ΨΗΦΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ – Από την παλαιά στη νέα Οικονομία

ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, η παγκόσμια οικονομία μετασχηματίζεται συνεχώς σε μία νέα οικονομία, που είναι ευρύτερα γνωστή ως ψηφιακή οικονομία. Τη χρονική εκείνη περίοδο, ξεκίνησε η αξιοποίηση του Διαδικτύου για εμπορικούς και επιχειρηματικούς σκοπούς και το γεγονός
αυτό αποτελεί την απαρχή της μεταβιομηχανικής εποχής, της εποχής της ψηφιακής τεχνολογίας. Βέβαια, όπως επισημαίνεται και στην ενότητα 1.2, η αποκαλούμενη ως ψηφιακή επανάσταση ήταν ήδη σε εξέλιξη από τη δεκαετία του 1950, ωστόσο τα χαρακτηριστικά της ψηφιακής οικονομίας έγιναν έντονα αισθητά τη δεκαετία του 1990. Τι ακριβώς όμως είναι η ψηφιακή οικονομία;

Από τους ορισμούς που υπάρχουν στη βιβλιογραφία, θα σταθούμε κυρίως σε αυτόν που διατύπωσαν οι Atkinson και McKay, το 2007. Ψηφιακή οικονομία είναι «η εκτεταμένη χρήση της τεχνολογίας της πληροφορικής (υλικό, λογισμικό, εφαρμογές) και των τηλεπικοινωνιών και οι επιπτώσεις τους σε όλες
τις πτυχές της οικονομίας». Δεν αναφερόμαστε λοιπόν σε ορισμένα μόνο οικονομικά θέματα, αλλά σε κάθε πλευρά – διάσταση της οικονομίας, σε μικρο και μακρο-οικονομικό επίπεδο: από τις εσωτερικές λειτουργίες οργανισμών (επιχειρήσεων, δημόσιων οργανισμών, μη κερδοσκοπικών), τις
συναλλαγές μεταξύ οργανισμών, τις συναλλαγές μεταξύ καταναλωτών – πολιτών και οργανισμών, μέχρι τις διαρθρωτικές αλλαγές επιχειρηματικών κλάδων και οικονομιών χωρών. Στη συνέχεια του παρόντος συγγράμματος, θα αναφερόμαστε στις τεχνολογίες πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών ως
Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ).

Οι ΤΠΕ δεν είναι μόνο το Διαδίκτυο και οι προσωπικοί υπολογιστές. Περιλαμβάνουν όλα τα τεχνολογικά μέσα (συμπεριλαμβανομένου του λογισμικού) που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση της πληροφορίας και την υλοποίηση της επικοινωνίας και ενσωματώνονται σε έναν πολύ μεγάλο αριθμό βιομηχανικών και καταναλωτικών προϊόντων. Περίπου το 70% των μικροεπεξεργαστών που κατασκευάζονται παγκοσμίως δεν βρίσκεται στους Η/Υ, όπως θα πίστευε κάποιος, αλλά σε αυτοκίνητα, αεροπλάνα, τηλεοράσεις κτλ. 

Ο αγγλικός όρος για τις ΤΠΕ είναι Information and Communications Technologies (ICTs). Ο όρος ICT χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1997 σε μία έκθεση του Dennis Stevenson (προέδρου της επιτροπής, στην οποία είχε ανατεθεί η σχετική εργασία) προς την κυβέρνηση του Ηνωμένου
Βασιλείου με τίτλο «Information and Communications Technology in UK Schools: An Independent Inquiry», ενώ μέχρι τότε χρησιμοποιούνταν κυρίως ο όρος Τεχνολογία Πληροφορικής (Information Technology). Οι ΤΠΕ συμβάλλουν στις διαδικασίες, τα μεγέθη και τα αποτελέσματα μιας
επιχείρησης με πολλαπλούς τρόπους. Ενδεικτικά αναφέρονται στη συνέχεια ορισμένοι απ’ αυτούς:

 αποδοτικότερη διαχείριση των επιχειρηματικών πόρων
 καλύτερη επίβλεψη και αποτελεσματικότερος έλεγχος του συνόλου
των δραστηριοτήτων μιας επιχείρησης
 αύξηση της παραγωγικότητας
 ανάπτυξη συνεργασίας και βελτίωση επικοινωνίας με προμηθευτές,
δημόσιους οργανισμούς, καταναλωτές, εταιρίες συμβούλων, εταιρίες
που παρέχουν υπηρεσίες υποστήριξης κτλ.
 γεωγραφική επέκταση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων χωρίς
περιορισμούς και σε εξαιρετικά χαμηλό κόστος
 αποτελεσματικότερος συντονισμός των επιμέρους τμημάτων,
λειτουργιών και μονάδων μιας επιχείρησης σε παγκόσμιο επίπεδο
 αξιοποίηση νέων τεχνολογικών δυνατοτήτων, ανάπτυξη καινοτομιών,
σχεδιασμός και υλοποίηση πρωτοπόρων επενδυτικών σχεδίων
 επίτευξη ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος.

Ένα σημείο που πρέπει να διευκρινιστεί είναι ότι η ψηφιακή οικονομία δεν σχετίζεται μόνο με τα ψηφιακά αγαθά, τα αγαθά δηλαδή που μπορούν να ψηφιοποιηθούν. Είναι σίγουρα μία από τις σημαντικότερες κατηγορίες προϊόντων στην ψηφιακή οικονομία, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και αρκετές διαφορές από τα συμβατικά αγαθά, που αναλύονται στην ενότητα 1.5. Δεν είναι όμως μόνο τα ψηφιακά αγαθά το παραγόμενο προϊόν στην ψηφιακή οικονομία. Δεν αφορά επίσης μόνο τις εικονικές επιχειρήσεις, αυτές δηλαδή που έχουν αποκλειστικά διαδικτυακή παρουσία και όχι φυσική υπόσταση.

Η ψηφιακή οικονομία είναι η οικονομία στην οποία επιδρούν οι ΤΠΕ, άλλοτε πολύ ισχυρά και άλλοτε ασθενέστερα. Ο βαθμός επίδρασης έχει διαβαθμίσεις. Η ψηφιακή οικονομία μπορεί να παρασταθεί με μία πυραμίδα. Στην κορυφή της πυραμίδας, την «αιχμή του δόρατος» όπως ονομάζεται, βρίσκονται οι βιομηχανίες ημιαγωγών, καθώς τα προϊόντα τους αποτελούν τη βάση των Η/Υ και των ηλεκτρονικών εξαρτημάτων υψηλής τεχνολογίας. Στο δεύτερο επίπεδο, ακριβώς κάτω από την κορυφή, βρίσκονται οι κλάδοι των Η/Υ και τηλεπικοινωνιών (κατασκευή και παροχή υπηρεσιών). Το επίπεδο αυτό ονομάζεται «πυρήνας», γιατί περιλαμβάνει τις επιχειρήσεις που έχουν ως αντικείμενο εργασιών τις ΤΠΕ. Στο τρίτο επίπεδο, που είναι το «κύριο σώμα» της ψηφιακής οικονομίας, ανήκουν οι επιχειρήσεις βιομηχανικής παραγωγής και υπηρεσιών που βασίζονται εξ’ ολοκλήρου ή σε πολύ μεγάλο βαθμό στις ΤΠΕ. Η αυτοκινητοβιομηχανία και το ηλεκτρονικό εμπόριο, για παράδειγμα, είναι κλάδοι που βασίζονται στη χρήση των ΤΠΕ. Τέλος, το τέταρτο επίπεδο στη βάση της πυραμίδας περιλαμβάνει όλους τους άλλους βιομηχανικούς κλάδους και κλάδους παροχής υπηρεσιών, που είτε δεν έχουν σχέση με τις ΤΠΕ είτε τις χρησιμοποιούν σε μικρότερο (απ’ ότι προηγουμένως) βαθμό. Εδώ συμπεριλαμβάνονται και αρκετοί κλάδοι του πρωτογενούς τομέα. Επειδή στην εποχή μας ακόμη και αυτοί οι κλάδοι χρησιμοποιούν σε κάποιο βαθμό τις ΤΠΕ, εντάσσονται στην πυραμίδα της ψηφιακής οικονομίας (σε ορισμένες χώρες αυτός ο βαθμός είναι αρκετά υψηλός). Το τέταρτο επίπεδο έχει την
ονομασία «περιφέρεια», που αποτυπώνει με ακρίβεια το είδος της σχέσης των επιχειρήσεων αυτών με τις ΤΠΕ.

1.2 ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΣΤΗ ΝΕΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ
Η εμφάνιση των ψηφιακών προϊόντων και τεχνολογιών και η σταδιακή αντικατάσταση των αναλογικών αντιστοίχων τους αποτελεί ουσιαστικά την Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση (γνωστή και ως ψηφιακή επανάσταση). Στη συνέχεια, γίνεται μία μικρή αναφορά στις δύο βιομηχανικές επαναστάσεις που προηγήθηκαν χρονολογικά. Καταρχάς, με τον όρο «βιομηχανική επανάσταση» εννοείται η σταδιακά αυξανόμενη χρήση των μηχανών ως μέσο παραγωγής των αγαθών. Ο όρος επινοήθηκε ή τουλάχιστον έγινε ευρύτερα γνωστός στον αγγλόφωνο κόσμο από τον Βρετανό ιστορικό Arnold Toynbee. Στη Γερμανία είχε χρησιμοποιηθεί νωρίτερα από τον Γερμανό φιλόσοφο και συγγραφέα Friedrich Engels, πατέρα της μαρξιστικής θεωρίας μαζί με τον Karl Marx. Η Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση έλαβε χώρα το χρονικό διάστημα από το 1760 έως το 1850. Ξεκίνησε από τη Μεγάλη Βρετανία και εξαπλώθηκε στη Δυτική Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική. Ως αφετηρία της θεωρείται η κατασκευή του πρώτου εργοστασίου στον κόσμο στην περιοχή Lancashire της βορειοδυτικής Αγγλίας. 

Η μηχανή που αποτέλεσε το κύριο προωθητικό μέσο για την εξέλιξη της Πρώτης Βιομηχανικής Επανάστασης ήταν η ατμομηχανή, η λειτουργία της οποίας βελτιώθηκε σημαντικά από τον James Watt, το 1776. Η συγκεκριμένη μηχανή έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς παραγωγικούς κλάδους να λειτουργήσουν πιο αποτελεσματικά και αποδοτικά, όπως για παράδειγμα, στη βαμβακοβιομηχανία και στην κλωστοϋφαντουργία. Ενώ μέχρι τότε οι εισαγωγές της Ευρώπης από ανατολικές χώρες (π.χ. Ινδία) ήταν πολλαπλάσιες των εξαγωγών της, η Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση βοήθησε σημαντικά
το εξαγωγικό εμπόριο πολλών ευρωπαϊκών χωρών, καθώς πλέον και μαζική παραγωγή υπήρχε αλλά και βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων. Εκτός από τους παραδοσιακούς παραγωγικούς κλάδους που αναφέρθηκαν προηγουμένως, μεγάλη ανάπτυξη γνώρισαν κλάδοι όπως η
εξόρυξη άνθρακα, η σιδηρουργία και οι μεταφορές, ιδιαίτερα μέσω της κατασκευής σιδηροδρομικών δικτύων και της χρήσης ατμόπλοιων. Η Πρώτη Βιομηχανική Επανάσταση δεν χαρακτηρίζεται μόνο από την ανάπτυξη και την εφαρμογή σημαντικών τεχνολογικών επιτευγμάτων, αλλά και από την
πραγματοποίηση καταλυτικών αλλαγών στην εκτέλεση της εργασίας, τις διαδικασίες της παραγωγής και τη λειτουργία της οικονομίας γενικότερα.

Η Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση διήρκεσε από το 1850 έως το 1950, σε συνέχεια της Πρώτης, παρότι δεν συνέβη κάποιο συγκεκριμένο γεγονός που να διαχωρίζει τις δύο αυτές περιόδους. Τα κύρια χαρακτηριστικά της Δεύτερης Βιομηχανικής Επανάστασης είναι η χρήση νέων μορφών
ενέργειας (ηλεκτρισμός, πετρέλαιο) και η ανάπτυξη του μάνατζμεντ ως επιστημονικό εργαλείο για τη διοίκηση των εργοστασίων. Η ανακάλυψη του ηλεκτρισμού ήταν αναμφισβήτητα ο καταλύτης των εξελίξεων που έλαβαν χώρα στην περίοδο αυτή. Ήδη από το 1800 ο Ιταλός φυσικός Alessandro
Volta είχε εφεύρει την ηλεκτρική μπαταρία. Μία από τις σπουδαιότερες τεχνολογικές καινοτομίες της εποχής ήταν η εφεύρεση του ηλεκτρικού λαμπτήρα το 1879 από τον Thomas Edison, ο οποίος στη συνέχεια ίδρυσε την Edison Illuminating Company, την εταιρία που το 1882 παρείχε για πρώτη
φορά ηλεκτρικό ρεύμα για τον φωτισμό μέρους της Νέας Υόρκης. 

Η ατμομηχανή, ο θεμέλιος λίθος της Πρώτης Βιομηχανικής Επανάστασης, αντικαταστάθηκε από τις ηλεκτρικές μηχανές και τις μηχανές εσωτερικής καύσης. Η βασική πρώτη ύλη της βιομηχανίας δεν ήταν πλέον ο σίδηρος, αλλά ο χάλυβας. Η χημική βιομηχανία είναι ένας από τους κλάδους που γνώρισαν τεράστια ανάπτυξη (π.χ. παραγωγή και διύλιση πετρελαίου), όπως και οι τηλεπικοινωνίες λόγω του τηλεγράφου και του τηλεφώνου. Η μαζική παραγωγή προϊόντων χρησιμοποιώντας γραμμές παραγωγής εξελίχθηκε σταδιακά στο κυριότερο σύστημα παραγωγής κατά τη Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση. Η αυτοκινητοβιομηχανία, ένας νέος βιομηχανικός κλάδος με εξαιρετική προοπτική από τα πρώτα χρόνια της δημιουργίας του, υιοθέτησε το εν λόγω σύστημα. Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα ήταν ότι έπρεπε να μειωθεί σημαντικά το μοναδιαίο κόστος παραγωγής του αυτοκινήτου. Ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε για πρώτη φορά κατά την παραγωγή του γνωστού Model T από την Ford Motor Company. 

Η παραγωγή ξεκίνησε το 1908 και πέντε χρόνια αργότερα ο ιδρυτής της εταιρίας Henry Ford εισήγαγε τις κινούμενες ταινίες συναρμολόγησης (γραμμές παραγωγής) στα εργοστάσιά του: κάθε εργάτης εκτελούσε μία συγκεκριμένη εργασία κατά μήκος της γραμμής παραγωγής έως ότου ολοκληρωνόταν η παραγωγή της προγραμματισμένης παρτίδας προϊόντων. Το κόστος παραγωγής μειώθηκε δραστικά, κατά συνέπεια και η τιμή του προϊόντος, με αποτέλεσμα τα μισά από τα αυτοκίνητα που κυκλοφορούσαν στην Αμερική το 1918 να είναι Model T. Φυσικά, στην ιστορία έχει περάσει πλέον η φράση του Henry Ford ότι «ο πελάτης μπορεί να έχει ό,τι χρώμα αυτοκινήτου θέλει, αρκεί αυτό να
είναι μαύρο», που καταδεικνύει την επιβολή της πλήρους ομοιομορφίας των προϊόντων στους καταναλωτές. Εκτός από τα προϊόντα και τις παραγωγικές διαδικασίες τους, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον τρόπο διοίκησης των εργαζομένων και στην αύξηση της παραγωγικότητάς τους. Μία σημαντική
θεωρητική προσέγγιση μάνατζμεντ που αναπτύχθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα είναι η λεγόμενη «επιστημονική διοίκηση». Εκφραστής της ήταν κυρίως ο Frederick Taylor που πρότεινε τη βάση της επιστημονικής διοίκησης: «μία εργασία πρέπει να αναλυθεί για να υπολογιστεί πόσο χρόνο χρειάζεται και ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να εκτελεστεί». Ο Taylor καθιέρωσε, επίσης, το σύστημα της αμοιβής με το κομμάτι, σύμφωνα με το οποίο η αμοιβή του εργαζόμενου εξαρτάται από τις ικανότητές του και τη διάθεση με την οποία εκτελεί την εργασία που του έχει ανατεθεί. Γενικά, κατά τη
Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση δημιουργήθηκαν διάφορες σχολές μάνατζμεντ (π.χ. κλασική σχολή, σχολή της συμπεριφοράς των εργαζομένων) που ασχολήθηκαν με την επιστημονική μελέτη των
προβλημάτων, τόσο των επιχειρήσεων όσο και των εργαζομένων τους.

Η Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση ξεκινάει με την εμφάνιση των ηλεκτρονικών υπολογιστών το 1950 (κατά προσέγγιση, έτσι ώστε να αποτελεί συνέχεια της Δεύτερης) και φυσικά βρίσκεται σε εξέλιξη. Ο πρώτος ηλεκτρονικός επαναπρογραμματιζόμενος υπολογιστής γενικής χρήσης με την ονομασία ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Computer) κατασκευάστηκε στο Πανεπιστήμιο της Pennsylvania με χρηματοδότηση από το στρατό των Η.Π.Α., έχοντας ως αρχικό σκοπό την ακριβή καταγραφή της τροχιάς των βλημάτων διαφόρων όπλων από το Εργαστήριο Βαλλιστικής Έρευνας του στρατού των Η.Π.Α. (παρουσιάστηκε δημόσια στις 14 Φεβρουαρίου του 1946). Η εφεύρεση που έδωσε ώθηση στην εξέλιξη της Τρίτης Βιομηχανικής Επανάστασης είναι αυτή του τρανζίστορ το 1947, καθώς επέτρεψε την παραγωγή μικρότερων και ταχύτερων Η/Υ. Το 1956 κατασκευάστηκε στο Massachusetts Institute of Technology ο πρώτος Η/Υ με τρανζίστορ, έχοντας την ονομασία TX-0 (Transistorized eXperimental computer ZERO). Η μαζική παραγωγή ολοκληρωμένων κυκλωμάτων αποτέλεσε την αφετηρία για την κατασκευή της τρίτης γενιάς Η/Υ (μετά δηλαδή τους υπολογιστές που λειτουργούσαν με λυχνίες και αποτέλεσαν την πρώτη γενιά και τους υπολογιστές με τρανζίστορ που ήταν η δεύτερη γενιά) στα μέσα της δεκαετίας του 1960. Το 1968 ιδρύθηκε η Intel (Integrated Electronics Corporation), μία από τις σημαντικότερες εταιρίες παραγωγής ολοκληρωμένων κυκλωμάτων στον κόσμο, από τους Gordon Moore και Robert Noyce. Με τη χρήση των Η/Υ τρίτης γενιάς άρχισε να γίνεται αντιληπτό ότι το hardware μόνο του δεν ήταν αρκετό, έπρεπε παράλληλα να αναπτυχθεί και το κατάλληλο software. Ο
λόγος αυτός οδήγησε στη σταδιακή δημιουργία μεγάλων εταιριών ανάπτυξης λογισμικού. Η τέταρτη γενιά Η/Υ εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 με την κατασκευή των μικροεπεξεργαστών: όλες ή οι περισσότερες λειτουργίες της κεντρικής μονάδας επεξεργασίας (CPU) ενός υπολογιστή
εκτελούνταν σε ένα ενιαίο ολοκληρωμένο κύκλωμα. Ο πρώτος μικροεπεξεργαστής, ο Intel 4004, ήταν διαθέσιμος στην αγορά το 1971. 

Τα επόμενα χρόνια, η αύξηση της υπολογιστικής ισχύος ήταν ραγδαία. Ήδη από το 1965 ο Gordon Moore, που αναφέρθηκε προηγουμένως, είχε παρατηρήσει ότι ο αριθμός των ηλεκτρονικών στοιχείων στα ολοκληρωμένα κυκλώματα διπλασιαζόταν κάθε χρόνο και προέβλεψε ότι η τάση αυτή θα συνεχιζόταν τουλάχιστον για τα επόμενα δέκα χρόνια. Λίγο αργότερα διατυπώθηκε και ο περίφημος νόμος του Moore, σύμφωνα με τον οποίο, ο διπλασιασμός του αριθμού των τρανζίστορ ενός μικροεπεξεργαστή επιτυγχάνεται περίπου κάθε δύο χρόνια. Η περίοδος αυτή αναφέρεται συχνά και ως «18 μήνες», αφού ο David House, στέλεχος της Intel, προέβλεψε ότι τόσο χρονικό διάστημα χρειαζόταν για το διπλασιασμό της απόδοσης ενός μικροεπεξεργαστή, ως αποτέλεσμα της αύξησης του αριθμού και της ταχύτητας των τρανζίστορ που περιλαμβάνονταν σ’ αυτόν. Είναι γεγονός ότι ο νόμος του Moore επαληθεύτηκε για αρκετές δεκαετίες στο χώρο της βιομηχανίας hardware. Τη δεκαετία του 1970 εμφανίστηκαν οι πρώτοι προσωπικοί υπολογιστές (PCs).

Το πρώτο PC με γραφική διεπαφή το 1973: ήταν το μηχάνημα που αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης για τον Macintosh της Apple και το λειτουργικό σύστημα Windows της Microsoft. Η έκρηξη στην αγορά των PCs συνέβη μετά το 1975 και οφείλεται στη χρησιμοποίηση του μικροεπεξεργαστή.
Ενώ μέχρι τότε οι Η/Υ προορίζονταν μόνο για επιχειρηματική ή επιστημονική χρήση, σε λίγα χρόνια εξελίχθηκαν σε ένα αρκετά φθηνό είδος προϊόντων προσιτό στα νοικοκυριά. Στην αγορά την εποχή εκείνη κυριαρχεί η IBM (International Business Machines), μία εταιρία με συνεχή παρουσία στην τεχνολογία της πληροφορικής από τα τέλη του 19ου αιώνα. Τα πρώτα της βήματα όμως κάνει και μία άλλη μεγάλη εταιρία στο χώρο των PCs, η Apple, μέσω της κατασκευής του Apple I, το 1976. Ο
υπολογιστής σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από τον Steve Wozniak, ενώ η ιδέα της πώλησής του ήταν προϊόν έμπνευσης ενός φίλου του Wozniak, του Steve Jobs, μία από τις μετέπειτα ηγετικές μορφές της βιομηχανίας της πληροφορικής. Τη δεκαετία του 1980, ιδιαίτερα δημοφιλείς ήταν οι Η/Υ που
προορίζονταν για χρήση στο σπίτι (home computers). Κόστιζαν πολύ λιγότερο απ’ ότι οι Η/Υ για τις επιχειρήσεις και συνήθως διέθεταν καλές κάρτες γραφικών και ήχου, αφού χρησιμοποιούνταν κυρίως για παιχνίδια. Ορισμένα από τα μοντέλα home computers που σημείωσαν επιτυχία στην
αγορά ήταν τα εξής: ZX Spectrum, Commodore 64, Atari 800XL και Amstrad 6128.

Σταδιακά, ο διαχωρισμός σε personal, home και business computers έπαψε να υφίσταται, καθώς οι Η/Υ είχαν τα ίδια χαρακτηριστικά και τις ίδιες δυνατότητες είτε προορίζονταν για τις επιχειρήσεις είτε για τους καταναλωτές. Αυτό οφείλεται και στην επιτυχία του προσωπικού υπολογιστή της IBM (IBM PC) και στις δύο αγορές, που οδήγησε στη συνέχεια πολλές εταιρίες στην παραγωγή των λεγόμενων συμβατών (με την IBM) Η/Υ. Ένα ακόμη σημαντικό γεγονός της δεκαετίας του ’80 ήταν η παρουσίαση από την Apple του πρώτου Η/Υ με γραφικό περιβάλλον επεξεργασίας και δυνατότητα χειρισμού μέσω ποντικιού, του Macintosh , το 1984. Η δεκαετία του 1990 χαρακτηρίστηκε από την κυριαρχία της Intel στους επεξεργαστές και της Microsoft στα λειτουργικά συστήματα. Το 1993 η Intel κατασκεύασε τον πρώτο επεξεργαστή της σειράς Pentium, ενώ αντίστοιχα το 1995 η Microsoft ανέπτυξε τα Windows 95, το πρώτο λειτουργικό που βασιζόταν στο MS-DOS, αλλά διέθετε γραφικό περιβάλλον επεξεργασίας. Δύο ακόμη λειτουργικά συστήματα που είχαν μεγάλη απήχηση τόσο σε ιδιώτες όσο και σε επιχειρήσεις ήταν το Mac OS της Apple και το ανοικτού κώδικα Linux. Τα επόμενα χρόνια οι εξελίξεις συνεχίστηκαν (και συνεχίζονται) με γεωμετρική πρόοδο. 

Η υπολογιστική ισχύς πολλαπλασιάστηκε, τα λειτουργικά συστήματα εξελίχθηκαν, νέα προγράμματα λογισμικού αναπτύχθηκαν βρίσκοντας εφαρμογή σε νέους επιχειρηματικούς χώρους, ενώ και νέα είδη Η/Υ έκαναν την εμφάνισή τους (π.χ. notebooks, netbooks, tablets,ultrabooks).

Μία από τις σημαντικότερες τεχνολογίες της ψηφιακής επανάστασης είναι και αυτή των κινητών τηλεφώνων, μέσω των οποίων εκτελούνται πλέον πολλές από τις εργασίες που γίνονται σε
ένα σύγχρονο Η/Υ. Το κινητό τηλέφωνο εφευρέθηκε το 1973 από τον Martin Cooper, στέλεχος της εταιρίας Motorola.

Έκτοτε, ο ανταγωνισμός ανάμεσα σε κορυφαίες κατασκευάστριες εταιρίες, όπως η Samsung, η Nokia και η Apple, οδήγησε στη μαζική παραγωγή των λεγόμενων έξυπνων κινητών που μπορούν να ικανοποιήσουν πολύ περισσότερες ανάγκες των χρηστών πέρα απ’ αυτήν της επικοινωνίας.
Οι τεχνολογίες που έχουν συμβάλλει στην μέχρι τώρα εξέλιξη της Τρίτης Βιομηχανικής Επανάστασης είναι πάρα πολλές και η απαρίθμησή τους ξεφεύγει από το σκοπό του παρόντος συγγράμματος. Το γεγονός πάντως που αποτέλεσε σταθμό στην Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση είναι η
δημοσιοποίηση του Διαδικτύου, το 1991 και η έναρξη της αξιοποίησής του γι’ άλλους, πέραν των στρατιωτικών, σκοπούς. Το Διαδίκτυο άλλαξε αμέτρητα πράγματα, όπως τον τρόπο πρόσβασης και απόκτησης πληροφοριών και γνώσεων, την καθημερινότητα των πολιτών, τη λειτουργία
των επιχειρήσεων, το εμπόριο, τις συναλλαγές με το κράτος, τις οικονομικές και κοινωνικές δραστηριότητες. Δεν είναι απλά μία νέα τεχνολογία, είναι ο πυλώνας της νέας οικονομίας, που γι’ αυτό εξάλλου ονομάζεται οικονομία του Διαδικτύου.

Η διάρκεια της Τρίτης Βιομηχανικής Επανάστασης είναι πολύ δύσκολο έως αδύνατον να προβλεφθεί. Θα είναι περίπου 100 χρόνια, όπως κάθε μία από τις προηγούμενες δύο βιομηχανικές επαναστάσεις; Και φυσικά, ένα ακόμη πιο σημαντικό ερώτημα είναι το ποια θα είναι τα χαρακτηριστικά της
επόμενης τεχνολογικής επανάστασης. Λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις της σημερινής εποχής, θέματα όπως η κλιματική αλλαγή και η διαφαινόμενη παγκόσμια ενεργειακή κρίση, λόγω του επερχόμενου τέλους στην εποχή του πετρελαίου, θα παίξουν σημαντικό ρόλο στις μελλοντικές εφευρέσεις και τεχνολογικά επιτεύγματα. Είναι επίσης πιθανό οι Η/Υ να έχουν αντικατασταθεί από τους κβαντικούς υπολογιστές, που χρησιμοποιούν κβαντομηχανικές ιδιότητες για την επεξεργασία των δεδομένων11 και τους μοριακούς υπολογιστές (υπολογιστές DNA), που χρησιμοποιούν αντίστοιχα
βιοχημικές αντιδράσεις μορίων DNA12. Ένας κλάδος που αναμένεται να αναπτυχθεί πολύ περισσότερο τις επόμενες δεκαετίες είναι και η βιοτεχνολογία, η χρησιμοποίηση δηλαδή βιολογικών συστημάτων και διεργασιών στην παραγωγή ή τροποποίηση διαφόρων προϊόντων (τρόφιμα, φαρμακευτικά προϊόντα κτλ.). Εκτός από τα ερωτήματα για τη διάρκεια και τα χαρακτηριστικά της επόμενης επανάστασης, ένα ακόμη ερώτημα που γεννιέται αφορά στο είδος της. Θα είναι άραγε μία βιομηχανική επανάσταση;

Το πιθανότερο είναι πως όχι. Ενώ μέχρι την εμφάνιση του Διαδικτύου οι βιομηχανικοί κλάδοι είχαν γενικά υψηλότερη σημαντικότητα αλλά και οικονομική αξία σε σχέση με τους κλάδους παροχής υπηρεσιών, στην ψηφιακή οικονομία οι υπηρεσίες φαίνεται να κυριαρχούν έναντι των
προϊόντων. Η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί και τις επόμενες δεκαετίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η βιομηχανική παραγωγή θα μειωθεί ως απόλυτο μέγεθος, αλλά ότι στις πλούσιες χώρες το εισόδημα που θα δημιουργείται από την παροχή υπηρεσιών θα είναι μεγαλύτερο, ως ποσοστό του ΑΕΠ, από το
εισόδημα που θα προκύπτει από τη βιομηχανική παραγωγή.

Η λάμπα της Ντέντερα στην Αίγυπτο - To μυστήριο που συναρπάζει!

Ίσως θα έχετε ακούσει ή διαβάσει κάπου τη φράση πως εκεί που σταματούν να μιλούν οι άνθρωποι, μιλούν οι πέτρες. Πρόκειται για νόημα πέρα για πέρα αληθινό, που έχει να κάνει με τα κάθε μορφής και τύπου αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία μας δείχνουν πράγματα και γεγονότα που αλλάζουν τα όσα πιστεύαμε έως τώρα, τα όσα ήθελε η συμβατική ιστορία να πιστεύουμε.

Κλασσικό και μέγιστο παράδειγμα αποτελούν οι τοιχογραφίες και οι λιθογραφίες. Όπως αυτές που συναντάμε στην Αρχαία Αίγυπτο. Εκεί στο βάθος των πυραμίδων, που το σκοτάδι σκεπάζει τα πάντα, υπάρχουν σχέδια μεγάλης ακρίβειας, τα οποία έχουν να μας πουν πολλά για το παρελθόν των λαών.

Τα ευρήματα στην Τέντυρα

Τα ευρήματα στην πανάρχαια Ελληνική πόλη Τέντυρα (Ντέντερα) της Αιγύπτου, νότια της Αβύδου είναι εντυπωσιακά. Στα υπόγεια του ναού Χαθόρ βρέθηκαν λιθογραφίες όπου αναπαρίστανται τεράστιες λυχνίες, τροφοδοτούμενες από καλώδια που καταλήγουν σε τεράστια τροφοδοτικά (ή τεράστιες μπαταρίες) φτιαγμένα με τη βοήθεια ηλεκτροδίων μέσα σε πολύ μεγάλα πιθάρια. Οι λιθογραφίες και οι τοιχογραφίες είναι πολλές και ιδιαίτερα λεπτομερείς.

Οι τοιχογραφίες απεικονίζουν ανθρώπους να κρατούν λαμπτήρες και φωτεινές μπάλες στα χέρια τους ή συσκευές με λαμπτήρες. Μάλιστα με κάποιες φωτίζουν, προκειμένου να κάνουν κάποια εργασία, όντα πολύ πιο ψηλά και δυνατά από αυτούς (γίγαντες).

Μέσα στους λαμπτήρες υπάρχουν μεγάλα φίδια σε κυματιστές γραμμές. Η ουρά των φιδιών βγαίνει μέσα από λωτούς. Κάποιες λιθογραφίες δείχνουν συστήματα πολλαπλών λυχνιών. Στις λιθογραφίες υπάρχουν και άλλες συσκευές ηλεκτρικού ρεύματος, λιγότερο ή περισσότερο περίεργες, που είτε κάποιοι τις κρατούν ή προσπαθούν να τις θέσουν σε λειτουργία ή τις έχουν τοποθετήσει στο κεφάλι τους.

Πως όμως, συνέβη αυτό στην αρχαιότητα. Προσέξτε, σε δωμάτια χωρίς παράθυρα έχουμε χαραγμένα και λαξεμένα θέματα, χωρίς να υπάρχει ίχνος κάπνας ακόμα και στις σχισμές των τοίχων. Μιλάμε φυσικά για υπολείμματα κάπνας και αιθάλης, που να χρονολογούνται εκείνη την περίοδο, καθότι τα κατοπινά χρόνια ερευνητές, επισκέπτες, συντηρητές, ακόμα και ληστές χρησιμοποίησαν και δαυλούς και λάμπες λαδιού και κεριά.

Άλλωστε, αυτό αποδείχθηκε και στην πράξη, αφού στους ναούς και τις κρύπτες που ανοίχθηκαν πιο πρόσφατα για να εξερευνηθούν, δεν βρέθηκε το παραμικρό ίχνος κάπνας ή καύσης. Εδώ πρέπει να συνυπολογίσουμε και δύο ακόμα παράγοντες.

Όσο σπουδαίοι καλλιτέχνες και να ήταν αυτοί που έφτιαξαν τις λιθογραφίες, δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τέτοιες λεπτομέρειες και χρωματισμούς, αν δεν είχαν στη διάθεση τους πλούσιο και σταθερό φως, επί ώρες. Επιπλέον, η χρήση δαυλών ή λαμπών λαδιού και κεριών, θα ξόδευε μεγάλες ποσότητες οξυγόνου και θα τους εξασθενούσε εμποδίζοντας την προσπάθεια τους.

Αρχικά δόθηκε η εξήγηση των πολλαπλών ανακλαστικών επιφανειών, αλλά σύντομα αποδείχτηκε πως δεν ισχύει. Βλέπετε, ακόμα και τα πιο σύγχρονα κάτοπτρα δεν μπόρεσαν να βοηθήσουν. Αυτό λόγω του ποσοστού απορρόφησης της έντασης της ηλιακής ακτινοβολίας και του μεγάλου αριθμού των απαιτούμενων ανακλάσεων δεν θα επέτρεπε στο φως να φτάσει σε τέτοιο βάθος. Έτσι, το φως μέσω των ανακλάσεων έφτανε το πολύ μέχρι τη μισή απόσταση και φυσικά ήταν εξασθενημένο.

Αλλά υπάρχουν και τεχνικές δυσκολίες που παραβλέπονται. Θα χρειαζόταν μια σειρά από κάτοπτρα, τα οποία κάποιοι τεχνίτες θα έπρεπε να κρατούν ή να τοποθετούν διαρκώς, αλλάζοντας συχνά πυκνά γωνία.

Έτσι, μια πιθανή απροσεξία η ζημιά θα μπορούσε να σπάσει την αλυσίδα και να βυθίσει τους πάντες στο σκοτάδι. Τέλος, θα έπρεπε να επιλέγουν μόνο ηλιόλουστες μέρες, όπου δεν θα υπήρχε συννεφιά και σκόνη ή άλλες ουσίες στην ατμόσφαιρα. Εμείς, απλώς θα αναφέρουμε ότι έχουν διακοσμηθεί με σχολαστικό τρόπο περίπου 400 υπόγειοι ναοί και τάφοι.

Αρκετοί Αιγυπτιολόγοι έσπευσαν άμεσα να υποβαθμίσουν και αυτό το θέμα, τονίζοντας πως πρόκειται απλώς για συμβολικές εικόνες από τη μυθολογία των Αιγυπτίων. Σύμφωνα με αυτούς, ο στυλοβάτης στις εικόνες αντιπροσωπεύει ένα σύμβολο σταθερότητας και αναπαριστά κατά κάποιον τρόπο τη σπονδυλική στήλη του θεού Όσιρι.

Αυτό που κρατούν οι άνθρωποι στους ώμους τους είναι φίδι μέσα σε φύλλα λωτού. Αυτό συμβολίζει τη γονιμότητα και σχετίζεται άμεσα με τις πλημμύρες του ποταμού Νείλου. Τα γιγαντιαία όντα που κρατούν μαχαίρια ερμηνεύονται ως ένα είδος αμυντικής και προστατευτικής δύναμης.

Η απλή λογική οδηγεί συνήθως στην αλήθεια

Τα πράγματα είναι απλά. Εφόσον δεν υπάρχουν ανοίγματα στις πυραμίδες για να μπαίνει από κάποιο σημείο το φως και εφόσον δεν έχουν βρεθεί ίχνη από κάπνα που θα δικαιολογούσαν τη χρήση δαυλών, με κάποιο τρόπο οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ή αυτοί που κατοικούσαν τότε στην Αίγυπτο μπορούσαν να παράγουν φως. Ο πιο πιθανός τρόπος είναι μέσω του ηλεκτρισμού και σε αυτό συνηγορούν και οι αρχαίες μπαταρίες που βρέθηκαν.

Οι μπαταρίες αποτελούνταν από πήλινο δοχείο στο οποίο έβαζαν έναν κούφιο μεταλλικό κύλινδρο. Στον κύλινδρο εισερχόταν μια μεταλλική ράβδος, χωρίς να έρχεται σε επαφή μαζί του. Έτσι, δημιουργούσαν δύο ηλεκτρόδια. Στη συνέχεια γέμιζαν το δοχείο με ηλεκτρολυτικό υγρό, που δημιουργούσε στα άκρα των ηλεκτροδίων την απαιτούμενη τάση. Η διαφορά είναι πως η μπαταρία του Ιράκ είναι μικρού μεγέθους (χωράει σε ανθρώπινη παλάμη), ενώ της Αιγύπτου είναι πολύ μεγάλες (μοιάζουν με τεράστια πιθάρια).

Ο Λουκιανός

Σε απόσπασμά έργου του ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς αναφέρεται σε έναν συριακό ναό στον Ευφράτη, τον 2 αιώνα μ.Χ., όπου φυλασσόταν άγαλμα θέας. Η θεά έχει στο κεφάλι της ένα αντικείμενο. Πρόκειται για πέτρα με στρογγυλό σχήμα, την οποία αποκαλεί λαμπτήρα και εξηγεί πως παίρνει το όνομα αυτό χάρη στη λειτουργία της. Η συγκεκριμένη πέτρα λάμπει τόσο πολύ όλη τη νύχτα, που φωτίζει όλο το ναό, όπως θα συνέβαινε με τη χρησιμοποίηση πολλών λαμπτήρων λαδιού. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, η πέτρα λάμπει λιγότερο, αλλά διατηρεί έντονη φλογερή πτυχή.

Ορισμένοι επιστήμονες κάνουν λόγο για ύπαρξη, γνώση και χρήση του άνθρακα εκείνη την εποχή, που θα μπορούσε να επιφέρει τη χρησιμοποίηση ενός απλού λαμπτήρα ηλεκτρικών τόξων με άνθρακα και πιστεύουν πως παρόμοια συστήματα υπήρχαν σε διάφορες περιοχές εκείνης της περιόδου.

Ίχνη ρεύματος στη «Μεγάλη Πυραμίδα»

Πέρυσι το καλοκαίρι βγήκαν στη δημοσιότητα νέες εικόνες από το εσωτερικό του άξονα, της «Μεγάλης Πυραμίδας». Σ αυτές υπάρχουν στοιχεία ηλεκτρικών ακροδεκτών, καλώδια, διαγράμματα συνδεσμολογίας. Η ύπαρξη καλωδίων, συνδέσμων και ηλεκτρικών επαφών δεν «αγγίζονται» μέχρι στιγμής από τους Αιγυπτιολόγους.

Σχετική αναφορά για τέτοια θεωρία υπάρχει στο βιβλίο «Giza Power Plant: Τεχνολογίες της Αρχαίας Αιγύπτου», που εκδόθηκε το 1998. Πλέον, οι επιστήμονες στέλνουν ρομπότ για να εξερευνήσουν περισσότερα στοιχεία στους άξονες, ψάχνοντας ενδείξεις και αποδείξεις που θα επιβεβαιώσουν και θα εδραιώσουν τη θεωρία αυτή.

Η φαντασία δημιουργεί σενάρια

Αν αφήναμε τη φαντασία μας να καλπάσει θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε πως στην αρχαιότητα υπήρχαν άνθρωποι ή όντα με υπερφυσικές δυνάμεις που μπορούσαν να παράγουν μόνοι τους φως ή να βλέπουν απολύτως καθαρά στο σκοτάδι, αλλά επειδή δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη για κάτι τέτοιο, δεν έχουμε την όποια διάθεση να μπούμε σε παρόμοιες αναλύσεις. Το μόνο που μπορούμε να καταθέσουμε και το οποίο θα αναφέρουμε πάντα, είναι πως κανένας μα κανένας δεν μπορεί να γνωρίζει με λεπτομέρειες, πως ζούσαν, πως σκέπτονταν και πως λειτουργούσαν ανά πάσα στιγμή οι αρχαίοι πρόγονοι σε κάθε σημείο της γης.

Πετυχημένη αναπαράσταση στο σήμερα

Κάποιοι κατασκεύασαν πανομοιότυπες λυχνίες και τις τροφοδότησαν με πανομοιότυπες μπαταρίες σαν και αυτές που βρέθηκαν στο Ιράκ και την Αίγυπτο. Στο μουσείο της σύγχρονης Τέντυρας, υπάρχει αναπαράσταση της αρχαίας λυχνίας, η οποία τίθεται σε λειτουργία με τις αρχαίες μπαταρίες. Όπως αποδεικνύουν και τα σχετικά βίντεο που κυκλοφορούν, αλλά και όπως μπορούν να δουν όσοι επισκεφτούν το μουσείο, το όλο σύστημα λειτουργεί κανονικά.

Κάποιοι μηχανικοί ισχυρίζονται πως έχουμε να κάνουμε ουσιαστικά με έναν πρωτόγονο σωλήνα Crookes. Ο σωλήνας Crookes υπήρξε πρόδρομος του σύγχρονου τηλεοπτικού σωλήνα.

Αρχαία πόλη της Αιγύπτου. Βρισκόταν στη δεξιά όχθη του Νείλου, στη θέση της σημερινής πόλης Ντέντερα και κοντά στην πόλη Κένα. Η Τ. ονομαζόταν στα αρχαία αιγυπτιακά και Ενετεντορέ (= Ενέτ της θεάς). Η πόλη ανάγεται στην προδυναστική περίοδο και στην εποχή της 6ης Δυναστείας ήταν πρωτεύουσα νομού.

Στην πόλη υπήρχε ναός της Αθώρ, θεάς του χορού, της μουσικής και του έρωτα, η οποία ταυτιζόταν με την Αφροδίτη. Θεωρείται ένας από τους πιο καλοδιατηρημένους αρχαίους ναούς της αρχαίας Αιγύπτου και αρχιτεκτονικό αριστούργημα χάρης και συμμετρίας. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αρχική κατασκευή του ναού πραγματοποιήθηκε στην εποχή της 4ης Δυναστείας.

Τα τμήματα, ωστόσο, που σώθηκαν, ανάγονται στην εποχή των Πτολεμαίων, με προσθήκες που έγιναν στα χρόνια του Τιβέριου. Σε αυτόν λατρευόταν η θεά με τον σύζυγό της Ώρο και τον γιο της Εχί ή Χαρσεμτεονέ. Μετά την εκστρατεία του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο, ανακαλύφθηκαν δύο παραστάσεις ζωδιακών κύκλων, που βρίσκονταν στην οροφή του ναού, στους οποίους μπορεί κανείς να διακρίνει τα ελληνικά σημεία συνταιριασμένα με τους αιγυπτιακούς αστερισμούς: η μία παράσταση αναφέρεται στη γέννηση του Καίσαρα (100 π.Χ.) και η άλλη στη βασιλεία του Τιβέριου (14-37 μ.Χ.).Πίσω από τον ναό της Άθωρ υπήρχε και ένας μικρότερος ναός αφιερωμένος στην Ίσιδα.

Ακριβής έλεγχος επί της ταχύτητας του φωτός σε πλάσμα χρησιμοποιώντας μίξη οπτικών κυμάτων

Το φως έχει ένα αυστηρό όριο ταχύτητας, αλλά κάτω από ορισμένες συνθήκες, αυτό το σύνορο μπορεί να σπάσει για μεμονωμένους παλμούς φωτός. Μέχρι τώρα, το φως γίνεται να ταξιδεύει πάνω από το όριο της ταχύτητάς του σε μέσα στα οποία περιλαμβάνονται ατομικά αέρια και οπτικές ίνες. Ο Clément Goyon, από το LLNL (Lawrence Livermore National Laboratory), στην Καλιφόρνια, και οι συνεργάτες του δείχνουν τώρα πώς να ρυθμίζεται η ταχύτητα του φωτός σε ακουστικό κύμα ιόντων σε πλήρως ιονισμένο πλάσμα, δημιουργώντας μια τάξη μεγέθους αλλαγή της ταχύτητας του φωτός. Η επίδειξη θα μπορούσε να βοηθήσει να βελτιωθεί ο έλεγχος σε πειράματα σύντηξης αδρανειακού περιορισμού και θα μπορούσε να οδηγήσει σε οπτικά βασισμένα στο πλάσμα για λέιζερ υψηλής ισχύος.

Η ταχύτητα στην οποία παλμοί φωτός περνούν μέσα από ένα υλικό μπορούν να διαφέρουν πολύ από την ταχύτητα c με την οποία το φως ταξιδεύει στο κενό. Αυτή η ταχύτητα, που ονομάζεται ταχύτητα ομάδας, μπορεί να είναι τόσο μεγαλύτερη όσο και μικρότερη από ότι η c και χειρίζεται το πώς απλώνεται και παραμορφώνεται το σχήμα του παλμού του φωτός καθώς κινείται μέσω του υλικού.

Για την επίδειξή τους, ο Goyon και οι συνεργάτες του δημιούργησαν πρώτα πλάσμα υδρογόνου-ηλίου ιονίζοντας έναν πίδακα του αερίου με πολωμένη δέσμη λέιζερ. Στη συνέχεια στόχευσαν με μια δεύτερη δέσμη λέιζερ το πλάσμα. Όπου οι διαδρομές των δύο δεσμών διασταυρώνονταν, η οριζόντια συνιστώσα του δεύτερου παλμού λέιζερ επιβράδυνε ως απόκριση σε μια αλλαγή του δείκτη διάθλασης του πλάσματος. Η επιβράδυνση αυτή πρόκυπτε από τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των δύο λέιζερ και του πλάσματος.

Μετρώντας τη χρονο-καθυστέρηση μεταξύ των συνιστωσών, οριζόντιας και κάθετης, του δεύτερου παλμού λέιζερ, η ομάδα παρατήρησε ότι είχαν διαφορετικές ταχύτητες. Συντονίζοντας την διαφορά συχνοτήτων μεταξύ των δύο δεσμών, τα μέλη της ομάδας βρήκαν ότι θα μπορούσαν να ρυθμίσουν αυτή την ταχύτητα από 0,995c στο μεταξύ +0,12c και -0,34c, που δείχνει ότι η κορυφή του παλμού ταξίδευε ταχύτερα από c.

ΓΝΩΘΙ Σ' ΑΥΤΟΝ

Δεν αξίζει να ζεις βίον ανεξέταστο -ΣΩΚΡΑΤΗΣ, από την Απολογία του Πλάτωνος

Στο ακόλουθο απόσπασμα από μια χαρακτηριστική συζήτηση του Σωκράτη, ο φιλόσοφος προκαλεί τον νεαρό του φίλο Ευθύδημο να προσπαθήσει να αποκτήσει αυτογνωσία. Προέρχεται από τα Απομνημονεύματα Σωκράτους του Ξενοφώντος (Δ 24-30), ο οποίος, μετά τον Πλάτωνα, μας έδωσε τις καλύτερες αναφορές για τη ζωή και τη σκέψη του Σωκράτη.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Πες μου, Ευθύδημε, έχεις επισκεφθεί ποτέ το Μαντείο των Δελφών;

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Ναι, όντως Σωκράτη. Δύο φορές. Πάντα αναζητώ την καλύτερη συμβουλή όταν έχω να πάρω μια σημαντική απόφαση.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Μήπως παρατήρησες την επιγραφή πάνω από την είσοδο, εκείνη που φαίνεται λίγο πριν εισέλθεις στον ναό;

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Σε ποιαν επιγραφή αναφέρεσαι, Σωκράτη;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Σ’ εκείνην που λέει, ΓΝΩΘΙ Σ' ΑΥΤΟΝ.

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Α, ναι! Δεν την πρόσεξα όμως ιδιαίτερα. Είναι τέτοια η βιασύνη να μπεις μέσα, που δεν προλαβαίνεις εκείνη τη στιγμή να προσέξεις τίποτα.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Ναι, αλλά στη συνέχεια, Ευθύδημε; Σκέφθηκες καθόλου ότι αυτό το απόφθεγμα θα μπορούσε να σε βοηθήσει να πάρεις μια σημαντική απόφαση;

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Όχι, Σωκράτη· ώσπου να φύγω, είχα ήδη λάβει τον χρησμό του μαντείου, και δεν μου πέρασε από τον νου κάτι τέτοιο. Άλλωστε, υπέθεσα ότι όντως γνωρίζω τον εαυτό μου· θέλω να πω, είναι δυνατό να μην τον γνωρίζω; Δεν είμαι δα και κανένας περίπλοκος άνθρωπος, Σωκράτη!

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Αυτό βεβαίως είναι κάτι για το οποίο μόνον εσύ μπορείς να αποφασίσεις, Ευθύδημε. Ας το προσεγγίσουμε όμως από άλλη σκοπιά: χθες σε είδα στον Αριστείδη που κοιτούσες τα άλογα· σκέπτεσαι να αγοράσεις κάποιο;

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Ναι, Σωκράτη. Μάλιστα προς τα εκεί πηγαίνω τώρα, να κλείσω τη συμφωνία.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και θα έχεις περάσει πολλές ώρες εξετάζοντας το άλογο, επιχειρώντας να διακρίνεις τα προτερήματα και τα μειονεκτήματά του, την υγεία, την ηλικία και το χαρακτήρα του.

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Μα φυσικά, Σωκράτη. Πάνε ημέρες τώρα που περνώ κάμποσες ώρες στο λιβάδι και στον στάβλο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και θα έχεις βέβαια σκεφθεί πως θέλεις να χρησιμοποιήσεις το άλογο και ποιες είναι οι προσδοκίες σου για την απόδοσή του.

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Αυτό ήταν το πρώτο και κυριότερο, Σωκράτη.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και αξιολόγησες τις πληροφορίες που προέκυψαν από την εξέταση του αλόγου σε σχέση με τη χρήση που προορίζεις γι’ αυτό;

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Ακριβώς Σωκράτη.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Με άλλα λόγια, Ευθύδημε, δεν πήγες σε κάποιον μάντη ή ιερέα για να σε συμβουλεύσει πάνω σ’ αυτό το θέμα, έτσι δεν είναι;

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Φυσικά όχι, Σωκράτη! Γιατί να κάνω κάτι τέτοιο. Ήμουν σε θέση να εξετάσω το ζώο μόνος μου, και δεν δυσκολεύτηκα να το εκτιμήσω!

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Παρ’ όλα αυτά, όταν πρέπει να πάρεις κάποια απόφαση που θα επηρεάσει ολόκληρη τη ζωή σου και εκείνων για τους οποίους νοιάζεσαι, δέχεσαι αναντίρρητα ότι σου λέει το μαντείο, αγνοώντας τη συμβουλή γνώθι σαυτόν.

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Καταλαβαίνω τι θέλεις να πεις, Σωκράτη. Θα μπορούσα να εξετάζω τον εαυτό μου τουλάχιστον τόσο καλά όσο εξετάζω το άλογό μου.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Ακριβώς, Ευθύδημε. Δεν πιστεύεις ότι οι άνθρωποι θα έκαναν συνετότερες επιλογές αν γνώριζαν τα προτερήματα και τα ελαττώματά τους;

ΕΥΘΥΔΗΜΟΣ: Είναι λογικό Σωκράτη. Υποπτεύομαι ότι έβαλαν το ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ πάνω από την είσοδο του ναού στους Δελφούς διότι, αν δεν έχεις αυτογνωσία, όποια συμβουλή και αν σου δώσει η ιέρεια, είναι πιθανόν να μην τη χρησιμοποιήσεις ορθώς.

Όσοι δεν γνωρίζουν τον εαυτό τους και δεν έχουν γνώση των ικανοτήτων τους βρίσκονται σε μειονεκτική θέση είτε στη σχέση τους με τους άλλους είτε στην ενασχόληση τους με οποιαδήποτε δραστηριότητα.

Αυτή η έμφαση στην αυτοεξέταση είναι η πρώτη από τις βασικές αρχές του Σωκράτη. Οι παλαιότεροι Έλληνες φιλόσοφοι επικεντρώνονταν στην κατανόηση της φύσης του σύμπαντος· αυτό που ξεχωρίζει τον Σωκράτη από τους αποκαλούμενους προ-σωκρατικούς είναι ότι «προσγείωσε» τη φιλοσοφία, την έκανε πιο πραγματική «Ο Σωκράτης κατέβασε τη φιλοσοφία από τα ουράνια», σχολίαζε ο Ρωμαίος ρήτορας Κικέρων, «και την εισήγαγε στις πόλεις και στα σπίτια των ανθρώπων».

Κατ’ αρχήν βασίζεται στη δια της λογικής και όχι εξ’ αποκαλύψεως προσέγγιση της αλήθειας, όπως καταδεικνύει ο διάλογος με τον Ευθύδημο. Αντί να πηγαίνουμε σε ιερείς και μαντεία για καθοδήγηση, ο Σωκράτης μας παροτρύνει να χρησιμοποιούμε το μυαλό μας για να κατανοήσουμε πρώτα τον εαυτό μας.

ΑΡΡΙΑΝΟΣ - Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις (1.5.8-1.6.4)

[1.5.8] Ταύτῃ μὲν δὴ τῇ ἡμέρᾳ κατακλείσας αὐτοὺς ἐς τὴν πόλιν καὶ στρατοπεδευσάμενος πρὸς τῷ τείχει ἐγνώκει περιτειχισμῷ ἀποκλεῖσαι αὐτούς· τῇ δὲ ὑστεραίᾳ παρῆν μετὰ πολλῆς δυνάμεως Γλαυκίας ὁ τῶν Ταυλαντίων βασιλεύς. ἔνθα δὴ Ἀλέξανδρος τὴν μὲν πόλιν ἀπέγνω ἑλεῖν ἂν ξὺν τῇ παρούσῃ δυνάμει, πολλῶν μὲν ἐς αὐτὴν καὶ μαχίμων ξυμπεφευγότων, πολλῶν δὲ ἅμα τῷ Γλαυκίᾳ προσκεισομένων, εἰ αὐτὸς τῷ τείχει προσμάχοιτο. [1.5.9] Φιλώταν δὲ ἀναλαβόντα τῶν ἱππέων ὅσους ἐς προφυλακὴν καὶ τὰ ὑποζύγια τὰ ἐκ τοῦ στρατοπέδου ἐς ἐπισιτισμὸν ἔπεμπε. καὶ ὁ Γλαυκίας μαθὼν τὴν ὁρμὴν τῶν ἀμφὶ Φιλώταν ἐξελαύνει ἐπ᾽ αὐτούς, καὶ καταλαμβάνει τὰ κύκλῳ ὄρη τοῦ πεδίου, ὅθεν οἱ ξὺν Φιλώτᾳ ἐπισιτιεῖσθαι ἔμελλον. [1.5.10] Ἀλέξανδρος δέ, ἐπειδὴ ἀπηγγέλθη αὐτῷ, ὅτι κινδυνεύουσιν οἵ τε ἱππεῖς καὶ τὰ ὑποζύγια, εἰ νὺξ αὐτοὺς καταλήψεται, αὐτὸς μὲν ἀναλαβὼν τούς τε ὑπασπιστὰς καὶ τοὺς τοξότας καὶ τοὺς Ἀγριᾶνας καὶ ἱππέας ἐς τετρακοσίους ἐβοήθει σπουδῇ· τὸ δὲ ἄλλο στράτευμα πρὸς τῇ πόλει ἀπέλιπεν, ὡς μὴ ἀποχωρήσαντος παντὸς τοῦ στρατοῦ καὶ οἱ ἐκ τῆς πόλεως ἐπιδραμόντες τοῖς ἀμφὶ Γλαυκίαν συμμίξειαν. [1.5.11] ἔνθα δὴ Γλαυκίας προσάγοντα Ἀλέξανδρον αἰσθόμενος ἐκλείπει τὰ ὄρη· οἱ δὲ ξὺν Φιλώτᾳ ἀσφαλῶς ἐπὶ τὸ στρατόπεδον διεσώθησαν. ἐδόκουν δ᾽ ἔτι τὸν Ἀλέξανδρον ἐν δυσχωρίᾳ ἀπειληφέναι οἱ ἀμφὶ τὸν Κλεῖτον καὶ Γλαυκίαν· [1.5.12] τά τε γὰρ ὄρη τὰ ὑπερδέξια κατεῖχον πολλοῖς μὲν ἱππεῦσι, πολλοῖς δὲ ἀκοντισταῖς καὶ σφενδονήταις καὶ ὁπλίταις δὲ οὐκ ὀλίγοις, καὶ οἱ ἐν τῇ πόλει κατειλημμένοι προσκείσεσθαι ἀπαλλαττομένοις ἤμελλον· τά τε χωρία δι᾽ ὧν ἡ πάροδος ἦν τῷ Ἀλεξάνδρῳ στενὰ καὶ ὑλώδη ἐφαίνετο, τῇ μὲν πρὸς τοῦ ποταμοῦ ἀπειργόμενα, τῇ δὲ ὄρος ὑπερύψηλον ἦν καὶ κρημνοὶ πρὸς τοῦ ὄρους, ὥστε οὐδὲ ἐπὶ τεσσάρων ἀσπίδων ἂν τῷ στρατεύματι ἡ πάροδος ἐγένετο.

[1.6.1] Ἔνθα δὴ ἐκτάσσει τὸν στρατὸν Ἀλέξανδρος ἕως ἑκατὸν καὶ εἴκοσι τὸ βάθος τῆς φάλαγγος. ἐπὶ τὸ κέρας δὲ ἑκατέρωθεν διακοσίους ἱππέας ἐπιτάξας παρήγγελλε σιγῇ ἔχειν τὸ παραγγελλόμενον ὀξέως δεχομένους. [1.6.2] καὶ τὰ μὲν πρῶτα ἐσήμηνεν ὀρθὰ ἀνατεῖναι τὰ δόρατα τοὺς ὁπλίτας, ἔπειτα ἀπὸ ξυνθήματος ἀποτεῖναι ἐς προβολήν, καὶ νῦν μὲν ἐς τὸ δεξιὸν ἐγκλῖναι τῶν δοράτων τὴν σύγκλεισιν, αὖθις δὲ ἐπὶ τὰ ἀριστερά. καὶ αὐτὴν δὲ τὴν φάλαγγα ἔς τε τὸ πρόσω ὀξέως ἐκίνησε καὶ ἐπὶ τὰ κέρατα ἄλλοτε ἄλλῃ παρήγαγε. [1.6.3] καὶ οὕτω πολλὰς τάξεις τάξας τε καὶ μετακοσμήσας ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ, κατὰ τὸ εὐώνυμον οἷον ἔμβολον ποιήσας τῆς φάλαγγος ἐπῆγεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους. οἱ δὲ πάλαι μὲν ἐθαύμαζον τήν τε ὀξύτητα ὁρῶντες καὶ τὸν κόσμον τῶν δρωμένων· τότε δὲ προσάγοντας ἤδη τοὺς ἀμφὶ Ἀλέξανδρον οὐκ ἐδέξαντο, ἀλλὰ λείπουσι τοὺς πρώτους λόφους. [1.6.4] ὁ δὲ καὶ ἐπαλαλάξαι ἐκέλευσε τοὺς Μακεδόνας καὶ τοῖς δόρασι δουπῆσαι πρὸς τὰς ἀσπίδας· οἱ δὲ Ταυλάντιοι ἔτι μᾶλλον ἐκπλαγέντες πρὸς τῆς βοῆς ὡς πρὸς τὴν πόλιν ἐπανήγαγον σπουδῇ τὸν στρατόν.

***

[1.5.8] Στη διάρκεια αυτής λοιπόν της ημέρας ο Αλέξανδρος τους υποχρέωσε να κλειστούν στην πόλη τους και στρατοπέδευσε κοντά στα τείχη, αποφασισμένος να τους αποκλείσει κατασκευάζοντας άλλο τείχος γύρω από το δικό τους. Την επόμενη όμως ημέρα κατέφθασε ο Γλαυκίας, ο βασιλιάς των Ταυλαντίων, με ισχυρές δυνάμεις. Τότε πια ο Αλέξανδρος έχασε κάθε ελπίδα ότι με τις δυνάμεις που είχε θα κυρίευε το Πέλλιο. Στην πόλη αυτή είχαν καταφύγει πολλοί και αξιόμαχοι στρατιώτες, ενώ συγχρόνως οι πολυάριθμες δυνάμεις του Γλαυκία θα επιχειρούσαν εναντίον του επίθεση, αν ενεργούσε ο ίδιος επίθεση κατά των τειχών της. [1.5.9] Έστειλε λοιπόν τον Φιλώτα για να συγκεντρώσει τρόφιμα, αφού του έδωσε όσους ιππείς του ήταν απαραίτητοι για εξερεύνηση, καθώς και όλα τα αχθοφόρα ζώα από το στρατόπεδο. Μόλις πληροφορήθηκε ο Γλαυκίας την αναχώρηση των ανδρών του Φιλώτα, εξόρμησε εναντίον τους και κατέλαβε τα βουνά που ήταν γύρω από την πεδιάδα, από την οποία επρόκειτο να προμηθευτούν τα τρόφιμα οι στρατιώτες του Φιλώτα. [1.5.10] Όταν ανήγγειλαν στον Αλέξανδρο ότι κινδύνευαν και οι ιππείς και τα αχθοφόρα ζώα του, αν τους βρει η νύχτα, πήρε μαζί του τους υπασπιστές, τους τοξότες, τους Αγριάνες και τετρακόσιους περίπου ιππείς και έτρεξε γρήγορα να τους βοηθήσει. Τον υπόλοιπο στρατό του τον άφησε πίσω, κοντά στην πόλη, από φόβο μήπως αν αποχωρούσε όλος, επιχειρήσουν έξοδο οι πολιορκούμενοι και συνενωθούν με τον στρατό του Γλαυκία. [1.5.11] Όταν λοιπόν ο Γλαυκίας κατάλαβε ότι πλησίαζε ο Αλέξανδρος, εγκατέλειψε τα βουνά, οπότε οι στρατιώτες του Φιλώτα διασώθηκαν με ασφάλεια στο στρατόπεδο. Παρ᾽ όλα αυτά όμως οι άνδρες του Κλείτου και του Γλαυκία φαίνονταν ακόμη να έχουν αποκλείσει τον Αλέξανδρο σε δυσκολοδιάβατους τόπους· [1.5.12] γιατί και κατείχαν τα τριγύρω πανύψηλα βουνά με πολλούς ιππείς, με πολλούς ακοντιστές και σφενδονήτες και όχι λίγους οπλίτες, αλλά και οι εχθροί που είχαν μείνει πίσω στην πόλη σκόπευαν να επιτεθούν στους Μακεδόνες, καθώς θα αποχωρούσαν· και οι τόποι από όπου επρόκειτο να περάσει ο Αλέξανδρος φαίνονταν στενοί και δασώδεις, αποκλεισμένοι από τη μια μεριά από τον ποταμό, ενώ από την άλλη υπήρχε πανύψηλο βουνό και κρημνοί κοντά στο βουνό, ώστε ούτε κατά τετράδες δεν θα μπορούσε να περάσει ο στρατός του Αλεξάνδρου.
[1.6.1] Τότε λοιπόν ο Αλέξανδρος παρέταξε τον στρατό του έτσι ώστε να έχει η φάλαγγα βάθος εκατόν είκοσι ανδρών. Και αφού τοποθέτησε διακόσιους ιππείς από τη μια και την άλλη πλευρά, παρήγγειλε στους άνδρες του να κάνουν απόλυτη ησυχία και να εκτελούν γρήγορα τα παραγγέλματα. [1.6.2] Και με τη σάλπιγγα δόθηκε το παράγγελμα να υψώσουν πρώτα οι οπλίτες όρθια τα δόρατά τους και ύστερα, μόλις ακούσουν το συμφωνημένο σύνθημα, να τα προτείνουν εμπρός για επίθεση και να κατευθύνουν την κλίση των δοράτων στην αρχή προς τα δεξιά και ύστερα προς τα αριστερά. Και την ίδια τη φάλαγγα την κίνησε γρήγορα και προς τα εμπρός και προς τις πτέρυγες, παρατάσσοντάς την κάθε φορά προς διαφορετική κατεύθυνση. [1.6.3] Έτσι αφού επιχείρησε σε σύντομο χρόνο πολλούς σχηματισμούς και μεταβολές στον τρόπο παρατάξεως, έδωσε στη φάλαγγά του το σχήμα εμβόλου προς τα αριστερά και την οδήγησε εναντίον των εχθρών. Βλέποντας οι βάρβαροι την ταχύτητα και την τάξη των στρατιωτικών ελιγμών έστεκαν για πολλή ώρα θαμπωμένοι. Όταν όμως πλησίασε πια ο στρατός του Αλεξάνδρου, δεν πρόβαλαν καμιάν αντίσταση, αλλά εγκατέλειψαν τους πρώτους λόφους. [1.6.4] Ο Αλέξανδρος διέταξε τους Μακεδόνες να αναφωνήσουν την πολεμική κραυγή και με τα δόρατα να χτυπήσουν τις ασπίδες τους. Τότε οι Ταυλάντιοι φοβήθηκαν ακόμη περισσότερο από τη βοή και οδήγησαν βιαστικά πίσω τον στρατό τους στην πόλη.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΣΟΦΟΚΛΗΣ - Ἀντιγόνη (162-210)

ΚΡΕΩΝ

ἄνδρες, τὰ μὲν δὴ πόλεος ἀσφαλῶς θεοὶ
πολλῷ σάλῳ σείσαντες ὤρθωσαν πάλιν·
ὑμᾶς δ᾽ ἐγὼ πομποῖσιν ἐκ πάντων δίχα
165 ἔστειλ᾽ ἱκέσθαι, τοῦτο μὲν τὰ Λαΐου
σέβοντας εἰδὼς εὖ θρόνων ἀεὶ κράτη,
τοῦτ᾽ αὖθις, ἡνίκ᾽ Οἰδίπους ὤρθου πόλιν,
κἀπεὶ διώλετ᾽, ἀμφὶ τοὺς κείνων ἔτι
παῖδας μένοντας ἐμπέδοις φρονήμασιν.
170 ὅτ᾽ οὖν ἐκεῖνοι πρὸς διπλῆς μοίρας μίαν
καθ᾽ ἡμέραν ὤλοντο παίσαντές τε καὶ
πληγέντες αὐτόχειρι σὺν μιάσματι,
ἐγὼ κράτη δὴ πάντα καὶ θρόνους ἔχω
γένους κατ᾽ ἀγχιστεῖα τῶν ὀλωλότων.
175 ἀμήχανον δὲ παντὸς ἀνδρὸς ἐκμαθεῖν
ψυχήν τε καὶ φρόνημα καὶ γνώμην, πρὶν ἂν
ἀρχαῖς τε καὶ νόμοισιν ἐντριβὴς φανῇ.
ἐμοὶ γὰρ ὅστις πᾶσαν εὐθύνων πόλιν
μὴ τῶν ἀρίστων ἅπτεται βουλευμάτων,
180 ἀλλ᾽ ἐκ φόβου του γλῶσσαν ἐγκλῄσας ἔχει,
κάκιστος εἶναι νῦν τε καὶ πάλαι δοκεῖ·
καὶ μείζον᾽ ὅστις ἀντὶ τῆς αὑτοῦ πάτρας
φίλον νομίζει, τοῦτον οὐδαμοῦ λέγω.
ἐγὼ γάρ, ἴστω Ζεὺς ὁ πάνθ᾽ ὁρῶν ἀεί,
185 οὔτ᾽ ἂν σιωπήσαιμι τὴν ἄτην ὁρῶν
στείχουσαν ἀστοῖς ἀντὶ τῆς σωτηρίας,
οὔτ᾽ ἂν φίλον ποτ᾽ ἄνδρα δυσμενῆ χθονὸς
θείμην ἐμαυτῷ, τοῦτο γιγνώσκων ὅτι
ἥδ᾽ ἐστὶν ἡ σῴζουσα καὶ ταύτης ἔπι
190 πλέοντες ὀρθῆς τοὺς φίλους ποιούμεθα.
τοιοῖσδ᾽ ἐγὼ νόμοισι τήνδ᾽ αὔξω πόλιν.
καὶ νῦν ἀδελφὰ τῶνδε κηρύξας ἔχω
ἀστοῖσι παίδων τῶν ἀπ᾽ Οἰδίπου πέρι·
Ἐτεοκλέα μέν, ὃς πόλεως ὑπερμαχῶν
195 ὄλωλε τῆσδε, πάντ᾽ ἀριστεύσας δορί,
τάφῳ τε κρύψαι καὶ τὰ πάντ᾽ ἀφαγνίσαι
ἃ τοῖς ἀρίστοις ἔρχεται κάτω νεκροῖς·
τὸν δ᾽ αὖ ξύναιμον τοῦδε, Πολυνείκη λέγω,
ὃς γῆν πατρῴαν καὶ θεοὺς τοὺς ἐγγενεῖς
200 φυγὰς κατελθὼν ἠθέλησε μὲν πυρὶ
πρῆσαι κατάκρας, ἠθέλησε δ᾽ αἵματος
κοινοῦ πάσασθαι, τοὺς δὲ δουλώσας ἄγειν,
τοῦτον πόλει τῇδ᾽ ἐκκεκήρυκται τάφῳ
μήτε κτερίζειν μήτε κωκῦσαί τινα,
205 ἐᾶν δ᾽ ἄθαπτον καὶ πρὸς οἰωνῶν δέμας
καὶ πρὸς κυνῶν ἐδεστὸν αἰκισθέν τ᾽ ἰδεῖν.
τοιόνδ᾽ ἐμὸν φρόνημα, κοὔποτ᾽ ἔκ γ᾽ ἐμοῦ
τιμῇ προέξουσ᾽ οἱ κακοὶ τῶν ἐνδίκων.
ἀλλ᾽ ὅστις εὔνους τῇδε τῇ πόλει, θανὼν
210 καὶ ζῶν ὁμοίως ἐξ ἐμοῦ τιμήσεται

***

ΚΡΕΟΝΤΑΣ
Γέροντες, οι θεοί, αφού με πολύ σάλο
τη χώρα μας ταράξανε, ορθή πάλι
την έστησαν στην πρώτη ασφάλειά της.
Μα τώρα εσάς εγώ, χώριστ᾽ απ᾽ όλους
έστειλα να καλέσουν, γιατί ξέρω
πρώτα πως πάντα στου Λαΐου τους θρόνους
και την αρχή μεγάλο είχατε σέβας,
έπειτα πάλι κι όταν κυβερνούσε
ο Οιδίποδας τη χώρα κι αφού εκείνος
εχάθηκε, την ίδια στα παιδιά τους
κι ασάλευτη φυλάξατε την πίστη.
Τώρα λοιπόν που εκείνοι σε μια μέρα
170 με της διπλής των μοίρας τη βουλή
χαθήκαν, χτυπημένοι και χτυπώντας
με το ανόσιό τους χέρι ο ένας τον άλλο,
εγώ όλη την αρχή του και τους θρόνους
σαν πιο στενός τους συγγενής κρατώ.
Αδύνατο όμως είναι να γνωρίσεις
την ψυχή, τις ιδέες και τη γνώμη
ενός ανθρώπου, πρι δοκιμαστεί
στην εξουσία επάνω και στους νόμους.
Γιατί, για μένα, ένας που ενώ διευθύνει
ολόκληρη τη χώρα, δεν είν᾽ άξιος
την πιο σοφήν απόφαση να παίρνει,
180 μα κλεισμένη κρατεί απ᾽ όποιο φόβο
τη γλώσσα του, και τώρα κι από πάντα
μου φαίνεται ο πιο αχρείαστος πως είναι·
κι όποιος απ᾽ την πατρίδα του πιο πάνω
βάζει ένα φίλο, αυτόν εγώ τον έχω
για τίποτα, γιατί —και μάρτυράς μου
ας είναι ο Δίας που όλα τα βλέπει πάντα—
ποτέ εγώ δε θα σώπαινα, όταν βλέπω
να ᾽ρχεται μια καταστροφή στην πόλη
αντί της σωτηρίας· κι ούτε ποτέ μου
θα ᾽κανα φίλο έναν εχθρό της χώρας.
Γιατί το ξέρω πως αυτή ᾽ναι η μόνη
η σωτηρία, και μόνο όσο το πλοίο,
που μέσα ταξιδεύουμε, ορθό στέκει,
190 τότε ειναι που τους κάνομε τους φίλους.
Με τέτοιους εγώ νόμους τη στηρίζω
τη δύναμη του κράτους, και νά τώρα
τι, σύμφωνα μ᾽ αυτά, έχω προκηρύξει
για τα παιδιά του Οιδίποδα στην πόλη:
Ο Ετεοκλής, που έπεσε πολεμώντας
γι᾽ αυτή μας την πατρίδα, όσο κανένας
πιο ηρωικότερ᾽ απ᾽ αυτόν στη μάχη,
σε μνήμα να ταφεί μ᾽ όσες ταιριάζουν
τιμές στον πιο ένδοξο νεκρό εκεί κάτω.
Μα όσο για τον ομοαίματό του —λέγω
τον Πολυνείκη— που την πατρική του
τη γη και τους εγχώριους τους θεούς του
200 είχε θελήσει, εξόριστος, γυρνώντας,
να κάψει απ᾽ άκρη σ᾽ άκρη, είχε θελήσει
αδερφικό αίμα να γευτεί και σκλάβους
τους δικούς του να πάρει, έχει για όλους
στη χώρ᾽ αυτή απαγορευτεί, κανένας
με τάφο να μην τον τιμήσει, μήτε
να τον θρηνήσει, μ᾽ άθαυτον αφήσουν,
που το κορμί του τα σκυλιά και τα όρνια,
αποτρόπαιο θέαμα, το σπαράξουν.
Έτσι σκέφτομαι εγώ κι ούτε από μένα
τουλάχιστο, ποτέ δε θενα πάρουν
οι κακοί πιότερη τιμή απ᾽ τους δίκιους·
και μόνον όποιος το καλό της χώρας
αυτής θέλει, το ίδιο και πεθαμένος
210 και ζωντανός θα ᾽χει τιμή από μένα.

Αρχαία Ελληνική Γραμματολογία: 2. Αρχαϊκή εποχή (700-508 π.Χ.)

2.4.Β.iii.α. Πολεμική ελεγεία

Όταν γύρω στα 675 π.Χ. οι ελληνικές αποικίες της Μικρασίας κινδύνευαν από τις επιδρομές των Κιμμερίων, ο Καλλίνος από την Έφεσο προσπάθησε, όπως βλέπουμε στη μία και μόνη ελεγεία του που μας σώθηκε, να ξεσηκώσει τους νέους να αντισταθούν με γενναιότητα. Σε ένα άλλο μικρό απόσπασμα (2 W.) ο ποιητής παρακαλεί τον Δία να βοηθήσει:

Λυπήσου τους Σμυρνιούς· 

θυμήσου αν σου θυσίασαν κάποτε όμορφα

μεριά από βόδια…

ΤΥΡΤΑΙΟΣ (περ. 660-600 π.Χ.)

Μερικές δεκαετίες μετά τον Καλλίνο και από την άλλη πλευρά του Αιγαίου, στη Σπάρτη, ο Τυρταίος εμψύχωνε με τα ελεγειακά του τραγούδια τους Λάκωνες πολεμιστές του δεύτερου Μεσσηνιακού πολέμου. Αν ο ίδιος ήταν Δωριέας, το πιθανότερο, ή Ίωνας από την Αθήνα ή τη Μίλητο, όπως παραδίδεται, δεν έχει τόση σημασία, καθώς έγραφε στην επική γλώσσα, όπως το απαιτούσε η παράδοση του είδους - και είναι ολοφάνερες οι επιδράσεις που δέχτηκε ο εικονικός-ποιητικός του λόγος από τον Καλλίνο και τον Όμηρο.

Μας σώζονται τέσσερις ελεγείες, όλες πολεμικές - «θούρια», όπως θα τις ονομάζαμε σήμερα. Παραμερίζοντας ρητά μεγάλες και αναγνωρισμένες αξίες (τις αθλητικές επιδόσεις, την ομορφιά, τον πλούτο, την ευγλωττία, ακόμα και τη βασιλική εξουσία), ο Τυρταίος εξυμνεί την παλληκαριά στον πόλεμο ως ύψιστη αρετή για κάθε νέο - και βέβαια το προσέχουμε ότι οι οδηγίες που δίνει για τη σωστή συμπεριφορά στη μάχη αφορούν την καινούργια πολεμική τακτική, της φάλαγγας.

Το «ευχάριστο» φάρμακο της μακροζωίας

Όταν αναφερόμαστε σε ευτυχισμένες, ολοκληρωμένες σχέσεις, σίγουρα δεν μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει κάποια κρυφή συνταγή. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν την εξέλιξη μιας σχέσης και καθορίζουν την επιτυχία της και τη θετική της έκβαση, όπως αυτή ορίζεται από το ζευγάρι. Ένας από αυτούς είναι το σεξ, που, σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, δεν επηρεάζει θετικά ή αρνητικά μόνο τη σχέση αλλά και τη γενικότερη υγεία του ατόμου και την υγεία του δεσμού. Κάποιοι λόγοι που το καθιστούν τόσο σημαντικό είναι οι εξής:

* Το σεξ κάνει μόνο καλό στην υγεία και των δύο ατόμων, όταν γίνεται με προφύλαξη, με ασφαλή και συνετό τρόπο, με σεβασμό στις επιθυμίες, στις επιλογές και στην ανατομία του ανθρώπινου σώματος.

* Σε αντίθεση με την αποχή, η υγιής σεξουαλική ζωή προσφέρει στον οργανισμό πλεονεκτήματα και ανανέωση. Μείωση του αριθμού θανάτων, μείωση του κινδύνου για καρδιοπάθεια, για κατάθλιψη, για ψυχοσωματικές παθήσεις και εγκεφαλικά επεισόδια, ενώ μας οδηγεί σε:

* Αύξηση της παραγωγής τεστοστερόνης και στα δυο φύλα και ομαλή ορμονική λειτουργία.

* Απώλεια βάρους και βελτίωση της γενικής κατάστασης του σώματος και του πνεύματος.

Μειώνει τον κίνδυνο

Σύμφωνα με έρευνα το σεξ μειώνει τον κίνδυνο για προστάτη και μειώνει αισθητά τους πονοκεφάλους.

Ειδικότερα, παρατηρείται:

* Μείωση του κινδύνου κατάθλιψης, μελαγχολίας, διατροφικών διαταραχών, αυτοάνοσων νόσων, όπως και δερματολογικών.

* Βελτίωση της οσμής και των άλλων αισθήσεων.

* Ανακούφιση και μείωση του πόνου περιόδου, της δυσμηνόρροιας.

* Μείωση του κινδύνου για ιώσεις, γρίπη, κρυολόγημα, διότι βοηθά την αύξηση της αντισωματικής άμυνας του οργανισμού.

* Καλύτερος έλεγχος της ουροδόχου κύστεως στα άτομα και συγκεκριμένα στις γυναίκες σύσφιξη των κολπικών τοιχωμάτων.

* Κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής δραστηριότητας αυξάνεται η παραγωγή της τεστοστερόνης από τους όρχεις των ανδρών και από τα επινεφρίδια των γυναικών. Μετά το σεξ αυξάνεται στο αίμα η ορμόνη προλακτίνη. Η ορμόνη αυτή επιδρά θετικά στο στέλεχος του εγκεφάλου.

* Το σεξ συνδέει το ζευγάρι με τρόπους που δεν περιορίζονται μόνο στη φυσική επαφή και την επικοινωνία. Το άγγιγμα, τα χάδια, τα φιλιά κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης αυξάνουν την οικειότητα ανάμεσα στους συντρόφους και προωθούν την καλύτερη συναισθηματική έκφραση.Ταυτόχρονα δημιουργούν ένα αίσθημα εγγύτητας, εμπιστοσύνης, θετικής αλληλεπίδρασης και σταθερότητας, σωματικής αλλά και ψυχικής, μέσα από τη διαδικασία της ένωσης και της επαφής του ζευγαριού.

* Οι ουσίες που εκκρίνονται από τον οργανισμό μας στη διάρκεια τους σεξ, όπως η οξυτοκίνη και η ντοπαμίνη, ευθύνονται για την καλή διάθεση, τη χαρά, την αισιοδοξία και την ευεξία. Αυτά με τη σειρά τους επηρεάζουν τη συμπεριφορά και την αντίληψη των καταστάσεων, καθώς σχετίζονται με το αίσθημα ευφορίας και εξέλιξης.

* Μείωση του στρες και του άγχους, κάτι που προέρχεται από την έκκριση των παραπάνω ορμονών. Επίσης, μέσα από την ερωτική πράξη για κάποια ώρα βρίσκουμε διέξοδο από τις δυσκολίες και τις εντάσεις της καθημερινότητας – και του ζευγαριού ενδεχομένως. Σε ό,τι αφορά το άγχος, βοηθάει να αφήνουμε μόνο το σεξ να επηρεάζει το άγχος, όχι το αντίθετο, δηλαδή το άγχος εξαιτίας άλλων θεμάτων να επιδρά αρνητικά στη σεξουαλική ζωή, γιατί κάτι τέτοιο θα οδηγήσει σε αντίστροφα και αρνητικά αποτελέσματα.

* Το σεξ μάς κρατάει αφοσιωμένους και συντονισμένους στη σχέση. Αυτό συμβαίνει επειδή η σεξουαλική επαφή μάς ενώνει και μας ηρεμεί, αλλά και λόγω της προσπάθειας του ζευγαριού για υγιή ερωτική ζωή. Η αναζήτηση τρόπων για να ερχόμαστε άμεσα κοντά, όπως η φαντασία και η επινόηση καινούργιων σχεδιασμών, μας κρατάει σταθερά μέσα στη σχέση.

* Γνωρίζουμε καλύτερα τον σύντροφό μας και εμάς, καθώς ανακαλύπτουμε μαζί τρόπους αμοιβαίας ικανοποίησης και ευχαρίστησης, νέα στοιχεία των χαρακτήρων μας που χωρίς το σεξ ίσως να μη γνωρίζαμε.

Να θυμάστε συχνά ότι σημασία δεν έχει η ποσότητα των σεξουαλικών επαφών και των συντρόφων, αλλά η θετική στάση των δύο ατόμων απέναντι σε αυτό και η προσπάθειά τους να κρατούν τη σεξουαλική ζωή τους ζωντανή, ενεργή και αποδοτική, όπως ακριβώς τη θέλουν. Το σεξ μάς δίνει χρόνια ζωής! Το σεξ είναι υγεία! Το σεξ δεν είναι επίδοση.

Κάθε τι που αγαπάς πολύ πιθανόν μια μέρα να το χάσεις, όμως στο τέλος, έστω με διαφορετική μορφή, η αγάπη θα επιστρέφει

Λίγο πριν το τέλος της ζωής του, ο Φραντς Κάφκα έζησε μια πρωτόγνωρη εμπειρία. Καθώς περπατούσε στο πάρκο Στέγκλιτζ στο Βερολίνο, συνάντησε ένα κοριτσάκι που έκλαιγε απαρηγόρητο γιατί είχε χάσει την κούκλα της.

Ο Κάφκα προσφέρθηκε να το βοηθήσει να βρει την κούκλα της, όμως μην μπορώντας να την βρει, σκέφτηκε ένα τέχνασμα για να πάρει την λύπη από το μικρό κοριτσάκι.

Έγραψε ένα γράμμα, δήθεν προερχόμενο από την κούκλα της μικρής και της το έδωσε:

«Σε παρακαλώ μην κλαις για εμένα, έφυγα σε ταξίδι για να γνωρίσω τον κόσμο. Θα σου ξαναγράψω σύντομα για να σου διηγηθώ τις εμπειρίες μου».

Κάθε φορά που εκείνος και το κοριτσάκι συναντιόντουσαν, της διάβαζε προσεκτικά τα γράμματα που περιέγραφαν τις φανταστικές ιστορίες της κούκλας. Το κοριτσάκι παρηγοριόταν και αδημονούσε κάθε φορά για νέα από την κούκλα.

Ο καιρός περνούσε και όταν ήρθε η στιγμή να αποχωριστούν, ο Κάφκα έκανε δώρο στο κοριτσάκι μια κούκλα, που ήταν όμως εντελώς διαφορετική από την αρχική.

Η καινούρια κούκλα, έφερε επάνω της ένα συνοδευτικό σημείωμα που έλεγε:

«Εγώ είμαι! Τα ταξίδια μου με άλλαξαν.»

Μετά από χρόνια, το κοριτσάκι που είχε γίνει πια μεγάλη γυναίκα, βρήκε ένα κρυμμένο σημείωμα μέσα στην κούκλα που της είχε δωρίσει ο Κάφκα:

«Κάθε τι που αγαπάς πολύ πιθανόν μια μέρα να το χάσεις, όμως στο τέλος, έστω με διαφορετική μορφή, η αγάπη θα επιστρέφει»

Μαθαίνεις

Μετά από λίγο μαθαίνεις την ανεπαίσθητη διαφορά ανάμεσα στο να κρατάς το χέρι και να αλυσοδένεις μια ψυχή…Και μαθαίνεις πως αγάπη δε σημαίνει στηρίζομαι και συντροφικότητα δε σημαίνει ασφάλεια

Και αρχίζεις να μαθαίνεις πως τα φιλιά δεν είναι συμβόλαια και τα δώρα δεν είναι υποσχέσεις

Και αρχίζεις να δέχεσαι τις ήττες σου με το κεφάλι ψηλά και τα μάτια ορθάνοιχτα
Με τη χάρη μιας γυναίκας και όχι με τη θλίψη ενός παιδιού
Και μαθαίνεις να φτιάχνεις όλους τους δρόμους σου στο Σήμερα, γιατί το έδαφος του Αύριο είναι πολύ ανασφαλές για σχέδια και τα όνειρα πάντα βρίσκουν τον τρόπο να γκρεμίζονται στη μέση της διαδρομής.

Μετά από λίγο καιρό μαθαίνεις.

Πως ακόμα κι η ζέστη του ήλιου μπορεί να σου κάνει κακό.
Έτσι φτιάχνεις τον κήπο σου εσύ αντί να περιμένεις κάποιον να σου φέρει λουλούδια
Και μαθαίνεις ότι, αλήθεια, μπορείς να αντέξεις
Και ότι, αλήθεια, έχεις δύναμη

Και ότι, αλήθεια, αξίζεις
Και μαθαίνεις… μαθαίνεις

...με κάθε αντίο μαθαίνεις..

Για να βρεις τον δρόμο σου σε αυτόν τον κόσμο, χρειάζεται να απαντήσεις σε τρία ερωτήματα

Μια βροχερή μέρα, πριν από πολλά χρόνια, ένας ηλικιωμένος άντρας οδηγούσε το κάρο του σε έναν επαρχιακό δρόμο. Ο δρόμος ήταν γεμάτος λακκούβες, οπότε η διαδρομή ήταν δύσκολη και η βροχή απλώς την έκανε χειρότερη.

Καθώς το κάρο έπεσε μέσα σε έναν ιδιαίτερα βαθύ λάκκο, έσπασε ο ένας πίσω τροχός Αφού ηρέμησε το άλογό του , ο ηλικιωμένος άντρας πήδησε κάτω στον λασπωμένο δρόμο και άρχισε να παιδεύεται με τον τροχό του κάρου του. Γρήγορα συνειδητοποίησε ότι ο λάκκος ήταν υπερβολικά βαθύς και ο τροχός υπερβολικά βαρύς για να τον σηκώσει. Όπως στεκόταν εκεί, βρεγμένος και παγωμένος, άκουσε βήματα να τρέχουν προς το μέρος του. Ένα αγροτόπαιδο βρισκόταν καθ’ οδόν προς το σπίτι του για το δείπνο, όταν είδε το σπασμένο κάρο του ηλικιωμένου άντρα με το νερό να τρέχει γύρω του σαν ποτάμι. Το αγόρι ήταν μεγαλόσωμο, δυνατό και πρόθυμο να βοηθήσει. Αφού βρήκε έναν πάσσαλο από κάποιον πεσμένο φράχτη, μπήκε μέχρι τα γόνατα μέσα στον λάκκο με τη λάσπη και σήκωσε το κάρο. Έπειτα άρχισε να επισκευάζει τον τροχό.

Όσο δούλευε, το αγόρι μιλούσε στον ηλικιωμένο άντρα για τα όνειρα που έκανε για το μέλλον. Ελάχιστα πράγματα κατανοούσε για τον κόσμο, αλλά ήθελε να μάθει. Ήθελε να ανακαλύψει ποιος είναι και να βρει απαντήσεις στα μεγαλύτερα μυστήρια της ζωής. Σύντομα θα γινόταν αντρας, και ήθελε να ξέρει περισσότερα πράγματα για την αγάπη. Είπε ότι συχνά ονειροπολούσε σχετικά με τα υπέροχα πράγματα που του επιφύλασσε το μέλλον.

«Τις περισσότερες ημέρες» είπε το αγόρι γελώντας «δεν είμαι σίγουρος αν ονειρεύομαι ή αν είμαι ξύπνιος!» Το αγόρι συνέχισε να μιλάει και ο ηλικιωμένος άντρας άκουγε σιωπηλός. Μέσα σε μια ώρα η δουλειά είχε τελειώσει. Ο τροχός είχε τοποθετηθεί με ασφάλεια στη θέση του και το κάρο ήταν πίσω στον δρόμο. Ο ηλικιωμένος άντρας, γεμάτος ευγνωμοσύνη, έψαξε μέσα στις τσέπες του για λίγα νομίσματα. Αφού δεν βρήκε τίποτα να προσφέρει στο αγόρι για τη δουλειά του, τον ρώτησε αν αντ’ αυτού θα δεχόταν τρία μαργαριτάρια σοφίας, διαβεβαιώνοντάς τον ότι τα μαργαριτάρια θα του παρείχαν περισσότερα πλούτη από οποιαδήποτε νομίσματα. Καθώς ο ήλιος διαπερνούσε τα ορμητικά μαύρα σύννεφα, το αγόρι χαμογέλασε. Ήξερε ότι δεν μπορούσε να αρνηθεί την ευγνωμοσύνη του άντρα, με όποιον τρόπο κι αν προσφερόταν. Και στο κάτω-κάτω είχε πολλά να μάθει. «Ναι», απάντησε ευγενικά το αγόρι. «Πραγματικά με τιμά το γεγονός ότι θα μοιραστείτε τη σοφία σας μαζί μου, κύριε».

Τότε ο ηλικιωμένος άντρας έσκυψε προς το μέρος του και άρχισε να μιλάει.

«Για να βρεις τον δρόμο σου σε αυτόν τον κόσμο, χρειάζεται μόνο να απαντήσεις σε τρία ερωτήματα» εξήγησε ο ηλικιωμένος άντρας. «Πρώτον, πρέπει να αναρωτηθείς: “Ποιος είμαι;” Θα ξέρεις ποιος είσαι όταν καταλάβεις ποιος δεν είσαι, «Δεύτερον, πρέπει να αναρωτηθείς “Τι είναι αληθινός” Θα ξέρεις τι είναι αληθινό όταν δεχτείς αυτό που δεν είναι αληθινό». «Τρίτον» ολοκλήρωσε ο άντρας «πρέπει να αναρωτηθείς: “Τι είναι αγάπη;” Θα γνωρίσεις την αγάπη όταν συνειδητοποιήσεις τι δεν είναι αγάπη».

Ο ηλικιωμένος άντρας ίσιωσε το κορμί του, σκουπίζοντας πιτσιλιές λάσπης από το παλτό του. Το αγόρι έβγαλε το καπέλο του με σεβασμό και εξέφρασε τις ευχαριστίες του. Παρακολούθησε τον ηλικιωμένο άντρα να σκαρφαλώνει επάνω στο κάρο του και να σφυρίζει στο άλογό του.

Καθώς το αγόρι έστριβε προς το σπίτι του, όπου τον περίμενε το βραδινό φαγητό, έριξε μια ματιά πίσω και είδε το πίσω μέρος του κάρου να εξαφανίζεται ανάμεσα στις σκιές του δειλινού.

SENECA: Οι αντιξοότητες “χτυπούν” περισσότερο εκείνους που δεν τις περιμένουν

Για τους Ρωμαίους Στωικούς, η ζωή είναι γεμάτη αντιξοότητες, και ένα από τα βασικά καθήκοντα της φιλοσοφίας είναι να βοηθήσει τους ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τα πάνω και τα κάτω της ζωής.

Κανείς δεν το ξέρει αυτό καλύτερα από τον Σενέκα, που η ζωή του απείχε πολύ από το ιδανικό της γαλήνης που υποστήριζε. Στη διάρκεια του ταραχώδους 1ου αιώνα μ.Χ., ο Σενέκας έπρεπε να αντιμετωπίσει τον θάνατο του γιου του, την εξορία του στην Κορσική για μια δεκαετία περίπου, τη διάσωσή του από την εξορία (αλλά μόνο με τον όρο να αναλάβει τον ρόλο του δασκάλου του νεαρού Νέρωνα), την καριέρα ως συμβούλου του Νέρωνα, την οποία δεν μπορούσε εύκολα να αφήσει, τον θάνατο ενός στενού φίλου και, πάνω απ’ όλα, τη δική του αναγκαστική αυτοκτονία. Όταν ο Σενέκας θεωρήθηκε ύποπτος συμμετοχής σε συνωμοσία εναντίον του αυτοκράτορα, ο Νέρωνας απαίτησε τον θάνατο του παλιού του δασκάλου. Η γυναίκα του Σενέκα επέμεινε να ακολουθήσει τη μοίρα του, κι έτσι και οι δύο έκοψαν τις φλέβες τους. Κανείς δεν πέθανε γρήγορα. Η γυναίκα του Παυλίνα επέζησε, ενώ στον Σενέκα έδωσαν τελικά κώνειο και τον αποτελείωσαν με ένα ατμόλουτρο. Αυτό σίγουρα δεν ήταν μια ήσυχη «φιλοσοφική ζωή».

Κανείς σώφρων άνθρωπος δεν επιζητεί τις αντιξοότητες, ακόμα κι αν μπορούν να μας δώσουν κάποια χρήσιμα μαθήματα. Η ανάπτυξη των δεξιοτήτων, όμως, για να τις αντιμετωπίσουμε όταν προκύψουν –γιατί θα προκύψουν-, μπορεί μόνο να μας ωφελήσει.

Τα πράγματα είναι πιο δύσκολα, λέει ο Σενέκας σε μια επιστολή στη μητέρα του, για όσους δεν τις περιμένουν, αλλά οι αντιξοότητες αντιμετωπίζονται πολύ πιο εύκολα όταν είσαι προετοιμασμένος. Αυτή η ιδέα αναπτύσσεται και σε μια άλλη επιστολή, παρηγορητική αυτή τη φορά, προς τη Μαρκία, μια φίλη του που πάλευε με τη θλίψη. Είχε χάσει έναν από τους γιους της τρία χρόνια νωρίτερα, ωστόσο ο πόνος της δεν είχε υποχωρήσει. Η φυσική περίοδος του πένθους είχε τελειώσει και τώρα ο πόνος της είχε γίνει μια εξουθενωτική πνευματική κατάσταση. Είχε έρθει η ώρα να παρέμβει κάποιος.

Το πιο ενδιαφέρον σημείο της απάντησης του Σενέκα για αυτή την κατάσταση είναι αυτό που συχνά ονομάζουμε πρόβλεψη των μελλοντικών κακών. Είναι κάτι που είχε αναφερθεί νωρίτερα από προγενέστερους Στωικούς, όπως ο Χρύσιππος. Η ιδέα ότι κάποιος πρέπει να σκέφτεται τα άσχημα πράγματα που θα μπορούσαν να συμβούν, ώστε να είναι καλύτερα προετοιμασμένος γι’ αυτά αν τελικά συμβούν. Μέρος του προβλήματος της Μαρκίας, σύμφωνα με τον Σενέκα, είναι ότι δεν αναλογίστηκε ποτέ την πιθανότητα θανάτου του γιου της. Κι όμως, όλοι ξέρουμε ότι από τη στιγμή που γεννιέται κάποιος είναι προορισμένος να πεθάνει. Αυτό δεν είναι κάτι που θα μπορούσε να συμβεί, είναι κάτι που θα συμβεί απαραιτήτως.

Το πένθος χτυπά δυνατά τους ανθρώπους, λέει ο Σενέκας, γιατί δεν το περιμένουν από πριν. Βλέπουμε και ακούμε συνεχώς τον θάνατο και τις κακοτυχίες να χτυπούν τους άλλους, ειδικά στην εποχή της τόσο γρήγορης μετάδοσης των ειδήσεων, αλλά σπάνια αναλογιζόμαστε πώς θα αντιδρούσαμε εμείς σε ανάλογη περίσταση. Ο Σενέκας λέει στη Μαρκία -και σε εμάς μια σειρά από πράγματα που θα προτιμούσαμε να μην ακούσουμε: είμαστε όλοι ευάλωτοι. Οι αγαπημένοι μας θα πεθάνουν αναπόφευκτα, και αυτό θα μπορούσε να συμβεί ανά πάσα στιγμή. Όποια ευημερία και ασφάλεια κι αν απολαμβάνουμε μπορεί να χαθεί ανά πάσα στιγμή από δυνάμεις που δεν είναι υπό τον έλεγχό μας. Ακόμα κι όταν πιστεύουμε ότι τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα, πάντα είναι πιθανόν να γίνουν ακόμα χειρότερα. Πόσο προετοιμασμένοι είμαστε να αντιμετωπίσουμε τα πράγματα αν η τύχη στραφεί εναντίον μας; Θα αντιδράσουμε ήρεμα και αδιάφορα, όπως όταν ακούμε στις ειδήσεις να συμβαίνουν τέτοια πράγματα σε ξένους κάπου μακριά μας; Σε αυτές τις περιπτώσεις συνήθως βλέπουμε τον πόνο αυτό ως κομμάτι της ζωής, κάτι δυσάρεστο αλλά αναπόφευκτο. Είναι εύκολο να «φιλοσοφείς» όταν δεν συμβαίνει σ’ εσένα ή στους αγαπημένους σου, αλλά τι γίνεται όταν έρθει η δική σου σειρά;

Είναι απλώς παράλογο, λέει ο Σενέκας, να σκέφτεται κάποιος ότι «δεν περίμενα να συμβεί σ’ εμένα» κάποια κακοτυχία, ειδικά όταν ξέρει ότι θα μπορούσε να του συμβεί και έχει δει να συμβαίνει σε πολλούς άλλους. Γιατί όχι και σ’ εσάς; Στην περίπτωση του πένθους, ακόμα περισσότερο, δεδομένης της αναπόφευκτης φύσης του θανάτου κάθε ζωντανού πλάσματος στη γη. Θα συμβεί κάποια στιγμή, οπότε γιατί όχι τώρα; Είναι παράλογο να περιμένει κάποιος ότι η τύχη του θα κρατήσει για πάντα. Ο Σενέκας πιστεύει ότι, αν σκεφτόμαστε τις αντιξοότητες που μπορεί να συμβούν μαζί με όσες πρέπει να συμβούν κάποια στιγμή, θα βοηθήσουμε να μειωθεί το χτύπημα όταν τελικά προκύψουν. Θα μειωθεί το σοκ και θα είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι να τις αντιμετωπίσουμε.

Και όλα αυτά επειδή λέει συνεχώς ψέματα στους άλλους και στον εαυτό του

Το κυριότερο είναι να μην λέτε ψέματα στον ίδιο σας τον εαυτό. Αυτός που λέει ψέματα στον εαυτό του και πιστεύει στο ίδιο του το ψέμα, φτάνει στο σημείο να μη βλέπει καμιά αλήθεια ούτε μέσα του ούτε και στους άλλους. Κι έτσι χάνει κάθε εκτίμηση για τους άλλους και κάθε αυτοεκτίμηση. Μην εκτιμώντας κανέναν, παύει να αγαπάει.

Και μην έχοντας την αγάπη, αρχίζει να παρασέρνεται από τα πάθη και την ακολασία για να απασχοληθεί και να διασκεδάσει. Έτσι φτάνει στην απόλυτη κτηνωδία, και όλα αυτά επειδή λέει συνεχώς ψέματα στους άλλους και στον εαυτό του.

Η ενεργός αγάπη είναι κάτι πολύ πιο σκληρό και φοβερό από την αγάπη που περιορίζεται στα όνειρα. Η ονειροπόλα αγάπη διψάει για σύντομα κατορθώματα, ζητάει μια γρήγορη ικανοποίηση και το γενικό θαυμασμό.

Σε τέτοιες περιπτώσεις μερικοί φτάνουν πραγματικά να θυσιάσουν και τη ζωή τους ακόμα, αρκεί να μην περιμένουν πολύ, μα να πραγματοποιηθεί γρήγορα τ’ όνειρό τους. Και να’ ναι σα μια θεατρική παράσταση που να τη βλέπουν όλοι και να τη χειροκροτούν.

Μα η ενεργός αγάπη χρειάζεται δουλειά κι επίμονη αυτοκυριαρχία και για μερικούς είναι ίσως-ίσως ολόκληρη επιστήμη. Μα σας προλέγω πως ακόμα και τη στιγμή που θα δείτε με φρίκη πως παρ’ όλες σας τις προσπάθειες όχι μονάχα δεν πλησιάσατε τον σκοπό σας, μα αντίθετα ξεφύγατε απ’ αυτόν, εκείνην ακριβώς τη στιγμή, σας το προλέγω, θα ‘χετε φτάσει στο σκοπό.

Άγιοι καταστροφείς: Ο Άγιος Βασιλίσκος

Άγιοι της χριστιανοσύνης που φέρονται ως καταστροφείς του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού ή των αντιπάλων τους ή και δολοφόνοι!

Ένας από τους γνωστούς ισχυρισμούς των χριστιανών απολογητών είναι ότι: "Οι χριστιανοί δεν έκαναν καταστροφές, ο Ελληνικός πολιτισμός κατέπεσε από μόνος του και αν έγιναν κάποιες ελάχιστες καταστροφές από κάποιους φανατικούς· αυτό έγινε λόγω των διωγμών που υπέστησαν από τους εθνικούς". Θα δούμε αν ευσταθεί αυτός ο πολύ συχνός ισχυρισμός τους, με βάση τα δικά τους κείμενα που είναι τα συναξάρια των αγίων, από τα οποία θα δούμε αποσπάσματα καταστροφών, όπως και από την ιστορία, τι αναφέρει για όσους από αυτούς τους αγίους, έχουμε ιστορικά στοιχεία.

Τα Συναξάρια είναι οι βιογραφίες των αγίων του Χριστιανισμού, άσχετα αν περιλαμβάνουν πλήθος μυθικών και υπερφυσικών στοιχείων, ή πολλές από αυτές είναι δημιουργήματα μεταγενέστερης ανάγκης για ύπαρξη πληθώρας μαρτύρων. 

Τα σχετικά με καταστροφές αποσπάσματα που ακολουθούν, είναι κυρίως από την συλλογή του Άγιου Νικόδημου του Αγιορείτη. Ακολουθεί ο "σύνδεσμος 1" στο πρωτότυπο. Ο δεύτερος "σύνδεσμος 2", είναι ένα διαδομένο συναξάρι στο Διαδίκτυο, που έχει μεταφρασμένα τα κείμενα, και ίσως πληροφορίες και από άλλα συναξάρια, αλλά όπως θα διαπιστώσετε και αρκετά αλλοιωμένα. Όταν ο δεύτερος σύνδεσμος είναι σε παρένθεση, υπάρχει αλλοίωση που συνήθως σημειώνεται δίπλα του σε παρένθεση. Για τα ιστορικά πρόσωπα χρησιμοποιήθηκαν άλλες πηγές.

Ο Άγιος Βασιλίσκος μάρτυς (εορτάζει για την Εκκλησία στις 22 Μαΐου).

“Tότε ο Άγιος σηκώσας τας χείρας του, επροσευχήθη, και ευθύς ήλθε φωτία από τον ουρανόν, και κατέκαυσε τον ναόν, και τα εν αυτώ είδωλα κατετζάκισεν εις λεπτά κομμάτια."
σύνδεσμος

Η αλήθεια είναι ότι τα συναξάρια είναι σε απίστευτο βαθμό μυθολογήματα και εφόσον δεν μπορούμε να δεχτούμε ως αληθή τα εξόφθαλμα θαύματα που περιέχουν, άλλο τόσο και τις ιστορίες τους. Αυτά όμως μαζί και με τις πράξεις των ιστορικών αγίων, αλλά και ότι έχουμε δει ήδη για το πως επικράτησε ο Χριστιανισμός, δείχνουν την ιδεολογία των χριστιανών διαχρονικά στο πως έβλεπαν τις άλλες θρησκείες και το μίσος τους για τις θεωρήσεις των άλλων που δεν άντεχαν, κυρίως των αρχαίων Ελλήνων που τους θεωρούσαν "μιαρούς", και "διεφθαρμένους". Αντικατοπτρίζουν τελικά το ποιοι κατέστρεφαν τα αρχαία ιερά, επίσης αντικατοπτρίζει τον πραγματικό λόγο που έγιναν οι σχετικά λίγοι διωγμοί των χριστιανών: Έγιναν εξαιτίας της επιθετικής τους δράσης κατά της αρχαίας θρησκείας, αφού εκείνη την εποχή και μέχρι να επικρατήσουν, υπήρχε πραγματική ανεξιθρησκεία.

Βλέπετε, για τους χριστιανούς τότε δεν εθεωρείτο κακό να καταστρέψεις τον ναό μιας άλλης θρησκείας ή τα αγάλματα της, υπήρχαν άλλωστε και οι κανόνες του Δευτερονομίου που δεν φαίνεται κανείς στον Χριστιανισμό να τους θεωρεί ως άκυρους, το αντίθετο. Υπάρχουν επίσης και οι εντολές του ίδιου του Ιησού, που είπε: ότι όποιος δεν είναι μαζί του είναι εναντίον του, ότι θα φέρει διχόνοια και ότι όποιος είναι έξω από την διδασκαλία του, πρέπει να αποβληθεί και να ριφθεί στην φωτιά. Έτσι δεν μας κάνουν εντύπωση τα κατορθώματα και οι καταστροφές αγίων χριστιανών, αφού συμφωνούν και με την θεωρία του. Μια θεωρία που η σύγχρονη Εκκλησία θέλει να ξεχάσει ή να συμβολοποιήσει.

Η μελέτη αυτή μπήκε για να ξεκαθαρίσουμε άλλη μια φορά, ότι ο Χριστιανισμός στην ουσία του και συχνά με την πράξη του, δεν έχει καμιά σχέση με την αγάπη και την ειρήνη που δήθεν θέλει να μας πει, ειδικά στον τρόπο που εξαπλώθηκε. Ήταν φονταμενταλιστικός, δηλαδή επικροτούσε και εφάρμοσε την βία στους άλλους όπως κάνουν τώρα οι μουσουλμάνοι, το προβάλει αυτό σαν επίτευγμα στα κείμενα αλλά και σε εικόνες του. Έτσι εξαπλώθηκε και δυστυχώς δεν υπάρχει καμιά διασφάλιση ότι δεν μπορεί να ξαναγίνει κάποια στιγμή το ίδιο.

ΔΕΣ: Άγιοι καταστροφείς

Η θεραπευτική του Νίτσε

Η ελευθερία από τη μνησικακία, η διαφώτιση σχετικά με τη μνησικακία – ποιος ξέρει άραγε σε τι βαθμό το χρωστάω τελικά και αυτό στη μακρά ασθένειά μου! Το πρόβλημα δεν είναι και τόσο απλό: πρέπει να το έχει βιώσει κανείς και σε κατάσταση δύναμης και σε κατάσταση αδυναμίας. Αν πρέπει να εκφράσουμε κάτι εναντίον του να είσαι άρρωστος, εναντίον του να είσαι αδύναμος, είναι το ότι σε μια τέτοιου είδους κατάσταση το πραγματικό θεραπευτικό ένστικτο, δηλαδή το αμυντικό και το επιθετικό ένστικτο, στον άνθρωπο ατονούν. Δεν είσαι ικανός να απαλλαγείς από τίποτα, δεν είσαι ικανός να τα καταφέρεις σε τίποτα, δεν είσαι ικανός να απωθήσεις τίποτα – όλα σε πληγώνουν. Άνθρωποι και πράγματα έρχονται κοντά με φορτικό τρόπο, τα βιώματα τραυματίζουν βαθιά, η μνήμη είναι μια πυώδης πληγή. Τα να είσαι άρρωστος είναι αφ’ εαυτού ένα είδος μνησικακίας.

Ενάντια σε όλα αυτά, ο άρρωστος έχει μόνον ένα σημαντικό θεραπευτικό μέσο – το αποκαλώ ρωσική μοιρολατρία, εκείνη η χωρίς διάθεση εξέγερσης μοιρολατρία, με την οποία ένας Ρώσος στρατιώτης, που θεωρεί ότι η εκστρατεία αποδείχθηκε πολύ σκληρή γι’ αυτόν, ξαπλώνει τελικά πάνω στο χιόνι. Απολύτως τίποτα να μη δέχεσαι πια, να μην παίρνεις μέσα σου – να μην αντιδράς καθόλου πια … Η μεγάλη λογική αυτής της μοιρολατρίας, η οποία δεν είναι πάντα μόνο το θάρρος απέναντι στο θάνατο, αλλά μπορεί και να διατηρεί τη ζωή υπό συνθήκες πλέον επικίνδυνες για τη ζωή, είναι η μείωση του μεταβολισμού, η επιβράδυνση του, ένα είδος θέλησης για χειμερία νάρκη. Αν προχωρήσουμε μερικά βήματα πιο πέρα σε αυτήν τη λογική, φτάνουμε στον φακίρη που κοιμάται επί βδομάδες ολόκληρες μέσα σε ένα τάφο …

Επειδή θα αναλωνόσουν πολύ γρήγορα αν αντιδρούσες πάντα, δεν αντιδράς πια καθόλου: αυτή είναι η λογική. Και τίποτα δε σε κατατρώγει πιο γρήγορα από τις φλόγες της μνησικακίας. Η οργή, το να είναι κανείς αρρωστημένα ευπρόσβλητος, η αδυναμία σου να εκδικείσαι, η επιθυμία, η δίψα για εκδίκηση, ο δηλητηριασμός με οποιονδήποτε τρόπο – για κάποιον που είναι εξαντλημένος, αυτό είναι σίγουρα το πιο επιβλαβές είδος αντίδρασης: προκαλεί ταχεία πτώση της νευρικής ενέργειας, μια παθολογική αύξηση των βλαβερών εκκρίσεων – για παράδειγμα, της χολής μέσα στο στομάχι. Η μνησικακία είναι το απαγορευμένο καθ’ εαυτό για τον άρρωστο – το δικό του κακό: δυστυχώς, είναι και η πιο φυσική κλίση του.

Αυτό το κατανόησε ο Βούδας, εκείνος ο εμβριθής θεράπων. Η «θρησκεία» του, την οποία μάλλον θα έπρεπε να αποκαλούμε σύστημα υγιεινής για να μην τη συγχέουμε με τόσο αξιοθρήνητα πράγματα όπως ο χριστιανισμός, στήριξε την αποτελεσματικότητα της στην κατίσχυση επί της μνησικακίας: το να απελευθερώσεις την ψυχή σου από αυτήν αποτελεί το πρώτο βήμα προς την ανάρρωση. «Στην εχθρότητα δε δίνει τέλος η εχθρότητα, στην εχθρότητα δίνει τέλος η φιλία»: τούτη η φράση αποτελεί τη βάση της διδασκαλίας του Βούδα – δεν είναι η ηθική που μιλά έτσι, είναι η θεραπευτική που μιλά έτσι.

Η μνησικακία, γεννημένη από την αδυναμία, βλάπτει περισσότερο από την καθένα τον ίδιο τον αδύναμο – σε άλλη περίπτωση, όπου μια πλούσια φύση αποτελεί προϋπόθεση, είναι ένα πλεονάζον συναίσθημα, η τιθάσευση του οποίου είναι σχεδόν η απόδειξη του πλούτου της.

Όποιος γνωρίζει πόσο σοβαρά προσπάθησε η φιλοσοφία μου να αντεπιτεθεί στα συναισθήματα εκδίκησης και μνησικακίας, ακόμα και μέσα στη θεωρία της «ελεύθερης βούλησης» -ο αγώνας ενάντια στον χριστιανισμό είναι μόνο μια πλευρά αυτού του αγώνα- θα καταλάβει γιατί φωτίζω εδώ την προσωπική μου συμπεριφορά, τη δική μου σιγουριά του ενστίκτου στην πράξη. Σε περιόδους παρακμής τα απαγόρευα στον εαυτό μου σαν βλαβερά· μόλις η ζωή γινόταν πάλι αρκετά πλούσια, οπότε και περήφανη γι’ αυτά, τα απαγόρευα στον εαυτό μου σαν κατώτερά μου. Εκείνη η «ρωσική μοιρολατρία», για την οποία μίλησα πριν, παρουσιάστηκε σε μένα επειδή επί αρκετά χρόνια παρέμεινα πεισματικά προσκολλημένος σε σχεδόν ανυπόφορες καταστάσεις, τόπους, κατοικίες, κοινωνίες, μιας και είχα οδηγηθεί εκεί μέσω του τυχαίου: αυτό ήταν καλύτερο από το να τις αλλάξω, από το να νιώθω πως επιδέχονται αλλαγή, από το να εξεγείρονται εναντίον τους … Τότε με ενοχλούσε θανάσιμα όταν κάποιος με τάραζε ενώ βρισκόμουν βυθισμένος σε αυτήν τη μοιρολατρία, αν κάποιος με ξυπνούσε απότομα: - στην πραγματικότητα, κάθε φορά ήταν θανάσιμα επικίνδυνο.

Το να δέχεσαι τον εαυτό σου ως ένα πεπρωμένο, το να μη θέλεις να είσαι «αλλιώς» σε τέτοιου είδους καταστάσεις, αυτή είναι η μεγάλη λογική καθ’ εαυτήν.

Φρίντριχ Νίτσε

ΑΡΡΙΑΝΟΣ - Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις (1.4.6-1.5.7)

[1.4.6] Ἐνταῦθα ἀφίκοντο πρέσβεις ὡς Ἀλέξανδρον παρά τε τῶν ἄλλων ὅσα αὐτόνομα ἔθνη προσοικεῖ τῷ Ἴστρῳ καὶ παρὰ Σύρμου τοῦ Τριβαλλῶν βασιλέως· καὶ παρὰ Κελτῶν δὲ τῶν ἐπὶ τῷ Ἰονίῳ κόλπῳ ᾠκισμένων ἧκον· μεγάλοι οἱ Κελτοὶ τὰ σώματα καὶ μέγα ἐπὶ σφίσι φρονοῦντες· πάντες δὲ φιλίας τῆς Ἀλεξάνδρου ἐφιέμενοι ἥκειν ἔφασαν. [1.4.7] καὶ πᾶσιν ἔδωκε πίστεις Ἀλέξανδρος καὶ ἔλαβε· τοὺς Κελτοὺς δὲ καὶ ἤρετο, ὅ τι μάλιστα δεδίττεται αὐτοὺς τῶν ἀνθρωπίνων, ἐλπίσας ὅτι μέγα ὄνομα τὸ αὐτοῦ καὶ ἐς Κελτοὺς καὶ ἔτι προσωτέρω ἥκει καὶ ὅτι αὐτὸν μάλιστα πάντων δεδιέναι φήσουσι. [1.4.8] τῷ δὲ παρ᾽ ἐλπίδα ξυνέβη τῶν Κελτῶν ἡ ἀπόκρισις· οἷα γὰρ πόρρω τε ᾠκισμένοι Ἀλεξάνδρου καὶ χωρία δύσπορα οἰκοῦντες καὶ Ἀλεξάνδρου ἐς ἄλλα τὴν ὁρμὴν ὁρῶντες ἔφασαν δεδιέναι μήποτε ὁ οὐρανὸς αὐτοῖς ἐμπέσοι, Ἀλέξανδρόν τε ἀγασθέντες οὔτε δέει οὔτε κατ᾽ ὠφέλειαν πρεσβεῦσαι παρ᾽ αὐτόν. καὶ τούτους φίλους τε ὀνομάσας καὶ ξυμμάχους ποιησάμενος ὀπίσω ἀπέπεμψε, τοσοῦτον ὑπειπὼν ὅτι ἀλαζόνες Κελτοί εἰσιν.

[1.5.1] Αὐτὸς δὲ ἐπ᾽ Ἀγριάνων καὶ Παιόνων προὐχώρει. ἔνθα δὴ ἄγγελοι ἀφίκοντο αὐτῷ Κλεῖτόν τε τὸν Βαρδύλεω ἀφεστάναι ἀγγέλλοντες καὶ Γλαυκίαν προσκεχωρηκέναι αὐτῷ τὸν Ταυλαντίων βασιλέα· οἱ δὲ καὶ τοὺς Αὐταριάτας ἐπιθήσεσθαι αὐτῷ κατὰ τὴν πορείαν ἐξήγγελλον· ὧν δὴ ἕνεκα κατὰ σπουδὴν ἐδόκει ἀναζευγνύναι. [1.5.2] Λάγγαρος δὲ ὁ τῶν Ἀγριάνων βασιλεὺς ἤδη μὲν καὶ Φιλίππου ζῶντος ἀσπαζόμενος Ἀλέξανδρον δῆλος ἦν καὶ ἰδίᾳ ἐπρέσβευσε παρ᾽ αὐτόν, τότε δὲ παρῆν αὐτῷ μετὰ τῶν ὑπασπιστῶν, ὅσους τε καλλίστους καὶ εὐοπλοτάτους ἀμφ᾽ αὑτὸν εἶχε· [1.5.3] καὶ ἐπειδὴ ἔμαθεν ὑπὲρ τῶν Αὐταριατῶν πυνθανόμενον Ἀλέξανδρον, οἵτινές τε καὶ ὁπόσοι εἶεν, οὐκ ἔφη χρῆναι ἐν λόγῳ τίθεσθαι Αὐταριάτας· εἶναι γὰρ ἀπολεμωτάτους τῶν ταύτῃ· καὶ αὐτὸς ἐμβαλεῖν ἐς τὴν χώραν αὐτῶν, ὡς ἀμφὶ τὰ σφέτερα μᾶλλόν τι ἔχοιεν. καὶ κελεύσαντος Ἀλεξάνδρου ἐσβάλλει ἐς αὐτούς καὶ ἐμβαλὼν ἦγε καὶ ἔφερε τὴν χώραν αὐτῶν.
[1.5.4] Αὐταριᾶται μὲν δὴ ἀμφὶ τὰ αὑτῶν εἶχον· Λάγγαρος δὲ τά τε ἄλλα ἐτιμήθη μεγάλως πρὸς Ἀλεξάνδρου καὶ δῶρα ἔλαβεν, ὅσα μέγιστα παρὰ βασιλεῖ τῷ Μακεδόνων νομίζεται· καὶ τὴν ἀδελφὴν τὴν Ἀλεξάνδρου Κύναν καὶ ταύτην ὡμολόγησε δώσειν αὐτῷ ἐς Πέλλαν ἀφικομένῳ Ἀλέξανδρος.
[1.5.5] Ἀλλὰ Λάγγαρος μὲν ἐπανελθὼν οἴκαδε νόσῳ ἐτελεύτησεν. Ἀλέξανδρος δὲ παρὰ τὸν Ἐριγόνα ποταμὸν πορευόμενος ἐς Πέλλιον πόλιν ἐστέλλετο. ταύτην γὰρ κατειλήφει ὁ Κλεῖτος ὡς ὀχυρωτάτην τῆς χώρας· καὶ πρὸς ταύτην ὡς ἧκεν Ἀλέξανδρος, καταστρατοπεδεύσας πρὸς τῷ Ἐορδαϊκῷ ποταμῷ τῇ ὑστεραίᾳ ἐγνώκει προσβάλλειν τῷ τείχει. [1.5.6] οἱ δὲ ἀμφὶ τὸν Κλεῖτον τὰ κύκλῳ τῆς πόλεως ὄρη ὑπερδέξιά τε ὄντα καὶ δασέα κατεῖχον, ὡς πάντοθεν ἐπιτίθεσθαι τοῖς Μακεδόσιν, εἰ τῇ πόλει προσβάλλοιεν· Γλαυκίας δὲ αὐτῷ ὁ τῶν Ταυλαντίων βασιλεὺς οὔπω παρῆν. [1.5.7] Ἀλέξανδρος μὲν δὴ τῇ πόλει προσῆγεν· οἱ δὲ πολέμιοι σφαγιασάμενοι παῖδας τρεῖς καὶ κόρας ἴσας τὸν ἀριθμὸν καὶ κριοὺς μέλανας τρεῖς, ὥρμηντο μὲν ὡς δεξόμενοι ἐς χεῖρας τοὺς Μακεδόνας· ὁμοῦ δὲ γενομένων ἐξέλιπον καίτοι καρτερὰ ὄντα τὰ κατειλημμένα πρὸς σφῶν χωρία, ὥστε καὶ τὰ σφάγια αὐτῶν κατελήφθη ἔτι κείμενα.

***

[1.4.6] Εδώ παρουσιάστηκαν στον Αλέξανδρο πρέσβεις, και από τις άλλες ανεξάρτητες φυλές που κατοικούσαν κοντά στον Ίστρο και από τον Σύρμο, τον βασιλιά των Τριβαλλών. Ήρθαν επίσης πρέσβεις και από τους Κέλτες, που είναι εγκατεστημένοι στον Ιόνιο κόλπο. Οι Κέλτες είναι μεγαλόσωμοι και έχουν μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους· όλοι τους όμως είπαν ότι ήρθαν, γιατί επιθυμούσαν τη φιλία του Αλεξάνδρου. [1.4.7] Ο Αλέξανδρος τους διαβεβαίωσε όλους για τη φιλία του και εκείνοι πάλι τον Αλέξανδρο για τη δική τους. Τους Κέλτες μάλιστα τους ρώτησε ποιό από τα ανθρώπινα πράγματα τους φοβίζει περισσότερο, περιμένοντας να ακούσει ότι η φήμη του είχε φθάσει και μέχρι τη χώρα τους και ακόμη μακρύτερα και ότι θα του έλεγαν ότι αυτόν φοβούνται περισσότερο από όλα. [1.5.1] Ο ίδιος προχώρησε εναντίον των Αγριάνων και των Παιόνων. Στο μεταξύ παρουσιάστηκαν στον Αλέξανδρο αγγελιαφόροι που του ανήγγειλαν ότι επαναστάτησε ο Κλείτος, ο γιος του Βαρδύλη, και ότι προσχώρησε σε αυτόν ο Γλαυκίας, ο βασιλιάς των Ταυλαντίων. Οι αγγελιαφόροι τού ανήγγειλαν επίσης ότι και οι Αυταριάτες θα του επιτεθούν κατά την πορεία του· για τους λόγους αυτούς αποφάσισε να επισπεύσει την αναχώρησή του. [1.5.2] Ο Λάγγαρος όμως, ο βασιλιάς των Αγριάνων, από την εποχή που ζούσε ακόμη ο Φίλιππος δεν έκρυβε το ότι αγαπούσε τον Αλέξανδρο και με δική του πρωτοβουλία είχε έρθει πρεσβευτής προς αυτόν· και στην τωρινή λοιπόν περίσταση παρουσιάστηκε στον Αλέξανδρο μαζί με τους καλύτερους και καλύτερα οπλισμένους υπασπιστές που είχε· [1.5.3] όταν λοιπόν έμαθε ότι ο Αλέξανδρος ζητούσε να πληροφορηθεί ποιοί και πόσοι ήταν οι Αυταριάτες, του είπε ότι δεν πρέπει να απασχολείται με αυτούς, γιατί οι Αυταριάτες είναι οι πιο απόλεμοι από όλους τους λαούς των τόπων εκείνων. Θα εισβάλει, είπε, και ο ίδιος στη χώρα τους, ώστε να τους υποχρεώσει να ασχοληθούν μάλλον με τη δική τους ασφάλεια. Και πραγματικά με την έγκριση του Αλεξάνδρου ο Λάγγαρος εισέβαλε στη χώρα των Αυταριατών και την έκαμε άνω κάτω.
[1.5.4] Έτσι λοιπόν οι Αυταριάτες είχαν τα δικά τους προβλήματα. Ο Λάγγαρος όμως τιμήθηκε με μεγάλες τιμές από τον Αλέξανδρο και πήρε και δώρα, αυτά που θεωρούνται τα μεγαλύτερα για έναν βασιλιά των Μακεδόνων· του υποσχέθηκε ακόμη να του δώσει σε γάμο την αδελφή του Κύνα, όταν θα έρθει στην Πέλλα.
[1.5.5] Όταν όμως επέστρεψε στη χώρα του, ο Λάγγαρος αρρώστησε και πέθανε. Στο μεταξύ ο Αλέξανδρος βαδίζοντας κατά μήκος του ποταμού Εριγόνα κατευθυνόταν προς την πόλη Πέλλιο· την πόλη αυτή την είχε καταλάβει ο Κλείτος, γιατί ήταν η πιο οχυρή της χώρας. Όταν πλησίασε σε αυτήν ο Αλέξανδρος, στρατοπέδευσε κοντά στον Εορδαϊκό ποταμό και αποφάσισε να επιχειρήσει επίθεση κατά των τειχών της την επόμενη μέρα. [1.5.6] Οι στρατιώτες του Κλείτου είχαν καταλάβει τα βουνά γύρω από την πόλη, που ήταν ψηλά και κατάφυτα από δένδρα, με σκοπό να επιτεθούν από όλες τις μεριές εναντίον των Μακεδόνων, αν επιχειρούσαν επίθεση κατά της πόλεως· ο Γλαυκίας ωστόσο, ο βασιλιάς των Ταυλαντίων, δεν είχε ακόμη φθάσει. [1.5.7] Ενώ λοιπόν ο Αλέξανδρος οδηγούσε τον στρατό του εναντίον της πόλεως, οι εχθροί θυσίασαν τρία αγόρια, άλλα τόσα κορίτσια και τρία μαύρα κριάρια και κινήθηκαν για να αντιμετωπίσουν από κοντά τους Μακεδόνες. Όταν όμως ήρθαν στα χέρια, οι βάρβαροι εγκατέλειψαν τις θέσεις που είχαν καταλάβει, αν και ήταν οχυρές, ώστε και τα σφάγια βρέθηκαν ακόμα στη θέση τους.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΣΟΦΟΚΛΗΣ - Ἀντιγόνη (134-161)

ἀντιτύπᾳ δ᾽ ἐπὶ γᾷ πέσε τανταλωθεὶς [στρ. β]

135 πυρφόρος ὃς τότε μαινομένᾳ ξὺν ὁρμᾷ
βακχεύων ἐπέπνει
ῥιπαῖς ἐχθίστων ἀνέμων.
εἶχε δ᾽ ἄλλᾳ τὰ μέν,
ἄλλα δ᾽ ἐπ᾽ ἄλλοις ἐπενώ-
μα στυφελίζων μέγας Ἄ-
140 ρης δεξιόσειρος.

ἑπτὰ λοχαγοὶ γὰρ ἐφ᾽ ἑπτὰ πύλαις
ταχθέντες ἴσοι πρὸς ἴσους ἔλιπον
Ζηνὶ τροπαίῳ πάγχαλκα τέλη,
πλὴν τοῖν στυγεροῖν, ὣ πατρὸς ἑνὸς
145 μητρός τε μιᾶς φύντε καθ᾽ αὑτοῖν
δικρατεῖς λόγχας στήσαντ᾽ ἔχετον
κοινοῦ θανάτου μέρος ἄμφω.

ἀλλὰ γὰρ ἁ μεγαλώνυμος ἦλθε Νίκα [ἀντ. β]
τᾷ πολυαρμάτῳ ἀντιχαρεῖσα Θήβᾳ,
150 ἐκ μὲν δὴ πολέμων
τῶν νῦν θέσθαι λησμοσύναν,
θεῶν δὲ ναοὺς χοροῖς
παννυχίοις πάντας ἐπέλ-
θωμεν, ὁ Θήβας δ᾽ ἐλελί-
χθων Βάκχιος ἄρχοι.

155 ἀλλ᾽ ὅδε γὰρ δὴ βασιλεὺς χώρας,
Κρέων ὁ Μενοικέως, ‹. . .› νεοχμὸς
νεαραῖσι θεῶν ἐπὶ συντυχίαις
χωρεῖ τίνα δὴ μῆτιν ἐρέσσων,
ὅτι σύγκλητον τήνδε γερόντων
160 προύθετο λέσχην,
κοινῷ κηρύγματι πέμψας;

***

Και τον αντιδούπησε η γη, όταν χάμω βροντήχτηκε
με τη δάδα στο χέρι του, αυτός
που μ᾽ ορμή τότε ξώφρενη
φαρομανώντας φυσούσε
μ᾽ άγριων ανέμων ριπές·
μα αυτά τού ηρθαν αλλιώς,
κι άλλη στους άλλους φύλαγε μοίρα ξεκάνοντάς τους
140 ο μέγας Άρης, δεξιός παραστάτης μας.

Γιατί εφτά στις εφτά πύλες λοχαγοί τους
ίσοι με ίσους σε δικούς μας αντικρύ παραταγμένοι
φόρον άφησαν στο Δία τον τροπαιούχο
τις ολόχαλκες αρματωσιές των,
έξω από τους άθλους δυο, που από τον ίδιο
τον πατέρα γεννημένοι και τη μάνα,
διπλό στήσανε κοντάρι κι ο ένας του άλλου νικητής
κοινό θάνατο έχουν πάρει.

Μ᾽ αφού μας ήρθεν η Νίκη, —μεγάλο της τ᾽ όνομα—
φέρνοντας χάρη αντίχαρη
στην πολυάρματη Θήβα της,
150 τους πολέμους πια τώρα
που περάσαν ξεχάσετε,
και στων θεών όλων τους ναούς
χορούς να στήσομε ας πάμε ολονύχτιους, κι ομπρός ας σέρνει
το χορό ο Βάκχος, της Θήβας τραντάχτορας.

Αλλά νά του Μενοικέα ο γιος ο Κρέοντας,
ο νέος βασιλιάς της χώρας, μ᾽ αυτές τώρα
που μας ήρθαν συντυχιές απ᾽ τους θεούς,
κατά δω προβαίνει. Τάχα
ποιά βουλή μέσα στο νου του ν᾽ αναδεύει,
για να στείλει και την έκτατη αυτή σύναξη
160 των γερόντων συγκαλέσει
με μια για όλους προσταγή;

Αρχαία Ελληνική Γραμματολογία: 2. Αρχαϊκή εποχή (700-508 π.Χ.)

2.4.Β.iii. Ελεγείες

Στις ελεγείες ανήκουν όλα τα ποιητικά έργα που είναι γραμμένα σε ελεγειακό δίστιχο, ένα δίστιχο όπου ο πρώτος και μεγαλύτερος στίχος του ταυτίζεται με τον δακτυλικό εξάμετρο στίχο του έπους, και ο δεύτερος, λίγο μικρότερος, αποτελεί διπλή επανάληψη του πρώτου μέρους ενός δακτυλικού εξαμέτρου. Η μικρότερη δυνατή ελεγεία απαρτίζεται από ένα μόνο δίστιχο, οι άλλες από μιαν ακολουθία από δίστιχα, όσα χρειαστούν.

Η λέξη ἐλεγεία (ἐλεγεῖον, ἔλεγος) είναι μικρασιάτικη, ίσως φρυγική, αλλά η αρχική σημασία της μας είναι άγνωστη. Στην αρχαιοελληνική και ρωμαϊκή παράδοση η ελεγεία συνδέεται πολλαπλά με τον θρήνο· καθώς μάλιστα ως ποιητικό είδος η ελεγεία πρωτοεμφανίστηκε στη μικρασιατική Ιωνία, φαίνεται πιθανό η απώτερη προέλευσή της να είναι από τον ανατολίτικο θρήνο, όπως π.χ. τον περιγράφει ο ποιητής της Ιλιάδας (Ω 719-76). Ανατολική προέλευση είχε πιθανότατα και το μουσικό όργανο που συνόδευε την εκφορά της ελεγείας, ο αυλός. Ο πολυχρωματικός, μακρόσυρτος, διαπεραστικός ήχος του συνταιριάζει και αυτός απόλυτα με το θρηνητικό κλίμα.[1]

Αινιγματικός είναι και ο τρόπος εκφοράς του ελεγειακού διστίχου. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να φανταστούμε έναν αρχιτραγουδιστή να τραγουδά τον πρώτο στίχο και γύρω του ένα Χορό να παρεμβαίνει, επαναλαμβάνοντας ένα μέρος του στίχου που μόλις άκουσε. Αυτός ο τρόπος απαντά στις επιτάφιες τελετές, αρχαίες και νεότερες, όταν σαν Χορός οι παριστάμενοι στηρίζουν το κεντρικό πρόσωπο του θρήνου· απαντά όμως και σε άλλες, ανοιχτόκαρδες κοινωνικές εκδηλώσεις, όπως στα συμπόσια, όταν ένας πάρει να τραγουδά και ολόκληρη η παρέα συμμετέχει στο τραγούδι του, παρεμβάλλοντας γυρίσματα ή επαναλαμβάνοντας, μισόν ή ολόκληρο, τον στίχο που μόλις έχει ακούσει.[2]

Όποια και αν ήταν η μακρινή προέλευση και ο αρχικός τρόπος εκφοράς της, στα ιστορικά χρόνια που τη συναντούμε η ελεγεία έχει ολοκληρώσει τη μορφολογική της τελείωση και έχει επεκταθεί σε πολλά και ποικίλα θεματικά πεδία. Ουσιαστικά, οι λυρικοί ποιητές μπορούσαν να εκφράσουν σε ελεγειακά δίστιχα οποιοδήποτε συναίσθημα, σκέψη κλπ.· και όταν μιλούμε για πολεμικές, ερωτικές, πολιτικές και γνωμικές ελεγείες, άλλο δεν κάνουμε πάλι από το να ξεχωρίζουμε τις μεγαλύτερες και πιο συνηθισμένες κατηγορίες.

Έχοντας αναπτυχτεί στην Ιωνία και ακολουθώντας δακτυλικά μέτρα και ρυθμούς, η ελεγεία φυσικό ήταν να υιοθετήσει και την ποιητική γλώσσα του έπους· όμως και πάρα πέρα: ιδιαίτερα σε θέματα όπως ο πόλεμος, όπου το έπος είχε προηγηθεί, οι ελεγειακοί ποιητές βλέπουμε να έχουν δεχτεί πλήθος επικές επιδράσεις, να υιοθετούν όχι μόνο λέξεις και εκφράσεις αλλά και σκέψεις και εικόνες που μας είναι γνωστές από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.
-------------------------------
1. Θρηνητικές ελεγείες υπήρξαν σίγουρα πολλές· όμως δε σώθηκε παρά μόνο μία, αυτή που έγραψε ο Αρχίλοχος όταν σε ένα ναυάγιο χάθηκαν πολλοί Παριανοί.

2. Έτσι εκφέρονται σήμερα τα λαϊκά δίστιχα (μαντινάδες, στιχουπλάκια, κοτσάκια κλπ.), που συχνά αυτοσχεδιάζονται από τον πρώτο τραγουδιστή, όπως και τα μοιρολόγια.

Ο πόνος και η δυσφορία

Ο πόνος και η δυσφορία είναι λέξεις που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια συγκεκριμένη ενεργειακή κατάσταση εντός του σώματος μας και συγκεκριμένα εντός του συναισθηματικού μας κόσμου. Αυτή λοιπόν η ενεργειακή κατάσταση που αντιλαμβανόμαστε, δια μέσου του σώματος μας και των συναισθημάτων μας ως δυσφορική, κρύβει συνήθως ένα φορτίο, το οποίο δεν έχουμε επιτρέψει ουδέποτε να γίνει μέρος του οργανικού μας συνόλου και είναι αυτό που προκαλεί τη δυσφορία.

Δυστυχώς όμως, τα δυσάρεστα συναισθήματα που νιώθουμε, τα ερμηνεύουμε ως απόρροια της συμπεριφοράς κάποιου άλλου απέναντί μας ή κάποιας εξωτερικής κατάστασης, αλλά αυτό είναι απλά ένα συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η σκέψη μας και τίποτα παραπάνω. Επιπλέον, σε επίπεδο διανοητικό, το δυσάρεστο βίωμα μας φαίνεται ως κάτι το απεχθές, το εχθρικό, το αφύσικό και κάτι από το οποίο χρειάζεται άμεσα να απαλλαγούμε.

Ο χειρισμός των δυσάρεστων συναισθημάτων

Χάρη στη περιορισμένη αντιληπτική μας ικανότητα, να δούμε την αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα δυσάρεστα συναισθήματα και να προβούμε στον κατάλληλο χειρισμό τους, η αυτοματοποιημένη μας αντίδραση βασίζεται συνήθως στο φόβο, τον οποίο ακολουθεί η περίφημη «αντίσταση».

Αυτή η ψυχική δυσφορία, που αισθανόμαστε και που επαναλαμβάνεται τακτικά στη ζωή μας, είναι λες και μας χτυπάει την πόρτα ανά τακτά διαστήματα, προκειμένου να της ανοίξουμε και να περάσει μέσα ώστε να πάρει τη θέση της στην εστία του σπιτιού μας. Θυμίζει κάτι από τα μικρά παιδιά που αν και τα έχουν μαλώσει οι γονείς τους, εκείνα τρέχουν πίσω σ’ αυτούς και παρακαλούν να χωθούν στην αγκαλιά τους προκειμένου να πάρουν πάλι τη δικαιωματική τους θέση στην καρδιά τους και να κατευνάσουν το άγχος που αυτή η παροδική απομάκρυνση τους δημιουργεί.

Δυστυχώς, από τη στιγμή που γεννιόμαστε μαθαίνουμε, βάσει παραδείγματος, να φοβόμαστε και να αντιστεκόμαστε στον πόνο με το να προσπαθούμε να τον ελέγξουμε, να τον ελαχιστοποιήσουμε, να τον παγώσουμε, με το να προσπαθούμε να μας αποσπούμε την προσοχή, ή να μας ναρκώνουμε για να μη νιώθουμε. Είναι λες και τα δυσάρεστα συναισθήματα είναι οι εχθροί μας, από τους οποίους πρέπει να απαλλαγούμε πάση θυσία. Και επειδή δεν την έχουμε αμφισβητήσει ποτέ, αυτή τη καλά μαθημένη συνήθεια, δεν αναλογιζόμαστε ποτέ την πιθανότητα μια οποιαδήποτε εμπειρία ψυχικής δυσφορίας να είναι σκόπιμη και χρήσιμη. Μπορεί να είναι ο μόνος τρόπος που έχει το σώμα μας να μας δείξει ότι κάτι έχουμε αφήσει έξω από την πόρτα, ένα αποτύπωμα που ίσως προσπαθεί εναγωνίως να μας περάσει το μήνυμα ότι περιμένει να του ανοίξουμε για να αναγνωρίσουμε το ουσιαστικό του πρόσωπο προκειμένου να επανασυνδεθεί με την υπόλοιπη «οικογένεια» και να επέλθει η χαρά και η οικογενειακή αρμονία.

Η ανάγκη να είμαστε συναισθηματικά διαθέσιμοι

Όταν λοιπόν αντιμετωπίζουμε ένα παιδί που γκρινιάζει και επιμένει είναι καλό να μην του αποσπούμε την προσοχή, να μην του τάζουμε δώρα, να μην το καθίζουμε μπροστά σε μια οθόνη και κυρίως να μην φανταζόμαστε ότι θα το ξεπεράσει και αυτό με κάποιο μαγικό τρόπο. Είναι βοηθητικό να στρεφόμαστε προς την ανάγκη του, όσο παράλογη και αν μας φαίνεται και να μην επιμένουμε στη δική μας. Είναι αυτές οι στιγμές που χρειάζεται να είμαστε συναισθηματικά διαθέσιμοι απέναντι του και συντονισμένοι στο παρόν με αυτό που πραγματικά του συμβαίνει και όχι να αντιδρούμε στη βάση της δικής μας δυσκολίας και του «δράματος» που βιώνουμε εκείνη τη στιγμή και σχεδόν πάντα δεν έχουμε ιδέα τί το πυροδοτεί.

Έτσι, το παιδί θα λάβει το μήνυμα ότι όταν δυσκολεύεται είναι σημαντικό να ανταποκρίνεται σε αυτό που του συμβαίνει, να το αναγνωρίζει, να το εκφράζει και να το αποδέχεται ως έχει, και σε δεύτερο χρόνο να μπαίνει σε δράση, αναλόγως με την κατάσταση που αντιμετωπίζει. Όταν απλά αντιδρούμε στις καταστάσεις, ουσιαστικά δρούμε βάσει ανεπίλυτων δικών μας θεμάτων. Όταν βιαζόμαστε να επιβάλουμε τη δική μας θέση, δεν συνομιλούμε με τον άλλον αλλά συνδιαλεγόμαστε με την έλλειψη επίγνωσης του δικού μας ασυνείδητου.

Σαφώς το ιδανικό είναι να γνωρίζουμε από που προέρχονται οι δικές μας συναισθηματικές δυσκολίες ώστε να μην τις προβάλουμε στους άλλους και κυρίως στα παιδιά.

Ωστόσο είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι όταν ένα παιδί δυσκολεύεται, τότε στρέφεται στον ενήλικα γονέα του προκειμένου να μπορέσει να αυτορυθμιστεί, δηλαδή να ησυχάσει.

Δηλαδή χρησιμοποιεί τους μετωπιαίους λοβούς του ενήλικα για να μπορέσει να εξισορροπήσει τη δική του δυσκολία και να καταλαγιάσει το άγχος που το κατακλύζει, μέχρι να μπορέσουν οι δικοί του μετωπιαίοι λοβοί να αναπτυχθούν και να αναλάβουν τα ηνία.

Όταν βιώνουν οι ενήλικες ψυχική δυσφορία

Θυμίζει λίγο τους επιβάτες ενός καραβιού που αντιλαμβάνονται ότι κάτι δεν πάει καλά με το καράβι και στρέφονται προς τον καπετάνιο. Αν ο καπετάνιος στέκεται μπροστά στο γεγονός με τόλμη, εκπέμπει μια σιγουριά στις πληροφορίες που μεταφέρει, εξηγεί με σαφήνεια τι ακριβώς συμβαίνει και δίνει πιθανές λύσεις στο πρόβλημα, τότε και οι επιβάτες καθησυχάζονται και ίσως δείξουν και την ανάλογη προθυμία να γίνουν αρωγοί στο έργο της εξόδου από την κρίση. Όταν όμως ο καπετάνιος είναι άφαντος, ανεπαρκής, απόμακρος ή σε πανικό, τότε αναμενόμενο είναι και στους επιβάτες να επικρατήσει η αναρχία ή το χάος.

Ευτυχώς που τα παιδιά είναι σε θέση, λοιπόν, να επικοινωνούν την ανησυχία τους με τους ενήλικες που τα φροντίζουν. Ωστόσο στην περίπτωση των ενηλίκων, τη δική μας δηλαδή, όταν νιώθουμε μια ψυχική δυσφορία καλώς την αισθανόμαστε και ευτυχώς την αισθανόμαστε, αλλά δεν χρειάζεται να στραφούμε προς τα έξω για να την αλλάξουμε, τουλάχιστον σε πρώτο χρόνο. Η δυσφορία που νιώθουμε είναι απλά ένα βοηθητικό και φιλικό εισερχόμενο μήνυμα που μας ειδοποιεί να ανοίξουμε την πόρτα σε κάτι που δεν έχουμε δει, ώστε να πάρει τη θέση του στο σύστημα μας που δεν μπορεί να θεωρείται αρτιμελές χωρίς αυτό.

Τα συμπτώματα της δυσφορίας μας είναι οι αντανακλάσεις ή η ηχώ από κάποια ιστορία του παρελθόντος μας, που συνεχίζει να κάνει την εμφάνιση της ως μια δυσάρεστη συναισθηματική αίσθηση.

Και είναι υγιές, να μας επιτρέπουμε να αισθανθούμε αυτή τη δυσφορία και να την συνοδεύσουμε μέχρι να ενσωματωθεί στο όλον και να πάψει να είναι το απόκληρο παιδί. Είναι η άσχημη αίσθηση που ήρθε ως απάντηση σε κάποια ερμηνεία που δώσαμε σε κάποιο γεγονός στο μακρινό μας παρελθόν αλλά αντισταθήκαμε να νιώσουμε και συνεχίζουμε να αρνούμαστε κατά κάποιο τρόπο να αισθανθούμε.

Με λίγα λόγια είναι όλα αυτά τα «δυσάρεστα» συναισθήματα που, μόλις ξεπροβάλλουν, σπεύδουμε να καταπιέσουμε, δηλαδή να τα πιέσουμε προς τα κάτω, προς τον χώρο των κρυφών και αζήτητων, δημιουργώντας ένα ενεργειακό μπλοκάρισμα. Τι στιγμή όμως που θα αντιμετωπίσουμε αυτά τα συναισθήματα, όπως καλούμαστε να φροντίσουμε ένα παιδί συναισθηματικά, δηλαδή με άνευ όρων αποδοχή και χωρίς κριτική διάθεση, επέρχεται, σταδιακά, ελεύθερη η ροή στη συναισθηματική ενέργεια και είναι λες και σπάνε οι αλυσίδες που μας κρατούν δέσμιους στις δυσκολίες της παιδικής μας ιστορίας και αφήνουμε πίσω το «δράμα» που αναπαράγουμε στη ζωή μας.

Η έννοια του πολιτισμού

Από τη χρήση του πρώτου εργαλείου ή όπλου (π.χ ακατέργαστου λίθου) ως την κατάκτηση του διαστήματος ο άνθρωπος έχει πραγματοποιήσει μία θριαμβευτική πορεία για τη γνώση του κόσμου και τη βελτίωση των όρων της ζωής του. Όλα τα επιτεύγματα του ανθρώπου που προάγουν τη ζωή του αποτελούν τον πολιτισμό. Οι τρόποι καλλιέργειας της γης, οι κανόνες συμβίωσης μέσα στην κοινωνία, οι νόμοι που θεμελιώνουν οργανωμένο κράτος, οι επιστήμες, τα τεχνικά μέσα, τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα, η γλώσσα, η θρησκεία, όλα συναποτελούν τον ανθρώπινο πολιτισμό.

Η κουλτούρα, (που οφείλεται στη γερμανική λέξη Kultur), σημαίνει την καλλιέργεια του πνεύματος, την παιδεία αλλά και το σύνολο της πνευματικής παράδοσης και δημιουργίας ενός κοινωνικού συνόλου. Η κουλτούρα είναι υποσύνολο του πολιτισμού.

Για να μελετήσουμε αυτή τη ευρεία έννοια του πολιτισμού μπορούμε να την αναλύσουμε στις παρακάτω επιμέρους κατηγορίες που οι ειδικοί ονομάζουν τομείς του πολιτισμού:

α. Οικονομική ζωή. Είναι όλη η προσπάθεια του ανθρώπου να εξασφαλίσει την τροφή του, το ντύσιμο του, το σπίτι του με όσες ανέσεις μπορεί. Εκφράζεται με κάθε μορφή παραγωγής και μεταποίησης αγαθών (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, βιοτεχνία, βιομηχανία) και κατανάλωσης. Ενδιάμεσες φάσεις ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση είναι η μεταφορά ,η συντήρηση και το εμπόριο των αγαθών. Ένα κριτήριο σύγχρονης αντίληψης για τη λειτουργία της οικονομικής ζωής μιας κοινωνίας τείνει να είναι το να απολαμβάνει ο καθένας το προϊόν του μόχθου του και οπωσδήποτε όχι λιγότερα από όσα είναι απαραίτητα για τις υλικές και πνευματικές ανάγκες του.

β. Κοινωνική ζωή. Είναι το σύνολο των διαπροσωπικών σχέσεων που δημιουργεί η συμβίωση των ατόμων μέσα στην κοινωνία. Μερικές από τις σχέσεις αυτές είναι ο αμοιβαίος σεβασμός, η συνεργασία, η αλληλεγγύη, η ίση μεταχείριση και η δικαιοσύνη.

Η μελέτη της κοινωνικής ζωής αναφέρεται σε θέματα όπως τα παρακάτω: γένεση της κοινωνικής ζωής, αναγκαιότητά της, σκοποί της κοινωνικής οργάνωσης, λειτουργία της κοινωνίας, προβλήματά της.

γ. Ηθική. Η δραστηριότητα του ατόμου μέσα στην κοινωνία είναι δυνατόν να επηρεάζει τη ζωή των άλλων θετικά ή αρνητικά. Γι αυτό είναι ανάγκη να προσδιορίζονται κανόνες συμπεριφοράς, που ορίζουν τα πλαίσια δράσης και ελευθερίας του ατόμου. Οι κανόνες που αποδέχονται και εφαρμόζουν τα μέλη μιας κοινωνίας αποτελούν την ηθική της.

δ. Πολιτεία. Μερικοί κανόνες συμπεριφοράς (π.χ. σεβασμός της ζωής ή της προσωπικής ιδιοκτησίας του άλλου) είναι τόσο θεμελιακοί για την ομαλή κοινωνική συμβίωση, ώστε η τήρησή τους να θεωρείται υποχρεωτική και η παραβίασή τους να αποδοκιμάζεται έντονα από την κοινή γνώμη. Τέτοιους κανόνες οι κοινωνίες τους θεσπίζουν ως νόμους, συνήθως γραπτούς (θετό δίκαιο) και τιμωρούν τους παραβάτες.

Έτσι διαμορφώνεται σταδιακά η κρατική εξουσία, που πρέπει να αντιπροσωπεύει τα συμφέροντα και τη βούληση όλων των πολιτών.

Η μελέτη της έννοιας της πολιτείας, περιλαμβάνει τη γένεση της πολιτείας, τη δομή και λειτουργία της, και όργανα και τις αρμοδιότητές τους, τα δικαιώματα του πολίτη κλπ.

ε. Θρησκεία. Η θρησκευτική πίστη είμαι υπόθεση προσωπική για τον καθένα και απαντάει στα μεγάλα και εναγώνια ερωτήματα -που ακόμα δεν ερμηνεύει η επιστήμη- για την προέλευση του κόσμου και της ζωής, την πιθανή ύπαρξη του Θεού και τη σχέση του με τους ανθρώπους.

Η θεωρεία της θρησκείας εξετάζει τη γένεση της θρησκευτικής ιδέας, την επιμέρους διδασκαλία των θρησκειών κλπ. Όλες οι θρησκείες έχουν και κάποιον ηθικό κώδικα, που συνήθως υποδείχνει στους πιστούς καθήκοντα πιο πολλά και ποιοτικά, διάφορα από εκείνα που απαιτεί η κοινή γνώμη και επιβάλει ο νόμος. Βασικά στοιχεία της θρησκείας είναι: το δόγμα, η λατρεία και η ηθική.

στ. Επιστήμη. Είναι όλες οι οργανωμένες γνώσεις του ανθρώπου για τη φύση, για την κοινωνία και τον εαυτό του. Οι ειδικοί χωρίζουν τις επιστήμες σε φυσικές, μαθηματικές, κοινωνικές (επιστήμες του ανθρώπου). Σκοπός της επιστημονικής έρευνας είναι η εύρεση της αλήθειας.

ζ. Τεχνική – Τεχνολογία. Όταν τα πορίσματα της επιστήμης τα χρησιμοποιούμε για πρακτικές εφαρμογές (π.χ. το νόμο διαστολής των σωμάτων τον λαμβάνουμε υπόψη για την τοποθέτηση σιδηροτροχιών) δημιουργούμε την τεχνική. Όλες μαζί οι τεχνικές μέθοδοι αποτελούν ότι ονομάζουμε τεχνολογία.

η. Τέχνη. Το συναίσθημα του ωραίου είναι έμφυτο. Όταν ο άνθρωπος θαυμάζει το ωραίο στη φύση ή στα ανθρώπινα έργα, εκφράζει την καλαισθησία του. Αν ο ίδιος δημιουργεί κάτι ωραίο, γιατί του αρέσει ή γιατί επιθυμεί με αυτό να συγκινήσει ή να διδάξει τους άλλους (π.χ. ένα ποίημα ή ζωγραφικό πίνακα), τότε δημιουργεί τέχνη. Η καλαισθητική αυτή τάση του ανθρώπου ως θεατή ή ως δημιουργού του ωραίου διαπιστώνεται από τα προϊστορικά χρόνια (εποχή των σπηλαίων).

θ. Γλώσσα. Οι ανθρώπινες μονάδες επικοινωνούν μεταξύ τους, με κινήσεις συμβολικές (π.χ. κατάφαση ή άρνηση, με κίνηση των ματιών ή των χεριών κλπ). Ανώτερος τρόπος επικοινωνίας είναι με τις μορφές της τέχνης. Αλλά το κυριότερο μέσο επικοινωνίας, πλουσιότερο, σαφέστερο και τελειότερο είναι η γλώσσα. Πως και πότε παρουσιάστηκε η γλώσσα (ως μέσο συνεννόησης, ως εικόνα και τελικά ως γραφή σχηματοποιημένη) είναι προβλήματα επιστημονικά. Βέβαιο όμως είναι ότι η γλώσσα βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη και προσαρμογή, ανάλογα με τις ανάγκες επικοινωνίας των ανθρώπων. Με τη γλώσσα εκφράζονται και διασώζονται οι ιδέες, προάγεται η επιστήμη, και ο πολιτισμός γενικότερα, καλλιεργείται ο διάλογος και η συνεννόηση των ανθρώπων.

Κάθε άτομο γίνεται κοινωνός του πολιτισμού και μόνο με το γεγονός ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε μέσα σε κάποια κοινωνία (μαθαίνει γλώσσα, συνήθειες, πρακτικές γνώσεις κλπ). Κάθε κοινωνία μεταδίδει τον πολιτισμό της στην επόμενη γενιά με την παράδοση και με την εκπαίδευση.

Το άτομο συνήθως δε μένει παθητικός δέκτης του πολιτισμού, αλλά με τον τρόπο του και ανάλογα με τις ικανότητές του κάτι τροποποιεί και βελτιώνει π.χ. μπορεί να ανακαλύψει ένα καινούριο φάρμακο στην ιατρική, να κάνει ένα νέο πείραμα στην Χημεία, να βελτιώσει μια μέθοδο καλλιέργειας κλπ.

Έτσι γίνεται και δημιουργός και φορέας του πολιτισμού.

Αντινομίες του πολιτισμού: Με τον όρο εννοούμε τη θετική και αρνητική διάσταση του πολιτισμού.

Στα θετικά γνωρίσματα του πολιτισμού συγκαταλέγονται η ανάπτυξη της καθαρής γνώσης (επιστήμη) και η τεχνολογική επανάσταση, η εξάπλωση των δημοκρατικών θεσμών, η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, η ενίσχυση του διεθνισμού, η άνοδος του πνευματικού επιπέδου κ.ά.

Ωστόσο, διαπιστώνονται έντονα αρνητικά στοιχεία όπως λ.χ. η γενικευμένη αλλοτρίωση το πνεύμα υλισμού και ευδαιμονισμού, η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος, η έξαρση των ανισοτήτων σε παγκόσμιο επίπεδο αλλά και στις δυτικές χώρες, η απειλή της ειρήνης, η παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Μην μετανιώνεις. Δεν υπάρχει εισιτήριο για το παρελθόν

Μην μετανιώνεις. Δεν υπάρχει εισιτήριο για το παρελθόν. Ότι έγινε δεν μπορεί να αλλάξει. Ανήκει στην ιστορία που μας διαμορφώνει.

Μπορούμε όμως να επιλέξουμε το πώς θα αντιδράσουμε από εκεί και έπειτα. Να αποφασίσουμε να διδαχτούμε και να αναπτυχθούμε μέσα από κάθε εμπειρία που βιώνουμε.

Πρέπει να αγκαλιάζουμε όλα όσα μας συμβαίνουν. Να αποδεχόμαστε τις μπόρες και τις ηλιόλουστες μέρες με τον ίδιο τρόπο. Να αγαπάμε όλες τις στιγμές μας και να βγαίνουμε νικητές από όλα τα δεινά.

Νικητής θα πει να έχουμε μάθει. Να είμαστε ένα βήμα παραπέρα στην εξελικτική μας πορεία. Να αγαπάμε τον εαυτό μας και όλα όσα φέρουμε μέσα μας, όλα όσα έχουμε ανάγκη να ζήσουμε και ας μοιάζουν λάθος μερικές φορές στα μάτια.

Ας μην κρίνουμε ούτε τον εαυτό μας, ούτε κανέναν. Ο κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη να ζήσει συγκεκριμένα πράγματα για να οδηγηθεί εκεί που πρέπει. Η ψυχή μας αναζητά συγκεκριμένα βιώματα για να σπάσει τους κύκλους που τον περιορίζουν.

Μπορούμε να διδαχτούμε μέσα από την ενδοσκόπηση, δίχως να μας «κατακρίνουμε», απλά παρατηρώντας εμάς τους ίδιους πως ενεργούμε. Διορθώνοντας την κάθε μας πράξη που θεωρούμε λάθος, μέσα από την δύναμη της σκέψης, τον οραματισμό προς στο παρελθόν, στην στιγμή εκείνη, αλλάζοντας την στον νου μας. Βελτιώνοντας την καταγραφή αυτή, βελτιωνόμαστε σιγά σιγά και εμείς.

Η ζωή είναι αγάπη, ας αγαπάμε εμάς, το ταξίδι μας, τους γύρω μας, την ζωή.

Η ζωή μοιάζει σαν ένα ταξίδι με τρένο. Υπάρχουν πολλές σιδηροδρομικές γραμμές, που οδηγούν σε πολλούς προορισμούς. Επιλέγεις ποιον δρόμο θέλεις να ακολουθήσεις.

Αγοράζεις εισιτήριο με κάποιο κόστος.

Μπαίνεις στο τρένο και αφήνεσαι στο ταξίδι. Μπορεί να κάνεις πολλές στάσεις..

Να αλλάξεις πολλά τρένα στην πορεία σου..

Όμως ο προορισμός σου είναι εκεί που τελικά θα καταλήξεις.

Όταν φτάσεις στο σημείο που οι επιλογές σου σε οδήγησαν, στον τελικό προορισμό σου, δεν έχεις παρά να νιώθεις ευγνωμοσύνη.

Γιατί αν δεν είχες επιλέξει αυτό το τρένο..

Αν δεν είχες μπει σε αυτό το βαγόνι..

Αν δεν είχες κάνει αυτό το ταξίδι δεν θα κατέληγες να είσαι αυτός που είσαι σήμερα.

Με τις εμπειρίες που σε διαμόρφωσαν, με τους ανθρώπους που σε πλαισίωσαν, με τα νέα όνειρα που έπλασες.

Κατανόηση, η αρετή της καρδιάς

Την κατανόηση δεν μπορείς να την σπουδάσεις δεν μπορεί να στην διδάξει κανείς.

Χρειάζεται να γίνεις φως εσύ για τον εαυτό σου. Χρειάζεται να ψάξεις και να αναζητήσεις μέσα στην ύπαρξή σου, γιατί βρίσκεται ήδη εκεί στον ίδιο τον πυρήνα.

Αν βουτήξεις βαθιά, θα την βρεις. Θα χρειαστεί να μάθεις πώς να βουτάς μέσα στον εαυτό σου, όχι μέσα στις γραφές, αλλά μέσα στη δική σου ύπαρξη.

Ο συναισθηματικά ώριμος άνθρωπος είναι γεμάτος κατανόηση και ξέρει ότι τίποτε δεν είναι όπως φαίνεται. Γνωρίζει ότι πίσω από τις έντονες αντιδράσεις των άλλων ανθρώπων κρύβεται κάποια πληγή που δεν έχει επουλωθεί και κάποιος φόβος που δεν θέλουν αυτοί να φανερώσουν. Έχει πάψει να είναι εγωιστής και να σκέφτεται τον εαυτό του. Έχει σταματήσει να βάζει στους ανθρώπους γύρω του ταμπέλες και να τους τοποθετεί μέσα στο κουτί της ίδιας, επαναλαμβάνουσας και κυλιόμενης συμπεριφοράς.

Δεν παίρνει ποτέ την θέση του ισχυρού αλλά μπορεί να γίνει ένας πολύ καλός ακροατής- εμψυχωτής γιατί έχει βαθιά ενσυναίσθηση της συναισθηματικής κατάστασης του άλλου. Μπορεί να ¨νιώθει¨ τον πόνο του ενώ ταυτόχρονα να αντιλαμβάνεται και τις σκέψεις του. Σαν να είναι και οι δυο στο ίδιο έργο θεατές μόνο που την ταινία την βλέπει μόνο ο ένας. Έχει μάθει πια μέσα από τις εμπειρίες της ζωής του ότι η αληθινή κατανόηση έρχεται μόνο όταν συναντάς τον άλλον μέσα στη μοναδικότητα του και του δίνεις το χώρο και το χρόνο να εκφραστεί.

Όταν σε αυτή την συνάντηση δεν υπάρχουν δυο Εγώ, δυο μυαλά που ανταγωνίζονται για το ποιος θα κυριαρχήσει, για το ποιος έχει δίκιο, για το ποια αλήθεια είναι πιο “αληθινή”, αλλά δυο καρδιές που συναντιόνται και αναγνωρίζουν η μια στην άλλη το μεγαλείο της τότε αυτοί οι δυο άνθρωποι έρχονται σε πραγματική επαφή και μπορούν να ακουστούν πίσω από τις λέξεις, να δουν πίσω από τις εικόνες, να επικοινωνήσουν στην σιωπή. Κι εκεί δεν υπάρχει διαχωρισμός αλλά γίνονται ένα. Δυο σώματα και μια καρδιά που κολυμπά στην βαθιά θάλασσα της κατανόησης.

Για να το καταφέρει όμως κάποιος αυτό πρέπει να ρίξει πολλές φορές μέσα στις συμπληγάδες της ταπεινότητας το Εγώ του. Να σταματήσει να μιλά και να αρχίσει να ακούει. Να σταματήσει το μυαλό του να είναι γεμάτο από τη δική του φωνή, το δικό του πρόβλημα, την δική του άποψη. Να σταματήσει να είναι ¨έξυπνος¨ και να αρχίσει να γίνεται ξύπνιος. Να βουτήξει πολλές φορές μέσα του για να δει και να αγαπήσει το σκιερό Εαυτό του. Να βουτήξει πολλές φορές μέσα του για να αναδυθεί στο τέλος ολόκληρος…

Ο άνθρωπος που δεν έχει κατανόηση για τον ίδιον, που δεν έχει προσεγγίσει τα λιγότερο θελκτικά κομμάτια του εαυτού του, που δεν τα έχει αγαπήσει, δεν μπορεί να έχει κατανόηση για κανέναν άνθρωπο δίπλα του. Πως μπορεί άλλωστε όταν ο άλλος του καθρεφτίζει αυτό που θεωρεί εκείνος αδυναμία ή ακόμα και “μίασμα”.

Μόνο κάποιος που έχει ξεγυμνώσει, έχει αποδεχτεί και αγαπήσει τον εαυτό του μπορεί αυτός να αγαπήσει και να κατανοήσει πλήρως έναν άλλον άνθρωπο. Διαφορετικά πάντα θα υπάρχει μια εκκρεμότητα, μια προσδοκία, μια κρυμμένη μη αποδοχή. Κι όταν αφήσει κάποιος την καρδιά του να τον μετασχηματίσει τότε θα ανακαλύψει ότι και οι άλλοι άνθρωποι έχουν ένα κόσμο μέσα τους πολύ πιο πλούσιο και πολύ πιο όμορφο από ότι μπορούσε ποτέ να φανταστεί.

Η κατανόηση που θα μπορεί να προσφέρει στους ανθρώπους γύρω του θα είναι ένα πολύτιμο δώρο γι’ αυτούς αφού σταδιακά, θα μπορέσουν να δουν κι αυτοί μέσα από τον κατασκευασμένο εαυτό τους ποιοι είναι πραγματικά και θα αρχίσουν κι αυτοί με τη σειρά τους, να μοιράζουν ολόγυρα τους το δώρο της κατανόησης.

Αυτός είναι και ο τρόπος που ο ένας αλλάζει τους πολλούς, χωρίς προσπάθεια, χωρίς εγώ, μόνο με αγάπη…