Υπάρχει και όριο μεταξύ ωμής ειλικρίνειας και κακίας

Ειλικρίνεια και κακία. Δυο εκ διαμέτρου διαφορετικές έννοιες, που συχνά πυκνά ωστόσο μπλέκονται μεταξύ τους, θολώνοντας τα ασαφή όρια στον χαρακτήρα των ανθρώπων. Άλλωστε δεν είναι λίγοι εκείνοι που με την πρόφαση της απόλυτης ειλικρίνειας εκσφενδονίζουν κακίες προς πάσα κατεύθυνση. Συνήθως οι καμουφλαρισμένες προτάσεις τους ξεκινάνε με την πλέον χαρακτηριστική έκφραση «εγώ έχω σκοπό να λέω μόνο την αλήθεια, ακόμη κι αν αυτό σε πληγώνει». Μάλιστα δεν είναι λίγες φορές που οι δηλώσεις τους συνοδεύονται από υπερηφάνεια για την ντομπροσύνη τους. Υπάρχουν, όμως, όρια μεταξύ ωμής ειλικρίνειας και κακίας;    

Σαφώς και υπάρχουν, αφού το χάσμα μεταξύ τους είναι τεράστιο. Η ειλικρίνεια αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα στοιχεία της προσωπικότητας ενός ανθρώπου. Η επιδίωξη και έκφραση της αλήθειας αποδεικνύει εντιμότητα, ακεραιότητα και θάρρος. Θάρρος γιατί σε έναν κόσμο που η ωραιοποίηση και το ψέμα είναι οι εύκολοι δρόμοι, οι ειλικρινείς θα επιλέξουν την ανηφόρα αναζήτησης της αλήθειας. Ίσως κατά βάθος όλοι μας να γοητευόμαστε από εκείνους που έχουν τα κότσια να εκφράσουν φωναχτά όλες τις ενδόμυχες σκέψεις τους, χωρίς φίλτρα και προσωπεία. Στο κάτω κάτω της γραφής, η ειλικρίνεια κουβαλάει και μια μορφή ελευθερίας.

Ο Κομφούκιος, ωστόσο, συνιστούσε «ειλικρίνεια με περίσκεψη». Καλό είναι να είσαι ευθύς, όμως η αλήθεια πρέπει να λέγεται προσεκτικά, με σεβασμό και ευαισθησία. Με μέτρο όλα στη ζωή, το ίδιο και η ειλικρίνεια. Δεν μπορεί λόγου χάρη να γίνεται καραμέλα στα χείλη ενός πικρόχολου ανθρώπου που θέλει συνεχώς να προσβάλλει και να πληγώνει. Όχι, δεν μπορεί να είναι πρόφαση αναίδειας και κακίας. Εκεί βαδίζουμε, στα όρια της κακεντρέχειας.

Τις περισσότερες φορές οι κακοήθεις αλήθειες τέτοιου τύπου δεν έχουν καν ζητηθεί ως άποψη. Αντίθετα, τα αρνητικά σχόλια θα εκσφενδονιστούν σε ανύποπτο χρόνο, τυλιγμένα σε συσκευασία νουθεσίας και ανωτερότητας. Και φυσικά, αν ο αποδέκτης τους τολμήσει να προσβληθεί, θα λάβει κάποια απάντηση περί σκληρής αλήθειας κι απόλυτης ειλικρίνειας. Επίσης αξιοπερίεργο είναι το γεγονός ότι ενώ οι «απόλυτα ειλικρινείς» άνθρωποι έχουν το δικαίωμα τοποθέτησης πάνω σε οποιοδήποτε πιθανό θέμα -ακόμα κι αν οι γνώσεις τους σ’ αυτό είναι από ελλιπείς έως μηδαμινές- ο περίγυρός τους θα πρέπει να παραμένει σιωπηλός και να συμφωνεί, χωρίς να εκφράσει αντίθετη άποψη. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, που προσπαθούν να αποφύγουν την εποικοδομητική κριτική με κάθε κόστος, καθώς θεωρούν ότι υποβιβάζει την προσωπικότητά τους.

Εκεί που πραγματικά θα έπρεπε να διαχωρίζεται η ειλικρίνεια από την ωμότητα είναι τα κίνητρά τους. Στην πρώτη περίπτωση, εκεί που η ειλικρίνεια λειτουργεί ως αρετή, ο χαρακτήρας της είναι διδακτικός και βοηθητικός. Με άλλα λόγια, η άσκηση εποικοδομητικής κριτικής αποσκοπεί στη βελτίωση του αποδέκτη της. Από την άλλη πλευρά, η βαπτισμένη «σκληρή αλήθεια» ενός κακεντρεχούς ατόμου έχει στόχο να πληγώσει και να μειώσει. Η μάσκα της ντομπροσύνης προσφέρει μόνο αδιαφορία για τα συναισθήματα του άλλου και κανένα σημείο χρηστικότητας και προσωπικής εξέλιξης.

Το σίγουρο είναι ένα: Για να γίνουν ακόμη πιο ευδιάκριτα τα όρια μεταξύ κακίας και ειλικρίνειας θα πρέπει πρώτα απ’ όλα ο καθένας μας να μπαίνει στη θέση του άλλου πριν εκφράσει οποιαδήποτε άποψη που ενδεχομένως τον πληγώσει. Είναι σημαντικό να μην υποτιμάμε την προσωπικότητα και τα συναισθήματά του, ώστε να μην επιδρούμε τελείως αρνητικά στην ψυχολογία του. Ειλικρίνεια με περίσκεψη πάνω απ’ όλα.

Καρλ Σαγκάν: Ένας δράκος στο γκαράζ μου

“Ένας δράκος που ανασαίνοντας βγάζει φλόγες, ζει μέσα στο γκαράζ μου”.

Ας υποθέσουμε ότι πραγματικά κάνω μια τέτοια διαπίστωση. Σίγουρα θα θέλετε να το ελέγξετε, να τον δείτε μόνοι σας. Υπάρχουν αναρίθμητες ιστορίες με δράκους ανά τους αιώνες, αλλά καμία αληθινή απόδειξη. Τι ευκαιρία! -Δείξε μου», λέτε. Σας οδηγώ στο γκαράζ μου. Κοιτάτε μέσα και βλέπετε μια σκάλα, άδειους τενεκέδες από μπογιά, ένα παλιό τρίκυκλο – αλλά δράκος πουθενά.

 

”Που είναι ο δράκος;», ρωτάτε.

 

”Ω. μα είναι εδώ», απαντώ γνέφοντας αόριστα. «Ξέχασα να σας αναφέρω ότι αυτός είναι ένας αόρατος δράκος».

 

Προτείνετε τότε να ρίξουμε αλεύρι στο πάτωμα του γκαράζ για να εντοπίσουμε από τα πατήματα του δράκου.

”Ωραία ιδέα», λέω, «αλλά αυτός ο δράκος πετάει στον αέρα».

Τότε θα χρησιμοποιήσετε ανιχνευτή για να συλλάβετε την αόρατη φωτιά.

Καλή ιδέα, αλλά η αόρατη φωτιά δεν έχει θερμότητα».

 

Θα βάψετε με σπρέι το δράκο και θα γίνει ορατός.

Καλή ιδέα, μόνο που ο δράκος δεν έχει σώμα και δεν θα πιάσει η μπογιά». Και πάει λέγοντας. Αντικρούω όλες τις φυσικές δοκιμασίες που προτείνετε, με μια ιδιαίτερη εξήγηση για το λόγο που δεν θα λειτουργούσαν.

 

Τώρα, ποιά είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν αόρατο, ασώματο, ιπτάμενο δράκο που φτύνει φλόγες χωρίς θερμότητα και έναν ολωσδιόλου ανύπαρκτο  δράκο; Αν δεν υπάρχει τρόπος να ανακρούσετε το επιχείρημά μου – κανένα πιθανό πείραμα δεν θα μετρούσε εναντίον του – ποιό θα είναι τότε το νόημα να λέμε ότι ο δράκος μου υπάρχει; Η αδυναμία σας να καταστήσετε ανίσχυρη την υπόθεσή μου δεν είναι καθόλου το ίδιο με το να αποδείξετε την αλήθεια αυτού του πράγματος. Ισχυρισμοί που δεν μπορούν να αποδειχτούν, διαπιστώσεις που δεν μπορούν να αμφισβητηθούν είναι άχρηστες όσον αφορά στην επαλήθευσή τους, όση αξία και αν έχουν στο να μας εμπνέουν ή να εξάπτει  την αίσθηση του θαυμασμού μας. Αυτό που σας ζητώ να κάνετε, καταλήγει στο να το πιστέψετε χωρίς καμιά απόδειξη, απλώς επειδή το λέω εγώ.

 

Το μόνο πράγμα που πραγματικά μάθατε από την εμμονή μου πως υπάρχει ένας δράκος στο γκαράζ μου είναι ότι κάτι περίεργο συμβαίνει μέσα στο κεφάλι μου. Θα απορείτε, αν δεν υπάρχει κάποια έμπρακτη απόδειξη, τι ήταν αυτό που με έχει πείσει. Η πιθανότητα ότι αυτό μπορεί να ήταν ένα όνειρο  η μια ψευδαίσθηση σίγουρα περνάει από το μυαλό σας. Αλλά τότε γιατί το παίρνω. τόσο σοβαρά; Ίσως να χρειάζομαι βοήθεια. Τουλάχιστον ίσως να έχω σοβαρά υποτιμήσει την ανθρώπινη πιθανότητα σφάλματος.

 

Φανταστείτε ότι, παρόλο που καμία από τις δοκιμασίες δεν είχε επιτυχία, εσείς θέλετε να είστε σχολαστικά ανοιχτόμυαλοι. Έτσι δεν απορρίπτετε εξαρχής την άποψη ότι δεν υπάρχει ένας δράκος που ανασαίνοντας βγάζει φλόγες μέσα στο γκαράζ μου. Απλώς το βάζετε σε αναμονή. Το να παρουσιάσω αποδείξεις είναι εντελώς απίθανο, αλλά αν ένα νέο πακέτο αποδείξεων εμφανιστεί είστε έτοιμοι να το εξετάσετε και να δείτε αν σας πείθει. Σίγουρα δεν είναι σωστό από μέρους μου να προσβληθώ αν δεν με πιστέψετε, ή να σας κριτικάρω ότι είστε ξεροκέφαλος και δεν έχετε φαντασία – μόνο και μόνο επειδή προτάσσετε το σκωτσέζικο ρητό “δεν έχει αποδειχτεί”.

 

Φανταστείτε ότι τα πράγματα είχαν αλλιώς. Ο δράκος είναι αόρατος μάλιστα, αλλά τα πατήματα φαίνονται πάνω στο αλεύρι καθώς κοιτάτε. Ο ανιχνευτής υπέρυθρων δίνει μια ένδειξη. Η μπογιά αποκαλύπτει ένα αγκαθωτό λοφίο που χοροπηδάει μπροστά σας. Ανεξάρτητα από το πόσο σκεπτικιστής μπορεί να είστε σχετικά με την ύπαρξη δράκων – για να μη μιλήσουμε για  τους αόρατους – πρέπει τώρα να αναγνωρίσετε ότι υπάρχει κάτι εκεί και ότι έχει άμεση σχέση με έναν αόρατο δράκο που ανασαίνοντας βγάζει φλόγες.

 

Και τώρα ένα άλλο σενάριο: ας υποθέσουμε ότι δεν είμαι μονάχα εγώ. Ας υποθέσουμε ότι αρκετοί δικοί σας άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων και ατόμων που είστε σίγουροι ότι δεν γνωρίζουν ο ένας τον άλλον, σας λένε ότι έχουν δράκους στο γκαράζ τους – αλλά σε κάθε περίπτωση δεν βρίσκονται αποδείξεις. Όλοι παραδεχόμαστε ότι έχουμε συγκλονιστεί από το γεγονός ότι έχουμε καταληφθεί από μια τόσο παράδοξη πεποίθηση που δεν υποστηρίζεται από έμπρακτες αποδείξεις. Κανείς μας δεν είναι τρελός. Κάνουμε εικασίες  για  το τι μπορεί να σημαίνει αν πραγματικά αόρατοι δράκοι κρύβονται στο γκαράζ μας, ενώ εμείς απλώς το αντιλαμβανόμαστε. Μακάρι να μην είναι αλήθεια. Αλλά ίσως όλοι αυτοί οι αρχαίοι ευρωπαϊκοί και κινέζικοι μύθοι σχετικά για  τους δράκους να μην ήταν καθόλου μύθοι…

 

Παραδόξως, τώρα τελευταία, αναφέρθηκαν πατήματα δράκου, αλλά δεν έγιναν ποτέ αντιληπτά κατά την παρουσία κάποιου σκεπτικιστή. Μια εναλλακτική εξήγηση παρουσιάζεται: με προσεκτική παρατήρηση φαίνεται καθαρά. ότι τα πατήματα μπορεί να είναι πλαστά. Εμφανίζεται και άλλος φανατικός με τους δράκους με ένα καμένο δάχτυλο και το αποδίδει σε μια σπάνια φυσική εκδήλωση της φλογερής ανάσας του δράκου. Αλλά και πάλι υπάρχουν και άλλες πιθανότητες. Καταλαβαίνουμε ότι υπάρχουν και άλλοι τρόποι να κάψει κανείς το δάχτυλό του, εκτός από την ανάσα αόρατων δράκων. Τέτοιες “αποδείξεις” – αδιάφορο από το πόσο σημαντικό το θεωρούν οι υπερασπιστές των δράκων – απέχουν πολύ από το να είναι πειστικές. Για άλλη μια φορά η μόνη λογική εξήγηση είναι πιθανώς να απορρίψουμε την υπόθεση των δράκων, να -είμαστε ανοιχτοί σε μελλοντικά φυσικά δεδομένα και να αναρωτιόμαστε για την αιτία που προφανώς τόσοι πολλοί υγιείς και νηφάλιοι άνθρωποι μοιράζονται την ίδια παράξενη ψευδαίσθηση.

 

Carl Sagan: Ο στοιχειωμένος κόσμος – Η Επιστήμη ως κερί στο σκοτάδι

Να ξοδεύεις αγάπη, να γελά η ψυχή

Στέρηση, ανικανοποίητο, ανεκπλήρωτο. Τόσες λέξεις για να περιγράψουν εκείνο το συναίσθημα, που σου προκαλεί η ανάγκη για κάτι που δεν κατέχεις, το οποίο, αν και αποτελείται από όλους τα στερητικά και αχώριστα μόρια, εσύ πάντα θα το συνδέεις με κάτι τόσο απόλυτο και μαγικό. Μα στην ουσία, η αλήθεια βρίσκεται χαμένη κάπου μέσα σε αυτόν τον μυστηριώδη λαβύρινθο συναισθημάτων και η ανακάλυψή της είναι απογοητευτική, σχεδόν τρομακτική.

Σε κανέναν δεν έλειψε κάτι το οποίο ποτέ δεν απέκτησε. Περισσότερο απ’ όλα χρειαζόμαστε την ιδέα που πλάσαμε για ανθρώπους, τη γεύση που μας άφησαν οι κοινές μας εμπειρίες μαζί τους, ο τρόπος που έδειχναν να μας καταλαβαίνουν και η βαθιά, εσωτερική ανάγκη να μας αγαπούν, όσο δεν αγάπησαν κανέναν άλλον. Δεν είναι εγωιστικό. Είναι ανθρώπινο πέρα για πέρα. Ωστόσο, είμαι σχεδόν βέβαιη πως όσο κι αν αγαπηθείς, όσο κι αν τρυπώσεις μέσα σε μία καρδιά, δε θα καταφέρεις να γεμίσεις, αν δεν αγαπάς.

Άνθρωποι νέοι, λένε πως έχουν όνειρα, μα τα αφήνουν να μαραίνονται στα παρτέρια του φόβου και της ατολμίας. Κοιμίζουν κάθε βράδυ την αγάπη τους, πείθοντας τον εαυτό τους πως η τύχη δεν ήταν με το μέρος τους και αγνοούν πως είναι αυτοί που μεγαλώνουν και φροντίζουν το δικό τους ανικανοποίητο. Πλάθουν στο μυαλό τους άλλες ψεύτικες ανάγκες, που τις ονομάζουν “προτεραιότητες” και περιμένουν να θερίσουν ελπίδες, μα αντ’ αυτού, μένουν με άδειες αγκαλιές και τη γεύση της απώλειας στην ψυχή.

Οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι είναι εκείνοι που αγαπούν, χωρίς να κρεμάνε την απόστροφο σε μονοσύλλαβες αντωνυμίες. Είναι οι άνθρωποι που χαρίζουν τα πάντα σε αυτό που αγαπάνε, τα παίζουν όλα για όλα, δε δειλιάζουν, παραβλέπουν τους κανόνες, φέρονται με υπερβολή, δε φοβούνται να εκφράσουν τον θαυμασμό τους και πυροδοτούν όλες εκείνες τις σπάνιες ψευδαισθήσεις τελειότητας, τις οποίες μόνο η πεζή και ανέκφραστη καθημερινότητα μπορεί να ισοπεδώσει.

Οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι είναι εκείνοι που ξοδεύουν αγάπη, για να κάνουν την ψυχή να γελάσει. Γιατί, αν δεν δώσεις, δεν μπορείς να νιώσεις την έξαρση των συναισθημάτων, ούτε την ένταση να πάλλεται στο μυαλό σου και ο κόσμος αυτομάτως μετατρέπεται σε μία εξάρτηση δίχως τέλος, με εσένα να περιμένεις εκείνο που θα πληρώσει την ύπαρξή σου.

Λες πως θέλεις ν’ απαλλαγείς από φαντάσματα και ψευδαισθήσεις. Πνίγεσαι μέσα σε κύκλους ανθρώπων που φαίνεται να τα ‘χουν όλα, μα το “είναι” τους δηλώνει κενό. Γυρίζεις να κοιτάξεις, μα το μόνο που αντικρίζεις είναι τοίχους και ισχυρίζεσαι πως πάλεψες για μια αγάπη εξόριστη, που λίγο πριν φτάσεις να την λησμονήσεις, είχες φροντίσεις να την κατακρεουργήσεις με κάθε μέτριο που διέθετες.

Άνθρωπε, ξέχασες κάτι. Πλήρης θα είσαι, μόνο όταν θα νιώσεις, όταν θα πιστέψεις, όταν δε θα το βάλεις στα πόδια, όταν θα μείνεις και θα επιμείνεις.

Αγαπήθηκες, μα δεν αγάπησες

Τζον Λοκ – Ο “θεωρητικός του εμπειρισμού”

Η ζωή του.

O Τζον Λοκ (Jonh Locke – 29 Αυγούστου 1632 – 28 Οκτωβρίου 1704) γεννήθηκε στην Αγγλία, στο χωριό Ρίνγκτον της κομητείας του Μπρίστολ. 0 πατέρας του ήταν δικηγόρος, πουριτανός και οπαδός των κοινοβουλευτικών αντιλήψεων, 0 ίδιος σπούδασε ιατρική, ανατομία και φυσική ιστορία στη σχολή Γουεστμίνστερ στο Λονδίνο.

Το 1667 προσελήφθη ως προσωπικός γιατρός του κόμη του Σάφτσμπερυ και μέχρι την ανάδειξη του τελευταίου στο αξίωμα του λόρδου καγκελάριου [1672] ασχολήθηκε με το έργο του «Δοκίμιο για την ανθρώπινη αντίληψη», πάνω στο οποίο εργάσθηκε συνολικά επί μία εικοσαετία. Ταυτόχρονα με τις φιλοσοφικές ενασχολήσεις του ενεπλάκη στην πολιτική ζωή της Αγγλίας λόγω της σχέσης του με τον κόμη του Σάφτσμπερυ και υπέστη τις διώξεις, ως οπαδός των Φιλελευθέρων, Δεν παντρεύτηκε και δεν απέκτησε απογόνους. Πέθανε στο Έσεξ.

Το έργο του

Κορυφαίος εκπρόσωπος του αγγλοσαξονικού εμπειρισμού, ο Λοκ επιχείρησε να αποδείξει με ποιον τρόπο σχηματίζονται οι ιδέες και συγκροτούνται οι γνώσεις, με αφετηρία την αισθητή εμπειρία. Τους προβληματισμούς του αυτούς εξέθεσε στο έργο του «Δοκίμιο για την ανθρώπινη αντίληψη» [1690], το οποίο και εξέδωσε μετά την επανάσταση του 1688 (που ανέτρεψε τον Ιάκωβο Β’ και ανέβασε στο θρόνο τον Γουλιέλμο της Οράγγης).

Άλλο σημαντικό έργο του ήταν οι «Επιστολές επί της πολιτικής διακυβερνήσεως» [1689], όπου, πρωτοστατώντας στον πολιτικό φιλελευθερισμό, θεωρούσε ότι η κοινωνία βασίζεται σε ένα συμβόλαιο και ότι ο μονάρχης οφείλει να υπακούει στους νόμους. Το έργο του επηρέασε τον Ρουσώ, αλλά και τους Αμερικανούς επαναστάτες.

Τα ουσιαστικά ερωτήματα και η καταγωγή των ιδεών

Στο «Δοκίμιο για την ανθρώπινη αντίληψη» τίθενται ερωτήματα και δυο ουσιαστικά ερωτήματα: πρώτον, η καταγωγή των ιδεών (δηλαδή οι αλλαγές του σκεπτόμενου υποκειμένου). Δεύτερον, η αρχή της γνώσης (δηλαδή η αντιστοιχία των ιδεών προς τα αντικείμενα).

Για τον Λοκ υπάρχουν δύο πηγές ιδεών: η αίσθηση και ο στοχασμός (δηλαδή η γνώση που αποκτά το μυαλό από τις διάφορες λειτουργίες του).Όλες οι ιδέες για πράγματα που διαφέρουν από το σκεπτόμενο υποκείμενο προέρχονται από την αίσθηση. Όλες οι ιδέες για τους τύπους ύπαρξης ή τις λειτουργίες του σκεπτόμενου υποκειμένου, οι ιδέες της πρόσληψης, της σκέψης, της αμφιβολίας, της πίστης, της λογικής, της γνώσης, της βούλησης, προέρχονται από το στοχασμό.

Ο στοχασμός διαφέρει από την αίσθηση, διότι δεν αναφέρεται σε κάποιο εξωτερικό αντικείμενο. Σε σχέση με τα πράγματα, οι ιδέες μπορεί να διακριθούν σε απλές, που είναι άμεσα προϊόντα της αίσθησης και του στοχασμού, και σύνθετες, που σχηματίζονται από απλές σκέψεις.

Η αρχή της γνώσης

Η γλώσσα ασκεί μεγάλη επίδραση στο σχηματισμό των αφηρημένων ιδεών και έτσι γίνεται αφορμή για πολλά λάθη. Γι αυτό πρέπει κατ’ αρχάς να ασχοληθούμε με τη σχέση των λέξεων προς τις ιδέες, προκειμένου να ανακαλύψουμε τις ψευδαισθήσεις, των οποίων οι λέξεις είναι η πηγή. Έπειτα πρέπει να προχωρήσουμε στη σχέση των ιδεών με τα πράγματα, δηλαδή με τη γνώση.

Το σύνολο της γνώσης εξαρτάται από τη συμμορφία των ιδεών προς τα αντίστοιχα αντικείμενα. Για να αποδείξουμε τη συμμορφία, πρέπει να αντιπαραβάλουμε την ιδέα προς το αντικείμενό της. Όμως, από την άλλη πλευρά, γνωρίζουμε το αντικείμενο μόνο από την ιδέα. Ο Λοκ δεν απάντησε σε αυτό το πρόβλημα .Έλαβε απλώς ως δεδομένο ότι όλες οι απλές ιδέες αποτελούν αναγκαστικά έκφραση των αντίστοιχων πραγμάτων.

Μια γεύση

«Εκτός από όσες λέξεις ονομάζουν τις ιδέες που υπάρχουν το μυαλό, υφίστανται και πολλές άλλες που χρησιμοποιούνται για να δείξουν τον τρόπο με τον οποίο το μυαλό μας συνδέει τις ιδέες ή τις προτάσεις μεταξύ τους. Όταν το μυαλό μεταβιβάζει στους άλλους τις σκέψεις του. χρειάζεται σύμβολα.· όχι μόνο για τις ιδέες που έχει μπροστά του. αλλά και το σύμβολα που είναι απαραίτητα για να δείξει ή να προσεγγίσει συγκεκριμένες ενέργειες που ασκεί τη συγκεκριμένη στιγμή, ενέργειες που σχετίζονται με τις εν λόγω ιδέες. Αυτό το κάνει συχνά. Είτε υπάρχουν είτε δεν υπάρχουν, οι λέξεις είναι τα γενικά σύμβολα του μυαλού, τα οποία δείχνουν κατάφαση ή άρνηση. Πέρα όμως από την κατάφαση ή την άρνηση, χωρίς τις οποίες δεν υπάρχει στις λέξεις ούτε αλήθεια ούτε ψέμα, το μυαλό συνδέει -προκειμένου να εκφράσει τα συναισθήματά του στους άλλους- όχι μόνο τα μέρη των προτάσεων, αλλά ολόκληρες φράσεις μεταξύ τους, με τις ποικίλες σχέσεις και εξαρτήσεις τους, προκειμένου να κάνει μία συνομιλία με ειρμό».

[Από το «Δοκίμιο για την ανθρώπινη αντίληψη»]

Ο διαιρεµένος εαυτός

Κι αν οδηγεί το Πάθος, άσε τη Λογική να κρατάει τα Ηνία. – Μπέντζαμιν Φράνκλιν

Έκανα ιππασία για πρώτη φορά το 1991 στο Εθνικό Πάρκο της οροσειράς Great Smoky Mountains, στη Βόρεια Καρολίνα. Όταν ήµουν µικρός είχα κάνει βόλτες µε άλογο που το οδηγούσε µε κοντό σχοινί κάποιος νεαρός, αλλά αυτή ήταν η πρώτη φορά που ήµουν µόνο εγώ και το άλογο, χωρίς κανένα σχοινί. ∆εν ήµουν µόνος µου –ήταν άλλοι οχτώ άνθρωποι καβάλα σε οχτώ άλογα, και ο ένας από αυτούς ήταν δασοφύλακας– κι έτσι η βόλτα δεν ήταν ιδιαίτερα απαιτητική.

 

Υπήρξε όµως µια δύσκολη στιγµή. Προχωρούσαµε σε δυάδες κατά µήκος ενός µονοπατιού σε µια απόκρηµνη βουνοπλαγιά, και το δικό µου άλογο ήταν στην εξωτερική πλευρά του µονοπατιού, περίπου ένα µέτρο από το χείλος του γκρεµού. Σε κάποιο σηµείο το µονοπάτι έκανε µια απότοµη στροφή αριστερά, και συνειδητοποίησα ότι το άλογό µου πήγαινε κατευθείαν προς τον γκρεµό. Πάγωσα. Ήξερα ότι έπρεπε να το οδηγήσω προς τα αριστερά, αλλά στα αριστερά µου ήταν ένα άλλο άλογο και δεν ήθελα να πέσω πάνω του. Θα µπορούσα να φωνάξω βοήθεια, ή να ουρλιάξω «Πρόσεξε!», αλλά κάποιο µέρος του εαυτού µου προτίµησε τον κίνδυνο να πέσω στον γκρεµό από τη βεβαιότητα να φανώ χαζός. Κι έτσι απλώς πάγωσα. ∆εν έκανα απολύτως τίποτα στα πέντε κρίσιµα δευτερόλεπτα στα οποία το άλογό µου και το άλογο στα αριστερά µου έστριψαν από µόνα τους αριστερά, ήρεµα και ωραία.

 

Όταν ο πανικός µου άρχισε να καταλαγιάζει, έβαλα τα γέλια µε τον γελοίο φόβο µου. Το άλογο ήξερε ακριβώς τι έκανε. Είχε διανύσει αυτό το µονοπάτι εκατοντάδες φορές στο παρελθόν και, όπως ακριβώς κι εγώ, δεν είχε καµία όρεξη να πάει κουτρουβαλώντας προς τον θάνατό του. ∆εν χρειαζόταν να του πω εγώ τι να κάνει· άλλωστε, τις λιγοστές φορές που είχα προσπαθήσει να το κάνω δεν είχε δείξει να πολυνοιάζεται. Ο λόγος που είχα εκτιµήσει τόσο λάθος την κατάσταση ήταν ότι είχα περάσει τα δέκα τελευταία χρόνια της ζωής µου οδηγώντας αυτοκίνητα, όχι άλογα. Τα αυτοκίνητα πέφτουν σε γκρεµούς αν δεν τους πεις να µην το κάνουν. Η ανθρώπινη σκέψη βασίζεται στη µεταφορά. Κατανοούµε καινούργια ή περίπλοκα πράγµατα συσχετίζοντάς τα µε άλλα που µας είναι ήδη γνωστά.

 

Για παράδειγµα, είναι δύσκολο να συλλογιστούµε για τη ζωή γενικά και αόριστα, αν όµως χρησιµοποιήσουµε τη µεταφορά: «η ζωή είναι ένα ταξίδι», η µεταφορά αυτή µας οδηγεί σε κάποια συµπεράσµατα: Πρέπει να µελετήσουµε την περιοχή που θα διανύσουµε, να επιλέξουµε κατεύθυνση, να βρούµε καλή συντροφιά για το ταξίδι και να απολαύσουµε τη διαδροµή, γιατί στο τέλος της µπορεί και να µην υπάρχει τίποτα. Το να συλλογιστούµε για τον νου είναι επίσης δύσκολο – αλλά από τη στιγµή που θα διαλέξουµε µια µεταφορά, αυτή θα καθοδηγήσει τη σκέψη µας. Σε όλη τη διάρκεια της καταγεγραµµένης ιστορίας οι άνθρωποι έζησαν µαζί µε ζώα και προσπάθησαν να τα έχουν υπό τον έλεγχό τους· έτσι τα ζώα αυτά εντάχθηκαν στις αρχαίες µεταφορές.

 

Ο Βούδας, για παράδειγµα, παροµοίασε τον νου µ’ έναν άγριο ελέφαντα:

Άλλοτε ο νους µου περιπλανιόταν όπου τον οδηγούσε η εγωιστική επιθυµία, η λαγνεία ή η απόλαυση. Σήµερα ο ίδιος αυτός νους δεν περιπλανιέται πια αλλά βρίσκεται υπό την αρµονία του ελέγχου, όπως ένας άγριος ελέφαντας βρίσκεται υπό τον έλεγχο του εκπαιδευτή.

Ο Πλάτωνας χρησιµοποίησε µια παρόµοια µεταφορά:

ο εαυτός (ή η ψυχή) είναι ένα άρµα του οποίου τα ηνία τα κρατά το ατάραχο, έλλογο µέρος του νου. Ο ηνίοχος του Πλάτωνα είχε να κουµαντάρει δύο άλογα: Το άλογο που είναι στη δεξιά θέση, την πιο τιµητική, έχει σώµα στητό και καλοδεµένο, ψηλό αυχένα και µύτη κυρτή· … είναι φιλότιµο, συνετό και σεµνό, αγαπάει την αληθινή γνώµη, δε χρειάζεται χτυπήµατα, αλλά χαλινάρι του είναι µόνο η διαταγή και ο λόγος. Το άλλο άλογο έχει σώµα στραβό και κακοσχηµατισµένο … ρέπει προς την ύβρη και την αλαζονεία, είναι κουφό, έχει τριχωτά αυτιά, και πολύ δύσκολα υπακούει στο µαστίγιο και τη βουκέντρα.

Κατά τον Πλάτωνα, κάποια από τα συναισθήµατα και τα πάθη είναι καλά (η αγάπη για την τιµή, για παράδειγµα) και συµβάλλουν στην καθοδήγηση  του εαυτού προς τη σωστή κατεύθυνση, άλλα όµως είναι κακά (για παράδειγµα, οι επιθυµίες και οι πόθοι). Στόχος της πλατωνικής εκπαίδευσης ήταν να βοηθήσει τον ηνίοχο να αποκτήσει πλήρη έλεγχο πάνω στα δύο άλογα. Ένα συναφές µοντέλο µάς έδωσε και ο Ζίγκµουντ Φρόυντ 2300 χρόνια αργότερα.

 

Σύµφωνα µε τον Φρόυντ, ο νους είναι διαιρεµένος σε τρία µέρη: το εγώ (τον συνειδητό, έλλογο εαυτό), το υπερεγώ (τη συνείδηση, µια ενίοτε πολύ αυστηρή δέσµευση προς τους κανόνες της κοινωνίας) και το εκείνο (την επιθυµία για απόλαυση, πολλή απόλαυση, το συντοµότερο δυνατόν). Στη µεταφορά που χρησιµοποιώ όταν κάνω µάθηµα για τον Φρόυντ σκέφτοµαι τον νου σαν ένα µόνιππο (µια άµαξα της βικτωριανής εποχής), όπου ο οδηγός (το εγώ) προσπαθεί απεγνωσµένα να κοντρολάρει ένα πεινασµένο, φιλήδονο και απείθαρχο άλογο (το εκείνο), ενώ ταυτόχρονα ο πατέρας του οδηγού (το υπερεγώ) κάθεται πίσω και κάνει κήρυγµα στον οδηγό για τα λάθη του.

 

Κατά τον Φρόυντ, ο στόχος της ψυχανάλυσης ήταν η απόδραση από αυτή την αξιοθρήνητη κατάσταση µέσω της ενδυνάµωσης του εγώ, ώστε αυτό να αποκτήσει περισσότερο έλεγχο πάνω στο εκείνο και να ανεξαρτητοποιηθεί περισσότερο από το υπερεγώ.

 

Ο Φρόυντ, ο Πλάτωνας και ο Βούδας έζησαν και οι τρεις σε κόσµους όπου υπήρχαν πολλά εξηµερωµένα ζώα. Η προσπάθεια που χρειαζόταν για να επιβάλει κανείς τη θέλησή του σε ένα πλάσµα πολύ µεγαλύτερό του ήταν κάτι γνώριµο σ’ αυτούς. Με την πάροδο όµως του 20ού αιώνα, τα άλογα αντικαταστάθηκαν από αυτοκίνητα και η τεχνολογία προσέφερε στον άνθρωπο µεγαλύτερο έλεγχο από ποτέ πάνω στον υλικό του κόσµο.

 

Όταν οι άνθρωποι αναζήτησαν µεταφορές, είδαν τον νου σαν οδηγό ενός αυτοκινήτου ή σαν πρόγραµµα υπολογιστή. Αυτό µας έδωσε τη δυνατότητα να ξεχάσουµε εντελώς τα περί ασυνειδήτου του Φρόυντ και να διερευνήσουµε απλώς τους µηχανισµούς της σκέψης και της λήψης αποφάσεων. Αυτό ακριβώς έκαναν οι κοινωνικοί επιστήµονες στο τελευταίο τρίτο του αιώνα: Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι δηµιούργησαν θεωρίες «επεξεργασίας πληροφοριών» για να εξηγήσουν τα πάντα, από την προκατάληψη µέχρι τη φιλία, και οι οικονοµολόγοι δηµιούργησαν µοντέλα «ορθολογικής επιλογής» για να εξηγήσουν γιατί οι άνθρωποι κάνουν αυτά που κάνουν. Οι κοινωνικές επιστήµες άρχισαν να συγκλίνουν συνολικά στην άποψη ότι οι άνθρωποι είναι ορθολογικά υποκείµενα που θέτουν στόχους και επιδιώκουν µε νοήµονα τρόπο την εκπλήρωσή τους, χρησιµοποιώντας τις πληροφορίες και τα µέσα που διαθέτουν.

Αφού είναι όµως έτσι, γιατί οι άνθρωποι εξακολουθούν να κάνουν ανοησίες; Γιατί αποτυγχάνουν να ελέγξουν τον εαυτό τους και συνεχίζουν να κάνουν πράγµατα που ξέρουν ότι δεν τους ωφελούν; Εγώ ο ίδιος, για παράδειγµα, µπορώ εύκολα να επιστρατεύσω τη δύναµη της θέλησης που απαιτείται για να αγνοήσω όλα τα γλυκά που περιλαµβάνει το µενού. Αν όµως σερβιριστεί στο τραπέζι κάποιο γλυκό, δεν µπορώ να του αντισταθώ.

 

Ενώ παίρνω την απόφαση να συγκεντρωθώ σε µια εργασία και να µη σηκωθώ προτού την τελειώσω, πιάνω τον εαυτό µου να πηγαίνει στην κουζίνα ή να χασοµεράει µε άλλους τρόπους. Μπορώ να πάρω την απόφαση να σηκωθώ στις 6:00 το πρωί για να γράψω· ωστόσο, αφού κλείσω το ξυπνητήρι οι επανειληµµένες διαταγές που δίνω στον εαυτό µου να σηκωθεί από το κρεβάτι δεν έχουν κανένα αποτέλεσµα, και τότε καταλαβαίνω τι εννοούσε ο Πλάτωνας όταν έλεγε πως το κακό άλογο είναι κουφό.

 

Οι καταστάσεις όµως όπου άρχισα πραγµατικά να καταλαβαίνω το µέγεθος της ανηµπόριας µου σχετίζονταν µε πιο σηµαντικές αποφάσεις για τη ζωή µου, που αφορούσαν αισθηµατικές σχέσεις. Αν και ήξερα ακριβώς τι έπρεπε να κάνω, ωστόσο, ακόµη και τη στιγµή που έλεγα στους φίλους µου ότι θα το κάνω, ένα µέρος του εαυτού µου υποψιαζόταν πως δεν θα το κάνω. Αισθήµατα ενοχής, πόθου ή φόβου απέβαιναν συχνά ισχυρότερα από τη λογική. (Από την άλλη, ήµουν πολύ καλός στο να κάνω κήρυγµα σε φίλους µου που βρίσκονταν σε παρόµοιες καταστάσεις για το τι είναι σωστό γι’ αυτούς.)

 

Ο Ρωµαίος ποιητής Οβίδιος είχε συλλάβει τέλεια την κατάστασή µου. Στο έργο του Μεταμορφώσεις, η Μήδεια είναι διχασµένη ανάµεσα στην αγάπη της για τον Ιάσονα και το καθήκον της προς τον πατέρα της. Λέει θρηνώντας:

Άγοµαι και φέροµαι από µια παράξενη, πρωτόγνωρη δύναµη. Η επιθυµία και η λογική µε τραβάνε σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Βλέπω τον σωστό δρόµο και τον επικροτώ, αλλά ακολουθώ τον λανθασµένο.

Οι σύγχρονες θεωρίες περί ορθολογικής επιλογής και επεξεργασίας της πληροφορίας δεν ερµηνεύουν επαρκώς την αδυναµία της θέλησης. Οι παλαιότερες µεταφορές µε τη χειραγώγηση ζώων λειτουργούν εξαιρετικά. Στην εικόνα που έφτιαξα στον νου µου για µένα καθώς απορούσα µε την αδυναµία µου, είµαι αναβάτης στη ράχη ενός ελέφαντα. Κρατάω τα ηνία στα χέρια µου και τραβώντας τα προς τη µία ή την άλλη κατεύθυνση µπορώ να πω στον ελέφαντα να στρίψει, να σταµατήσει ή να προχωρήσει. Μπορώ να καθοδηγώ τα πράγµατα, µόνο όµως όταν ο ελέφαντας δεν έχει δικές του επιθυµίες. Όταν ο ελέφαντας θέλει πραγµατικά να κάνει κάτι, τότε δεν µπορώ να αναµετρηθώ µαζί του.

 

Αν θέλουµε να κατανοήσουµε τις πιο σηµαντικές ιδέες της ψυχολογίας, θα πρέπει να καταλάβουµε τον τρόπο µε τον οποίο ο νους µας είναι διαιρεµένος σε µέρη που µερικές φορές αντιµάχονται µεταξύ τους. Θεωρούµε ότι µέσα σε κάθε σώµα υπάρχει ένα άτοµο, αλλά κατά κάποιο τρόπο ο καθένας από εµάς µοιάζει περισσότερο µε µια επιτροπή που έχει συγκροτηθεί για να εκτελέσει κάποια εργασία, αλλά της οποίας τα µέλη διαπιστώνουν συχνά ότι υπηρετούν αντίθετους σκοπούς.

 

Ο νους µας είναι διαιρεµένος κατά τέσσερις τρόπους. Αν και ο τέταρτος από αυτούς είναι ο πιο σηµαντικός, γιατί αντιστοιχεί ακριβέστερα προς τον αναβάτη και τον ελέφαντα, οι τρεις πρώτοι συµβάλλουν επίσης στις εµπειρίες πειρασµού, αδυναµίας και εσωτερικής σύγκρουσης που βιώνουµε.

 

Τζόναθαν Χάιντ – Η υπόθεση της ευτυχίας

Πόσο μυθολογικό και κακό μπορεί να είναι ένα "θεϊκό" βιβλίο… πριν ξυπνήσει αμφιβολίες;

Επιγραμματικές ερωτήσεις και επισημάνσεις προς τους απανταχού πιστούς της Βίβλου:

Στη Βίβλο διαβάζουμε για:

-Θεό που δημιούργησε τον άνθρωπο από πηλό πριν από… 7000 χρόνια, ενώ γνωρίζουμε πως 3000 χρόνια πριν απ' τον φανταστικό βιβλικό Αδάμ, οι άνθρωποι του Αιγαίου ναυσιπλοούσαν για να πάρουν την οψιδιανή πετρά από τη νήσο Μήλο!
-Γυναίκα που πλάθεται… απ’ το πλευρό του άνδρα! Γένεσις 2.22
-Θεός που δοκιμάζει την αφοσίωση των πλασμάτων του με καρπούς δένδρων που φέρνουν γνώση κι αυτή… θάνατο!
-Φίδια που μιλάνε… και καταπίνουν άλλα φίδια. Γένεσις.3.1.
-Γαϊδούρι που μιλάει με ανθρώπινη λαλιά… Αριθμοί 22.28.
-Φλεγόμενη βάτος που όχι μόνο μιλάει αλλά και δεν κατακαίγεται. Έξοδος 3.4.
-Σύννεφο, (στήλη νεφέλης) που μιλάει. Έξοδος 19.9
-Σκηνή (του Μωυσή) που μιλάει. Λευιτικό 1.1.
-Ιερό κιβώτιο που μιλάει! Έξοδος 7.89.
-Απίστευτες χιλιόχρονες ηλικίες ανθρώπων (Μαθουσάλας 969 χρόνια)! Γεν.5.27
-Ουράνια όντα που ορέγονται σεξουαλικά και μάλιστα γονιμοποιούν (σαγηνεύοντας ή βιάζοντας) τις γυναίκες των ανθρώπων. (Γεν.6.2)
-Γίγαντες που γεννιούνται απ’ την ένωση αυτή αγγέλων και ανθρώπων, που τελικά διαφθείρουν την ανθρωπότητα! (Γένεσις 6.4) Ο καλός θεός της Βίβλου… αποφασίζει να εξοντώσει όχι τους επιδρομείς διαφθορείς αγγέλους του, αλλά την παθούσα ανθρωπότητα!
-Θεός που γίνεται ναυπηγός, (δίνει οδηγίες για κατασκευή πλοίου 135 μέτρων!), για να σώσει μόνο μια οικογένεια, απ’ τον ίδιο το θυμό του! Γεν.6.13
-Κιβωτός που μπορεί να φιλοξενεί για έναν ολόκληρο χρόνο στ’ αμπάρια του, όλα τα αντιπροσωπευτικά είδη ολόκληρου του ζωικού βασιλείου! Αντίστοιχους, ολόιδιους, μύθους, διαθέτουν αρχαιοτέρους οι Πέρσες (Γιλγαμές) και πληρέστερους οι Έλληνες (Δευκαλίων).
-Θεός που στο θυμό του μετανιώνει που έπλασαν τον άνθρωπο (Γεν.6.6-7) και πνίγει ολόκληρη την ανθρωπότητα αλλά μετά… ξανα-μετανιώνει που την έπνιξε! (Γεν.8.21)
Παρ’ όλα αυτά οι διεφθαρμένοι Γίγαντες (που προσπάθησε να πνίξει) επιζούν (σε γη και ουρανό). Δευτ.3.11,13.
-Μυθολογικός Θεός, που όχι μονό οσφραίνεται αλλά και τέρπεται… από την τσίκνα των θυσιασμένων και ψημένων ζώων! (Γεν.8.21)
-Θεός που θέτει σημάδια (ουράνιο τόξο) για να θυμάται (!) να μην αφανίσει ξανά ζώα και ανθρώπους με νερό. (Γεν.9.16)
Όμως, εξακολουθεί να εκφράζει την μοχθηρία του… συγχέοντας την ανθρώπινη γλώσσα, και στη συνέχεια καίγοντας 4 ολόκληρες πόλεις με ουράνια φωτιά (Σόδομα) Γεν.19.24 Παρ' όλα αυτά έκτοτε καμιά πόλη δεν έγινε ευσεβέστερη.
-Θεός που σκοτώνει αθώα παιδάκια (πρωτότοκα Αιγύπτου)! Ενώ ο βασικός αντίπαλος του ήταν μόνο ο Βασιλιάς της Αιγύπτου Φαραώ! Έξοδος.11.5 

Θεός που δίνει εντολές βρεφοκτονίας:

-«και τώρα θανατώσατε εκ των παιδίων πάντα τα αρσενικά, και θανατώσατε πάσας τας γυναίκας, όσαι εγνώρισαν άνδρα»! Αριθμοί 31.15-17-«θανάτωσον άνδρα και γυναίκα και παιδίον θηλάζον»! Α΄ Σαμουήλ 15.3
-«θανατώστε νήπια και θηλάζοντα» (Ο΄) Β΄ Βασιλειών 15.3
-«θέλεις πατάξει πάντα τα αρσενικά εν στόματι μαχαίρας... τας δε γυναίκας και τα βρέφη και τα κτήνη και πάντα όσα ευρίσκονται εν τη πόλει... Ούτω θέλεις κάμει εις πάσας τας πόλεις. εκ των πόλεων όμως των λαών τούτων, τας οποίας Κύριος ο Θεός σου δίδει εις σε κληρονομίαν, δεν θέλεις αφήσει ζων ουδέν έχον πνοήν· αλλά θέλεις εξολοθρεύσει αυτούς κατά κράτος»! Δευτερονόμιο 20.13-17
-«Βαβυλώνα, η μέλλουσα να ερημωθής… Μακάριος όστις πιάση και ρίψη τα νήπιά σου επί την πέτραν»! Ψαλμ.136 (ή137.9).
-Ραβδιά μετατρέπονται σε δράκοντες και καταπίνουν άλλους δράκοντες. Έξοδος 7.12. και τελικά ξερνάνε και φωτιά: «Και εξήλθε πυρ από ράβδου»! Ιεζεκιήλ 19.14
-Προφήτες που (ομολογούν) σφάζουν με δόλο ολόκληρες πόλεις χωρίς οίκτο και αιτία Περίπτωση Συχέμ: Γένεσις 34.26
-Προφήτες που ορκίζονται ότι δεν θα ξαναπούν ψέματα: «τώρα λοιπόν όμοσον προς εμέ εδώ εις τον Θεόν, ότι δεν θέλεις ψευσθή προς εμέ, ούτε προς τον υιόν μου, ούτε προς τους εγγόνους μου… Και είπεν ο Αβραάμ, Εγώ θέλω ομόσει»! Γένεσις 21.23-24
-Θάλασσες και ποτάμια που σχίζονται στα δυο σαν ζελές! (Μωυσής: Εξ.14.21 - Ηλίας: Β΄ Βασιλέων 2.8.).
-Βουνά που φλέγονται και τρέμουν κατ’ εντολή προφήτη (Μωυσής) Εξ.19.16-18
-Επί σαράντα χρόνια, ένα σύννεφο ακολουθεί σαν σκυλάκι τον λαό του προφήτη και την ημέρα τους προσφέρει σκιά, ενώ τη νύχτα φλέγεται για να τους φέγγει…! Έξοδος .13.22 & Δευτερονόμιο 1.33.
-Μαγικό ραβδί που γίνεται φίδι, σχίζει θάλασσες αλλά τρυπάει και βράχους για να βγει νερό στην έρημο! Έξοδος 17.6. & Αριθμοί 20.10. Παρ' όλα αυτά ο λαός Ισραήλ διψάει μονίμως!
-Πέτρες πέφτουν απ’ τον ουρανό και σκοτώνουν επιλεκτικά μόνο αντιπάλους. Ιησούς του Ναυή 10.11.
-Αστέρια πέφτουν στη γη και σκοτώνουν μόνο αντιπάλους! Κριταί 5.20
-Φωτιά πέφτει απ’ τον ουρανό και σκοτώνει αντίπαλους στρατιώτες. Β΄ Βασιλέων 1.10,14
-Ρούχα και παπούτσια που δεν λιώνουν επί 40 χρόνια! Δευτερον. 29.5
-Πιθάρια με τρόφιμα που δεν στερεύουν! Α Βασιλέων 17.16
-Φαγητό («άρτος εξ ουρανού») που πέφτει στην έρημο επί 40 χρόνια! Εξ.16.4-14,35
-Κρέας εξ ουρανού (Ορτύκια!) δηλητηριάζει τον λαό Ισραήλ! Αριθ.11.31
Φάτε εωσότου βγει απ' τα ρουθούνια και σας έρθει χολέρα! «έσται υμίν εις χολέραν» Ο΄Αριθμοί 11.20
Χολέρα:  εμετοί, δυάρια, δίψα, ωχρότης, λιποθυμίες, καρδιακή ανεπάρκεια, έντονοι κοιλιακοί πόνοι, σπασμοί, κώμα, ΘΑΝΑΤΟΣ!             
«Και απέθανε εκεί και ετάφη ο λαός ο επιθυμητής» Αριθμοί 11.34

Παραδοξοτήτων συνέχεια:

-Προφήτες ανασταίνουν νεκρούς και ανασταίνονται! Β΄Βασιλ.4.34-35. & Β. Βασιλ.13.21
-Επιζούν μέσα σε φλεγόμενο καμίνι χωρίς να κατακαίγονται (3 παίδες) Δανιήλ 3.93
-Ιπτάμενος άγγελος, κρατώντας απ’ τα μαλλιά μεταφέρει τον προφήτη Αβακούμ (που κρατεί μια κατσαρόλα φαί) από την Ιερουσαλήμ στη Βαβυλώνα! Ο΄ Δανιήλ Βηλ και Δράκον 37.-
-Ιπτάμενος Μεσσίας - Ματθ.4.1.- Λουκ.4.1.- Μάρκ.1.12.-
-Ανέγγιχτες παρθένες γενούν παιδιά Ησαΐας 7.13-16 & Λουκ.1.35
-Λιοντάρια που δεν τρώνε ανθρώπους (Δανιήλ 6ο κεφ.) αλλά τρώνε άχυρο όπως τα βόδια! Ησαϊας 11.7.
-Σωτήριες που περπατούν πάνω στο νερό. Ματθαίος 14.25-
-Διατάζουν τους ανέμους. Ματθαίος 8.26-           

Μυθοπλασίας αναβάθμιση!

-Ήλιος και Σελήνη που κατ’ εντολή προφήτη, σταματούν την αιώνια πορεία τους! Ιησούς του Ναυή 10.13.
-Σε άλλη περίπτωση, όχι μονό σταματάει ο ήλιος, αλλά οπισθοδρομεί κιόλας! Η σκιά του ηλίου στη γη οπισθοχωρεί κατά 10 βαθμούς! (Ο΄) Δ΄ Βασιλειών 20.4.
-Τέρατα και "σφήγκες" εκστρατεύουν κατά των εχθρών του θεού και του προφήτη. Έξοδος 4.21 – Δευτερονόμιο 4.34. & 7.20. Ιησούς του Ναυή 24.12

Αιματοβαμμένη δικαιοσύνη:

-«ο δίκαιος θέλει ευφρανθεί όταν ιδεί την εκδίκηση, και τους πόδας αυτού (Ο΄τας χείρας αυτού) θέλει νίψει εν τω αίματι του ασεβούς (Ο΄ αμαρτωλού)» Μασ. Ψαλμοί 58.10 (ή ΝΗ΄10) Ο΄ Ψαλμοί 57.11.
-Μοχθηροί Άγγελοι καταριόνται πόλεις. Κριταί 5.23
-"Θεϊκές" πληγές πλουτίζουν τους προφήτες που τις θεραπεύουν.
-Η οργή του θεού προκαλεί ανομβρία. Δευτερονόμιο 11.16.
-Θεός που εξασφαλίζει την υποταγή του λαού του, με ατέλειωτες απειλές υγείας και κάθε είδους ασθένειες: Δευτερονόμιο 28.15-68.

Εντολές θεού:

-Καταστρέψτε, κατεδαφίστε, συντρίψτε, κατακάψτε άλση. Δευτ.12.3.
Απίστευτη εντολή θεού:
-«Δώστε τα ψοφίμια στους ξένους να τα φάνε»: Δευτερονόμιο.14.21.

Εντολές Μωυσέως:

-Καταγκρεμίστε από γκρεμό 10.000 σκλάβους! Β Χρονικών ΚΕ 12
-Σκοτώστε σκλαβωμένες μάνες και παιδιά... και μόνο τις παρθένες κρατήστε… για πάσα χρήση! Αριθμοί. ΛΑ 7-18 .
Ο φανταστικός θεός της Βίβλου, αποδέχεται σιωπηρά όλες τις αγριότητες του Μωυσή!

Βιβλικών φαντασιώσεων συνέχεια:

-Επτά κεράτινες τρομπέτες γκρεμίζουν το τείχος οχυρωμένης πόλης (την Ιεριχώ ...μόνο που είχε καταστραφεί 300 χρόνια νωρίτερα!) Ιησ. Ναυή 6.4-20.
-Ουράνιο άρμα αρπάζει στον ουρανό προφήτη. (Ιεζεκιήλ)
-Νεκρός προφήτης ανεβαίνει απ’ τον Άδη και προφητεύει. Α. Σαμουήλ 28.15-
-Κοράκια τρέφουν προφήτη. A΄ Βασιλ.17.4.
-Πιθάρια που τρέχουν αστείρευτα λαδί και αλεύρι. A΄ Βασιλ.17.14.& Β Βασιλ.4.6-7.
-Η Γη ανοίγει (το στόμα της) και καταπίνει τους εχθρούς του προφήτη! Αριθμοί 16.30.
-Κομμένα (ξερά) ραβδιά βλαστάνουν, ανθίζουν και… βγάζουν και καρπούς, και όχι ότι νάνε, αλλά ταυτόχρονα καρύδια και αμύγδαλα. Αριθ. 17.8.-
-Ανομβριοποιοί αλλά και βροχοποιοί προφήτες (Ηλίας) Α.Σαμουήλ 12.17.
-Ο θεός ανάβει με ουράνια φωτιά θυσιαστήριο και διαλέγει στρατόπεδο. Α΄Βασιλ. 18.38. Όμως το βιβλικό μυστικό των αυταναφλέξεων (ότι πρόκειται για προϊόν πετρελαίου, δηλαδή Νάφθα) αποκαλύπτεται στο Β. Μακκαβαίων 18-36.
-Ο θεός κάνει επίδειξη της ύπαρξης του με φωνές, σεισμό, αέρα, φωτιά, και σχίσιμο πετράς. A΄ Βασιλέων 19.11. Και δείχνει και τα οπίσθιά του! Έξοδος 33.23.
-Θεϊκός ανεμοστρόβιλος, ή πύρινη άμαξα, ανεβάζει προφήτη στον ουρανό (Ηλίας) Β. Βασιλέων 2.1. & 2.11.
-Προφήτης καταριέται παιδιά επειδή κορόιδεψαν τη φαλάκρα του … και αρκούδες παρά Κυρίου σκοτώνουν 42 απ’ αυτά τα παιδιά. Β΄ Βασιλ.2.23-25.
-Προφήτης πολλαπλασιάζει ψωμιά και στάχια και ταΐζει 100 στρατιώτες. Β. Βασιλέων 4.43. Το ίδιο επαναλαμβάνεται στην Καινή Διαθήκη σε μεγαλύτερη κλίμακα: Ιωάννης 6.9.
-Λούσιμο στον Ιορδάνη… θεραπεύει την Λέπρα! Β. Βασιλ. 5.10.
-Προφήτης καταριέται τον δούλο του… και κολλάει λέπρα. Β. Βασιλ. 5.27
-Σιδερένιο τσεκούρι επιπλέει στο νερό του Ιορδάνη! Β. Βασιλ.6.6.
-Αμέτρητα αόρατα θεϊκά άρματα μάχονται υπέρ των προφητών. Β. Βασιλ.6.17.

Ουράνια μοχθηρά πνεύματα:

-Ονοκένταυροι (Ο΄) Ησαΐας 13.21 & 34.11-14)
-Μονόκεροι (Ιωβ 39.9)
-Σειρήνες (Ησαΐας 34.13) –
-Άγγελος Κυρίου σκοτώνει 185.000 ανθρώπους!
«Και προσευχήθη Ησαΐας ο Προφήτης και εβόησεν προς τον ουρανόν και απέστειλεν Κύριος άγγελον όστις αφάνισε πάντας... και την νύχτα εκείνη εξήλθεν ο άγγελος Κυρίου και επάταξεν εν τω στρατοπέδω των Ασσυρίων εκατόν ογδοήκοντα πέντε χιλιάδας και ότε εξηγέρθησαν το πρωί, ιδού, ήσαν πάντες σώματα νεκρά» Β΄ Χρονικών ΛΒ΄ 20 & Β΄ Βασιλέων ΙΘ΄35.
-Βατραχόμορφα δαιμόνια. Αποκάλυψη 16.14
-Μυθικά τέρατα που ξερνούν φωτιά (Λεβιάθαν) πετούν στον αέρα και αφήνουν ίχνη καπνού πίσω τους! Ιώβ 41.20-32

Απάνθρωποι πόλεμοι:

-«Θέλεις πατάξει (τα έθνη) και κατά κράτος θέλεις εξολοθρεύσει αυτούς. Δεν θέλεις δείξει έλεος. Θέλεις καταστρέψει… συντρίψει… κατακόψει… εξολοθρεύσει, κατακαύσει εν πυρί» Δευτερονόμιο 7.2-5

Μοχθηρές προθέσεις:

-«Θέλετε τρώγει τα αγαθά των εθνών και εις την δόξαν αυτών θέλετε καυχάσθαι» Ησαΐας 61.6
-«Με το πρόσωπο στη γη θα σε προσκυνούν και θα γλύφουν το χώμα των ποδιών σου» Ησαΐας 49.23.               

Απερίγραπτη βία:

-«Τον (κατακτημένο) λαό έβαλε (ο Δαβίδ) κάτω από πριόνια και σιδερένια τριβόλια και τσεκούρια και πέρασεν αυτούς δια της καμίνου» Β Σαμουήλ 12.31.
«Διότι λέγει, Εν τη δυνάμει της χειρός μου έκαμον τούτο, μετέστησα τα όρια των λαών και διήρπασα τους θησαυρούς αυτών και καθήρεσα ως ισχυρός, τους εν ύψει καθημένους, και η χειρ μου εύρηκεν ως φωλεάν τα πλούτη των λαών, και καθώς συνάγει τις ωά αφειμένα, ούτω συνήγαγον πάσαν την γην εγώ, και ουδείς εκίνησε πτέρυγα ή ήνοιξε στόμα ή εψιθύρισεν». Ηαΐας 10.13-14.

 Μυθοπλασίας συνέχεια:

-Προφήτες καταπίνονται από μεγάλα ψαριά και επιζούν τρεις ολόκληρες μέρες μέσα στην κοιλιά του! Ιωνάς 2.1.
-Ποθοπλάνταχτος γυναικάς δαίμονας με το όνομα Ασμοδαίος, σκοτώνει 7 άνδρες της γυναίκας που ερωτεύτηκε! Τωβίτ.3.8
-Θυμίαμα από σπλάχνα ψαριού διώχνου τον δαίμονα Ασμοδαίο που καταφεύγει στην έρημο της Αιγύπτου. Τρέχει όμως ξοπίσω του ο Άγγελος Ραφαήλ και τον αλυσοδένει! Ο ήρωάς μας Τωβίτ παντρεύεται την πεντάμορφη παθούσα και με τη χολή του ίδιου ψαριού που εδίωξε τον δαίμονα θεραπεύει την τύφλωση (γλαύκωμα) του πατερά του! Και… έζησαν αυτοί καλά κι εμείς προφανώς… μη χειρότερα! Τωβίτ(S) 8.1-3 & Τωβίτ 11.12.
Διαβάστε ολόκληρο το βιβλίο του Τωβίτ, στην επίσημη και εγκεκριμένη από την ιερά συνοδό Βίβλο των Εβδομήκοντα (Ο΄) και… αν δεν κλάψετε για το χάλι μας σίγουρα θα σκάσετε στα γέλια.

Οολά και Οολιβά

-Απίστευτες, γελοίες, έως και ξεκάθαρα πορνογραφικές βιβλικές αθυροστομίες, θεϊκού έρωτα προς έναν λαό, με αναφορά σε «αιδοία γαϊδάρων και χύσιμο αλόγων»!
Αξίζει να δώσουμε μια μικρή γεύση:

Περίληψη Οολά και Οολιβά: Δυο αδελφές αγάπησε ο θεός την Οολά (Σαμάρεια) και την Οολιβά (Ιερουσαλήμ). Αυτές όμως έγιναν πόρνες και πήγαιναν με εραστές που όχι μονό χάιδευαν τα παρθενικά του στήθη, αλλά είχαν και μόρια που ήταν γαϊδουρινά "αιδοία όνων" και το χύσιμό τους αλογίσιο, "ρεύσις ίππων"! Ο ερωτευμένος βιβλικός θεός… θα τις κόψει τις μύτες και τ' αυτιά, θα τις δώσει να πιουν δηλητήριο και θα τις αναγκάσει να καταπιούν και τα κομμάτια απ' το σπασμένο ποτήρι! (Ο΄) (Β.Β.) (Μασ.) Ιεζεκιήλ 23.1-48

Δυο σχόλια στα απίστευτα περί Οολά και Οολιβά:

Φυσικά και κανένας "θεός", όσο μικροπρεπή κι αν τον φανταστούμε δεν θα μπορούσε να εκφραστεί έτσι. Είναι ηλίου φαεινότερο, ότι ο θεός τη βίβλου είναι αποκύημα της φαντασία του βιβλικού ιερατείου! Κανένας θεός δεν θα μπορούσε να θεωρήσει κτήμα του έναν λαό! Γι' αυτόν όλοι οι λαοί της γης θα έπρεπε να είναι παιδία του και όχι ερωμένες του!

Το γελοίο λεξιλόγιο και η ασυγκράτητη αθυροστομία του κειμένου ταιριάζει περισσότερο σε έξαλλους αφιονισμένους ιερείς, που έχασαν την κερδοφόρα κηδεμονία του λαού τους και οπωσδήποτε όχι σε οποιονδήποτε λογικό Θεό!

Μυθοπλασίας αποκορύφωμα:

-Σωτήρες θεραπεύουν πάσαν νόσον και μαλακίαν αλλά δεν άφησαν πίσω τους ούτε ένα φάρμακο! Ανασταίνουν και ανασταίνονται!
-Αρχαίοι Εβραίοι (ζόμπι) ανασταίνονται σωρηδόν και περιφέρονται μέσα στη Ιερουσαλήμ! Ματθ.27.52
-Ξορκιστές ανύπαρκτων δαιμόνων (π.χ. δαιμόνιο ράχης!) Λουκας 13.11.
-Ο Ήλιος και η Σελήνη θα σβήσουν και τ' αστέρια θα πέσουν απ' τον ουρανό! Ματθαίος 24.29
-Η Γη και τα έργα της θα κατακαούν. Β Πέτρου 3.10.
Αυτός ο καλός βιβλικός θεός υπόσχεται να μας σώσει σε ουράνιο αιώνιο παράδεισο. Όποιος όμως δεν τον δηχθεί θα καίγεται αιωνία στις φωτιές της κόλασης: Λουκάς 16.14. Όπου όμως περιέργως… θα υπάρχουν και ανθεκτικά στη φωτιά σκουλήκια! Μάρκος 9.48.

Η ερώτηση επανέρχεται:

Αν αυτός είναι ένας καλός θεός… τότε πως θα ήταν ένας πραγματικά κακός θεός; Και αν αυτό δεν είναι ένα μυθολογικό βιβλίο, τότε τι παραπάνω θα είχε ένα πραγματικά μυθολογικό βιβλίο;

Επιτέλους: Ποσό μυθολογικό και κακό μπορεί να είναι ένα "θεϊκό" βιβλίο… πριν ξυπνήσει αμφιβολίες; Μήπως ακριβώς αυτή η φοβική μας πίστη βοηθά κάποιος, αιώνες τώρα… να κατατρώνε ανενόχλητοι τον πλούτο των Εθνών;

Αν όλα αυτά και χιλιάδες άλλα παρόμοια δεν σας παρακινούν να επανεξετάσετε την πίστη σας, τότε πράγματι αυτή η μυθική βάρβαρη θρησκεία της ιουδαϊκής Βίβλου ταιριάζει απόλυτα στις μεταφυσικές σας φαντασιώσεις αλλά και την φοβική σας νοημοσύνη! Αν όμως ενδιαφέρεστε για περεταίρω έρευνα… διαβάστε επιτέλους προσεκτικότερα την Βίβλο.

Προσοχή…
Η ΒΙΒΛΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΕΙΠΑΝ!

ΔΕΣ: Ιερές αποκαλύψεις ή κατασκεύασμα;

Ο γάμος δε θα λύσει τα προβλήματα στη σχέση

Ο γάμος, ίσως δεν είναι μια λέξη τόσο απλή σαν όλες τις άλλες. Σ΄ άλλους προκαλεί φόβο, άλλους τους ενθουσιάζει. Πάνω από όλα όμως, δεν είναι μια αστεία απόφαση της στιγμής. Είναι μια επιλογή που πρέπει να γίνει συνειδητά, μετά από πολλή σκέψη και συζήτηση.

Αν σκέφτεσαι πως είσαι έτοιμος να παντρευτείς, σκέψου το αρκετές φορές, γιατί υπάρχει η πιθανότητα να αναθεωρήσεις. Έλεγξε αν η σχέση σου είναι ήδη καλή, ότι έχει γερές βάσεις και σου δείχνει το δρόμο για το μέλλον σου. Αλλιώς, αν η ζυγαριά γέρνει πιο πολύ στο κακό να θυμάσαι πως ό,τι γίνεται στην πρόβα θα γίνει και στην παράσταση, γι’ αυτό κι ένας γάμος δεν πρόκειται να λύσει τους τσακωμούς σας.

Μην παντρευτείς επειδή θα σε πιέσουν. Αν σκύψεις το κεφάλι σου κι ακούσεις τους άλλους να σου λένε πως ο χρόνος περνά κι ότι πρέπει να κάνεις ένα βήμα να προχωρήσεις τη ζωή σου, να τους απαντήσεις πως ο χρόνος θα χαθεί αν κάνεις λάθος επιλογές και τον σπαταλήσεις με λάθος πρόσωπα.

Ίσως, να έχεις αρκετά χρόνια σχέση και να μένετε από συνήθειο και συμβιβασμό μαζί. Εξάλλου, όλοι φοβόμαστε το άγνωστο, όλοι φοβηθήκαμε τη μοναξιά. Σχέση χωρίς προβλήματα, σε καμία περίπτωση δεν είναι σχέση. Θα υπάρξουν φορές που θα διαφωνήσεις, που θα θέλεις να τα παρατήσεις να χωρίσεις και να φύγεις αλλά δε θα το κάνεις. Άλλο όμως να μην το κάνεις επειδή φοβάσαι ότι δε θα βρεθεί κάτι άλλο για σένα κι άλλο γιατί οι καβγάδες αυτοί συμβαίνουν αραιά και πού, όπως σ’ όλα τα ζευγάρια, σε φυσιολογικά πλαίσια. Σε καμία περίπτωση όμως, δεν πρέπει να παντρευτείς πιστεύοντας πως θα σώσεις τη σχέση σου και ότι αυτό θα σας ενώσει περισσότερο σαν ζευγάρι. Μια υγιής σχέση, είναι κάτι που φαίνεται μέρα με τη μέρα. Ευτυχισμένη σχέση πάει να πει ότι ξέρετε να υποχωρείτε όταν πρέπει, χωρίς να γίνεστε θύματα.

Αν παρόλα τα προβλήματα, αποφασίσετε και οι δύο ότι θέλετε να προχωρήσετε σε γάμο να περιμένετε πως υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να αποτύχετε. Οι γέφυρες των συναισθημάτων σας θα τρεμοπαίζουν και οι ανασφάλεια για το μέλλον θα είναι πλέον εμφανής. Να παντρευτείς, δεν είπε ποτέ κανείς ότι είναι κακό. Να το κάνεις όμως επειδή αγαπάτε ο ένας τον άλλον, επειδή υπάρχει σεβασμός και καταλαβαίνετε τα πάντα. Δεν είναι σωστό να προχωρήσεις μπροστά από τι στιγμή που έχεις πολλά άλυτα κουβάρια. Είναι κρίμα, γιατί ο γάμος αυτός θα είναι καταδικασμένος από την αρχή και θα το νιώθετε μέσα σας.

Ο γάμος, δεν είναι παιχνίδι με τράπουλα. Τα ανοίξαμε, παίξαμε, χαρήκαμε και τα φυλάξαμε στην τσάντα. Είναι μια σοβαρή απόφαση κι ένα μεγάλο βήμα που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα. Με τον άνθρωπο αυτό, θα μοιράζεστε τη ζωή σας, την καθημερινότητά σας, σκέψεις και θα κάνετε όνειρα για το μέλλον σας. Ξέρετε ότι το αύριο που έρχεται είναι δύσκολο αλλά το πιο σημαντικό είναι να νιώθετε πως ο ένας θα κρατά το χέρι του άλλου κι όλα θα περάσουν.

Παρ’ όλα αυτά, αν γίνει o γάμος και στη συνέχεια καταλάβετε πως ήταν λάθος, σε καμία περίπτωση δεν τελείωσε ο κόσμος. Πολλά ζευγάρια χωρίζουν κι ο λόγος είναι ίσως επειδή έκαναν βιαστικές κι επιπόλαιες κινήσεις. Λύσεις πάντα υπάρχουν. Γιατί όμως να μπεις σε μια διαδικασία που δεν είσαι σίγουρος, εφόσον έχεις την επιλογή να αφήσεις τον χρόνο να σου δείξει ποιο θα ήταν το πιο σωστό για σένα;

Ο γάμος δεν είναι κάτι κακό, αν είστε σίγουροι γι’ αυτό το βήμα. Μπορείτε να ευτυχήσετε και να σας σημαδέψει τις πιο όμορφες μέρες της ζωής σας. Κάντε το όμως, όταν είστε σίγουροι και ξέρετε μέσα σας πως είστε έτοιμοι και διατεθειμένοι να μοιραστείτε τη ζωή σας με κάποιον άλλον.

Όταν ξέρεις πως μπορείς να ελευθερωθείς

Είναι πολύ δύσκολο να βρεις έναν άνθρωπο, που η καρδιά του να μη θέλει να πετάξει σαν πουλί στον ουρανό, που να μη θέλει να φτάσει στα πιο μακρινά αστέρια, αν και ταυτόχρονα γνωρίζει πόσο βαθιά είναι δεμένος με τη γη. Ο διχασμός του είναι ότι από τη μία είναι προσκολλημένος πάνω στη φυλακή του κι από την άλλη, αυτό που λαχταράει βαθιά μέσα του είναι η ελευθερία.

Αυτή είναι η μεγαλύτερη αγωνία. Δεν μπορείς να αφήσεις όλα εκείνα που έχουν γίνει εμπόδια στη ζωή, επειδή αυτά τα ίδια είναι επίσης και οι χαρές σου. Έχεις προσκολληθεί πάνω σε αυτά, επειδή κατά κάποιον τρόπο τρέφουν την περηφάνια σου. Δεν μπορείς να τα αφήσεις, μα δεν μπορείς ούτε και να ξεχάσεις, ότι εσύ δεν ανήκεις σε αυτόν τον κόσμο, ότι το σπίτι σου πρέπει να βρίσκεται κάπου αλλού, επειδή στα όνειρά σου πετάς – συνεχώς πετάς σε μακρινούς τόπους.

Κανένας δεν σου απαγορεύει να είσαι ελεύθερος, Μπορείς να είσαι ελεύθερος αυτήν εδώ τη στιγμή. Εκείνες οι προσκολλήσεις όμως έχουν πάει πολύ βαθιά μέσα σου. Έχουν γίνει σχεδόν η ίδια σου η ύπαρξη. Μπορεί να σου φέρνουν μιζέρια και δυστυχία, σου φέρνουν όμως επίσης και στιγμές ευτυχίας. Μπορεί να αλυσοδένουν τα πόδια σου, σου δίνουν όμως επίσης και στιγμές χορού. Αυτή είναι η σχιζοφρένεια τού ανθρώπου, ο διχασμός τού ανθρώπου. Γι' αυτό και δεν μπορεί να ησυχάσει, δεν μπορεί να βρει γαλήνη.

Κανένα ζώο δεν αισθάνεται αυτή την αγωνία. Όλα τα ζώα είναι απόλυτα ικανοποιημένα με αυτό που είναι. Ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ζώο που αισθάνεται έλλειψη ικανοποίησης – επειδή γνωρίζει ότι μπορεί να ελευθερωθεί.

Οι Επιστήμονες ίσως να έχουν ανακαλύψει τη χημική ένωση από την οποία ξεκίνησε η ζωή

Η ανακάλυψη μιας χημικής ένωσης, του διαμιδοφωσφορικού (DAP), θα μπορούσε να βοηθήσει στη σύνθεση των κομματιών του παζλ της προέλευσης της ζωής στη Γη. Αυτή η ένωση, που είναι πιθανό να υπήρχε στην πρώιμη γη, είναι ικανή να προκαλέσει αντιδράσεις που μπορούν να δημιουργήσουν συστατικά απαραίτητα για τη ζωή.

   

Η απαρχή της ζωής

Η προέλευση των ζωντανών οργανισμών στη Γη παραμένει ένα μυστήριο. Πολλοί έχουν διατυπώσει θεωρίες και υποθέσεις πάνω στο θέμα, αλλά καμία ιδέα δεν έχει αποδειχθεί απόλυτα. Τα πρώτα χρόνια κατά τα οποία εμφανίστηκε ζωή εξακολουθούν να προβληματίζουν ακόμα και τους ειδικούς του χώρου. Μια νέα ανακάλυψη, όμως, από χημικούς του The Scripps Research Institute (TSRI), θα μπορούσε να συμβάλει στην απάντηση κάποιων από τις ποιο κοινές ερωτήσεις σχετικά με την απαρχή της ζωής στον πλανήτη Γη, όπως: ποια ήταν η χημική ένωση απ’ την οποία προέκυψε ζωή.

Πριν πραγματοποιηθεί αυτή η ανακάλυψη, οι επιστήμονες υπέθεταν ότι μια χημική αντίδραση, η φωσφορυλίωση, θα μπορούσε να έχει παίξει καίριο ρόλο στην απαρχή της ζωής. Αυτή η χημική διεργασία θα επέτρεπε το συνδυασμό τριών συστατικών εξέχουσας σημασίας για τις πρώιμες μορφές ζωής – σύντομες νουκλεοτιδικές αλυσίδες για την αποθήκευση γενετικών πληροφοριών σε μικρές αλυσίδες αμινοξέων για την εκτέλεση της πλειονότητας των κυτταρικών εργασιών,  και λιπίδια για το σχηματισμό των δομών των κυτταρικών τοιχωμάτων.

Αλλά μέχρι σήμερα δεν βρέθηκε καμία ένωση ικανή να παράγει αυτά τα τρία συστατικά. Οι επιστήμονες του Scripps, ανακάλυψαν μια ένωση, το διαμιδοφωσφορικό (DAP), που απαντάει στα προηγούμενα ερωτήματα και θα μπορούσε να υπάρχει στη Γη κατά την απαρχή της ζωής.

Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Ramanarayanan Krishnamurthy, αναπληρωτής καθηγητής χημείας στο TSRI, δήλωσε σε ένα δελτίο τύπου: “Προτείνουμε μια χημική διεργασία φωσφορυλίωσης που θα μπορούσε να έχει οδηγήσει στη δημιουργία ολιγονουκλεοτίδιων, ολιγοπεπτιδίων και δομών παρόμοιων με τις κυτταρικές που να τα περικλείουν. Αυτό με τη σειρά του θα είχε επιτρέψει άλλες χημικές διεργασίες που δεν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν προηγουμένως, οδηγώντας ενδεχομένως στις πρώτες απλές, κυτταρικές μορφές ζωής.” 

Θεωρητικές αρχές

Με τη δημοσίευση της στο επιστημονικό περιοδικό  Nature Chemistry, η μελέτη αυτή αναπτερώνει τις ελπίδες των επιστημόνων ότι ίσως η ιστορία για το πώς η ζωή μεταμορφώθηκε από χημικό χάος σε κυτταρική βιολογία και βιοχημεία αποσαφηνιστεί περαιτέρω.

Κι άλλες αντιδράσεις έχουν θεωρηθεί ικανές για τη φωσφορυλίωση τέτοιων μορίων, αλλά απαιτούν διαφορετικούς παράγοντες για διαφορετικά μόρια και απίθανα περιβάλλοντα. Ο  Krishnamurthy εξηγεί: “Ήταν δύσκολο να φανταστούμε με ποιο τρόπο αυτές οι τόσο διαφορετικές διαδικασίες θα μπορούσαν να συνδυαστούν στο ίδιο μέρος για να δημιουργήσουν τις πρωταρχικές μορφές ζωής”.

Αυτή η ανακάλυψη δεν αποτελεί το άκρον άωτο της έρευνας με σκοπό την βαθύτερη κατανόηση της προέλευσης της ζωής στη Γη. Φαίνεται να υπάρχουν άπειρες θεωρίες, τόσο λογικές όσο και παράλογες, που ευελπιστούν να εξηγήσουν αυτό το χρονικό σημείο στην ιστορία του σύμπαντος. Ανακαλύψεις στον Άρη, καθώς, και θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες μετεωρίτες που κατέχουν τα βασικά συστατικά της ζωής έχουν πυροδοτήσει εικασίες, ενώ ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν τις φυσαλίδες ως υπεύθυνες.

Παρόλο που το διαμιδοφωσφορικό ανακαλύφθηκε μόλις, φαίνεται να έχει παίξει εξέχοντα ρόλο στη δημιουργία της κυτταρικής βιοχημείας. Έχει επίσης αποδειχθεί ότι προκαλεί φωσφορυλίωση σε απλά σάκχαρα, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία υδατανθράκων, συντελώντας στο σχηματισμό πρώιμης ζωής. Φαίνεται να έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη δημιουργία ζωής. Όπως περιέγραψε την ανακάλυψη ο Krishnamurthy, “Μου θυμίζει την καλή νεράιδα της σταχτοπούτας, που κουνάει το ραβδί της και οτιδήποτε απλοϊκό μεταμορφώνεται σε κάτι πιο πολύπλοκο και ενδιαφέρον”.

Μήπως τελικά τα λάθη ήταν ό,τι καλύτερο μας έχει συμβεί;

Είναι πανεύκολο να κακίζεις τον εαυτό σου για τα λάθη που έχεις κάνει. Πάρα πολλοί ανάμεσά μας ζουν στο παρελθόν αντί να αγαπούν το παρόν και να οικοδομούν ένα εκθαμβωτικά λαμπρό μέλλον. Μερικοί άνθρωποι μένουν κολλημένοι επί χρόνια σε κάτι που έκαναν ή σε κάποια αποτυχία που βίωσαν. Είναι λυπηρό.

Είναι τρομερό πράγμα να σπαταλιέται μια ζωή. Όμως, θέλω να σας κάνω μια ερώτηση: Υπάρχει πραγματικά αυτό που λέμε λάθος; Πρώτα απ’ όλα, κανείς δεν θέλει να αποτύχει ή να τα θαλασσώσει. Όλοι ξυπνάμε το πρωί, βγαίνουμε στον κόσμο και κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε με βάση αυτά που γνωρίζουμε, τις δεξιότητες που έχουμε και τη θέση μας στο ταξίδι της ζωής.

Ακόμη πιο σημαντικό, όμως, είναι πως αυτό που αποκαλούμε λάθος αποτελεί στην πραγματικότητα μια πλούσια πηγή μάθησης. Μια ευκαιρία για να κερδίσουμε περισσότερη αυτογνωσία και κατανόηση και να αποκτήσουμε πολύτιμες εμπειρίες. Εμπειρίες που θα μας βοηθήσουν να πράττουμε, να αισθανόμαστε και να είμαστε ακόμα καλύτεροι.

Όλα όσα έχουν συμβεί στη ζωή σας – τα καλά και τα ζόρικα – ήταν απαραίτητα για να σας βοηθήσουν να γίνετε οι άνθρωποι που είστε τώρα. Γιατί να τα κακολογούμε;

Επομένως, ίσως και να μην υπάρχουν λάθη. Ίσως αυτά που θα αποκαλούσαμε αποτυχίες να ήταν στην πραγματικότητα μαθήματα ανάπτυξης καμουφλαρισμένα με προβιά λύκου. Και ίσως επίσης ο άνθρωπος με τις περισσότερες εμπειρίες να κερδίζει.

Η Ιδιωτικότητα

Αυτό λοιπόν είναι το πρώτο βασικό γεγονός που πρέπει να καταλάβετε: ότι εκτός από εσάς, κανείς δεν μπορεί να διεισδύσει στην ιδιωτικότητά σας. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια πέτρα και σε εσάς. Μπορεί κανείς να διεισδύσει ως το κέντρο της πέτρας- δεν έχει ιδιωτικότητά. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην ύλη και τη συναίσθηση.

Η ύλη δεν έχει ιδιωτικότητα· η συναίσθηση έχει ιδιωτικότητα. Η ύλη μπορεί να γίνει κατανοητή απ’ έξω επειδή η ύλη δεν έχει εσωτερικό. Δεν υπάρχει εσωτερικό στην ύλη- όλα είναι εξωτερικά. Και στη συναίσθηση, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: όλα είναι εσωτερικά και τίποτε δεν είναι εξωτερικό.

Αν σας κοιτάζει επίμονα κάποιος, τότε υποβιβάζεστε  σε ένα αντικείμενο, σε ένα πράγμα. Δεν είστε άνθρωπος. Προσπαθήστε να το καταλάβετε αυτό. Γι’ αυτό όποτε σας κοιτάζει κάποιος επίμονα, νιώθετε άβολα.

Εκείνος που σε κοιτάζει αδιάκοπα, παραβιάζει, καταπατά. Δεν είναι πολιτισμένος. Είναι απολίτιστος, άξεστος.

Υπάρχει ένα συγκεκριμένο όριο, ένα χρονικό όριο: οι ψυχολόγοι έχουν ανακαλύψει ότι είναι γύρω στα τρία δευτερόλεπτα. Αν κοιτάζεις κάποιον για τρία δευτερόλεπτα δεν υπάρχει πρόβλημα, είναι απλά ένα τυχαίο βλέμμα. Δύο ξένοι μπορούν να κοιτάξουν για τρία δευτερόλεπτα ο ένας τον άλλο καθώς περνάνε στον δρόμο. Μέχρι αυτό το διάστημα, είναι ένα τυχαίο βλέμμα. Αν το διάστημα είναι μεγαλύτερο, τότε το βλέμμα δεν είναι τυχαίο. Τώρα προσπαθείτε να διεισδύσετε στον άλλο. Αν τον αγαπάτε τότε επιτρέπεται, επειδή οι εραστές είναι ανοικτοί ο ένας στον άλλο. Αλλά αν δεν αγαπάτε το άτομο και το άτομο δεν σας αγαπάει, τότε τον προσβάλλετε. Τότε αυτό είναι βία. Τότε καταπατάτε τον ιδιωτικό χώρο του άλλου ατόμου, και το άλλο άτομο θα νιώσει προσβεβλημένο, θα νιώσει άβολα. Θα ανταποδώσει. Γιατί; Προσέξτε: κάθεστε μόνος σας στο δωμάτιό σας- είστε ένα τελείως διαφορετικό άτομο. Τότε μπαίνει μέσα κάποιος· αμέσως αλλάζετε επειδή έχουν έρθει δύο μάτια. Δεν είστε πια μόνος σας. Κάνετε το μπάνιο σας, σιγοτραγουδώντας, κάνοντας γκριμάτσες στον καθρέφτη, και μετά ξαφνικά συνειδητοποιείτε ότι κάποιος κοιτάζει από την κλειδαρότρυπα- αλλάζετε. Αυτή η ματιά, αυτό το βλέμμα σάς διαπερνά σαν ένα κοφτερό σπαθί. Δεν είστε πια μόνος το σιγανό τραγούδι σταματά- η ιδιωτικότητά σας έχει παραβιαστεί.

Γιατί προσβάλλεστε αν κοιτάξει κάποιος από την κλειδαρότρυπα; – επειδή σας έχουν υποβιβάσει σε ένα πράγμα. Η υποκειμενικότητά σας δεν γίνεται σεβαστή. Δεν είστε ένα πράγμα. Πριν σας κοιτάξει κάποιος πρέπει να ζητήσει την άδειά σας. Χωρίς την άδειά σας, όταν κάποιος σας κοιτάζει σαν κλέφτης σάς προσβάλλει. Σας κάνει πράγμα. Είστε μια συναίσθηση, μια υποκειμενικότητα. Δεν μπορείτε να υποβιβαστείτε σε ένα πράγμα.

Πηγαίνετε σε μια πόρνη: πληρώνετε γιατί θα κάνετε έρωτα μαζί της, κι εκείνη νιώθει πληγωμένη επειδή δεν είναι ένα αγαθό-αλλά εσείς την υποβιβάζετε σε ένα αγαθό. Η ζωή την ανάγκασε με κάποιο τρόπο να γίνει ένα πράγμα στην αγορά. Ακόμη και η πιο άσχημη γυναίκα είναι πιο όμορφη από την πιο όμορφη πόρνη, επειδή το να είσαι γυναίκα και να μην είσαι πράγμα σού χαρίζει μια χάρη, μια αξιοπρέπεια. Ακόμη και η πιο όμορφη πόρνη είναι άσχημη. Και οι άνθρωποι που πηγαίνουν μαζί της πρέπει να είναι άνθρωποι που δεν έχουν καμία αισθητική. Πώς μπορείς να κάνεις έρωτα σε μια γυναίκα εφόσον την έχεις υποβιβάσει σε ένα πράγμα; Κάνεις έρωτα σε μια κούκλα. Κάνεις έρωτα σε ένα νεκρό σώμα, σε ένα πτώμα. Κάνεις έρωτα στα χρήματά σου. Δεν κάνεις έρωτα σε ένα άτομο, επειδή ένα άτομο είναι μια εσωτερικότητα, και ένα άτομο δεν μπορεί να αγοραστεί.

Να κοιτάζετε πάντα γύρω σας, και θα δείτε ότι ένα άτομο είναι ασύλληπτο. Μπορείτε να πιάσετε το σώμα, αλλά όχι την ψυχή. Αυτό δεν μπορεί να το κάνει κανείς.

Κατανόηση και αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας της κλιματικής αλλαγής

Το άρθρο του εκτελεστικού διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, Hans Bruyninckx, υπήρξε το editorial στο Newsletter του Σεπτεμβρίου του EEA (European Environment Agency). Αναδημοσιεύεται με όλους τους συνδέσμους που περιέχονται στο πρωτότυπο κείμενο, επειδή και για τον ΕΡΕΒΟΚΤΟΝΟ η κλιματική αλλαγή αποτελεί μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις της εποχής μας. Οι επιπτώσεις της γίνονται αισθητές σε όλο τον πλανήτη, καθώς επηρεάζουν τους ανθρώπους, τη φύση και την οικονομία. Για να μετριάσουμε την κλιματική αλλαγή, πρέπει να μειώσουμε σημαντικά τις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Για να λάβει ο εν λόγω στόχος τη μορφή συγκεκριμένων μέτρων απαιτείται η κατανόηση ενός σύνθετου συστήματος συσχέτισης των εκπομπών που προέρχονται από διάφορες πηγές με τις επιπτώσεις τους σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, την παγκόσμια διακυβέρνηση και, παράλληλα, με τα πιθανά οφέλη. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος καταβάλλει έντονες προσπάθειες προς την κατεύθυνση της διαρκούς βελτίωσης των απαιτούμενων γνώσεων για τον σχεδιασμό των εκάστοτε κατάλληλων μέτρων.

Από επιστημονική άποψη, η κλιματική αλλαγή σχετίζεται κατά βάση με την ποσότητα των αερίων του θερμοκηπίου, κυρίως του διοξειδίου του άνθρακα, που εκλύονται και απορροφώνται από την ατμόσφαιρα. Από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης, οι αυξανόμενες ποσότητες των εκλυομένων λόγω των οικονομικών δραστηριοτήτων αερίων του θερμοκηπίου υπερβαίνουν κατά πολύ τις ποσότητες που μπορούν να απορροφηθούν από τον φυσιολογικό κύκλο του άνθρακα. Αυτό έχει ως συνέπεια την αύξηση της συγκέντρωσης άνθρακα στην ατμόσφαιρα και, συνεπακόλουθα, τη δημιουργία του φαινομένου του θερμοκηπίου, με αποτέλεσμα να εγκλωβίζεται στην ατμόσφαιρα μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη.

Συστήματα παρατήρησης της γης παρακολουθούν τις συγκεντρώσεις άνθρακα και καταγράφουν τις μακροπρόθεσμες τάσεις. Τα ευρήματα είναι σαφή: παρά τις εποχιακές διακυμάνσεις, ο αριθμός των «εκατομμυριοστών» (ppm) διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα υπερέβη το 2016 το ανώτατο όριο των 400 ppm και εξακολουθεί να αυξάνεται. Ως εκ τούτου, η επιστήμη μας υποδεικνύει ότι για να μετριάσουμε την κλιματική αλλαγή, πρέπει να μειώσουμε σημαντικά την ποσότητα των αερίων του θερμοκηπίου που εκλύονται και, ει δυνατόν, να αυξήσουμε τις δυνατότητες απορρόφησής τους.

Μια πιο προσεκτική εξέταση των οικονομικών δραστηριοτήτων στις οποίες οφείλεται η έκλυση αερίων του θερμοκηπίου αποκαλύπτει μια αρκετά σύνθετη κατάσταση. Στην πραγματικότητα, μπορούμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια τις κύριες δραστηριότητες που ευθύνονται για τον μεγαλύτερο όγκο των εκπομπών. Η καύση ορυκτών καυσίμων και η αλλαγή της χρήσης γης (π.χ. η αποψίλωση των δασών με σκοπό την εκτροφή βοοειδών) έχει ως αποτέλεσμα την έκλυση του άνθρακα που κατακρατούνταν και διατηρούνταν εκτός του κύκλου του άνθρακα για εκατοντάδες εκατομμύρια έτη. Κατά τους τελευταίους δύο αιώνες, τα ορυκτά καύσιμα όπως ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο παρείχαν την ενέργεια που χρειαζόμασταν για τις κατοικίες και την οικονομία μας – βιομηχανία, γεωργία, μεταφορές και ούτω καθεξής. Οι κοινωνίες μας χρειάζονται ενέργεια, αλλά μπορεί η εν λόγω ανάγκη να αντιμετωπιστεί μέσω των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αντί των ορυκτών καυσίμων;

Οι εκπομπές είναι εθνικές και τομεακές, αλλά το φαινόμενο είναι παγκόσμιο
Ένα άλλο επίπεδο πολυπλοκότητας είναι ο παγκόσμιος χαρακτήρας της κλιματικής αλλαγής. Το διοξείδιο του άνθρακα, αφότου εκλυθεί στην ατμόσφαιρα, καθίσταται παγκόσμιο πρόβλημα, ανεξάρτητα από τη χώρα και τον τομέα στα οποία οφείλεται η έκλυσή του. Ωστόσο, σε ό,τι αφορά τη μείωση των εκπομπών, βασιζόμαστε σχεδόν εξ ολοκλήρου στις δομές πολιτικής διακυβέρνησης. Οι παγκόσμιες προσπάθειες συνίστανται στις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν τα κράτη για τον περιορισμό και τη μείωση των εκπομπών σε εθνικό επίπεδο. Για να δεσμευτούν, τα κράτη πρέπει να γνωρίζουν την πηγή των εκπομπών τους.

Στην Ευρώπη, παρακολουθείται στενά η ποσότητα των αερίων του θερμοκηπίου που εκλύεται κάθε έτος από κάθε σημαντικό τομέα της οικονομίας και τις υποδραστηριότητές του. Με βάση τα δεδομένα που υποβάλλουν τα κράτη μέλη της ΕΕ, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος αναλύει τις τάσεις και τις προβολές προκειμένου να αξιολογήσει την πρόοδο έναντι των στόχων που έχουν προσδιοριστεί για το σύνολο της ΕΕ και για κάθε κράτος μέλος χωριστά. Οι αξιολογήσεις των επιπτώσεων και της τρωτότητας λόγω του κλίματος καταδεικνύουν επίσης τον τρόπο με τον οποίο διάφορες περιοχές στην Ευρώπη επηρεάζονται ήδη από την κλιματική αλλαγή καθώς και τι μπορούν να αναμένουν στο μέλλον με βάση τα διάφορα σενάρια εκπομπών.

Με σκοπό να προαγάγουν την ανάληψη δράσης για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν σε μια σειρά πολιτικών για το κλίμα και την ενέργεια και έθεσαν σαφείς στόχους για το 2020 και το 2030. Οι αξιολογήσεις μας υποδεικνύουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στο σωστό δρόμο όσον αφορά την επίτευξη των στόχων της για το 2020, αλλά απαιτείται εντατικοποίηση των προσπαθειών προκειμένου να επιτευχθούν οι πιο φιλόδοξοι στόχοι του 2030. Χώρες, περιφέρειες και πόλεις ανταλλάσσουν επίσης πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Μετατροπή των πληροφοριών σε χρήσιμες γνώσεις
Οι γνώσεις αυτές είναι απολύτως απαραίτητες. Εντούτοις, για τη διατύπωση και εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων, χρειαζόμαστε επίσης μια πιο συστηματική κατανόηση. Για παράδειγμα, μπορεί ο τομέας μεταφορών, ο οποίος ευθυνόταν για πάνω από το 20 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ το 2016, να περιορίσει την εξάρτησή του από το πετρέλαιο και να στραφεί στην καθαρή ηλεκτρική ενέργεια; Μπορεί η Ευρώπη να παράγει την εν λόγω επιπλέον ενέργεια χωρίς να επιβαρύνει περαιτέρω το περιβάλλον; Πώς μπορεί ο αστικός σχεδιασμός να αντιμετωπίσει τις ανάγκες ενέργειας και κινητικότητας και να μειώσει τις επιπτώσεις των καταστροφών που συνδέονται με το κλίμα, βελτιώνοντας παράλληλα την ποιότητα του αέρα στις πόλεις;

Για να απαντηθούν τα εν λόγω ερωτήματα απαιτούνται συστημικές γνώσεις σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους συνδέονται μεταξύ τους οι παρατηρούμενες τάσεις στην κοινωνία, το περιβάλλον και την οικονομία. Για την ανάληψη μελλοντικών δράσεων πολιτικής μπορεί επίσης να απαιτείται ο προσδιορισμός των αναγκών ανά περιφέρεια και πόλη. Για παράδειγμα, πώς μπορούν οι πόλεις να αυξήσουν την ενεργειακή απόδοση των υφιστάμενων κτιρίων τους, μεταξύ των οποίων μπορεί να περιλαμβάνονται ακόμη και κτίρια που χτίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα;

Ο στόχος μας, ως Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος, είναι να παράσχουμε χρήσιμες και προσβάσιμες γνώσεις που μπορούν να βοηθήσουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και το ευρύ κοινό να αναλαμβάνουν δράση με βάση επίκαιρες, συναφείς και αξιόπιστες πληροφορίες. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διευρύνουμε, να εμβαθύνουμε και να αναπτύσσουμε διαρκώς τις γνώσεις μας, ώστε να αποτυπώνουν τη συστημική και σύνθετη φύση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε. Όσον αφορά το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής, εργαζόμαστε προς την κατεύθυνση της δημιουργίας μιας μελλοντικής πλατφόρμας γνώσεων που θα υποστηρίζει τους στόχους της ΕΕ για την ενέργεια και το κλίμα του 2030 μέσω της καλύτερης συσχέτισης των υφιστάμενων γνώσεων, όχι μόνο σχετικά με το κλίμα και την ενέργεια αλλά και σχετικά με άλλους συναφείς τομείς όπως η γεωργία, οι μεταφορές και η ποιότητα του αέρα.

Τέλος, η επιτυχία θα εξαρτηθεί τόσο από πολιτικές αποφάσεις που βασίζονται στη γνώση όσο και από την παγκόσμια βούληση να θέσουμε τέρμα στην εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα. Η συμφωνία των Παρισίων αποτέλεσε ορόσημο σε ότι αφορά την ενίσχυση της παγκόσμιας δέσμευσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, καθώς συνένωσε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών σε μια κοινή προσπάθεια. Αυτό που απομένει πλέον είναι η εφαρμογή της συμφωνίας από το σύνολο των χωρών που την υπέγραψαν. Σε αυτό το πλαίσιο, η επικείμενη Διάσκεψη για το Κλίμα (COP24) στο Κάτοβιτς της Πολωνίας θα αποτελέσει συνέχεια των προσπαθειών εφαρμογής της εν λόγω συμφωνίας μέσω της έγκρισης ενός εγχειριδίου κανόνων.

Ζώα με μικρούς εγκεφάλους, όπως οι καρχαρίες, μπορούν βεβαίως να βλάψουν τους άλλους, αλλά το κάνουν χωρίς να έχουν την παραμικρή ιδέα γι’αυτό που οι άλλοι μπορούν να αισθανθούν

Η δυνατότητα να είναι το ενσυναίσθημα μέρος της κληρονομιάς μας ως πρωτευόντων θηλαστικών πρέπει να μας κάνει ευτυχείς, αλλά συνήθως δεν αποδεχόμαστε τη φύση μας. Όταν οι άνθρωποι διαπράττουν γενοκτονίες, τους αποκαλούμε “ζώα”. Αλλά όταν δίνουν στους φτωχούς, τους επαινούμε για την -“ανθρωπιά” τους. Επιθυμούμε να μονοπωλήσουμε την τελευταία συμπεριφορά. Έπρεπε να σώσει ένας πίθηκος ένα μέλος του είδους μας για να αφυπνιστεί το κοινό στη δυνατότητα ύπαρξης μη ανθρώπινης ανθρωπιάς. Αυτό συνέβη στις 16 Αυγούστου 1996, όταν ένας οκτάχρονος θηλυκός γορίλλας, η Μπίντι Τζούα, βοήθησε ένα τριάχρονο αγόρι που είχε πέσει σε πεντέμισι μέτρα βάθος στο χώρο των πρωτευόντων θηλαστικών στον ζωολογικό κήπο Brookfield του Σικάγου. Η Μπίντι αντέδρασε αμέσως, σκύβοντας πάνω από το παιδί και μεταφέροντας το σε ασφαλές μέρος. Κάθισε σ’ ένα κούτσουρο δίπλα σ’ ένα ρέμα, λικνίζοντας το αγόρι στην αγκαλιά της και χτυπώντας το απαλά στην πλάτη πριν το πάει στο προσωπικό του ζωολογικού κήπου που περίμενε. Αυτή η απλή πράξη συμπόνιας, που καταγράφηκε από τον τηλεοπτικό φακό και έκανε το γύρο του κόσμου, άγγιξε πολλές καρδιές και η Μπίντι χαιρετίστηκε ως ηρωίδα. Ήταν η πρώτη φορά στην αμερικανική ιστορία που ένας πίθηκος βρήκε θέση στους λόγους κορυφαίων πολιτικών, οι οποίοι τον επαίνεσαν ως πρότυπο συμπόνιας.

Η έκπληξη που προκάλεσε η συμπεριφορά της Μπίντι στους ανθρώπους αποκαλύπτει πολλά για τον τρόπο που παρουσιάζονται τα ζώα στα ΜΜΕ. Στην πραγματικότητα, δεν έκανε τίποτε ασυνήθιστο, ή τουλάχιστον τίποτα που δεν θα έκανε οποιοσδήποτε πίθηκος για ένα μικρό του δικού του είδους. Ενώ τα πρόσφατα ντοκιμαντέρ για τη φύση εστιάζουν στα άγρια κτήνη (ή στους ατρόμητους άντρες που τα καθυποτάσσουν), πιστεύω ότι είναι ζωτικής σημασίας να παρουσιαστεί το αληθινό εύρος και βάθος της σύνδεσής μας με τη φύση. Αυτό το βιβλίο ερευνά τους συναρπαστικούς και τρομακτικούς παραλληλισμούς της συμπεριφοράς των πρωτευόντων θηλαστικών και της δικής μας, εστιάζοντας εξίσου το ενδιαφέρον του ανάμεσα στο καλό, το κακό και το άσχημο.

Είμαστε τυχεροί που υπάρχουν προς μελέτη ανάμεσα στα πρωτεύοντα δύο στενοί συγγενείς μας, οι οποίοι είναι τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους όσο η νύχτα με τη μέρα. Ο πρώτος είναι ένας φιλόδοξος τύπος με τραχιά όψη και υπερβολικά ευέξαπτος. Ο άλλος είναι υπέρμαχος της ισότητας, υπερασπιστής ενός ελεύθερου τρόπου ζωής. Όλοι ξέρουν το χιμπατζή, που είναι γνωστός στην επιστήμη από τον 17ο αιώνα. Η ιεραρχική και δολοφονική συμπεριφορά του ενέπνευσε τη διαδεδομένη άποψη περί ανθρώπων ως «πιθήκων δολοφόνων». Είναι το βιολογικό πεπρωμένο μας, υποστηρίζουν ορισμένοι επιστήμονες, να αρπάζουμε την εξουσία συντρίβοντας τους άλλους και να πολεμάμε στον αιώνα τον άπαντα. Έχω γίνει μάρτυρας αιματοχυσίας μεταξύ χιμπατζήδων, έτσι θα συμφωνήσω με την άποψη ότι έχουν μια ροπή προς τη βία. Αλλά δεν πρέπει να αγνοήσουμε τον άλλο στενό συγγενή μας, τον μπονόμπο, που ανακαλύφθηκε μόλις τον περασμένο αιώνα. Οι μπονόμπο είναι μια ξένοιαστη παρέα με υγιείς σεξουαλικές ορέξεις. Ειρηνικοί από τη φύση τους, διαψεύδουν την άποψη ότι η καταγωγή μας είναι αμιγώς αιμοδιψής.

Είναι το ενσυναίσθημα που επιτρέπει στους μπονόμπο να καταλάβουν ο ένας τις ανάγκες και τις επιθυμίες του άλλου και να βοηθήσουν στην πραγματοποίησή τους. Όταν η δίχρονη κόρη ενός θηλυκού μπονόμπο, της Λίντα, κλαψούριζε στη μητέρα της σουφρώνοντας τα χείλη, σήμαινε ότι ήθελε να θηλάσει. Αλλά το εν λόγω νήπιο ήταν στον βρεφικό σταθμό του ζωολογικού κήπου του Σαν Ντιέγκο και επιστράφηκε στην ομάδα πολύ καιρό αφότου είχε στερέψει το γάλα της Λίντα. Όμως, η μητέρα κατάλαβε και πήγε στην πηγή για να γεμίσει το στόμα της με νερό. Έπειτα, κάθισε μπροστά στην κόρη της και ζάρωσε τα χείλια της έτσι ώστε το μικρό να μπορέσει να πιει. Η Λίντα επανέλαβε το ταξίδι της στην πηγή τρεις φορές, έως ότου η κόρη της ικανοποιήθηκε.

Αυτού του είδους η συμπεριφορά, που αφορά την εκδήλωση ενσυναισθήματος, μας ασκεί μια ιδιαίτερη έλξη. Αλλά αυτή ακριβώς η ικανότητα κατανόησης των άλλων καθιστά επίσης πιθανή τη σκόπιμη πρόκληση βλάβης. Και η συμπόνια και η σκληρότητα στηρίζονται στη δυνατότητα να υποθέτουμε ότι μια συγκεκριμένη συμπεριφορά έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις κάποιον άλλον. Ζώα με μικρούς εγκεφάλους, όπως οι καρχαρίες, μπορούν βεβαίως να βλάψουν τους άλλους, αλλά το κάνουν χωρίς να έχουν την παραμικρή ιδέα γι’αυτό που οι άλλοι μπορούν να αισθανθούν. Οι εγκέφαλοι των πιθήκων, από την άλλη πλευρά, φτάνουν στο 1/3 του μεγέθους των δικών μας, πράγμα που τους καθιστά αρκετά σύνθετους για την έκφραση σκληρότητας. Όπως τα αγόρια που πετροβολούν τις πάπιες σε μια λίμνη, έτσι και οι πίθηκοι μερικές φορές προκαλούν πόνο για να διασκεδάσουν. Σε ένα παιχνίδι, νεαροί χιμπατζήδες εργαστηρίου δελέαζαν τα κοτόπουλα να πλησιάσουν έναν φράκτη πετώντας τους ψίχουλα ψωμιού. Κάθε φορά που τα αφελή κοτόπουλα πλησίαζαν, οι χιμπατζήδες τα χτυπούσαν με ένα ραβδί ή τα τσιμπούσαν με ένα μυτερό κομμάτι καλώδιο. Αυτό το παιχνίδι του Ταντάλου, το οποίο τα κοτόπουλα ήταν αρκετά χαζά για να παίξουν (αν και μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι δεν ήταν καθόλου παιχνίδι γι’ αυτά), επινοήθηκε από τους χιμπατζήδες για να διασκεδάσουν την πλήξη τους. Το εξέλιξαν σε τέτοιο σημείο, ώστε να κατανείμουν τους ρόλους τους: ένας πίθηκος αναλάμβανε να βάλει το δόλωμα και κάποιος άλλος να τα χτυπήσει.

Οι πίθηκοι μας μοιάζουν τόσο πολύ που είναι γνωστοί ως ανθρωποειδή, από την ελληνική λέξη που σημαίνει “αυτόν που έχει ανθρώπινα χαρακτηριστικά”. Η τόσο στενή συγγένεια με δύο πολύ διαφορετικές κοινωνίες είναι εξαιρετικά διδακτική. Ο διψασμένος για εξουσία και βίαιος χιμπατζής βρίσκεται σε αντίθεση με τον ειρηνόφιλο και ερωτικό μπονόμπο – όπως ο δόκτωρ Τζέκιλ και ο κύριος Χάιντ. Η φύση μας είναι ο αταίριαστος γάμος αυτών των δύο. Η σκοτεινή πλευρά μας είναι οδυνηρά εμφανής: εκτιμάται ότι μόνο τον 20ό αιώνα, 160 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από πολέμους, γενοκτονίες και πολιτική καταπίεση- εξαιτίας της ανθρώπινης δυνατότητας για άσκηση βίας. Ακόμα πιο ανατριχιαστικές από αυτούς τους αδιανόητους αριθμούς είναι οι πιο προσωπικές εκφράσεις της ανθρώπινης σκληρότητας, όπως το τρομερό γεγονός που συνέβη σε μια μικρή πόλη του Τέξας το 1998, στην οποία τρεις λευκοί προσφέρθηκαν να πάρουν μαζί τους στο αυτοκίνητο έναν 49χρονο μαύρο. Αντί να τον πάνε στο σπίτι του, τον οδήγησαν σε μια ερημιά, τον κτύπησαν, τον έδεσαν στο φορτηγό τους και τον έσυραν κατά μήκος ενός ασφαλτοστρωμένου δρόμου επί πολλά χιλιόμετρα, με αποτέλεσμα να αποκοπεί το κεφάλι και το δεξί του χέρι.

Είμαστε ικανοί για τέτοιες αγριότητες, παρά ή ίσως εξαιτίας της δυνατότητάς μας να φανταστούμε τι αισθάνονται οι άλλοι. Από την άλλη πλευρά, όταν αυτή η ίδια δυνατότητα συνδυάζεται με μια θετική στάση, μας ωθεί να στείλουμε τρόφιμα σε ανθρώπους που πλήττονται από λιμούς, να καταβάλουμε γενναίες προσπάθειες για να σώσουμε ανθρώπους τελείως ξένους (όπως σε περιπτώσεις σεισμών και πυρκαγιών), να κλάψουμε όταν ακούμε μια λυπητερή ιστορία ή να πάρουμε μέρος στην αναζήτηση του αγνοούμενου παιδιού του γείτονα. Και με τη σκληρή και με τη συμπονετική μας πλευρά, βρισκόμαστε στον κόσμο σαν το κεφάλι του Ιανού: τα δύο μας πρόσωπα κοιτάζουν προς αντίθετες κατευθύνσεις. Αυτό μπορεί να μας προκαλέσει τέτοια σύγχυση, ώστε μερικές φορές να υπεραπλουστεύουμε το χαρακτήρα μας. Είτε υποστηρίζουμε ότι είμαστε η «κορωνίδα της δημιουργίας» είτε παρουσιαζόμαστε ως οι μόνοι πραγματικά κακοί.

Γιατί να μην αποδεχθούμε ότι είμαστε και τα δυο; Αυτές οι δύο όψεις του είδους μας αντιστοιχούν σε εκείνες των πιο στενών εν ζωή συγγενών μας. Ο χιμπατζής καταδεικνύει τόσο καλά τη βίαιη πλευρά της ανθρώπινης φύσης, ώστε λίγο, είναι οι επιστήμονες που ασχολούνται με οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό του. Όμως είμαστε επίσης άκρως κοινωνικά πλάσματα, στηριζόμαστε ο ένας στον άλλο και χρειαζόμαστε πραγματικά την κοινωνική διάδραση για να ζήσουμε μια υγιή και ευτυχισμένη ζωή. Μετά το θάνατο, η πιο σκληρή τιμωρία είναι η απομόνωση. Το σώμα και το μυαλό μας δεν είναι φτιαγμένα για μια μοναχική ζωή. Η απουσία ανθρώπινης συντροφιάς μάς προκαλεί βαθιά μελαγχολία και έχει επιπτώσεις στην υγεία μας. Σε μια πρόσφατη ιατρική μελέτη, υγιείς εθελοντές που εκτέθηκαν στο κρύο και σε ιούς γρίπης αρρώσταιναν ευκολότερα αν δεν είχαν φίλους και συγγενείς κοντά τους.

Οι γυναίκες κατανοούν απόλυτα αυτή την ανάγκη για επαφή. Στα θηλαστικά, η γονική φροντίδα δεν μπορεί να χωριστεί από το θηλασμό. Κατά τη διάρκεια των 180 εκατομμυρίων ετών εξέλιξης των μαστοφόρων, τα θηλυκά που ανταποκρίθηκαν στις ανάγκες των απογόνων τους υπερτέρησαν αριθμητικώς εκείνων που ήταν ψυχρά και απόμακρα. Καθώς καταγόμαστε από μια μακραίωνη σειρά μητέρων που θήλασαν, τάισαν, καθάρισαν, παρηγόρησαν και υπεράσπισαν τα μικρά τους, δεν πρέπει να εκπλαγούμε από τις διαφορές που παρουσιάζουν τα φύλα σχετικά με το ανθρώπινο ενσυναίσθημα. Οι διαφορές αυτές εμφανίζονται πολύ πριν από την κοινωνικοποίηση: το πρώτο σημάδι ενσυναισθήματος -το κλάμα ενός μωρού όταν ακούει ένα άλλο μωρό να κλαίει- είναι ήδη πιο χαρακτηριστικό στα κοριτσάκια απ’ ό,τι στα αγοράκια. Και αργότερα, στη ζωή, το ενσυναίσθημα παραμένει περισσότερο αναπτυγμένο στις γυναίκες απ ό,τι στους άντρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άντρες στερούνται ενσυναισθήματος ή ότι δεν χρειάζονται την επαφή με τους άλλους, αλλά την επιδιώκουν περισσότερο με τις γυναίκες απ’ ό,τι με άλλους άντρες. Μια μακροχρόνια σχέση με μια γυναίκα, όπως ο γάμος, είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος για έναν άντρα για να προσθέσει χρόνια στη ζωή του. Η άλλη πλευρά αυτής της εικόνας είναι ο αυτισμός- μια διαταραχή στο ενσυναίσθημα που μας εμποδίζει να έρθουμε σε επαφή με τους άλλους- ο οποίος είναι τέσσερις φορές πιο κοινός στους άντρες παρά στις γυναίκες.

FRANS DE WAAL, Ο ΠΙΘΗΚΟΣ ΜΕΣΑ ΜΑΣ

Αρχαϊκή Επική Ποίηση: ΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ - Εισαγωγή στα ομηρικά έπη - Η πρόσληψη της επικής διήγησης

Το αφηγηματικό υλικό της προφορικής επικής ποίησης απαρτίζεται, σε μεγάλο μέρος της, από παραδοσιακά θέματα τα οποία ήσαν ήδη γνωστά στον ακροατή. Οικείο και επίσης γνωστό ήταν το μέσο, η λογοτυπική δηλαδή γλώσσα του εξάμετρου στίχου. Το ερώτημα, κατ' επέκταση, που τίθεται είναι με ποια κριτήρια το ακροατήριο εκτιμούσε ως εξαιρετική ή υψηλή την επίδοση ενός αοιδού, ο οποίος χειριζόταν ένα θέμα γνωστό και οικείο ως προς το περιεχόμενο και τη μορφή του.

Από τον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουν οι εσωτερικοί ακροατές της Οδύσσειας τα τραγούδια των αοιδών, ιδίως του Δημοδόκου, διαπιστώνεται ότι βασικό αξιολογικό κριτήριο ήταν ο ξεχωριστός τρόπος με τον οποίο χειριζόταν ο αοιδός το παραδοσιακό του υλικό. Τούτο μπορεί να σημαίνει ότι ένας δεξιοτέχνης αοιδός, προκειμένου να κρατήσει ζωντανό το ενδιαφέρον των ακροατών στην παρακολούθηση της διήγησης, μπορούσε, και έπρεπε, να χειρίζεται με άνεση και ευελιξία την παραδοσιακή γλώσσα· να παρουσιάζει δικαιολογημένη την εξέλιξη της επικής δράσης και να οργανώνει με οικονομημένο τρόπο τα ιστορούμενα γεγονότα· ακόμη, να είναι σε θέση να παρουσιάζει τη διήγηση με ενάργεια, παραστατικότητα, αλλά και αληθοφάνεια· τέλος, να προκαλεί την ένταση και την αδημονία του ακροατή για το πώς θα εξελιχθούν τα δρώμενα.

 

Στη σύνθεση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας αναγνωρίζονται οι προηγούμενες τεχνικές σε υψηλό βαθμό. Και στα δύο έπη εντοπίζονται, κατ' αρχάς, ίχνη από μυθολογικά ή νοβελιστικά θέματα, συνδεδεμένα σε άλλα έργα με διαφορετικούς ήρωες (θέμα της μήνιδος, νόστοι, κατάβαση στον Άδη)· απαντούν, επίσης, υπαινιγμοί σε μυθολογικά κατορθώματα ηρώων (λ.χ. η Αργοναυτική εκστρατεία), ή παλαιές έριδες των ολυμπίων θεών προκειμένου να αποκαταστήσουν τη θεϊκή τάξη και να εδραιώσουν την ιεραρχία τους. Γίνονται, τέλος, αναφορές σε θέματα του τρωικού πολέμου και των γεγονότων που τον ακολούθησαν (στην κρίση του Πάρη, στη συγκέντρωση του στόλου και των αρχηγών στην Αυλίδα, στην άλωση της Τροίας, στον θάνατο του Αχιλλέα, στη μελλοντική αναχώρηση του Οδυσσέα από την Ιθάκη), τα οποία, σε μεγάλο μέρος τους, φιλοξενούνται στο κύριο υλικό των μεταγενέστερων έργων του επικού κύκλου (Κύπρια, Αιθιοπίς, Νόστοι, Τηλεγονία).

 

Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι το πλούσιο αυτό, συχνά ετερόκλητο, παραδοσιακό υλικό δεν περνάει στα δύο έπη αυτούσιο αλλά με υπαινικτικό και άκρως επιλεκτικό τρόπο, προκειμένου να εξυπηρετήσει, σε μια νέα πλέον προοπτική, τις ανάγκες της αφηγηματικής πλοκής των δύο επών. Προπάντων, το παραδοσιακό υλικό στα ομηρικά έπη (σε αντίθεση προς τα αποσπάσματα του επικού κύκλου, όπου τα γεγονότα διαδέχονται το ένα το άλλο δίχως η αφήγηση να επικεντρώνεται σε έναν ξεχωριστό ήρωα) οργανώνεται γύρω από έναν κεντρικό θεματικό άξονα (τη μῆνιν στην Ιλιάδα και τον νόστο στην Οδύσσεια) και έναν βασικό πρωταγωνιστή (τον Αχιλλέα και τον Οδυσσέα αντιστοίχως). Την άρτια οργάνωση του υλικού των δύο ομηρικών επών έναντι των υπολοίπων του επικού κύκλου τονίζει ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του (κεφ. 23.1 κε.): «Και σε τούτο ο Όμηρος είναι θεσπέσιος όταν τον συγκρίνουμε με τους άλλους. Δηλαδή δεν καταπιάστηκε να κάμει ποίημα ολόκληρο τον τρωικό πόλεμο, αν και έχει αρχή και τέλος. Αν το έκαμε, ο μύθος θα ήταν μεγάλος και όχι ευσύνοπτος. Αν πάλι είχε μικρότερο μέγεθος ο πόλεμος, τότε θα ήταν πάρα πολύ περίπλοκος εξαιτίας της ποικιλίας των γεγονότων. Τώρα όμως, αφού ο Όμηρος διάλεξε ένα μέρος, από τα υπόλοιπα χρησιμοποιεί πολλά σαν επεισόδια, όπως τον κατάλογο των πλοίων και άλλα επεισόδια με τα οποία ποικίλλει το ποίημα».

 

Η "πρωτοτυπία", κατ' επέκταση, στη σύνθεση της αφηγηματικής ύλης των δύο ομηρικών επών έγκειται όχι, όπως συμβαίνει λίγο πολύ σήμερα, στην απομάκρυνσή της από την παράδοση, αλλά ακριβώς στον συνεχή και δραστήριο συναγωνισμό της με αυτήν, την οποία εξελίσσει με την περίτεχνη αναδιαμόρφωση του παραδοσιακού υλικού και την ανασημασιοδότηση παραδοσιακών θεμάτων.

Τεχνικές σύνθεσης

Από τη στιγμή που ο ακροατής γνωρίζει, λίγο πολύ, την εξέλιξη του μύθου των δύο επών, το κέντρο ενδιαφέροντός του μετατοπίζεται από την ίδια την έκβαση των δρωμένων στον τρόπο εξέλιξης της αφηγηματικής πλοκής. Συγκεκριμένα, πώς θα εξελιχθεί η ιλιαδική Διὸς βουλή ή ο τραυματισμός και ο θάνατος των ιλιαδικών ηρώων, ή ποια μέσα θα χρησιμοποιήσει ο οδυσσειακός ήρωας για να επιστρέψει στην πατρίδα του και να εξοντώσει τους υβριστές μνηστήρες της γυναίκας του. Ο επιδέξιος χειρισμός του αφηγηματικού προγράμματος προϋποθέτει την επιστράτευση ποικίλων τεχνικών: έτσι, εκτός από την προοικονομία ή την επιβράδυνση, εμφανίζονται η διηγητική αναδρομή, οι τεχνικές της έκπληξης ή της αγωνίας για ό,τι επίκειται να συμβεί. Ο ποιητής, πάντως, δεν αποκαλύπτει πλήρως τους στόχους του. Έτσι, την ίδια στιγμή που ένα στοιχείο αποκαλύπτεται, ένα άλλο με έξυπνο τρόπο αποκρύπτεται. Αποτέλεσμα: ο ακροατής γνωρίζει το γενικό σχέδιο δράσης, όχι όμως και τη συγκεκριμένη πορεία της. Στη διήγηση των δρωμένων ο ποιητής παραμένει αντικειμενικός, όχι όμως απαθής και παντελώς αδιάφορος. Αν και δεν αποκαλύπτει το όνομά του, βρίσκει κάποτε την ευκαιρία, απευθυνόμενος σε συμπαθητικούς ήρωες όπως ο Πάτροκλος, να εκφράσει τα προσωπικά του αισθήματα.

 

Σε συνδυασμό με τη χρήση ποικίλων περιγραφικών τεχνικών και την κόσμησή τους με παρομοιώσεις ή, σπανιότερα, μεταφορές, την εναλλαγή της τριτοπρόσωπης με την πρωτοπρόσωπη διήγηση, δεν είναι να απορεί κανείς για την, εκπληκτικής αντοχής, σταθερότητα που παρουσιάζουν τα ομηρικά έπη μέσα στον χρόνο, υπερβαίνοντας σε αξία οποιαδήποτε άλλη ζωντανή προφορική παράδοση.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΙΣΧΥΛΟΣ - Χοηφόροι (164-211)

ΗΛ. ἔχει μὲν ἤδη γαπότους χοὰς πατήρ·
νέου δὲ μύθου τοῦδε κοινωνήσατε.
ΧΟ. λέγοις ἄν· ὀρχεῖται δὲ καρδία φόβῳ·
ΗΛ. ὁρῶ τομαῖον τόνδε βόστρυχον τάφῳ.
ΧΟ. τίνος ποτ᾽ ἀνδρὸς ἢ βαθυζώνου κόρης;
170 ΗΛ. εὐξύμβολον τόδ᾽ ἐστὶ παντὶ δοξάσαι.
ΧΟ. πῶς οὖν παλαιὰ παρὰ νεωτέρας μάθω;
ΗΛ. οὐκ ἔστιν ὅστις πλὴν ἐμοῦ κείραιτό νιν.
ΧΟ. ἐχθροὶ γὰρ οἷς προσῆκε πενθῆσαι τριχί.
ΗΛ. καὶ μὴν ὅδ᾽ ἐστὶ κάρτ᾽ ἰδεῖν ὁμόπτερος—
175 ΧΟ. ποίαις ἐθείραις; τοῦτο γὰρ θέλω μαθεῖν.
ΗΛ. αὐτοῖσιν ἡμῖν κάρτα προσφερὴς ἰδεῖν.
ΧΟ. μῶν οὖν Ὀρέστου κρύβδα δῶρον ἦν τόδε;
ΗΛ. μάλιστ᾽ ἐκείνου βοστρύχοις προσείδεται.
ΧΟ. καὶ πῶς ἐκεῖνος δεῦρ᾽ ἐτόλμησεν μολεῖν;
180 ΗΛ. ἔπεμψε χαίτην κουρίμην χάριν πατρός.
ΧΟ. οὐχ ἧσσον εὐδάκρυτά μοι λέγεις τάδε,
εἰ τῆσδε χώρας μήποτε ψαύσει ποδί.
ΗΛ. κἀμοὶ προσέστη καρδίᾳ κλυδώνιον
χολῆς, ἐπαίθην δ᾽ ὡς διανταίῳ βέλει·
185 ἐξ ὀμμάτων δὲ δίψιοι πίπτουσί μοι
σταγόνες ἄφαρκτοι δυσχίμου πλημυρίδος,
πλόκαμον ἰδούσῃ τόνδε· πῶς γὰρ ἐλπίσω
ἀστῶν τιν᾽ ἄλλον τῆσδε δεσπόζειν φόβης;
ἀλλ᾽ οὐδὲ μήν νιν ἡ κτανοῦσ᾽ ἐκείρατο,
190 ἐμὴ δὲ μήτηρ, οὐδαμῶς ἐπώνυμον
φρόνημα παισὶ δύσθεον πεπαμένη.
ἐγὼ δ᾽ ὅπως μὲν ἄντικρυς τάδ᾽ αἰνέσω,
εἶναι τόδ᾽ ἀγλάισμά μοι τοῦ φιλτάτου
βροτῶν Ὀρέστου—σαίνομαι δ᾽ ὑπ᾽ ἐλπίδος.
φεῦ.
195 εἴθ᾽ εἶχε φωνὴν ἔμφρον᾽ ἀγγέλου δίκην,
ὅπως δίφροντις οὖσα μὴ ᾽κινυσσόμην,
ἀλλ᾽ ἢ σάφ᾽ ᾔνει τόνδ᾽ ἀποπτύσαι πλόκον,
εἴπερ γ᾽ ἀπ᾽ ἐχθροῦ κρατὸς ἦν τετμημένος,
ἢ ξυγγενὴς ὢν εἶχε συμπενθεῖν ἐμοί,
200 ἄγαλμα τύμβου τοῦδε καὶ τιμὴν πατρός.
ἀλλ᾽ εἰδότας μὲν τοὺς θεοὺς καλούμεθα,
οἵοισιν ἐν χειμῶσι ναυτίλων δίκην
στροβούμεθ᾽· εἰ δὲ χρὴ τυχεῖν σωτηρίας,
σμικροῦ γένοιτ᾽ ἂν σπέρματος μέγας πυθμήν.
205καὶ μὴν στίβοι γε, δεύτερον τεκμήριον,
ποδῶν ὅμοιοι τοῖς τ᾽ ἐμοῖσιν ἐμφερεῖς.
καὶ γὰρ δύ᾽ ἐστὸν τώδε περιγραφὰ ποδοῖν,
αὐτοῦ τ᾽ ἐκείνου καὶ συνεμπόρου τινός.
πτέρναι τενόντων θ᾽ ὑπογραφαὶ μετρούμεναι
210 εἰς ταὐτὸ συμβαίνουσι τοῖς ἐμοῖς στίβοις.
πάρεστι δ᾽ ὠδὶς καὶ φρενῶν καταφθορά.

***
ΗΛΕΚΤΡΑ
Ήπιεν η γη, κι έχει ο πατέρας τις χοές μας·
μα κι ένα νέο παράξενο ν᾽ ακούστε τώρα.
ΧΟΡΟΣ
Λέγε μας· κι απ᾽ το φόβο μου πηδά η καρδιά μου.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Βλέπω στον τάφο την κομμένη αυτή πλεξίδα —
ΧΟΡΟΣ
Σαν τίνος, άντρα λες, ή βαθύζωνης κόρης;
ΗΛΕΚΤΡΑ
170 Εύκολα να το φανταστεί μπορεί ο καθένας.
ΧΟΡΟΣ
Δε με διδάσκεις, αν κι είσαι πιο νέα, να μάθω;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Άλλος δεν είναι, εκτός εγώ, να την προσφέρει;
ΧΟΡΟΣ
Εχθροί ᾽ναι κείνοι, που είχαν χρέος να τον πενθήσουν.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Κι όμως στο χρώμα πολύ μοιάζει αυτή η πλεξίδα —
ΧΟΡΟΣ
Με ποιά μαλλιά; αυτό ᾽ναι που ήθελα να μάθω.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Με τα δικά μου πάρα φέρνουνε στο χρώμα.
ΧΟΡΟΣ
Μη να είναι τάχα, λες, δώρο κρυφό του Ορέστη;
ΗΛΕΚΤΡΑ
Με τις δικές μου ολότελα πλεξίδες μοιάζει.
ΧΟΡΟΣ
Και πώς εκείνος τόλμησε να ᾽ρθει εδώ πέρα;
ΗΛΕΚΤΡΑ
180 Το ᾽στειλε τάμα στου πατέρα μας τον τάφο.
ΧΟΡΟΣ
Όχι πιο λίγα αυτά που λες δάκρυα μου φέρνουν,
αν είναι να μη βάλει εδώ ποτέ πια πόδι.
ΗΛΕΚΤΡΑ
Και μένα στην καρδιά μου ανέβηκ᾽ ένα κύμα
χολής, σα να με πέρασε σπαθί για πέρα,
κι από τα μάτια μου καυτές μου πέφτουν στάλες,
αβάσταγες, σα χειμωνιάτικης πλημμύρας,
ότ᾽ είδα την πλεξίδ᾽ αυτή· γιατί ποιανού άλλου
να φανταστώ πως ημπορεί να ᾽ν᾽ αυτή η κόμη;
και βέβαια δεν την έκοψεν η φόνισσά του,
190 η μάνα μας! που ταιριαστή δεν έχει γνώμη
μ᾽ αυτό η κακούργα τ᾽ όνομα για τα παιδιά της.
Μα και πώς πάλι να παραδεχτώ πως είναι
του Ορέστη δώρο τ᾽ ακριβό στολίδι τούτο,
του φίλτατού μας; κι αχ πώς με χαϊδεύ᾽ η ελπίδα!
Αλίμονο,
δεν ήταν να ᾽χε μίλημα και κρίση ανθρώπου,
να μη δερνόμουν δίγωμη μες σε ναι κι όχι,
μα ή την πετούσα αδίσταχτα μακριά με φρίκη,
αν από εχθρού μας κεφαλή θα ᾽ταν κομμένη,
ή αν ήταν πάλι από δικό, να κλαίει μαζί μου,
200 στόλισμα και τιμή σ᾽ αυτόν τον τάφο επάνω.
Μα εσείς, θεοί, που ξέρετε, μάρτυρες είστε
μέσα σε ποιούς χειμώνες σα θαλασσομάχοι
παραδέρνομ᾽ εμείς· μ᾽ αν είναι να σωθούμε,
δέντρο τρανό κι από μικρό φουντώνει σπόρο.
Μα νά και πατησιές — δεύτερο αυτό σημάδι,
όμοιες και παραλλάζουνε με τις δικές μου.
κι είναι τα χνάρια δυο ποδιώ στη γης γραμμένα,
του ίδιου εκείνου αυτά και κάποιου σύντροφού του,
φτέρνες και γύροι των ποδιών να μετρηθούνε,
210 με τα σημάδια συμφωνούν των εδικών μου.
Ω πόνος που με παίρνει και το νου μου χάνω!