Πέμπτη 27 Ιουνίου 2019

Υπάρχουν πολιτισμένα τέλη;

Όλοι έχουμε περάσει τη στιγμή του χωρισμού. Όλοι νιώσαμε τον πόνο, την απογοήτευση και τη θλίψη του. Πώς αντιδράσαμε όμως; Συζητήσαμε πολιτισμένα με τον πρώην άνθρωπό μας και βάλαμε ένα αμοιβαίο τέλος ή ήρθε ο κόσμος πάνω-κάτω και κηρύξαμε αυτομάτως έναν εμφύλιο πόλεμο, σε μια συμμαχία που έσπασε οριστικά;

Στην περίπτωση του πολιτισμένου χωρισμού μία είναι η απάντηση: Ήταν αμοιβαίος. Ήταν αμοιβαία η επιθυμία κι η ανάγκη ίσως του φινάλε. Το ήξεραν κι οι δύο. Τι ήθελαν κι οι δυο. Φυσικά κι υπήρξε λύπη, αλλά κι οι δυο ήταν ανακουφισμένοι αφήνοντας ο ένας τον άλλον. Έζησαν αυτό που ήθελαν, και βρέθηκαν για καλή τους τύχη ταυτόχρονα στον τερματισμό. Αυτός ο συγχρονισμός των «θέλω» φέρνει έναν επιτυχημένο χωρισμό, και κάπως έτσι δημιουργούνται οι φιλικές σχέσεις με τους πρώην. Γιατί αν δεν υπάρχει στάλα έρωτα για κανέναν απ’ τους δύο, αλλά η εκτίμηση παραμένει, η φιλία μπορεί να γεννηθεί στη συνέχεια. Αυτό, ναι, θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα πολιτισμένο τέλος.

Όμως, στην περίπτωση που η απόφαση πάρθηκε μόνο απ’ τον έναν, τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά. Όταν έχεις κάνει όνειρα με τον άλλον, βλέπεις τη ζωή σου και το μέλλον σου μαζί του, ανυπομονείς να τον συναντήσεις με κάθε ευκαιρία, και μέσα σε μια στιγμή απλά σε αφήνει (γιατί ακόμα κι αν υπήρχαν σημάδια, εσύ δεν τα είδες), δεν μπορείς να το αντιμετωπίσεις πολιτισμένα.

Είναι λογικό κι αναμενόμενο να θολώσει ο κόσμος γύρω σου και να οδηγηθείς σε πράξεις που ίσως τις μετανιώσεις στο μέλλον. Ακόμα κι ένας λογικός άνθρωπος μπορεί να χάσει το μυαλό του, αν είναι ακόμα ερωτευμένος. Ιδίως στην περίπτωση που το «μαζί» κάλυπτε μια σχέση εξάρτησης και συνήθειας, εκεί τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο δύσκολα.

Τα δεσμά της ρουτίνας είναι πιο σφιχτά κι απ’ της αγάπης. Η συνήθεια σε περιορίζει, σε κάνει να αισθάνεσαι πως χωρίς τον άνθρωπό σου δεν έχεις ζωή. Γιατί έτσι έμαθες να ζεις. Με αυτόν ξυπνούσες, έτρωγες, διασκέδαζες και κοιμόσουν αγκαλιά. Νιώθεις πως δεν μπορείς να κάνεις τίποτα πια χωρίς αυτόν, κι έτσι ο παραλογισμός σου χτυπάει κόκκινο.

Κάποιοι, βέβαια, υποστηρίζουν πως ακόμα και στη δεύτερη περίπτωση, ένας συνειδητοποιημένος άνθρωπος μπορεί να αντιδράσει πολιτισμένα. Ισχύει; Ίσως και να ισχύει. Υπάρχουν άνθρωποι που ‘χουν δουλέψει μέσα απ’ την ψυχοθεραπεία τόσο βαθιά και τόσο σωστά με τον εαυτό τους, που μπορούν να διαχειριστούν με ψυχραιμία τις καταστάσεις.

Θα ζυγίσουν τα δεδομένα και θα σκεφτούν πως δε γίνεται να αναγκάζεις κάποιον να σε αγαπάει όπως θα ήθελες εσύ να σε αγαπάει. Δεν μπορείς να βάλεις νόμους στα συναισθήματα. Αν κάποιου του τελείωσε το κομμάτι του για ‘σένα, πρέπει να τελειώσει κι η σχέση. Το «μαζί» χτίζεται από δύο ανθρώπους, όχι από έναν. Μην έχοντας άλλη επιλογή, επομένως, θα το δεχτούν.

Είτε ανήκεις στην πρώτη, είτε στη δεύτερη, είτε ακόμα καλύτερα στην τρίτη ομάδα ανθρώπων, το μόνο σίγουρο είναι πως ο χωρισμός χτυπάει την πόρτα όλων. Γι’ αυτό θα πρέπει να ‘μαστε προετοιμασμένοι γι’ αυτόν. Ωραία τα όνειρα και τα σχέδια αλλά αν κάποιος θελήσει να φύγει, θα το κάνει χωρίς να σκεφτεί κανέναν. Κανένα όνειρο και κανένα σχέδιο!

Μια αυταπάτη τα μοιραία

Ας το παραδεχτούμε. Είναι όμορφο να πιστεύεις στους μοιραίους έρωτες, να εθελοτυφλείς πως το σύμπαν συνωμοτεί για τον έρωτά σου και πως εσύ είσαι ένα άβουλο πιόνι του. Επιπλέον είναι ευκολότερο να αποδεχθείς πως δεν έχεις επιλογή παρά να μείνεις σε αυτή την καρμική σχέση που, συνήθως, σου προκαλεί τόσο πόνο και σε ταπεινώνει στα μάτια του εαυτού σου. Αρχίζεις τα φιλοσοφικά ρητά περί απόλυτης απουσίας εγωισμού, περί άλλων μισών κι αγάπης ακραίας κι αχαλίνωτης.

Βλέπεις, σε έναν κυνικό αλλά ταυτόχρονα ρεαλιστικό ισχυρισμό θα ‘λεγε κανείς ότι οι αθεράπευτα ρομαντικοί είναι οι ανολοκλήρωτοι άνθρωποι. Ένας άνθρωπος ολοκληρωμένος δεν ψάχνει ποτέ για το «άλλο του μισό», γιατί πολύ απλά δεν το χρειάζεται.

Γιατί όσο πιο πολύ αγκαλιάζεις εσύ τον εαυτό σου, όσο τον αποδέχεσαι και τον βελτιώνεις κάθε μέρα, τόσο λιγότερο θα χρειάζεσαι κάποιον άλλον να σου γεμίσει το κενό. Σαφώς, όλοι ψάχνουμε κάποιον, το θέμα είναι να μην τον έχουμε ανάγκη! Να μην το βλέπεις σαν κάτι που σε συμπληρώνει, σαν μία ασφάλεια, αλλά ως έναν άνθρωπο που συνειδητά επιλέγεις να μοιραστείς τον εαυτό σου, έναν εαυτό που έχτισες μόνος.

Η σκληρή αλήθεια είναι πως αγαπάμε τόσο πολύ τη θέση του θύματος, που κατοχυρώνουμε σε έναν μοιραίο έρωτα, που δε θέλουμε να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας και τις ευθύνες των πράξεών μας. Αλλά όλοι αυτοί –οι δήθεν έρωτες– αργά ή γρήγορα τελειώνουν. Γιατί; Επειδή όσο βολική και να ‘ναι αυτή η θέση, κάποια στιγμή όλοι παίρνουμε τη ζωή στα χέρια μας.

Πόσες ακόμα νύχτες θα κλαις νοσταλγώντας; Πόσους ακόμα ανθρώπους θα διώξεις από δίπλα σου περιμένοντας το παρελθόν να σου χτυπήσει την πόρτα; Πόσο ακόμα θα ανεχτείς να ανήκεις χωρίς την έγκρισή σου σε κάποιον άλλον; Όχι πολύ, και μόλις το συνειδητοποιήσεις, θα καταλάβεις πως δεν υπάρχουν μοιραίοι έρωτες αλλά μοιραία λάθη. Πάντα, όμως, τα μεγαλύτερα λάθη μας χαρίζουν τα μεγαλύτερα μαθήματα.

Σταμάτα, λοιπόν, να ζεις στις σκιές του παρελθόντος και συνέχισε αυτή τη ζωή που σου χαρίζει συνέχεια εκπλήξεις. Μην επαναλαμβάνεις τα ίδια λάθη. Σε κανένα δεν ανήκεις, παρά μόνο στον ίδιο σου τον εαυτό. Και δεν υπάρχει τίποτα πιο όμορφο απ’ τη συνειδητή επιλογή σου να τον μοιραστείς με έναν άνθρωπο που δε σε θεωρεί κτήμα του –ή θύμα του– αλλά έναν άνθρωπο ξεχωριστό που επέλεξε να τον βάλει στη ζωή του.

Οι αληθινοί έρωτες, αυτοί που κρατάνε, θέλουν την αλήθεια σου. Τις ώριμες επιλογές σου, την προσπάθειά σου, τη συμπαράστασή σου μα πάνω από όλα τον αυτοσεβασμό σου. Κι αν κάποιος προσπαθήσει να σε αλλάξει, να σε μειώσει ή να σε διαχειριστεί –έστω και με ωραία λόγια– να ξέρεις πως καμία σχέση δεν έχει εκείνος με τον έρωτα που λαχταράς. Εκεί που είσαι ελεύθερος, κυρίαρχος του εαυτού σου, αυθεντικός, αυθόρμητος κι αγαπητός για τα παραπάνω, εκεί ανήκεις.

Ένας άνθρωπος, πολύ αγαπημένος στη ζωή μου, συνήθιζε να μου λέει πως η σχέση που θα μείνει είναι εκείνη που κυλά ομαλά, χωρίς προβλήματα και δυσκολίες, που προσπαθείς κι ο άλλος το εκτιμά, που μπορείς να μοιραστείς τα πάντα μαζί του, ακόμα και τον πιο αληθινό σου εαυτό, εκείνον που πίστευες πως κανένας δεν μπορεί να ανεχτεί και να αγαπήσει.

Ο κατάλληλος θα σε λατρέψει για την ειλικρίνειά σου. Και τότε θα καταλάβεις, όλοι αυτοί οι μοιραίοι έρωτες πόσο λίγοι ήταν μπροστά στην αληθινή αγάπη και πόσο μισό ήταν, τελικά, το «άλλο σου μισό».

Οι δυνατότητες της ευτυχίας μας είναι περιορισμένες

Γι’ αυτό θα στραφούμε στο απλούστερο ερώτημα, τι αφήνουν οι άνθρωποι με την συμπεριφορά τους να διαφανεί σαν σκοπός και πρόθεση της ζωής τους, τι ζητούν οι ίδιοι από την ζωή, τι θέλουν να πετύχουν με αυτή.

Η απάντηση εδώ δεν είναι δύσκολη˙ επιδιώκουν την ευτυχία, θέλουν να γίνουν και να μείνουν ευτυχισμένοι.

Αυτή η επιδίωξη έχει δύο πλευρές, έναν θετικό και έναν αρνητικό σκοπό, από την μια πλευρά θέλει την απουσία του πόνου και της δυσαρέσκειας και από την άλλη το βίωμα ισχυρών αισθημάτων ηδονής.

Στην στενή σημασία της λέξης η «ευτυχία» αναφέρεται στο τελευταίο.

Αντίστοιχα με τον διαχωρισμό των σκοπών αναπτύσσεται και η δραστηριότητα των ανθρώπων προς δυο κατευθύνσεις, ανάλογα με το αν προσπαθεί να πραγματοποιήσει - κυρίως ή αποκλειστικά – τον ένα ή τον άλλο από τους σκοπούς.

Τον σκοπό της ζωής τον θέτει, όπως καταλαβαίνουμε, απλώς το πρόγραμμα της αρχής της ηδονής.

Αυτή η αρχή εξουσιάζει την επίδοση του ψυχικού μηχανισμού από την πρώτη στιγμή της ζωής˙ για την σκοπιμότητα της δεν μπορεί να υπάρχει αμφιβολία και όμως το πρόγραμμά της βρίσκεται σε διαμάχη με όλο τον κόσμο, τόσο μακρόκοσμο όσο και τον μικρόκοσμο.

Η εκτέλεση της δεν είναι δυνατή, όλοι οι θεσμοί του κόσμου της αντιστέκονται˙ θα μπορούσε να πει κανείς: στο πρόγραμμα της «Δημιουργίας» δεν περιέχεται η πρόθεση να είναι ο άνθρωπος «ευτυχισμένος».

Αυτό που ονομάζουμε σε αυστηρή έννοια ευτυχία προέρχεται μάλλον από την ξαφνική ικανοποίηση συσσωρευμένων αναγκών και είναι σύμφωνα με την φύση του δυνατό μόνο σαν επεισοδιακό φαινόμενο.

Κάθε διάρκεια μιας ποθητής από την αρχή της ηδονής κατάστασης προσφέρει μόνο ένα αίσθημα χλιαρής ευχαρίστησης˙ είμαστε έτσι φτιαγμένοι, ώστε μπορούμε να απολαμβάνουμε έντονα μόνο την αντίθεση, την κατάσταση μόνο λίγο.

Έτσι οι δυνατότητες της ευτυχίας μας είναι περιορισμένες ήδη από την ιδιοσυστασία μας. Πολύ ποιο εύκολο είναι να μας βρει η δυστυχία.

Από τρεις πλευρές απειλεί ο πόνος, από τον ίδιο μας το σώμα, που προορισμένο για να μαραθεί και να διαλυθεί δεν μπορεί να αποφύγει τον πόνο και το άγχος σαν προειδοποιητικά σημάδια, από το περιβάλλον, που μπορεί να στραφεί εναντίον μας με πανίσχυρες, αδυσώπητες και καταστρεπτικές δυνάμεις και τελικά από τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους.

Τον πόνο, που προέρχεται από αυτή την πηγή, τον αισθανόμαστε ίσως οδυνηρότερα από κάθε άλλον˙ τείνουμε να τον θεωρήσουμε σαν κατά κάποιον τρόπο περιττό συμπλήρωμα, αν και μοιραία δεν θα έπρεπε να είναι λιγότερο αναπότρεπτος από τον πόνο άλλης προέλευσης.

Δεν είναι παράξενο που οι άνθρωποι κάτω από την πίεση αυτών των δυνατοτήτων του πόνου συνηθίζουν να μειώνουν την απαίτηση τους για ευτυχία, όπως επίσης και η ίδια η αρχή της ηδονής μεταμορφώθηκε κάτω από την επίδραση του περιβάλλοντος στην λιγότερη αρχή της πραγματικότητας, αφού θεωρούμαστε ήδη ευτυχείς, όταν έχουμε αποφύγει την δυστυχία, όταν έχουμε ξεπεράσει τον πόνο, όταν γενικά το καθήκον της αποφυγής του πόνου απωθεί στο παρασκήνιο το καθήκον της αποκόμισης της Επικούρειας ηδονής.

Πώς να ξεφύγουμε από την αλλοτρίωση μας

Αλλοτρίωση… όταν ο άνθρωπος αποξενώνεται από τον ίδιο του τον εαυτό, την ίδια του τη ζωή και στο τέλος δεν τον αναγνωρίζει.

Η καθημερινότητά μας είναι δουλειά, σπίτι, υποχρεώσεις, άγχος και πίεση. Μία καθημερινότητα σκληρή και απαιτητική. Σαν να είμαστε ένα είδος ρομπότ που μόνο παράγουμε δουλειά χωρίς απολαύσεις και χαρές.

Μήπως, κάτι κάνουμε λάθος; Μήπως κάτι έχουμε καταλάβει λάθος; Και εντέλει που αρχίζει η προσωπική μας ευθύνη για ότι συμβαίνει στη ζωή μας; Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε;

Μερικές στιγμές ευτυχίας θα μπορούσαν να είναι:

Ο ΗΛΙΟΣ: Μην ξεχνάτε να θαυμάσετε την λάμψη του, το φως του που μας φωτίζει καθημερινά. Πόσες φορές τον αγνοήσαμε; Πόσες φορές τον θεωρήσαμε αδιάφορο ή και δεδομένο;

ΤΟ ΓΕΛΙΟ: Μην ξεχνάτε να γελάτε, έστω να χαμογελάτε, να κάνετε ένα μειδίαμα. Είναι η πιο ευχάριστη έκφραση που μπορούμε να έχουμε στο πρόσωπο μας.

ΤΟ ΚΛΑΜΑ: Μην ξεχνάτε όμως και να κλαίτε. Είναι μία έκφραση στενοχώριας, πόνου , θλίψης και θυμού. Δεν χρειάζεται να εγκλωβιστούν μέσα μας γιατί θα μας κάνουν να νιώθουμε χειρότερα.

Η ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ: Μην ξεχνάτε να χαλαρώνετε και να ξεκουράζεστε. Το σώμα μας το έχει ανάγκη, είτε με το να κοιμηθούμε, είτε με το διαβάσουμε ένα βιβλίο. Το μυαλό χρειάζεται να αποφορτίζεται.

ΜΙΑ ΒΟΛΤΑ: Μην ξεχνάτε να βλέπετε τους ανθρώπους που σας αγαπούν και σας αγαπάνε, την οικογένεια σας, τους φίλους σας. Αφιερώστε λίγο από τον χρόνο σας για να πάτε μία βόλτα, να κάνετε μια συζήτηση. Να περάσετε καλά!

Ας δώσουμε σημασία στον εαυτό μας, ας του δώσουμε προτεραιότητα με καθημερινές, απλές στιγμές ευτυχίας, για να μην «χάσουμε» τον δρόμο μας προς την ευτυχία...

Μπορεί ο άνθρωπος κάθε μέρα και κάθε ώρα να είναι ο εαυτός του και μόνο ο εαυτός του;

Όπως λέει ο Γκαίτε (Ποίηση και Αλήθεια), και σίγουρα έχει δίκιο, ο άνθρωπος ανατρέχει συνεχώς στον εαυτό του, πόσο πλούτο έχει να αντλήσει από κει μια διάνοια!

Ενώ απ’ την άλλη μεριά omnis stultitia laboratfastidio sui [«Η ανοησία βάζει φρένο στον εαυτό της»] όπως λέει ο Σενέκας.

Αυτό που ο άνθρωπος είναι, η ατομικότητά του, επιδρά κάθε στιγμή, ενώ αυτό που έχει, ή αυτό που παρουσιάζει στον κόσμο, επιδρά μόνο ευκαιριακά: ή γάρ φύσις βέβαια, ού τά χρήματα [Γιατί η φύση είναι αξιόπιστη, και όχι στα χρήματα] μάς λέει ο Αριστοτέλης.

Όταν ο άνθρωπος έχει γεννηθεί με αυτό το χάρισμα, τότε παραμένει σε σχέση με την ευτυχία του μόνο ένα ερώτημα: με αυτή τη διάνοια μπορεί να επιβιώσει; Δηλαδή αν έχει υγεία, παιδεία και αρκετό ελεύθερο χρόνο, θα μπορεί σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, κάθε μέρα και κάθε ώρα να είναι ο εαυτός του και μόνο ο εαυτός του;

Αν αυτό δεν μπορεί να συμβεί, τότε θα είναι δυστυχισμένος: αν όμως συμβαίνει το αντίθετο, τότε θα είναι ευτυχισμένος, όσο γίνεται, ίσως πιο ευτυχισμένος από οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο σ’ αυτόν τον θλιβερό κόσμο.

Όπως λέει ο Σαμφόρ: «Η ευτυχία δεν είναι εύκολο πράγμα: είναι δύσκολο να τη βρούμε μέσα μας και αδύνατο να τη βρούμε αλλού».

Η σημασία της κουλτούρας

Για να κάνω τούς φοιτητές μου να αντιληφθούν τη σημασία της κουλτούρας, τούς διαβάζω κάθε χρόνο ένα ανέκδοτο το όποιο είχε αφηγηθεί ο σπουδαίος Αμερικανός συγγραφέας David Foster Wallace στους φοιτητές του στο Κένυον Κόλλετζ, στις Ηνωμένες Πολιτείες:

Είναι δύο νεαρά ψάρια που κολυμπάνε. Κάποια στιγμή συναντούν ένα ηλικιωμένο ψάρι πού πηγαίνει στην αντίθετη κατεύθυνση. Τους χαιρέτα και λέει:

 «Γεια σας, παιδιά. Πώς είναι το νερό;» Τα δύο νεαρά ψάρια κολυμπάνε ακόμα λίγο, ύστερα κοιτάζει, το ένα το άλλο και λέει: «Μα τι διάολο είναι το νερό;»

Ο ίδιος ο συγγραφέας μας δίνει και την ερμηνεία του αφηγήματός του:

Το ζουμί της ιστορίας των ψαριών είναι απλώς ότι προφανείς, σημαντικές και πανταχού παρούσες πραγματικότητες είναι συχνά οι πιο δυσκολονόητες και οι πιο δύσκολα συζητήσιμες.

Όπως τα δύο νεαρά ψάρια, έτσι κι εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε τι είναι στ’ αλήθεια το νερό μέσα στο όποιο ζούμε κάθε στιγμή τής ύπαρξής μας.

 Πράγματι, δεν συνειδητοποιούμε ότι η λογοτεχνία και οι ανθρωπιστικές γνώσεις, η κουλτούρα και η μόρφωση αποτελούν το ιδανικό αμνιακό υγρό μέσα στο όποιο οι ιδέες της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας, του κοσμικού χαρακτήρα της κοινωνίας, του δικαιώματος στην κριτική, της ανοχής, της αλληλεγγύης, του κοινού καλού μπορούν να αναπτυχθούν δυναμικά.

Για να μείνουμε ωστόσο στο θέμα των νεαρών ψαριών, ας μου επιτραπεί να σταθώ για λίγο σε ένα μυθιστόρημα που έκανε πολλές γενιές αναγνωστών να ονειρευτούν. Αναφέρομαι στο Εκατό χρόνια μοναξιά του Gabriel Garcia Marquez. Ίσως στη γεμάτη διαύγεια τρέλα του Αουρελιάνο Μπουενδία είναι δυνατό να ξαναβρεί κανείς τη γόνιμη αχρηστία της λογοτεχνίας. Πράγματι, κλεισμένος στο μυστικό του εργαστήριο, ο επαναστάτης συνταγματάρχης κατασκευάζει χρυσά ψαράκια, που τα ανταλλάσσει με χρυσά νομίσματα, τα όποια κατόπιν λιώνει για να φτιάξει άλλα χρυσά ψαράκια. Ένας φαύλος κύκλος που δεν γλιτώνει από τις κριτικές της Ούρσουλα, από το στοργικό βλέμμα της μητέρας που ανησυχεί για το μέλλον του παιδιού της:

Με το τρομερά πρακτικό μυαλό της η Ούρσουλα δεν μπορούσε να καταλάβει τη δουλειά τού συνταγματάρχη, που άλλαζε τα ψαράκια με χρυσά νομίσματα, κι ύστερα μεταμόρφωνε τα χρυσά νομίσματα σε ψαράκια και πάει λέγοντας, με αποτέλεσμα να δουλεύει όλο και πιο σκληρά όσο περισσότερο πουλούσε, για να ικανοποιήσει έναν απελπιστικό φαύλο κύκλο. Στην πραγματικότητα αυτό που τον ενδιέφερε δεν ήταν το εμπόριο αλλά η δουλειά.

Gabriel Garcia Marquez, Εκατό χρόνια μοναξιά

Δυστυχώς στο τέλος δεν γίνονται παρά κότες, που κακαρίζουν

Ξέρεις, Ανθρωπάκο, πώς θα ένιωθε ένας αετός αν κλωσούσε αυγά κότας; Αρχικά ο αετός νομίζει ότι κλωσάει μικρά αετόπουλα, που θα τα μεγαλώσει και θα γίνουν μεγάλοι αετοί. Από τα αυγά βγαίνουν όμως πάντα μικρά κοτόπουλα. Απελπισμένος, ο αετός εξακολουθεί να ελπίζει ότι τα κοτόπουλα θα γίνουν κάποια στιγμή αετοί. Δυστυχώς στο τέλος δεν γίνονται παρά κότες, που κακαρίζουν. Όταν ο αετός το αντιλαμβάνεται, συγκρατεί με πολύ κόπο την παρόρμησή του να κατασπαράξει όλα αυτά τα κοτόπουλα. Αυτό που τον αποτρέπει είναι μια μικρή ελπίδα. Συγκεκριμένα η ελπίδα ότι ανάμεσα στα πολλά κοτόπουλα μπορεί μια μέρα να βρεθεί ένα μικρό αετόπουλο που θα εξελιχτεί σε μεγάλο αετό, ικανό, σαν κι αυτόν, να ατενίζει από τη φωλιά του στα πέρατα, για να ανακαλύψει νέους κόσμους, νέες σκέψεις και νέες μορφές ζωής.

Μόνο αυτή η αχνή ελπίδα συγκρατούσε τον αετό από το να καταβροχθίσει όλα τα κοτοπουλάκια. Κι εκείνα δεν έβλεπαν ότι τα είχε κλωσήσει αετός. Δεν έβλεπαν ότι ζούσαν σε έναν ψηλό απόκρημνο βράχο πάνω από τις υγρές και σκοτεινές κοιλάδες. Δεν ατένιζαν μακριά, όπως ο μοναχικός αετός. Απλώς έτρωγαν και έτρωγαν και έτρωγαν ό,τι τους έφερνε ο αετός στη φωλιά. Τον άφηναν να τα ζεστάνει κάτω από τις μεγάλες φτερούγες του σε βροχές και καταιγίδες, όταν αυτός υπέμενε την καταιγίδα χωρίς καμία προστασία. Ή, όταν τα πράγματα αγρίευαν, κρύβονταν και του πετούσαν κοφτερά πετραδάκια για να τον χτυπήσουν και να τον πληγώσουν.

Όταν ο αετός αντιλήφθηκε τη μοχθηρία τους, η πρώτη του παρόρμηση ήταν να τα κάνει χίλια κομμάτια. Αλλά το ξανασκέφτηκε και άρχισε να τα λυπάται. Κάποτε, ήλπιζε, θα υπήρχε, δεν μπορεί, θα έπρεπε να υπάρξει, ανάμεσα στα πολλά, λαίμαργα και κοντόφθαλμα κοτόπουλα, που κακάριζαν, ένας μικρός αετός που θα ήταν ικανός να γίνει σαν κι αυτόν.

Μέχρι σήμερα ο μοναχικός αετός δεν έχει εγκαταλείψει αυτή την ελπίδα. Κι έτσι συνεχίζει να κλωσάει κοτόπουλα.

Δεν θες να γίνεις αετός, Ανθρωπάκο, και γι’ αυτό αφήνεις τα όρνια να σε κατασπαράζουν. Φοβάσαι τους αετούς και γι’ αυτό ζεις σε μεγάλα κοπάδια και αφανίζεσαι μαζικά. Γιατί μερικές από τις κότες σου κλωσάνε αυγά όρνεων. Και τα όρνια σου έγιναν οι ηγέτες σου εναντίον των αετών, των αετών που ήθελαν να σε οδηγήσουν σε μακρινά, καλύτερα μέρη. Τα όρνια σε έμαθαν να τρως κουφάρια και να είσαι ευχαριστημένος με λίγα σπυριά σιτάρι. Επιπλέον σε έμαθαν να κραυγάζεις «Ζήτω! Ζήτω, μεγάλο όρνιο!». Τώρα λιμοκτονείς και πεθαίνεις μαζικά και εξακολουθείς να φοβάσαι τους αετούς που κλωσάνε τα κοτόπουλά σου.

Όλα αυτά τα πράγματα, Ανθρωπάκο, τα έχτισες πάνω στην άμμο: το σπίτι σου, τη ζωή σου, την κουλτούρα και τον πολιτισμό σου, την επιστήμη και την τεχνολογία σου, την αγάπη σου και την εκπαίδευση των παιδιών σου.

ΒΙΛΧΕΜ ΡΑΪΧ, Άκου, Ανθρωπάκο

Και το πιο απίστευτο όλων είναι ότι τις ενενήντα πέντε από τις εκατό φορές, αυτό που φοβόμαστε πως θα συμβεί δεν συμβαίνε

Η σπουδαιότερη απόφαση που μπορούμε να πάρουμε είναι αν θα ζήσουμε σε ένα σύμπαν φιλικό ή εχθρικό.

 Ο ψυχολόγος και παιδαγωγός Μπερναμπέ Τιέρνο δήλωνε σε μια συνέντευξή του πως “ό,τι κάνουμε μας κάνει, δεδομένου ότι οι πράξεις μας έχουν συνέπειες”. Πρέπει να μάθουμε να απολαμβάνουμε την κάθε στιγμή, να βλέπουμε τα πράγματα από την καλή τους πλευρά και να είμαστε εύκαμπτοι σαν τη λυγαριά, γιατί η ευτυχία, όπως λέει ο συγκεκριμένος συγγραφέας, είναι και “ένα κοστούμι που καθένας το ράβει στα μέτρα του. Επιστημονικά, πρόκειται για έναν βιοχημικό μηχανισμό που ενεργοποιείται στον εγκέφαλό μας διαμέσου των νευροδιαβιβαστών της ευδαιμονίας- σεροτονίνης, ντοπαμίνης, νοραδρεναλίνης. Όμως, σε όρους μη επιστημονικούς, η ευτυχία είναι ένα υψηλό επίπεδο ικανοποίησης από τη ζωή που μας έτυχε να ζήσουμε γνωρίζοντας πως η σημαντικότερη αξία είναι η ζωή και ήδη από μόνο του το γεγονός ότι ζούμε πρέπει να μας κάνει ευτυχισμένους”.

Δεν υπάρχει κάποια μαγική συνταγή για την ευτυχία, μια και, σε μεγάλο μέρος, εξαρτάται από την ικανότητα προσαρμογής μας στις περιστάσεις. Η ίδια κατάσταση μπορεί να αντιμετωπιστεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.

Σύμφωνα με τον Επίκτητο, δεν είναι τα συμβάντα που μας κάνουν ευτυχείς ή δυστυχείς αλλά το πώς τα ερμηνεύουμε.

 Σε πολλές έρευνες που έγιναν σε άτομα προχωρημένης ηλικίας, όσα υπήρξαν πιο ευτυχή και έζησαν περισσότερα χρόνια δηλώνουν ότι μπορούσαν να ζουν και γαλήνια, χωρίς φόβο, παρά τις περιστάσεις.

Πράγματι, ένας δηλωμένος εχθρός της ευτυχίας το προκαταβολικό στρες, το οποίο μας κάνει να βιώνουμε ένα αρνητικό γεγονός πριν ακόμα συμβεί, και το πιο απίστευτο όλων είναι ότι τις ενενήντα πέντε από τις εκατό φορές το γεγονός αυτό δε συμβαίνει.

Η αρνητική ή θετική μας προδιάθεση καθορίζει την ποιότητα της ζωής μας αλλά και τις προσδοκίες μας από αυτή. Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, η ενασχόληση με χαρούμενες και θετικές δραστηριότητες, όπως η βοήθεια προς τους άλλους, μειώνει τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου.

To μέτρο της αγάπης είναι ν’ αγαπάς χωρίς μέτρο

Η αναζήτηση της ευτυχίας είναι η τέχνη του ευ ζην.

Είναι οι ακόλουθες αρχές, οι οποίες εξακολουθούν να ισχύουν ακόμα και σήμερα:

• Η βία δεν πρέπει να υπερβαίνει ποτέ τη δύναμη του λόγου.

 • Χρειάζεται να καταλαβαίνουμε για να πιστεύουμε, και να πιστεύουμε για να καταλαβαίνουμε.

 • Όσο αμφιβάλλουμε, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούμε τις σκέψεις μας και τα πράγματα γύρω μας. Συνεπώς, το να αμφιβάλλουμε είναι καλό.

• Το κακό είναι ατυχής συνέπεια της ελεύθερης βούλησης, και πρέπει να έχουμε συνείδηση του κακού. Είμαστε υπεύθυνοι για ό,τι κάνουμε.

• Πρέπει να αρνούμαστε τα μη αναγκαία πλούτη και να καλλιεργούμε την αλληλεγγύη.

 • Το μυστικό για κάθε ευτυχία βρίσκεται στο ν’ αγαπάμε, γιατί η αγάπη γεννάει καλές πράξεις και σκέψεις.

Αγάπα και κάνε ό,τι θέλεις. Αν σωπάσεις, να σωπάσεις με αγάπη- αν φωνάξεις, να φωνάξεις με αγάπη- αν διορθώσεις, να διορθώσεις με αγάπη- αν συγχωρήσεις, να συγχωρήσεις με αγάπη.

David Ricardo: Ένας από τους πατέρες των Κλασσικών Οικονομικών

Ο Ντέηβιντ Ρικάρντο (18 Απριλίου 1772 – 11 Σεπτεμβρίου 1823) θεωρείται ένας από τους πατέρες των Κλασσικών Οικονομικών, με μεγαλύτερη συμβολή του στην εξέλιξη της οικονομικής θεωρίας τη θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος.

Τα Νεανικά του Χρόνια

 Γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1772, στο Λονδίνο, γόνος εύπορης Εβραϊκής οικογένειας. Ο πατέρας του ήταν χρηματιστής στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου (London Stock Exchange), όπου και είχε χτίσει την οικογενειακή περιουσία. Ο Ρικάρντο δεν σπούδασε ποτέ και τίποτα σχετικό με τον κλάδο στον οποία κατέληξε να αφιερώσει τη ζωή του. Αντιθέτως σε ηλικία 14 ετών παράτησε το σχολείο για να ακολουθήσει τον πατέρα του στο χρηματιστήριο και να αποκομίσει πρακτική εμπειρία σε σχέση με το επάγγελμα που επρόκειτο να ακολουθήσει. Αργότερα επήλθε ρήξη μεταξύ αυτού και της οικογένειας του, καθώς επέλεξε να παντρευτεί μη-Εβραία γυναίκα. Παρόλα αυτά, κατάφερε μέσα από το χρηματιστήριο να χτίσει και ο ίδιος αξιόλογη περιουσία, που του επέτρεψε να αποσυρθεί σε ηλικία 42 ετών το 1814.

Η Επαφή με τα Οικονομικά

 Η πρώτη φορά που ο Ρικάρντο ήρθε σε επαφή με τη θεωρία των οικονομικών ήταν το 1799, σε διακοπές με τη γυναίκα του στο Μπαθ της Αγγλίας. Εκεί για να περάσει το χρόνο του, αγόρασε και μελέτησε το βιβλίο του Άνταμ Σμιθ Ο πλούτος των εθνών, εμπειρία που έμελλε να σημαδέψει την υπόλοιπη ζωή του, οδηγώντας τον στη συγγραφή αρκετών άρθρων που συνέβαλλαν στην εξέλιξη της οικονομικής θεωρίας, στην ανάπτυξη μακροχρόνιας φιλίας με τον Τζέημς Μιλ (αγγλ. James Mill) και εν τέλει στην εξαγορά μιας θέσης στο Βρετανικό Κοινοβούλιο το 1819 (που διατήρησε μέχρι το τέλος της ζωής του), ώστε να προωθήσει της απόψεις του και να συμβάλλει στην μεταβολή της πολιτικής της χώρας του σε σχέση με το διεθνές εμπόριο.

Η Συμβολή του

 Σημαντική επίδραση άσκησε το θεωρητικό του έργο, από το οποίο ξεχωρίζουν οι Αρχές της Πολιτικής Οικονομίας και της Φορολογίας (1817) ως ένα από τα βασικά έργα της κλασικής σχολής της Οικονομίας.

Ο David Ricardo επιδίωξε να προσδιορίσει τους νόμους οι οποίοι ρυθμίζουν τη συνολική παραγωγή της κοινωνίας με την ίδια δεσμευτικότητα όπως οι φυσικοί νόμοι.

α) Βασική είναι η θεωρία του για τον προσδιορισμό της αξίας των αγαθών. Σύμφωνα με αυτή, οι τιμές καθορίζονται με βάση την εργασία, η οποία χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια της παραγωγής. Η αξία αυτή, όμως, δε νοείται ως ένα απόλυτο μέγεθος και δε λογαριάζεται με βάση απλώς την ποσότητά της. Διακρίνει την εργασία σε εκείνη που απαιτείται για την παραγωγή ενός προϊόντος και σε εκείνη η οποία χρειάζεται για την παραγωγή του πάγιου κεφαλαίου (μηχανημάτων, κτιρίων, κτλ.). Αναγνωρίζεται, με λίγα λόγια, ότι η εργασία αποτελεί κύρια αξία και ότι το κεφάλαιο ενσωματώνει εργασία, μια ιδέα η οποία αναπτύσσεται αργότερα στη θεωρία του Μαρξ.

 β) Χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα τη γεωργική παραγωγή και ως μονάδα μέτρησης το σιτάρι, επιχειρεί να δώσει μια γενική εικόνα για την εξέλιξη της οικονομίας. Σύμφωνα με το παράδειγμά του, στο βαθμό που ο πληθυσμός αυξάνεται, η καλλιέργεια επεκτείνεται και σε λιγότερο γόνιμα εδάφη, όπου χρειάζεται περισσότερη εργασία για την παραγωγή σίτου. Η τιμή του προϊόντος, επομένως, ανεβαίνει, ενώ οι ιδιοκτήτες της εύφορης γης θα ζητούν υψηλότερο ενοίκιο, με αποτέλεσμα να μειώνεται το κέρδος του επιχειρηματία. Ο ρυθμός συσσώρευσης του κεφαλαίου επιβραδύνεται και οι μισθοί παραμένουν στο ελάχιστο όριο διαβίωσης. Η φθίνουσα απόδοση της γης μπορεί να αναβληθεί, όχι και να αναιρεθεί, με την εισαγωγή νέων τεχνολογιών. Ενώ θεωρούσε ότι η υποκατάσταση της ανθρώπινης εργασίας από τις μηχανές θα ήταν συμφέρουσα για το γαιοκτήμονα και καπιταλιστή, δεν πίστευε ότι ήταν το ίδιο συμφέρουσα και για την τάξη των εργατών.

γ) Στη θεωρία του διεθνούς εμπορίου, ο David Ricardo διατυπώνει το νόμο του συγκριτικού πλεονεκτήματος. Αν, για παράδειγμα, δύο χώρες Α και Β παράγουν δύο αγαθά, λόγου χάρη ρούχα και κρασί, θα αναπτύξουν εμπορικές σχέσεις μεταξύ τους εφόσον υπάρχουν διαφορές ως προς το κόστος των προϊόντων αυτών. Αν δηλαδή η χώρα Α έχει συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή του προϊόντος Α, το κρασί είναι φθηνότερο στην Α και τα ρούχα στη Β, και, αντιστρόφως, τα ρούχα είναι ακριβότερα στην Α και το κρασί στη Β, τότε θα εξειδικευτεί καθεμιά στην παραγωγή του προϊόντος στο οποίο διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα και οι συναλλαγές τους θα είναι αμοιβαία επωφελείς. Η ιδέα αυτή του Ρικάρντο, με την οποία υποστηρίζεται η ελευθερία του εμπορίου, αντιτασσόταν στη δασμολόγηση των εισαγόμενων προϊόντων, η οποία προστάτευε το εθνικά προϊόντα.

Αρχαία Ελληνική Γραμματεία: ΗΣΙΟΔΟΣ - Ἔργα καὶ Ἡμέραι (202-212)

Νῦν δ᾽ αἶνον βασιλεῦσ᾽ ἐρέω φρονέουσι καὶ αὐτοῖς·
ὧδ᾽ ἴρηξ προσέειπεν ἀηδόνα ποικιλόδειρον,
ὕψι μάλ᾽ ἐν νεφέεσσι φέρων, ὀνύχεσσι μεμαρπώς·
205 ἣ δ᾽ ἐλεόν, γναμπτοῖσι πεπαρμένη ἀμφ᾽ ὀνύχεσσι,
μύρετο· τὴν ὅ γ᾽ ἐπικρατέως πρὸς μῦθον ἔειπεν·
«δαιμονίη, τί λέληκας; ἔχει νύ σε πολλὸν ἀρείων·
τῇ δ᾽ εἶς ᾗ σ᾽ ἂν ἐγώ περ ἄγω καὶ ἀοιδὸν ἐοῦσαν·
δεῖπνον δ᾽, αἴ κ᾽ ἐθέλω, ποιήσομαι ἠὲ μεθήσω.
210 ἄφρων δ᾽ ὅς κ᾽ ἐθέλῃ πρὸς κρείσσονας ἀντιφερίζειν·
νίκης τε στέρεται πρός τ᾽ αἴσχεσιν ἄλγεα πάσχει.»
ὣς ἔφατ᾽ ὠκυπέτης ἴρηξ, τανυσίπτερος ὄρνις.

***
Μα τώρα μύθο εγώ θα πω στους βασιλείς σοφοί κι ας είναι οι ίδιοι.
Έτσι μίλησε το γεράκι στο αηδόνι με τον πλουμιστό λαιμό
σαν να το ᾽χε αρπάξει με τα νύχια του και το ᾽φερε ψηλά πολύ στα νέφη.
Έκλαιγε εκείνο θλιβερά απ᾽ τα γαμψά τα νύχια τρυπημένο,
και το γεράκι υπεροπτικά το λόγο τούτο του ᾽πε:
«Κακόμοιρο τι φωνάζεις; Κάποιος πολύ ανώτερός σου σε κρατά.
Πας όπου τυχόν εγώ σε πάω, κι ας είσαι και τραγουδιστής.
Αν θέλω δείπνο μου σε κάνω ή σ᾽ αφήνω.
210 Δίχως μυαλό εκείνος που ίσως θέλει με δυνατότερούς του ν᾽ αναμετρηθεί.
Χάνει τη νίκη και πλάι στην ντροπή και λύπες πάσχει.»
Έτσι είπε το γοργόδρομο γεράκι, το μακροφτέρουγο πουλί.

Τετάρτη 26 Ιουνίου 2019

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Νεφέλαι (427-475)

ΧΟ. λέγε νυν ἡμῖν ὅ τι σοι δρῶμεν θαρρῶν, ὡς οὐκ ἀτυχήσεις
ἡμᾶς τιμῶν καὶ θαυμάζων καὶ ζητῶν δεξιὸς εἶναι.
ΣΤ. ὦ δέσποιναι, δέομαι τοίνυν ὑμῶν τουτὶ πάνυ μικρόν,
430 τῶν Ἑλλήνων εἶναί με λέγειν ἑκατὸν σταδίοισιν ἄριστον.
ΧΟ. ἀλλ᾽ ἔσται σοι τοῦτο παρ᾽ ἡμῶν· ὥστε τὸ λοιπόν γ᾽ ἀπὸ τουδὶ
ἐν τῷ δήμῳ γνώμας οὐδεὶς νικήσει πλείονας ἢ σύ.
ΣΤ. μή μοί γε λέγειν γνώμας μεγάλας· οὐ γὰρ τούτων ἐπιθυμῶ,
ἀλλ᾽ ὅσ᾽ ἐμαυτῷ στρεψοδικῆσαι καὶ τοὺς χρήστας διολισθεῖν.
435 ΧΟ. τεύξει τοίνυν ὧν ἱμείρεις· οὐ γὰρ μεγάλων ἐπιθυμεῖς.
ἀλλὰ σεαυτὸν θαρρῶν παράδος τοῖς ἡμετέροις προπόλοισιν.
ΣΤ. δράσω ταῦθ᾽ ὑμῖν πιστεύσας· ἡ γὰρ ἀνάγκη με πιέζει
διὰ τοὺς ἵππους τοὺς κοππατίας καὶ τὸν γάμον ὅς μ᾽ ἐπέτριψεν.
νῦν οὖν [χρήσθων] ἀτεχνῶς ὅ τι βούλονται
440 τουτὶ τοὐμὸν σῶμ᾽ αὐτοῖσιν
παρέχω, τύπτειν, πεινῆν, διψῆν,
αὐχμεῖν, ῥιγῶν, ἀσκὸν δείρειν,
εἴπερ τὰ χρέα διαφευξοῦμαι,
τοῖς τ᾽ ἀνθρώποις εἶναι δόξω
445 θρασύς, εὔγλωττος, τολμηρός, ἴτης,
βδελυρός, ψευδῶν συγκολλητής,
εὑρησιεπής, περίτριμμα δικῶν,
κύρβις, κρόταλον, κίναδος, τρύμη,
μάσθλης, εἴρων, γλοιός, ἀλαζών,
450 κέντρων, μιαρός, στρόφις, ἀργαλέος,
ματιολοιχός.
ταῦτ᾽ εἴ με καλοῦσ᾽ ἁπαντῶντες,
δρώντων ἀτεχνῶς ὅ τι χρῄζουσιν,
κεἰ βούλονται,
455 νὴ τὴν Δήμητρ᾽ ἔκ μου χορδὴν
τοῖς φροντισταῖς παραθέντων.

ΧΟ. λῆμα μὲν πάρεστι τῷδέ γ᾽
οὐκ ἄτολμον, ἀλλ᾽ ἕτοιμον. ἴσθι δ᾽ ὡς
ταῦτα μαθὼν παρ᾽ ἐμοῦ κλέος οὐρανόμηκες
460 ἐν βροτοῖσιν ἕξεις.
ΣΤ. τί πείσομαι;
ΧΟ. τὸν πάντα χρόνον μετ᾽ ἐμοῦ
ζηλωτότατον βίον ἀνθρώπων διάξεις.
465 ΣΤ. ἆρά γε τοῦτ᾽ ἄρ᾽ ἐγώ ποτ᾽ ὄψομαι;
ΧΟ. ὥστε γέ σου πολλοὺς ἐπὶ ταῖσι θύραις ἀεὶ καθῆσθαι,
470 βουλομένους ἀνακοινοῦσθαί τε καὶ εἰς λόγον ἐλθεῖν
πράγματα κἀντιγραφὰς πολλῶν ταλάντων
475 ἄξια σῇ φρενὶ συμβουλευσομένους μετά σου.

***
ΚΟΡ. Λέγε τώρα με θάρρος λοιπόν τί ζητάς
από μας· να ᾽σαι σίγουρος ότι,
αν μας σέβεσαι κι αν μας τιμάς, αν ποθείς
ικανότητα, ευθύς θα την έχεις.
ΣΤΡ. Μια μικρούλα, κυράδες μου, χάρη από σας
θα ζητήσω· απ᾽ τους Έλληνες όλους
430 να ᾽μαι ο πρώτος εγώ σ᾽ ευγλωττία· κι εκατό
στάδια πριν απ᾽ τους άλλους να τρέχω.
ΚΟΡ. Σου το δίνουμε τούτο το χάρισμα εμείς·
κι από τώρα, στη σύναξη μέσα
του λαού, δε θα εγκρίνονται γνώμες ποτέ
κανενός τόσες, όσες δικές σου.
ΣΤΡ. Μα μεγάλες δεν πρόκειται γνώμες εγώ
να τους λέω· τέτοιους πόθους δεν έχω·
ένα θέλω, στρεψόδικος να ᾽μαι, απ᾽ αυτούς
που χρωστώ να μπορώ να ξεφεύγω.
ΚΟΡ. Ναι λοιπόν, θα τα λάβεις αυτά που ποθείς·
δεν είναι άλλωστε τόσο σπουδαίο.
Τον εαυτό σου εμπιστέψου σε τούτους εδώ
τους δικούς μας ανθρώπους με θάρρος.
ΣΤΡ. Όπως λέτε θα κάμω· έχω πίστη σ᾽ εσάς·
σε μεγάλη με ρίξανε ανάγκη,
που με σφίγγει, η παντρειά που με ρήμαξε οϊμέ,
και τ᾽ αλόγατ᾽ αυτά τ᾽ αστεράτα.
Ό,τι θέλουνε τώρα ας με κάμουνε· νά,
440 το κορμί μου τ᾽ αφήνω σ᾽ αυτούς·
ας πεινάσω, ας διψάσω, ας χορτάσω ξυλιές,
ας βρομήσω, ας παγώσω, ας με γδάρουν, ασκί
το πετσί μου ας το κάμουν, αρκεί
απ᾽ τα χρέη μου να ξεφύγω κι ο κόσμος για μένα να πει
πως αδείλιαστος κι εύγλωττος είμαι, είμ᾽ ασίκης, νταής,
αρχιψεύτης, σερέτης, με γλώσσα ροδάνι, χαλές,
όπου λόγια, όπου δίκες και νόμοι, ξεφτέρι, αλεπού,
μαλαγάνα, κρυφός, γλιστερός, δολερός,
450 αργασμένο τομάρι, μαγάρα, στρυφνός, πονηρός,
αρχικάλπης.
Οι διαβάτες αν τέτοια στο δρόμο θα λένε για με,
ό,τι θέλουνε τότε ας με κάμουν οι εδώ,
μά τη Δήμητρα, κι αν
τους αρέσει, ας μου βγάλουν και τ᾽ άντερ᾽ αυτά, να τα φαν
οι σοφοί ερευνητές κοκορέτσι.

ΧΟΡ. Έχει θέληση και τόλμη
κι έχει προθυμία μεγάλη.
Στο Στρεψιάδη.
460 Αν διδαχτείς από μας, θα ᾽χεις φήμη θεόρατη
σ᾽ όλο τον κόσμο.
ΣΤΡ. Πώς θα περνώ;
ΧΟΡ. Πάντα κοντά μας θα ζεις· τη δική σου ζωή
όλοι πολύ θα ζηλεύουν.
ΣΤΡ. Αχ, θ᾽ αξιωθώ τέτοιο πράμα να δω;
ΧΟΡ. Ναι, θα το δεις·
έξω απ᾽ την πόρτα σου κόσμος θα κάθεται πλήθος· θα θέλουνε
να κουβεντιάσουν μαζί σου, από σε συμβουλή να ζητήσουν
για σοβαρές, για χρημάτων πολλών υποθέσεις
470 και να μιλήσουν μαζί σου για πράγματ᾽ αντάξια του νου σου

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΑΓΡΑΥΛΟΣ ή ΑΓΛΑΥΡΟΣ

ΑΓΡΑΥΛΟΣ ή ΑΓΛΑΥΡΟΣ
(πέτρινο άγαλμα)
 
«Η ΑΓΛΑΥΡΑ ΕΓΩ ΠΟΥ ΠΕΤΡΩΣΑ ΑΠ' ΤΗ ΖΟΥΛΙΑ»
(Δάντης, Θεία Κωμωδία, 14η ωδή (Καθαρτήριο)
 
Οι δύο γυναίκες που είναι γνωστές με το όνομα αυτό είναι μητέρα και κόρη. Η ιστορία της κόρης καταλήγει στον Οβίδιο σε μια μεταμόρφωση σε πέτρινο άγαλμα εξαιτίας της ζήλειας της νέας για την ερωτευμένη από τον θεό Ερμή αδελφή της Έρση.
 
Η μητέρα Άγραυλος ήταν κόρη του πρώτου βασιλιά της Αθήνας, του Ακταίου (Γι' αυτό η Αττική ονομαζόταν Ακτική ή Ακτή), σύζυγος του Κέκροπα από τον οποίο απέκτησε ένα γιο, τον Ερυσίχθονα, και τρεις κόρες, την Άγραυλο, την Έρση, την Πάνδροσο. Τα ονόματα και των τριών αυτών νέων σχετίζονται με τους αγρούς -Άγραυλος είναι αυτή που μένει στους αγρούς, ενώ Πάν-δροσος και Έρση (=δροσιά) σχετίζονται με το υγρό στοιχείο, προϋπόθεση για τη ζωή. Συμμετέχουν σε χορούς αφιερωμένους στην Αθηνά με πρωτοχορευτή τον Ερμή και τον Πάνα να συνοδεύει με το σουραύλι του.
 
Στις τρεις αυτές Κεκροπίδες η θεά Αθηνά εμπιστεύθηκε το πανέρι μέσα στο οποίο είχε κλείσει τον καρπό του πόθου του Ήφαιστου γι' αυτήν, τον μικρό Εριχθόνιο, τον οποίο μεγάλωνε μέχρι τότε κρυφά η ίδια. Κυρίως η Πάνδροσος ήταν υπεύθυνη για τη φύλαξη του παιδιού. Από περιέργεια, ή επειδή υποψιάζονταν, κυρίως η Άγραυλος, πως το πανέρι περιείχε χρυσάφι, οι τρεις αδελφές το άνοιξαν και είδαν το παιδί περιτριγυρισμένο από ένα φίδι. Ο φόβος που ένιωσαν προκάλεσε στις κοπέλες τρέλα, άρχισαν να τρέχουν, μέχρι που έπεσαν από τα βράχια της Ακρόπολης και σκοτώθηκαν. Στο μεταξύ, ένα κοράκι πρόλαβε τα νέα στην Αθηνά. Στον Οβίδιο η Άγραυλος, περισσότερο ένοχη από όλες, δεν παραφρόνησε, όμως ζήλεψε* τόσο πολύ την αδελφή της Έρση για τον έρωτα που ένιωθε γι' αυτήν ο Ερμής, τόσο πόθησε να βγάλει χρυσάφι από το αίτημα του θεού να διαμεσολαβήσει στην αδελφή της, που ο θεός στο τέλος τη μεταμόρφωσε σε πέτρινο άγαλμα**, αφού πρώτα η Αθηνά προκάλεσε μέσα στην ψυχή της ζήλια για την τύχη της αδελφής της. Με αυτό τον τρόπο η θεά τιμώρησε την κόρη που τόλμησε να κοιτάξει το παιδί του Ήφαιστου, το αγέννητο από μάνα (Οβ., Μετ. 2. 757).

-----------------------------
*Η Αθηνά επισκέφτεται τη Ζήλια και η Ζήλια την Άγραυλο
 
Πήρε τη στράτα κι έφτασε ως εκεί η Αθηνά, παρθένα κι αντρειωμένη·
δε μπήκε (στους ολύμπιους η είσοδος είναι απαγορευμένη),
σήκωσε το κοντάρι μοναχά και κρούοντας τη θύρα με τη μύτη
ανοίξαν τα θυρόφυλλα μεμιάς - η Ζήλια ήταν μόνη της στο σπίτι.
Έτρωγε σάρκες όχεντρας, φαΐ κατάλληλο για φθόνους και γινάτια,
και με το που την είδε η Αθηνά απέστρεψε τα γαλανά της μάτια.
Εκείνη ανασηκώθηκε, νωθρά, το φίδι χάμω μισοφαγωμένο,
και σύρθηκε ως την πόρτα μισερή, το βήμα της βραδύ, βαριεστημένο.
Πάνοπλη και ωραία η Αθηνά ορθώνονταν κατάντικρύ της, φάτσα -
την είδε και στενάζοντας βαριά έκανε από ζήλια μια γκριμάτσα.
Η όψη της χλομή, σαν το πανί, και το κορμί της το 'τρωγε σαράκι,
τα στήθια της ανάβλυζαν χολή και έσταζε η γλώσσα της φαρμάκι·
το βλέμμα της αλλήθωρο, λοξό, τα δόντια μες στο στόμα της σαπίλα,
ποτέ της δε γελάει παρεχτός όταν οι άλλοι πάθουν κάποια νίλα.
Ύπνος γλυκός δε ξέρει τι θα πει, και μοχθηρή ποτέ δε κλείνει μάτι,
δε θέλει κανενός την προκοπή, και από φθόνο πάντοτε γεμάτη
λειώνει όταν ο άλλος πάει μπροστά, κάνει κακό και σκάει απ' το κακό της,
τυράννια για τους άλλους και μαζί τον ίδιο τυραννάει τον εαυτό της.
[η Ζήλια] πήρε μετά στο χέρι το ραβδί που έζωναν τους κόμπους του
αγκάθια
και κίνησε, φιγούρα σκοτεινή, πνιγμένη σε κατάμαυρη αντάρα.
Στο διάβα της ολούθε χαλασμός· τσαλαπατεί τα λουλούδια στους κάμπους,
μαραίνει τα χορτάρια, τις κορφές των δέντρων τσουρουφλίζει σαν το λίβα,
η ανάσα της μολεύει τους θνητούς, ολάκερους λαούς και πολιτείες,
στης Άγλαυρος την κάμαρα γλιστρώντας
το χέρι της, βαμμένο με χολή, απίθωσε στης κοπελιάς τον κόρφο,
της γιόμισε με αγκάθια την καρδιά, τα σωθικά να της σουβλίζει ο φθόνος,
το χνότο της, σα μαύρο τοξικό, το πέρασε στην Άγλαυρο φυσώντας
και φύτεψε τη λοίμωξη βαθιά στο αίμα, στα πνευμόνια, στο μεδούλι.
(Οβ., Μετ. 2 765-782, 789-793, 797-801)
 
**Η μεταμόρφωση της Αγραύλου
 
Από ζήλια για τον έρωτα του Ερμή για την αδελφή της Έρση, η Άγραυλος θέλησε να σταθεί εμπόδιο στην πραγμάτωση του έρωτα αυτού. Γι' αυτό, αποφασισμένη να μην το κουνήσει από τη θέση της, στάθηκε στο κατώφλι του σπιτιού εμποδίζοντας την είσοδο στον Ερμή:
 
και με το θεϊκό του το ραβδί άνοιξε [ο Ερμής] τα θυρόφυλλα. Εκείνη
έκανε τότε ν' ανασηκωθεί, ωστόσο, όπως κάθονταν, τα μέλη
που ήταν λυγισμένα δεν ακούν· ήταν νωθρά, βαριά σαν το μολύβι.
Έκανε πάλι όρθια να σταθεί τανύζοντας απάνω το κορμί της
μα ένωσε τα γόνατα σκληρά, μια ψύχρα την επέρασε ως τα νύχια
κι οι φλέβες από αίμα αδειανές της έκοψαν ολότελα το χρώμα,
του θανάτου παγωνιά τη μάργωνε κι αυτήν αγάλι-αγάλι
εσφράγιζε τους πόρους της ζωής κι έκλεινε της ανάσας το κανάλι.
Δε βγήκε απ' το στόμα της μιλιά, κι αν το 'θελε, ο κόπος της χαμένος -
ήταν κλειστός ο δρόμος της φωνής, και ο λαιμός ήταν μαρμαρωμένος.
Σκληρή και η θωριά της, προτομή και άγαλμα δίχως ζωής ικμάδα -
το μάρμαρο ωστόσο μελανό, της φθονερής ψυχής της μελανάδα.
(Οβ., Μετ. 2. 819-824, 827-832)

Όταν έρχεται η σιωπή, δεν έχει μείνει τίποτα να σώσεις

Η σιωπή μάτια μου, κάνει τον μεγαλύτερο θόρυβο!

Και δεν είναι σαν όλους τους άλλους θορύβους.
Αυτός είναι ο πιο εκκωφαντικός που θα ακούσεις ποτέ στη ζωή σου.
Τρυπάει χωρίς λύπηση, στο βάθος της καρδιάς!
Έχει το τέλειο σημάδι. Δεν αστοχεί ποτέ!

Και ο πόνος της, σε αφήνει χωρίς ανάσα.
Γιατί μέσα σε αυτή τη σιωπή, κρύβονται όλα εκείνα τα λόγια που πονούν την καρδιά κάποιου, που την έχουν κάνει χίλια κομμάτια.
Είναι όλα εκείνα τα λόγια που δολοφόνησαν τον ήχο της φωνής. Διότι πλέον δεν έχει αξία. Διότι πλέον, έτσι όπως ήρθαν τα πράγματα τα λόγια είναι περιττά.
Η σιωπή μπορεί να σε τρελάνει!

Έχει τέτοια δύναμη που καθορίζει το φινάλε.
Κι’ όμως δεν μπορεί κανείς να της προσάψει πως δεν είναι κυρία.
Ίσα ίσα. Δεν εξευτελίζεται, δεν παρεκτρέπεται, απλά δηλώνει πως τα όρια ξεπεράστηκαν και ίσως είναι καιρός να κλείσει αυτό το κεφάλαιο.

Βλέπεις όταν πέσει η σιωπή στο προσκήνιο, τότε για το μόνο που μπορείς να είσαι σίγουρος είναι πως κάτι δεν πάει καλά.
Γιατί η σιωπή κρύβει πόνο, απόγνωση, ίσως και θυμό-κάποιες φορές- λύπη, απογοήτευση, στασιμότητα, λυγμό και δάκρυα!
Δηλώνει με τον πιο σκληρό τρόπο πως η ουσία χάθηκε!

Η ψυχολογία του σύγχρονου ατόμου

Εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω.

Κοινωνιολόγοι και ψυχολόγοι στην προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν τη συμπεριφορά και τις επιλογές του σύγχρονου ανθρώπου καταφεύγουν στην καταγραφή όλων εκείνων των στοιχείων που συνθέτουν την ταυτότητα της σημερινής κοινωνίας. Θεωρούν πως οι αντιδράσεις και οι επιλογές του ατόμου καθορίζονται από το κοινωνικό περιβάλλον (κοινωνιογέννηση).

Για αυτούς ο άνθρωπος δεν συνιστά μία αυθύπαρκτη οντότητα, αλλά είναι προϊόν των κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων, όπως αυτές καθορίζονται από τις βαθύτερες δομές και υπόγειες διαδρομές του κυρίαρχου οικονομικού και κοινωνικού συστήματος. Για τους ειδικούς συνιστά ερμηνευτικό ολίσθημα η αναγωγή όλων των εκδηλώσεων του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου σε κληρονομικούς ή γονιδιακούς παράγοντες.

Χωρίς να υποβαθμίζουμε το στοιχείο της κληρονομικότητας, θα αποτελούσε μοιραία παράβλεψη, αν δεν χαρτογραφούσαμε στις βασικές του λεπτομέρειες τον ιστό της σύγχρονης κοινωνίας. Μιας κοινωνίας που τα κυρίαρχα γνωρίσματά της διαμορφώνουν τα επί μέρους υποσυστήματα και τα οποία με τη σειρά τους ενισχύουν και υποβαστάζουν τα πρώτα. Ο ορισμός της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Ωστόσο η δυσκολία καταγραφής της βαθύτερης δομής της κοινωνίας μας έγκειται στη δυσχέρεια ανίχνευσης και αξιολόγησης εκείνων των στοιχείων που από τη φύση τους πυροδοτούν άλλα επί μέρους φαινόμενα, ικανά, όμως,να επηρεάσουν και να συνδιαμορφώσουν το βασικό ιστό των σύγχρονων κοινωνιών. Μία τέτοια καταγραφή αποπειράται ο Έριχ Φρόμ στο εμβληματικό του έργο «Η υγιής κοινωνία». Μία καταγραφή που φωτίζει όλες τις βασικές παραμέτρους της κοινωνίας και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνουν την ψυχολογία του σύγχρονου ατόμου:

«Το οικονομικό μας σύστημα, ενώ πλούτισε υλικά τον άνθρωπο, τον φτώχυνε στο επίπεδο της ανθρωπιάς του. Παρ' όλη την προπαγάνδα και τα σλόγκαν γύρω από την πίστη του Δυτικού κόσμου στο Θεό, τον ιδεαλισμό του, τα πνευματικά του ενδιαφέροντα, το σύστημά μας δημιούργησε μια υλιστική κουλτούρα κι έναν υλιστικό άνθρωπο. Στο διάστημα που εργάζεται, το άτομο διοικείται σαν μέρος μιας παραγωγικής ομάδας. Στον ελεύθερο χρόνο του κατευθύνεται και χειραγωγείται έτσι που να είναι ο τέλειος καταναλωτής που προτιμάει αυτό που του λένε να προτιμάει, με την ψευδαίσθηση πως ακολουθεί τα δικά του γούστα.

Όλη τη μέρα τον σφυροκοπούν από παντού τα σλόγκαν, οι υποβολές, οι φωνές μιας πλαστής πραγματικότητας που τον στερούν από το τελευταίο ίχνος ρεαλισμού που μπορεί να του έχει μείνει. Από τα παιδικά χρόνια κιόλας οι γνήσιες πεποιθήσεις αποθαρρύνονται. Η κριτική σκέψη είναι ελάχιστη, το ίδιο και το πραγματικό συναίσθημα κι επομένως μόνο η ομοιομορφία μπορεί να σώσει το άτομο από το αφόρητο αίσθημα της μοναξιάς και της ερημιάς.

Το άτομο δεν βιώνει τον εαυτό του σαν ενεργητικό φορέα των προσωπικών του δυνάμεων και του εσωτερικού του πλούτου, αλλά σαν ένα φτωχό "αντικείμενο", εξαρτούμενο από δυνάμεις έξω απ' αυτόν, πάνω στις οποίες έχει προβάλει τη ζωντανή του ουσία. Ο άνθρωπος έχει αποξενωθεί από τον εαυτό του και προσκυνάει τα προϊόντα των χεριών του. Σκύβει και προσκυνάει τα αντικείμενα που παράγει, το κράτος και τους ηγέτες που κατασκεύασε ο ίδιος. Η ίδια του η πράξη γίνεται μια ξένη δύναμη που στέκεται πάνω κι απέναντι του αντί να διευθύνεται απ' αυτόν.

Περισσότερο από ποτέ στην ιστορία η αναγωγή των ιδίων των κατασκευασμάτων μας σε αντικειμενική δύναμη πάνω μας, ξεφεύγοντας από τον έλεγχό μας, διαψεύδοντας τις προσδοκίες μας και ξεγελώντας τους υπολογισμούς μας, αποτελεί έναν από τους κύριους παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξη μας. Τα προϊόντα του, οι μηχανές του και το κράτος έχουν γίνει είδωλα του σύγχρονου ανθρώπου και τα είδωλα αυτά αντιπροσωπεύουν τις δικές του ζωτικές δυνάμεις σε αλλοτριωμένη μορφή.

Το αποτέλεσμα είναι ο μέσος άνθρωπος να νιώθει ανασφάλεια, μοναξιά και κατάθλιψη και να υποφέρει από έλλειψη χαράς μέσα στην αφθονία. Η ζωή του φαίνεται άσκοπη μαντεύει κάπου αχνά πως το νόημα της ζωής δεν μπορεί να είναι μόνο και μόνο στην "κατανάλωση". Αυτή τη ζωή δίχως χαρά και δίχως νόημα δε θα μπορούσε να την αντέξει αν δεν υπήρχε το γεγονός ότι το σύστημα του προσφέρει αμέτρητες διεξόδους φυγής, απ' την τηλεόραση ως τα ηρεμιστικά, που του επιτρέπουν να ξεχνάει ότι χάνει όλο και περισσότερο αυτό που είναι πολύτιμο στη ζωή.

Παρ' όλα τα αντίθετα συνθήματα, πλησιάζουμε ολοταχώς προς μια κοινωνία διευθυνόμενη από γραφειοκράτες που κυβερνούν ένα μαζάνθρωπο, καλοθρεμμένο και καλοφροντισμένο, που έχει χάσει την ανθρωπιά του».

Αν η παραπάνω καταγραφή αποτυπώνει με ενάργεια την εικόνα της σύγχρονης κοινωνίας και τον αντιπροσωπευτικό τύπο ανθρώπου αυτής (μαζάνθρωπος), τότε μπορούμε ευκολότερα να κατανοήσουμε την παρακάτω θέση:

Κάθε κοινωνία τιμά τους ζωντανούς κομφορμιστές της και τους νεκρούς ταραχοποιούς της.

Οι τέχνες στην θεραπευτική αντιμετώπιση της άνοιας

Η άνοια είναι ένα σύνολο παθήσεων που επηρεάζουν τον εγκέφαλο προοδευτικά και μη-αναστρέψιμα. Κύρια συμπτώματα (και απαραίτητα για την διάγνωση) είναι οι δυσκολίες στην μνήμη, την λεκτική κατανόηση και έκφραση, την κίνηση, και τις επιτελικές λειτουργίες (όπως σχεδιασμός και εκτέλεση δράσεων), όμως σε αυτά προστίθενται και επιρροές στο συναίσθημα και την συμπεριφορά.

Με αυτά κατά νου, η χρήση των θεραπειών τέχνης στην άνοια μοιάζει άτοπη, ιδιαίτερα καθώς πολλές από τις θεραπευτικές προσεγγίσεις μέσω τεχνών είναι αναλυτικού τύπου και στοχεύουν σε ενδοσκόπηση και αυτοβελτίωση. Η θεραπευτική χρήση των τεχνών όμως, όντας ευέλικτη, μπορεί να προσαρμοστεί ανάλογα και να μετατραπεί σε αποτελεσματική προσέγγιση για την αντιμετώπιση της άνοιας. Οι τέχνες δεν θα χρησιμοποιηθούν υπό την τυπική μορφή ‘θεραπείας’, παρά ως ερέθισμα για να στοχεύσουν στα διαφορετικές πτυχές που η πάθηση επηρεάζει.
Αρχικά, κάθε τέχνη μπορεί να παρακινήσει τις βασικές αισθήσεις και να χαρίσει σωματοαισθητηριακά ερεθίσματα.
Αυτό κατ’ επέκταση μπορεί να έχει και γνωστικό αντίκτυπο, μέσα από την παράλληλη ‘ενεργοποίηση’ γνωστικών λειτουργιών (όπως η διατήρηση προσοχής). Έτσι τόσο η ενεργή όσο και η παθητική αλληλεπίδραση με τις τέχνες μπορεί να έχει θεραπευτική επιρροή σε άτομα με άνοια, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από τις ανάλογες κατευθύνσεις και ‘ζητούμενα’- τόσο ενεργά όσο και παθητικά. Για παράδειγμα, ακούγοντας μουσική ζητάμε από το άτομο να παρατηρήσει εάν ο ρυθμός είναι γρήγορος ή αργός ή να χτυπήσει παλαμάκια ρυθμικά.

Οι τέχνες μπορούν να εστιάσουν στον γνωστικό τομέα όχι μόνο έμμεσα (με την αισθητηριακή κινητοποίηση) μα και άμεσα. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εξάσκηση της λεκτικής κατανόησης και έκφρασης (για παράδειγμα διαβάζοντας λογοτεχνικό κείμενο, αναλύοντας το νόημά του, και επιλέγοντας λέξεις από αυτό για την δημιουργία νέων προτάσεων), της κίνησης και οργάνωσης κινήσεων (για παράδειγμα ζωγραφίζοντας), των επιτελικών λειτουργιών (για παράδειγμα μέσα από δομή των ‘καθηκόντων’ για την δημιουργία εικαστικής χειροτεχνίας). Επιπλέον μπορούν να εξασκήσουν τόσο την βραχυπρόθεσμη μνήμη (για παράδειγμα δείχνοντας έναν ρυθμό με μουσικό όργανο-όπως ξυλάκια- και ζητώντας έπειτα την επανάληψή του), όσο και όλες τις υποκατηγορίες της μακροπρόθεσμης μνήμης (για παράδειγμα ακούγοντας μουσική της ‘εποχής’ του ατόμου, που συχνά θα είναι ηλικιωμένο).

Παράλληλα, οι τέχνες έχουν έναν ‘θεραπευτικό χαρακτήρα’, έτσι μπορούν να επηρεάσουν και συναισθηματικά. Η αλληλεπίδραση με τις τέχνες μπορεί τόσο να γεννήσει συναισθήματα, όσο και να δώσει χώρο για την έκφραση αυτών. Τα άτομα με άνοια βιώνουν ιδιαίτερα συναισθήματα, τόσο στα αρχικά στάδια (για παράδειγμα αναγνωρίζοντας τα γνωστικά ελλείμματά τους) όσο και στην πορεία (όπου η κατανόηση του ‘κόσμου’ γίνεται όλο και πιο δύσκολη). Είναι πιθανό να μην μπορούν να εκφράσουν λεκτικά και δομημένα τα αισθήματα αυτά, όμως τα βιώνουν πάραυτα, και η διάδραση με τις τέχνες μπορεί να τους χαρίσει την συναισθηματική διέξοδο που χρειάζονται. Με μια πρώτη ματιά μπορεί να θεωρούμε ότι καθώς το άτομο έχει άνοια, θα ‘ξεχάσει’ το αρνητικό συναίσθημα που βιώνει κάποια δεδομένη στιγμή, όμως παρατηρώντας πιο προσεκτικά θα δούμε ότι η αιτία του αισθήματος είναι αυτή που θα ‘ξεχαστεί’, με ένα ‘συναισθηματικό αποτύπωμα’ να διαγράφετε στην διάθεση του ατόμου στην πορεία.

Συνδέοντας τα προαναφερθέντα, η χρήση των τεχνών ως θεραπευτικό μέσο στην άνοια έχει την δυνατότητα να επιβραδύνει την πρόοδο της νόσου, προσφέροντας αισθητηριακά ερεθίσματα, εξασκώντας γνωστικές λειτουργίες και χαρίζοντας συναισθηματική διέξοδο. Όλα αυτά μπορούν συνδυαστικά να οδηγήσουν και σε άλλα οφέλη για το άτομο (όπως ενδιαφέρον στην καθημερινότητα, βελτίωση αυτοεικόνας – ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια- διατήρηση κινήτρου), και να προωθήσουν την ποιότητα ζωής.

Έτσι, η χρήση των τεχνών στην ψυχοκοινωνική αντιμετώπιση της άνοιας έχει τραβήξει το επιστημονικό ενδιαφέρον – τόσο κλινικά και θεραπευτικά όσο και ερευνητικά. Πειραματικές προσεγγίσεις, μετά-αναλύσεις, και μελέτες περιπτώσεων έχουν αναδείξει την αποτελεσματικότητα των τεχνών, με τις έρευνες να συνεχίζονται.

Καταληκτικά, οι τέχνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο με άτομα αρχικών σταδίων (και να ανταποκρίνονται στις γνωστικές και συναισθηματικές ανάγκες τους) όσο και με άτομα προχωρημένων σταδίων (όπου οι θεραπευτικές δυνατότητες είναι μειωμένες). Μπορούν να εφαρμοστούν τόσο από θεραπευτές σε θεραπευτικά πλαίσια, όσο και από φροντιστές ως καθημερινή δραστηριότητα και μέσο αλληλεπίδρασης. Ας σκεφτούμε ‘έξω από το κουτί’ και ας εξερευνήσουμε τις δυνατότητες των τεχνών στην θεραπευτική αντιμετώπιση της άνοιας!

Louise L. Hay: Πώς αποτυπώνονται τα συναισθήματα και οι σκέψεις μας στο σώμα

Το ανθρώπινο σώμα είναι ένας εκπληκτικός μηχανισμός και όπως όλοι οι μηχανισμοί, χρειάζεται φροντίδα και συντήρηση για να λειτουργεί όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που το σώμα μας μπορεί να καταρρεύσει και να αρρωστήσει: γενετικοί λόγοι, το περιβάλλον, η διατροφή και ούτω καθεξής.

Αλλά όπως ανακάλυψε η Λουίζα και κατάγραψε στο Μεταμορφώστε την ζωή σας, κάθε ασθένεια επηρεάζεται από συναισθηματικούς παράγοντες. Δεκαετίες μετά τις δικές της παρατηρήσεις, η επιστημονική κοινότητα κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα.

Οι έρευνες έδειξαν ότι ο φόβος, ο θυμός, η θλίψη, η αγάπη, η χαρά, έχουν συγκεκριμένη επίδραση στο σώμα μας. Γνωρίζουμε ότι ο θυμός κάνει τους μύες να σφίγγονται και τα αιμοφόρα αγγεία να συστέλλονται, οδηγώντας σε υπέρταση και αντίσταση στη φυσιολογική ροή του αίματος. Σύμφωνα με την καρδιολογία, η χαρά και η αγάπη έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Στο βιβλίο της Λουίζας, η καρδιακή προσβολή και άλλες καρδιακές παθήσεις στραγγίζουν όλη τη χαρά από την καρδιά, τη σκληραίνουν. Και οι δηλώσεις για να αναστραφούν αυτά τα προβλήματα; «Φέρνω πίσω τη χαρά στο κέντρο της καρδιάς μας» και «Απελευθερώνω με χαρά το παρελθόν. Είμαι γεμάτος γαλήνη».

Συγκεκριμένα νοητικά πρότυπα επιδρούν στον οργανισμό μας με προβλέψιμους τρόπους, κάνοντάς τον να εκκρίνει συγκεκριμένες χημικές ουσίες αντιδρώντας σε κάποιο συναίσθημα. Όταν ο φόβος είναι η κυρίαρχη διάθεσή σου για μεγάλο χρονικό διάστημα, η διαρκής έκκριση στρεσογόνων ορμονών, ιδιαίτερα της κορτιζόλης, ενεργοποιεί ένα φαινόμενο σαν εκείνο του ντόμινο, που οδηγεί σε καρδιακές παθήσεις αύξηση του βάρους και κατάθλιψη.

Το ίδιο συμβαίνει και με άλλα συναισθήματα και σκέψεις: ακολουθούν ένα τυπικό πρότυπο καθώς προβάλλονται στο σώμα με τη μορφή της ασθένειας. Στη δουλειά μου, ανακάλυψα ότι ενώ τα συναισθήματα ταξιδεύουν παντού μέσα στον οργανισμό μας, επηρεάζουν τα διάφορα όργανα με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με το τι συμβαίνει στη ζωή μας εκείνη τη στιγμή. Και εδώ επεμβαίνει η διαίσθηση.

Πολύ συχνά, αν δεν γνωρίζουμε συνειδητά τη συγκεκριμένη συναισθηματική κατάσταση είτε τη δική μας είτε ενός αγαπημένου μας προσώπου, οι πληροφορίες μας έρχονται μέσω της διαίσθησης. Έχουμε πέντε «γήινες αισθήσεις» που ερεθίζουν τα αισθητήρια μας: την όραση, την ακοή, την αφή, την όσφρηση και τη γεύση. Και έχουμε επίσης πέντε παράλληλες «διαισθητικές αισθήσεις» – τη διόραση, τη διακοή, τη διαφή, τη διόσφρηση και τη διάγευση – μέσω των οποίων παίρνουμε πρόσθετες πληροφορίες.

Για παράδειγμα, ίσως σου έχει συμβεί να δεις ξαφνικά με τα μάτια σου του νου μια διαισθητική εικόνα, σαν μια διορατική «αστραπή», που δείχνει ότι κάποιος φίλος σου κινδυνεύει. Ή ίσως να έχεις νιώσει ξαφνικά ένα αίσθημα φόβου ακούγοντας μέσα στο κεφάλι σου το τηλέφωνο να χτυπάει• πέντε λεπτά αργότερα, όταν πράγματι χτύπησε το τηλέφωνο, άκουσες μια δυσάρεστη είδηση.

Ίσως να έχεις νιώσει εκείνη την περίφημη “πικρή γεύση στο στόμα” ή να ένιωσες ότι “κάτι ύποπτο σου μυρίζει”, ακριβώς πριν έρθει κάποιος να σου κάνει μια όχι και τόσο συμφέρουσα επαγγελματική πρόταση. Ή ίσως να είχες κάποια στιγμή μια άσχημη αίσθηση στο σώμα σου, έναν “κόμπο στο στομάχι” ή ένα “βάρος στην καρδιά”, που σε προειδοποιούσε για κάποιο πρόβλημα που αντιμετώπιζες στη σχέση σου με το σύντροφό σου.

Πέρα από τη γνωστή σε όλους διαίσθησή που μας καθοδηγεί σε καταστάσεις για τις οποίες δεν έχουμε πολλές πληροφορίες –όπως εκείνη που με βοήθησε στην ιατρική μου καριέρα -, το σώμα μας έχει τη δική του διαισθητική ευφυΐα. Μας ειδοποιεί όταν κάτι είναι εκτός ισορροπίας στην ζωή μας, ακόμη και αν αυτή η γνώση δεν είναι ξεκάθαρη στο συνειδητό μας νου.

Για να θεραπευτούμε αληθινά, χρειάζεται να δώσουμε προσοχή στα μηνύματα που μας μεταφέρει το σώμα μας μέσω της διαίσθησης και όχι μόνο. Ταυτόχρονα, χρειαζόμαστε τη λογική, μαζί με τα επιστημονικά στοιχεία και δεδομένα, για να κατανοήσουμε απόλυτα τις ανισορροπίες του τρόπου ζωής μας που επηρεάζουν την υγεία μας.

Όπως ακριβώς πρέπει να είναι φουσκωμένες και οι δύο ρόδες του ποδηλάτου μας για να μπορέσουμε να το χρησιμοποιήσουμε, με τον ίδιο τρόπο χρειάζεται να εξισορροπήσουμε τα συναισθήματα και τη διαίσθηση με τη λογική και τα επιστημονικά στοιχεία. Και τα δύο άκρα, η αυστηρή λογική χωρίς το συναίσθημα και τη διαίσθηση, όπως και το παρορμητικό συναίσθημα χωρίς τη λογική, δημιουργούν σοβαρά πρόβλημα. Για την πραγματική υγεία και ευεξία, χρειαζόμαστε και τα δύο αυτά εργαλεία.

Απειροφοβία: Ο παραλυτικός φόβος για το άπειρο

Η απειροφοβία, η ο φόβος του απείρου, είναι μια εξαιρετικά περίεργη φοβία που πολύ λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν. Ωστόσο, πριν εξηγήσουμε τι είναι ακριβώς, χρειάζεται να υπενθυμίσουμε τι είναι μια φοβία.

Η φοβία είναι ένας έντονος και παράλογος φόβος συγκεκριμένων καταστάσεων, αντικειμένων, ανθρώπων ή δραστηριοτήτων. Το DSM-5 το κατηγοριοποιεί ως μια αγχώδη διαταραχή. Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της φοβίας είναι η επιθυμία να αποφεύγουμε ή να ξεφεύγουμε από αυτό που μας φοβίζει για να μειώσουμε το άγχος και την αμηχανία που μας προκαλεί.

Υπό αυτή την έννοια, είναι σημαντικό να διαφοροποιήσουμε τη φοβία από το φόβο. Για να κατανοήσουμε τη διαφορά, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας την ένταση του φόβου και τις συνέπειές του. Με αυτό κατά νου, πρέπει να παρατηρήσουμε αν ένας φόβος αρχίζει να αλληλεπιδρά σημαντικά με τη ζωή μας. Επιπλέον, πρόκειται για φοβία αν εντείνεται και προκαλεί ακαθόριστες και ακραίες συμπεριφορές.

Αν και δεν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία για την εμφάνιση μιας φοβίας, υπάρχουν ορισμένοι γενετικοί, κοινωνικοί παράγοντες που θα μπορούσαν αν συνδέονται. Οι τραυματικές παιδικές εμπειρίες έχουν επίσης μεγάλο μερίδιο ευθύνης. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί δει ένα ντοκιμαντέρ για το πώς οι μαύρες τρύπες ρουφούν τα αστέρια στο σύμπαν, μπορεί να του δημιουργηθεί μια βαθιά φοβία ότι θα το ρουφήξει κι αυτό μια μαύρη τρύπα.
Τι είναι η απειροφοβία;

Απειροφοβία είναι ο υπερβολικός και παράλογος φόβος κατανόησης και αποδοχής της έννοιας του απείρου και της αιωνιότητας. Αυτός ο φόβος προκαλεί έντονη σωματική δυσφορία και μπορεί να εκδηλωθεί οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια της μέρας ή της νύχτας. Μια παρεμβαίνουσα σκέψη για το άπειρο μπορεί να προκαλέσει σοβαρή κρίση πανικού.

Γι’ αυτό και η ιδέα να έρθει κανείς σε επαφή με το άπειρο προκαλεί μια έντονη αίσθηση ιλίγγου. Οι άνθρωποι που εμφανίζουν αυτή τη φοβία αποφεύγουν καταστάσεις ή παράγοντες που ενεργοποιούν την αίσθηση του απείρου. Για παράδειγμα, ο ουρανός, ο ωκεανός ή οι ατέλειωτες αριθμητικές ακολουθίες. Επιπροσθέτως, αποφεύγουν επίσης τις δραστηριότητες ενδοσκόπησης και δεν φαντάζονται ποτέ την αιωνιότητα.

Όσοι εμφανίζουν απειροφοβία συχνά προσπαθούν να προβλέψουν όλη τη ζωή τους και να γνωρίζουν την κάθε επόμενη κίνηση. Κι αυτό το κάνουν αποφεύγοντας τις εμμονικές σκέψεις για το άπειρο ή το σύμπαν.

Αιτίες

Όπως όλες οι φοβίες, η απειροφοβία δεν έχει μια μοναδική αιτία. Κάποιοι ειδικοί έχουν συσχετίσει ορισμένους γενετικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και φυσικούς παράγοντες με το φαινόμενο αυτό. Για παράδειγμα, ο Sigmund Freud, ο πατέρας της ψυχανάλυσης, ενδιαφερόταν για τις φοβίες. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι οι φοβίες είχαν δύο στάδια:

– Πρώτη φάση: Συμβαίνει ένα γεγονός που παράγει έντονο άγχος. Παράλληλα, το άτομο που αναπτύσσει τη φοβία, θεωρεί ότι ένα αντικείμενο από τον εξωτερικό κόσμο (όπως αράχνες, γάτες, άλογα ή το άπειρο ανάμεσα σε άλλα) είναι επικίνδυνο και αποτελεί απειλή.
– Δεύτερη φάση: Το άτομο αρχίζει να υπερασπίζεται τον εαυτό του και να αμύνεται με κάθε δυνατό τρόπο ώστε να αποφύγει τον κίνδυνο.

Από βιολογικής απόψεως, μια άλλη πιθανή εξήγηση για τη φοβία συνδυάζει παράγοντες όπως η κληρονομικότητα και η χημεία του εγκεφάλου. Αν αυτοί οι παράγοντες αλληλεπιδράσουν με τις εμπειρίες, το άτομο μπορεί να αναπτύξει μια συγκεκριμένη φοβία, όπως η απειροφοβία.

Πώς να αναγνωρίσουμε μια φοβική αντίδραση

Μία φοβική αντίδραση ξεκινά όταν ένα άτομο εκτίθεται στο αντικείμενο ή την κατάσταση που έχει συσχετίσει με τον κίνδυνο. Για την ακρίβεια, αυτή η αντίδραση μπορεί να οδηγήσει σε κρίση πανικού. Κάποια συμπτώματα μπορεί να είναι:

– Ξηρότητα στο στόμα, δυσκολία στην αναπνοή, ναυτία, ταχυκαρδίες
– Τρεμάμενη φωνή, περίεργες εκφράσεις στο πρόσωπο, δυσκαμψία
– Αρνητική ερμηνεία της κατάστασης, αμφιβολίες για την ικανότητά του να διαχειριστεί την κατάσταση, φόβος θανάτου.
Χαρακτηριστικά της απειροφοβίας

Τα κύρια χαρακτηριστικά της απειροφοβίας είναι:

– Ένας παράλογος και δυσανάλογος φόβος κατανόησης της έννοιας του απείρου και της αιωνιότητας
– Άγχος όταν συνειδητοποιήσουμε ότι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως και ποτέ τις έννοιες της αιωνιότητας και του απείρου
– Μια μεγάλη ανάγκη να έχουμε τα πάντα υπό έλεγχο και σε απόλυτη τάξη.
– Τα άτομα που την εμφανίζουν μπορούν να την αναγνωρίσουν, αλλά όχι να την ελέγξουν.
– Υπάρχει μια ισχυρή επιθυμία να προβλέψουμε τα πάντα στη ζωή μας
– Συχνοί εφιάλτες ότι πέφτουμε στο κενό
– Αρνητικές σκέψεις για το άπειρο εμφανίζονται κατά τη διάρκεια ενδοσκόπησης, χαλάρωσης ή φαντασίας.

Οι φοβίες συνήθως αντιμετωπίζονται με ψυχοθεραπεία. Μόνο στις πιο ακραίες περιπτώσεις, όπου οι ασθενείς δεν μπορούν να λειτουργήσουν επαρκώς, θα λάβουν κάποια φαρμακευτική αγωγή.

Η απειροφοβία μπορεί να προκαλέσει έντονη δυσφορία. Γι’ αυτό το λόγο είναι σημαντικό να επισκεφθεί κανείς έναν ειδικό, αν αλληλεπιδρά αρνητικά με την καθημερινότητά του. Οι εμμονικές συμπεριφορές καταναλώνουν πολλή ενέργεια.

Η ωραιότερη εκδοχή σου κατοικεί κάπου μέσα σου

Μια φορά κι ένα καιρό υπήρξε η Χώρα της ελευθερίας. Μάλιστα, ο θρύλος αναφέρει ότι ήταν τόσο φιλόξενη που μπορούσε να κλείσει στην αγκαλιά της όλους τους ανθρώπους της γης. Εκεί δεν είχε στα αλήθεια σημασία αν φορούσες το καπελάκι σου στραβά ή την μπλούζα σου ανάποδα. Μπορούσες να τραγουδήσεις στη μέση του δρόμου εφόσον το επιθυμούσες, να τρέξεις όπως το μικρό παιδί που τίποτε δε νιώθει να το παρατηρεί κι έτσι ανέμελο αφήνεται στην ορμή του ανέμου.

Σε εκείνη τη χώρα οι κάτοικοι δήλωναν απλώς άνθρωποι. Ουδεμία αξία λάμβαναν το χρώμα, η καταγωγή, η οικονομική ευρωστία κι οι τίτλοι τιμής. Οι νόμοι κλείνονταν στο σύνταγμα της αγάπης και το κλειδί φυλασσόταν μέσα στις καρδιές, που χτυπούσαν κόντρα στους ήχους των πρέπει.

Κι όσο ο πλανήτης βαφόταν πολύχρωμος, τόσο τα όνειρα βόλταραν δίχως χειροπέδες στα σοκάκια του γνωστού σύμπαντος. Ο καθένας ακολουθούσε το επάγγελμα που η ψυχή του επέλεγε. Έτσι το εκτελούσε περισσότερο ως ένα ιερό λειτούργημα παρά σαν μια άνωθεν επιβεβλημένη εντολή.

Τα παιδιά γεννιούνταν από έρωτα κι όχι από προγραμματισμένα ανταμώματα συμβατικών εραστών που μετρούν ωάρια και σπερματοζωάρια στην κούρσα της αναπαραγωγής. Οι σκέψεις εκφράζονταν ελεύθερα, σαν τα κύματα που σχηματίζονται στον απέραντο ωκεανό. Καμία φωνή δεν υψωνόταν για να τις κριτικάρει, να τις γεμίσεις ενοχές και συμπλέγματα κατωτερότητας.

Και τα μωρά μεγάλωναν σε ένα κόσμο που δεν φοβούνταν τις μελανιές. Έπεφταν και ξανασηκώνονταν. Έκαναν λάθη και διδάσκονταν από αυτά. Αγαπούσαν τις υπόλοιπες υπάρξεις ως διαφορετικές εκφάνσεις του θαυμαστού όλου.

Κάθε μέρα ξημέρωνε μαγική και κάθε ζευγάρι ματιών δήλωνε ευγνωμοσύνη για τις ανατολές και τις δύσεις του θνητού πεπρωμένου. Τ’ αμάξια δεν κορνάριζαν επίμονα, οι επιβάτες δεν σπρώχνονταν σε λεωφορεία, μετρό και τρένα. Ήξεραν πως νωρίτερα ή αργότερα θα έφταναν στον προορισμό τους. Γνώριζαν πως οποιαδήποτε μικρή ή μεγάλη στάση αποτελούσε κομμάτι της σοφής εξερεύνησής τους. Δήλωναν ταξιδιώτες λοιπόν. Κάποτε, ασφαλώς, οι βαλίτσες τους θα άδειαζαν κι οι ίδιοι θα σκορπίζονταν στο άπειρο. Αν, όμως, ο χρόνος τους υπήρξε πεπερασμένος τι άλλο τους απέμενε, άραγε, να κάνουν από να τον γιορτάσουν συντροφιά.

Ένα βράδυ ο ουρανός σκοτείνιασε και το νερό της θάλασσας βάφτηκε μαύρο. Μια γυναίκα βουτηγμένη στο χρυσό τραβούσε βιαστική το κουπί στη βάρκα. Την έλεγαν Απληστία. Δίπλα της καθόταν ένας άντρας με καμπούρα και μελαγχολικά, σκούρα μάτια. Συστηνόταν ως Φόβος. Την παρέα συμπλήρωνε μια επιβλητική φιγούρα με αυστηρό καρέ και χαρτοφύλακα στα χέρια. Τη φώναζαν Επίκριση.

Οι τρεις τους πάτησαν γρήγορα τα πέλματά τους στην ολόχρυση άμμο. Ύστερα γλίστρησαν αθόρυβα στα σπίτια των ανθρώπων και τους ψιθύρισαν επίμονα στον ύπνο τρεις μονάχα λέξεις: Απληστία. Φόβος. Επίκριση.

Την επόμενη μέρα όλα έμοιαζαν ίδια κι όλα ήταν τόσο διαφορετικά. Οι κάτοικοι κοιτούσαν ο ένας τον άλλον καχύποπτα κι έτρεχαν να φτάσουν πρώτοι στη δουλειά. Επιθυμούσαν να φορέσουν το πιο γυαλιστερό κοστούμι. Λαχταρούσαν να οδηγήσουν το πλέον εντυπωσιακό αμάξι και ν’ αποκτήσουν το πολυτελέστερο σπίτι.

Τα παιδιά σταμάτησαν να κάνουν μελανιές. Έκτοτε κλείστηκαν σ’ ένα γυάλινο κλουβί. Δεν χτυπούσαν και συνεπώς δεν μάθαιναν να περπατούν με το κεφάλι ψηλά και τα μάτια της καρδιάς ανοιχτά. Οι δεύτερες σκέψεις δεν επέτρεπαν στις πρώτες να εκφραστούν αφού έτρεμαν τις επιπτώσεις της ελευθερίας. Τα τραγούδια στους δρόμους σταμάτησαν. Ξημέρωναν, άλλωστε, αλλόκοτες εποχές και κανείς στ’ αλήθεια δεν επιθυμούσε να περαστεί για ελαφρόμυαλος. Οι χοροί αιχμαλώτισαν τα βήματα και λογόκριναν τις νότες. Οι φιγούρες εκτελούνταν στο εξής μονάχα για τις επευφημίες που ενδεχομένως και να τις συνόδευαν.

Οι άνθρωποι επέλεγαν το επάγγελμά τους με κριτήριο το κέρδος και το ταίρι τους με γνώμονα την ασφάλειά τους. Κι έτσι όλοι ξυπνούσαν ανόρεκτοι τα πρωινά. Μετρούσαν νευρικά τις ρυτίδες τους και κυνηγούσαν απελπισμένα τους στόχους τους. Και για κάθε στόχο που έφταναν, ένας νέος, ακόμη πιο δυσπρόσιτος, εμφανιζόταν στον ορίζοντα. Κι εκείνοι έτρεχαν συνεχώς από πίσω, λαχανιασμένοι και δυστυχείς. Ο καιρός κυλούσε, η ζωή ξεγλιστρούσε.

Η Χώρα της ελευθερίας δεν κατάφερε τελικά ποτέ να ξεχάσει όσους ψιθύρους στοίχειωσαν μια νύχτα τα όνειρά της. Μα μέχρι σήμερα, κάπου κάπου, γεννιούνται αυτοί που λικνίζονται στον αυθεντικό ρυθμό τους, που δε φυλακίζουν τα βήματα, δεν τρέμουν τις μελανιές και δε φοβούνται τα ταξίδια.

«Μα καλά ποιος στα αλήθεια τους παίρνει ακόμη στα σοβαρά;», αναρωτήθηκε ένα απόγευμα η Απληστία και τσούγκρισε το ποτήρι της με τον Φόβο και την Επίκριση. «Τους νοιάζει πράγματι να τους πάρει κάποιος στα σοβαρά; Από ξεχωριστά υλικά δομημένοι, απλώς χαμογελούν. Προχωρούν και τολμούν. Ζουν μια φορά και υπάρχουν για χίλιες», ακούστηκε μια φωνή.

Ποια ήταν η φωνή δεν κατάφεραν να μάθουν. Ταράχτηκαν, ωστόσο, πολύ. Υποψιάστηκαν, βλέπετε, πως από κάπου μακριά τους απάντησε ο υγιής μας εαυτός, ο οποίος ουδέποτε λησμόνησε ολοκληρωτικά τη Χώρα της ελευθερίας.

Ορισμένα βράδια, μάλιστα, την επισκεπτόμαστε ακόμη. Βολτάρουμε στα ανθισμένα σοκάκια της. Φουσκώνουμε πολύχρωμα μπαλόνια. Έπειτα τα παρατηρούμε να υψώνονται περήφανα στον ουρανό. Κάθε μπαλόνι και μια ιερή ελπίδα, μια προσευχή και μια υπόσχεση για τον καλύτερο κόσμο που φωλιάζει αιωνίως μέσα μας και γκρεμίζει όσες φυλακές βαφτίσαμε σπίτι μας.

Το ρόβερ Curiosity στον Άρη ανίχνευσε μεθάνιο που υπονοεί την πιθανότητα ζωής

Στον Άρη φαίνεται κρύβεται μεγάλη ποσότητα του μεθανίου, που πρέπει να αποτελεί σημάδι των μικροβίων που ζουν στον πλανήτη σήμερα.  Σε μια μέτρηση που λήφθηκε την περασμένη Τετάρτη, το ρόβερ Curiosity  της NASA ανακάλυψε εκπληκτικά υψηλές ποσότητες μεθανίου στην ατμόσφαιρα του Άρη, ένα αέριο που στη Γη παράγεται συνήθως από τους ζωντανούς οργανισμούς. Οι επιστήμονες της αποστολής συζήτησαν με ενθουσιασμό τις ειδήσεις αυτές.

Οι επιστήμονες της αποστολής πήραν το σήμα αυτό πριν λίγες μέρες και αναζητούν την αιτία που υπάρχει στον κόκκινο πλανήτη

Το μεθάνιο αποτελεί εύρημα – θησαυρό για τους βιολόγους που μελετούν το ενδεχόμενο εξωγήινης ζωής, καθώς στον πλανήτη μας μεγάλες ποσότητες του στοιχείου παράγονται από φυσικές βιολογικές δραστηριότητες – όπως το γαστρεντερικό σύστημα αγελάδων και οι βάλτοι.
 
Υπάρχουν όμως κι άλλες πηγές μεθανίου, όπως ηφαίστεια, η εξόρυξη άνθρακα και άλλες γεωλογικές διαδικασίες. Σημειώνεται πως δεν υπάρχουν ενεργά ηφαίστεια τον Κόκκινο Πλανήτη.

Η NASA πάντως έσπευσε
να μετριάσει την αισιοδοξία για δραματικές εξελίξεις. Ο υποδιευθυντής της υπηρεσίας, Τόμας Ζούρμπουχεν, σημείωσε στο Twitter πως μολονότι τα νεότερα ευρήματα προκαλούν ενθουσιασμό ως πιθανή ένδειξη ύπαρξης ζωής απαιτούνται ακόμα πολλές μετρήσεις προτού καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα.
 
«Δεν ξέρουμε ακόμα από πού προέρχεται το μεθάνιο στον Άρη», προσέθεσε. Μεγάλες συγκεντρώσει του στοιχείου είχαν εντοπιστεί στον Άρη σε τέσσερις περιπτώσεις το 2013-14, όμως στην συνέχεια το φαινόμενο εξασθένησε.
 
Μία από τις κυρίαρχες εικασίες όσον αφορά τον Άρη είναι πως μικροοργανισμοί αναπτύχθηκαν στο παρελθόν στην επιφάνεια αλλά πλέον έχουν μεταναστεύσει στο υπέδαφος, δημιουργώντας κρυμμένες «δεξαμενές» βιολογίας.
 
Η παρουσία μεγάλης ποσότητας μεθανίου ενισχύει αυτές τις υποψίες, καθότι κανονικά η ηλιακή ακτινοβολία και χημικές διεργασίες διαλύουν τα μόρια μεθανίου σε διάστημα λίγων αιώνων. Συνεπώς, το μεθάνιο που εντοπίστηκε στον Άρη έχει παραχθεί σχετικά πρόσφατα.
 
Ο εκπρόσωπος της NASA πρόσθεσε: «Για να διατηρηθεί η επιστημονική ακεραιότητα, η ομάδα των επιστημόνων του έργου θα συνεχίσει να αναλύει τα δεδομένα πριν επιβεβαιώσει τα αποτελέσματα».

Αρχαία Ελληνική Γραμματεία: ΗΣΙΟΔΟΣ - Ἔργα καὶ Ἡμέραι (174-201)

Μηκέτ᾽ ἔπειτ᾽ ὤφελλον ἐγὼ πέμπτοισι μετεῖναι
175 ἀνδράσιν, ἀλλ᾽ ἢ πρόσθε θανεῖν ἢ ἔπειτα γενέσθαι.
νῦν γὰρ δὴ γένος ἐστὶ σιδήρεον· οὐδέ ποτ᾽ ἦμαρ
παύσονται καμάτου καὶ ὀιζύος οὐδέ τι νύκτωρ
τειρόμενοι· χαλεπὰς δὲ θεοὶ δώσουσι μερίμνας.
ἀλλ᾽ ἔμπης καὶ τοῖσι μεμείξεται ἐσθλὰ κακοῖσιν.
180 Ζεὺς δ᾽ ὀλέσει καὶ τοῦτο γένος μερόπων ἀνθρώπων,
εὖτ᾽ ἂν γεινόμενοι πολιοκρόταφοι τελέθωσιν.
οὐδὲ πατὴρ παίδεσσιν ὁμοίιος οὐδέ τι παῖδες,
οὐδὲ ξεῖνος ξεινοδόκῳ καὶ ἑταῖρος ἑταίρῳ,
οὐδὲ κασίγνητος φίλος ἔσσεται, ὡς τὸ πάρος περ.
185 αἶψα δὲ γηράσκοντας ἀτιμήσουσι τοκῆας·
μέμψονται δ᾽ ἄρα τοὺς χαλεποῖς βάζοντες ἔπεσσιν,
σχέτλιοι, οὐδὲ θεῶν ὄπιν εἰδότες· οὐδέ μεν οἵ γε
γηράντεσσι τοκεῦσιν ἀπὸ θρεπτήρια δοῖεν·
χειροδίκαι· ἕτερος δ᾽ ἑτέρου πόλιν ἐξαλαπάξει·
190 οὐδέ τις εὐόρκου χάρις ἔσσεται οὐδὲ δικαίου
οὐτ᾽ ἀγαθοῦ, μᾶλλον δὲ κακῶν ῥεκτῆρα καὶ ὕβριν
ἀνέρα τιμήσουσι· δίκη δ᾽ ἐν χερσί καὶ αἰδὼς
ἐσσεῖται, βλάψει δ᾽ ὁ κακὸς τὸν ἀρείονα φῶτα
μύθοισι σκολιοῖς ἐνέπων, ἐπὶ δ᾽ ὅρκον ὀμεῖται.
195 ζῆλος δ᾽ ἀνθρώποισιν ὀιζυροῖσιν ἅπασιν
δυσκέλαδος κακόχαρτος ὁμαρτήσει, στυγερώπης.
καὶ τότε δὴ πρὸς Ὄλυμπον ἀπὸ χθονὸς εὐρυοδείης
λευκοῖσιν φάρεσσι καλυψαμένω χρόα καλὸν
ἀθανάτων μετὰ φῦλον ἴτον προλιπόντ᾽ ἀνθρώπους
200 Αἰδὼς καὶ Νέμεσις· τὰ δὲ λείψεται ἄλγεα λυγρὰ
θνητοῖς ἀνθρώποισι, κακοῦ δ᾽ οὐκ ἔσσεται ἀλκή.

***
Μακάρι εγώ ανάμεσα στου πέμπτου γένους τούς ανθρώπους
να μην ήμουν, μα είτε πιο μπροστά να πέθαινα ή ύστερα να γεννιόμουν.
Αφού τώρα πια το σιδερένιο υπάρχει γένος. Κι ούτε θα πάψουνε ποτέ
τη μέρα να κοπιάζουν και να δυστυχούν, να βασανίζονται τη νύχτα,
μα μέριμνες σκληρές σ᾽ αυτούς οι θεοί θα δίνουν.
Όμως και σ᾽ αυτούς ανάμεικτα θα υπάρξουνε καλά με τα κακά.
180 Κι ο Δίας θ᾽ αφανίσει και τούτο των θνητών το γένος,
την εποχή που σαν γεννιούνται οι άνθρωποι θα γίνονται ασπρομάλληδες.
Με τα παιδιά του όμοιος δε θα είναι ο πατέρας, μήτε με τον πατέρα τα παιδιά,
κι ούτε ο φιλοξενούμενος αγαπητός σ᾽ αυτόν που τον φιλοξενεί,
στο σύντροφο ο σύντροφος, μήτε θα είναι ο αδερφός αγαπητός, σαν πρώτα.
Μόλις γεράσουν οι γονείς τους θα τους ατιμάζουν,
θα τους κατηγορούν μιλώντας τους με λόγια φοβερά,
οι άθλιοι, την τιμωρία των θεών περιφρονώντας. Κι ούτε
στους γέροντες γονείς τους το χρέος που τους ανάθρεψαν θ᾽ ανταποδίνουν.
190 Στη βία των χεριών το δίκιο τους. Κι ο ένας την πόλη του άλλου θ᾽ αφανίσει.
Διότι δε θα τιμάται ο πιστός στον όρκο του, ο αγαθός,
ο δίκαιος, μα του κακού το δράστη θα τιμήσουν πιο πολύ και τον ακόλαστο.
Στη βία των χεριών το δίκαιο κι η ντροπή θα είναι,
ο άντρας ο κακός θα βλάπτει τον καλύτερο,
θα τον κατηγορεί με λόγια διεστραμμένα, δίνοντας κι από πάνω όρκο.
Ο φθόνος χαιρέκακος, κακόγλωσσος, στην όψη μισητός,
θα συνοδεύει όλους τους ταλαίπωρους ανθρώπους.
Και τότε προς τον Όλυμπο απ᾽ τη γη με τους πλατιούς τούς δρόμους,
αφού σε άσπρα πέπλα το ωραίο σώμα τους καλύψουνε,
θα παν να σμίξουνε με των αθανάτων το γένος, τους ανθρώπους πίσω αφήνοντας,
200 η Αιδώς και η Νέμεση. Και μόνο οι πόνοι οι θλιβεροί θα απομείνουν
στους θνητούς ανθρώπους. Κι απ᾽ το κακό προφύλαξη δε θα υπάρχει.