Διασκέδαση ή Ψυχαγωγία

 Διασκέδαση (Δια-σκορπίζω) ή Ψυχαγωγία (Ψυχής Αγωγή);  Οι έννοιες μαζική κοινωνία, μάζα, μαζική κουλτούρα, απαντώνται για πρώτη φορά γύρω στα μέσα του 19ου αιώνος. Η χαμηλής αισθητικής αυτή κουλτούρα, βρίσκεται σε αντίθεση με την υψηλή τέχνη, με την οποία τέρπεται ο νους και η ψυχή του ανθρώπου. Γεγονός είναι, βέβαια, πως η υψηλή τέχνη αποτελούσε προνόμιο των λίγων, είτε της αριστοκρατίας κατά τον Μεσαίωνα, είτε της νεοσύστατης αστικής τάξης, από την αναγέννηση και μετά.

Ήταν, μάλιστα, αυτή η τελευταία που εισήγαγε τον όρο κουλτούρα, θέλοντας έτσι να δηλώσει την υψηλή καλλιέργεια. Η αλήθεια, βέβαια, είναι πως προϋπήρχε ο ορισμός αυτός στα γραπτά του Κικέρωνα ως cultura animi (καλλιέργεια ψυχής). Ως ευρύτερη ορολογία, λοιπόν, η κουλτούρα περιελάμβανε ασφαλώς και την υψηλή τέχνη, η οποία τοποθετείτο στην κορυφή της ιεραρχίας της, μαζί με την υψηλή μόρφωση και παιδεία.

 Όμως, η υψηλή τέχνη δεν προσλαμβάνονταν με τον ίδιο τρόπο όλες τις εποχές. Τα κριτήρια, δηλαδή, τα οποία και την καθόριζαν, δεν ήταν πάντοτε τα ίδια σε όλη την διάρκεια της Ιστορίας. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν οι ενσωματώσεις νεωτέρων μορφών της τέχνης, όπως ο ιμπρεσιονισμός, ο εξπρεσιονισμός και άλλες. Στην αρχή τις θεωρούσαν ως μη συμβατές με τις υπάρχουσες αισθητικές που απηχούσαν συγκεκριμένους κανόνες και προσδιόριζαν την κατεύθυνση της τέχνης γενικότερα. Για να φθάσουμε στις μέρες μας με την δημιουργία της μεταμοντέρνας τέχνης, η οποία και αποτελεί ένα κράμα της υψηλής με την χαμηλής στάθμης τέχνη.

Ένα ακόμη παράδειγμα, ως προς την αποδοχή μιας συγκεκριμένης μορφής τέχνης, αποτελεί το θέατρο. Το θέατρο και ειδικότερα η τραγωδία θεωρούνταν και ήταν ένα είδος δημοφιλούς κουλτούρας στην Δημοκρατική Αθήνα του 5ου π.κ.ε. αιώνος. Η τέχνη του θεάτρου, αν και εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τον 18ο αιώνα και μετά επί Διαφωτισμού ως υψηλή τέχνη, κάτι που ισχύει έως σήμερα, εντούτοις επικρίθηκε από τον Πλάτωνα στο έργο του Πολιτεία.

Αφορμή για την κακοπιστία του αυτή, υπήρξε, σύμφωνα με την άποψή του η προσπάθεια των τραγικών να παρουσιάσουν μια ωραία πράγματι, αλλά ανακριβή, παραπλανητική και εξ’ ολοκλήρου ψευδή εικόνα των πραγμάτων. Επιπρόσθετα, τα πάθη των προσώπων με πρωτεύοντα ρόλο, μεταβιβάζονται αυτούσια στους θεατές, με αποτέλεσμα να υφίστανται μία ψυχική διαστρέβλωση, υπό την επήρεια της οποίας στερούνται της δυνατότητας να αναγνωρίσουν την αλήθεια.

Πέραν, όμως, της πλατωνικής κριτικής, είναι αληθές, ότι, το θέατρο υποστηρίχθηκε από την πολιτική εξουσία της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Καθιερώθηκε, μάλιστα, το θεωρικόν, το οποίο λειτουργούσε ως καταβολή αποζημιώσεως για την απώλεια ημερομισθίου σε κάθε Αθηναίο πολίτη, προκειμένου να παρακολουθεί απρόσκοπτα τις θεατρικές παραστάσεις.

Η παροχή επομένως του λεγομένου και θεωρικού μισθού αποτελούσε δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση των πολιτών. Όπως, άλλωστε, αποτελούσε δικαίωμα και η συμμετοχή στα κοινά με την άσκηση και τον έλεγχο της εξουσίας εκ μέρους τους.

Κατά συνέπεια, η συνεχής παίδευση του κοινού, μέσω των θεατρικών παραστάσεων, καθώς και η αγωγή που λάμβανε μέσω αυτών, σφυρηλατούσε και ενδυνάμωνε την ικανότητά του να κρατά τις τύχες της πόλης των Αθηνών στα χέρια του. Έτσι η Αθηναϊκή Δημοκρατία αντλούσε, κατά κάποιον τρόπο, ένα μεγάλο μέρος της στήριξής της από το θέατρο.

Ερχόμαστε, τώρα, στον εννοιολογικό προσδιορισμό της μαζικής κουλτούρας. Όπως είδαμε, η πρώτη εμφάνισή της, με την μορφή που την εννοούμε σήμερα, ανάγεται στα μέσα του 19ου αιώνος. Πρόκειται για μία εποχή αλλαγών, περισσότερο με τις νέες τεχνολογικές ανακαλύψεις, που αλλάζουν δομές, συστήματα και κατεστημένες απόψεις, τόσο στην Ευρωπαϊκή, όσο και στην Αμερικανική κοινωνία. Οι ανακαλύψεις του φωνογράφου, της φωτογραφίας, του τηλεφώνου, του κινηματογράφου, επιβάλλουν έναν νέο τρόπο ζωής και καθιστούν κυρίαρχη την νέα αστική τάξη των αστών διανοουμένων, των εμπόρων και των βιομηχάνων.

Η διαρκής συσσώρευση ανθρωπίνου δυναμικού στα αστικά κέντρα με αφορμή την δημιουργία νέων επαγγελμάτων και συνακόλουθα νέων θέσεων εργασίας, δημιουργεί την ανάγκη για μία μαζικότερη παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, συμβάλλει επομένως και στην γέννηση της μαζικής κουλτούρας. Αυτό συμβαίνει, γιατί, εξυπηρετούνται με αυτόν τον τρόπο οι ανάγκες των πολλών, όλης αυτής της απαίδευτης ανθρώπινης μάζας εν προκειμένω, κυρίως για φθηνή διασκέδαση και όχι για πραγματική ψυχαγωγία.

Επομένως, η μαζική κουλτούρα, ως γνήσιο τέκνο της Βιομηχανικής Επανάστασης, ή της Νεωτερικότητας, δημιουργούσε νέα πρότυπα συμπεριφοράς στα μεσαία και κατώτερα λαϊκά στρώματα. Οι νεότευκτοι αστοί δημιούργησαν ένα ευρύ κοινό. Το κοινό αυτό, φάνηκε πρόθυμο να ακολουθήσει τα κελεύσματα της νέας πολιτισμικής βιομηχανίας, πάντοτε υπό την ηγεσία της κυρίαρχης αστικής τάξης. Και είναι αλήθεια ότι τα νέα μέσα διάδοσης των ιδεών, όπως ο τύπος αποτελούσαν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη ενός νέου προτύπου κοινωνικής συμπεριφοράς.

Το νέο αυτό πρότυπο δεν είχε καμμία σχέση με τα έως τότε ήθη και έθιμα της παλαιάς αριστοκρατικής τάξης, η οποία είχε ηττηθεί οριστικά στην μάχη της με την νέα αστική τάξη. Ωστόσο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, ακόμη και αυτή η νεοπαγής ηγεμονεύουσα αστική τάξη θεωρούσε δικό της προνόμιο την απόλαυση της ποιοτικής υψηλής τέχνης. Παρατηρούμε, δηλαδή, μια αποστασιοποίηση της από τις διάφορες μορφές μαζικής κουλτούρας, που παράγονται για την ικανοποίηση των υπολοίπων λαϊκών στρωμάτων.

Με βάση τη σύντομη αναφορά μας στις δύο έννοιες θα φέρουμε ένα παράδειγμα από τα στέκια της νύχτας. Πρόκειται, ασφαλώς, για μία δημοφιλή μορφή διασκέδασης, η οποία έχει κερδίσει μια σημαντική μερίδα συμπολιτών μας. Εκεί, βρίσκουν την ευκαιρία να ξεδώσουν και να χαλαρώσουν από τα προβλήματα της καθημερινότητας. Οι ρυθμοί της λαϊκής κατά βάση μουσικής, που συνήθως παίζεται στα μαγαζιά αυτά συμπαρασύρουν τους θαμώνες τους σε στιγμές ξεγνοιασιάς και απόλαυσης. Σε συνδυασμό, φυσικά, με την παρουσία αλλοδαπών κυρίως αρτιστών, προερχομένων στο μεγαλύτερο ποσοστό από τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ.

Αυτή, όμως, είναι η μία όψη του νομίσματος. Διότι, από την άλλη πλευρά θα αντικρίσουμε ένα κενό, άνευ ουσιαστικού περιεχομένου τρόπο διαφυγής από το άγχος και τις σκοτούρες της σκληρής ομολογουμένως πραγματικότητας. Η μουσική της νύχτας, ένα από τα προϊόντα της μαζικής κουλτούρας, παρουσιάζεται σε μαζική μορφή, τυποποιημένη και εμπορεύσιμη. Τα βασικά χαρακτηριστικά των μηνυμάτων της, όπως παρουσιάζονται, διακρίνονται σε εύκολα, εύπεπτα και εύληπτα, συμπαρασύροντας σε έξαρση των παθών.

Επίσης, ακριβώς λόγω της συνεχούς μαζικής παραγωγής νέων τραγουδιών, παρατηρείται το φαινόμενο της ημερομηνίας λήξης μετά την παρέλευση ορισμένων μηνών ή και εβδομάδων από την κυκλοφορία τους. Το αποτέλεσμα είναι να λησμονούνται από το κοινό, μετά το καθορισμένο χρονικό διάστημα της εμφάνισης και εξόδου τους από το μουσικό προσκήνιο. Η ουσία πάντως είναι ότι, η μουσική βιομηχανία προχωρά διαρκώς στην παραγωγή νέων καταναλωτικών προϊόντων και προτύπων για το συνεχώς ογκούμενο καταναλωτικό κοινό της.

Φυσικά, η μουσική αυτή, όπως και κάθε παρόμοιο θέαμα ευρείας κατανάλωσης, συνιστούν σαφέστατα μορφές τέχνης κατώτερης ποιότητας. Η αισθητική τους δεν πλησιάζει ούτε κατά διάνοια αυτή των υψηλών τεχνών. Η ευτελής ηθική τους και τα φθηνά συναισθήματα εξάπτουν τα πάθη και διεγείρουν το θυμοειδές ή επιθυμητικόν της ψυχής, σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Ο ίδιος, βέβαια, χρησιμοποίησε τους εν λόγω χαρακτηρισμούς, όπως είδαμε, για να στηλιτεύσει τον θεσμό του θεάτρου στην Αθηναϊκή πολιτεία του 5ου π.χ αιώνος.

Σήμερα, που η θεατρική τέχνη και ιδιαίτερα το αρχαίο θέατρο, τυγχάνει καθολικής αναγνώρισης ως μέσο παίδευσης και επιμόρφωσης, χρησιμοποιείται ως αντίβαρο για την μαζική νυχτερινή διασκέδαση στα ελληνάδικα και στα σκυλάδικα.

Το θέατρο πλέον θεωρείται ως ένα μέσο για την σωστή αγωγή της ψυχής, την τέρψη και την συνολική παίδευση, που βοηθά την δημιουργία ενός συνειδητοποιημένου και ενεργού πολίτη, όπως ακριβώς εκείνου της αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Για τον λόγο αυτό, ασκείται έντονη κριτική για τα σημερινά μαζικά θεάματα, που κατακλύζουν την κοινωνία μας. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το γεγονός ότι, παραλληλίζεται η σημερινή κοινωνία με την αντίστοιχη επί ρωμαιοκρατίας, όπου κυριαρχούσαν ο άρτος και τα θεάματα, τα οποία προσφέρονταν απλόχερα για την ικανοποίηση του πλήθους.

Έτσι, βλέπουμε πως η ολιγαρχία της εποχής εκείνης αρέσκονταν να συγκεντρώνει τα πλατιά λαϊκά στρώματα στον ιππόδρομο για τις αρματοδρομίες και στο Κολοσσαίο για τις μονομαχίες. Με αυτόν τον τρόπο επιδίωκε και τελικά επιτύγχανε να αποπροσανατολίσει το κοινό από την φτώχεια και την ένδεια στις οποίες ζούσε. Κατά συνέπεια, η πολιτική εκμετάλλευση των μαζικών θεαμάτων θεωρήθηκε άκρως επιτυχημένη, στον βαθμό που υποστήριζε την εξουσία των ολίγων, μιας κοινωνικής ελίτ, έναντι των πολλών. Στο σημείο αυτό, καλό θα είναι να ανατρέξουμε στα πάσης φύσεως ψυχαγωγικά προγράμματα της τηλοψίας που κατακλύζουν το φιλοθεάμον κοινό, το οποίο δεν είναι άμοιρο ευθυνών.

Αναδρομή στην κριτική των επικριτών από τη μία και των υποστηρικτών από την άλλη της Μαζικής κουλτούρας: Περνάμε τώρα στην εξέταση της κριτικής, αφενός μεν των πολεμίων αφετέρου δε των υποστηρικτών της μαζικής κουλτούρας, όπως αυτή διαμορφώθηκε από τον 19ο αιώνα έως τις μέρες μας. Θα ξεκινήσουμε με την συντηρητική κριτική. Εκφράστηκε κυρίως από τους Tocqueville, Matthew Arnold, Friedrich Nietzsche, Ortega Gasset, T.S Eliot, και Leavis.

Εκπροσωπούν, κυρίως, την αριστοκρατική τάξη, απηχώντας βασικά τις απόψεις των αριστοκρατών για την νεόφερτη μαζική κουλτούρα. Τέτοιας μορφής κουλτούρα, αποτελεί απειλή για την ανώτερη αστική τάξη και την αριστοκρατία. Θεωρούν ότι πηγάζει από τις μάζες και είναι προϊόν των δυτικών δημοκρατικών κοινωνιών.

Ο Tocqueville, μάλιστα, υποστηρίζει ότι, η εμμονή της δημοκρατίας σε αυτόν τον ισοπεδωτικό εξισωτισμό, λειτουργεί σε βάρος των παραδοσιακών ηθών και εθίμων. Επιβάλλει δε, την ριζική αλλαγή των κοινωνικών δομών και προσβάλλει τον συνεκτικό ιστό της κατεστημένης ιεραρχίας, προβάλλοντας ως πρότυπα την ατομικότητα και την στροφή στα υλικά αγαθά.

Τονίζει, επίσης, το γεγονός ότι, παρά την διάδοση των γραμμάτων, το ευρύ κοινό δεν είναι σε θέση από μόνο του να διακρίνει και να εκτιμήσει την πραγματικά υψηλή τέχνη. Οι κανόνες που διέπουν την αισθητική του πλήθους, είναι εντελώς διαφορετικοί από εκείνους που θέτει η ελίτ για την κατανόηση των έργων τέχνης. Ο λαός, φροντίζει κυρίως για την ρηχή ψυχαγωγία του, δίχως να διαθέτει το κατάλληλο βάθος και μόρφωση για να εκτιμήσει ένα πραγματικό έργο τέχνης.

Απόλυτα σύμφωνος με τα παραπάνω ο Arnold προχωρά ένα βήμα πιο πέρα, θεωρώντας πως η αιφνίδια εισδοχή της λαϊκής τάξης στο πολιτικό γίγνεσθαι, από τη μία με την παροχή του δικαιώματος ψήφου και από την άλλη με τον τρόπο ζωής που ακολουθεί, δημιουργεί οριακές καταστάσεις στις δυτικές κοινωνίες, ακόμη και αναρχία. Κατά την γνώμη του, ο λαός θα πρέπει να αποκτήσει κάποιου είδους μόρφωση, έτσι ώστε να είναι σε θέση να εκτιμήσει και να σεβαστεί την αληθινή τέχνη, η οποία αποτελεί, δια μέσου των αιώνων, «ότι καλύτερο έχει σκεφθεί ο άνθρωπος».

Ο Nietzsche από τη πλευρά του απέκλεισε κατηγορηματικά την συμμετοχή των πολλών στην κοινωνία της εκπαίδευσης και της υψηλής μόρφωσης. Στηλίτευσε, μάλιστα, την προσπάθεια ανοίγματος της παιδείας στα κατώτερα λαϊκά στρώματα. Η παιδεία για εκείνον όφειλε να παραμείνει αποκλειστικά προνόμιο των ολίγων εκλεκτών, αφενός μεν για το καλό της κοινωνίας, αφετέρου δε γιατί αποτελούσε φυσικό νόμο.

Τις ίδιες απόψεις απηχεί και ο Gasset, ο οποίος ζητά να παραμείνει ως έχει η κοινωνική ιεράρχηση, ώστε να ξεχωρίζει η ελιτίστικη τάξη από τις κατώτερες. Η ίδια, διατηρεί το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού της και πρέπει να συνεχίσει να θέτει τους κανόνες του παιγνιδιού. Επίσης, είναι αντίθετος με τον ρομαντισμό, θεωρώντας τον προϊόν της δημοκρατίας.

Πάνω κάτω, στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και ο Eliot με τον Leavis. Ο πρώτος επισημαίνει τον γενικότερο πολιτισμικό ξεπεσμό, στην βάση μιας εντονότερης αναταραχής που επικρατεί στην κοινωνία. Οι βασικοί παραδοσιακοί θεσμοί, όπως η θρησκεία, κλονίζονται και χρήζουν ανάγκης στηρίξεως από την ανώτερη τάξη.

Ο δεύτερος ρίχνει την ευθύνη στην Βιομηχανική Επανάσταση, χάρις στην οποία οι νέες τεχνολογίες επιβάλλουν ένα κοινό πρότυπο εμπορικής, χαμηλής ποιότητας κουλτούρας. Οι ίδιες συνέβαλλαν, επίσης, στην διάσπαση της αρχικής ενιαίας κουλτούρας, από την μία στην υψηλή για τους λίγους και από την άλλη στην μαζικά παραγόμενη, τυποποιημένη για τους πολλούς.

Καταλήγοντας, πιστεύει και αυτός, πως μόνο η κυρίαρχη μορφωμένη τάξη είναι σε θέση να επαναφέρει σε ισχύ το προηγούμενο status quo. Αυτό το τελευταίο, αποτελεί ένα κοινό χαρακτηριστικό για όλους τους εκπροσώπους της συντηρητικής κριτικής. Όπως, επίσης, και ένα δεύτερο κοινό στοιχείο, αποτελεί η ενόχλησή τους ως προς τον εξισωτισμό των ευγενών με τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα, στα πλαίσια των δημοκρατικών κοινωνιών.

Κριτική, όμως, δεν ασκούν μόνο οι συντηρητικοί, νοσταλγοί της φεουδαρχικής αριστοκρατίας. Η μαζική κουλτούρα δέχεται έντονη και σκληρή κριτική, εξίσου, αν όχι πιο καυστική από την αριστερή διανόηση, η οποία εμφανίστηκε στο προσκήνιο γύρω στα μέσα του 19ου αιώνος. Αιχμή του δόρατος της αριστερής κριτικής αποτέλεσε η σχολή της Φρανκφούρτης κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνος. Πρωτεργάτες της υπήρξαν οι Adorno, Horkheimer, Marcuse, Lowenthal.

Όλοι τους κυνηγημένοι από το ναζιστικό καθεστώς, εγκαταστάθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί, το λεγόμενο και Αμερικανικό όνειρο (American dream), το οποίο μόλις τότε ξεκινούσε την πορεία του για την κατάκτηση της κορυφής στο πολιτισμικό χρηματιστήριο ηθών και αξιών, τους προκάλεσε τρομερή εντύπωση. Οι ίδιοι το θεώρησαν ως μία διαφορετική εκδοχή, ίσως πιο εκλεπτυσμένη, του ιδίου όμως φαινομένου του ολοκληρωτισμού.

Η σχολή της Φρανκφούρτης επικεντρώνει την κριτική της σε ορισμένα βασικά θέματα που αφορούν τη σχέση μαζικής κουλτούρας και κοινού. Επινοούν τον όρο βιομηχανία της διασκέδασης. Τα παραγόμενα από αυτήν προϊόντα, δεν έχουν καμμία σχέση με αυτό που ονομάζεται αυθεντική παραδοσιακή λαϊκή τέχνη. Εκπορεύονται από την κυρίαρχη αστική καπιταλιστική τάξη και έχουν σκοπό να καταστρέψουν την εργατική, διαμορφώνοντας την σε μία ευπειθή, άβουλη, ομοιόμορφη μάζα.

Επιπλέον, τα συγκεκριμένα υποπροϊόντα είναι πανομοιότυπα, με επιφανειακές μόνο αλλαγές, στην εξωτερική τους εμφάνιση, τεχνικής κυρίως φύσεως. Ακόμη, το θεμελιώδες ζήτημα και ταυτοχρόνως βασικό αίτημα της δημοκρατίας, η ελεύθερη επιλογή, στην ουσία δεν υφίσταται. Υπάρχουν έτοιμες λύσεις για κάθε επίπεδο καταναλωτικού κοινού, το οποίο αυθαίρετα, σύμφωνα με δικούς τους υπολογισμούς έχουν κατηγοριοποιήσει, προτρέποντάς το να καταναλώσει συγκεκριμένα προϊόντα, τα οποία θεωρούνται ως τα πλέον κατάλληλα για την κάθε μια από αυτές τις κατηγορίες.

Επιπρόσθετα, η μαζική κουλτούρα υπηρετεί με τον τρόπο της μια συγκεκριμένη ιδεολογική προσέγγιση. Δημιουργεί τα δικά της αισθητικά πρότυπα, πάντοτε, όμως, μέσα από την καθημερινή ζωή. Συμβάλλει τα μέγιστα ως προς την αναβλητικότητα πραγματοποίησης των ατομικών επιθυμιών, προσφέροντας συνεχώς ψευδαισθήσεις. Βυθίζει τα άτομα σε ουτοπικές εκστάσεις, στερώντας τους την δυνατότητα να σκεφθούν ελεύθερα και κριτικά.

Αναγάγει σε ύψιστο ιδανικό την δήθεν ελεύθερη έκφραση, η οποία, φυσικά, καθοδηγείται έντεχνα στο να συμφωνήσει με το γενικότερο ιδεολογικό ρεύμα της εποχής. Προσφέρει, έτσι, ανεκτίμητες υπηρεσίες στην αστική τάξη, καθόσον, διευκολύνει με αυτόν τον τρόπο την καθυπόταξη στο καθεστώς της. Διότι, απλούστατα, δημοκρατική κοινωνία, χωρίς άτομα με συνειδότητα σκέψης και έκφρασης ως προς τις επιλογές τους, δεν μπορεί πραγματικά να υπάρξει.

Έχοντας, τώρα, τα ίδια βιώματα με τους στοχαστές της σχολής της Φρανκφούρτης, η Arendt θεωρεί ότι, η μαζική κουλτούρα χρησιμοποιείται για τον έλεγχο και ακολούθως για την αποθάρρυνση των κατωτέρων τάξεων, εξουδετερώνοντας αυτές από πιθανή πρόθεση ασκήσεως της πολιτικής εξουσίας. Το νεόδμητο αστικό κράτος, ωθεί το κοινό να μετατραπεί σε πλήθος καταναλωτών, που διψούν για περισσότερα καταναλωτικά αγαθά.

Αποτελεί εχθρό για την υψηλής στάθμης κουλτούρα, δεδομένου ότι, την αναπλάθει σε τέτοιο βαθμό, ώστε να καταστεί κατανοητή και διασκεδαστική για έναν διαρκώς αυξανόμενο αριθμό καταναλωτών. Το ίδιο πιστεύει και ο Macdonald, ο οποίος είναι της γνώμης πως η υψηλή τέχνη υποβιβάζεται με το πλήθος των κακέκτυπων της που κυκλοφορούν.

Σε μία αστική, βιομηχανική κοινωνία, όπου τα πάντα προσμετρώνται με το χρήμα και την κερδοφορία των εταιρειών, είναι επόμενο η φθηνή μαζική κουλτούρα να αποτελέσει ιδανικό όχημα για την αύξηση των κερδών τους. Αυτόν το σκοπό, άλλωστε, εξυπηρετεί ο εκχυδαϊσμός της υψηλής κουλτούρας, μέσω της πρόσμιξής της με την μαζική.

Στην συνέχεια, την σκυτάλη παίρνει ο Barthes και ο Baudrilliard. Ο Barthes έθεσε στη βάση του προβληματισμού του, την ανάγκη κατανόησης των υποσυνειδήτων μηνυμάτων που εκπέμπει η μαζική κουλτούρα. Την συγκεκριμένη αυτή μεθοδολογία την ονόμασε σημειολογία. Ο Baudrilliard, πάλι, προσανατολίζεται στην μελέτη της συνεχούς ανακύκλωσης της μαζικής κουλτούρας. Θεωρει ότι εμφανίζεται κάθε φορά με διαφορετικό προσωπείο, ανάλογα με τις τάσεις και τα γούστα της εκάστοτε εποχής.

Κάθε νέα της μορφή είναι πρόσκαιρη, με ημερομηνία λήξης. Ακριβώς αυτό το γεγονός είναι που τον προβληματίζει ιδιαίτερα, αναγόμενο από τον ίδιο σε δεσπόζουσα θέση στη σειρά των στοχασμών του. Επιπρόσθετα υποστηρίζει ότι η μαζική κουλτούρα αποτελεί μια προσομοίωση της αληθινής ζωής, με την διαφορά ότι οδηγεί την σκέψη μακριά από τα πραγματικά διαδραματιζόμενα.

Παράλληλα, όμως, με την αυστηρή και έντονη κριτική που ασκήθηκε και συνεχίζει να ασκείται, επί του φαινομένου της μαζικής κουλτούρας, θα αναλύσουμε και την άλλη άποψη, αυτή των υποστηρικτών της. Οι ίδιοι ανήκουν στις νεώτερες γενιές, οι οποίες έχουν μεγαλώσει και γαλουχηθεί μετά την ιστορική εμφάνιση της μαζικής κουλτούρας. Δεν διστάζουν να κριτικάρουν τους επικριτές της, ενώ παράλληλα τοποθετούν στη βάση της μελέτης τους, τις σχέσεις αλληλεπίδρασης και αλληλεξάρτησης μεταξύ κοινού και μαζικής κουλτούρας, όπως και τους διάφορους τρόπους που έχει επινοήσει το κοινό, προκειμένου να προσλάβει τα προϊόντα της.

Ιδιαίτερα οι φορείς των πλουραλιστικών θεωριών Shils και Gans, μέσα από το πνεύμα του προοδευτικού εξελικτισμού, πιστεύουν πως οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν ξεπεράσει τις παλιές ταξικές αντιθέσεις και συγκρούσεις. Ίσες ευκαιρίες δίνονται σε όλους, για μόρφωση, κοινωνική ανέλιξη και συμμετοχή στα πολιτισμικά δρώμενα. Το δικαίωμα στην επιλογή καθίστανται σεβαστό και αδιαπραγμάτευτο. Οι αυστηρά τηρούμενες ιεραρχίες του παρελθόντος θεωρούνται γερασμένες νοοτροπίες, τις οποίες η κοινωνία προσπερνά, δίνοντας παράλληλα την δυνατότητα, κατά κύριο λόγο στα μεσαία στρώματα, να αναπτυχθούν σε μεγάλο βαθμό.

Το αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης αυτών των δομικών αλλαγών στις δυτικές κοινωνίες είναι η σύγχρονη πλουραλιστική μεταβιομηχανική κοινωνία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ο Shils διαβλέπει τρία είδη κουλτούρας: την ανώτερη, την μέτρια και τη βάναυση. Τούτη η τελευταία, σύμφωνα πάντα με την άποψή του δεν αποτελεί κίνδυνο και δεν χρήζει ανάγκη περιορισμού της.

Κινούμενος στο ίδιο μήκος κύματος, ο Gans αυξάνει τα επίπεδα διάκρισης της κουλτούρας σε πέντε, επισημαίνοντας την ανάγκη να υποστηριχτούν όλα πλην της υψηλής, η οποία δεν χρειάζεται ανάλογη υποστήριξη, δεδομένης της υψηλής ποιότητάς της.

Αυτή την πρόταση την ονόμασε υπο-πολιτισμικό προγραμματισμό. Ο ίδιος, επίσης, είναι ο πρώτος που εισήγαγε τον εύστοχο όρο δημοφιλής κουλτούρα. Γεγονός, βέβαια, είναι πως και οι δύο παραδέχονται την ανωτερότητα της υψηλής τέχνης.

Συνεχίζοντας την αναφορά μας στους υποστηρικτές, της δημοφιλούς πλέον κουλτούρας, θα σταθούμε στον Hall και την σχολή των πολιτισμικών σπουδών. O Hall προσπαθεί, αφενός μεν, να αποδείξει την ετερογένεια που χαρακτηρίζει όλα τα είδη της δημοφιλούς κουλτούρας. Αφετέρου δε, την διαφορετική προσέγγισή της από τον κόσμο.

Αποφασίζει, λοιπόν, να διαχωρίσει ανάλογα με το χαρακτήρα αυτήν την προσέγγιση σε τρεις τρόπους πρόσληψής της: στον κυρίαρχο, στον αντιπολιτευτικό, και στον συνδιαλλακτικό. Καταλήγει, έτσι αβίαστα, στο συμπέρασμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ του κοινού και της δημοφιλούς κουλτούρας. Η πρόταση αυτή, αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα των πολιτισμικών σπουδών.

Προχωρώντας ακόμη περισσότερο, οι Certeau, Fiske και Willis διατυπώνουν την άποψη πως το κοινό δεν άγεται και φέρεται παθητικά από την εκάστοτε δημοφιλή κουλτούρα. Αντίθετα, παίρνει την κατάσταση στα χέρια του και την χρησιμοποιεί, διαμορφώνοντάς την κατάλληλα για να καλύψει τις ανάγκες του. Εδώ, παρατηρούμε μία διαδικασία χειραγώγησης των προϊόντων της δημοφιλούς κουλτούρας, η οποία, μάλιστα, θεωρείται ως έκφραση δημιουργικότητας από το ίδιο το κοινό.

Αφήσαμε τελευταία την εκδοχή του Eco, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με το σκεπτικό του, το φαινόμενο της μαζικής κουλτούρας χρήζει ιδιαίτερα επισταμένης έρευνας. Αποστασιοποιείται, τόσο από τους επικριτές, όσο και από τους υποστηρικτές της. Τα μηνύματά της δύναται να προσληφθούν ποικιλοτρόπως. Συνεπώς, το βάρος ρίχνεται από τη μεριά του στις μαζικές επικοινωνίες. Ο Eco υποστηρίζει ότι, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε κοινωνικής τάξης επιλέγονται τα διάφορα επίπεδα κουλτούρας.

Καταλήγοντας, παροτρύνει την διανόηση, να σταματήσει τους ενδοιασμούς της και την πολεμική και να ενσκύψει στην παραγωγή της μαζικής κουλτούρας, παρεμβαίνοντας αποφασιστικά και δημιουργικά.

Συμπερασματικά, αυτό που προκύπτει αβίαστα από την ανάλυση των δύο εννοιών, της υψηλής τέχνης και της μαζικής κουλτούρας, είναι οι συνεχείς, ατέρμονες συζητήσεις και κατ’ επέκταση ιδεολογικές συγκρούσεις, που προκάλεσαν και συνεχίζουν να προκαλούν κατά την διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων. Και αν τα πράγματα είναι λίγο πολύ ξεκάθαρα, σε σχέση με την υψηλή τέχνη, η οποία θεωρείται αποδεκτή από όλες τις πλευρές, δεν συμβαίνει το ίδιο με τον αντίποδά της, την μαζική κουλτούρα.

Η μαζική ή δημοφιλής κουλτούρα, σύμφωνα με τους απολογητές της, έχει δεχθεί τα περισσότερα πυρά, τόσο εκ δεξιών, όσο και εξ αριστερών. Η πολεμική εναντίον της τροφοδότησε αμέτρητα άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά παγκοσμίως.

Η άσκηση αυστηρότατης κριτικής, από τους δύο αντίθετους ιδεολογικούς πόλους, γίνεται για συγκεκριμένους λόγους. Οι συντηρητικοί αντιτίθενται σθεναρά, διότι, βλέπουν καθαρά πως τους χαλάει η μαγιά, που δεν είναι άλλη από την διατήρηση μίας παγιωμένης κατάστασης, με την αριστοκρατία οδηγό στα πράγματα. Οι αριστεροί διανοούμενοι από την πλευρά τους, έχουν σχηματίσει την άποψη ότι, η μαζική κουλτούρα δημιουργήθηκε από την πλουτοκρατία, αστική ή αριστοκρατική δεν έχει σημασία, με σκοπό την πολιτισμική υποδούλωση της εργατικής τάξης, μετά την οικονομική που προηγήθηκε.

Κάπου εδώ εμφανίζονται οι υποστηρικτές της, οι οποίοι αποτελούν μία νέα γενιά, γαλουχημένη με τα πρότυπά της. Παραβλέπουν, όμως, το εμπορικό και ως εκ τούτου καταναλωτικό χαρακτήρα της.

Φθάνουμε, έτσι, στην καταλυτική παρέμβαση του Eco, ο οποίος δίχως να δαιμονοποιεί, αλλά ούτε και να εκθειάζει, ζητά από σύσσωμη την διανόηση να παρέμβει καθοριστικά για να επιτευχθεί η πολυπόθητη πολιτισμική εξυγίανση.

---------------------

Λεξησαφήνιση

διασκέδαση η [δiaskéδasi]: η ενέργεια ή το αποτέλεσμα του διασκεδάζω· το να ενεργεί κανείς έτσι, ώστε να περνά ευχάριστα: Προτιμάει τη ~ από τη δουλειά. H ζωή δεν είναι μόνο διασκεδάσεις. Mοναδική του ~ είναι το διάβασμα / η τηλεόραση / το θέατρο. (έκφρ.) κάνω κτ. για ~, για να διασκεδάσω. είναι κτ. ~, είναι πολύ ευχάριστο ή εύκολο: Aυτή η δουλειά είναι για μένα ~. (λόγ.) προς (μεγάλη) ~ όλων, με αποτέλεσμα όλοι να γελάσουν (πολύ). (ευχή) καλή ~. || Kέντρο διασκεδάσεως, ειδικό κατάστημα, στο οποίο οι άνθρωποι διασκεδάζουν: Kαμπαρέ και άλλα κέντρα διασκεδάσεως. Nυχτερινό κέντρο διασκεδάσεως.  [λόγ. < ελνστ. διασκέδα(σις) `διασκόρπιση΄ -ση σημδ. γαλλ. dissipation, divertissement]

ψυχαγωγία η [psixaγojía]: η ψυχική και πνευματική ευχαρίστηση κάποιου μέσα από μια ενασχόληση, ένα έργο κτλ. που ικανοποιεί κάποιες ανώτερες πνευματικές και ψυχικές ανάγκες· (πρβ. διασκέδαση, αναψυχή): Aίθουσα ψυχαγωγίας. H ανάγνωση ενός λογοτεχνικού βιβλίου είναι κάτι παραπάνω από απλή διασκέδαση· είναι ~. [λόγ. < ελνστ. ψυχαγωγία `διασκέδαση΄, αρχική σημ.: ανάκληση των ψυχών των νεκρών. (αρχ. σημ.: `δελεασμός των ψυχών των ανθρώπων΄)]

Το σέβας

«Μαζί του αυτός έφερε στους ανθρώπους, το σέβας και την απαίτηση για δικαιοσύνη»  

Ο Πρωταγόρας είναι διάλογος του Πλάτωνα, που γράφτηκε στην πρώτη σωκρατική περίοδο της συγγραφικής του δραστηριότητας και αναφέρεται στους ηθικούς κινδύνους που ελοχεύουν για όσους νέους υποστούν την παιδαγωγική επίδραση των σοφιστών. Τόπος του διαλόγου είναι το σπίτι του πλουσίου Αθηναίου Καλλία, ο οποίος φιλοξενούσε τον σοφιστή και φιλόσοφο Πρωταγόρα.

“Κι αφού πια ο άνθρωπος πήρε και κάποιο θεϊκό μερίδιο -πρώτα πρώτα από αυτή τη συγγένεια που έχει με τον θεό- υπήρξε το μόνο πλάσμα που αναγνώρισε θεούς και πάντα νοιαζόταν να στήνει βωμούς και αγάλματα των θεών.

Παράλληλα κατάρτισε νωρίς γλώσσα και πλήθος λέξεις με την τεχνική του ικανότητα κι επινόησε οικοδομήματα και φορέματα και υποδήματα και κλινοσκεπάσματα και τους πόρους διατροφής του από προϊόντα της γης.

Οι άνθρωποι λοιπόν στην αρχή, εφοδιασμένοι με αυτά τα μέσα, ζούσαν διάσπαρτοι και πολιτείες δεν υπήρχαν. Έτσι αφανίζονταν από τα θηρία, γιατί, όπως ήταν παντού σκορπισμένοι, έμεναν παντού πιο αδύναμοι εμπρός σ’ αυτά.

Η παραγωγική τους τεχνική εξάλλου τους ήταν βέβαια εξυπηρετική αρκετά για συντήρηση, αλλά δεν τους εξυπηρετούσε για τον πόλεμο με τα θηρία. Γιατί δεν είχαν ακόμα την πολιτική τέχνη, της οποίας μέρος αποτελεί η πολεμική τέχνη.

Επιδίωκαν λοιπόν να συγκεντρώνονται και να προστατεύονται μέσα σε πόλεις που έκτιζαν.

Έτσι, σε όποια ευκαιρία συγκεντρώθηκαν, έκαναν αδικίες ο ένας στον άλλον, μια και δεν είχαν την τέχνη της πολιτικής οργάνωσης, με αποτέλεσμα πάλι να διασπώνται και να χάνονται.

Ο Δίας τότε ανησύχησε για το είδος μας μήπως και χαθεί ολόκληρο, και στέλνει τον Ερμή.

Μαζί του αυτός έφερε στους ανθρώπους το σέβας και την απαίτηση για δικαιοσύνη, ώστε να αποτελέσουν δυνάμεις συγκρότησης των πολιτειών και συνεκτικούς δεσμούς ανθρώπινης φιλίας.

Τότε ο Ερμής ρωτάει τον Δία να του πει με τι τρόπο τέλος πάντων θα έδινε στους ανθρώπους τη δικαιοσύνη και το σέβας.

“Με ποιον από τους δύο τρόπους;

Έτσι όπως είναι κατανεμημένες οι τέχνες, αυτό τον καταμερισμό να κάνω κι εδώ;

Κι ο καταμερισμός είναι ο εξής: ένας έχει για ειδικότητα του την ιατρική και εξυπηρετεί πολλούς μη ειδικούς. Έτσι κάνουν και όσοι άλλοι προσφέρουν στο κοινό την εργασία τους.

Ώστε και τη δικαιοσύνη και τον σεβασμό με τέτοιον τρόπο να θεσμοθετήσω ανάμεσα στους ανθρώπους ή να κάνω τη μοιρασιά σε όλους;”

“Σε όλους”, είπε ο Δίας, “και όλοι να πάρουν μέρος.

Γιατί πολιτείες δε θα μπορούσαν να σχηματιστούν, αν στους θεσμούς αυτούς μετείχαν λίγοι, όπως γίνεται σε άλλες τέχνες.

Και θέσπισέ τους ακόμα έναν νόμο από μένα: όποιος δεν είναι ικανός να συμμετέχει στην τήρηση του σεβασμού και της δικαιοσύνης, να θανατώνεται ως νοσηρό στοιχείο της πολιτείας”.

(Πλάτων, Πρωταγόρας, κεφ. 12,322 b-c)

[ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισεν, καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν: ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ, καὶ οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς ηὕρετο. οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι κατ᾽ ἀρχὰς ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν: ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική ἐζήτουν δὴ ἁθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις: ὅτ᾽ οὖν ἁθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο.

Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν᾽ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμῆς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην καὶ αἰδῶ ἀνθρώποις: πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται, οὕτω καὶ ταύτας νείμω; νενέμηνται δὲ ὧδε: εἷς ἔχων ἰατρικὴν πολλοῖς ἱκανὸς ἰδιώταις, καὶ οἱ ἄλλοι δημιουργοί: καὶ δίκην δὴ καὶ αἰδῶ  οὕτω θῶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, ἢ ἐπὶ πάντας νείμω; ἐπὶ πάντας, ἔφη ὁ Ζεύς, καὶ πάντες μετεχόντων: οὐ γὰρ ἂν γένοιντο πόλεις, εἰ ὀλίγοι αὐτῶν μετέχοιεν ὥσπερ ἄλλων τεχνῶν: καὶ νόμον γε θὲς παρ᾽ ἐμοῦ τὸν μὴ δυνάμενον αἰδοῦς καὶ δίκης μετέχειν κτείνειν ὡς νόσον πόλεως.]

Δημιουργική Μεταμόρφωση

Τι σημαίνει το γεγονός ότι διερωτώμεθα για τη σχέση μας με την παράδοση; Οτι κατά κάποιον τρόπο έχουμε βγει απ’ την παράδοση. Αυτό το καταλαβαίνουμε πρώτα-πρώτα εμπειρικά. Οι φυλές και οι λαοί που έχουν μείνει κλεισμένοι μέσα στην παράδοσή τους δεν βλέπουν καν την παράδοση σαν παράδοση, ζουν μέσα σε αυτήν και θεωρούν την παρούσα ζωή τους σαν συνέχεια ενός αμετάβλητου τρόπου ζωής. Και μπορούμε να το καταλάβουμε και λογικά, για να διερωτηθούμε για τη σχέση μας με την παράδοση πρέπει η σχέση αυτή να έχει γίνει, περισσότερο ή λιγότερο προβληματική, πρέπει να έχει δημιουργηθεί μια απόσταση απ’ την παράδοση.

Απόσταση δεν σημαίνει απεμπόληση ή λησμονιά. Σημαίνει και άλλου είδους παρουσία και άλλου είδους σχέση. Μια σύντομη ανασκόπηση της ανθρώπινης ιστορίας μας δείχνει ακριβώς δυο κύριους τύπους σχέσης με την παράδοση.

Ο πρώτος που ασφαλώς πρέπει να ήταν και μόνος για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια μέχρι την 1η χιλιετία πκ.ε. είναι ο τύπος των αρχαϊκών, ή πρωτόγονων ή αγρίων κοινωνιών. Αν στηριχτούμε στη γνώση που έχουμε για τέτοιου τύπου κοινωνίες από την εθνολογία, που τις μελέτησε τους δυο τελευταίους αιώνες, θα συνάγουμε ότι σε αυτές τις κοινωνίες, τρόπος ζωής, έθιμα, οργάνωση, τεχνική, διαβιβάζονται σχεδόν αναλλοίωτα από γενιά σε γενιά.

Ανεπαίσθητες αλλοιώσεις βέβαια συνεχώς εμφανίζονται, αλλιώς δεν θα υπήρχε διάκριση ανάμεσα στις διάφορες ηωλιθικές, παλαιολιθικές και νεολιθικές εποχές. Αλλά οι κοινωνίες αυτές δεν έχουν συνείδηση αυτών των αλλοιώσεων. Πιστεύουν ότι από τότε που υπάρχει η φυλή τους, η ζωή τους και οι νόμοι τους έμειναν οι ίδιοι. Βέβαια από όσο ξέρουμε, όχι μόνο υπάρχει μια συνείδηση του χρόνου και της διαδοχής των γενεών, αλλά υπάρχει και μια μυθική παράσταση ενός πρώτου χρόνου ή «πρώτης στιγμής» στιγμής δημιουργίας και του κόσμου και της ίδιας της φυλής.

Αυτή αποδίδεται σε έναν ή πολλούς θεούς και σε έναν ή πολλούς «ήρωες» ή προγόνους, που έθεσαν μια για πάντα τους νόμους, την τάξη και την οργάνωση του κόσμου και της φυλής. Οι δημιουργοί αυτοί, θείοι ή ανθρώπινοι, έχουν πάντως μια ιερή φύση που φυσικά μεταβιβάζουν και στα δημιουργήματά τους. Από αυτά απορρέει άμεσα ο ιερός χαρακτήρας των θεσμών της φυλής, που κάνει ιερόσυλη και βλάσφημη κάθε ιδέα μεταβολής τους. Οι θεσμοί, όπως ο τρόπος ζωής, είναι κυριολεκτικά καθιερωμένοι μια για πάντα λόγω της ιερής προέλευσής τους.

Η κλασσική εβραϊκή παράδοση που κληρονόμησε και ο Χριστιανισμός και το Ισλάμ, παρ’ όλο που προέρχεται από μια κοινωνία που με κανένα τρόπο δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αρχαϊκή, πρωτόγονη ή άγρια, προσφέρει μια τέλεια εικόνα αυτής της κατάστασης. Ο θεός δημιούργησε τον κόσμο και τους ανθρώπους, εδιάλεξε ανάμεσα σ’ αυτούς μια φυλή στην οποία μια σειρά από θεόπνευστους «ήρωες» -Αβραάμ, Ισαάκ, Ιακώβ και τελικά Μωυσής-παρουσίασαν τους νόμους του Θεού.

Αυτές οι κοινωνίες μπορούν να ονομαστούν ετερόνομες γιατί θεωρούν τους νόμους τους δοσμένους από κάποιον ανώτερο Άλλο και συνεπώς απαγορεύουν στον εαυτό τους οποιαδήποτε μεταβολή αυτών των νόμων. Από την σκοπιά όπου τοποθετηθήκαμε, η σχέση αυτών των κοινωνιών με την παράδοση μπορεί να ονομαστεί παθητική. Μια ιστορική στροφή, καλύτερα ρήξη, εμφανίζεται με την αρχαία Ελλάδα και ξανά μετά από πολλούς αιώνες στην δυτική Ευρώπη. και στις δυο αυτές περιπτώσεις η σχέση με την παράδοση αλλάζει και μπορεί να ονομαστεί ενεργητική.

Η αλλαγή αυτή είναι φυσικά οργανικά συνδεδεμένη με αυτό που συνιστά την απόλυτη ιστορική ιδιομορφία της αρχαίας Ελλάδας, τη δημιουργία για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία μιας κίνησης προς την αυτονομία, δηλαδή την ελευθερία, σε σχεδόν όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, κατά πρώτο λόγο στην πολιτική με τη δημιουργία της δημοκρατίας και στη σκέψη με τη δημιουργία της φιλοσοφίας και της επιστήμης.

Η δημιουργία αυτή ισοδυναμεί βέβαια με μια ριζική ρήξη με την προηγούμενη κατάσταση πραγμάτων. Η Αθηναϊκή δημοκρατία, στην ουσία της, δεν έχει καμιά σχέση με τις ομηρικές ή μινωικές ή μυκηναϊκές βασιλείες όπως και η φιλοσοφία αναδύεται ως καταστροφή της μυθικής παράδοσης του κόσμου. Πχ και οι δυο πρώτοι ιστορικοί, ο Εκαταίος και ο Ηρόδοτος αρχίζουν τα συγγράμματα τους και τα δικαιολογούν με την βεβαίωση ότι αυτά που οι Έλληνες διηγούνται για το παρελθόν τους είναι παραμύθια. Εν τούτοις, αυτά με κανέναν τρόπο δεν σημαίνουν απεμπόληση ή λησμονιά της παράδοσης.

Συμβαδίζουν με την διαμόρφωση μιας νέας σχέσης ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, που μπορεί να τη χαρακτηρίσει κανείς με δυο λέξεις φαινομενικά αντιφατικές, σεβασμός και μεταμόρφωση. Η αντίφαση αίρεται άμα σκεφτούμε ότι σ’ αυτό το πεδίο σεβασμός δεν σημαίνει τυφλή λατρεία και παγωμένη συντήρηση, αλλά αναζωογόνηση του παρελθόντος μέσω της μεταμόρφωσης των στοιχείων του που έτσι γίνονται σημαντικά για το παρόν.

Θα προσπαθήσω να κάνω κατανοητό αυτό που θέλω να πω με παραδείγματα από τον χώρο της τέχνης και ιδιαίτερα αυτού που ονομάζουμε λογοτεχνία. Ξέρουμε ότι ο Όμηρος έμεινε πάντα ζωντανός στην κλασσική Ελλάδα, τα ομηρικά έπη τα τραγουδούσαν στις γιορτές και τα παιδιά τα μάθαιναν στο σχολείο. Ξέρουμε όμως επίσης ότι μετά τον Ησίοδο και το έπος και το χαρακτηριστικό του μέτρο, το δακτυλικό εξάμετρο, εξαφανίζονται και ότι οι καινούργιοι ποιητές, ο Αρχίλοχος, η Σαπφώ και αυτοί που ακολούθησαν, δημιουργούν νέα μέτρα, νέα θέματα, νέες μορφές ποίησης.

Αυτό δεν εμπόδισε τους κλασσικούς φιλόσοφους, Πλάτωνα και Αριστοτέλη, να παραθέτουν τους ομηρικούς στίχους στα φιλοσοφικά τους κείμενα. Αλλά μόνο στην αλεξανδρινή εποχή, εποχή παρακμής, με τα «Αργοναυτικά» του Απολλώνιου του Ρόδιου, εμφανίζεται μια προσπάθεια μίμησης των ομηρικών επών, φυσικά με πολύ μέτρια αποτελέσματα.

Αλλά το πιό λαμπρό παράδειγμα αυτής της δημιουργικής μεταμόρφωσης της παράδοσης μας το δίνει η Αθηναϊκή τραγωδία και η σχέση της με την άλλη προαιώνια μεγάλη ελληνική δημιουργία, τον μύθο. Όλοι οι λαοί έχουν ωραίους μύθους, αλλά μόνο οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι είναι αληθινοί, μεστοί από ανθρωπολογικά και κοσμολογικά νοήματα, αληθινά που παρουσιάζονται με μυθική μορφή. Είναι φυσικά αδύνατο να ξέρουμε ως ποιό βαθμό αυτό το νόημα των μύθων σε όλη του την έκταση και την ένταση μπορούσαν να το αφομοιώσουν και να το οικειοποιηθούν οι Έλληνες, ας πούμε του 6ου πκ.ε αιώνα.

Λογικό είναι να υποθέσουμε ότι τουλάχιστον ασυνείδητα και υπόγεια τους άγγιξε, αλλιώς και οι μύθοι ως μύθοι δεν θα είχαν διασωθεί. Αυτό που εμφατικά ξέρουμε είναι ότι η τραγωδία, που με μόνη εξαίρεση τους «Πέρσες» του Αισχύλου και την «Μιλήτου Άλωση» του Φρύνιχου έχει ως αποκλειστικό θέμα της τους μύθους, αφενός αναλαμβάνει αυτό το νόημα, το κάνει προσιτό σε όλους, το πλουτίζει, ασφαλώς το μεταμορφώνει και του δίνει μιας εκπληκτικής έντασης και ενάργειας παρουσίαση με την ενσάρκωσή του σε ανθρώπινους χαρακτήρες και λόγους, αφετέρου εκσυγχρονίζει τους μύθους, τους πλέκει με τα καινούργια προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Αθηναίοι του 5ου αιώνα.

Ταυτόχρονα βλέπουμε τους ποιητές να τροποποιούν και να πλουτίζουν την πλοκή των μύθων. Αναμφισβήτητη ένδειξη μας δίνει στην ποιητική του ο Αριστοτέλης, λέγοντας ότι η σημαντικότερη αρετή του τραγικού ποιητή είναι η μυθοσκοπία.

Θα έπρεπε να είχαμε το χρόνο να το δείξουμε αυτό πάνω σε συγκεκριμένα παραδείγματα. Θα περιοριστώ να αναφέρω την «Ορέστεια» του Αισχύλου, τις τρεις θηβαϊκές τραγωδίες του Σοφοκλή («Οιδίπους τύραννος», «Οιδίπους επί Κολονώ», «Αντιγόνη») και τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη.. Συνοπτικά η τραγωδία ούτε επαναλαμβάνει το μύθο, ούτε τον χρησιμοποιεί σαν παθητικό υλικό. Στηρίζεται στις δυνατότητές του και δημιουργεί μια καινούργια μορφή τέχνης που της επιτρέπει, σε μια οργανική συνέχεια με το μύθο να παρουσιάσει καινούργια περιεχόμενα. Ανάλογες αναπτύξεις θα μπορούσε να κάνει κανείς για την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική ή τη ζωγραφική όσο την ξέρουμε από τα αγγεία.

Από αυτή τη σκοπιά, τη δημιουργία μιας καινούργιας σχέσης με την παράδοση, ο μόνος αληθινός κληρονόμος της αρχαίας Ελλάδας είναι η δυτική Ευρώπη. Χωρίς να μακρηγορήσω, θα υπενθυμίσω πόσο ο δυτικοευρωπαϊκός πολιτισμός, από τον 11ο αιώνα και πέρα, και υπήρξε επαναστατικά δημιουργός και διατήρησε μια γνήσια σχέση με την παράδοση που είχε πίσω του, είτε λαϊκή, είτε «καλλιεργημένη». Η παράδοση αυτή περιλαμβάνει βέβαια κατά πρώτο λόγο τη χριστιανική κληρονομιά και αργότερα την ελληνορωμαϊκή κληρονομιά.

Και σ’ αυτήν την περίπτωση, μιλώντας πολύ σύντομα, θα πάρω για παράδειγμα την καταπληκτική εξέλιξη της δυτικοευρωπαϊκής ζωγραφικής που αρχίζει με μια εκκλησιαστική εικονογραφία, παραφυάδα της βυζαντινής και από τον Giotto και μετά παρουσιάζει μια ακατάπαυστη δημιουργική ανανέωση που όμως είναι ταυτόχρονα μια αδιάκοπη οργανική συνέχεια ως το 1950. Το ίδιο ισχύει και για την μουσική που βγαίνει και από την εκκλησιαστική ρίζα του γρηγοριανού άσματος και από την φολκλορική ρίζα λαϊκών μελωδών, ρυθμών και τρόπων.

Η βαθειά σχέση μεγάλων μουσικών δημιουργών, όπως οι κλασσικοί Γερμανοί, ο Chpin, o Musorsgy, o Albeniz, μ’ αυτές τις ρίζες αλλά και η ικανότητά τους να μετουσιώνουν επαναστατικά τα στοιχεία της παράδοσης που χρησιμοποιούν είναι προφανείς. Το πιο έντονο παράδειγμα αυτής της σχέσης προσφέρει ίσως η δυτικοευρωπαϊκή φιλοσοφία η οποία, μέσα από τις συνεχείς τομές στην ιστορία της σκέψης που παρουσιάζει, εξελίσσεται πάνω σε ρητή αναφορά με την παράδοση της φιλοσοφικής θεολογίας του μεσαίωνα και της κλασσικής ελληνικής φιλοσοφίας.

Η περίπτωση της δυτικής Ευρώπης παίρνει για μας όλο το τραγικό της βάρος, αν την αντιπαραθέσουμε μ’; αυτά που έγιναν ή δεν έγιναν στο ανατολικό μέρος της άλλοτε Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, στο Βυζάντιο. Παρά το ότι το Βυζάντιο δεν υποχρεώθηκε να διασχίσει την περίοδο καθαρής βαρβαρότητας που υπέστη η δυτική Ευρώπη από τον 5ο ως τον 11ο αιώνα, ο πολιτισμός του μας δίνει στις μεγάλες του γραμμές μια στατική εικόνα απολιθωμένων μορφών.

Η σχέση με την παράδοση εδώ είναι στείρα, μιμητική και επαναληπτική. Η ζωγραφική γίνεται μια εικονογραφία που πολύ γρήγορα φτάνει σε τυποποιημένες μορφές τις οποίες μετά απλώς επαναλαμβάνει μιμούμενη τον εαυτό της. Το ίδιο ισχύει και για την αρχιτεκτονική. Η τέχνη του λόγου μένει μια ισχνή και ανιαρή απομίμηση των αρχαίων προτύπων. Έξω από τη λαϊκή μουσική, που γι’; αυτή την περίοδο ελάχιστα ξέρουμε, η μουσική καθηλώνεται στο μονωδικό εκκλησιαστικό άσμα.

Δυο παραδείγματα μπορούν να συνοψίσουν τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή πολιτισμική κατάσταση. Οι Βυζαντινοί κληρονόμησαν ό,τι περίπου σώζεται και σήμερα από την αρχαία ελληνική γραμματεία. Απ’ αυτούς την παίρνουν και την μεταφράζουν οι Άραβες και αργότερα οι δυτικοευρωπαίοι. Οι Άραβες, όχι μόνο σχολιάζουν τον Πλάτωνα και ιδίως τον Αριστοτέλη, αλλά μέσα απ’ αυτή την επαφή γεννούν τουλάχιστον δύο σημαντικούς φιλοσόφους, τον Αβικέννα και τον Αβερρόη.

Για τους δυτικοευρωπαίους, η «ανακάλυψη» των αρχαίων ελληνικών κειμένων δημιουργεί έναν εκρηκτικό συγκλονισμό που βρίσκει το πρώτο του κορύφωμα στην Αναγέννηση, αλλά που οι δονήσεις του δεν σταματούν, περιοδικά διαπιστώνεται κάτι σαν επιστροφή στους Έλληνες. Τώρα τι κάνουν οι Βυζαντινοί; Απλώς αντιγράφουν τα αρχαία χειρόγραφα και τους σχολιαστές τους και κάπου κάπου προσθέτουν και κανένα σχόλιο.

Το άλλο παράδειγμα είναι ο Γκρέκο. Παινευόμαστε και ξιπαζόμαστε με τον Γκρέκο χωρίς να καταλαβαίνουμε τι σημαίνει η περίπτωσή του. Ο Γκρέκο είναι βέβαια βαθειά ριζωμένος στην χριστιανική παράδοση και ξεκινάει από βυζαντινούς τύπους. Αλλά το πέρασμά του από τη Βενετία και η εγκατάστασή του στην Ισπανία τον αλλάζουν ριζικά. Η ζωγραφική του σαφώς μαρτυράει την προέλευσή του πχ σε παραλλαγές χρωματικής ή στην περίφημη επιμήκυνση των προσώπων και των σωμάτων.

Αλλά τα αριστουργήματα της ισπανικής εποχής «Η ταφή του κόμητος Οργκάθ», «Οι απόψεις του Τολέδου», «Η κυρία με τη γούνα» είναι αδύνατα και αδιανόητα στο Βυζάντιο ή στη Κρήτη του 17ου αιώνα. Οι σημερινοί Βυζαντινο-κάπηλοί μας δεν στέκονται μια στιγμή να αναρωτηθούν γιατί ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος έπρεπε να εγκατασταθεί στην Ισπανία και να γίνει El Greco; Το Βυζάντιο και η εποχή της Τουρκοκρατίας μας προσφέρουν το παράδειγμα ενός μεταελληνικού πολιτισμού που έχει κάποια γνώση της αρχαιότητας σε σχέση με αυτήν, αλλά που μένει καθηλωμένη σε μια μιμητική, εξωτερική και άγονη σχέση με την παράδοση.

Τέλος έρχομαι στο σύγχρονο ελληνικό δράμα. Τα κεντρικά στοιχεία του ελληνικού δράματος είναι, από τη μια μεριά, η τριπλή αναφορά που περιέχει για μας η παράδοση: Αναφορά στους αρχαίους Έλληνες, αναφορά στο Βυζάντιο, αναφορά στη λαϊκή ζωή και κουλτούρα, όπως αυτή δημιουργήθηκε στους τελευταίους αιώνες του Βυζαντίου και κάτω από την Τουρκοκρατία.

Από την άλλη μεριά, η αντιφατική και, θα μπορούσε να πει κανείς, ψυχοπαθολογική σχέση μας με τον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό, που περιπλέκεται ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι ο πολιτισμός αυτός έχει μπει εδώ και δεκαετίες σε μια φάση έντονης κρίσης και υποβόσκουσας αποσύνθεσης.

Η διπλή και ταυτόχρονη αναφορά στην αρχαία Ελλάδα και στο Βυζάντιο, που αποτέλεσε το επίσημο «πιστεύω» του νεοελληνικού κράτους και του πολιτιστικού κατεστημένου της χώρας οδήγησε και οδηγεί σε αδιέξοδο, κατά πρώτο και κύριο λόγο διότι οι δυο αυθεντίες που επικαλείται βρίσκονται σε διαμετρική αντίθεση μεταξύ τους.

Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός ελευθερίας και αυτονομίας, που εκφράζεται στο πολιτικό επίπεδο στην πολιτεία ελεύθερων πολιτών που συλλογικά αυτοκυβερνώνται και στο πνευματικό επίπεδο με την ακατάπαυστη επαναστατική ανανέωση και αναζήτηση. Ο βυζαντινός πολιτισμός είναι πολιτισμός θεοκρατικής ετερονομίας, αυτοκρατορικού αυταρχισμού και πνευματικού δογματισμού.

Στο Βυζάντιο δεν υπάρχουν πολίτες, αλλά υπήκοοι του αυτοκράτορα, ούτε στοχαστές, μόνο σχολιαστές ιερών κειμένων. Η προσπάθεια συνδυασμού και συμφιλίωσής τους δεν μπορούσε παρά να νεκρώσει κάθε δημιουργική προσπάθεια και να οδηγήσει σε ένα στείρο σχολαστικισμό, όπως αυτός που χαρακτήριζε το πνευματικό κατεστημένο της χώρας επί ενάμιση σχεδόν αιώνα μετά την ανεξαρτησία και που επαναλάμβανε τα χειρότερα μιμητικά στοιχεία του Βυζαντίου.

Καθ’ όσο ξέρω, είμαστε ο μόνος λαός με μεγάλο πολιτιστικό παρελθόν που πρόσφερε στον κόσμο το γελοίο και θλιβερό θέαμα προσπάθειας τεχνητής επαναφοράς της γλώσσας που μιλιόταν πριν από 25 αιώνες. Ούτε οι Ιταλοί προσπάθησαν να ξαναζωντανέψουν τα λατινικά, ούτε οι Ινδοί τα σανσκριτικά. Και είναι εξίσου χαρακτηριστικό ότι ενώ η Δυτική Ευρώπη, στους δυο περασμένους αιώνες γέννησε δεκάδες λαμπρούς ελληνιστές, μόνο τρία ονόματα έχουμε που μπορούν να σταθούν αχνά στο ίδιο επίπεδο με αυτούς: Τον Κοραή, τον Βερναρδάκη και τον Συκουτρή -τον οποίο Συκουτρή οδήγησε χαρακτηριστικά σε αυτοκτονία ο φθόνος και το μίσος των κηφήνων του εν Αθήνησι Πανεπιστημίου.

Περηφανευόμαστε ότι είμαστε απόγονοι των αρχαίων, αλλά για να μάθουμε τι έλεγαν και τι ήταν οι αρχαίοι πρέπει να προσφύγουμε σε ξένες εκδόσεις και σε ξένες μελέτες.

Αυτή η ίδια στάση έκανε ασφαλώς επίσης αδύνατη τη γονιμοποίηση της λαϊκής παράδοσης και τη μεταφορά της στο χώρο της έντεχνης παιδείας, με εμφατική εξαίρεση την ποίηση. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι ο τεράστιος μουσικός πλούτος της λαϊκής μουσικής σε μελωδίες, ρυθμούς, κλίμακες και όργανα έμεινε νεκρός στα χέρια των νεοελλήνων συνθετών, όπως έμεινε άχρηστος και ο αρχιτεκτονικός και διακοσμητικός πλούτος της λαϊκής παράδοσης.

Τέλος, αυτή η αναφορά στα δύο μεγάλα παρελθόντα, με τον αποστειρωτικό τρόπο που ετέθη, είναι στη ρίζα της σχιζοφρενικής μας σχέσης με το δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό, του συνδυασμού ενός κακομοιριασμένου αισθήματος κατωτερότητας και μιας ψωροπερήφανης και αστήρικτης αυθάδειας. Έτσι παίρνουμε από τους ξένους τις BMW, τις τηλεοράσεις, τα κατεψυγμένα, κλπ, κλπ, χωρίς να μιλήσω για τα πακέτα Ντελόρ και τους βρίζουμε για την υποδούλωσή τους στην τεχνική και στον ορθολογισμό τους. Πράγματα που η δύση βέβαια δεν περίμενε τους νεοφώτιστους ελληνορθόδοξους για να τα κριτικάρει και να τα καταγγείλει η ίδια και που δεν απαλείφονται με μια ετήσια εκδρομή στο Άγιο Όρος.

Φαντάζομαι ότι δεν περιμένετε από μένα να δώσω συνταγές για το πώς θα μπορούσαμε να υπερβούμε αυτή τη δραματική βουβαμάρα που πολιτισμικά μας χαρακτηρίζει σήμερα. Για ένα πράγμα είμαι βέβαιος: αυτό που από την ελληνική ιστορία διαδόθηκε, γονιμοποίησε τον κόσμο και παραμένει σημείο αναφοράς και πηγή έμπνευσης είναι η αρχαία ελληνική δημιουργία και η ανάδυση μέσα από αυτήν των ιδεών της αυτονομίας και της ελευθερίας.

Αν η δυτική Ευρώπη μπόρεσε, με τη σειρά της, να μεγαλουργήσει κι αυτή επί δέκα σχεδόν αιώνες, είναι και διότι μπόρεσε να συγκροτήσει μέσα από τις δυο Αναγεννήσεις, την κλασσική εποχή, το διαφωτισμό και τις μετέπειτα εξελίξεις, μια σχέση δημιουργικού διαλόγου κι όχι μιμητικής επανάληψης με τα αρχαία ελληνικά σπέρματα. Για μας σήμερα, αν είμαστε ικανοί να τον συγκροτήσουμε, ένας τέτοιος διάλογος που προϋποθέτει και τη βαθειά γνώση και το σεβασμό της λαϊκής μας παράδοσης δεν μπορεί παρά να είναι διπλός και με τους αρχαίους και με την τεράστια πολιτιστική κληρονομιά της δυτικής Ευρώπης.

Όπως το ανέφερα ήδη, και αυτός ο δυτικός πολιτισμός περνάει σήμερα μια βαθειά κρίση που δεν ξέρουμε αν και πότε θα μπορέσουν οι δυτικοί λαοί να την ξεπεράσουν. Είτε το θέλουμε είτε δεν το θέλουμε, στο ίδιο καράβι είμαστε μπαρκαρισμένοι κι εμείς και δεν εννοώ τις οικονομικές και διπλωματικές διασυνδέσεις.

Αν μπορέσουμε να αφομοιώσουμε δημιουργικά τον απέραντο πολιτισμικό πλούτο που δημιούργησε η δύση -και που περιέχει έστω και ανεπαρκώς την αρχαία ελληνική αναφορά- θα μπορέσουμε ίσως να μιλήσουμε μια πραγματικά δική μας γλώσσα και να παίξουμε την παρτίδα μας σε μια νέα πολιτιστική συμφωνία.

Αλλιώς θα εξακολουθήσουμε να βράζουμε στο ζουμί μας και να καλλιεργούμε την περιθωριακή μας ασημαντότητα.

Χρησιμοποιήστε τη «δύναμη της φαντασίας»

Οι καιροί που ζούμε είναι σίγουρα δύσκολοι, αλλά τι θα γινόταν αν αποφασίζαμε να πάμε κόντρα στους καιρούς και υιοθετούσαμε έναν τρόπο σκέψης και δράσης που μόνο επιτυχία θα μπορούσε να μας φέρει;

Το Σύμπαν προσφέρει απλόχερα αφθονία και ευημερία σε όλους. Για να αντιληφθούμε τον πλούτο που υπάρχει γύρω μας θα πρέπει να ξεκινήσουμε να σκεφτόμαστε με έναν πιο εποικοδομητικό και θετικό τρόπο γιατί πώς είναι δυνατόν να έχουμε αφθονία όταν πιστεύουμε ότι είμαστε άτυχοι ή ανάξιοι να έχουμε χρήματα;

Μεγαλώνοντας μάθαμε να εκτιμούμε ή όχι το χρήμα, να το μαζεύουμε ή να το σκορπάμε. Oι απόψεις των γονιών μας και των ανθρώπων γύρω μας έγιναν και δικές μας πάγιες πεποιθήσεις και σύντομα απέκτησαν τη μορφή συνήθειας στην καθημερινή μας ζωή. Oι περισσότεροι από εμάς, εξακολουθούμε μέχρι σήμερα να έχουμε τις ίδιες συνήθειες που είχαμε αποκτήσει από τη νεαρή μας ηλικία.
Aν αναρωτιέστε λοιπόν πώς βρεθήκατε στη συγκεκριμένη οικονομική κατάσταση που βρίσκεστε σήμερα, δεν χρειάζεται να ψάξετε πολύ μακριά. H απάντηση μπορεί να βρίσκεται πολύ πιο κοντά από όσο νομίζετε.
Πολλοί ειδικοί συγγραφείς βιβλίων σχετικών με την ευημερία και την αφθονία πιστεύουν ότι το κλειδί για τη βελτίωση της οικονομικής μας κατάστασης βρίσκεται στην αλλαγή των πεποιθήσεών μας σχετικά με τα χρήματα.
Mε άλλα λόγια, θεωρούν ότι απαραίτητη προϋπόθεση για να έχουμε ευημερία στη ζωή μας είναι να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και αντιμετωπίζουμε τα οικονομικά μας θέματα.
Θα πρέπει λοιπόν να αλλάξουμε τις παγιωμένες ιδέες που έχουμε για τα χρήματα, κάτι που μπορούμε να πετύχουμε μέσω διαφόρων τεχνικών, όπως είναι για παράδειγμα ο δημιουργικός οραματισμός.
H μέθοδος αυτή χρησιμοποιεί τη δύναμη της φαντασίας ως εξής: δημιουργούμε μια εικόνα αφθονίας και ευημερίας στο μυαλό μας, την οποία φέρνουμε ξανά και ξανά στη σκέψη μας μέχρι να μας γίνει βίωμα. H μέθοδος λειτουργεί μαγνητικά, ελκύοντας τον πλούτο στην καθημερινή ζωή μας.

Νοητική δύναμη
Mια άλλη, παρεμφερής μέθοδος είναι να επαναλαμβάνουμε όσο πιο συχνά γίνεται φράσεις που να δηλώνουν ότι έχουμε την αφθονία και την ευημερία που επιθυμούμε στη ζωή μας. Mια θεωρία που βασίζεται στην άποψη ότι το μυαλό μπορεί να πετύχει οτιδήποτε θελήσει φτάνει να το πιστέψει.
H μέθοδος αυτή έχει εξελιχθεί σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια και έχει γίνει η βάση για διάφορα πεδία γνωστικής ψυχολογίας, με πιο γνωστό από όλα τον Νευρογλωσσικό Προγραμματισμό (NLP).
Σήμερα, ο Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός είναι μια κοινή τακτική που βρίσκεται πίσω από τις σύγχρονες ψυχολογικές προσεγγίσεις που διδάσκουν τα άτομα να χρησιμοποιούν το μυαλό τους για να βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής τους.
O Nευρογλωσσικός Προγραμματισμός επιδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος, επεξεργαζόμενος τις πληροφορίες που δέχεται, όπως ακριβώς ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής. O εγκέφαλος επεξεργάζεται τις πληροφορίες σύμφωνα με το προκαθορισμένο, σταθερό μοντέλο σκέψης που διαθέτει.
Tο μοντέλο αυτό σκέψης το δημιουργούμε οι ίδιοι προκειμένου να τα βγάλουμε πέρα με την πληθώρα των πληροφοριών που δεχόμαστε κάθε λεπτό της ώρας. Tο πρόβλημα εμφανίζεται όταν οι αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος συντελούν στη δημιουργία αρνητικών μοντέλων σκέψης που οδηγούν με τη σειρά τους σε μια δυσάρεστη πραγματικότητα.
Για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι έχουν συνδέσει τα χρήματα με μια αρνητική κατάσταση ή θεωρούν ότι είναι η πηγή όλων των κακών. Άλλοι μπορεί να πιστεύουν ότι δεν αξίζουν να έχουν χρήματα ή ότι είναι “αδύνατο” γι’ αυτούς να αποκτήσουν την οικονομική άνεση που επιζητούν.
Έτσι λοιπόν οι ειδικοί επιβεβαιώνουν ότι όλα όσα υπάρχουν στη ζωή μας σήμερα οφείλονται στις ιδέες και τις πεποιθήσεις μας. Όταν πιστεύουμε ότι υπάρχει έλλειψη και ανεπάρκεια, τότε θα καταφεύγουμε στην αντιπαράθεση, στην πονηριά και σε άλλες τέτοιες μεθόδους προκειμένου να αρπάξουμε ό,τι μπορούμε από τους άλλους.
H αίσθηση της φτώχειας περνάει από γενιά σε γενιά και οι περισσότεροι από εμάς υιοθετούμε τις πεποιθήσεις της γενιάς, της εποχής ή της χώρας μας, χωρίς δεύτερη σκέψη. Παίρνουμε σαν δεδομένη την κοινή άποψη και αποδοχή της πραγματικότητας και δεν μας περνάει από το μυαλό ότι υπάρχουν και διαφορετικοί τρόποι σκέψης και ενδεχομένως άλλες “πραγματικότητες”.
Oι πεποιθήσεις αυτές έχουν “γραφτεί” στο σκληρό δίσκο του εγκεφάλου μας και δημιουργούν εκείνες ακριβώς τις συνθήκες στη ζωή μας που τις επαληθεύουν. Oι πληροφορίες που δεν συμφωνούν με τις προκαθορισμένες ιδέες μας θα απορριφθούν σαν μη πραγματικές.
Έτσι όταν δεχόμαστε πληροφορίες σχετικά με την απόκτηση πλούτου που δεν συμφωνούν με τις πεποιθήσεις μας, ο εγκέφαλός μας τις απορρίπτει ή τις αγνοεί. Είναι φανερό λοιπόν ότι το κλειδί για να δεχτούμε την αφθονία και να αναγνωρίζουμε κάθε ευκαιρία ευημερίας στη ζωή μας είναι να αλλάξουμε τις εσωτερικές μας πεποιθήσεις σχετικά με τα χρήματα.

Αρχαίες πρακτικές
H παραπάνω ιδέα είναι απλή και πολλοί άνθρωποι όταν τη συνειδητοποιήσουν ξεκινούν με ενθουσιασμό, ο οποίος όμως συχνά μετατρέπεται σε απογοήτευση. Αυτό συμβαίνει όταν οι ελπίδες και οι ευχές τους δεν πραγματοποιούνται, πράγμα που τους κάνει να χάνουν την πίστη τους στη δύναμη του μυαλού τους.
Θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι οι αλλαγές που προσπαθούμε να πετύχουμε στη ζωή μας παίρνουν χρόνο γιατί στην ουσία αυτό που κάνουμε είναι να “ξαναγράφουμε” τις πεποιθήσεις μας και να αλλάζουμε συνήθειες. Οι συνήθειες δημιουργούνται μέσα στα χρόνια και για να τις αλλάξουμε θα πρέπει να επιμένουμε με σχολαστικότητα στο νέο στοιχείο που θέλουμε να υιοθετήσουμε.
Κάποιες φορές, πάλι, οι προσπάθειες που δεν οδηγούν πουθενά μπορεί να οφείλονται σε άλλους, εξωτερικούς παράγοντες, οι οποίοι εμποδίζουν τα άτομα να αποκτήσουν την οικονομική ευχέρεια που ζητάνε. Στις περιπτώσεις αυτές μπορούμε να στραφούμε για βοήθεια σε αρχαίες τεχνικές και συμβουλευτικά συστήματα, όπως είναι η αστρολογία και το Φενγκ Σούι.
Είναι πολλοί αυτοί που αναζητούν βοήθεια και συμβουλές οικονομικής φύσης από τους αστρολόγους. Θα μπορούσε λοιπόν ένα άτομο του οποίου ο αστρολογικός χάρτης δεν είναι ευνοϊκός, όσον αφορά την οικονομική του κατάσταση να αποκτήσει οικονομική άνεση;
Σύμφωνα με την αστρολογία τα δυο στοιχεία που αποκαλύπτουν καλύτερα το οικονομικό μέλλον ενός ατόμου είναι ο 2ος οίκος του και η θέση του πλανήτη Δία στο γενέθλιο χάρτη του. O 2ος οίκος αντιπροσωπεύει τις οικονομικές υποθέσεις, τις επενδύσεις και την ικανότητα να βγάζει χρήματα το άτομο μέσα από τις δικές του προσπάθειες.
Εξετάζουμε λοιπόν τους πλανήτες που βρίσκονται στο 2ο οίκο τη στιγμή της γέννησης του ατόμου και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν τα οικονομικά του. O Δίας, πάλι, είναι ο πλανήτης της αφθονίας και της ευημερίας και θεωρείται ο μεγάλος ευεργέτης στην αστρολογία.
Oι όψεις που κάνουν οι πλανήτες μεταξύ τους στο προσωπικό χάρτη ενός ατόμου μπορεί να φανερώσουν τα θετικά και αρνητικά στοιχεία πάνω στο θέμα που το απασχολεί. Για παράδειγμα, αν ο κυβερνήτης πλανήτης του 2ου οίκου βρίσκεται σε ευνοϊκή όψη με τον κυβερνήτη πλανήτη, ας υποθέσουμε, του 5ου οίκου της δημιουργικότητας, αυτό σημαίνει ότι το άτομο αυτό μπορεί να αποκτήσει χρήματα μέσω της δημιουργικής του ικανότητας ή καλλιεργώντας τα δημιουργικά του ταλέντα.
Mια άλλη πολύ γνωστή μέθοδος ενίσχυσης του πλούτου στη ζωή μας είναι το Φενγκ Σούι. H αρχαία αυτή κινεζική μέθοδος για τη σωστή επιλογή και διαμόρφωση του χώρου όπου ζούμε μπορεί να αυξήσει την ευημερία και την οικονομική επιτυχία στη ζωή μας με θεαματικό τρόπο, όπως αναφέρουν οι ειδικοί του Φενγκ Σούι.
H μέθοδος αυτή λειτουργεί με βάση την ενέργεια και την ελεύθερη ροή της μέσα στο χώρο. Aν υπάρχει απώλεια ενέργειας ή εμποδίζεται η ελεύθερη ροή της στον τομέα του σπιτιού που σχετίζεται με την ευημερία, τότε οι ένοικοι θα δυσκολεύονται πολύ να συγκεντρώσουν χρήματα και οι ευκαιρίες για οικονομική επιτυχία θα μειωθούν.
Αντίθετα αν ο τομέας του πλούτου, ο οποίος αντιστοιχεί στο νοτιανατολικό τμήμα του σπιτιού είναι ευνοϊκός και ενισχύεται με τη βοήθεια του Φενγκ Σούι, τότε οι ένοικοι θα είναι ευλογημένοι με καλοτυχία στα οικονομικά τους και οι ευκαιρίες για κέρδη θα πέφτουν βροχή.

Oι δυνάμεις της φύσης
Oι ερωτήσεις που γεννώνται μετά από όλα αυτά είναι τι γίνεται όταν ένα άτομο έχει αρνητικό ζωδιακό χάρτη ή αρνητικό Φενγκ Σούι στο σπίτι του. Μπορεί να αποφύγει τις αρνητικές συνθήκες με μοναδικό όπλο τις θετικές σκέψεις; Oι ειδικοί μας απαντούν ότι εκτός από τη δύναμη της σκέψης θα πρέπει να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη μας και τις δυνάμεις της φύσης.
H αρμονία και η ισορροπία στο περιβάλλον ενός ατόμου παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για την ορθότητα και την αποτελεσματικότητα της σκέψης του. Διαφορετικά, θα διακατέχεται από άγχος και ανησυχίες που θα τον εμποδίζουν να ολοκληρώσει τους στόχους του.
H σχέση μεταξύ ανθρώπων, αντικειμένων και περιβάλλοντος εκφράζεται από το κινεζικό σύμβολο του γιν-γιανγκ ή αλλιώς θηλυκό-αρσενικό, το οποίο εκφράζει απόλυτα αυτή την αλληλοσυμπληρωματική σχέση που διέπει τα πάντα.
Στη Δύση το μοντέλο αυτό αντιπροσωπεύεται από το δίπολο μικρόκοσμος (γιν) και μακρόκοσμος (γιανγκ). Όταν αλλάξει κάτι στο ένα σκέλος της εξίσωσης, τότε θα πρέπει να γίνουν και οι αντίστοιχες αλλαγές στο άλλο. Στην κινεζική φιλοσοφία, το περιβάλλον είναι γιανγκ και ο άνθρωπος είναι γιν. Έτσι το Φενγκ Σούι έρχεται να συνδυάσει αρμονικά τα δύο αυτά στοιχεία και να εξασφαλίσει την ανεμπόδιστη, ομαλή ροή της ενέργειας ανάμεσά τους.
Oι ειδικοί όμως μας επισημαίνουν ότι πρώτα απ’ όλα θα πρέπει να κάνουμε τις απαραίτητες αλλαγές μέσα μας. Αυτός είναι και ο κύριος και πρωταρχικός κανόνας που ισχύει για όλες τις αλλαγές που θέλει να κάνει κανείς στη ζωή του. Αλλάζοντας τις συνήθειές μας, στην ουσία, αλλάζουμε τη ζωή μας.
Tο σύμπαν διαθέτει αφθονία και ευημερία για όλους μας. Aν θέλουμε να δεχτούμε αυτά τα δώρα που μας προσφέρει θα πρέπει να ανοίξουμε το μυαλό και την καρδιά μας σε αυτό. Nα απελευθερωθούμε από σκέψεις και πεποιθήσεις που μας κρατούν κλειδωμένους σε μια δυσάρεστη πραγματικότητα και να επιτρέψουμε την είσοδο μιας νέας, ευεργετικής πνοής ενέργειας στη ζωή μας.

H καθαρή σκέψη
Tο Φενγκ Σούι υποστηρίζει ότι ένα σπίτι απαλλαγμένο από τα άχρηστα αντικείμενα και την ακαταστασία είναι τυχερό και ευνοϊκό για τα οικονομικά μας. Παράλληλα όμως μας επισημαίνει ότι θα πρέπει να απαλλάξουμε και το μυαλό μας από τις άχρηστες σκέψεις και τη σύγχυση που συχνά επικρατεί σε αυτό. O καλύτερος τρόπος για να το πετύχουμε αυτό είναι να εντοπίσουμε την πραγματική φύση των φόβων μας και να τους αποδεχτούμε. Αυτό είναι και το πρώτο βήμα για να απαλλαγούμε οριστικά από αυτούς.

Ξεκινώντας από το μηδέν
Όποιες κι αν οι συνθήκες και οι εξωτερικοί παράγοντες, υπάρχει ένα απόθεμα ενέργειας μέσα μας το οποίο περιμένει να το χρησιμοποιήσουμε. Η αληθινή επαφή με τον εαυτό θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε ποιος είναι ο σκοπός και το έργο που ήρθαμε να κάνουμε στη γη.
Ακολουθώντας τα ταλέντα και τις ικανότητές μας μπορούμε να ανοίξουμε ένα δρόμο, τον προσωπικό μας δρόμο, που θα προσφέρει αγαθά τόσο σε εμάς όσο και στους άλλους.
Με κάθε σχέδιο θα πρέπει να ακολουθεί η δράση. Ο νόμος της φύσης απαιτεί να ενεργούμε άμεσα, εφόσον είμαστε έτοιμοι. Η δράση θα πρέπει να είναι εναρμονισμένη με το τελικό αποτέλεσμα που επιθυμούμε και γι’ αυτό η σκέψη και η νοητική κατάσταση παίζουν τόσο μεγάλο ρόλο.

Δέκα μικρά μυστικά πλούτου:
1. Κατανοήστε ότι η ευημερία είναι μια φυσική και αβίαστη κατάσταση.
2. Συνειδητοποιήστε τα πραγματικά σας αισθήματα απέναντι στο χρήμα.
3. Ανακαλύψτε τα ταλέντα σας και τους τομείς εκείνους όπου έχετε μεγαλύτερη ικανότητα και εκμεταλλευτείτε τους.
4. Μάθετε να κάνετε προϋπολογισμό. Κατανοήστε τον τρόπο με τον οποίο ξοδεύετε τα χρήματά σας.
5. Κατανοήστε τη διαφορά ανάμεσα στην επένδυση και στις καθαρές δαπάνες.
6. Kάνετε έξυπνες οικονομικές κινήσεις.
7. Σταματήστε τα ανούσια έξοδα.
8. Αποκτήστε πρακτικές στρατηγικές για την αύξηση των εισοδημάτων σας.
9. Mην ξεχνάτε να είστε ευγνώμονες γι’ αυτά που έχετε.
10. Εισάγετε τη γενναιοδωρία και τη γενναιοψυχία στη ζωή σας.

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ!

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ!

Με κάθε ευδαιμονία!

Ένα μεγάλο ολόψυχο ευχαριστώ σε όλους τους φίλους μου Αναγνώστες!





…..Πρωτοχρονιά – 2015, νέα χρονιά, νέο ξεκίνημα, νέες ελπίδες και αναζωογονημένα όνειρα.
Πρωτοχρονιά – 2015 να ταξιδέψεις… στους κόσμους που έχεις ονειρευτείς, στους κόσμους που είναι προσδοκία ζωής.
Πρωτοχρονιά – 2015 να είμαστε υγιείς πάνω απ’ όλα, χαρούμενοι και γελαστοί…
Πρωτοχρονιά – 2015 να πραγματοποιηθεί η πιο κρυφή σου επιθυμία…το πιο τρελό σου όνειρο… να ζήσεις στιγμές μαγικές!
Πρωτοχρονιά – 2015 να είναι η ζωή σου μελωδική σαν ένα όμορφο τραγούδι και να κυλάει σαν ξέφρενος χορός!
Πρωτοχρονιά – 2015 να μην ξεχνάς την αγάπη που κρύβεται στην καρδιά σου και να την μοιράζεσαι με όλους!
Πρωτοχρονιά – 2015 να είναι μια τέλεια χρονιά, να αφήνεις στην άκρη τους καημούς και να χαίρεσαι τα καλά πράγματα στη ζωή.
Κάθε χρονιά έρχεται μόνο μια φορά. Ζήσε την στο έπακρο και απόλαυσε την κάθε στιγμή. Ευτυχισμένο το 2015.
Το 2015 να φέρει στη ζωή μας νέα ελπίδα, νέες προσδοκίες και να αφήσει στο παρελθόν τις πίκρες. Να βλέπουμε μπροστά και να χαμογελάμε!
Το 2015 να μας φέρει υγεία, ευημερία και ευτυχία και πολλές αγκαλιές. Δυνατές αγκαλιές …από εκείνες που σου κόβουν την ανάσα!
…Πρωτοχρονιά – 2015, νέα χρονιά, νέες στιγμές μας περιμένουν. Ας τις απολαύσουμε με υγεία και ευτυχία.

Η νέα Αυγή που ξημερώνει ας φέρει μία Χρονιά Περίλαμπρη!

Η νέα Αυγή που ξημερώνει ας φέρει μία Χρονιά Περίλαμπρη,
Εωσφόρος ας είναι...
Ας ξημερώνει κάθε μέρα και μία Ροδοδάκτυλη Αυγή σε κάθε γωνιά της γης.
Ας φέρει σε όλο τον κόσμο Ειρήνη,
σε όλους τους ανθρώπους Υγεία, Ευδαιμονία, Σοφία, Νέες Ιδέες, Νέες Δημιουργίες.
Να είναι όλοι οι άνθρωποι γεμάτοι ΑΓΑΠΗ!



ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΜΟΥ!
ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΛΑΝΗΤΗ ΓΗ!

ΕΡΕΒΟΚΤΟΝΟΣ

Από πού προήρθε το ‘τσούγκρισμα’ των ποτηριών, και η ευχή «εις υγείαν»

 Μέρες γιορτινές αυτές που διανύουμε, με κοινωνικές συναθροίσεις, και με το φαγητό και το ποτό , να έχουν την τιμητική τους. Κατά την διάρκεια των γευμάτων συνηθίζουμε να τσουγκρίζουμε τα ποτήρια και να ευχόμαστε εις υγείαν. Έχετε σκεφθεί ποτέ πως προέκυψε αυτή η συνήθεια;

 Οι άνθρωποι πίνουν «εις υγείαν» από τότε που ανακάλυψαν την μπύρα και το κρασί. Το συνήθιζαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, Πέρσες οι Έλληνες και… όλοι οι άλλοι.

Γενικότερα η κατανάλωση κρασιού από την αρχαιότητα ήταν συνδεδεμένη με ποικίλα τελετουργικά έθιμα. Τα έθιμα αυτά, ήταν και είναι εκφράσεις του συλλογικού ασυνειδήτου των ανθρώπων. Με τη χειρονομία της πρόποσης, εκτός της σύσφιξης των κοινωνικών σχέσεων, δίδεται η ευκαιρία να πει κανείς μια ευχή που αφορά ένα άτομο ή το κοινό καλό.

 Στην Αρχαία Ελλάδα το κρασί το έπιναν με κύλικες, τα οποία ήταν κύπελλα από πηλό, και οι προπόσεις και οι ανακοινώσεις ευχών αποτελούσαν επιδιωκόμενες τελετουργικές διαδικασίες κατά τη διάρκεια των συμποσίων.



Συνήθως η πόση του κρασιού γινόταν από έναν κύλικα που περιφερόταν από άτομο σε άτομο της ομήγυρης. Αυτός ο τρόπος πόσης δημιουργεί πολύ πιο έντονα και ανάγλυφα την αίσθηση της συντροφικότητας, σε σχέση με το να πίνει ο καθένας από το δικό του κύπελλο, κάτι που συναντάται σχεδόν παντού στην αρχαιότητα, όταν και κατά την διάρκεια των τελετουργιών οι συμμετέχοντες έπιναν από το ίδιο δοχείο, το οποίο αποκαλούνταν «δοχείο της αγάπης».

 Στην αρχαία Μεσοποταμία λ.χ, όταν ανακαλύφθηκε η μπίρα (αρχαιότερη του κρασιού) και εκεί έπιναν επίσης από ένα μεγάλο κοινό δοχείο, με καλάμια που τα χρησιμοποιούσαν ως τα σημερινά καλαμάκια.

Το τσούγκρισμα τώρα, των ποτηριών έγινε κοινωνικό έθιμο από τότε που επινοήθηκε και εξαπλώθηκε το γυαλί, ιδίως μετά τα πρώτα χρόνια της Ρωμαιοκρατίας. Πιστεύεται όμως πως το εν λόγω εθιμοτυπικό, με την σφοδρή σύγκρουση των ποτηριών έχει τις ρίζες του στον μεσαίωνα, και πιο συγκεκριμένα ήταν ‘έμπνευση’ της αριστοκρατίας της εποχής, βασιλέων και λοιπών.



Τότε οι κούπες σερβίρονταν ξέχειλες από κρασί, και μάλιστα δεν τσούγκριζαν απλά τα ποτήρια ώστε να ακουστεί μόνο ο ήχος του γυαλιού, αλλά γινόταν με δύναμη και τα ποτά αναπηδούσαν μέσα και έξω από την κούπα.

Σκοπός στην ουσία του τσουγκρίσματος ήταν ουσιαστικά να πέσει λίγο ποτό από το ένα ποτήρι στο άλλο, να γίνει μία "ανταλλαγή" οίνου δηλαδή. Με αυτόν τον τρόπο, και οι δύο συν-πότες έπιναν και μία μικρή ποσότητα από το κρασί του φίλου τους.

Αλλά γιατί γινόταν αυτό; Για… λόγους ασφαλείας. Λόγω της υψηλής κοινωνικής τους θέσης τους πολλοί πίστευαν πως κάποιοι ίσως έριχναν δηλητήριο στο κρασί τους. Με το τσούγκρισμα και την ανταλλαγή του οίνου, ήταν σίγουροι πως ο οικοδεσπότης δεν θα προσπαθούσε να τους δηλητηριάσει, εφόσον όλοι θα έπιναν από το ίδιο κρασί!

Και έτσι έφτασε ως τις μέρες μας, ως παράδοση και ακόμα τσουγκρίζουμε τα ποτήρια μας πριν πιούμε, κάνοντας ευχές …!
                         
Και εις άλλα εις υγείαν, και καλή χρόνια να έχουμε!

Η ιστορία της Πρωτοχρονιάς

Γιατί η Πρωτοχρονιά γιορτάζεται την 1η Ιανουαρίου;
Με τις ώρες να μετρούν αντίστροφα για τον αποχαιρετισμό του 2014, αναζητούμε τους λόγους που καθιερώθηκε το νέο έτος να αρχίζει την 1η Ιανουαρίου. Κάνοντας ένα ταξίδι στον χρόνο, από τη Βαβυλώνα μέχρι τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ”, ανακαλύπτουμε, τελικά, ότι η Πρωτοχρονιά δεν γιορτάζεται από όλους την ίδια μέρα.
Η Πρωτοχρονιά, στις περισσότερες χώρες του κόσμου, είναι δημόσια αργία και γιορτάζεται την 1η Ιανουαρίου. Σηματοδοτεί, όπως λέει και το όνομά της, την πρώτη μέρα κάθε χρόνου. Χορός, μουσική, πυροτεχνήματα και πολύ ποτό συνθέτουν την εικόνα των περισσότερων εορταστικών εκδηλώσεων που προγραμματίζονται για να καλωσορίσουμε το νέο έτος.

Ο εορτασμός της πρώτης μέρας του χρόνου, όμως, δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό των σύγχρονων κοινωνιών. Η ανάγκη να γιορτάζεται η έλευση του νέου έτους, σαν μία καινούρια αρχή, έχει της ρίζες της στους πρώτους ανθρώπινους πολιτισμούς. Στο πέρασμα των αιώνων, αυτός ο εορτασμός άλλαξε μορφές, αλλά πάνω από όλα, άλλαξε ημερομηνίες.

Η Βαβυλώνα και το ανοιξιάτικο φεστιβάλ Ακίτου

Πρωτοχρονιά στη Βαβυλώνα
Η γιορτή της Πρωτοχρονιάς είναι, λοιπόν, ίσως η αρχαιότερη από όλες τις άλλες. Και η ιστορία της, μας πάει πίσω τέσσερις χιλιετίες. Παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στην αρχαία Βαβυλώνα. Συγκεκριμένα, γύρω στο 2000 π.Χ., όταν οι Βαβυλώνιοι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά κατά την πρώτη Νέα Σελήνη μετά την εαρινή ισημερία, η οποία συμβαίνει περίπου στις 21 Μαρτίου.
Οι γιορτές των Βαβυλώνιων για την έλευση του νέου έτους ήταν γνωστές με το όνομα Ακίτου, αφιερωμένες στη νίκη του νέου θεού Μαρντούκ εναντίον της παλιάς θεάς Τιαμάτ και διαρκούσαν δέκα ή έντεκα ημέρες. Είναι, μάλλον, ασφαλές να πούμε ότι ο δικός μας τρόπος καλωσορίσματος του χρόνου, με χαρτάκι στο σπίτι ή στρίμωγμα σε πλατείες, ωχριά μπροστά στην αρχαία γιορτή.
Κι αν ο ερχομός της άνοιξης φαντάζει μια λογική εκκίνηση για το νέο έτος – είναι η εποχή της αναγέννησης, της άνθησης των λουλουδιών και της φύτευσης των νέων σοδειών – η 1η Ιανουαρίου φαντάζει εντελώς αυθαίρετη ημερομηνία. Με μια πρώτη ματιά, δεν φαίνεται να έχει καμία γεωργική, αστρολογική ή άλλη σημασία. Πώς καθιερώθηκε, λοιπόν;

Οι νουμηνίες στην αρχαία Ελλάδα
Πριν ξεκινήσουμε την αναζήτηση των λόγων που η 1η Ιανουαρίου θεωρείται η πρώτη μέρα του έτους, πρέπει να πούμε ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά, αφού για εκείνους ήταν πιο σημαντική η αρχή κάθε μήνα, η οποία ονομαζόταν νουμηνία και γιορτάζονταν ανάλογα.
Όταν ο ελλαδικός χώρος πέρασε στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία, οι Έλληνες υιοθέτησαν, μάλλον αναγκαστικά, την πρακτική εορτασμού της Πρωτοχρονιάς των Ρωμαίων, που θα δούμε παρακάτω.
Οι Ρωμαίοι αυξάνουν τους μήνες από δέκα σε δώδεκα

Το ρωμαϊκό ημερολόγιο, σε τοιχογραφία που βρέθηκε στην έπαυλη του Νέρωνα
Στα πρώτα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αρχή του νέου έτους θεωρούνταν, όπως και κατά τη χρυσή εποχή της Βαβυλώνας, ο Μάρτιος. Συγκεκριμένα, το ρωμαϊκό ημερολόγιο, που είχε σαν βάση τον σεληνιακό κύκλο, ξεκινούσε από τον Μάρτιο και τελείωνε στον Δεκέμβριο.
Μάλιστα, τα ονόματα των σύγχρονων μηνών Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος και Δεκέμβριος φανερώνουν, μέχρι σήμερα, τη θέση τους σε εκείνο το ημερολόγιο. Αυτό γιατί, στα λατινικά, septem σημαίνει επτά, octo σημαίνει οχτώ, novem σημαίνει εννιά και decem σημαίνει δέκα.
Αργότερα, προστέθηκαν δύο ακόμα μήνες στο ημερολόγιο των Ρωμαίων, ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος και το 153 π.Χ., η ρωμαϊκή σύγκλητος αποφάσισε το ρωμαϊκό πολιτικό έτος να αρχίζει την 1η Ιανουαρίου, όταν και ορκίζονταν οι ετήσιοι ύπατοι και οι πραίτορες.
Το ημερολόγιο του Ιουλίου Καίσαρα και ο ρόλος του θεού Ιανού

Ο θεός Ιανός των Ρωμαίων
Παρόλα αυτά δεν ήταν παρά μόνο μέχρι το 46 π.Χ., όταν ο Ιούλιος Καίσαρας δημιούργησε το Ιουλιανό Ημερολόγιο, που η 1η Ιανουαρίου καθιερώθηκε ως Πρωτοχρονιά. Μάλιστα, ο Καίσαρας, για να καταφέρει να συγχρονίσει το νέο ημερολόγιο με τον ήλιο αντί με τη σελήνη, αναγκάστηκε να παρατείνει τη διάρκεια του προηγούμενου έτους στις 445 ημέρες.
Ο Ιανουάριος είχε πάρει το όνομά του από τον Ιανό, τον ρωμαϊκό θεό των ενάρξεων και των μεταβάσεων και ο Καίσαρας θεώρησε ότι η πρώτη μέρα του μήνα αφιερωμένου σε αυτόν ήταν η ιδανική για να σηματοδοτεί την έναρξη του νέου έτους. Είναι ενδιαφέρον, επίσης, ότι ο Ιανός απεικονίζονταν με δύο πρόσωπα: το ένα κοιτούσε εμπρός (μέλλον) και το άλλο πίσω (παρελθόν).
Οι Ρωμαίοι δεν σταμάτησαν να γιορτάζουν την έλευση της νέας χρονιάς, ούτε μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού, αν και η Εκκλησία καταδίκασε τις εορταστικές εκδηλώσεις ως παγανιστικές. Η αλήθεια είναι ότι οι Ρωμαίοι δεν γιόρταζαν με τον πιο σεμνό τρόπο την Πρωτοχρονιά. Επιδίδονταν σε όργια και μεθύσι, ξορκίζοντας, έτσι, το χάος που ήλπιζαν να μην τους ακολουθήσει στο νέο έτος.

Αλλαγές από την επικράτηση του Χριστιανισμού έως τον Μεσαίωνα
Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, η επικράτηση του Χριστιανισμού έφερε αλλαγές στη γιορτή της Πρωτοχρονιάς
Στους αιώνες που ακολούθησαν, οι παγανιστικές γιορτές καταργήθηκαν ή συγχωνεύτηκαν με τις νέες χριστιανικές που καθιερώθηκαν και η Πρωτοχρονιά δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Η Εκκλησία παρέμενε αντίθετη με τους έντονους εορτασμούς για την έλευση του νέου χρόνου, για πολλούς αιώνες, μετατρέποντας την Πρωτοχρονιά σε ημέρα προσευχής και νηστείας.
Μάλιστα, μέχρι τον Μεσαίωνα, είχε μεταφέρει και πάλι την Πρωτοχρονιά, ορίζοντάς την ως την 25η Μαρτίου, την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Το γεγονός αυτό είχε αρκετά τραγελαφικά αποτελέσματα, αφού η ημερολογιακή αρχή της χρονιάς κατέληξε να διαφέρει ακόμη και ανάμεσα στις ίδιες εθνοτικές ομάδες.
Κλασικό παράδειγμα του παραπάνω παραλογισμού υπήρξε η ιταλική χερσόνησος, όπου η χρονιά άρχιζε αλλού την 1η Ιανουαρίου, αλλού την 25η Μαρτίου και αλλού την 1η Μαρτίου. Αν το σκεφτούμε λίγο, θα δούμε ότι ένας ταξιδιώτης στην Ιταλία του Μεσαίωνα, κατά μία έννοια, μπορούσε να ταξιδέψει πίσω ή μπροστά στον χρόνο!

Οι ανακρίβειες επιβάλλουν νέες αλλαγές
Η 1η Ιανουαρίου επανήλθε ως επίσημη Πρωτοχρονιά, μόλις πριν από, περίπου, μισό αιώνα, όταν ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ” αποφάσισε να εγκαταλείψει εντελώς το Ιουλιανό Ημερολόγιο, αναζητώντας ένα πιο ακριβές σύστημα χρονολόγησης και επιχειρώντας να δώσει ένα τέλος στα προβλήματα που γεννούσε η ύπαρξη διαφορετικών ημερολογιακών εκκινήσεων.
Με βάση το σύστημα μέτρησης του Ιουλιανού Ημερολογίου, το ηλιακό έτος αποτελούνταν από 365 μέρες και ένα τέταρτο της ημέρας. Κάθε τέσσερα χρόνια, μία εμβόλιμη μέρα προστίθετο στον χρόνο, ώστε να διατηρείται η αντιστοίχηση του ημερολογίου με τις εποχές. Ωστόσο, αν και αρκετά ακριβές, το Ιουλιανό Ημερολόγιο δεν ήταν τέλειο.
Στην πραγματικότητα, ένα ηλιακό έτος διαρκεί 365 μέρες, 5 ώρες, 48 λεπτά και 46 δευτερόλεπτα, δηλαδή 365,2422 μέρες. Η απόκλιση από τις 365,25 μέρες του ημερολογίου του Ιουλίου Καίσαρα δεν φαντάζει μεγάλη, αλλά, ακόμα και έτσι, είχε ως αποτέλεσμα το Ιουλιανό Ημερολόγιο να μένει πίσω από τις εποχές, κατά μία μέρα κάθε αιώνα.
Καθιερώνεται το Γρηγοριανό Ημερολόγιο

Το Γρηγοριανό Ημερολόγιο καθιερώθηκε το 1582 και ισχύει στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου μέχρι σήμερα
Έτσι, ο Γρηγόριος πήρε την απόφαση να καθιερώσει ένα νέο ημερολογιακό σύστημα, το γνωστό και ισχύον μέχρι σήμερα στον δυτικό κόσμο Γρηγοριανό Ημερολόγιο, με στόχο τη μεγαλύτερη ακρίβεια. Η τελευταία ημέρα του Ιουλιανού Ημερολογίου ήταν η 4η Οκτωβρίου 1582 και η πρώτη του Γρηγοριανού ήταν η αμέσως επόμενη, αλλά όχι ως 5η αλλά ως 15η Οκτωβρίου 1582.
Παράλληλα με την καθιέρωση του νέου ημερολογίου, ο Πάπας κάλεσε τους Χριστιανούς, να θεωρούν ως πρώτη μέρα κάθε χρονιάς την 1η Ιανουαρίου. Το νέο ημερολόγιο υιοθετήθηκε άμεσα από τους Καθολικούς και στη συνέχεια και από τους Προτεστάντες. Σιγά και σταθερά, η 1η Ιανουαρίου αναγνωρίστηκε και γιορτάζεται από ολόκληρο τον κόσμο ως η Πρωτοχρονιά.
Λαοί με διαφορετικές Πρωτοχρονιές

Σκηνή από τους εορτασμούς της Κινέζικης Πρωτοχρονιάς
Ωστόσο, υπάρχουν μέχρι και σήμερα πολιτισμοί και θρησκευτικές ομάδες που γιορτάζουν άλλες Πρωτοχρονιές. Πιο γνωστό σε εμάς είναι το παράδειγμα των Παλαιοημερολογιτών Χριστιανών, που ακολουθούν ακόμα το Ιουλιανό Ημερολόγιο, με αποτέλεσμα να φτάνουν στη δική τους 1η Ιανουαρίου, όταν το δικό μας ημερολόγιο δείχνει, ήδη, τις 14 Ιανουαρίου.
Άλλα παραδείγματα είναι η Κινέζικη και η Βιετναμέζικη Πρωτοχρονιά, που γιορτάζονται τη μέρα της δεύτερης Νέας Σελήνης, μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο. Πρόκειται για κινητή γιορτή, η οποία μπορεί να πέσει οποιαδήποτε μέρα, από τις 21 Ιανουαρίου έως τις 21 Φεβρουαρίου, με βάση το δικό μας ημερολόγιο. Παρομοίως, γιορτάζεται και η Μογγολική Πρωτοχρονιά.

Η Θιβετιανή Πρωτοχρονιά, επίσης, δεν συμβαδίζει με τη δική μας. Ονομάζεται Λόσαρ, γιορτάζεται για δεκαπέντε μέρες (τις τρεις πρώτες πιο έντονα) και είναι κινητή, με βάση το θιβετιανό σεληνιακό ημερολόγιο, σύμφωνα με το οποίο φέτος είναι το έτος 2141. Η Πρωτοχρονιά του 2141 (το δικό μας 2014) ήταν στις 31 Ιανουαρίου του δικού μας ημερολογίου.
Ξεχωριστή Πρωτοχρονιά έχουν και οι Εβραίοι (Ρος Χασάνα), η οποία γιορτάζεται τις δύο πρώτες μέρες του Τισρέι, του πρώτου μήνα του πολιτικού έτους και έβδομου μήνα του εκκλησιαστικού έτους με βάση το εβραϊκό ημερολόγιο.

Καλό νέο ξεκίνημα

Το βέβαιο είναι ότι, ανέκαθεν, οι άνθρωποι αναζητούμε ένα κοινό σημείο αναφοράς, μία νέα αφετηρία, κατά την οποία μπορούμε να αφήσουμε, συμβολικά, πίσω μας όλα τα δεινά του προηγούμενου διαστήματος και να πορευθούμε στο μέλλον, κρατώντας τα θετικά. Η Πρωτοχρονιά έχει αυτόν, ακριβώς, τον ρόλο.
Αυτό το συμβολικό γύρισμα της σελίδας μας γεμίζει αισιοδοξία. Αποτελεί μία βάση για να πατήσουμε πάνω και να αναζητήσουμε ένα πιο θετικό αύριο. Κατά κάποιο τρόπο, μοιάζουμε με τον Ιανό. Κοιτάμε πίσω, για να ξέρουμε από που ερχόμαστε, αλλά περισσότερο μπροστά, ελπίζοντας ότι προς τα εκεί που θα προχωρήσουμε, θα είναι καλύτερα.

Καλό νέο έτος, λοιπόν και καλό νέο ξεκίνημα!
Η ιστορία της πρωτοχρονιάς

Δείτε πώς κατασκευάζεται στο χέρι μια Porsche 918 Spyder

Το να κατασκευάζεις ένα hypercar σαν την Porsche 918 Spyder απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και δεξιοτεχνία. Στο βίντεο μπορείτε να παρακολουθήστε πως οι άνθρωποι της Porsche κατασκευάζουν το αυτοκίνητο των 887 ίππων.

 

Σχεδόν τα πάντα ενώνονται από ανθρώπινα χέρια. Η 918 Spyder έχει κάνει «sold out», με την παραγωγή της να ολοκληρώνεται στα μέσα του 2015.

 

H Porsche έχει ήδη επιβεβαιώσει πως θα υπάρξει αντικαταστάτης της 918 Spyder, που θα βγει μέσα στα επόμενα 10-15 χρόνια.

 

Ονειροπολήστε το έχει ανάγκη ο εγκέφαλος μας!

Το να έχει κανείς το μυαλό του «αλλού», το να «αφαιρείται» από ό,τι πρέπει να κάνει, το να ονειρεύεται με ανοιχτά τα μάτια θεωρείται από τους περισσότερους ανθρώπους ως αυταπόδεικτο και ανησυχητικό σημάδι απόκλισης από τη φυσιολογική συμπεριφορά, ως σοβαρό μειονέκτημα που οφείλεται σε κάποια εγγενή αδυναμία συγκέντρωσης, η οποία συνήθως εκδηλώνεται ως έλλειψη διανοητικής πειθαρχίας.
Μια ευρύτατα διαδεδομένη προκατάληψη, η οποία, δυστυχώς, καλλιεργείται συχνά και από ειδικούς επιστήμονες. Ο Φρόιντ, για παράδειγμα, αναπαράγοντας άκριτα τις κοινωνικές προκαταλήψεις και επιταγές της εποχής του, θεωρούσε τους ονειροπόλους άτομα με παιδαριώδη προσωπικότητα και στις πιο ακραίες περιπτώσεις ως νευρωτικούς, ενώ και σε πολλά εγχειρίδια ψυχολογίας ο ρεμβασμός παρουσιαζόταν ως μια άκρως ανησυχητική συμπεριφορά, η οποία μπορεί και να υποδήλωνε την ύπαρξη κάποιας ψύχωσης.

Νέες μελέτες όμως έρχονται να ανατρέψουν αυτήν την τόσο βαθιά ριζωμένη όσο και εσφαλμένη αντίληψη, διαπιστώνοντας ότι όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι -και όχι μόνο μία μικρή μερίδα «φευγάτων» ατόμων- έχουν λίγο-πολύ μια φυσική προδιάθεση και ανάγκη να ονειροπολούν.

Επιπλέον, ανακάλυψαν ότι η ονειροπόληση δεν αποτελεί καθόλου μια «αντιπαραγωγική» διαδικασία, στη διάρκεια της οποίας ο νους αδρανεί και πέφτει σε ένα σκοτεινό και αδιέξοδο ψυχικό τούνελ. Αντίθετα, είναι μια ζωτικής σημασίας νοητική τεχνική αποφόρτισης της συσσωρευμένης έντασης, χάρη στην οποία ευνοείται η δημιουργικότητα.

Ο εγκέφαλός μας έχει ανάγκη να ξεφεύγει

Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών περιγράφονται σε εκτενές άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στην εφημερίδα «New York Times».

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Jonathan Schooler και ο Jonathan Smallwood, δύο διακεκριμένοι ψυχολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στη Σάντα Μπάρμπαρα (UCSB), οι οποίοι τα τελευταία χρόνια προσπαθούν από κοινού να εξηγήσουν γιατί οι άνθρωποι ονειροπολούν, υποστηρίζουν ότι η πρόσκαιρη απόσπαση της προσοχής και η προσωρινή «φυγή» μέσω της ονειροφαντασίας από την εργασία στην οποία επιδιδόμαστε αποτελούν ένα είδος εγκεφαλικής «ανάπαυλας», η οποία διασφαλίζει τη νοητική μας ισορροπία σε καταστάσεις έντονης νοητικής προσπάθειας.

«Οταν είμαστε ξύπνιοι, περνάμε το ένα τρίτο του χρόνου μας σκεπτόμενοι άλλα πράγματα από αυτά που κάνουμε. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, το ποσοστό αυτό μπορεί να αγγίξει το 75% του συνολικού χρόνου που αφιερώνουμε σε μια εργασία.

Για παράδειγμα, όταν οδηγούμε σε έναν άδειο εθνικό δρόμο ή όταν είμαστε ακινητοποιημένοι σε έναν πολυσύχναστο δρόμο εξαιτίας της κυκλοφοριακής συμφόρησης. Αν δεν είχαμε την ικανότητα να “δραπετεύουμε” από τέτοιου είδους ανιαρές δραστηριότητες, η ζωή μας θα ήταν αφόρητη. Η εκτροπή της προσοχής σε αυτές τις περιπτώσεις είναι πραγματική λύτρωση», σημειώνει ο Smallwood.

Αλλά αυτή η ικανότητα του εγκεφάλου μας να ξεγλιστρά από το παρόν και να μεταφέρεται είτε στο παρελθόν είτε και σε καταστάσεις τελείως επίπλαστες, θα πρέπει, κατά κάποιον τρόπο, να έχει ευνοήσει και να ευνοεί εξελικτικά το είδος μας, σύμφωνα με τη μελέτη ενός άλλου ψυχολόγου, του Eric Klinger, από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα.

«Οταν κάποιος είναι απασχολημένος αποκλειστικά με μία εργασία, η ικανότητα να σκέφτεται για λίγο και άλλα πράγματα αφήνει ανοιχτό το πεδίο σε μια ευρεία γκάμα στόχων. Λειτουργεί επομένως σαν ένα είδος μηχανισμού ασφαλείας, που προστατεύει τους υπόλοιπους στόχους του ατόμου από τον κίνδυνο να χαθούν», γράφει ο Klinger στο βιβλίο του «Εγχειρίδιο φαντασίας και νοητικής προσομοίωσης» (Handbook of Imagination and Mental Simulation).

Τι ακριβώς συμβαίνει όμως μέσα στον εγκέφαλό μας όταν ο νους μας «δραπετεύει» την ώρα που πλένουμε τα πιάτα, περπατάμε στο δρόμο, ακούμε μουσική, διαβάζουμε ένα βιβλίο, βλέπουμε μια ταινία; Η παρακολούθηση του εγκεφάλου εν δράσει, με τη βοήθεια της λειτουργικής τομογραφίας μαγνητικού συντονισμού (fMRI), είχε οδηγήσει κάποιους νευροεπιστήμονες στο ακραίο συμπέρασμα ότι όταν ονειροπολούμε είναι ενεργό το λεγόμενο «αποθεματικό εγκεφαλικό δίκτυο» (default network), ενώ όταν ασχολούμαστε με κάτι συγκεκριμένο ενεργοποιείται το λεγόμενο «εκτελεστικό εγκεφαλικό δίκτυο» (executive network) που παράγει τις εντολές δράσης.

Πιο πρόσφατες έρευνες όμως έδειξαν ότι σε μερικά επεισόδια ονειροπόλησης τα δύο αυτά θεωρούμενα ως «αλληλοαποκλειόμενα» εγκεφαλικά δίκτυα ήταν εξίσου ενεργά. Και μάλιστα η νευρωνική ενεργοποίηση και στα δύο δίκτυα ήταν πολύ μεγαλύτερη όταν οι εθελοντές που συμμετείχαν στην έρευνα δεν είχαν επίγνωση του γεγονότος ότι ονειροπολούσαν!

Αυτό, σύμφωνα με την επικεφαλής της έρευνας, Kalina Christoff, νευροεπιστήμονα στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, στον Καναδά, σημαίνει ότι η νοητική κατάσταση της ονειροπόλησης όσο λιγότερο συνειδητή είναι τόσο πιο έντονη γίνεται. Επίσης, υποδηλώνει ότι αυτό που οι νευροεπιστήμονες ονομάζουν «νοητική περιπλάνηση» (mind wandering) ή «σκέψη μη σχετιζόμενη με μια ανειλημμένη εργασία» (task unrelated thinking) ίσως να δημιουργεί μια μοναδική νοητική κατάσταση, η οποία ενδεχομένως επιτρέπει σε νευρωνικά δίκτυα που θεωρούνται «αντίπαλα» να συνεργάζονται.

Μια διαφορετική αλλά συμπληρωματική ερμηνεία

Ο Schooler και ο Smallwood δίνουν μια άλλη ερμηνεία στο εντυπωσιακό αυτό εύρημα. Υποστηρίζουν ότι και τα δύο δίκτυα εργάζονται για να διεκπεραιώνουν στόχους διαφορετικούς από τους άμεσους. Μόνο έτσι εξηγείται, υποστηρίζουν, γιατί πολλοί άνθρωποι που έχουν την τάση να ρεμβάζουν είναι συχνά και περισσότερο δημιουργικοί. Και μάλιστα όσο λιγότερο απαιτητικός είναι ο άμεσος στόχος που πρέπει να διεκπεραιώσουν τόσο μεγαλύτερα είναι τα περιθώρια που έχουν να αφήσουν τη σκέψη τους να «πετάξει».

Μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις, καλλιτεχνικά αριστουργήματα, φιλοσοφικές θεωρίες, όλα αυτά θα ήταν ανύπαρκτα αν στερούμασταν την ικανότητα της πρόσκαιρης και συχνά στοχευμένης «φυγής» από την πραγματικότητα μέσω της φαντασίας. «Για να γίνει κανείς δημιουργικός, πρέπει να αφήσει το μυαλό του ελεύθερο να περιπλανηθεί», μας υπενθυμίζει ο Schooler. «Θα πρέπει όμως επίσης να είναι σε θέση να αντιληφθεί πότε είναι η κατάλληλη στιγμή που θα αναφωνήσει “Εύρηκα!” και να επιστρέψει στην πραγματικότητα για να την αλλάξει. Αν ο Αρχιμήδης είχε εξακολουθήσει να μουλιάζει στην μπανιέρα του, σήμερα η αρχή που καθορίζει την άνωση που δέχεται ένα σώμα βυθισμένο στο νερό δεν θα έφερε το όνομά του».

Επιμέλεια: Παύλος Διονυσόπουλος
Η ονειροπόληση «λύνει» δύσκολα προβλήματα
Η απελευθέρωση του νου βελτιώνει την ικανότητα επίλυσης περίπλοκων θεμάτων

H νοητική δύναμη για την επίλυση δύσκολων προβλημάτων κρύβεται στο «ταξίδι» του μυαλού, υποστηρίζουν οι αμερικανοί επιστήμονες

Νοητικό «ταξίδι»

Στο πλαίσιο δοκιμών, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι εθελοντές που αναλάμβαναν την επίλυση ενός δύσκολου προβλήματος μετά από ένα διάλειμμα ή μια εύκολη δραστηριότητα είχαν κατά 40% καλύτερες επιδόσεις, συγκριτικά με τους υπόλοιπους.

Αντίθετα, οι εθελοντές που περνούσαν το «διάλειμμα» τους εκτελώντας δύσκολες ασκήσεις και δεν ξεκουράζονταν καθόλου δεν εμφάνιζαν καμία βελτίωση ως προς αποδοτικότητά τους.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι απλές δραστηριότητες, οι οποίες «απελευθερώνουν» τον νου και μας επιτρέπουν να ονειροπολούμε αποτελούν το «κλειδί» στο ξεμπέρδεμα του κουβαριού προβλημάτων.

«Πολλά από τα μεγαλύτερα μυαλά της ανθρωπότητας υποστηρίζουν ότι είχαν στιγμές έμπνευσης κατά τη διάρκεια σκέψεων ή δραστηριοτήτων που δεν συνδέονταν άμεσα με το πρόβλημα το οποίο τους απασχολούσε τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο» εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης δρ Μπέντζαμιν Μπερντ.

«Από τη μελέτη μας φάνηκε ότι ένα διάλειμμα με κάποια δραστηριότητα που δεν απαιτεί τον προβληματισμό μας, βελτιώνει τις επιδόσεις μας σε μια δημιουργική δοκιμασία, πολύ περισσότερο από το αν το διάλειμμά μας ήταν αφιερωμένο στην επίλυση ενός προβλήματος, στην ξεκούραση ή αν δεν γινόταν ποτέ. Τα ευρήματα αυτά αποτελούν την πιο άμεση απόδειξη ότι οι συνθήκες που ευνοούν την ονειροπόληση ενισχύουν τη δημιουργικότητά μας» καταλήγει ο ειδικός.

Τη νέα χρονιά θα πω «όχι» σε...

…ό,τι με ενοχλεί, με εξουθενώνει, με εξοργίζει και είναι τοξικό για την υγεία και τη συναισθηματική μου ισορροπία. Να μια ευχή που ίσως δεν κάνατε ποτέ από τότε που γίνατε μαμάδες. Μήπως θα έπρεπε;

Υπάρχει ένας άγραφος κανόνας που λέει πως ένας ευγενικός και ευαίσθητος άνθρωπος δε λέει ποτέ όχι. Το «βιβλίο του Όχι» («The book of No») της συγγραφέα και διδάκτορα της ψυχιατρικής Susan Newman απογυμνώνει όλα τα αρνητικά που περιβάλλουν τη λέξη «όχι» θεωρώντας την ένα εξαιρετικό εργαλείο για τη διαδικασία της ανάπτυξης. Ήρθε η ώρα να μάθετε να λέτε «όχι» όταν χρειάζεται ή όταν έτσι νιώθετε. Ναι, ακόμη και στα παιδιά σας.

Τα οικογενειακά «όχι»

Στα παιδιά μου που θέλουν κάθε βράδυ να κοιμούνται στο κρεβάτι μας. Αν κάθε βράδυ αφήνετε τα παιδιά σας να ανεβούν στο κρεβάτι, θα μείνετε για πάντα άυπνοι.
Στον εκβιασμό του τρίχρονου γιου μου, που μου ζητάει να μην πάω στη δουλειά, ή απαιτεί γυρνώντας, να του φέρω το μισό κατάστημα παιχνιδιών.
Στην αγαπημένη μητέρα του άντρα μου, που αποφασίζει μόνη της για το… τι θα φάνε τα παιδιά, τι ώρα θα το φάνε και τι θα παρακολουθήσουν στην τηλεόραση.
Στα παιδιά μου όταν μου ζητάνε πράγματα που μπορούν να κάνουν και μόνα τους, όπως το να βάλουν τα παπούτσια τους. Έτσι κι αλλιώς, τα διευκολύνετε σε αυτά που δεν μπορούν να κάνουν, γιατί να τα διευκολύνετε και σε αυτά που μπορούν;
Στον ενοχικό «νοικοκυρίστικο» εαυτό μου. Αν μια μέρα δεν προλάβετε να μαγειρέψετε, θα πάρετε πίτσα, και το αυριανό πλυντήριο μπορεί να μετατεθεί για μεθαύριο.
Σε όποιο πρόσωπο της οικογένειας «απαιτεί». Εξηγήστε τους χωρίς νεύρα πως για να λειτουργήσει σωστά μια ομάδα η μαμά βάζει προτεραιότητες. Και αυτή τη στιγμή προτεραιότητα είναι το μαγείρεμα ή απλώς το να μιλήσει στο τηλέφωνο.

Επαγγελματικά «όχι»

Στο συνάδελφο που ζητάει τη βοήθειά μου την ώρα που πνίγομαι.
Στη συνάδελφο που παρόλο που την ξέρω ελάχιστα ζητάει δανεικά κάνοντάς με να αισθάνομαι άσχημα και να ντρέπομαι για λογαριασμό της.
Στο αφεντικό μου που περιμένει να ακούσει κομπλιμέντα. Το ψέμα λειτουργεί ως ψυχολογικό μπούμερανγκ. Γυρίζει πάντα πάνω μας.
Στην «τοξική» συνάδελφο που μιλάει μόνο για αρρώστιες και μου ρίχνει την ψυχολογία για να ανέβει η δική της.

Φιλικά «όχι»

Στη φίλη που ζητάει να πάρω το παιδί της από τον παιδικό σταθμό, μια που θα πάω και για το δικό μου, όταν τρέχω με την ψυχή στο στόμα να προλάβω ενώ εκείνη δουλεύει part-time.
Στην κολλητή μου φίλη που με στήνει στο ραντεβού μας-για μια ακόμη φορά- ενώ ξέρει πόσο πολύτιμος είναι ο χρόνος μου.
Στις φίλες χωρίς παιδιά που δεν δείχνουν καμιά κατανόηση και ζητούν να μου αναλύσουν το πρόβλημά τους στις δέκα το βράδυ ενώ κοιμάμαι όρθια.
Στις φίλες με παιδιά που μιλάνε συνέχεια για τα παιδιά τους.
Στο φιλικό ζευγάρι που έρχεται για μια απογευματινή επίσκεψη για να παίξουν τα παιδιά και κάθονται αραχτοί μέχρι τις 12 το βράδυ χωρίς να ρωτήσουν αν είμαστε κουρασμένοι.
Στη φίλη που δεν μου λέει ποτέ ότι αδυνάτισα. Θυμάται όμως πάντα να μου πει ότι πάχυνα.

Γενικά «όχι»

Στην αυτολύπηση. Η αυτολύπηση είναι μια παγίδα που συνήθως βάζουμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας γιατί έτσι μας βολεύει. Προκειμένου να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε τα πράγματα οικτίρουμε τον εαυτό μας και βουλιάζουμε. Ο βάλτος όμως ίσως κάποια μέρα μας βυθίσει!
Στη σκληρή αυτοκριτική. Τα λάθη δεν έχουν τίποτε το τρομακτικό. Αν μονίμως ανησυχούμε μήπως κάτι πάει λάθος, δεν θα μπορέσουμε να απολαύσουμε ποτέ τίποτα.
Στην τελειομανία. Η ζωή δεν είναι τέλεια και σίγουρα δεν έχουμε τον έλεγχο των πάντων. Η τέχνη τελικά βρίσκεται στο να μπορούμε να διαχειριστούμε ότι μας προκύπτει με ή χωρίς επιτυχία.

Η σχέση μας, η υγεία μας

Ένα σώμα και ένα συναίσθημα . . .

Είναι κάπως δύσκολο να περιγράψουμε το συναίσθημα και τη μοναδικότητα του κάθε ανθρώπου . Παρ ` όλο που ο κάθε άνθρωπος έχει σχηματίσει το λόγο του , τη σκέψη του . . . την ανάμνηση του μέσα σε ένα περιβάλλον του οποίου κομμάτι ζούμε όλοι μας .
Θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε ή να το αποκαλέσουμε ως μία κρίση συνείδησης τον τρόπο με τον οποίον καλούμε τη διαφορετικότητα να βλέπουμε τα πράγματα με τη δική μας ματιά . Υπάρχει μία λέξη γι αυτά που τη χρησιμοποιούμε όλοι μας . Η ησυχία . Με απλά λόγια είναι η κατάσταση αυτή που ανατροφοδοτεί τα συναισθήματα μας και τα οδηγεί σε ένα μοτίβο ισορροπίας πέρα από τα δρώμενα του άγχους και της στέρησης . Υπάρχει μια ανάγκη βαθύτερα μέσα μας που αποκαλείται αλήθεια .

Ψάχνουμε καθημερινά να βρούμε τι είναι αυτό που μας στερεί το συναίσθημα εκείνο που μας οδηγεί στη χαλάρωση , τη κατάσταση δηλαδή εκείνη που μειώνει τον εγωισμό . Ας επιτρέψουμε την ελεύθερη έκφραση και ας χαρακτηρίσουμε τον εγωισμό ως ένα τοίχος ψευδαίσθησης που ανατροφοδοτείται από το << ψεύτικο εαυτό >> που βγαίνει ασυνείδητα . Δεν είναι ο λόγος αυτός , η κατηγορία δηλαδή . Πιο απλά είναι το μόνο εύκολο εργαλείο το να αποκαλέσουμε έναν άνθρωπο μέσα από την εικόνα αυτή που βιώνει ή μας δείχνει εκείνη τη στιγμή , όπως καλός , αγχώδης , ανήσυχος , ενεργητικός , αληθινός ή ψεύτικος . Δεν αξίζει το κόπο όμως να κάνουμε ένα βήμα παραπέρα ;

Αυτό που μας εμποδίζει θα μπορούσαμε να το αποκαλέσουμε φόβο δηλαδή η ψυχοσυναισθηματική κατάσταση εκείνη που μας στερεί τα << εργαλεία >> της μνήμης , της ακοής , της όρασης , της αφής , της ενσυναίσθησης καθώς και το ψυχικό παλμό του περιβάλλοντος που παίρνει σάρκα και μορφή η πράξη που διαδραματίζουμε καθημερινά στη ζωή μας . Όπως η διαφωνία με κάποιον συνάνθρωπο μας καθώς και το πάθος της επιτυχίας που θα μπορούσε εάν δεν ελέγχουμε τον εγωισμό μας , να μας οδηγήσει στην έπαρση .

Σκεφτείτε ένα περιβάλλον στο οποίο δεν μπορούμε να έχουμε τη μνήμη μας ή τη λειτουργία της ενσυναίσθησης . Πως θα μπορούσαμε να αντικρίσουμε τη φύση καθώς και τους ανθρώπους στη καθημερινότητα ; Ίσως θα μπορούσαμε να το περιγράψουμε ως μία εικόνα απρόσωπη , άοσμη των χρωμάτων της . Μια εικόνα << βουβού κινηματογράφου >> που απλά κινείται και αντί να κατανοούμε τις κινήσεις της απλά τις μιμούμαστε .

Γιατί να μην περιγράψουμε έτσι την ίδια τη λειτουργία που έχει έμφυτη ο κάθε άνθρωπος ( όπως και το κάθε πλάσμα στη γη ) . Να φέρνει ζωή μέσα από τη ζωή . Μια ανάσα είναι τόσο δυνατή στο να δώσει πίσω τη λειτουργία στον οργανισμό μετά από ένα πνιγμό . Θα ήθελα να συμφωνήσω στην απόδοση της στεναχώριας ή της λύπης ή των βασάνων με τη λέξη θάλασσα , μεταφορικά .

Μια απέραντη θάλασσα μπερδεμένων συναισθημάτων που καλούμαστε να κατανοήσουμε και να τα αναλύσουμε καθώς απλώνουμε τα χέρια μας στην ίδια τη ζωή . Δεν είμαι αυτός και δεν τολμώ να χαρακτηρίσω τους ανθρώπους με μία λέξη . Κάθε άνθρωπος έχει κάνει ένα αγώνα ζωής . Ένα δρόμο τέτοιο ώστε να υπερβεί τη δική του αλήθεια και να κάνει το όνειρο του πραγματικότητα . Ψάχνοντας τη δική μας λογική γιατί να μη κοιτάξουμε μια σχέση βαθύτερη .

Έχουμε ανάγκη να εκφράσουμε όπως και να δούμε . Τις λέξεις μπορούμε να τις δημιουργήσουμε εμείς μέσα από τις δικές μας πράξεις .

Τα λόγια θα φέρουν πράξεις; Είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να απαντηθεί από το κάθε άνθρωπο ξεχωριστά . Θα έλεγα πως δημιουργούν όμως μία τάση , τη θέληση . Μπορούν να μας ηρεμήσουν όταν η επικοινωνία είναι εποικοδομητική καθώς και να μας δημιουργήσουν μία σύγχυση όταν συμπλέκονται μεταξύ τους και εμποδίζουν στη λειτουργία της συνείδησης. Ας μη φοβόμαστε τις πράξεις αυτές που μπορούν να εξισορροπήσουν τις ανθρώπινες σχέσεις .

Κάθε σχέση δημιουργεί τους δικούς της κώδικες επικοινωνίας που φαίνονται από το τρόπο λειτουργίας της σχέσης αυτή , τη συμπεριφορά της . Κάθε χαρακτήρας είναι ένα μοτίβο ζωής . Μέσα από ένα πρόσωπο ενός ανθρώπου βλέπουμε ένα κομμάτι ζωής που δεν έχουμε κατακτήσει μέχρι στιγμής ίσως και να μην μπορέσουμε να το κατακτήσουμε διότι ποικίλουν τα θέλω και τα γιατί από άνθρωπο σε άνθρωπο . Αντί να τιμωρούμε το ίδιο το βίωμα μας γιατί να μην χαρίσουμε ένα χαμόγελο στη κάθε μας στιγμή ;

Πιστεύω πως όλοι μας επιδιώκουμε να μείνουμε στο δρόμο εκείνο που θα μας κάνει καλύτερους . Ένα δρόμο που τα συναισθήματα συρρέουν ελεύθερα και εκχέονται μέσα από το πρόσωπο εκείνου του ανθρώπου που έχουμε βαθιά μέσα μας . Αξίζει το κόπο . . .

Μόνον εσύ μπορείς να κάνεις τον εαυτό σου να υποφέρει.

«Αν ένα γεγονός είναι πέρα από το δικό σου έλεγχο, τότε πώς είναι δυνατό να αναλάβεις την ευθύνη γι' αυτό»; ρώτησε τη φωνή.

«Αν πάντοτε αναλαμβάνεις την ευθύνη, τότε αποκτάς την ικανότητα να εστιάζεις την ενέργειά σου στο να βρίσκεις λύσεις. Μ' αυτόν τον τρόπο δημιουργείς κάτι θετικό μέσα από μια δύσκολη κατάσταση και μπορείς πια να δεις ξεκάθαρα πως κάθε αντιξοότητα προσφέρει μια ευκαιρία. Η ευκαιρία πάντα υπάρχει, μέσα σε κάθε αναποδιά, αλλά αν σπαταλάς όλη σου την ενέργεια στο να βρεις πού είναι το λάθος ή στο πώς θα μοιράσεις τις ευθύνες, τότε η ευκαιρία αυτή θα μείνει ανεκμετάλλευτη και εσύ δε θα τη δεις ποτέ».

«Μα δεν είναι σημαντικό να δώσεις ένα μάθημα σε κάποιον που είναι ανεύθυνος; Αλλιώς πώς θα μάθει»;

Δεν είσαι εσύ υπεύθυνος για την ανευθυνότητα των άλλων. Το σημαντικό νια σένα είναι να μαθαίνεις από τις ανεύθυνες πράξεις των άλλων. Αν κάποιος σου κλέψει κάτι που για σένα είναι πολύτιμο, τότε ο θυμός και η αγανάκτηση θα σε σπρώξουν να απαιτήσεις ικανοποίηση, να κάνεις τον κλέφτη να πληρώσει. Φωνάζεις «ποιος φταίει»; και το φταίξιμο ξεκινάει από την προϊστορία του κατηγορούμενου και φτάνει ως την κυβέρνηση και την κοινωνία ολόκληρη».


Η φωνή συνέχισε: «Το πραγματικό μάθημα που πρέπει να πάρεις για να αναπτυχθείς βρίσκεται στη λύση, όχι στο φταίξιμο. Ίσως χρειάζεται να μάθεις να μην έχεις προσκόλληση στα αντικείμενα. Αν η προσκόλληση σου σ' αυτά επιτρέπει στ' αρνητικά σου συναισθήματα να σ' εξουσιάζουν τόσο πολύ, τότε ο μόνος τρόπος να γλιτώσεις από την απειλητική επιρροή αυτών των συναισθημάτων είναι να χάσεις τα αντικείμενα. Θυμήσου: μπορείς να κερδίσεις κάτι μόνον αν μάθεις να το απελευθερώνεις».

«Και τι θα γίνει με τον άνθρωπο που έκλεψε; Αν δεν τιμωρηθεί για την πράξη του, τότε σίγουρα δεν παίρνει κανένα μάθημα».

«Όποια τιμωρία και να του επιβάλει η κοινωνία το άτομο αυτό δε θα μάθει τίποτε, αν το ίδιο δεν επιλέξει να μάθει. Μπορεί να επιλέξει να απασχοληθεί μόνο με το ποιος έφταιγε και τον έπιασαν. Το πραγματικό μάθημα, δηλαδή να μάθει να αναλαμβάνει την ευθύνη για τις πράξεις του, μπορεί να είναι κρυμμένο ανάμεσα σε πολλά ψευτο - μαθήματα γι' αυτόν».

Εκείνος σκέφτηκε τα χρήματα που είχε χάσει καθώς και την απώλεια εκείνης. Πίστευε πως αυτά τα δύο έφταιγαν που η ζωή του άρχισε να πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο. «Μα μου φαίνεται πολύ άδικο να πρέπει να υποφέρω για να μάθω κάτι όταν φταίει κάποιος άλλος».

«Για το πνεύμα σου, που έχει ξεκάθαρη αντίληψη των πραγμάτων, είναι απόλυτα δίκαιο. Μόνον εσύ μπορείς να κάνεις τον εαυτό σου να υποφέρει. Όλα είναι έτσι όπως είναι, είτε το καταλαβαίνεις είτε όχι. Κάθε μάθημα που έρχεται στη ζωή σου είναι μια ευλογία και όλα αυτά τα ευλογημένα μαθήματα σου δίνονται με σκοπό να επιλέξεις να εξελιχθείς. Κάθε ανισορροπία στη ζωή σου θα έλξει καταστάσεις που σκοπό έχουν να αποκαταστήσουν την ισορροπία. Αυτό το γεγονός είναι ευθυγραμμισμένο με την αναζήτηση του πνεύματός σου για την προσωπική σου ολοκλήρωση.

Τι ονειρεύονται οι άνθρωποι;

Μερικά από τα πιο Μυστήρια Όνειρα…
Όλοι ονειρευόμαστε και άλλοτε θυμόμαστε τα όνειρά μας με λεπτομέρειες, άλλοτε τα ξεχνάμε εντελώς, άλλοτε είναι τόσο έντονα που είμαστε σίγουροι ότι θα τα θυμηθούμε, αλλά παρόλα αυτά τα ξεχνάμε, και άλλοτε έχουμε μια γενική αίσθηση ότι είδαμε όνειρο, αλλά δε μπορούμε να το εντοπίσουμε ακριβώς…

Ανησυχίες για την καθημερινότητα
Ο ερευνητής ονείρων Calvin Hall έχει συλλέξει παραπάνω από 10.000 όνειρα διαφόρων ανθρώπων και τα έχει αναλύσει. Αυτό που βρήκε είναι ότι τα περισσότερα όνειρα σχετίζονται με ανησυχίες για την καθημερινότητα: η οικονομική κατάσταση, η εργασία, η οικογένεια, τα αισθηματικά, οι φίλοι, η κοινωνική ζωή και τα θέματα υγείας συγκαταλέγονται ανάμεσα στα πιο συχνά όνειρα.

Τα Θέματα των Ονείρων σε Διάφορες Πολιτισμικά Πλαίσια
Επίσης στα όνειρα υπάρχουν ‘θέματα’, τα οποία είναι κοινά σε πολλές χώρες και διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια: το να σε κυνηγάνε, να πέφτεις, να είσαι γυμνός σε δημόσιο χώρο είναι μερικά πολύ κοινά θέματα ονείρων τα οποία αναφέρουν άνθρωποι από όλα τα μήκη και πλάτη της γης.

Ποιες άλλες ανακαλύψεις έχουν κάνει οι ερευνητές ονείρων;
• Οι άνθρωποι τείνουν να ονειρεύονται πολύ περισσότερο για αρνητικά ζητήματα παρά για θετικά. Για παράδειγμα, είναι πιθανότερο να ονειρευτούν για έναν καυγά ή έναν χωρισμό παρά για μια φιλική συζήτηση
• Τα εξωτερικά ερεθίσματα την ώρα του ύπνου επηρεάζουν το θέμα του ονείρου. Για παράδειγμα, κάποιος που κοιμάται σε ένα παγωμένο δωμάτιο μπορεί να ονειρευτεί ότι βρίσκεται στον Βόρειο Πόλο και περπατάει στα χιόνια… Ή αν εκείνη τη στιγμή χτυπήσει το ξυπνητήρι, μπορεί το άτομο αντί να ξυπνήσει να ενσωματώσει τον ήχο του ξυπνητηριού μέσα στο όνειρό του και να συνεχίσει τον ύπνο του.
• Οι γυναίκες βλέπουν συχνότερα όνειρα στα οποία είναι θύματα επιθετικότητας ή και βίας, ενώ οι άντρες βλέπουν συχνότερο όνειρα στα οποία οι ίδιοι είναι επιθετικοί.
Την επόμενη φορά που θα δείτε ένα παράξενο όνειρο, να θυμάστε: δεν είστε οι μόνοι! Τα όνειρα μπορεί να έχουν κάποιο κρυμμένο νόημα, το οποίο σχετίζεται με την καθημερινότητά σας και αυτά που σας απασχολούν. Δε μένει παρά να το αποκωδικοποιήσετε!

Ποια είναι η σημασία των ονείρων;
Ας δούμε τι λένε σημαντικοί επιστήμονες που έχουν μελετήσει τα όνειρα.

Τα όνειρα σκιαγραφούν το ψυχολογικό πορτρέτο του ατόμου
Σύμφωνα με τον καθηγητή Domhoff: Τα όνειρα αποκαλύπτουν αυτά που μας απασχολούν και βρίσκονται στο μυαλό μας. Όμως, το περιεχόμενό τους δεν εμφανίζεται με ευθύ και ξεκάθαρο τρόπο, αλλά με σύμβολα, με εικόνες, με θραύσματα συναισθημάτων, με γρήγορες και όχι ξεκάθαρες εναλλαγές σκηνών ή προσώπων, με αποτέλεσμα να μην είναι ξεκάθαρο τι θέλουν να μας πουν. Αν ζητήσουμε από το ίδιο άτομο να μας διηγηθεί 75-100 όνειρά του, μπορούμε κάλλιστα να σκιαγραφήσουμε το ψυχολογικό του πορτρέτο. Αν μάλιστα πάρουμε 1.000 όνειρα που μας τα διηγείται το ίδιο άτομο στη διάρκεια μιας εικοσαετίας, τότε σχηματίζουμε το προφίλ του νου και της ψυχής αυτού του ανθρώπου που είναι τόσο εξατομικευμένο και μοναδικό όσο και τα δακτυλικά του αποτυπώματα!
Τα όνειρα σχετίζονται με τις κρυφές επιθυμίες του ατόμου
Έτσι μας λέει ο Φρόιντ, ο οποίος πίστευε ότι το περιεχόμενο των ονείρων σχετίζεται με όσα επιθυμεί κανείς, συνειδητά ή ασυνείδητα. Επειδή πολλές επιθυμίες όμως είναι κρυμμένες–είτε επειδή είναι ‘ακατάλληλες, είτε επειδή το άτομο ντρέπεται να τις παραδεχτεί, είτε επειδή τις φοβάται-, το περιεχόμενο των ονείρων συχνά έρχεται μεταμφιεσμένο, ώστε οι επιθυμίες αυτές να μη σοκάρουν με την αμεσότητά τους το άτομο που τις ονειρεύεται. Δουλεύοντας όμως κανείς πάνω στα όνειρά του, μπορεί να ανακαλύψει τι κρύβεται στο ασυνείδητό του.
Σύμφωνα με τον Φρόιντ, υπάρχουν 4 στοιχεία-κλειδιά που φανερώνουν το περιεχόμενο των ονείρων:
• Συμπύκνωση – Πολλές διαφορετικές ιδέες και έννοιες παρουσιάζονται συμπυκνωμένες στο ίδιο όνειρο. Οι πληροφορίες που δέχεται το άτομο που ονειρεύεται εμφανίζονται σε πρώτο επίπεδο ως μία εικόνα ή μία σκέψη, αλλά με ανάλυση προκύπτει ότι είναι πολύ περισσότερα τα στοιχεία που κρύβονται και είναι σημαντικά.
• Μετατόπιση – Το βασικό συναισθηματικό νόημα του ονείρου είναι κρυμμένο. Συνήθως μια εικόνα ή διάφορα στοιχεία του ονείρου, δευτερεύοντα ή ασήμαντα, τραβούν την προσοχή του ατόμου και καλύπτουν τα συναισθηματικά νοήματα που κρύβονται από κάτω.
• Συμβολισμός – Πρόκειται για άλλον έναν μηχανισμό ‘λογοκρισίας’, που απωθεί συναισθήματα και ιδέες που εμπεριέχονται στο όνειρο. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, στο όνειρο περιλαμβάνονται αντικείμενα ή σκηνές που αποτελούν σύμβολα για το υλικό που έχει λογοκριθεί και απωθηθεί.
• Δευτερογενής Διόρθωση– Αυτό είναι το τελικό στάδιο της διαδικασίας των ονείρων και ο Φρόιντ δηλώνει ότι εδώ τα παράξενα και παράδοξα στοιχεία που υπάρχουν στα όνειρα αναδιοργανώνονται προκειμένου να δώσουν νόημα στο όνειρο, και έτσι εμφανίζεται το όνειρο στην τελική του μορφή.

Τα όνειρα είναι αρχέτυπα του συλλογικού ασυνείδητου
Ο Carl Jung στη θεωρία του σχετικά με τα όνειρα έχει κοινά στοιχεία με τον Φρόιντ, ωστόσο όμως πιστεύει ότι τα όνειρα είναι κάτι παραπάνω από την έκφραση καταπιεσμένων επιθυμιών: τα όνειρα αποκαλύπτουν τόσο το ατομικό όσο και το συλλογικό ασυνείδητο. Πιστεύει ότι τα όνειρα αναπληρώνουν τα μέρη της ψυχής που δεν είναι αρκετά αναπτυγμένα στη ζωή του ανθρώπου όταν αυτός είναι σε εγρήγορση.

Τα όνειρα αποτελούν γνωστική διαδικασία
Ο Calvin Hall θεωρεί ότι τα όνειρα αποτελούν μέρος της εγκεφαλικής και διανοητικής λειτουργίας, είναι δηλαδή μέρος της γνωστικής διαδικασίας του ατόμου. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, τα όνειρα λειτουργούν ως ‘σύλληψη’ των στοιχείων που υπάρχουν στην προσωπική ζωή του ατόμου. Ο Hall ανέλυσε χιλιάδες όνειρα συμμετεχόντων σε έρευνες και κατέταξε το περιεχόμενο των ονείρων σε 4 κατηγορίες.

Οι 4 θεματικές κατηγορίες των ονείρων
Έτσι, για να αναλύσουμε τα όνειρα, πρέπει να γνωρίζουμε:
• Τις πράξεις που κάνει το άτομο μέσα στο όνειρό του
• Τα αντικείμενα και τα πρόσωπα που εμφανίζονται στο όνειρο
• Τις αλληλεπιδράσεις του ατόμου που ονειρεύεται με τα άλλα πρόσωπα στο όνειρό του
• Που λαμβάνει χώρα το όνειρο, τις σκηνές που εμφανίζονται η μία μετά την άλλη και την κατάληξη του ονείρου.
Τελικός στόχος δεν είναι να αποκωδικοποιήσουμε το όνειρο, αλλά να καταλάβουμε το άτομο που ονειρεύεται!

5. Τα όνειρα αποτελούν αντανάκλαση της ζωής του ανθρώπου όταν είναι ξύπνιος
Ο ερευνητής G. William Domhoff σε έρευνες που διεξήγε στα εργαστήρια του University of Miami βρήκε ότι τα όνειρα αντικατοπτρίζουν τις ανησυχίες και τις σκέψεις των ανθρώπων στον ξύπνιο τους. Όταν οι άνθρωποι ονειρεύονται, αυτό αποτελεί μια νευρολογική διαδικασία και το περιεχόμενο των ονείρων είναι μια γνωστική διαδικασία.

Μπορούμε να αναλύσουμε τα όνειρά μας;
Αν επιθυμούμε, και βέβαια είναι δυνατή η ανάλυση των ονείρων μας! Μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες για το άτομο, τις κρυφές επιθυμίες, τις σκέψεις, τις ανησυχίες αλλά και τα συναισθήματά του, και σκιαγραφούν το ψυχολογικό του πορτρέτο σε βάθος. Ωστόσο, θα πρέπει να τονίσουμε ότι οι οδηγοί ανάλυσης ονείρων που απλοϊκά προτείνουν «αν δεις στον ύπνο σου ψάρι, είναι λαχτάρα» δεν είναι έγκυροι και δεν προσθέτουν κάτι στην αυτογνωσία και την προσωπική εξέλιξη του ατόμου.

Έλα στη θέση του άλλου

Καθημερινά, στην ιδιωτική αλλά και στην επαγγελματική μας επικοινωνία με τους άλλους, ερχόμαστε σε μια μικρή ή μεγάλη αντιπαράθεση. Μέλη της οικογένειας, σύντροφοι, συγγενείς, φίλοι, γείτονες, πωλητές, συνεργάτες, συνάδελφοι, πελάτες, ακόμη και άγνωστοι που π.χ. τράκαραν το αυτοκίνητό μας. Ξεκινά από τα πιο απλά, μικρά και αθώα πράγματα και φθάνει ως τα μεγάλα και σύνθετα.

Δεν είναι σπάνιες οι φορές που η επικοινωνία αυτή καταλήγει σε παρεξήγηση, διαπληκτισμό, λογομαχία, διαμάχη, καυγά ακόμη και σε βίαιες ενέργειες. Και όμως. Ένα μέρος από αυτές τις δυσάρεστες συνέπειες θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν κάναμε κάτι απλό: Αντί να ταμπουρωνόμαστε πίσω από τις θέσεις μας, που εκείνη την στιγμή πιστεύουμε ακράδαντα πως είναι σωστές και για αυτό τις υπερασπιζόμαστε με όλα τα μέσα, να βλέπαμε το επίμαχο θέμα όχι από τη δική μας αλλά από τηνοπτική γωνία του άλλου. Να αλλάζαμε προς στιγμή τους ρόλους μας και να φέρναμε τον εαυτό μας στην θέση του.

Τότε το σκηνικό θα άλλαζε άρδην. Θα βλέπαμε τα κίνητρα, τις "κόκκινες γραμμές" (για να χρησιμοποιήσω και έναν όρο που πολύ αρέσει στους πολιτικούς), τις ευαισθησίες του. Τότε θα αναγνωρίζαμε το δίκιο του, έστω και μερικώς, οπότε θα μπορούσαμε να αναπροσαρμόσουμε τις θέσεις μας, να υποχωρήσουμε σε κάποια σημεία και να καταλήξουμε σε μια αμοιβαίως αποδεκτή συμφωνία. Έτσι, θα βγαίναμε πολλαπλά ωφελημένοι: θα κερδίζαμε ψυχική ηρεμία, χρόνο και συμφέροντες όρους.

Για να εξηγούμαι, όταν ανέφερα πιο πάνω τη φράση "θα αναγνωρίζαμε το δίκιο του" δεν ηθικολογώ. Δεν ισχυρίζομαι δηλαδή ότι, για λόγους δικαιοσύνης, θα πρέπει να υποχωρήσουμε. Αλλά είναι ένα θέμα να αγνοείς το δίκιο του άλλου και ένα διαφορετικό θέμα να το γνωρίζεις και να θέλεις, συνειδητά, να τον "ρίξεις".

Φίλος δικαστικός μου έλεγε κάποτε πως μια εξωδικαστική λύση είναι προτιμότερη από την προσφυγή στα δικαστήρια. "Ο δικαστής είναι άνθρωπος" μου είπε "δεν ξέρεις πώς ξύπνησε εκείνο το πρωί ή αν τσακώθηκε με τη γυναίκα του". Υποθέτω πως αν προσπαθούσαμε να μπούμε στη θέση του διαδίκου, πολλές υποθέσεις δεν επιλύονταν φιλικά.

Οι αγγλο-αμερικάνοι χρησιμοποιούν την παραστατική έκφραση "να είσαι μέσα στα παπούτσια του" εννοώντας να μπεις στη θέση του άλλου. Αυτό ακριβώς έκανε και ο "παπουτσωμένος γάτος", στο γνωστό παραμύθι, και έγινε διάσημος!

Μοιραστείτε απλόχερα τη γνώση

Η γνώση μοιάζει με την ψυχή... Όσα τείχη κι αν χτίσεις γύρω της, εκείνη πάντα θα βρίσκει τον τρόπο να ξεγλιστράει και να ταξιδεύει ελεύθερη όπου την χρειάζονται περισσότερο! θα πρέπει να νιώθουμε ευλογημένοι που περνάει μέσα απο μας, αλλά θα ήταν αστείο να την θεωρήσουμε ποτέ προσωπικό μας κτήμα!

Η γνώση ανήκει μονο στον δημιουργό, όλοι εμείς μικροί και μεγάλοι δάσκαλοι-μικροί και μεγάλοι μαθητές είμαστε απλώς το μέσον που έχει επιλέξει για να διοχετεύσει τις πληροφορίες που θα βοηθήσουν στην εξέλιξη της ανθρωπότητας! Αν η γνώση έρθει σε κάποιον, σημαίνει οτι την αξίζει κι οτι έχει δουλέψει γι'αυτήν σε πολλαπλά επίπεδα!

Αντίθετα, αν η εξέλιξη της γνώσης αυτής γλιστράει ξαφνικά μέσα απο τα χέρια μας και πάει αλλού, τότε σημαίνει οτι μάλλον κάτι κάναμε λάθος στη διαχείρισή της! Κι αυτό είναι εντάξει, λάθη συμβαίνουν κάθε μέρα... Αρκεί να βρούμε το σθένος και να τα δούμε καταπρόσωπο... Να τολμήσουμε να τα αντιμετωπίσουμε.

Εκεί που περιπλέκεται το θέμα είναι όταν προσπαθούμε να φορτώσουμε τις δικές μας ευθύνες αλλού... μία τέτοια λειτουργία μόνο να επιβαρύνει μπορεί, τόσο εμάς τους ίδιους, όσο και την εξέλιξή μας και κατι τέτοιο θα ήταν στ'αλήθεια κρίμα σε μια εποχή ταχείας εξέλιξης, όπως αυτή που ζούμε τώρα! Δεν υπάρχει λόγος να χάνουμε χρόνο... ας χαρίσουμε γενναιόδωρα τη γνώση και την αγάπη μας σε όσους περισσότερους ανθρώπους μπορούμε, χωρίς να φοβόμαστε μην μας κλέψουν κάτι που δεν μας άνηκε ποτέ!

Ας το μοιράσουμε παντού απλόχερα και με την καρδιά μας το πολύτιμο αυτό δώρο της γνώσης, γιατί όλοι γνωρίζουμε κάτι που κάποιος εκεί έξω έχει ανάγκη να μάθει! Μόνο τότε θα έχουμε εκπληρώσει πραγματικά το έργο μας και μόνο τότε θα μας επιστραφεί στο πολλαπλάσιο! Όταν είμαστε εμείς δεκτικοί και χωρίς ανασφάλειες, όλα γύρω μας ανοίγουν, διευρύνονται και χαμογελούν! Το σύμπαν αναγνωρίζει και ανταμείβει την καλή πρόθεση και την γενναιοδωρία!

Ας ανοίξουμε ακόμα λίγο την καρδιά μας κι ας βρούμε τη δύναμη να αντιμετωπίσουμε την αλήθεια, αλλά και το μεγαλείο που βρίσκεται κρυμμένο εκεί! Είμαστε όλοι μας δημιουργήματα άπειρης ομορφιάς και αφθονίας! Δεν υπάρχει λόγος να εστιάζουμε στην απώλεια και στην έλλειψη! Ας επιτρέψουμε σήμερα σ'αυτή την εσωτερική αφθονία και πληρότητα, να κατακλύσει την ύπαρξή μας και θα δούμε τον κόσμο γύρω μας να αλλάζει με έναν τρόπο που πιθανώς να μην είχαμε φανταστεί ποτέ!