ίνα, να μπορέσω να γίνω ένα μαζί του. Να έχω συντρόφισσες όμορφες στιγμές, να ξέρω πως έζησα, να μετανιώνω για κείνα που έκανα και να ψάχνω να βρω κι άλλα να κάνω.

Οι στιγμές, οι ώρες και τα αγγίγματα, η αναστάτωση κι οι κόμποι στο στομάχι, το βαρύ στο στήθος απ` τον πανικό της ευτυχίας, η απόλαυση του κορεσμού και της σοφίας, το κύμα μέσα στο κεφάλι μου, η τρικυμία που δεν λέει να κοπάσει, ο φόβος για το ύστερα, για το μετά, οι ευωδιές των χυμών και οι επιλογές. Να η ζωή!

Να η ζωή, φωνάζω μ` όση δύναμη μου απομένει. Μα είναι λίγη και πολύτιμη κι είναι δική μου, μόνο δική μου σαν τον αέρα που ανασαίνω. Δεν θ αφήσω να μου την πάρει μήτε άνθρωπος μήτε Θεός. Κι εύχομαι όλες οι αναστολές κι οι δισταγμοί μου να ξεκινούν μόνο από αγάπη. Αγάπη για κάτι άλλο πιο βαθύ, πιο ωραίο.

Γιατί, τέλος, και το γήρας είναι ωραίο και παντού μέσα του μπορείς να βρεις όλες εκείνες τις αναλαμπές που σημαίνουνε ζωή. Κι όλα είναι όμορφα από κοντά, όταν τα ζεις. Μα σε τούτο το γήρας καλό είναι να μην μένεις μόνος σου.

Κι είναι αλήθεια αυταπόδεικτη, πως το μόνο που μπορεί πάντα να σε συνοδεύει, το μόνο που για πάντα μένει είναι μια, δυο, δέκα, εκατό -ξέρω κι εγώ πόσες – όμορφες στιγμές…

Ποτέ δεν είναι αργά να βρω τον αληθινό μου εαυτό… Ποτέ δεν είναι αργά να βρω το άλλο μου μισό

Πόσες φορές δεν ακούω μέσα μου αυτή τη φωνή που μου λέει πόσο ανάξιος, ανίκανος και άχρηστος είμαι. Μια φωνή που μου επισημαίνει συνεχώς τα λάθη μου και δεν μ’ αφήνει να χαρώ με αυτά που έχω στη ζωή μου, με αυτά που έχω καταφέρει. Μια φωνή που δεν μου επιτρέπει να νιώσω ότι είμαι καλά έτσι ακριβώς όπως είμαι.

Αυτή η φωνή είναι η φωνή των γονιών, των δασκάλων, των σημαντικών ανθρώπων στη ζωή μου που από μικρό παιδί προσπαθούσαν να με βάλουν στο σωστό δρόμο ώστε να γίνω καλός και χρήσιμος άνθρωπος όπως εκείνοι το εννοούσαν. Η πρόθεσή τους ήταν καλή, ήθελαν το καλό μου. Ήθελαν να προοδεύσω στη ζωή μου, να επιτύχω, και φυσικά να τους βγάλω ασπροπρόσωπους. Ο δρόμος όμως προς την κόλαση είναι γεμάτος καλές προθέσεις.

Αυτοί οι άνθρωποι με τις καλές προθέσεις δεν ήξεραν ότι όταν με διόρθωναν, με επέκριναν, μου επισήμαιναν συνεχώς τα λάθη μου όταν ήμουν ακόμα παιδί, θα δημιουργούσαν έναν άνθρωπο με κομμένα φτερά. Έναν άνθρωπο που δεν πιστεύει αρκετά στην αξία του, δεν εκτιμά όσο χρειάζεται τον εαυτό του και δυσκολεύεται να ξεδιπλώσει τις δυνατότητές του.

Αυτοί οι άνθρωποι με τις καλές προθέσεις, δεν ήξεραν ότι αυτό που χρειαζόμουν είναι να μ’ εμπιστευτούν, να με ενθαρρύνουν, να πιστέψουν ότι θα τα καταφέρω. Να μ’ αφήσουν να κάνω λάθη, ώστε να δυναμώσω και να σταθώ στις δικές μου δυνάμεις. Να μ’ αφήσουν να ονειρευτώ και να κυνηγήσω τα όνειρά μου.

Αυτοί οι άνθρωποι με τις καλές προθέσεις, ήθελαν να με προστατέψουν απ’ αυτό που ήμουν. Τι ήμουν; Τίποτα το τρομακτικό… Απλά διαφορετικός από εκείνους. Ένας ξεχωριστός άνθρωπος όπως όλοι μας. Έπρεπε όμως να τους μοιάσω, να θέλω αυτά που ήθελαν εκείνοι, να κάνω αυτά που θεωρούσαν εκείνοι σωστά, να ζήσω όπως εκείνοι επιθυμούσαν, μακριά απ’ τις δικές μου ανάγκες, αποξενωμένος απ’ τον εαυτό μου. Ήθελαν να με εξουσιάσουν, να με κάνουν μαριονέτα τους, να πάρουν αξία απ’ τις δικές μου επιτυχίες, να είναι περήφανοι γιατί το παιδί τους πέτυχε άρα ήταν κι αυτοί σωστοί γονείς και δάσκαλοι.

Κι εγώ μεγάλωσα πια, και δεν μπόρεσα να εκπληρώσω τα όνειρά τους. Κι ακούω τις φωνές τους να βγαίνουν μέσα απ’ το δικό μου μυαλό. Μπορεί αυτοί οι άνθρωποι με τις καλές προθέσεις να είναι πια γέροι, ή και να μην ζουν. Όμως, εγώ τους έχω ζωντανούς μέσα μου να με ταλαιπωρούν κάθε μέρα υπενθυμίζοντάς μου πόσο αποτυχημένος και ανάξιος είμαι, αφού δεν έγινα αυτό που επιθυμούσαν.

Ακόμα κι αν είχα καταφέρει κάποια πράγματα που εκείνοι θεωρούσαν σημαντικά, εκείνοι πάντα κάτι θα έβρισκαν που θα τους άφηνε ανικανοποίητους. Πάντα θα εστίαζαν σ’ αυτό που δεν κατάφερα. Κι έτσι, μένω κι εγώ ανικανοποίητος, όσο κι αν προσπαθώ να τους ευχαριστήσω, αυτούς τους ανθρώπους που βρίσκονται πια μέσα μου, σαν φαντάσματα απ’ το παρελθόν.

Κι αυτοί οι άνθρωποι με τις καλές προθέσεις, τα ίδια διδάχτηκαν απ’ τους δικούς τους γονείς και δασκάλους, με τον ίδιο τρόπο μεγάλωσαν και έζησαν. Το ίδιο υπέφεραν και έζησαν μια άλλη ζωή και όχι την δική τους. Δεν τους κατηγορώ, δεν θυμώνω μαζί τους, τους συγχωρώ γιατί έκαναν αυτό που μπορούσαν. Απλά εγώ θέλω να κάνω κάτι διαφορετικό απ’ αυτό που μου δίδαξαν.

Καιρός λοιπόν να μεγαλώσω, να βρω τη δική μου φωνή που θ’ ακουστεί τρυφερή μα συγχρόνως δυνατή και θα επισκιάσει αυτές τις άψυχες φωνές των φαντασμάτων μου. Μια φωνή που με αγάπη θα μου λέει πόσο περήφανη είναι για μένα, απλά επειδή είμαι εγώ. Μια φωνή που θα μου λέει μπράβο τα κατάφερες, ή δεν πειράζει όλα θα πάνε καλά. Μια φωνή που θα μου δείχνει προς τα πού είναι ο δρόμος μου, και θα με ενθαρρύνει κάθε φορά που νιώθω έτοιμος να τα παρατήσω.

Αυτή η φωνή είναι η φωνή της ψυχής μου, του βαθύτερου και αληθινού εαυτού μου. Εκείνον που ξέχασα ή που ποτέ δεν γνώρισα ώστε να ικανοποιώ τις ανάγκες των άλλων. Τον εαυτό μου, το πολυτιμότερο που έχω σ’ αυτόν τον κόσμο, που ως τώρα μπορεί να ήταν και ο χειρότερός μου εχθρός μου. Με έμαθαν εκείνοι οι άνθρωποι με τις καλές προθέσεις να τον απαρνηθώ, να μην τον θέλω, να τον πολεμώ.

Καιρός όμως πια να τον αντικρίσω,, να τον γνωρίσω, να τον νιώσω ή μάλλον καλύτερα να τον αφουγκραστώ. Να δω ποιες είναι οι επιθυμίες του, οι ανάγκες του, πώς νιώθει, τι θέλει να μου πει. Να τον αφήσω να εκφραστεί. Πόσο καιρό έμεινε φιμωμένος, θυμωμένος, θλιμμένος… Ας κάνω κάτι γι’ αυτόν, ας τον φροντίσω, ας του ικανοποιήσω μια επιθυμία του. Θέλει χρόνο και πολύ προσπάθεια για να γίνουμε φίλοι.

Αξίζει όμως τον κόπο. Βρίσκοντας σιγά σιγά τον εαυτό μου, νιώθω τα κομμάτια μου να ενώνονται, νιώθω ζωντανός και ολόκληρος. Νιώθω γαλήνη και ηρεμία. Νιώθω εσωτερική ειρήνη. Και τότε αρχίζω να ακούω αυτή την τρυφερή και δυνατή φωνή μέσα μου που με στηρίζει, πιστεύει σε μένα και διώχνει μια για πάντα τις φωνές των φαντασμάτων που μου έκοβαν τα φτερά.

Αυτή η φωνή με καθοδηγεί να βρω το δρόμο της ζωής που με κάνει ευτυχισμένο και ικανοποιημένο με ό,τι επιλέγω να κάνω. Και νιώθω πως είμαι ακριβώς αυτό που θα ‘ έπρεπε να είμαι, και ζω τη ζωή μου όπως ακριβώς επιθυμώ να την ζω. Ποτέ δεν είναι αργά να βρω τον αληθινό μου εαυτό και να τον κάνω συνοδοιπόρο και σύντροφό μου στη ζωή. Ποτέ δεν είναι αργά να βρω το άλλο μου μισό.

Επιβράβευσε το παιδί και δίδαξέ του το δρόμο της βελτίωσης

Πολλά παιδιά και έφηβοι εισπράττουν τη σκληρότητα και τη μη επιβράβευση των επιτευγμάτων τους ως έλλειψη αγάπης και αποδοχής. Είναι γεγονός πως η οικογένεια είναι ο πρώτος κοινωνικός και οργανωμένος θεσμός, στον οποίο βρισκόμαστε και έχουμε απόλυτη ανάγκη την αποδοχή και τη θετική έγκριση, ώστε να χτίσουμε ένα υγιές πλαίσιο αυτοεκτίμησης.

Πολλοί γονείς δεν επιβραβεύουν τα παιδιά τους, επειδή θεωρούν πως αυτά θα κακομάθουν και θα επαναπαυτούν στις ήδη υπάρχουσες επιτυχίες τους. Μάλιστα, πολλές φορές συγκρίνουν διαρκώς το παιδί τους με άλλα παιδιά ή με άλλα αδέλφια στην οικογένεια. Αυτή η συμπεριφορά όμως είναι ικανή να τραυματίσει το παιδί, να αισθάνεται διαρκώς ανεπαρκές και να αγωνίζεται ώστε να κερδίσει την πολυπόθητη επιβράβευση και αποδοχή.

Είναι σημαντικό να μάθουμε να αποδεχόμαστε τον άλλον, το παιδί μας γι’ αυτό που είναι. Η αντίληψη πως ένα παιδί θα κακομάθει, επειδή ο γονιός θα του δώσει μεγάλη αγάπη και αποδοχή, είναι αναληθής. Στην πραγματικότητα, η αποστέρηση της αγάπης είναι το μεγαλύτερο κακό που μπορεί να πράξει κάποιος –ειδικά ένας γονιός- στο παιδί του.

Επιβράβευε το παιδί και, ταυτόχρονα, εμφύσησε μέσα του την πεποίθηση πως μπορεί και πρέπει να γίνει καλύτερο. Η αποδοχή είναι ένα σπουδαίο δώρο. Ένα παιδί που δεν το αποδέχθηκαν, τρέχει όλη του τη ζωή για να φτάσει κάπου που δεν μπορεί καν το ίδιο προσδιορίσει.

Αν προσπαθείς να τους ευχαριστήσεις όλους δεν θα βρεις ποτέ αυτό που αναζητάς

Το να τους ευχαριστείτε όλους, ή το να προσπαθείτε, έχει ένα μεγάλο κόστος. Ένας από τους λόγους που ίσως το κάνετε αυτό είναι γιατί φοβάστε ότι θα μείνετε μόνοι, είτε είστε περιτριγυρισμένοι από ανθρώπους είτε όχι. Μιλάμε για τον φόβο του να νιώθετε μόνοι ακόμα και αν είστε με ανθρώπους. Είναι η μοναξιά που υπάρχει παρά το αντίδοτο της: την συντροφιά των άλλων.

Ξέρουμε ότι οι σχέσεις είναι ουσιώδεις. Επίσης ξέρουμε ότι είναι θαυμάσιες όταν έχουν καλή ποιότητα και είναι έμπιστες. Σκεφτείτε το γεγονός ότι στους περισσότερους από εμάς αρέσει να βρισκόμαστε με ανθρώπους με τους οποίους έχουμε παρόμοιες αξίες. Δεδομένου αυτού, το χειρότερο που μπορεί να συμβεί είναι να καταλήξουμε με ανθρώπους που επιλέγουμε από φόβο και όχι από επιθυμία.

Σχέσεις που γεννιούνται από φόβο
Πολλές σχέσεις γεννιούνται από φόβο. Στην πραγματικότητα, οι πιο ικανοποιητικές γεννιούνται από την ανεπιφύλακτη επιθυμία να βρίσκεστε με κάποιον άλλον. Ίσως φοβάστε την μοναξιά ή την ανία ή πάντα χρειάζεστε συντροφιά. Τα παραπάνω μας οδηγούν στο να αποδεχτούμε συνθήκες τις οποίες κανονικά θα απορρίπταμε. Μια από αυτές τις συνθήκες είναι το να προσπαθούμε να τους ευχαριστήσουμε όλους.

Μερικές φορές, ακόμα και αν είστε σε μια σχέση την οποία θέλετε, οι φόβοι σας μεταμορφώνουν αυτή την επιθυμία σε ανάγκη. Την στιγμή που η αποφασιστικότητα σας δίνει τη θέση της στον φόβο, στην αίσθηση της υποχρέωσης ή στην ενοχή, καταλήγετε παγιδευμένοι στη σχέση. Αυτά κάνουν αδύνατο να την απολαύσετε.

«Στο πλαίσιο των σχέσεων, δεν υπάρχει κανένας λόγος να νιώθεις ότι πρέπει να τους ευχαριστήσεις όλους. Το θέμα είναι να απολαύσεις τις σχέσεις που σε κάνουν ευτυχισμένο. Αυτό είναι δύσκολο να επιτευχθεί όταν υπάρχει φόβος.»

Σκεφτείτε το. Πόσες φορές δεχτήκατε τις προσκλήσεις σε πράγματα που δεν σας ενδιέφεραν; Πόσες φορές έχετε ανεχτεί την κακή συμπεριφορά των άλλων; Σκεφτείτε όλες τις φορές που προσπαθήσατε να τους ευχαριστήσετε όλους, ακόμα και σε βάρος της δικής σας ευτυχίας. Μάλλον πολλές φορές. Μάλλον υπερβολικά πολλές φορές.

Η συμπεριφορά με αυτόν τον ανασφαλές τρόπο μόνο για να προσπαθήσετε να ευχαριστήσετε τους άλλους προέρχεται από τον φόβο της απόρριψης ή της μοναξιάς. Αυτό ισχύει ακόμα και αν σας πληγώνει. Η αυτοπεποίθηση και η πρόοδος ποτέ δεν προέρχονται από τον φόβο, μόνο η στασιμότητα.

Καταλήγετε στην ίδια αρχή ξανά και ξανά. Περιβάλλεστε από ανθρώπους που ποτέ δεν θα επιλέγατε και που δεν εμπλουτίζουν την ζωή σας.

Η αυτοπεποίθηση γεννιέται από την αποφασιστικότητα
Με το να καλυτερεύσετε την αποφασιστικότητα σας θα βελτιώσετε την ποιότητα των σχέσεων σας και θα τις απολαύσετε περισσότερο. Θα μπορείτε να αποφύγετε να βρίσκεστε με ανθρώπους που δεν δέχονται το όχι ως απάντηση, για παράδειγμα. Μπορείτε να είστε σίγουροι πως δεν σπαταλάτε τον χρόνο σας με ανθρώπους που δεν δείχνουν ενσυναίσθηση.

Ένα «όχι» σε ένα πράγμα μπορεί να είναι «ναι» σε κάτι άλλο. Μερικές φορές ένα «όχι» στο σχέδιο ενός φίλου που δεν σας αρέσει μπορεί να είναι «ναι» σε άλλα πράγματα που σας ενθουσιάζουν. Μερικές φορές το «όχι», γιατί έχετε άλλα πράγματα να κάνετε, είναι ένας τρόπος για να τιμήσετε κάτι άλλο. Το «δεν μου αρέσει και πολύ» ή το «Δεν μου αρέσει ο τρόπος που μιλάς» είναι το κλειδί για να βεβαιωθείτε πως αυτό που σας ενοχλεί δεν θα ξανασυμβεί.

Αν θέσετε σωστά τα όρια σας, οι άλλοι θα αντιδράσουν και θα σκεφτούν την συμπεριφορά τους. Η ζωή σας θα βελτιωθεί.

Είναι αλήθεια ωστόσο πως με το να βελτιώσετε την αποφασιστικότητα σας σε μια σχέση δεν αρέσει σε όλους. Το θετικό κομμάτι είναι πως η επιλογή που κάνετε όταν είστε αποφασισμένοι σημαίνει ότι μπορείτε να κάντε βαθύτερες και μακρόχρονες σχέσεις. Το να απαλλαγείτε από την πίεση του να προσπαθείτε να τους ευχαριστήσετε όλους θα σας κάνει να νιώσετε απίστευτα ελεύθεροι. Και δεν έχει σημασία αν είστε μόνοι ή με άλλους.

Το να ξέρετε πώς να πείτε «όχι» ανοίγει την πόρτα σε σχέδια που πραγματικά σας ενθουσιάζουν, σε σχέσεις με ανθρώπους οι οποίοι νοιάζονται πραγματικά για εσάς και σε φίλους που σας εμπιστεύονται. Το να ξέρετε πώς να πείτε «όχι» ή να μιλήσετε για κάτι που δεν σας αρέσει θα βελτιώσει την αυτό-εκτίμηση σας και θα σας επιτρέψει να κάνετε λάθη.

Θα κάνετε πολλά λάθη και επίσης θα μάθετε πολλά μαθήματα. Αυτό σημαίνει να κερδίσετε την ανεξαρτησία σας για να διαχειριστείτε τον χρόνο σας και να μην μείνετε παγιδευμένοι σε σχέσεις που δεν αξίζουν.

Το να λέτε «όχι» έχει ένα ρίσκο. Μπορεί στην αρχή να συναντήσετε δυσαρεστημένα άτομα αλλά μακροπρόθεσμα θα ενισχύσει τις σχέσεις σας.

Η βιολογική αυτογνωσία μας

Από τη στιγμή που αντιλαμβανόμαστε τον Κόσμο και κατακτάμε τα πρώτα ερείσματα της συνείδησής μας αρχίζει το μεγάλο ταξίδι της αυτογνωσίας μας που βαστάει όσο και η ίδια η ζωή μας!

Και ίσως μια από τις πιο όμορφες αλλά και πιο προκλητικές πτυχές αυτού του ταξιδιού είναι ότι είμαστε ταυτόχρονα παρατηρητές και παρατηρούμενοι του ειδώλου μας και ακόμα πιο γοητευτικά είμαστε δημιουργοί του και θαυμαστές του.

Ο εαυτός μας είναι σε ένα διαρκές γίγνεσθαι. Η ίδια η ζωή μας είναι σκηνικό στο οποίο πραγματώνεται η ανάπτυξη του εαυτού μας και η παράλληλη γνώση αυτού. Κάθε στιγμή είμαστε διαφορετικοί και κάθε στιγμή νιώθουμε την ανάγκη να μαθαίνουμε αυτή τη διαφορετικότητά μας.

«Τα πάντα ρει», μας είπε ο Ηράκλειτος, αλλά εμείς δύσκολα κατανοούμε τις βαθιές μεταβολές που γίνονται στον ίδιο τον εαυτό μας. Άλλωστε ούτε την αύξηση του ύψους μας δεν μπορούμε να διαπιστώσουμε καλά – καλά στη διάρκεια της παιδικής μας ηλικίας και της εφηβείας μας και τη συνειδητοποιούμε από την έκπληξη των άλλων…

Η βιολογική αυτογνωσία είναι κομμάτι της αυτογνωσίας μας. Κατά τη γνώμη μου δεν θα έπρεπε να υπάρχει επιμερισμός της αυτογνωσίας, σε βιολογική και πνευματική, αλλά αυτό προκύπτει από τον περίφημο διαχωρισμό ύλης και πνεύματος, κάτι που δύσκολα μπορεί να στηριχτεί στην όποια έρευνα κάνουμε για τον εαυτό μας. Ωστόσο, θα μείνουμε στη συζήτησή μας για τη βιολογική και μόνο πλευρά του ανθρώπου για να είμαστε μέσα στην κρατούσα κοσμοθεώρηση.

Για να βρούμε τη βάση της βιολογικότητάς μας υπάρχει μόνο μια μέθοδος, η εξελικτική ματιά στο είδος του ανθρώπου. «Τίποτα στη Βιολογία δεν μπορεί να κατανοηθεί παρά μόνο υπό το φως της εξέλιξης», θα πει πολύ εύστοχα ο διάσημος βιολόγος Ντομπζάνσκι, και αυτό είναι πράγματι το βασικό εργαλείο για να δούμε όχι απλά και μόνο το σώμα μας ως δομή αλλά τις λειτουργίες του και τις ανάγκες του, την αισθητική του αποτίμηση και την προοπτική του.

Το σώμα του ανθρώπου είναι σμιλεμένο εδώ και εκατομμύρια χρόνια για να περπατάει ή να τρέχει και σε κάθε περίπτωση να κινείται. Αυτό αφορά το σύνολο των οργάνων και των συστημάτων μας, των κυττάρων και των ιστών μας και προπάντων το όλον του σώματός μας.

Επομένως για οποιαδήποτε απόπειρα αυτογνωσίας – η οποία έχει πάντα και το ρόλο της διαρκούς δημιουργίας του εαυτού μας από εμάς τους ίδιους – θα πρέπει να αμφισβητηθεί η σημερινή κρατούσα κατάσταση της καθιστικής ζωής.

Η αυτογνωσία είναι αυτοσκοπός αλλά σε κάθε περίπτωση συνδέεται με την ευζωία και με την ευτυχία του ανθρώπου, με την άσκηση των κοινωνικών των λειτουργιών και με την προαγωγή κάποιου συγκεκριμένου αξιακού φορτίου.

Ο άνθρωπος οφείλει να έχει γνώση του ιστορικού ταξιδιού του σώματός μας, να κατανοεί πλήρως τις μεταβολές του στη διάρκεια της ζωής του και κυρίως να τις λαμβάνει υπόψη του στη συνολική του συμπεριφορά. Αλλά πώς μπορεί να έχει πλήρη εικόνα, όταν η βιολογικότητά μας είναι εν πολλοίς αθέατη;

Πράγματι, έχουμε την εξωτερική εικόνα του σώματός μας αλλά δεν ξέρουμε τι γίνεται μέσα μας, εκτός αν κάποιο σημάδι πόνου ή ενόχλησης μάς «ειδοποιήσει».

Έτσι, μπορεί να ζούμε κανονικά αλλά να μην ξέρουμε μια ενδεχόμενη καρκινογένεση ή ένα παθολογικό πρόβλημα ή έναν παρασιτικό οργανισμό ή μια κληρονομική ασθένεια κ.λπ. Αλλά δεν ξέρουμε τις δυνατότητες του σώματός μας και σε πιο απλά ζητήματα.

Ας δούμε ένα παράδειγμα. Όλοι οι άνθρωποι σηκώνουν βάρη. Δεν ξέρουν όμως τις σωρευτικές επιδράσεις που αυτά μας φορτώνουν με την πάροδο του χρόνου. Μπορούμε με τα χέρια μας και με τη δύναμή μας να αξιολογούμε ότι μπορούμε να σηκώσουμε ένα μεγάλο βάρος, αλλά θα ξαφνιαστούμε αν δούμε να προκύπτει από αυτή την ενέργειά μας μια κοίλη!

Τίθεται λοιπόν επί τάπητος η έννοια της αυτογνωσίας όχι μόνο με βάση τις αισθήσεις μας ή με τη λειψή ούτως ή άλλως εμπειρία μας αλλά με βάση τα επιστημονικά στοιχεία που δεν μπορούμε να έχουμε πάντα στη διάθεσή μας.

Ουσιαστικά, προσεγγίζουμε το εν λόγω ζήτημα μέσω του αγαθού της υγείας, μόνο που και εδώ κάνουμε ένα μεθοδολογικό σφάλμα, την αντιμετώπισή της μόνο όταν παρουσιάζει κάποιο πρόβλημα – αν και ούτε και τότε για πολλούς ανθρώπους.

Η βιολογική αυτογνωσία περιλαμβάνει ακόμα τη διατροφή μας, όπου και εδώ βέβαια υπάρχει μεγάλη άγνοια, και για να μην χαθούμε στις επιμέρους πτυχές του εαυτού μας η βιολογική αυτογνωσία συνάπτεται απόλυτα με τον τρόπο της ζωής μας και με το νόημα που προσδίδουμε στη ζωή μας.

Mε την κοσμοθεωρία μας και με την αγάπη μας για τον άνθρωπο και για τον κόσμο, γιατί είμαστε μια ψυχοσωματική ενότητα και μόνο έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε τον εαυτό μας και να δημιουργήσουμε τη μοναδική ομορφιά του.

Γιατί κοιτάς τα ξένα βάσανα, κακοηθέστατε άνθρωπε, με μάτι κοφτερό, αλλά παραβλέπεις τα δικά σου;

ΠΕΡΙ ΠΟΛΥΠΡΑΓΜΟΣΥΝΗΣ

Τέτοιο (νόσημα του νου), επί παραδείγματι, είναι η πολυπραγμοσύνη, που είναι επιθυμία να μαθαίνουμε τα κακά των άλλων, ασθένεια που δεν θεωρείται απαλλαγμένη ούτε από φθόνο ούτε από κακοήθεια:

Γιατί κοιτάς τα ξένα βάσανα, κακοηθέστατε άνθρωπε,
με μάτι κοφτερό, αλλά παραβλέπεις τα δικά σου;

Μετάφερε απ’ έξω την πολυπραγμοσύνη σου και στρέψε την προς τα μέσα· αν σε χαροποιεί ν’ ασχολείσαι με την έρευνα των κακών, έχεις πολλά ν’ ασχοληθείς μέσα στο ίδιο σου το σπίτι: “Όσα τα νερά που κυλούν από τον Αλιζόνα, όσα τα φύλλα γύρω από τη δρυ”, τόσα σφάλματα θα βρεις στη δική σου ζωή και πάθη στην ψυχή σου και αμέλειες των καθηκόντων σου.

Όπως, δηλαδή, ο Ξενοφών λέει πως οι καλοί νοικοκυραίοι έχουν ιδιαίτερο μέρος για τα θυσιαστικά σκεύη και ιδιαίτερο μέρος για τα σκεύη του φαγητού, και ότι τα γεωργικά εργαλεία πρέπει ν’ αποθηκεύονται αλλού και χωριστά από αυτά τα πολεμικά όπλα, έτσι κι εσύ έχεις κατά μέρος κάποια παρακαταθήκη ελαττωμάτων που προέρχονται από φθόνο, άλλη αυτών που προέρχονται από ζήλια, άλλη από δειλία και άλλη από ασημαντολογία.

Πήγαινε κοντά τους, εξέτασέ τα. Φράξε τα παράθυρα και τα παραπόρτια της πολυπραγμοσύνης σου που ανοίγουν κατά τη μεριά του γείτονά σου και άνοιξε άλλα που οδηγούν προς τη δική σου, προς τα διαμερίσματα των ανδρών, προς τα διαμερίσματα των γυναικών, προς τα δωμάτια των υπηρετών σου.

Εδώ αυτή η πολυπραγμοσύνη και η ανάγκη σου να τα μαθαίνεις όλα θα βρουν απασχόληση που δεν θα είναι άχρηστη ούτε κακοήθης αλλά χρήσιμη και σωτήρια, αν πει ο καθένας στον εαυτό του:
Πού έσφαλλα; Τι καλό έκανα; Ποιο καθήκον παραμέλησα;

Εμείς όμως, ενώ αντιμετωπίζουμε τα δικά μας με μεγάλη νωθρότητα, άγνοια και αμέλεια, αναμειγνυόμαστε στις οικογένειες των άλλων· ο παππούς του γείτονά μας ήταν Σύρος και η γιαγιά του Θρακιώτισσα, ο δείνα χρωστάει τρία τάλαντα και δεν πλήρωσε τους τόκους.

Εξετάζουμε ακόμα και τέτοια θέματα, όπως από που επέστρεφε η γυναίκα του τάδε, και τι κουβέντιαζαν μεταξύ τους ο τάδε και ο δείνα στη γωνία.

Ο Σωκράτης όμως τριγύριζε ψάχνοντας να βρει με ποια επιχειρήματα έπειθε ο Πυθαγόρας· ο Αρίστιππος, επίσης, όταν συνάντησε τον Ισχόμαχο στην Ολυμπία, τον ρώτησε με ποιο τρόπο συζήτησης κατόρθωνε ο Σωκράτης να επηρεάζει σε τέτοιο βαθμό τους νέους.

Όταν, λοιπόν, ο Αρίστιππος κατάφερε να συλλέξει μερικούς σπόρους και δείγματα των λόγων του, συγκινήθηκε τόσο πολύ που κατέρρευσε σωματικά, χλόμιασε και αδυνάτισε· τελικά έπλευσε στην Αθήνα και κατασίγασε τη δίψα που τον έκαιγε πίνοντας από την ίδια την πηγή και ασχολήθηκε με τη μελέτη του ίδιου του άνδρα και των λόγων και της φιλοσοφίας του, της οποίας τελικός σκοπός ήταν ν’ αναγνωρίσει κάποιος τα κακά του εαυτού του και ν’ απαλλαγεί από αυτά.

Ωστόσο υπάρχουν μερικοί που δεν αντέχουν ν’ αντιμετωπίσουν τη δική τους ζωή, θεωρώντας την εξαιρετικά δυσάρεστο θέαμα, ή να ρίξουν στον εαυτό τους, σαν φως τον λογισμό και να τον φέρουν ολόγυρα, αλλά η ψυχή τους, όντας γεμάτη από κάθε λογής κακά, φρίττοντας και τρομάζοντας απ’ όσα βρίσκονται μέσα της, πηδάει έξω και τριγυρνάει στα ξένα, αρχίζει να βόσκει εκεί και να παχαίνει την κακοήθεια της. Όπως, δηλαδή, το κατοικίδιο πουλί, ενώ η δική του τροφή βρίσκεται δίπλα του, χώνεται σε μια γωνιά και σκαλίζει εκεί όπου ίσως φαίνεται ένα μόνο σπυρί κριθάρι μέσα στις κοπριές, κατά παρόμοιο τρόπο οι πολυπράγμονες, προσπερνώντας θέματα και ιστορίες που είναι εκτεθειμένα σε κοινή θέα και ζητήματα των οποίων την έρευνά του δεν εμποδίζει κανείς ούτε ενοχλείται αν γνωστοποιηθούν, διαλέγουν τα κρυμμένα και τα άγνωστα προβλήματα κάθε σπιτιού.

Ήταν, όμως, πολύ έξυπνη η απάντηση που έδωσε ο Αιγύπτιος σε κάποιον που τον ρώτησε τι ήταν αυτό που κουβαλούσε σκεπασμένο: “Για τούτο είναι σκεπασμένο”. Και γιατί, παρακαλώ, έχεις εσύ την περιέργεια να μάθεις γι’ αυτό που είναι κρυμμένο; Αν δεν ήταν κακό, δεν θα ήταν κρυμμένο.

Όμως γι’ αυτά ακριβώς τα πράγματα τρυπώνει μέσα ο πολυπράγμων. Δεν θα έμπαινε πρόθυμα σε σοβαρό και αξιοπρεπές σπίτι σαν θεατής, ακόμα και αν τον καλούσαν να μπει· όμως αυτά που κρύβουν με κλειδιά και αμπάρες και εξώπορτες, αυτά ακριβώς είναι που ξεσκεπάζει και μεταφέρει μπροστά στους άλλους.

Για τούτο και ο κωμωδιογράφος Φιλιππίδης έδωσε άριστη απάντηση, όταν κάποτε τον ρώτησε ο βασιλιάς Λυσίμαχος: “Τι δικό μου θέλεις να μοιραστώ μαζί σου;” “Οτιδήποτε, βασιλιά”, είπε ο Φιλιππίδης, “εκτός από τα μυστικά σου”.

Όμως φαίνεται πως η πολυπραγμοσύνη δεν ευχαριστιέται με μπαγιάτικες συμφορές, αλλά τις θέλει ζεστές και φρέσκιες, και απολαμβάνει το θέαμα των καινούργιων τραγωδιών, χωρίς να έχει και μεγάλη προθυμία να σχετιστεί με την κωμική και φαιδρότερη πλευρά της ζωής.

Για τούτο, όταν κάποιος περιγράφει γάμο ή θυσία ή τιμητική προπομπή, ο πολυπράγμων είναι αδιάφορος και απρόσεχτος ακροατής, και δηλώνει ότι τις περισσότερες λεπτομέρειες τις έχει ακούσει ήδη, παρακινώντας τον αφηγητή να συντομεύει ή να τις παραλείπει. Αν όμως κάποιος που κάθεται εκεί κοντά αρχίσει να διηγείται τον βιασμό κόρης ή τη μοιχεία της συζύγου ή τη νόθευση δίκης ή τον τσακωμό αδελφών, ο πολυπράγμων ούτε νυστάζει ούτε παριστάνει τον απασχολημένο, “αλλά ζητάει και άλλες κουβέντες και προσφέρει και τα δύο του αυτιά” και κείνα τα λόγια:

Αλίμονο, πόσο πιο πρόθυμα φτάνει από την ευτυχία
το κακό στ’ αυτιά των ανθρώπων!

Είναι αληθινά όταν χρησιμοποιούνται για τους πολυπράγμονες. Όπως, δηλαδή, οι βεντούζες τραβούν από τη σάρκα ό,τι χειρότερο έχει, έτσι και τα αυτιά των πολυπραγμόνων τραβούν τις πιο ποταπές ιστορίες.

Αυτή είναι “η μοναδική μούσα και σειρήνα” για τους πολυπράγμονες, αυτή είναι το πιο ευχάριστο άκουσμά τους. Η πολυπραγμοσύνη, δηλαδή, είναι στην πραγματικότητα πάθος για την ανακάλυψη κρυφών και αφανέρωτων πραγμάτων· κανείς δεν κρύβει, άλλωστε, κάτι καλό που έχει, τη στιγμή, μάλιστα, που οι άνθρωποι προσποιούνται ότι έχουν κάποια αγαθά ενώ δεν τα έχουν. Αφού λοιπόν αυτό που ορέγεται ο πολυπράγμων είναι η αναζήτηση κακών, κατέχεται από πάθος που ονομάζεται χαιρεκακία, πάθος αδελφό του φθόνου και της κακεντρέχειας.

Φθόνος είναι η στεναχώρια για τα αγαθά του άλλου, ενώ χαιρεκακία είναι η ευχαρίστηση για τα κακά του άλλου· και τα δύο προέρχονται από το άγριο και θηριώδες πάθος, την κακοήθεια.
Ασφαλώς αυτό που κάνει πιο μισητούς τους τυράννους, που πρέπει να τα ξέρουν όλα, είναι η τάξη των ανθρώπων που αποκαλούν “αυτιά” και “κατασκόπους”.

Ο Δαρείος ο νόθος επειδή δεν είχε καθόλου αυτοπεποίθηση και έβλεπε τους πάντες με φόβο και καχυποψία, απέκτησε πρώτος ωτακουστές· κατάσκοποι επίσης σκορπίστηκαν ανάμεσα στον λαό των Συρακουσών από τους Διονυσίους. Για τούτο, όταν· μεταβλήθηκε το πολίτευμα, αυτούς πρώτους συνέλαβαν οι Συρακούσιοι και τους σκότωσαν με αποτυμπανισμό. Πραγματικά, το γένος των συκοφαντών προέρχεται από τη φυλή και τον οίκο των πολυπραγμόνων. Όμως ενώ οι συκοφάντες ψάχνουν να βρουν αν κάποιος έχει σχεδιάσει ή διαπράξει κάποιο παράπτωμα, οι πολυπράγμονες ερευνούν και δημοσιοποιούν ακόμα και τις αθέλητες ατυχίες των γειτόνων τους. Και λέγεται ότι ο άνθρωπος που αποκαλείται “αλιτήριος” απέκτησε κατά πρώτον την προσωνυμία αυτή από την πολυπραγμοσύνη του. Όπως φαίνεται, δηλαδή, κάποτε που είχε πέσει μεγάλος λιμός στην Αθήνα και κείνοι που είχαν στάρι δεν ήθελαν να συνεισφέρουν στο κοινό απόθεμα αλλά το άλεθαν κρυφά στα σπίτια τους τη νύχτα, μερικοί τριγύριζαν προσπαθώντας ν’ ακούσουν τον θόρυβο των μύλων, κι έτσι απέκτησαν το όνομα “αλιτήριοι”.

Με παρόμοιο τρόπο, απ’ ό,τι λένε, απέκτησε και ο “συκοφάντης” το όνομά του. Επειδή η εξαγωγή σύκων ήταν απαγορευμένη, οι άνθρωποι που αποκάλυπταν και έδιναν πληροφορίες εναντίον εκείνων που τα εξήγαγαν ονομάστηκαν “συκοφάντες”.

Δεν είναι, λοιπόν, ανώφελο να σκεφτούν και τούτο οι πολυπράγμονες, ώστε να ντραπούν για την ομοιότητα και τη συγγένεια της δικής τους ενασχόλησης με κείνη των ανθρώπων που κατ’ εξοχήν μισούνται και περιφρονούνται.

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, ΗΘΙΚΑ

Οι πιο πετυχημένες αποτυχίες μας

Οι αποτυχίες πληγώνουν τον εγωισμό μας. Όμως μας κάνουν να αλλάζουμε, να αναθεωρούμε τους στόχους μας και τελικά να ανακαλύπτουμε για τον εαυτό μας πράγματα που καμία εύκολη ή πρόσκαιρη επιτυχία δεν μπορεί να μας προσφέρει.

 

Ξεκινάμε κάθε μας καινούργιο βήμα στη ζωή ελπίζοντας ότι θα πετύχει. Τις περισσότερες φορές κάνουμε τα πάντα, προετοιμαζόμαστε, εξοπλιζόμαστε, έτσι ώστε να έχουμε όσο το δυνατόν περισσότερες πιθανότητες να καταφέρουμε αυτό για το οποίο μοχθούμε. Κι όμως, κάποιες φορές στο τέλος του δρόμου μάς περιμένει η αποτυχία. Είναι μία από τις πιο βασικές εμπειρίες της ζωής, η οποία, αν και επώδυνη -τραγική κάποτε-, δεν παύει να είναι αναγκαία και αναπόφευκτη. Και για όποιον ξέρει να «χάνει», μπορεί να είναι το σκαλοπάτι για μια «καινούργια» ζωή.

 

Οι «νικημένοι νικητές»

«Όταν μας έρχονται ανάποδα όλα, τι χαρά να δοκιμάζουμε την ψυχή μας αν έχει αντοχή κι αξία! Θαρρείς κι ένας οχτρός αόρατος, παντοδύναμος -άλλοι τον λένε Θεό κι άλλοι διάολο- χυμάει να μας ρίξει, μα εμείς στέκουμε όρθιοι. Κι έτσι κάθε φορά που εσωτερικά είμαστε νικητές, όταν εξωτερικά είμαστε νικημένοι κατά κράτος, ο αληθινός άνδρας νιώθει άφραστη περηφάνια και χαρά. Η εξωτερική συμφορά μετουσιώνεται σε ανώτατη, δυσκολώτατη ευδαιμονία.» Αυτό είναι ένα απόσπασμα από τον «Αλέξη Ζορμπά» του Νίκου Καζαντζάκη. Έχοντας ζήσει και μαθητεύσει έναν ολόκληρο χρόνο σχεδόν δίπλα στον πλανόδιο φιλόσοφο Ζορμπά, ο αφηγητής-ήρωας του βιβλίου καταφέρνει να αναγνωρίσει τη σπίθα της ελευθερίας που κουβαλά σχεδόν πάντα μαζί της η αποτυχία. Την ελευθερία της αλλαγής.

 

Πλήγμα στον εγωισμό μας

Δεν είμαστε όμως όλοι Ζορμπάδες, ούτε έχουμε καν την ευκαιρία στη ζωή μας να γνωρίσουμε ανθρώπους σαν το Ζορμπά. Αντίθετα, μάλιστα. Μία άποψη επικρατεί γύρω μας: Στη ζωή σημαντική είναι η επιτυχία, η νίκη, η συνεχής και αδιάκοπη εξέλιξη προς τα εμπρός, ει δυνατόν χωρίς πτώσεις, παύσεις ή πισωγυρίσματα. Η έννοια της επιτυχίας είναι σχεδόν ταυτισμένη με την έννοια της ευτυχίας, ενώ αντίθετα η αποτυχία θυμίζει δυστυχία, μιζέρια, κατάντια. Σε ένα ορισμένο βαθμό είναι έτσι. Η αποτυχία μάς θυμίζει τα λάθη, την αδυναμία, την ανεπάρκειά μας και γι’ αυτό, όταν μας συμβαίνει, μας γεμίζει δυσάρεστα συναισθήματα. Μπροστά στην αποτυχία έχουμε καταρχήν να παλέψουμε με τον πόνο, την απογοήτευση, το θυμό, τη ματαίωση, την απόγνωση, την ντροπή, το φόβο. Η αυτοεκτίμησή μας δέχεται ένα γερό πλήγμα. Είτε πρόκειται για μια αποτυχία καθαρά συναισθηματική, όπως η διάλυση μιας σχέσης, είτε επαγγελματική, βλέπουμε μπροστά μας να ναυαγεί αυτό που επιθυμήσαμε, αγαπήσαμε, ίσως και αγωνιστήκαμε γι’ αυτό. Η «ήττα» μάς πληγώνει βαθιά, κλονίζει την πίστη στις ικανότητες και τις επιλογές μας, σε ολόκληρο τον εαυτό μας.

Η αποτυχία κουβαλά μαζί της την ελευθερία της αλλαγής

Πρέπει να περάσεις για να ξεπεράσεις…

Σε μια τέτοια στιγμή από πού θα μπορούσαμε, λοιπόν, να αντλήσουμε τη δύναμη για να μεταμορφώσουμε την κλονισμένη μας πίστη σε λαχτάρα για κάτι καινούργιο και την «καταστροφή» σε μάθημα ζωής που θα μας κάνει να θέλουμε να προχωρήσουμε παρακάτω;

 

Όσο κι αν ακούγεται παράξενο, έχουμε ανάγκη πρώτα-πρώτα να «πενθήσουμε» την εικόνα που είχαμε για τον εαυτό μας πριν συμβεί το «κακό» που μας συνέβη.

Αυτό περίπου περιγράφει η Ιουλία: «Όταν χώρισα με το Μάκη, γκρεμίστηκε ο κόσμος μου, δεν μπορούσα για εβδομάδες να σταματήσω να κλαίω. Ένιωθα προδομένη, απο­γοητευμένη, εγκαταλελειμμένη, κι επιπλέον ένοχη για την αποτυχία της σχέσης.

 

Άφησα τον εαυτό μου να πενθήσει Αυτό που τελικά με έσωσε ήταν ότι αρχικά άφησα στον εαυτό μου το χρόνο να πενθήσει. Επί 5-6 μήνες δεν είχα διάθεση ούτε να φροντίσω τον εαυτό μου, ούτε να περάσω καλά, ούτε τίποτα. Ήμουν βυθισμένη στη λύπη. Μετά άρχισα σιγά-σιγά να επεξεργάζομαι με τη βοήθεια μιας ψυχολόγου αυτό που είχε γίνει, το πως έκανα πάντα σχέσεις με άνδρες που με εκμεταλλεύονταν επειδή μαζί τους αισθανόμουν δυνατή και προστατευτική. Κάποια στιγμή πρόσεξα για πρώτη φορά το Στέφανο, συνάδελφο από χρόνια που ήξερα ότι του αρέσω αλλά απέρριπτα. Είναι πολύ τρυφερός και γενναιόδωρος μαζί μου, είμαστε μαζί ενάμιση χρόνο και είμαι πιο ευτυχισμένη από ποτέ. Νομίζω πως τώρα αρχίζω να ζω πραγματικά!».

 

Όχι στο αυτομαστίγωμα!

Θα ήταν καλύτερα αν μπορούσαμε να αποδεσμευτούμε από τον πολύ αρνητικό κι επώδυνο αυτό όρο. Όχι για να αποφύγουμε την ευθύνη ή για να μη δούμε τα πράγματα όπως πραγματικά είναι, κάθε άλλο. Προτού σπεύσουμε να ονομάσουμε αποτυχία κάτι που δεν μας πήγε καλά και να κατηγορήσουμε τον εαυτό μας γι’ αυτό, μπορούμε να αναρωτηθούμε πώς συνέβησαν όλα. Αυτό που έχει σημασία είναι να δώσουμε ένα νόημα σε ό,τι συνέβη για να προχωρήσουμε από τις ενοχές και τις αυτοκατηγορίες στην ανάληψη ευθύνης. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην αυτοκριτική που εκμηδενίζει και ισοπεδώνει («Πάντα κάνω λάθος», «Ποτέ δεν τα καταφέρνω καλά», «Είμαι άχρηστος τελικά», «Δεν με θέλει», «Όλες οι ατυχίες πέφτουν πάνω μου») και σε αυτήν που προσπαθεί να καταλάβει τι δεν πήγε καλά και πώς θα μπορούσαμε να είχαμε αποφύγει αυτό που έγινε. Μπορούμε να αναπροσανατολίσουμε τις επιθυμίες και τους στόχους μας, εκτιμώντας πιο ρεαλιστικά τις δυνατότητές μας, αν απευθύνουμε στον εαυτό μας τις κατάλληλες ερωτήσεις, όπως:

• «Μήπως οι στόχοι μου ήταν πολύ υψηλοί, πολύ ρομαντικοί, πολύ άπιαστοι για μένα;»
• «Μήπως τα μέσα που χρησιμοποίησα δεν ήταν κατάλληλα για τη συγκεκριμένη κατάσταση;»
• «Τι θα έκανα διαφορετικά έχοντας την εμπειρία αυτή;».

Ανακαλύπτοντας τον άλλο εαυτό μας

Είναι αλήθεια: Η αποτυχία, ακόμη και μικρή, δίνει μεγάλο πλήγμα στο ναρκισσισμό μας. Εκλύει μια δύναμη αυτοκαταστροφική. Για μερικούς ανθρώπους, κάποιες εξετάσεις που δεν πέρασαν, μία δουλειά που δεν τους «βγήκε», μία σχέση που έληξε άδοξα, ισοδυναμεί με καταστροφή και ακρωτηριασμό του Εγώ τους, γιατί πλήττεται η εικόνα τελειότητας, υπερεπάρκειας, υπερδύναμης που έχουν για τον εαυτό τους.

 

«trial and error» Κι όμως, η «αποτυχία» μπορεί να αποβεί μία εμπειρία ιδιαίτερα ωφέλιμη για εμάς. Αυτό δεν είναι διδακτισμός. Η αποτυχία είναι ένας τρόπος να λύνουμε προβλήματα με την τεχνική «trial and error» (δοκιμή και λάθος). Μπαίνουμε σε μία κατάσταση επείγουσας ανάγκης και υπό την πίεσή της αναγκαζόμαστε να γίνουμε πιο δημιουργικοί, να επιστρατεύσουμε τις βαθύτερες δυνάμεις μας και να ανακαλύψουμε νέους τρόπους δράσης όταν οι παλιοί αποδεικνύονται ανεπαρκείς. Κανείς δεν μπορεί να αποφύγει τις «κακοτοπιές» στη ζωή. Κανείς δεν είναι τέλειος, αλάνθαστος, αγαπητός και επιθυμητός σε όλους, με μία λέξη άτρωτος. Οι αποτυχίες μάς φέρνουν σε επαφή με τα όρια του εαυτού μας, αλλά και με δυνατότητες που ποτέ δεν υποψιαζόμαστε ότι είχαμε. Δίνει το έναυσμα για να σκεφτούμε ότι τελικά μπορούμε να είμαστε και κάτι άλλο από αυτό που πιστεύαμε έως σήμερα. Ακόμη κι αν πιστεύαμε ότι βρισκόμαστε στο «σωστό» για εμάς δρόμο, μπορεί να ανακαλύψουμε μετά από μία «ήττα» ότι υπάρχουν μέσα μας εφόδια για κάτι τελείως διαφορετικό. «Μπορώ να είμαι και κάποιος άλλος»: Σε αυτή τη διαπίστωση κρύβεται η δύναμη για να ξεκινήσουμε κάτι καινούργιο.

 

Αυτό που έχει σημασία είναι να δώσουμε ένα νόημα σε ό,τι συνέβη

 

Η αλήθεια μάς λυτρώνει

Η αποτυχία δεν έρχεται πάντα κάνοντας θόρυ­βο και γκρεμίζοντας τα πάντα στο πέρασμά της. Πολλές φορές είναι σιωπηλή και προσπαθεί να περάσει απαρατήρητη. Το πρώτο βήμα για να μην πάνε χαμένες οι ευκαιρίες που κρύβει μια αποτυχία είναι να αναγνωρίσουμε και να παρα­δεχτούμε ότι απο­τύχαμε, ότι δηλαδή δεν έχει πια νόημα να προσπαθούμε για να κατα­φέρουμε κάτι. Όποιος γραπώνεται με νύχια και με δόντια σε μια «τελειωμένη» σχέση, όποιος δεν θέλει να δει ότι τα επαγγελματικά του σχέδια δεν ευοδώνονται, όποιος προσπαθεί με το αλκοόλ, το φαγητό, την πολλή δουλειά να κάνει ότι δεν βλέπει, στερεί από τον εαυτό του την ευκαιρία να επωφεληθεί από τα λάθη, τις ατυχίες, τα στραβοπατήματά του.