Το διαρκές μυστήριο της ανίχνευσης του μοναδικού μαγνητικού μονόπολου του σύμπαντος

Φανταστείτε ότι είστε φυσικός και σχεδιάζεται ένα πείραμα που ο καθένας περιμένει ότι δεν θα δει απολύτως τίποτα. Έχετε επενδύσει στα όρια της φυσικής: ψάχνετε για ένα σημάδι ενός απίθανου, αλλά θεωρητικά όχι αδύνατου, σωματιδίου που δεν έχει δει ποτέ κανείς πριν, το μαγνητικό μονόπολο. Μερικοί επιστήμονες έχουν υποθέσει, εδώ και πολλές δεκαετίες, ότι ένα τέτοιο σωματίδιο θα μπορούσε ενδεχομένως να υπάρχει, αλλά όλες οι προσπάθειες ανίχνευσης της ύπαρξής του – τόσο άμεσης όσο και έμμεσης – έχουν αποτύχει.

Ηλεκτρομαγνητικά πεδία όπως θα τα δημιουργούσαν θετικά και αρνητικά ηλεκτρικά φορτία, τόσο σε ηρεμία όσο και σε κίνηση (πάνω), καθώς και εκείνα που θεωρητικά θα δημιουργούσαν τα μαγνητικά μονόπολα.

 

Στην επιστήμη του ηλεκτρομαγνητισμού, έχετε δύο τύπους φορτίων: θετικά και αρνητικά. Αυτά τα βασικά φορτία είναι τα μόνα στη φύση, χωρίς να υπάρχουν εγγενή μαγνητικό φορτία. Σίγουρα, μπορείτε να έχετε μαγνητικούς πόλους βόρειο και νότιο, αλλά ποτέ το ένα χωρίς το άλλο. Το γεγονός ότι ο ηλεκτρομαγνητισμός δεν είναι μια συμμετρική θεωρία – ότι υπάρχουν ηλεκτρικά φορτία, αλλά όχι μαγνητικά, είναι μια θεμελιώδης αλήθεια των νόμων της φύσης.

Γραμμές μαγνητικού πεδίου, από μια ράβδο: ένα μαγνητικό δίπολο, με έναν βόρειο και νότιο πόλο συνδεδεμένο μεταξύ τους. Αυτοί οι μόνιμοι μαγνήτες παραμένουν μαγνητισμένοι ακόμη και αφού αφαιρεθούν τα εξωτερικά μαγνητικά πεδία.

 

Ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορούμε να δημιουργήσουμε μαγνητικά πεδία είναι επομένως να έχουμε κινούμενα ηλεκτρικά φορτία: ηλεκτρικά ρεύματα. Αυτά τα ρεύματα μπορούν να δημιουργηθούν σε ατομικό ή μοριακό επίπεδο, καθώς τα μεμονωμένα ηλεκτρόνια βρίσκονται σε τροχιά μέσα σε πολύ μεγαλύτερες μακροσκοπικές δομές. Ακόμη και οι μόνιμοι μαγνήτες που γνωρίζετε δεν μπορούν να διαχωριστούν σε βόρειους ή νότιους πόλους. μπορούν να υπάρξουν μόνο παράλληλα και οι δύο.
 

Μαγνητικές χορδές μπορούν να δημιουργηθούν υπό συγκεκριμένες εργαστηριακές συνθήκες, όπου τα δύο άκρα των χορδών, που αντιστοιχούν στους βόρειους και νότιους πόλους, μπορούν να διαχωριστούν σε εξαιρετικά μεγάλες αποστάσεις. Εάν ένας πόλος διατηρείται σχετικά απομονωμένος από τον υπόλοιπο, μπορεί να δημιουργήσει ένα οιονεί (κάτι σαν) σωματίδιο (quasiparticle) που δρα ως μαγνητικό μονόπολο.

 

Αν θέλαμε να δημιουργήσουμε ένα μαγνητικό μονόπολο, υπάρχουν μόνο δύο τρόποι να το κάνουμε. (Και ο πρώτος τρόπος περιλαμβάνει και ολίγη εξαπάτηση)

 

1.) Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα οιονεί σωματίδιο που να μοιάζει με μαγνητικό μονόπολο. Σε ορισμένες εφαρμογές της φυσικής συμπυκνωμένης ύλης, είναι δυνατό να δημιουργηθούν μαγνητικές χορδές, όπου δημιουργούνται μακρόστενοι, λεπτοί μαγνήτες σε ένα πλέγμα, επιτρέποντάς σε σας να διαχωρίσετε τους βόρειους και νότιους πόλους σε μεγάλες αποστάσεις. Εάν μπορείτε να τους διαχωρίσετε σε αρκετά μεγάλες αποστάσεις, θα δείτε, όταν κοιτάξετε το σύστημά σας, ότι υπάρχει μόνο ένας πόλος. Ο άλλος πόλος, ωστόσο, είναι ακόμα εκεί. Είναι απλά καλά διαχωρισμένος και απομονωμένος από τον πόλο που μετράτε.

 

 

 

Είναι δυνατό να γράψουμε μια ποικιλία εξισώσεων, όπως οι εξισώσεις του Maxwell, που περιγράφουν το Σύμπαν. Μπορούμε να τα γράψουμε με διάφορους τρόπους, αλλά μόνο συγκρίνοντας τις προβλέψεις τους με τις φυσικές παρατηρήσεις μπορούμε να συναγάγουμε οποιοδήποτε συμπέρασμα σχετικά με την εγκυρότητά τους. Γι' αυτό η εκδοχή των εξισώσεων Maxwell με μαγνητικά μονόπολα (δεξιά) δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, ενώ η έκδοση χωρίς μονόπολα (αριστερά) αντιστοιχεί.

 

2.) Θα μπορούσαμε να τροποποιήσουμε τη θεωρία του ηλεκτρομαγνητισμού ώστε να συμπεριλάβει μαγνητικά μονοπώλια. Αυτό είναι κυριολεκτικά μια θεωρητική φαντασία: αλλάξτε τους γνωστούς νόμους της φυσικής για να δημιουργήσετε ένα νέο είδος ύλης. Η τροποποίηση είναι απλή: αντί μόνο για ηλεκτρικά φορτία, υποθέστε ότι υπάρχει και ένας νέος τύπος φορτίου – το μαγνητικό φορτίο. Αν προσθέσετε αυτό στη θεωρία σας, όλος ο ηλεκτρομαγνητισμός γίνεται συμμετρικός.

• Τα ηλεκτρικά φορτία υπάρχουν σε θετικές και αρνητικές εκδόσεις. υπάρχουν μαγνητικά φορτία με τη βόρεια και νότια εκδοχή τους.
• Τα κινούμενα ηλεκτρικά φορτία δημιουργούν μαγνητικά πεδία. Τα κινούμενα μαγνητικά φορτία δημιουργούν ηλεκτρικά πεδία.
• Η μεταβολή των μαγνητικών πεδίων προκαλεί την κίνηση των ηλεκτρικών φορτίων. Η μεταβολή των ηλεκτρικών πεδίων θα προκαλέσει τη μετακίνηση των μαγνητικών φορτίων.

Αυτό ξεκίνησε για πρώτη φορά με τον Dirac στη δεκαετία του 1930, αλλά κανείς δεν το πήρε σοβαρά λόγω της έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων.

 

Ο Dirac, ένας μεγάλος φυσικός του 20ου αιώνα που ασχολήθηκε με τα μαγνητικά μονόπολα, βρήκε το 1931, μια έκφραση για την ένταση του μαγνητικού πόλου, η οποία φαινόταν να υποδηλώνει ότι αν υπάρχει τουλάχιστον ένα μαγνητικό μονόπολο στη φύση, τότε το ηλεκτρικό φορτίο θα ήταν απαραίτητα κβαντωμένο. Ο Dirac χρησιμοποίησε αρκετά προχωρημένες έννοιες της κβαντικής μηχανικής για να καταλήξει στο συγκεκριμένο συμπέρασμα.

 

Μπορούμε όμως να το δείξουμε χωρίς τα μαθηματικά του Dirac, χρησιμοποιώντας μόνο την υπεραγώγιμη κατάσταση. Όπως γνωρίζουμε ένας υπεραγωγός επιτρέπει τη διέλευση του ρεύματος χωρίς καμία απολύτως αντίσταση. Πολλά οξείδια μετάλλων καθίστανται υπεραγώγιμα όταν η θερμοκρασία τους πέσει κάτω από μια χαμηλή τιμή (σήμερα η θερμοκρασία αυτή φθάνει τους -70ο βαθμούς Kelvin).

 

Στους βρόχους από υπεραγώγιμο σύρμα, κάποια ηλεκτρεγερτική δύναμη που επάγεται στο σύρμα, για οσοδήποτε μικρό χρονικό διάστημα, θα προκαλέσει τη ροή ενός μόνιμου ρεύματος, εφόσον δεν υπάρχει αντίσταση που να το μηδενίζει.

 

Αυτό ακριβώς το ρεύμα μπορούμε να το δημιουργήσουμε μεταβάλλοντας τη μαγνητική ροή που διέρχεται μέσω του υπεραγώγιμου βρόχου. Σύμφωνα όμως με το νόμο του Faraday, η ΗΕΔ είναι :    Ε=-dΦ/dt, όπου dΦ είναι η μεταβολή της μαγνητικής ροής διαμέσου του συρμάτινου βρόχου. Το αρνητικό πρόσημο στο νόμο του Faraday ερμηνεύεται από τον κανόνα του Lentz, σύμφωνα με τον οποίο το επαγόμενο ρεύμα έχει τέτοια φορά ώστε να αντιτίθεται στο αίτιο που το προκάλεσε.

Φανταστείτε επίσης ότι ένα μαγνητικό μονόπολο με ένταση πόλου q*, κατευθύνεται προς τον υπεραγώγιμο βρόχο. (αριστερό σχήμα) Τότε θα επαγόταν ένα αρχικό ρεύμα Ι που θα παρήγαγε διαμέσου του βρόχου ένα μαγνητικό πεδίο Β, το οποίο με τη σειρά του θα είχε κατεύθυνση αντίθετη αυτής του πεδίου που οφείλεται στο μαγνητικό μονόπολο (και το οποίο πλησιάζοντας προκάλεσε το φαινόμενο της επαγωγής).

 

Όταν το μαγνητικό μονόπολο θα έχει τελικά διέλθει από το βρόχο, το επαγόμενο ρεύμα θα συνεχίσει να ρέει στην ίδια κατεύθυνση έτσι ώστε να παράγει ένα μαγνητικό πεδίο το οποίο θα αντικαθιστά το ελαττούμενο πεδίο του μονοπόλου.

 

Επομένως, καθώς ένα μαγνητικό μονόπολο διαπερνά το βρόχο, το ηλεκτρικό ρεύμα θα διαρρέει το βρόχο προς μία μόνο κατεύθυνση.

 

Η κατάσταση αυτή είναι πολύ διαφορετική από εκείνη στην οποία διαπερνά το βρόχο ένα μαγνητικό δίπολο. (Σχήμα δεξιό) Σ’ αυτή την περίπτωση το ρεύμα που επάγεται καθώς το μαγνητικό δίπολο πλησιάζει το βρόχο έχει την ίδια φορά με αυτό της περίπτωσης του μονοπόλου , αλλά το ρεύμα που επάγεται καθώς το δίπολο απομακρύνεται έχει αντίθετη φορά.

 

Τελικά το ρεύμα που επάγεται σε έναν υπεραγώγιμο βρόχο από ένα διερχόμενο μονόπολο θα παραμείνει για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα αφότου απομακρυνθεί το μονόπολο. Αυτό το χαρακτηριστικό γεγονός θα επέτρεπε σε κάποιον να ανιχνεύσει τη διέλευση ενός μαγνητικού μονοπόλου.

 

Η ιδέα της ενοποίησης θεωρεί ότι και οι τρεις δυνάμεις του Καθιερωμένου Μοντέλου, ίσως και η βαρύτητα στις υψηλότερες ενέργειες, είναι ενωμένες μαζί σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Αυτή η ιδέα που είναι ισχυρή, έχει οδηγήσει σε μια μεγάλη έρευνα, αλλά είναι μια εντελώς αναπόδεικτη εικασία. Ωστόσο, πολλοί φυσικοί είναι πεπεισμένοι ότι πρόκειται για μια σημαντική προσέγγιση στην κατανόηση της φύσης και έχει οδηγήσει σε κάποιες ενδιαφέρουσες, γενικές και ελέγξιμες προβλέψεις.

 

Στη δεκαετία του 1970, ωστόσο, υπήρξε ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για τις θεωρίες που ήταν πιο συμμετρικές από το σύμπαν που γνωρίζουμε και παρατηρούμε σήμερα. Οι μεγάλες θεωρίες ενοποίησης ήρθαν στη μόδα, καθώς η ενοποιημένη ηλεκτρασθενής θεωρία οδήγησε πολλούς στο να υποδείξουν ότι ίσως, σε ακόμη υψηλότερες ενέργειες, υπήρχαν και πρόσθετοι τύποι ενοποιήσεων που θα μπορούσαν να είναι παρούσες στο παρελθόν.

 

Εάν οι δυνάμεις και οι αλληλεπιδράσεις ήταν πιο ομοιόμορφες στο παρελθόν, αυτό θα σήμαινε την ύπαρξη μιας νέας φυσικής πέρα ​​από αυτό που είναι σήμερα γνωστό ως Καθιερωμένο Μοντέλο. Αν σπάσουν αυτές οι συμμετρίες για να αποκτήσουμε το σύμπαν που ξέρουμε με χαμηλή ενέργεια, θα έχουμε ως αποτέλεσμα την πρόβλεψη πρόσθετων πεδίων και νέων σωματιδίων με μάζα. Σε πολλές ενσαρκώσεις αυτών των νέων προβλέψεων παίρνουμε τα μαγνητικά μονόπολα (του είδους «’t Hooft / Polyakov»  που είναι ένα τοπολογικό σολιτόνιο παρόμοιο με το μονόπολο Dirac αλλά χωρίς ιδιαίτερες ιδιότητες).  Το γεγονός ότι κάποτε υπήρχαν άφθονα μονόπολα και τώρα δεν τα βλέπουμε, οφείλεται στον κοσμικό πληθωρισμό που διορθώνει την κατάσταση αραιώνοντας οποιαδήποτε αφθονία μαγνητικών μονόπολων.
 

'Ενα μαγνητικό μονόπολο που “γεννά” γραμμές μαγνητικού πεδίου με τον ίδιο τρόπο που ένα απομονωμένο ηλεκτρικό φορτίο θα εκπέμπει γραμμές ηλεκτρικού πεδίου. Σε αντίθεση με τα μαγνητικά δίπολα, υπάρχει μόνο μία μαγνητική πηγή.

 

Το πληθωριστικό μοντέλο για το μαγνητικό μονόπολο

Η θεωρία του Dirac για τα μαγνητικά μονόπολα δεν είναι βέβαια η μόνη υπάρχουσα.  Άλλες θεωρίες, από τις οποίες οι πιο αξιοσημείωτες είναι οι Μεγάλες Ενοποιημένες Θεωρίες (GUT, για συντομία), προβλέπουν επίσης την ύπαρξη μονοπόλων . Τα μονόπολα των Μεγάλων Ενοποιημένων Θεωριών έχουν πολύ διαφορετικές ιδιότητες από ένα μονόπολο Dirac -η πιο αξιοσημείωτη διαφορά είναι ότι η μάζα τους θα μπορούσε να είναι 1016 φορές η μάζα ενός μονοπόλου Dirac.

 

Αυτή η τεράστια μάζα σημαίνει ότι τα μονόπολα των Μεγάλων Ενοποιημένων Θεωριών θα μπορούσαν να έχουν παραχθεί μόνο κατά τη στιγμή της Μεγάλης ‘Εκρηξης. Αν έχει συμβεί αυτό, τότε είναι πολύ πιθανό να υπάρχει κάποιο υψηλότερο νόημα στην κβάντωση του ηλεκτρικού και του μαγνητικού φορτίου. Στη φυσική, τα μυστήρια δημιουργούν μυστήρια.

 

Εξ’ αιτίας της μεγάλης μάζας αυτής θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο με οποιονδήποτε επιταχυντή να επιτύχουμε ενέργειες του πολύ-πολύ πρώιμου σύμπαντος.

 

Αν υπάρχουν, θα είναι ελάχιστα και διάσπαρτα στο σύμπαν, μάλιστα τα μαγνητικά πεδία του μεσοαστρικού χώρου θα ήταν ασθενέστερα αν υπήρχαν σε μεγάλες συγκεντρώσεις.

 

Ο ιδρυτής του πληθωριστικού μοντέλου, Alan Guth, προβληματίσθηκε ιδιαίτερα με την απουσία τους και συμπέρανε ότι η συνολική τους μάζα θα αντιστοιχούσε σε εκατομμύρια φορές περισσότερη σκοτεινή ύλη από όση υπάρχει σήμερα. Επίσης σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, η απότομη διόγκωση εξηγεί και την φαινομενική απουσία τους.

 

Πείραμα Blas Cabrera

Κάθε φορά που έχετε μια ενδιαφέρουσα, συναρπαστική θεωρητική πρόβλεψη, θέλετε να βρείτε έναν τρόπο να την ελέγξετε. Εάν υπήρχαν μαγνητικά μονόπολα που διαπερνούν το Σύμπαν, υπάρχει μια πιθανότητα να ανιχνεύσουμε ένα από αυτά εάν περάσει από ένα βρόχο σύρματος. Το πέρασμα ενός κανονικού μαγνήτη μέσω ενός αγώγιμου βρόχου θα καταγράψει ένα σήμα: ένα θετικό ενός ορισμένου μεγέθους όταν ο πρώτος πόλος περνούσε μέσα από αυτόν, και στη συνέχεια ένα αρνητικό ίσου μεγέθους όταν θα περνούσε και ο δεύτερος πόλος.

 

Εάν όμως τα μαγνητικά μονόπολα είναι πραγματικά, θα έχετε ένα σήμα που έχει μόνο μία κατεύθυνση: θετική ή αρνητική, ακολουθούμενη από μια αποτυχία να επιστρέψετε στη βασική σας κατάσταση του μηδενός. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, μερικοί ερευνητές σχεδίαζαν και κατασκεύαζαν ακριβώς αυτό το είδος πειράματος. Μέχρι στιγμής, το πιο διάσημο δόθηκε από τον φυσικό Blas Cabrera.

Αν και τα πρωτότυπα πειράματα που ψάχνουν για μαγνητικά μονοπώλια ήταν πρωτόγονα σε σύγκριση με ανιχνευτές όπως το IceCube ή το MoEDAL του LHC, οι οποίοι σχεδιάστηκαν επίσης για να ανιχνεύσουν εξωτικά σωματίδια όπως τα μαγνητικά μονοπώλια, πολλά από τα βασικά στοιχεία σχεδιασμού είναι καθολικά.

Ο Cabrera σχεδίασε το πείραμά του να λειτουργεί σε ψυχρές, κρυογονικές θερμοκρασίες, διαμορφώνοντας όχι μόνο ένα βρόχο από σύρμα, αλλά ένα πηνίο που περιέχει οκτώ βρόχους. Το πηνίο σχεδιάστηκε και βελτιστοποιήθηκε για τη μέτρηση της μαγνητικής ροής, οπότε αν περάσει μέσα από αυτό ένα μονόπολο ενός μαγνητόνιου (magneton είναι η θεωρητική μονάδα του κβαντισμένου μαγνητισμού), θα δείτε ένα σήμα ακριβώς 8 magneton.

 

Εάν, από την άλλη πλευρά περάσει ένα διπολικός μαγνήτης, θα λάβετε ένα σήμα +8 ακολουθούμενο από ένα -8 (ή -8 ακολουθούμενο από +8), ώστε να μπορείτε να διακρίνετε ένα μονόπολο από ένα δίπολο . Εάν το σήμα ήταν οτιδήποτε άλλο από 8 μαγνητόνια (ή ένα πολλαπλάσιο των 8), θα γνωρίζατε ότι δεν βλέπετε μαγνητικά μονόπολα.

 

Έτσι, ο Cabrera έχτισε αυτή τη συσκευή και περίμενε. Η συσκευή δεν ήταν τέλεια και μερικές φορές ένας από τους βρόχους θα έστελνε ένα σήμα δίνοντας ένα ψευδώς θετικό +1 ή -1 magnetons. Σε ακόμη πιο σπάνιες περιπτώσεις, δύο βρόχοι θα έστελναν ένα σήμα ταυτόχρονα, δίνοντας ένα ψευδές σήμα +2 ή -2. Θυμηθείτε, θα χρειαστείτε ένα σήμα 8 (και ακριβώς 8) για να είναι ένα μαγνητικό μονόπολο.

 

Η συσκευή δεν ανίχνευσε ποτέ τρία ή περισσότερα magnetons.

Αυτό το πείραμα έτρεξε για μερικούς μήνες χωρίς επιτυχία και τελικά υποβιβάστηκε για να ελέγχεται μόνο μερικές φορές την ημέρα. Τον Φεβρουάριο όμως του 1982, την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου που έπεσε Κυριακή και ο Cabrera δεν μπήκε στο εργαστήριο. Όταν επέστρεψε στο γραφείο την επόμενη ημέρα, στις 15, βρήκε απροσδόκητα ότι ο υπολογιστής και η συσκευή είχαν καταγράψει ακριβώς 8 μαγνητόνια στις 2:00 μ.μ. στις 14 Φεβρουαρίου του 1982.  Δυστυχώς, κανείς δεν ήταν παρών κατά τη στιγμή της ανίχνευσης και κανένας δεν έχει αναπαράγει ποτέ αυτό το αποτέλεσμα ούτε βρήκε ένα δεύτερο μονόπολο.

 

Η ανακάλυψη έφερε αναταραχή στην επιστημονική κοινότητα, δημιουργώντας ένα τεράστιο ενδιαφέρον. Κατασκευάστηκαν τεράστιες συσκευές με μεγαλύτερες επιφάνειες και περισσότερους βρόχους, ενώ πολλές νέες ομάδες άρχισαν έρευνα για μαγνητικά μονοπώλια. Παρά τη μεγάλη επένδυση πόρων, δεν βρέθηκε ποτέ άλλο μονόπολο.

 

Αλλά το δεύτερο μονόπολο δεν ήρθε ποτέ. Σήμερα 37 χρόνια μετά την πρώτη (και αν έγινε) ανίχνευση, η έρευνα για μαγνητικά μονόπολα εγκαταλείφθηκε σε μεγάλο βαθμό, με το πείραμα της Ανταρκτικής IceCube να παρέχει αυστηρότερα όρια.

 

Μπορεί να μην γνωρίζουμε ποτέ τι συνέβη μέσα σε αυτόν τον ανιχνευτή την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου του 1982. Υπήρξε πραγματικά ένα μαγνητικό μονόπολο που πέρασε μέσα από αυτό, και ήμασταν αρκετά τυχεροί που το βρήκαμε, αλλά ποτέ δεν είδε κανείς ένα άλλο; Ήταν ένα πρωτοφανές πρόβλημα στον εξοπλισμό; Μια ασυνήθιστη κοσμική ακτίνα με μέχρι τώρα ανεξήγητες ιδιότητες; Ή ίσως μια φάρσα που παίζει ένας σπουδαστής, αντίπαλος ή επαγγελματίας σαμποτέρ;

Στην πειραματική επιστήμη, το πιο σημαντικό είναι να μπορέσετε να αναπαραγάγετε τα αποτελέσματά σας και δεν έχει ποτέ περάσει μια δεύτερη ανίχνευση μονόπολου. Όσο όμορφο είναι το συμμετρικό Σύμπαν, αυτό απλά δεν φαίνεται να είναι το Σύμπαν που έχουμε.

 

Κανείς δεν ξέρει τι μας έκανε να ξεγελαστούμε ότι είχαμε εντοπίσει ένα μαγνητικό μονόπολο, αλλά χωρίς καμιά επανάληψη επιβεβαίωσης, δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να συμπεράνουμε ότι δεν ήταν πραγματικό.

 

Τα μαγνητικά μονόπολα, από όσο μπορούμε να πούμε, δεν φαίνεται να υπάρχουν.

Νίτσε: Τα συμπτώματα της διαφθοράς

Aπό τη στιγμή εκείνη πού η διαφθορά μπαίνει κά­που, βλέπεις να κυριαρχεί μια ποικιλόμορφη δεισιδαι­μονία που απέναντί της ή πίστη πού έχει υιοθετήσει ο λαός, εξασθενίζει και γίνεται ανίκανη, γιατί η δεισι­δαιμονία είναι ένας δεύτερης τάξης στοχασμός.

Όποιος παραδίνεται, στο στοχασμό αυτό, διαλέγει ορισμένα σχήματα, ορισμένα καλούπια πού του αρέσουν. Παρέ­χει στον εαυτό του το δικαίωμα να διαλέγει. Ο προλη­πτικός έχει κάτι το πιο «προσωπικό» από’ τον πιστό. Προληπτική θα είναι η κοινωνία εκείνη πού θα συναν­τούμε κιόλας πάρα πολλά άτομα και πολλή ευχαρίστη­ση για κάθε τι το ατομικό. Από την πλευρά αυτή η δεισιδαιμονία δείχνει πάντα μια πρόοδο απέναντι στην πί­στη, εκδηλώνει πώς η νόηση απελευθερώνεται και α­παιτεί τα δικαιώματά της.

Τότε λοιπόν, οι οπαδοί της παλιάς θρησκείας κάνουν παράπονα και ισχυρίζονται ότι υπάρχει διαφθορά — αλλά αυτοί ακριβώς προσδιό­ριζαν μέχρι τώρα τη χρήση της στον τρόπο πού εκφρά­ζονται και πού έδωσαν στη δεισιδαιμονία τη χειρότερή της φήμη, και σ’ αυτούς ακόμα τούς κύκλους των πιο ελεύθερων πνευμάτων.

Ας βάλουμε, λοιπόν, καλά στο μυαλό μας πώς η δεισιδαιμονία είναι σύμπτωμα της χειραφέτησης. Αυτό είναι το πρώτο.

Ας δούμε το δεύτερο: Πολλοί πάλι κατηγορούν και ισχυρίζονται πώς υπάρχει μια χαλάρωση στην κοινωνία εκείνη όπου έ­χει εγκατασταθεί η διαφθορά. Και είναι αλήθεια, το κύ­ρος του πολέμου και του πολεμικού ενθουσιασμού πα­θαίνουν ολοφάνερη πτώση.

Σ’ αυτή την κοινωνία ποθούν τις διασκεδάσεις τής ζωής με τον ίδιο σκοπό πού επι­δίωκαν παλιότερα τις γυμναστικές και στρατιωτικές τι­μές. Αλλά οι παρατηρητές αυτοί αδιαφορούν γενικά να παρατηρήσουν πώς εκείνη η παλιά δραστηριότητα, το παλιό εκείνο πάθος του έθνους πού εκδήλωναν με τόσο πομπώδη τρόπο, διαμοιράστηκε σέ άπειρα ιδιωτικά πά­θη και το γεγονός αυτό το έκανε να φαίνεται πολύ λιγότερο.

Να τι λέω με πιο απλά λόγια: Είναι πιθανό, μάλιστα, στην κατάσταση τής «διαφθοράς», πώς το έ­θνος σπαταλά μια δύναμη, μια ενέργεια πολύ πιο με­γάλη από κάθε άλλη περίσταση, και πώς το άτομο ξο­δεύει την ενέργεια αυτή πολύ πιο σπάταλα απ’ όσο ξό­δευε νωρίτερα, τότε δηλαδή πού ακόμα δεν ήταν αρκετά πλούσιο.

Στις εποχές, λοιπόν, της χαλάρωσης, τρέχει η τραγωδία σ όλους τούς δρόμους και σέ όλα τα σπί­τια, και βλέπουμε να γεννιούνται ο μεγάλος έρωτας και το μεγάλο μίσος και να αναπήδα πυρακτωμένη προς τούς ουρανούς ή φλόγα τής γνώσης.

Ένα τρίτο θέμα πού τούς απασχολεί τούς οπαδούς είναι το ακόλουθο. Οι οπαδοί, λοιπόν, αυτοί ισχυρίζον­ται πώς, επειδή με κάποιο τρόπο συμψηφίζουν την κα­τηγορία της δεισιδαιμονίας και τής χαλάρωσης πού μπορούν να προξενήσουν στις εποχές τής διαφθοράς, τα ήθη γίνονται πραότερα σ’ αυτές τις περιόδους, πού ακόμα ισχυρίζονται πώς η σκληρότητα μειώνεται αρκετά σέ σχέση πάντα με τις προηγούμενες εποχές, πού είχαν λιγότερη πίστη και δύναμη.

Δεν θα μπορούσα να βάλω την υπογραφή μου στο εγκώμιο αυτό, όπως δεν υπέγραψα και τον προηγούμε­νο ψόγο. Στο μόνο πού συμφωνώ είναι πώς η σκληρότητα σταθεροποιείται και πώς το νέο γούστο αντιπαθεί τις παλιές της μορφές, άλλα η τέχνη του να πλη­γώνουμε, να κάνουμε να υποφέρουν με τα λόγια μας ή με τη ματιά μας, από την άλλη μεριά στις εποχές της διαφθοράς φθάνουν στην ανώτατη τελειοποίησή τους, τότε μονάχα γεννιούνται ή πονηριά και η ευχαρίστηση του να είμαστε κακοί. Είναι αρκετά πνευματώδεις οι άνθρωποι των διεφθαρμένων εποχών. Γνωρίζουν καλά, πώς κάτι που είναι καλά ειπωμένο γίνεται αμέσως πι­στευτό.

Kι έρχεται η σειρά ενός άλλου, τετάρτου, σημείου που πρέπει να δούμε από κοντά. 'Όταν «τα ήθη διαφθείρονται», είναι η ιδανική στιγμή του ξεφυτρώματος των «τυράννων», είναι, ας πούμε οι προάγγελοι, οι πρώιμοι προπομποί του ατόμου. Λίγη ακόμα υπομονή, και το φρούτο αυτό, επιτέλους, θα κρεμαστεί, ώριμο και χρυσαφένιο, στο δέντρο ενός λαού. Το δέν­τρο αυτό υπάρχει μονάχα γι’ αυτόν.

Σαν φτάνει στο ζε­νίθ ή αποσύνθεση, όπως και ό αγώνας των κάθε λογής τυράννων, βλέπουμε πάντα να καταφτάνει ο Καίσαρας, ο τελειωτικός τύραννος πού δίνει τη χαριστική βολή στον εξασθενισμένο αγώνα εκείνων πού μάχονται για την υπεροχή, βάζοντας την κούραση να δουλέψει για λογαριασμό του. Και σαν έρχεται, το άτομο, γενικώς, βρίσκεται στη στιγμή τής τέλειας ωριμότητάς του, και ο «πολιτισμός», συνεπώς, βρίσκεται στο απόγειο τής γονιμότητάς του,.. Αλλά αυτό δεν γίνεται χάρη του τυράννου, — παρ’ όλο πού στα αρκετά καλλιεργη­μένα άτομα αρέσει να κολακεύουν τον Καίσαρα, λέγοντάς του, πώς αυτό είναι δημιούργημα δικό του, πώς είναι δηλαδή έργο του. Η αλήθεια είναι πώς έχουν ανάγκη εξωτερικής γαλήνης γιατί έχουν μέσα τους την ανησυχία τους, γιατί ή δουλειά τους είναι εσωτερικό πράγμα.

Είναι η μεγάλη στιγμή της προδοσίας του καλά διεφθαρμένου: Γιατί η αγάπη με το φρεσκοξεσκεπασμένο ΕΓΩ είναι πολύ πιο δυνατή απ’ την αγάπη για την «πατρίδα», πού σαν έννοια είναι παλιά και αλλοιωμένη, θαμμένη κάτω από λέξεις και λόγια γεμάτα υπερβολές, και η ανάγκη να κατοχυρωθούν απέναντι στις φοβερές ιδιοτροπίες της τύχης, ανοίγει διάπλατα και τα πιο ευ­γενικά χέρια άπ’ τη στιγμή πού βρίσκεται ένα πλούσιο και δυνατό άτομο έτοιμο να ρίξει μέσα αμέτρητο χρυσάφι.

Είναι τόσο αβέβαιο το μέλλον, πού οι άνθρωποι ζούνε κάθε μέρα με την αγωνία στην ψυχή, και η ψυ­χική αυτή κατάσταση παρέχει θαυμάσιες ευκαιρίες στους κάθε είδους πειρατές.

Γιατί, κι όταν αποπλανιώμαστε και διαφθειρόμαστε, το κάνουμε μόνο και μόνο «για μια μέρα», και φυλάμε την αρετή για το μέλλον. Γνωρίζουμε πώς το άτομο, αυτός ο πραγματικός «κα­θαυτό» άνθρωπος, σκέφτεται τα πράγματα της στιγμής πολύ περισσότερο από τον άνθρωπο τής αγέλης, για­τί δεν πιστεύει πώς μπορεί να στηρίζεται στον εαυτό του περισσότερο απ’ όσο στηρίζεται στο μέλλον.

Όμοια αφοσιώνεται στους τυράννους, γιατί πιστεύει πώς είναι άξιος για πράξεις και για έρευνες, πού δεν μπο­ρούν να υπολογίζουν ούτε στην νοημοσύνη, ούτε στη συγγνώμη τού πλήθους... Ενώ ό τύραννος η ο Καίσαρας κατανοεί το ατομικό δίκαιο, ακόμα μέχρι και τις φρικαλεότητές του, γιατί αυτός, έχει συμφέρον να επιτρέπει μια πιο τολμηρή προσωπική ηθική, και να την συγχαίρει μάλιστα.

Γιατί πιστεύει για τον εαυτό του, και θέλει να πιστεύουν και οι άλλος εκείνο πού είχε πει κάποια μέρα ο Ναπολέοντας:

«Έχω το δικαίωμα να απαντήσω σε όλα σας τα παράπονα μονάχα με ένα ΕΓΩ. Είμαι ξεχωριστός απ’ όλο τον κόσμο και δεν δέ­χομαι όρους από κανέναν. Πρέπει να υποταχτείτε σ’ όλες μου τις ιδιοτροπίες και να θεωρείτε απλό και λο­γικό το ότι διασκεδάζω με αυτόν τον τρόπο».

Τα λό­για αυτά ό Ναπολέοντας τα είπε στη γυναίκα του μια μέρα πού εκείνη αμφέβαλλε για την πίστη του.

Εποχές διαφθοράς, είναι οι εποχές εκείνες πού τα μήλα αρχίζουν να πέφτουν από τα δέντρα. Δηλαδή οι άνθρωποι εκείνοι, πού φέρνουν μέσα τους το σπέρμα του μέλλοντος, οι πρωτεργάτες του πνευματικού αποικισμού, εκείνοι πού επιθυμούν να αλλάζουν τούς δεσμούς τής κοινωνίας και του κράτους.

Η διαφθορά, η λέξη αυτή, δεν είναι τίποτα’ άλλο παρά ένας υβριστικός όρος των ΦΘΙΝΟΠΩΡΩΝ ενός λαού.

Friedrich Nietzsche, Η θεωρία του σκοπού της ζωής

Ποιά ήταν η Θάμαρ και τί «εύχονται» οι παπάδες στις νύφες, στις λεχώνες και στις γυναίκες που αποβάλλουν;

Πόσοι άνθρωποι άραγες, που έχουν επικυρώσει τον δεσμό τους με θρησκευτικό γάμο, έχουν ίσως ακούσει, ανάμεσα στα λόγια που ψάλλει ο παπάς κατά την διάρκεια τού «μυστηρίου», το όνομα «Θάμαρ»; Μάλλον ελάχιστοι, καθώς ουσιαστικά, κανείς δεν καταλαβαίνει τί ψάλλεται εκείνη την ώρα μέσα στην εκκλησία, ούτε καν κι ο ίδιος ο παπάς. Αλλά κι απ’ αυτούς που έχουν συγκρατήσει στην μνήμη τους αυτό το όνομα, πόσοι γνωρίζουν ποια ήταν η Θάμαρ;

Ας ανοίξουμε λοιπόν σ’ αυτό το σημείο μια παρένθεση κι ας την γνωρίσουμε…

Παρ’ ότι λοιπόν, στον πολύ κόσμο, το όνομα «Θάμαρ», δεν λέει απολύτως τίποτε, εν τούτοις το όνομα «Αυνάν» κάτι, ίσως, να λέει (βλέπε «αυνανισμός»).

Στην «θεόπνευστη» Βίβλο μαθαίνουμε, πως ο Αυνάν κλήθηκε, από τον πατέρα του, Ιούδα, να αντικαταστήσει τον νεκρό αδελφό του, Ηρ (τον σκότωσε ο Θεός, χωρίς να αναφέρεται ο λόγος), και να γονιμοποιήσει την -χήρα πλέον- νύφη του, έτσι ώστε να «αναστήσει» το σπέρμα τού αδελφού του. Η χήρα αυτή, είναι η Θάμαρ, η οποία μάς απασχολεί εδώ. Επειδή όμως, σύμφωνα με αυτό το εβραϊκό έθιμο, τα παιδιά που θα γεννιόταν, δεν θα θεωρούνταν παιδιά τού Αυνάν, αλλά παιδιά του νεκρού αδελφού του, Ηρ, ο Αυνάν αρνείται να εκσπερματώσει στον κόλπο της και προτιμά να «ξοδεύει» το σπέρμα του, χύνοντάς το στο έδαφος. Αυτή η άρνηση τού Αυνάν, εξοργίζει τον «πανάγαθο» Θεό και τον στέλνει στα «θυμαράκια» να κάνει «συντροφιά» στον νεκρό αδελφό του. Ίσως αξίζει να γίνει αναφορά εδώ, στην επιλεκτική οργή τού Κυρίου, καθώς στην περίπτωση τού «θεοσεβή» Λωτ, ο οποίος γκάστρωσε τις δυο του κόρες, δεν είδε και δεν άκουσε τίποτε…

Στον Ιούδα, απομένει ένας ακόμη γιος για να επιτελέσει το «ιερό καθήκον» τής «ανάστασης» τού σπέρματος τού Ηρ: Ο Σηλώμ. Είναι όμως ανήλικος και θα πρέπει πρώτα να ενηλικιωθεί για να αναλάβει αυτή την «αποστολή». Έτσι, μέχρις ότου γίνει αυτό, ο Ιούδας στέλνει την Θάμαρ να μείνει στο πατρικό της. Μετά από μερικές ημέρες, ο Ιούδας χάνει και την γυναίκα του, Σουά, και για να γεμίσει λίγο τη ζωή του, μεταβαίνει στην Θαμνά, για να επιβλέψει την κουρά τών προβάτων του. Η Θάμαρ πληροφορείται αυτή την μετάβαση τού πεθερού της και τότε…

Η συνέχεια στο ακόλουθο «θεϊκό» κείμενο:

«καὶ περιελομένη τὰ ἱμάτια τῆς χηρεύσεως ἀφ᾿ ἑαυτῆς, περιεβάλετο θέριστρον καὶ ἐκαλλωπίσατο καὶ ἐκάθισε πρὸς ταῖς πύλαις Αἰνάν, ἥ ἐστιν ἐν παρόδῳ Θαμνά· εἶδε γὰρ ὅτι μέγας γέγονε Σηλώμ, αὐτὸς δὲ οὐκ ἔδωκεν αὐτὴν αὐτῷ γυναῖκα. καὶ ἰδὼν αὐτὴν Ἰούδας ἔδοξεν αὐτὴν πόρνην εἶναι· κατεκαλύψατο γὰρ τὸ πρόσωπον αὐτῆς, καὶ οὐκ ἐπέγνω αὐτήν. ἐξέκλινε δὲ πρὸς αὐτὴν τὴν ὁδὸν καὶ εἶπεν αὐτῇ· ἔασόν με εἰσελθεῖν πρὸς σέ· οὐ γὰρ ἔγνω ὅτι νύμφη αὐτοῦ ἐστίν. ἡ δὲ εἶπε· τί μοι δώσεις, ἐὰν εἰσέλθῃς πρός με; ὁ δὲ εἶπεν· ἐγώ σοι ἀποστελῶ ἔριφον αἰγῶν ἐκ τῶν προβάτων μου, ἡ δὲ εἶπεν· ἐὰν δῷς μοι ἀρραβῶνα, ἕως τοῦ ἀποστεῖλαί σε. ὁ δὲ εἶπε· τίνα τὸν ἀρραβῶνά σοι δώσω; ἡ δὲ εἶπε· τὸν δακτύλιόν σου καὶ τὸν ὁρμίσκον, καὶ τὴν ράβδον τὴν ἐν τῇ χειρί σου. καὶ ἔδωκεν αὐτῇ καὶ εἰσῆλθε πρὸς αὐτήν, καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβεν ἐξ αὐτοῦ. καὶ ἀναστᾶσα ἀπῆλθε καὶ περιείλετο τὸ θέριστρον αὐτῆς ἀφ᾿ ἑαυτῆς καὶ ἐνεδύσατο τὰ ἱμάτια τῆς χηρεύσεως αὐτῆς» (Γένεσις, 38: 14-19).

Μετάφραση:

«Κι εκείνη έβγαλε τα ενδύματα της χηρείας της, σκεπάστηκε με κάλυμμα, και περιτυλίχθηκε, και κάθησε κοντά στη δίοδο, που είναι στον δρόμο τής Θαμνά· επειδή, είδε ότι ο Σηλώμ είχε γίνει μεγάλος, κι αυτή δεν δόθηκε σ’ αυτόν για γυναίκα. Και όταν ο Ιούδας την είδε, τη νόμισε για πόρνη· επειδή, είχε σκεπασμένο το πρόσωπό της. Και στον δρόμο στράφηκε σ’ αυτή και είπε: Άφησέ με, σε παρακαλώ, να μπω μέσα σε σένα· επειδή, δεν γνώρισε ότι ήταν η νύφη του. Κι εκείνη είπε: Τι θα μου δώσεις για να μπεις μέσα σε μένα; Κι εκείνος είπε: Εγώ θα σου στείλω ένα κατσικάκι από τις κατσίκες του κοπαδιού. Κι εκείνη είπε: Μου δίνεις ένα ενέχυρο, μέχρις ότου να το στείλεις; Κι εκείνος είπε: Τι ενέχυρο να σου δώσω; Κι εκείνη είπε: Το δακτυλίδι σου και το περιδέραιο και την ράβδο, που έχεις στο χέρι σου. Και της τα έδωσε, και μπήκε μέσα σ’ αυτήν, και συνέλαβε απ’ αυτόν. Ύστερα απ’ αυτά, αναχώρησε, και αφού έβγαλε το κάλυμμά της, ντύθηκε τα ενδύματα της χηρείας της».

Εν ολίγοις, η χηρεύσασα Θάμαρ, αφού ντύνεται σαν πόρνη, καλύπτοντας το πρόσωπό της με το χαρακτηριστικό πέπλο που διακρίνει τις, «ελαφρών ηθών», γυναίκες της ιουδαϊκής κοινωνίας, εξαπατά τον -επίσης, πρόσφατα, χήρο- πεθερό της και πηδιέται μαζί του «επί πιστώσει» (και γκαστρώνεται μάλιστα), λαμβάνοντας ως ενέχυρο το δακτυλίδι του, έως ότου τής στείλει το κατσικάκι που τής υποσχέθηκε.

Ας παρακάμψουμε τα πάμπολλα «ηθικά» μηνύματα που εκπέμπει τον εν λόγω «θεόπνευστο» κείμενο κι ας κλείσουμε την παρένθεση.

Επιστρέφουμε στο «μυστήριο» τού γάμου και «τα λόγια τού παπά»…

Ερώτηση: Τί εύχεται ο παπάς στην νύφη, μόλις περνάει στο δάκτυλό της το δακτυλίδι τού γάμου;

Απάντηση (και κρατηθείτε): «Να λάμπει ο δακτύλιός σου, ως ο δακτύλιος τής Θάμαρ»!

Τρέλα! Η πόρνη Θάμαρ που πηδήχτηκε για ένα δακτυλίδι, εμφανίζεται μέσα στην εκκλησία, ως πρότυπο ηθικής! Ταυτοχρόνως δε, η νύφη εξομοιώνεται με μια πουτάνα! Το διανοείστε; Μήπως, επίσης, κάνετε αυτομάτως τώρα κι έναν συνειρμό με το πορνικό πέπλο τής Θάμαρ και το πέπλο τής νύφης;

Σε άλλο σημείο, ο παπάς εύχεται στη νύφη: «…και συ νύμφη, μεγαλύνθητι ως Σάρα…».

Και ποιά ήταν η Σάρα; Η σύζυγος του Αβραάμ, ο οποίος την…εξέδιδε στους Αιγυπτίους! Για τέτοια «μεγαλεία» μιλάμε…

Και προσέξτε τώρα, στο ακόλουθο βίντεο, πως οι ίδιοι οι παπάδες και οι θεολόγοι αγνοούν, τόσο το τί γράφει η Αγία Γραφή, όσο και το τι ψάλλεται στις εκκλησιές. Και λογικά, τώρα, μπορεί να αναλογιστεί κάποιος: Όταν τέτοια πράγματα τα αγνοούν οι «αυθεντίες» τής θρησκείας (ή προσποιούνται πως τα γνωρίζουν), πως είναι δυνατόν να τα γνωρίζουν οι «πιστοί»;

Θαυμάστε τους…

 

Μια άλλη ευχή που διαβάζουν οι παπάδες στις γυναίκες, είναι αυτή τής λοχείας. Σύμφωνα με το εθιμοτυπικό τής Εκκλησίας, η γυναίκα απ’ την στιγμή που θα γεννήσει, θα πρέπει να «σαραντίσει» πριν μπει σε εκκλησία και τής διαβάσει ευχή ο παπάς. Στο διάστημα αυτό, δεν θα πρέπει να βγαίνει απ’ το σπίτι της. Βεβαίως, στις μέρες μας, όλο και πιο λίγες γυναίκες ακολουθούν αυτόν τον κανόνα τής Εκκλησίας και πολλές απ’ αυτές, κάτω από την πίεση τού κοινωνικού περιβάλλοντος. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το ιερατείο, έχει εκ των πραγμάτων αναγκασθεί να κάνει μια «έκπτωση». Έτσι, έχει εφευρεθεί και η λεγόμενη «μισή ευχή» που διαβάζεται στις είκοσι μέρες τής λοχείας. Βεβαίως, η λεχώνα απ’ την στιγμή που θα «σαραντίσει», οφείλει να πάει στην εκκλησία για να λάβει αυτή τη φορά, ολόκληρη την ευχή (συνήθως, με «ότι έχει ευχαρίστηση»).

Για ποιον λόγο όμως, «επιβάλλει» η Εκκλησία τον εγκλεισμό των λεχώνων στο σπίτι, απ’ την στιγμή που ιατρικώς, είναι σε θέση κυκλοφορήσουν, ελάχιστες ημέρες μετά την γέννα;

Η απάντηση είναι η εξής: Επειδή η γυναίκα θεωρείται βρόμικη, ακάθαρτη κι ανήθικη, συνέπεια τού «προπατορικού αμαρτήματος». Ακριβώς για τον ίδιο λόγο (επειδή δηλαδή θεωρείται βρόμικο και μιαρό ον), δεν επιτρέπεται ή είσοδός της στο «ιερό» τής εκκλησίας, καθώς και η «μετάληψη της Θείας Kοινωνίας», όταν βρίσκεται σε έμμηνο ρήση (περίοδο). Στην Παλαιά Διαθήκη και σ’ ένα ολόκληρο κεφάλαιο (Δευτερονόμιον, 12), ο ίδιος ο Θεός εξηγεί πόσο βρόμικη είναι η γυναίκα που γεννά -και ιδίως όταν γεννά κορίτσι- και πως επιτυγχάνεται η «κάθαρση»…

Αν μια γυναίκα συλλάβει και γεννήσει αρσενικό, τότε θα είναι ακάθαρτη επτά ημέρες· και στις ημέρες τού χωρισμού για τα γυναικεία της, θα είναι ακάθαρτη. Και την όγδοη ημέρα θα περιτέμνεται η σάρκα τής ακροβυστίας του. Κι ακόμα, 33 ημέρες θα μείνει στο αίμα τού καθαρισμού της· δεν θα αγγίξει κανένα άγιο πράγμα, και δεν θα μπει μέσα στο αγιαστήριο, μέχρις ότου συμπληρωθούν οι ημέρες τού καθαρισμού της. Αλλά, αν γεννήσει θηλυκό, τότε θα είναι ακάθαρτη δύο εβδομάδες, όπως στον χωρισμό της· και θα μείνει ακόμα στο αίμα τού καθαρισμού της 66 ημέρες. Και αφού συμπληρωθούν οι ημέρες τού καθαρισμού της, για τον γιο ή για τη θυγατέρα, θα φέρει ένα αρνί χρονιάρικο για ολοκαύτωμα, και έναν νεοσσό περιστεριού ή τρυγονιού, για προσφορά περί αμαρτίας, στη θύρα τής σκηνής τού μαρτυρίου, στον ιερέα· αυτός, τότε, θα το προσφέρει μπροστά στον Κύριο, και θα κάνει εξιλέωση γι’ αυτή, και θα καθαριστεί από τη ροή τού αίματός της. Αυτός είναι ο νόμος γι’ αυτή που γεννάει αρσενικό ή θηλυκό. Αν, όμως, δεν ευπορεί να φέρει ένα αρνί, τότε θα φέρει δύο τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών, ένα για το ολοκαύτωμα, και ένα για προσφορά περί αμαρτίας· και θα κάνει εξιλέωση γι’ αυτήν ο ιερέας, και θα καθαριστεί.

Πρόκειται δηλαδή για ένα καθαρά ιουδαϊκό έθιμο (που κληρονόμησαν και οι χριστιανοί), το οποίο δεν απέφυγε ούτε η Παναγία (ως Εβραία), παρ’ όλο που «συνέλαβε» τον Ιησού με τρόπο «άσπιλο» και «αμόλυντο». Η Εκκλησία, μάλιστα, τιμά το συγκεκριμένο γεγονός στις 2 Φεβρουαρίου (Υπαπαντή), όταν μετά τον «σαραντισμό» της επισκέφθηκε τον ναό τού Σολομώντα για να «προσφέρει» τον νεογέννητο Ιησού στον Θεό.

Η ευχή έχει ως εξής, όπως την διαβάζουμε από το «Μέγα Ευχολόγιον»:

Κύριε, ο Θεός ημών, ο παραγενόμενος επί σωτηρία τού γένους τών ανθρώπων, παραγενού και επί επί την δούλην σου (τήνδε), και καταξίωσον αυτήν διά τών ευχών τού τιμίου Πρεσβυτερίου, καταφυγείν εν τη αγία σου Καθολική Εκκλησία, και τυχείν τής εισόδου τού Ναού τής δόξης σου· και αξίωσον αυτήν μεταλαβείν τού τιμίου Σώματος και Αίματος τού Χριστού σου. Απόπλυνον αυτής τον ρύπον τού σώματος, και τον σπίλον τής ψυχής, εν τη συμπληρώσει τών τεσσαράκοντα ημερών· όπως, αξιωθείσα εισελθείν εν τω αγίω Ναώ σου, δοξάση συν ημίν το πανάγιον Όνομα, σού τού Πατρός, και τού Υιού, και τού Αγίου Πνεύματος, νυν, και αεί, και εις τούς αιώνας τών αιώνων. Αμήν.

Οι αισχρές «ευχές», γίνονται ακόμη πιο αισχρές, στην περίπτωση των γυναικών που αποβάλλουν κατά την διάρκεια τής κύησης. Αποκαλούνται ευθέως «φόνισσες» (εκτός από «αμαρτωλές» και «ρυπαρές»), ακόμη κι αν η αποβολή τού εμβρύου γίνεται παρά την θέλησή τους. Διαβάζουμε, λοιπόν, ξανά από το «Μέγα Ευχολόγιον»:

Δέσποτα Κύριε, ο Θεός ημών, ο τεχθείς εκ τής αγίας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, και εν φάτνη ως βρέφος ανακλιθείς· αυτός την παρούσαν δούλην σου (τήνδε), την εν αμαρτίαις σήμερον εις φόνον περιπεσούσαν, εκουσίως, ή ακουσίως, και το εν αυτή συλληφθέν αποβαλομένην, ελέησον κατά το μέγα σου έλεος· και συγχώρησον αυτή, τα εκούσια, και τα ακούσια πταίσματα, και διαφύλαξον από πάσης τού διαβόλου μηχανουργίας· και τον ρύπον κάθαρον, τούς πόνους θεράπευσον, την ρώσιν και ευρωστίαν τω σώματι συν τη ψυχή αυτής Φιλάνθρωπε δώρησαι· και δι’ Αγγέλου φωτεινού ταύτην περιφρούρησον από πάσης επελεύσεως τών αοράτων δαιμόνων. Ναι, Κύριες, από νόσου και μαλακίας· και καθάρισον αυτήν από τού σωματικού ρύπου, και τών ποικίλων αυτή επερχομένων ενοχλήσεων σπλαχνικών, και έξαξον αυτήν, διά τής πολλής σου ελεημοσύνης, εν τω ταπεινώ αυτής σώματι, και ανάστησον αυτήν από τής κλίνης, ης επίκειται· ότι εν αμαρτίας εκυήθημεν και εν ανομίαις, και διά ρύπου πάντες εσμέν ενώπιόν σου Κύριε, και μετά φόβου βοώμεν, και λέγομεν· Επίβλεψον εξ ουρανού, και ίδε την ασθένειαν ημών τών καταδίκων· και συγχώρησον τη δούλην σου (ταύτη), τη εν αμαρτίαις φόνω περιπεσούση, εκουσίως, ή ακουσίως, και το εν αυτή συλληφθέν αποβαλομένη, και πάντας τούς ευρισκομένους, και αψαμένους αυτής, κατά το μέγα σου έλεος, ως αγαθός και φιλανθρωπος Θεός, ελέησον και συγχώρησον· ότι συ μόνος έχεις εξουσίαν εφιέναι αμαρτίας και ανομίας· πρεσβείαις τής πανάγνου σου Μητρός, και παντών τών Αγίων. ¨οτι πρέπει σοι πάσα δόξα, τιμή, και προσκύνησις, συν τω πατρί, και τω Αγίω Πνεύματι, νυν, και αεί, και εις τούς αιώνας τών αιώνων. Αμήν.

Ο θρησκευτικός σκοταδισμός κι ο χριστιανικός μισογυνισμός σε όλο τους το μεγαλείο…

Αρχαϊκή Λυρική Ποίηση: Τα είδη της λυρικής ποίησης, Ελεγεία

Η προέλευση και εξέλιξη του λυρικού αυτού είδους ήταν άγνωστη και για τους αρχαίους. Ωστόσο, κείμενο, περιεχόμενο και χρήση του αυλού ως μουσικού οργάνου συνοδείας υποδηλώνουν ξένη καταγωγή, ενώ διάλεκτος και στίχος μάς γυρίζουν πίσω στον ομηρικό-ιωνικό κόσμο της Μικράς Ασίας. Η λέξη ἐλεγεία ή ἐλεγεῖον πρωτοεμφανίζεται τον 5ο αι. π.Χ. για να χαρακτηρίσει τον πεντάμετρο του «ελεγειακού διστίχου» (= δακτυλικός εξάμετρος + πεντάμετρος). Συνεπώς, ελεγεία είναι η ποίηση που είναι γραμμένη σε ελεγειακά δίστιχα. Προέρχεται από τη λέξη ἔλεγος, η οποία στον Ευριπίδη και αλλού χρησιμοποιείται για το μοιρολόι, τον αδόμενο θρήνο (Πρόκλος, Χρηστομάθεια 319b), ειδικά τον θρήνο που προέρχεται από την Ανατολή (Λυδία, Φρυγία), με την οποία ήρθαν σε επαφή οι Έλληνες.

 

Παράβαλε την αρμενική λέξη elegn = «καλάμι», σύριγγα που μπορεί να ήταν φρυγικό γλωσσικό δάνειο. Η υπόθεση είναι πιθανή, γιατί συμφωνεί και με την αρχαία παράδοση, κατά την οποία από τους Φρύγες παρέλαβαν οι Έλληνες τον αυλό, το συνοδευτικό όργανο της ελεγείας (Θέογνις 533: ὑπ' αὐλητῆρος ἀείδων). (Αντίθετα, η συχνά υποτιθέμενη σχέση της ελεγείας τάχα με θρηνητική ποίηση δεν στηρίζεται σε επαρκή τεκμήρια).

 

Ωστόσο, ήδη από την πρώτη εμφάνισή της, η ελληνική ελεγεία παρουσιάζεται αποσυσχετισμένη από τη θρηνωδία -χρησιμοποιείται για κάθε λογής θέματα, χωρίς περιορισμό. Όλα τα χαρακτηριστικά αυτού του είδους είναι ιωνικά: το επιγραμματικό ύφος, η αγάπη για τον λογικό και λεκτικό παραλληλισμό και την αντίθεση, η σαφήνεια, ένας τόνος υψηλός, με γνωμική σοφία και παραινετική τάση. Αν η μονωδία συνδέεται με τον αιολικό κόσμο και τη γλώσσα, και το χορικό άσμα με τον δωρικό και λογοτεχνική δωρική, η ελεγεία είναι πέρα για πέρα ιωνικό δημιούργημα.

 

Ο ελεγειακός ποιητής αρχικά συνέθετε τα ποιήματά του για συνοδεία με αυλό. Συχνότερα θέματα της ελεγείας είναι η επικαιρότητα, η πολιτική, η παρότρυνση σε πόλεμο (με σκοπό την προστασία της πατρίδας και της οικογένειας), η αρετή, η γενναιότητα, ο έρωτας και ο θάνατος. Τον 5ο αι. π.Χ. η ελεγεία παίρνει τη μορφή συμποσιακής ποίησης που προσφέρει αναψυχή, παραίνεση και διδαχή. Σύντομα ή εκτενή επιγράμματα σε ελεγειακά δίστιχα συνέχισαν να γράφονται ως το τέλος της βυζαντινής εποχής, και ως τις μέρες μας αποτελούν το κατεξοχήν εκφραστικό όχημα των λογίων για όλες τις περιστάσεις.

 

Η αρχαία ελεγεία, από τη φύση της είδος διδακτικό και παραινετικό, απευθύνεται είτε σε μια κοινότητα (σε κύκλο φίλων, συμπολεμιστών, πολιτικών οπαδών, ή και σε ολόκληρη την πόλη) είτε σε άτομα των προηγούμενων κατηγοριών. Παρά τον συχνά προσωπικό τόνο της, αρθρώνει σε κάθε περίπτωση λόγο δημόσιο. Κατά την αρχαϊκή εποχή η ελεγεία εκτελείται προφορικά σε πολλές και διαφορετικές περιστάσεις της κοινωνικής ζωής. Στη χορεία των πιο σημαντικών ελεγειακών ποιητών ανήκουν ο Καλλίνος, ο Τυρταίος και ο Αρχίλοχος. Κυριότερος εκπρόσωπος της ερωτικής ελεγείας θεωρείται ο Μίμνερμος, ενώ ο Σόλωνας και ο Θέογνις εξέφρασαν μέσα από τα ελεγειακά τους ποιήματα τις πολιτικές τους απόψεις.

 

Συγγενικό προς, και κάποτε μη διακρινόμενο από την ελεγεία, αποδείχθηκε προπάντων το επίγραμμα, είδος με αξιοθαύμαστη αντοχή στον χρόνο. Συνθεμένο κατεξοχήν σε ελεγειακά δίστιχα, λιγότερο συχνά σε δακτυλικούς εξαμέτρους, σπάνια σε άλλα μέτρα. Χάρη στην απεριόριστη θεματική ελευθερία του, στο ευρύ φάσμα «λυρικών» διαθέσεων που άνετα φιλοξενεί και στην ευρηματική κατάληξη, το κριτήριο επιτυχίας του είδους, ο μικρός Πρωτέας της ελληνικής ποίησης, αφού επηρέασε τη ρωμαϊκή ποίηση, διέγραψε τροχιά μακροβιότερη από κάθε άλλο αρχαίο ποιητικό είδος: καλλιεργήθηκε σε όλο το Βυζάντιο και την Αναγέννηση, και εξακολουθεί ως σήμερα να αποτελεί το κατεξοχήν προσφιλές όχημα ποιητικής έκφρασης των λογίων και των ελληνιστών.

 

Αρχαία Κείμενα

Πρόκλος, Χρηστομάθεια 319b

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Εἰρήνη (819-867)

ΤΡ. ὡς χαλεπὸν ἐλθεῖν ἦν ἄρ᾽ εὐθὺ τῶν θεῶν.
820 ἔγωγέ τοι πεπόνηκα κομιδῇ τὼ σκέλει.
μικροὶ δ᾽ ὁρᾶν ἄνωθεν ἦστ᾽. ἔμοιγέ τοι
ἀπὸ τοὐρανοῦ ᾽φαίνεσθε κακοήθεις πάνυ,
ἐντευθενὶ δὲ πολύ τι κακοηθέστεροι.
ΟΙ. ὦ δέσποθ᾽, ἥκεις; ΤΡ. ὡς ἐγὼ ᾽πυθόμην τινός.
825 ΟΙ. τί δ᾽ ἔπαθες; ΤΡ. ἤλγουν τὼ σκέλει μακρὰν ὁδὸν
διεληλυθώς. ΟΙ. ἴθι νυν, κάτειπέ μοι— ΤΡ. τὸ τί;
ΟΙ. ἄλλον τιν᾽ εἶδες ἄνδρα κατὰ τὸν ἀέρα
πλανώμενον πλὴν σαυτόν; ΤΡ. οὔκ, εἰ μή γέ που
ψυχὰς δύ᾽ ἢ τρεῖς διθυραμβοδιδασκάλων.
830 ΟΙ. τί δ᾽ ἔδρων; ΤΡ. ξυνελέγοντ᾽ ἀναβολὰς ποτώμεναι
τὰς ἐνδιαεριαυρονηχέτους τινάς.
ΟΙ. οὐκ ἦν ἄρ᾽ οὐδ᾽ ἃ λέγουσι, κατὰ τὸν ἀέρα
ὡς ἀστέρες γιγνόμεθ᾽, ὅταν τις ἀποθάνῃ;
ΤΡ. μάλιστα. ΟΙ. καὶ τίς ἐστιν ἀστὴρ νῦν ἐκεῖ
835 Ἴων ὁ Χῖος; ΤΡ. ὅνπερ ἐπόησεν πάλαι
ἐνθάδε τὸν Ἀοῖόν ποθ᾽· ὡς δ᾽ ἦλθ᾽, εὐθέως
Ἀοῖον αὐτὸν πάντες ἐκάλουν ἀστέρα.
ΟΙ. τίνες γάρ εἰσ᾽ οἱ διατρέχοντες ἀστέρες,
οἳ καόμενοι θέουσιν; ΤΡ. ἀπὸ δείπνου τινὲς
840 τῶν πλουσίων οὗτοι βαδίζουσ᾽ ἀστέρων
ἰπνοὺς ἔχοντες, ἐν δὲ τοῖς ἰπνοῖσι πῦρ.
ἀλλ᾽ εἴσαγ᾽ ὡς τάχιστα ταυτηνὶ λαβών,
καὶ τὴν πύελον κατάκλυζε καὶ θέρμαιν᾽ ὕδωρ,
στόρνυ τ᾽ ἐμοὶ καὶ τῇδε κουρίδιον λέχος.
845 καὶ ταῦτα δράσας ἧκε δεῦρ᾽ αὖθις πάλιν·
ἐγὼ δ᾽ ἀποδώσω τήνδε τῇ βουλῇ τέως.
ΟΙ. πόθεν δ᾽ ἔλαβες ταύτας σύ; ΤΡ. πόθεν; ἐκ τοὐρανοῦ.
ΟΙ. οὐκ ἂν ἔτι δοίην τῶν θεῶν τριώβολον,
εἰ πορνοβοσκοῦσ᾽ ὥσπερ ἡμεῖς οἱ βροτοί.
850 ΤΡ. οὔκ, ἀλλὰ κἀκεῖ ζῶσιν ἀπὸ τούτων τινές.
ἄγε νυν ἴωμεν. ΟΙ. εἰπέ μοι, δῶ καταφαγεῖν
ταύτῃ τι; ΤΡ. μηδέν· οὐ γὰρ ἐθελήσει φαγεῖν
οὔτ᾽ ἄρτον οὔτε μᾶζαν, εἰωθυῖ᾽ ἀεὶ
παρὰ τοῖς θεοῖσιν ἀμβροσίαν λείχειν ἄνω.
855 ΟΙ. λείχειν ἄρ᾽ αὐτῇ κἀνθάδε σκευαστέον.

ΧΟ. εὐδαιμονικῶς γ᾽ ὁ πρε- [στρ.]
σβύτης, ὅσα γ᾽ ὧδ᾽ ἰδεῖν,
τὰ νῦν τάδε πράττει.
ΤΡ. τί δῆτ᾽, ἐπειδὰν νυμφίον μ᾽ ὁρᾶτε λαμπρὸν ὄντα;
860 ΧΟ. ζηλωτὸς ἔσει, γέρον,
αὖθις νέος ὢν πάλιν,
μύρῳ κατάλειπτος.
ΤΡ. οἶμαι. τί δῆθ᾽, ὅταν ξυνὼν τῶν τιτθίων ἔχωμαι;
ΧΟ. εὐδαιμονέστερος φανεῖ τῶν Καρκίνου στροβίλων.
ΤΡ. οὔκουν δικαίως; ὅστις εἰς
865 ὄχημα κανθάρου ᾽πιβὰς
ἔσωσα τοὺς Ἕλληνας, ὥστ᾽
ἐν τοῖς ἀγροῖς
ἅπαντας ὄντας ἀσφαλῶς
κινεῖν τε καὶ καθεύδειν.

***
Ο Τρυγαίος ξαναγυρίζει στη γη· μαζί του η Οπώρα και η Θεωρία.
ΤΡΥ. Βαρύ, να πας γραμμή στων θεών τα σπίτια·
820κουράστηκα, μου κόπηκαν τα σκέλια.
Στους θεατές.
Τί μικροί που φαινόσαστε απ᾽ τα ύψη,
τί παρακατιανοί και τιποτένιοι.
Και τώρα αν πεις, πιο τιποτένιοι ακόμα.
Ένας υπηρέτης του Τρυγαίου βγαίνει από το σπίτι.
ΥΠΗΡΕΤΗΣ
Μπα, γύρισες, αφέντη μου; ΤΡΥ. Έτσι λένε.
ΥΠΗ. Και πώς τα πήγες; ΤΡΥ. Πήρα δρόμο, δρόμο·
μου πόνεσαν τα σκέλια. ΥΠΗ. Πες μου… ΤΡΥ. Μίλα.
ΥΠΗ. Είδες να σεριανάνε στα ύψη και άλλοι
ή μόνο εσύ; ΤΡΥ. Κανείς· δυο τρεις μονάχα
ψυχές ποιητών που γράφουν διθυράμβους.
830ΥΠΗ. Και τί έκαναν; ΤΡΥ. Ωδές κορφολογούσαν
ξαστεροφωτοουράνοαιθεροδρόμες.
ΥΠΗ. Όταν κανείς πεθάνει, λεν πως τάχα
γινόμαστε άστρα· αλήθεια; ΤΡΥ. Ναι. ΥΠΗ. Και τώρα
στερνά ποιός έγινε άστρο εκεί; ΤΡΥ. Ο ποιητής
ο Χιώτης, ο Ίωνας, που ᾽χε εδώ συνθέσει
ένα έργο «Αυγερινός»· ευθύς σαν πήγε
λοιπόν, Αυγερινό τον κράζανε όλοι.
ΥΠΗ. Και τ᾽ άστρα αυτά που ανάβουνε και τρέχουν
τί να ᾽ναι; ΤΡΥ. Αστέρες πλούσιοι, που γυρίζουν
840από δείπνα κρατώντας φαναράκια.
Και τώρα πάρε μέσα την Οπώρα,
βάλε ζεστό νερό μες στην μπανιέρα,
κι αφού ετοιμάσεις νυφικό κρεβάτι
για αυτή κι εμέ, έλα πίσω· εγώ, ώσπου νά ᾽ρθεις,
τούτη δω στη βουλή θα παραδώσω.
Δείχνει τη Θεωρία.
ΥΠΗ. Και πούθε αυτές τις πήρες; ΤΡΥ. Απ᾽ τα ουράνια.
ΥΠΗ. Δυάρα για τους θεούς δε δίνω, αν είναι
πορνοβοσκοί κι αυτοί σαν τους ανθρώπους.
850ΤΡΥ. Όχι, μα κάποιοι ζουν κι εκεί απ᾽ τα τέτοια.
ΥΠΗ., στην Οπώρα.
Πάμε λοιπόν. (Στον Τρυγαίο.) Δε πρέπει να της δώσω
κάτι να φάει; ΤΡΥ. Μπα, τίποτα· δεν τρώει
ούτε μπομπότα ούτε ψωμί· έχει μάθει
μόνο αμβροσία στον Όλυμπο να γλείφει.
ΥΠΗ. Τότε ας της βρω κανένα γλειφιτσούρι.
Παίρνει την Οπώρα στο σπίτι.

ΧΟΡ. Φανερό
πως ο γέροντας τώρα κι εμπρός
καλοπέραση θα ᾽χει.
ΤΡΥ. Κι όταν με δείτε σα γαμπρός να λάμπω, τί θα πείτε;
860ΧΟΡ. Θα σ᾽ αλείψουνε μύρα, που νιο
θα σε κάμουν ξανά·
κι όλοι τότε θα λένε «καλότυχος που είσαι!».
ΤΡΥ. Και τί θα πεις, όταν με δεις στον κόρφο της να γέρνω;
ΧΟΡ. Θα πω: τί αξίζουν μπρος σ᾽ αυτόν οι σβούρες του Καρκίνου;
ΤΡΥ. Και δε μου αξίζει; Ανέβηκα
πάνω σε σκαθαράλογο
και γλίτωσα τους Έλληνες·
κι έτσι μπορούνε ξέγνοιαστοι
στον ύπνο να το ρίχνουνε,
στον ύπνο και στον έρωτα,
μες στα χωράφια.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΚΡΗΤΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ, ΙΚΑΡΟΣ

Ο Ίκαρος είναι γιος του Δαίδαλου και της Ναυκράτης, μιας δούλας του Μίνωα. Μερικές φορές θεωρείται επινοητής της ξυλογλυπτικής.

 

Όταν ο πατέρας του Δαίδαλος έπεσε στη δυσμένεια του βασιλιά, είτε γιατί βοήθησε την Πασιφάη, σύζυγο του Μίνωα, να ικανοποιήσει τον πόθο της για έναν ταύρο, είτε γιατί έδωσε στην κόρη του Αριάδνη τον περίφημο μίτο, με τον οποίο ο βασιλιάς της Αθήνας Θησέας κατόρθωσε να βγει σώος από τον Λαβύρινθο, αφού πρώτα σκότωσε το Μινώταυρο, πατέρας και γιος φυλακίστηκαν στον Λαβύρινθο.

 

Ωστόσο, ο πολυμήχανος Δαίδαλος κατασκεύασε φτερά, τα οποία, αφού έδεσε κάθε λογιών φτερά με κλωστές και καλάμια και τα συναρμολόγησε με κερί, τα στερέωσε στους ώμους τους. Αυτά χάρισαν σε αυτόν και το γιο του την ελευθερία. Όμως ο Ίκαρος παρακούοντας τις συμβουλές του πατέρα του να μην πλησιάζει πολύ το φωτεινό δίσκο του ηλίου και λιώσει το υλικό από το οποίο είχε κατασκευάσει τα φτερά, έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε.

 

Μια πιο ορθολογική προσέγγιση του μύθου έλεγε ότι η Πασιφάη, προκειμένου να βοηθήσει τον Δαίδαλο να γλιτώσει την τιμωρία από τον Μίνωα, τον επιβίβασε σε πλοίο μαζί με τον γιο του Ίκαρο, γιο του από τη Ναυκράτη, μια σκλάβα του βασιλιά, το όνομα της οποία σχετίζεται με τη θάλασσα, είναι αυτή που κρατά το πλοίο, αντίστοιχη μορφή με τον πλοηγό Ναύπλιο, τον πλοίαρχο Ναυσιμέδοντα, τον Οίακα που κρατά το πηδάλιο, που ο μύθος κάνει πατέρα, τον πρώτο, και αδέλφια, τους άλλους δύο, του σοφού Παλαμήδη. Πλέοντας ανατολικά των Κυκλάδων, ο Ίκαρος παραπάτησε και έπεσε στη θάλασσα.

 

Ο Δαίδαλος τον έθαψε στο νησί που ονόμασε Ικαρία και το πέλαγος γύρω από αυτό Ικάριο. Άλλη παραλλαγή, που βασίζεται στο γεγονός ότι ο Δαίδαλος μόνο με καράβι θα μπορούσε να φύγει από την Κρήτη, θέλει τον Μίνωα, που έλεγχε όλα τα πλοία, να υπόσχεται πολύ χρυσάφι σε όποιον έβρισκε τους φυγάδες. Και επειδή από θαλάσσης είχε αποκλειστεί κάθε διέξοδος διαφυγής, ο Δαίδαλος έφτιαξε τα φτερά, ώστε πατέρας και γιος να δραπετεύσουν από αέρος*. Μια πιο ορθολογική ερμηνεία αυτής της εκδοχής είναι ότι πατέρας και γιος έφυγαν με καράβι με πανί, που πρώτοι εκείνοι επινόησαν. Το πλοίο αυτό έγινε ταχύτερο από τα κωπήλατα μινωικά και επειδή το πανί από μακριά φαινόταν σαν φτερό προέκυψε η εκδοχή της κατασκευής των φτερών. Παραλλαγή θέλει τον πατέρα και τον γιο να φεύγουν με δύο διαφορετικά καράβια. Αλλά επειδή ο Ίκαρος δεν ήταν εξοικειωμένος με την πλοήγηση ιστιοφόρου πλοίου βούλιαξε. Ή πλησιάζοντας στο νησί Ικαρία πήδηξε αδέξια από το καράβι και πνίγηκε**.

 

Άλλη εκδοχή του μύθου θέλει τον Ίκαρο, εξόριστο από την πατρίδα του Αθήνα, να αναζητά τον πατέρα του Δαίδαλο, επίσης εξόριστο για τον φόνο του ανεψιού και μαθητή του Τάλου. Ναυάγησε όμως κοντά στη Σάμο και η θάλασσα γύρω από το νησί πήρε το όνομά του. Το σώμα του ξεβράστηκε στις ακτές της Ικαρίας, το βρήκε ο Ηρακλής και τον ενταφίασε. Από ευγνωμοσύνη προς τον Ηρακλή, ο Δαίδαλος του έφτιαξε άγαλμα***, προσφορά στο Ηράκλειο (ιερό του Ηρακλή) των Θηβών και μέχρι τα χρόνια του Παυσανία ο Θηβαίοι το επιδείκνυαν ως έργο του Δαιδάλου. Παραλλαγή θέλει το άγμαλμα του Ηρακλή σε φυσικές διαστάσεις και τόσο πραγματικό, με τη φυσική κίνηση και τους φουσκωμένους μυες, που ο ήρωας το πήρε για πραγματικό άνθρωπο και το λιθοβόλησε.

 

Για αιώνες έδειχναν τον τάφο του Ίκαρου σε ακρωτήριο του Αιγαίου Πελάγους. Λεγόταν ακόμη ότι στις Ηλεκτρίδες Νήσους ο Δαίδαλος ύψωσε δύο στήλες προς τιμή δική του και του γιου του.

 

Στις διάφορες παραλλαγές του μύθου του Ικάρου παρατηρείται μια προσπάθεια απέκδυσής του από το μεταφυσικό στοιχείο. Μια άλλη ανάγνωση του μύθου εντάσσει τον Ίκαρο, μαζί με άλλους απείθαρχους νέους που τιμωρούνται για την ασέβειά τους προς τους θεούς ή προς ισχυρούς συγγενείς (όπως ο Σαρπηδών και ο Ραδάμανθυς προς τον Μίνωα), να είναι παλαιότεροι του/των ισχυρού/ών και οι νεότεροι (ο Μίνωας στη συγκεκριμένη περίπτωση) να οικειοποιείται τη δόξα τους μέσα από την ενσωμάτωσή τους είτε στο γενεαλογικό τους δέντρο είτε στον κύκλο των πράξεών τους. Με την ίδια λογική, παλαιότεροι τοπικοί θεοί παραγκωνίζονται από νεότερους και πανελλήνιους. Έτσι, ο Ίκαρος λογαριάζεται για παλαιός ηλιακός θεός, αντίστοιχος του Φαέθοντα και του Εωσφόρου, που η νεότερη ηλιολατρική θεολογία (π.χ. του Απόλλωνα) υποβάθμισε σε ήρωες και μυθολόγησε την πτώση τους σαν ανυπακοή που προκαλεί την οργή του θεού. Ο Θεός γκρεμίζει στην άβυσσο τον Εωσφόρο, ο Δίας συντρίβει με τον κεραυνό του τον Φαέθοντα, ο Ηρακλής ενταφιάζει τον Ίκαρο, ο Απόλλων τον Σαρπηδόνα. Όσο για την Ικαρία αυτή μάλλον ήταν λατρευτικό κέντρο του Ίκαρου, ανάλογο της Δήλου για τον Απόλλωνα και της Ρόδου για τον Ήλιο. Εξάλλου, δεν είναι τυχαίο ότι μυθολογείται πως ο Δαίδαλος αφιέρωσε τα πτερύγιά του στον Απόλλωνα στην Κύμη, όπου ανέγειρε ναό που οι θύρες του παριστάνουν, εγχάρακτες στον ορείχαλκο, τις περιπέτειες τις δικές του και του γιου του, καθώς και το θλιβερό του τέλος.

---------------------------

*Οι συμβουλές του Δαίδαλου στον Ίκαρο, η πτήση και η πτώση

Καί μέσην, λέγει, Ἴκαρε, τὴν σὴν πορείαν τρέπε,

ἵνα μὴ χαμηλώτερον ἧς παραινῶ σε τρίβου

τὰς σὰς βαρύνῃ πτέρυγας τὸ τῆς θαλάσσης ὕδωρ

 

Μηδὲ τὰς ὄψεις, Ἴκαρε πρὸς τὸν Βοώτην τρέπε

 

Τῆς πτήσεως τὴν μέθοδον ἅμα δ' αὐτῷ διδάσκει,

καὶ τὰς ἀγνώστους πτέρυγας τοῖς ὤμοις τούτου δένει…

 

Τῷ τέρατι ἐκπλήττεται πᾶς ὁ τὴν πτῆσιν βλέπων

(ἤ ἁλιεύς ἐπ' ἀκτῆς ὁ θεατὴς τυγχάνει

ἤ ῥαβδῳ ἐρειδόμενος ἐν τοῖς ἀγροῖς βουκόλος…)

καὶ τούτους βλέπων σχίζοντας τὰ τοῦ ἀέρος ὕψη

θεούς πιστεύει ἄνακτας τοὺς δυναμένους τοῦτο…

 

Ἴκαρε, κράζει, Ἴκαρε, ποῦ φίλον τέκνον εἶσαι;

ποῦ τοῦ πελάγους ἔπεσες;

(Οβίδιος, Μεταμορφώσεις Η 317 κ.ε., 341 κ.ε., 366-7)

 

**Η φυγή του Δαίδαλου και του Ίκαρου από το νησί της Κρήτης

77.5 Αλλά ο Δαίδαλος, λένε, μαθαίνοντας ότι ο Μίνωας τον απειλούσε για την κατασκευή της αγελάδας, φοβήθηκε την οργή του βασιλιά και αναχώρησε από την Κρήτη με τη βοήθεια της Πασιφάης που του προμήθευσε ένα πλοίο. 6. Μαζί του έφυγε και ο γιος του Ίκαρος και έφτασαν σε κάποιο νησί στο ανοιχτό πέλαγος, όπου ο Ίκαρος πήγε να αποβιβαστεί απρόσεκτα, έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε· σε ανάμνησή του το πέλαγος ονομάστηκε Ικάριο και το νησί Ικαρία. Ο Δαίδαλος απέπλευσε και από αυτό το νησί με κατεύθυνση προς τη Σικελία, στην περιοχή που βασίλευε ο Κώκαλος, ο οποίος υποδέχθηκε τον Δαίδαλο και τον έκανε στενό του φίλο για την ευφυΐα και τη δόξα του. 7. Μερικοί μυθογράφοι αναφέρουν ότι, όταν ο Δαίδαλος ήταν ακόμη στην Κρήτη και κρυβόταν από την Πασιφάη, ο βασιλιάς Μίνωας, που ήθελε να τιμωρήσει τον Δαίδαλο αλλά δεν μπορούσε να τον βρει, ερευνούσε όλα τα πλοία στο νησί και υποσχέθηκε να δώσει πολλά χρήματα σε όποιον ανακαλύψει τον Δαίδαλο. 8. Τότε ο Δαίδαλος, αφού έχασε κάθε ελπίδα διαφυγής από τη θάλασσα, κατασκεύασε με θαυμαστή τέχνη φτερούγες, πολύ σοφά σχεδιασμένες και κολλημένες θαυμάσια με κερί. Και εφαρμόζοντάς τες στο σώμα του γιου του και στο δικό του, τις άπλωσε και μπόρεσε, προς έκπληξη όλων, να πετάξουν και να διαφύγουν πάνω από το Κρητικό πέλαγος. 9. Και ο Ίκαρος, με την απειρία της νιότης, πέταξε πολύ ψηλά και έπεσε στη θάλασσα, γιατί ο ήλιος έλιωσε το κερί που συγκρατούσε τις φτερούγες, ενώ αυτός [ο Δαίδαλος], πετώντας σε μικρό ύψος πάνω από τη θάλασσα και υγραίνοντας κατ' επανάληψη τις φτερούγες, κατόρθωσε παραδόξως να φτάσει σώος στη Σικελία. (Διόδωρος Σ. 4.77.5-9)

 

***Η φυγή από την Κρήτη με πλοιάρια και ο πνιγμός του Ίκαρου

Οι Θηβαίοι πιστεύουν πως το αρχαίο ξόανο [του Ηρακλή] είναι έργο του Δαίδαλου. Και εγώ νομίζω πως έτσι είναι. Λέγεται πως το είχε αφιερώσει ο ίδιος ο Δαίδαλος, επειδή ο Ηρακλής τον είχε ευεργετήσει. Όταν ήθελε να φύγει από την Κρήτη, ναυπήγησε δύο πλοιάρια, ένα για τον ίδιο και ένα για τον γιο του Ίκαρο, επινόησε τα ιστία, που ως τότε δεν είχαν εφευρεθεί, και τα έβαλε στα πλοία αυτά, ώστε να ξεφύγει από το ναυτικό του Μίνωα, τα πλοία του οποίου κινούνταν με κουπιά. Και ο ίδιος σώθηκε αλλά λένε πως ο Ίκαρος, άμαθος στη ναυσιπλοΐα, πνίγηκε, γιατί ανατράπηκε το πλοίο του· το πτώμα του ξεβράστηκε σε νησί πάνω από τη Σάμο, ανώνυμο ως τότε. Ο Ηρακλής βρήκε τον νεκρό, τον αναγνώρισε και τον έθαψε στο σημείο που και σήμερα υπάρχει ένας όχι ιδιαίτερα μεγάλος σωρός από χώμα, σε ακρωτήρι πιο ψηλά στο Αιγαίο (Παυσανίας 11.4-5).

Το Αληθινό και το ψεύτικο

Πως Διακρίνουμε το ΑΛΗΘΙΝΟ από το ψεύτικό; Είναι πολύ απλό! Το ΑΛΗΘΙΝΟ έχει την «Αίσθηση της Αιωνιότητας», μας «ανυψώνει»… Το ψεύτικο έχει τη «γεύση του κόσμου», μας κρατά δέσμιους στην άγνοια, στο χρόνο, και στα αδιέξοδα…

 

Όταν βλέπετε κάτι, σας λένε κάτι, απλά, νοιώστε μέσα σας αυτό το βαθύτερο νόημά του… Που σας κατευθύνει; Που σας οδηγεί; Και θα πάρετε τη σωστή απάντηση.

Κάθε άνθρωπος που «έρχεται» σε τούτη την ύπαρξη, σε τούτη τη ζωή, έχει την ευκαιρία να Γνωρίσει την Αλήθεια, να Ζήσει την Αληθινή Ζωή, όταν Προσανατολιστεί Ορθά κι όταν κάνει την Αλήθεια Πράξη.

Όμως οι περισσότεροι άνθρωποι κατασπαταλούν τη ζωή τους σε κοσμικούς σκοπούς, σε εξωτερικές επιδιώξεις, σε υλικές δραστηριότητες.

Αναζήτησε την Αλήθεια. Μέσα σου. Να Ακούς μόνο την Φωνή της Αλήθειας, μην παρασύρεσαι από το τραγούδι των Σειρήνων που σε απομακρύνουν από τον Σκοπό σου.

Η Αληθινή Φύση σου είναι Αιώνια, Διαφύλαξέ την σαν το ΠΟΛΥΤΙΜΟ, μην την σκορπάς στους ανέμους του χρόνου.

Το ΠΟΛΥΤΙΜΟ είναι Μέσα σου, κι όλα θα σε Οδηγήσουν Εδώ… να είσαι δύσπιστος όταν σου ζητούν να ψάξεις αλλού…

«Ζήτα και θα σου δοθεί».

Αν δεν Φτάσεις στον Στόχο σου ενόσω ζεις, η ζωή σου θα έχει πάει χαμένη.

Η Ζωή, ποτέ, δεν αδικεί κανέναν. Φροντίζει όλοι να Φτάνουν στην Ολοκλήρωση, ανεξάρτητα από τις όποιες εξωτερικές συνθήκες επικρατούν. Η Πνευματική Ολοκλήρωση είναι Εσωτερική, Πνευματική, Δράση. Και Συμβαίνει, Πραγματοποιείται, όταν Ακολουθούμε την Ζωή, το Ρεύμα της Ζωής. Δεν έχει καμία σχέση με εξωτερικές δραστηριότητες.

Θέσεις για την ιστορία

«Η ιστορία διδάσκει τούτο: ότι οι λαοί και οι κυβερνήσεις ποτέ δεν έμαθαν τίποτε από την ιστορία». -Έγελος

            Το μακεδονικό και οι συζητήσεις για τη συμφωνία των Πρεσπών πέραν όλων των άλλων ανέδειξαν και το ρόλο της ιστορικής γνώσης στη διαμόρφωση της ατομικής συνείδησης αλλά και της πορείας στο χρόνο των κοινωνιών και των κρατών. Άτομα, λαοί και έθνη διαμορφώνονται από την ιστορία τους ανεξάρτητα από τη βούλησή τους και από το βαθμό γνώσης του ιστορικού τους παρελθόντος.

            Κάθε άτομο και λαός δεν είναι ένα αυτοφυές δημιούργημα, ούτε προϊόν αυθαίρετης δημιουργίας του παρόντος αλλά είναι ένα ιστορικό δημιούργημα. Η πορεία του ανθρώπου πάνω στη γη είναι η συνισταμένη των τριών διαστάσεων του χρόνου, του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Από τις τρείς αυτές διαστάσεις του χρόνου, το παρελθόν είναι αυτό που καθορίζει σε σημαντικό βαθμό την πορεία του ανθρώπου τόσο κατά την διάρκεια του παρόντος όσο και στο μέλλον. Η ιστορία, ως συμπυκνωμένη εμπειρία και σοφία του παρελθόντος, αποτελεί την αναγκαία προϋπόθεση για την εξέλιξη και πρόοδο κάθε λαού.

            Η ιστορία, δεν είναι μόνο ένας κλάδος της επιστήμης ή ένα μάθημα για την εθνική διαπαιδαγώγηση των νέων αλλά είναι το ατομικό και εθνικό «θησαυροφυλάκιο» μέσα στο οποίο βρίσκονται στοιχεία απαραίτητα για την ατομική και εθνική μας συγκρότηση. Η ιστορία είναι η ατομική και εθνική μας μνήμη. Η ίδια η ζωή χαρακτηρίζεται από τη δυνατότητα - ικανότητα να ανακαλεί σκέψεις και γεγονότα του παρελθόντος και με βάση αυτά να προγραμματίζει το μέλλον. Η σχέση ιστορίας και μνήμης επιβεβαιώνει και επικυρώνεται το κύρος της διαπίστωσης πως «χωρίς παρελθόν και μνήμη δεν υπάρχει μέλλον και ζωή».

Η αναγκαιότητα

            Όντας η ιστορία αναπόσπαστο κομμάτι τόσο της ατομικής μας όσο και της εθνικής μας ταυτότητας μάς επιβάλλει μία σειρά υποχρεώσεων και αναγκαιοτήτων απέναντί της. Η ανάγκη για διατήρηση της εθνικής ταυτότητας περνά μέσα από τη διατήρηση της εθνικής μνήμης και αυτή με τη σειρά της φαίνεται να επιτυγχάνεται με τη βοήθεια της ιστορικής γνώσης. Η διαφύλαξη και προαγωγή της ιστορικής γνώσης γίνεται εθνικά αναγκαία στις μέρες μας, όπου τόσο τα εσωτερικά όσο και τα εξωτερικά προβλήματα δημιουργούν ένα ασφυκτικό πλαίσιο για την εθνική μας επιβίωση.

            Η αμφισβήτηση της εθνικής κυριαρχίας, η παγκόσμια αβεβαιότητα και ρευστότητα, τα κύματα των προσφύγων και μεταναστών, οι νέες προοπτικές που ανοίγονται από τη διαφαινόμενη επικράτηση ενός παγκόσμιου πολιτισμού και η τάση πολλών ατόμων να αντιμετωπίζουν το παρελθόν με μία απόλυτα αρνητική - απορριπτική στάση είναι μερικά από τα φαινόμενα που προβάλλουν την ανάγκη διαφύλαξης της ιστορικής γνώσης.

            «Επειδή καμιά μορφή ανθρώπινης δραστηριότητας, είτε στον επιστημονικό είτε στον καλλιτεχνικό χώρο, δεν είναι αυτόνομη, αλλά βασίζεται στο παρελθόν, αποτελεί συνέχειά του, θα πρέπει να δεχτούμε ότι και η ανθρώπινη ιστορία, όχι μόνο η ατομική, αλλά και η κοινωνική, δεν είναι ξεκομμένη από το παρελθόν, δεν είναι ασυνεχής.

            Ακόμα, αφού ο άνθρωπος πιστεύει ότι είναι υποκείμενο της ιστορίας, δηλαδή δημιουργός της, θα πρέπει να συνδέεται με το παρελθόν, να στρέφεται συνειδητά προς αυτό, για να διαγραφεί ένα ενεργητικό παρόν, που οπωσδήποτε θα έχει στόχο το μέλλον, θα έχει δηλαδή προοπτική.

           Από την άποψη αυτή ο σκοπός της ιστορικής μελέτης είναι πρακτικός χωρίς αυτό να σημαίνει «χρηστικός» με την έννοια της άντλησης παραδειγμάτων, όπως είπαμε πιο πάνω. Έτσι, λοιπόν, ο άνθρωπος έχει σα στόχο την απόκτηση ιστορικής συνείδησης που δεν είναι απλώς γνώση του παρελθόντος, αποθήκευση γνώσεων».

            «Η ιστορία δείχνει τον ευρύτατο ορίζοντα της ανθρωπότητας, φέρνει τη ζωή μας στα θεμελιώδη μυστικά της παράδοσης, μας παρέχει τους κανόνες για το παρόν, μας απελευθερώνει από τις δεσμεύσεις στη δική μας εποχή, μας διδάσκει να δούμε τον άνθρωπο στην ύψιστη δυνατότητά του αλλά και στη παροδική του δημιουργία». -Karl Jaspers

            Όλα τα παραπάνω αναδεικνύουν την αξία της ιστορικής γνώσης και οδηγούν στη διατύπωση των παρακάτω θέσεων, ως των ασφαλέστερων οδηγών τόσο στην προσωπική όσο και στην εθνική ζωή. Ο φόβος της επαλήθευσης «όποιος δε γνωρίζει την ιστορία του είναι υποχρεωμένος να την ξαναζήσει» κάνει αναγκαία τη μελέτη και αποδοχή αυτών των θέσεων.

Οι θέσεις

            1.Η ιστορία συμβάλλει τόσο στη διαμόρφωση και διατήρηση της εθνικής συνείδησης όσο και στον αυτοπροσδιορισμό του κάθε ατόμου χωριστά, ως ιστορικής οντότητας.

            2. Η ιστορική γνώση ενισχύει και τροφοδοτεί το «συλλογικό υποσυνείδητο» μιας κοινωνίας ή ενός λαού και με την έννοια αυτή αποτελεί ενοποιητικό παράγοντα για τα μέλη ενός έθνους.

            3. Επιπρόσθετα η μελέτη της ιστορίας αναδύει - αναδεικνύει τον πρωταγωνιστικό ρόλο του ατόμου στην εξέλιξη των κοινωνιών και του κόσμου ολόκληρου. Η διαπίστωση του πρωταγωνιστικού ρόλου του ανθρώπου έρχεται να επιβεβαιώσει ότι η ιστορία δεν καθορίζεται τελικά παρά μόνο από την καθοριστική δράση του ανθρώπου. Η διαπίστωση αυτή δεν είναι μία αυθαίρετη άποψη ή μία προσωπική βιωμένη εμπειρία αλλά προϊόν της μελέτης της ιστορικής γνώσης

            4. Η ιστορική γνώση συμβάλλει στην κατανόηση ότι ο άνθρωπος ως κοινωνική, ψυχική, ηθική και πνευματική ύπαρξη – «ον» είναι ιστορικό δημιούργημα.

            5. Η ιστορική γνώση χρησιμοποιείται για να προβάλλει πρότυπα ζωής και προσφοράς και για να δώσουμε σκοπούς ζωής και ιδανικά δράσης. (Ο διαπαιδαγωγικός ρόλος της ιστορίας….)

            6. Ιστορική συνείδηση, προϊόν της ιστορικής γνώσης, προφυλάσσει το σύγχρονο άτομο από φαινόμενα εθνικής αλλοτρίωσης που έχουν την αιτία τους στις σύγχρονες διεθνείς συγκυρίες (οικουμενικός πολιτισμός).

            7. Μέσα από την ιστορική γνώση καλλιεργούνται τρόποι κατανόησης, ερμηνείας και αξιολόγησης της συλλογικής και ατομικής δράσης ατόμων και λαών.

            8. Η μελέτη και η γνώση της ιστορίας είναι η πιο άμεση και ορατή οδός για την ανθρωπογνωσία(η γνώση της ανθρώπινης φύσης) και κοινωνιογνωσία.

            9. Μέσα από τη μελέτη των ιστορικών γεγονότων ο άνθρωπος διαβάζει τον εαυτό του, την κοινωνία, ανακαλύπτει τους κανόνες της δράσης και τους νόμους της κοινωνικής εξέλιξης.

            10. Η ιστορική γνώση εθίζει τους νέους να βλέπουν, να μετρούν, να αξιοποιούν την πραγματικότητα και να εκτιμούν την αξία της συνεργασίας και της συλλογικής προσπάθειας.

            11. Μέσα από την ιστορική γνώση προσπαθούμε να δώσουμε και να αποκαλύψουμε το νόημα της εξέλιξης στην κοινωνία και να καλλιεργήσουμε τρόπους επιστημονικής σκέψης και έρευνας (αλληλουχία γεγονότων και αναζήτηση αιτιακών σχέσεων).

            12. Ιστορική γνώση συνδυαζόμενη με τη γνώση της σύγχρονης εσωτερικής και παγκόσμιας πραγματικότητας βοηθά στον προσανατολισμό του ατόμου σ΄ ένα κόσμο όπου βασιλεύει και κυριαρχεί η σύγχυση, η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια.

            13. Η ιστορική γνώση επικυρώνει τη συνέχεια ενός λαού στο βάθος του χρόνου, στοιχείο απαραίτητο για τον εθνικό αυτοπροσδιορισμό κάθε ατόμου και λαού.

            14. Η γνώση της ιστορίας, όταν είναι απαλλαγμένη από εθνικιστικές ανακρίβειες, συντελεί στην καλλιέργεια της αγάπης προς την πατρίδα, της φιλοπατρίας - πατριωτισμού.

            15. Η ιστορική γνώση καλλιεργεί την κρίση, την αντίληψη, εθίζει το άτομο στη διαλεκτική αντιμετώπιση των γεγονότων και γενικά αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα για την πνευματική καλλιέργεια και ωρίμανση του ατόμου.

Και όλα αυτά, γιατί η ιστορία είναι τα πάντα:

            «Ιστορία είναι η εμφάνιση, η αύξηση, ο πολλαπλασιασμός και η πάλη μέχρι θανάτου των κρατών μεταξύ τους˙ είναι η κατάκτηση, η εισβολή, η υποδούλωση, και είναι η αντίσταση, η επανάσταση, η σύγκρουση˙ είναι οι μάχες, τα ερείπια, τα πραξικοπήματα και οι συνωμοσίες˙ είναι το κύμα της δύναμης και της βίας, είναι η υπερβολή της εξουσίας˙ είναι η τρομοκρατική βασιλεία των διψασμένων για αίμα θεών˙ είναι η υποδούλωση της μάζας και η σφαγή των μαζών˙ είναι η ανέγερση των μεγαλοπρεπών ναών, παλατιών, πυραμίδων, είναι η ανάπτυξη της τεχνικής και της τέχνης˙ είναι η εμφάνιση και η εξέλιξη της γραφής, είναι το εμπόριο δια ξηράς και θαλάσσης προϊόντων και ιδεών˙ κάποτε επίσης, είναι ένα μήνυμα ελέους και συμπάθειας και άλλοτε μια σκέψη που αναρωτιέται για το μυστήριο του κόσμου». -ΕΝΤΓΚΑΡ ΜΟΡΕΝ

Μιλήστε γιατί χανόμαστε

Ένας ψίθυρος ακούγεται, άλλα δεν του δίνεις σημασία. Οι στιγμές, τα λόγια, οι αναμνήσεις, όλα έρχονται τα βράδια σαν παραμιλητά μέσα στο μυαλό σου και δε σε αφήνουν να χαλαρώσεις. Προσπαθείς να καταλάβεις τι σου ψιθυρίζουν οι συλλογισμοί σου, αλλά μάταια. Δε βγάζουν νόημα οι σκέψεις. Αφήνουν μόνο έναν ήχο, μια εκκωφαντική αίσθηση που σε κάνει να λυγίζεις από αδυναμία.

Κι όλα αυτά προέρχονται απ΄ τον παραλογισμό του νου σου. Είναι οι χαμένες ευκαιρίες που ανά καιρούς άφησες ανεκμετάλλευτες κι έχουν μείνει απωθημένα που σε στοιχειώνουν.

Τα λάθος λόγια μπορείς πάντα να τ’ ανατρέψεις σε σωστά. Όταν τα εξηγήσεις, θα σου τα συγχωρήσουν και θα αντικατασταθούν με τα κατάλληλα. Απ’ τη σιωπή, όμως, δεν ξεμπερδεύεις εύκολα. Στη σιωπή δεν υπάρχει κανένα κοινό σημείο απ’ το οποίο μπορείς ν’ αρχίσεις την εξομολόγησή σου. Όταν δε μιλάς τη στιγμή που πρέπει, είναι αργά μετά να μιλήσεις προσπαθώντας να σώσεις κάτι. Θα παραμείνεις μόνος με τη σιωπή που διάλεξες, θα την κρατάς τόσο σφιχτά που σχεδόν θα σε πνίγει το άδικό της.

Γυρνώντας τον χρόνο πίσω ξέρεις τι θα άλλαζες κι αν πεις πως δε θα άλλαζες τίποτα απλά παραμυθιάζεις τον εαυτό σου. Η εμπειρία σου μέσα απ’ το πέρασμα των χρόνων και τα βιώματά σου καθρεφτίζονται πια στα μάτια και την ψυχή σου. Τα λόγια συχνά μετατρέπονται σε σφαίρες, ενώ πατώντας τη σκανδάλη σκορπίζεις αυτές τις σφαίρες από ‘δω κι από ‘κει ανοίγοντας πληγές που δε χρειάζεται να πονάνε τόσο.

Αυτό που θα θυμάσαι περισσότερο απ’ τα λόγια θα’ ναι η σιωπή που κατέκλυσε το δωμάτιο τις πιο ακατάλληλες στιγμές. Όταν σου ξεφεύγει κάτι που δεν πρέπει, ίσως, και να διορθώνεται με μια έμπρακτη κι αληθινή συγγνώμη. Αλλά μια σιωπή πάνω στη στιγμή που θα έπρεπε κανονικά να φωνάξεις, δε διορθώνεται το ίδιο εύκολα. Κι αν πρέπει να ζητήσεις συγγνώμη που δείλιασες, μάλλον χρειάζεται να στραφείς και ν’ απευθυνθείς προς στον εαυτό σου.

Παρ΄ όλα αυτά, οι σιωπές πολλές φορές κρύβουν συναισθήματα που αλλοιώθηκαν στον χρόνο κι ερωτήματα στα οποία δε δόθηκαν απαντήσεις ποτέ. Καλείσαι ν’ αντιμετωπίσεις όλα όσα από φόβο δεν παραδέχτηκες κι όσα δεν τόλμησες να πεις. Η σιωπή πληγώνει περισσότερο από κάθε λέξη που θα έλεγες.

Καλύτερα ν’ ακούσεις προσεκτικά και να κατανοήσεις την απραξία, γιατί εκεί κρύβονται όλα τα μυστικά κι οι φόβοι σου, όσα τρέμεις να παραδεχτείς κι όσα δειλιάζεις να πεις. Όσο δε μιλάς γι’ αυτά που θέλεις, κρύβεσαι πίσω από εγωισμούς κι υπερηφάνειες, που ενώ μπορεί να σου παρέχουν μια προσωρινή ασφάλεια, δεν καταφέρνεις να εκφράσεις την αλήθεια σου μ’ αυτόν τον τρόπο.

Μένεις πάντα με το παράπονο τι θα γινόταν αν μιλούσες κι ενώ καίγεσαι μέσα σου θέλοντας να φωνάξεις, το μόνο που κάνεις είναι να μένεις ανέκφραστος, κρατώντας τη σιωπή ως μέτρο ασφάλειας και σιγουριάς. Σαν να κλείνεσαι στο καβουκάκι ήσυχος κι ήρεμος που δεν εκθέτεις τίποτα από τις σκέψεις σου. Αναρωτήσου αν έπραξες όπως ήθελες, αν εξέφρασες όσα ένιωθες κι αν πάλεψες αρκετά γι’ αυτά που λαχταρούσες.

Τι περιμένεις και δε λες αυτά που θες να πεις; Οι πράξεις μπορεί να δείχνουν πολλά, αλλά ό,τι εξηγείται με λέξεις γίνεται περισσότερο κατανοητό κι έχει περισσότερες πιθανότητες να ερμηνευθεί ορθά από εκείνον που έχουμε απέναντί μας. Όταν δε δείχνουμε τις πραγματικές μας προθέσεις, όταν δε μιλάμε και δεν παλεύουμε για όσα επιθυμούμε, τότε θα μένουμε πάντοτε μισοί.

Μάθαμε στην ευκολία της σιωπής και ξεχάσαμε πώς είναι να μιλάμε. Πνιγήκαμε στα ανείπωτα. Οι λέξεις ξεγυμνώνουν τα ιδανικά, δημιουργούν μια συγκεκριμένη πραγματικότητα, φτιάχνουν προσδοκίες, μετριάζουν ευθύνες και δίνουν ευκαιρίες ζωής. Μέχρι τώρα, ίσως, έμαθες να σωπαίνεις και να αποποιείσαι τις ευθύνες σου, για να μην παραδεχτείς πως δε θες να αντιμετωπίσεις τις καταστάσεις που συμβαίνουν.

Η σιωπή πάντα είναι βολική μα ομολογεί την απουσία. Δεν έχει μέσα της ούτε γενναιότητα ούτε μεγαλοσύνη. Αντιθέτως, έχει δειλία, φόβο κι ενοχές. Πόσα μπορεί να πει αλήθεια η σιωπή; Όλα εκείνα που δεν τόλμησες να πεις, κοιτώντας στα μάτια τον άλλον. Όλα εκείνα που προσπάθησες να κρύψεις κάτω από λόγια καλά μελετημένα. Μαρτυράει όλα όσα μάταια προσπάθησες ν’ αποφύγεις, γιατί απλά δεν άντεχες το βάρος τους.

Τι γίνεται αν χάσεις τη μόνη ευκαιρία ν’ αποκτήσεις αυτό που θέλεις επειδή σώπασες; Αυτό είναι που θα πρέπει ν’ αναρωτηθείς. Αν πεις όσα νιώθεις δεν έχεις να χάσεις τίποτα. Η σιωπή, όμως, σε καθιστά ανίκανο να διεκδικήσεις όσα πραγματικά επιθυμείς. Είναι μια τιμωρία μ’ εσένα πρωταγωνιστή. Μη φοβάσαι, λοιπόν, τα λόγια ούτε τις πράξεις˙τη σιωπή να τρέμεις.

Οι δυσκολίες της ανάγνωσης και της γραφής

Η ανάγνωση και τα μυστικά της.

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου είναι μια εγγενής ικανότητα του ανθρώπου, η οποία ενισχύεται και ολοκληρώνεται μέσα στο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο ο άνθρωπος μεγαλώνει και αναπτύσσεται. Ο προφορικός λόγος εμφανίζεται πρωτίστως και αναπτύσσεται μέσα από το παιχνίδι και τη μίμηση.

Από τον προφορικό λόγο στην ανάγνωση

Το πέρασμα από τον προφορικό λόγο στην ανάγνωση διευκολύνεται από τη μεταγλωσσική επίγνωση ή ενημερότητα, δηλαδή την ικανότητα του παιδιού να σκέφτεται και ταυτόχρονα να ελέγχει τη δομή του προφορικού λόγου, να χρησιμοποιεί τη μητρική του γλώσσα ως φορέα συλλογισμών και να εστιάζει την προσοχή του στο γλωσσικό τύπο και όχι στο νόημα της λέξης. Όταν αναφερόμαστε σε μεταγλωσσικές ικανότητες εννοούμε τα τέσσερα δομικά στοιχεία της γλώσσας, τη φωνολογική, τη σημασιολογική, τη συντακτική και τέλος την πραγματολογική επίγνωση.

Η ανάγνωση δεν είναι εγγενής δεξιότητα. Όλα τα παιδιά διέρχονται από συγκεκριμένα στάδια μέχρι να φτάσουν στην κατάκτησή της. Θα μπορούσαμε να ορίσουμε την ανάγνωση ως τη μεταφορά ενός κώδικα συμβόλων (γραφημάτων) σε ένα κώδικα ήχων (φωνημάτων). Η αποκωδικοποίηση αυτού του κώδικα αποτελεί την πρώτη γνωστική λειτουργία της ανάγνωσης. Η αναγνωστική λειτουργία επηρεάζεται επίσης και από γνωστικούς παράγοντες, γλωσσικούς και μη γλωσσικούς. Οι μη γλωσσικοί σχετίζονται με τη νοημοσύνη, την αντίληψη και τη μνήμη.

Η φωνολογική επίγνωση παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της αναγνωστικής ικανότητας. Περιλαμβάνει:

α) την κατάτμηση και τη σύνθεση των φωνημάτων σε συλλαβές και λέξεις,

β) την αναγνώριση των γραμμάτων του αλφάβητου και

γ) την ανάπτυξη της οπτικής μνήμης.
Μαθησιακές δυσκολίες

Στα περισσότερα παιδιά η διαδικασία αυτή εξελίσσεται ομαλά, χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες. Υπάρχει όμως και μια μερίδα παιδιών που εμφανίζουν δυσκολίες στην απόκτηση της αναγνωστικής ικανότητας, παρά την ικανοποιητική υποστήριξη από το οικογενειακό και το σχολικό περιβάλλον και ενώ παρατηρείται ικανοποιητική επίδοση σε άλλες περιοχές μάθησης. Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες αντιμετωπίζουν συχνά δυσκολίες με τη μηχανική και κοινωνική χρήση της γλώσσας.

Συγκεκριμένα μηχανικές δυσκολίες παρουσιάζονται συχνά σε τρεις περιοχές:

Σύνταξη: Οι κανόνες του συστήματος που καθορίζουν το πώς οι λέξεις είναι οργανωμένες μέσα σε προτάσεις.
Σημασιολογία: Οι σημασίες των λέξεων.
Φωνολογία: Η εκμάθηση των ξεχωριστών ήχων που χαρακτηρίζουν την κάθε λέξη.

Η γλωσσική ανεπάρκεια εμφανίζεται στις περιοχές της προφορικής έκφρασης και ακουστικής κατανόησης. Αυτές οι δύο περιοχές ελέγχουν την ικανότητά μας να επικοινωνούμε με τους άλλους, οπότε η ανεπάρκεια σε έναν ή και στους δύο τομείς μπορεί να έχει μεγάλο αντίκτυπο στην ποιότητα της ζωής ενός παιδιού, όπως επίσης και στην εκπαίδευσή του.

Σε έρευνες έχει βρεθεί ότι περισσότερο από το 60% των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες έχει κάποια μορφή γλωσσικής ανεπάρκειας (Bryan et al., 1991).

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου αποτελεί τη βάση για την κατάκτηση της ανάγνωσης, αφού τα παιδιά μαθαίνοντας να μιλούν, αναπτύσσουν έναν μεγάλο αριθμό γενικών γνωστικών στρατηγικών μάθησης, καθώς επίσης, μαθαίνοντας να ακούν και να μιλούν, αποκτούν τα μέσα για να κατανοήσουν την ανάγνωση και τα βασικά της συστατικά, το λεξιλόγιο, τη σύνταξη και τους διάφορους τρόπους για τη μετάδοση των μηνυμάτων και τον έλεγχο των υποθέσεων που κάνουν διαβάζοντας.

Η σχέση του προφορικού και γραπτού λόγου και η αξιολόγηση τους

Η κατανόηση της σχέσης του προφορικού και γραπτού λόγου διευκολύνεται από τις οργανωμένες εμπειρίες γραμματισμού, όπως εμπλουτισμό του περιβάλλοντος του παιδιού με διάφορα είδη γραπτού λόγου, εξοικείωση με τα βιβλία και τα χαρακτηριστικά τους (εξώφυλλο, εικόνες, γραπτός κώδικας, φορά της γραφής, συντελεστές της συγγραφικής διαδικασίας, συγγραφέας, εικονογράφος κλπ.). Οι εμπειρίες αυτές σχετίζονται ακόμα με την κατανόηση της δομής μιας ιστορίας, την αντίληψη της έννοιας της λέξης, τη φωνολογική ενημερότητα και την ίδια την παραγωγή του γραπτού λόγου.

Μπορούμε να εκτιμήσουμε το επίπεδο του προφορικού λόγου του παιδιού αξιολογώντας την ομιλία του, όσο αφορά την ολοκληρωμένη άρθρωση των φθόγγων, τη δομή και τα μορφοσυντακτικά στοιχεία του λόγου του, την επάρκεια του λεξιλογίου που χρησιμοποιεί και γενικά την ευχέρεια στην ομιλία του. Ζητώντας από το παιδί να μας αναδιηγηθεί την ιστορία που μόλις άκουσε, μπορούμε να αξιολογήσουμε τον αριθμό και την ποιότητα του λεξιλογίου του, την πληρότητα των προτάσεων που χρησιμοποιεί, την ακρίβεια με την οποία παρουσιάζει τα γεγονότα της ιστορίας.

Ως προς το γραπτό λόγο η αξιολόγηση μπορεί να βασιστεί στο αν το παιδί αναγνωρίζει γραπτά μηνύματα του περιβάλλοντος του, αν αναγνωρίζει διάφορες λειτουργίες του γραπτού λόγου, όπως την επικοινωνιακή του λειτουργία, αν αναγνωρίζει τα βασικά μέρη του βιβλίου, τη φορά και την κατεύθυνση της ανάγνωσης, αλλά και τι είναι «λέξη», «γράμμα» καθώς και τα βασικά σημεία στίξης.

Επίσης, η αξιολόγηση βασίζεται στην αντίληψη του κειμένου, δηλαδή την ικανότητα να θυμάται τα στοιχεία της ιστορίας, να δημιουργεί καλά δομημένες ιστορίες, να διατηρεί τη δομή στην αναδιήγηση, να φαίνεται ότι διαθέτει φωνολογική ενημερότητα, να ξεχωρίζει τις λέξεις της πρότασης, τις συλλαβές μιας λέξης, τα φωνήματα μιας συλλαβής και την ομοιοκαταληξία.

Τέλος, βασίζεται στο να έχει σε σημαντικό βαθμό έλεγχο της ανάγνωσης - γραφής, συγκεκριμένα να προσπαθεί να διαβάσει και να γράψει, να γνωρίζει τα ονόματα των γραμμάτων, να γνωρίζει μερικές αντιστοιχίες γραφήματος - φωνήματος και να χρησιμοποιεί επινοημένη γραφή (να αυτοσχεδιάζει).

Όλα τα παραπάνω μπορούν να μας βοηθήσουν ώστε να αναγνωρίσουμε τυχόν δυσκολίες του παιδιού μας όσο αφορά την ανάγνωση και τη γραφή, σε σχέση βέβαια πάντα με την ηλικία του παιδιού και το ακαδημαϊκό του στάδιο.

Δεν πονέσαμε γι’ αυτά που πάθαμε, το πώς ερμηνεύσαμε όσα πάθαμε είναι αυτό που μας πόνεσε

Λένε πως η βασική διαφορά ανάμεσα στους Αγγλοσάξονες και τους Λατίνους είναι ότι ενώ οι πρώτοι βρίσκουν πάντα μια λύση σε κάθε πρόβλημα, εμείς ειδικευόμαστε στο να βρίσκουμε ένα πρόβλημα για κάθε λύση. Μπορεί γι’ αυτό να σκέφτομαι πάντα ότι «πάντα υπάρχει μια κακή ερμηνεία για ένα καλό δίδαγμα», κι αυτή η φορά δεν αποτελεί εξαίρεση.

Με απασχολεί η σκέψη ότι μπορεί κάποιος να θεωρήσει πως πρέπει να γίνουμε παθητικοί θεατές των γεγονότων της ζωής μας. Ένα παλιό ρητό των σούφι λέει: «Έχε εμπιστοσύνη στον Αλλάχ, αλλά την καμήλα δέσε την εσύ ο ίδιος».

Ένα παλιό ανέκδοτο περιγράφει αυτό που λέω: Συναντιούνται δυο φίλοι στο δρόμο και χαιρετιούνται: «Γεια! Καιρό έχω να σε δω!» λέει ο ένας. «Πώς πας;». «Όχι πολύ καλά…» απαντάει ο άλλος στενοχωρημένος, αλλά αλλάζει αμέσως διάθεση και συνεχίζει: «Όμως, πιστεύω ότι από την άλλη εβδομάδα θα φτιάξουν τα πράγματα…».

«Ωραία! Τι θα γίνει την άλλη εβδομάδα;». «Τη Δευτέρα, αν θέλει ο Θεός, θα κερδίσω το λαχείο». «Α, μακάρι! Τι νούμερα έχεις παίξει;». «Δεν έχω παίξει». «Μα τότε πώς θα κερδίσεις;». «Σου είπα: «Αν θέλει ο Θεός». Ε, αν θέλει ο Θεός, σιγά μην κοιτάξει αν έπαιξα».

Το να πάψεις να θέλεις να ελέγχεις το σύμπαν, δεν σημαίνει πως πρέπει να εγκαταλείψεις τον εαυτό σου στις αποφάσεις των άλλων ή στην τύχη, ελπίζοντας πως η ζωή θα σου χτυπήσει την πόρτα. Πρέπει να ρυθμίζεις τη ζωή σου όπως αυτός που ρυθμίζει τα πανιά του σκάφους του για να το βάλει σε μια ρότα, χωρίς όμως να καμώνεται πως αγνοεί τον άνεμο, και χωρίς να τα βάζει με την ορμή των ρευμάτων.

Μου φαίνεται πολύ σημαντικό να καταλάβουμε πόσο δύσκολο είναι να δημιουργήσουμε μια προσωπικότητα και μετά να παλεύουμε μια ζωή για να την κρατήσουμε ανέπαφη, και εξίσου σημαντικό να αξιολογήσουμε το τίμημα που πληρώνουμε για να μείνουμε προσκολλημένοι πάνω της με τόση μανία. Αλλά αυτό δεν πρέπει να μας εμποδίσει να συνεχίσουμε.

Όταν βρισκόμαστε στη φάση της πνευματικής αναζήτησης, αντιλαμβανόμαστε πως ό,τι συμβαίνει είναι μόνο η μία πλευρά του «προβλήματος». Η άλλη πλευρά – πολύ σπουδαιότερη -, γίνεται εμφανής από τη στιγμή που προσπαθούμε να ελέγξουμε τα μελλούμενα, ή ν’ αλλάξουμε τα παρελθόντα, ή και τα δύο μαζί.

Μ’ άλλα λόγια: είναι πολύ πιθανό, παραιτούμενοι από τη σιγουριά της σπηλιάς μας, να συνειδητοποιήσουμε ότι ο πόνος και η χαρά μας δεν είναι ευθύνη του κόσμου, αλλά δική μας. Μπορεί να μοιάζει απίστευτο, ποτέ όμως δεν πονέσαμε γι’ αυτά που πάθαμε· το πώς ερμηνεύσαμε όσα πάθαμε είναι που μας πόνεσε, και το πώς πήραμε όσα μας συνέβησαν.

Ο φωτισμένος άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι έχει πάψει να αντιμάχεται τον κόσμο, όταν έχει πια στ’ αλήθεια αποβάλει την ανάγκη του να ελέγχει – κι αυτό τότε μόνο είναι εφικτό, όταν η δομή του εγώ του μπορεί να αναθεωρήσει τις αλήθειες της και να αποχωρήσει από τη σκηνή.

Nα μη φοβάσαι τη μοναξιά, σου δίνει τα δικά της μαθήματα

Ο εαυτός σου είναι ο μόνος άνθρωπος που θα είναι για πάντα δίπλα σου. Είναι εκείνος που σε κατοικεί και στεγάζει την ψυχή σου με όλες τις αδυναμίες σου, αλλά παράλληλα κι εκείνος που σου δίνει δύναμη να τις υπερβείς, να τις ξεπεράσεις και να τις κατακτήσεις με τον καλύτερο τρόπο. Ό,τι χρειάζεσαι αρχικά είσαι εσύ. Ο καλός και πιστός εαυτός σου είναι εκείνος που θα σε οδηγήσει στην ευτυχία και σε όσα επιθυμείς, αλλά μόνο εφόσον τα έχεις βρει πραγματικά μαζί του.

Η μοναξιά είναι ο δάσκαλός σου. Θα σου μάθει πως να νικάς, αλλά και πως να αντιμετωπίζεις τον εαυτό σου κάθε φορά που χάνεις. Θα σου μάθει να εκτιμάς τα μικρά, εκείνα τα πολύτιμα, που αξίζουν μια ολόκληρη ζωή. Θα σε διδάξει μέσα από τα λάθη σου να σέβεσαι όσα έχεις στη ζωή σου και να τα προσέχεις όπως τους αρμόζει γιατί μια μέρα, εκεί που δε θα το περιμένεις, θα κάνουν φτερά και θα πετάξουν από την αγκαλιά σου.

Επιπλέον, θα σου μάθει να ξεχωρίζεις ό,τι ξεχωρίζει από τη μάζα, εκείνο το διαφορετικό που δεν ανήκει σε όσα μισείς. Θα μάθεις να έχεις υπομονή για το καλύτερο και να μη βολεύεσαι στα αναλώσιμα. Θα μάθεις με τη βοήθεια της μοναξιάς να κρατάς όσους πραγματικά ενδιαφέρονται και νοιάζονται για εσένα και θα διώξεις τις βιτρίνες και τα θέατρα που βολεύονται μαζί σου. Θα μάθεις να κρατάς τους αληθινούς και να διώχνεις τους ψεύτικους. Θα μάθεις να είσαι καθαρός και τίμιος άνθρωπος, αν αφιερώσεις για λίγο τον εαυτό σου στο κύμα της μοναξιάς. Τότε θα καταλάβεις.

Το κυριότερο, θα μάθεις να σε σέβεσαι και να σε αγαπάς. Υπάρχει κάτι καλύτερο από αυτό; Είναι καλό καμιά φορά να κοιτάμε τον εαυτό μας και τις προτιμήσεις μας. Είναι καλό καμιά φορά να φροντίζεις και τον εαυτό σου, πίστεψέ το. Να το βοηθάς να εξελιχθεί για να μη μένει στάσιμος. Να κάνεις όνειρα για το μέλλον και σχέδια για ταξίδια. Να διαβάζεις βιβλία που έχουν να σου προσφέρουν. Να φροντίζεις για την ομορφιά και την υγεία σου. Να σε φροντίζεις και να σε αγαπάς με τον καλύτερο δυνατό τρόπο γιατί αν δεν το κάνεις εσύ, τότε ποιος θα το κάνει για εσένα;

Πρέπει να αντιληφθείς πως η ζωή σου εξαρτάται από τα χρώματα που εσύ τη ζωγραφίζεις. Της βάζεις μαύρο; Μαύρη θα είναι. Στο χέρι σου για να την ομορφύνεις και να την κάνεις καλύτερη και πιο μαγική είναι ο ίδιος σου ο εαυτός και οι επιλογές σου. Αν έχεις τον εαυτό σου στην καλύτερή του μορφή και την υγεία σου, μπορείς να καταφέρεις τα πάντα και να σε οδηγήσεις παρέα με τους πιο σωστούς στόχους στην κλίμακα της κορυφής και της επιτυχίας. Πρέπει να κάνεις περήφανο τον εαυτό σου, δε νομίζεις;

Ο άνθρωπος ο οποίος έχει αφεθεί για λίγο διάστημα στην μοναξιά και τα έχει βρει με τον εαυτό του και τις επιθυμίες του, είναι ολοκληρωμένος. Είναι άνθρωπος με ποιότητα και μέτρο που ξέρει τι θέλει και έχει δημιουργήσει αποκλειστικά το δικό του μοναδικό χαρακτήρα με τις προσωπικές του απόψεις και τα ολοδικά του θέλω που θα τον κάνουν συνεχώς, στην πορεία της ζωής του και ακόμη μέχρι το τέλος του, καλύτερο άνθρωπο από ό,τι ήταν μέχρι χθες.

«Έχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα.», έλεγε ο Νίκος Καζαντζάκης.

Ελπίδες σε ασθενείς με Alzheimer – Συνδυασμός απλών φαρμάκων δημιουργεί νέους νευρώνες από γειτονικά κύτταρα

Ένα απλό κοκτέιλ φαρμάκων που μετατρέπει κύτταρα που γειτονεύουν με κατεστραμμένους νευρώνες σε λειτουργικά νέους νευρώνες θα μπορούσε δυνητικά να χρησιμοποιηθεί για να θεραπεύσει το εγκεφαλικό, τη νόσο του Alzheimer και τις εγκεφαλικές κακώσεις. Μια ομάδα ερευνητών στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Pennsylvania (Penn State) προσδιόρισε ένα σύνολο τεσσάρων, ή ακόμη και τριών, μορίων που θα μπορούσαν να μετατρέψουν νευρογλοιακά κύτταρα – που κανονικά υποστηρίζουν και μονώνουν τους νευρώνες – σε νέους νευρώνες.

Όπως αναφέρεται από τον επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας καθηγητή βιολογίας Gong Chen, «το μεγαλύτερο πρόβλημα για την αποκατάσταση του εγκεφάλου είναι ότι οι νευρώνες δεν αναγεννιούνται μετά την εγκεφαλική βλάβη, επειδή δεν διαιρούνται. Αντιθέτως, τα νευρογλοιακά κύτταρα, τα οποία συγκεντρώνονται γύρω από τον εγκεφαλικό ιστό που έχει πληγεί, μπορούν να πολλαπλασιαστούν μετά την εγκεφαλική βλάβη. Πιστεύω – αναφέρει ο καθηγητής – ότι μετατρέποντας τα νευρογλοιακά κύτταρα που γειτονεύουν με τους νεκρούς νευρώνες σε νέους νευρώνες είναι ο καλύτερος τρόπος για την αποκατάσταση των χαμένων νευρωνικών λειτουργιών».

Προηγουμένως, η ομάδα του Chen δημοσίευσε έρευνα που περιγράφει μια αλληλουχία εννέα μικρών μορίων που θα μπορούσαν άμεσα να μετατρέψουν ανθρώπινα νευρογλοιακά κύτταρα σε νευρώνες, όμως ο μεγάλος αριθμός των μορίων και η ειδική σειρά που απαιτείτο για τον αναπρογραμματισμό των νευρογλοιακών κυττάρων περιέπλεκε τη μετάβαση σε κλινική επεξεργασία. Στην παρούσα νέα μελέτη, η ομάδα έλεγξε διάφορους αριθμούς και συνδυασμούς μορίων για να προσδιορίσει μια βελτιστοποιημένη προσέγγιση για τον αναπρογραμματισμό των αστρογλοιακών κυττάρων, ενός τύπου νευρογλοιακών κυττάρων, σε νευρώνες.

Οι ερευνητές προσδιόρισαν την πιο αποτελεσματική χημική φόρμουλα μεταξύ των εκατοντάδων συνδυασμών φαρμάκων που δοκιμάστηκαν. Με τη χρήση τεσσάρων μορίων που τροποποιούν τέσσερις βασικές διαδρομές σήμανσης στα ανθρώπινα αστρογλοιακά κύτταρα, οι επιστήμονες στο Penn State μετέτρεψαν τα ανθρώπινα αστρογλοιακά κύτταρα – μέχρι και 70% – σε λειτουργικούς νευρώνες. Οι προκύψαντες με χημική μετατροπή νευρώνες μπόρεσαν να επιβιώσουν περισσότερο από επτά μήνες σε δοχείο καλλιέργειας στο εργαστήριο. Διαμόρφωσαν εύρωστα νευρωνικά δίκτυα και έστειλαν ηλεκτρικά σήματα ο ένας νευρώνας στον άλλο, όπως κάνουν οι κανονικοί νευρώνες μέσα στον εγκέφαλο.

Χρησιμοποιώντας τρία από τα μικρά μόρια αντί των τεσσάρων επίσης επιτυγχάνεται η μετατροπή των αστρογλοιακών κυττάρων σε νευρώνες, όμως ο ρυθμός μετατροπής πέφτει κατά περίπου 20%. Η ομάδα επίσης προσπάθησε να χρησιμοποιήσει μόνο ένα από τα μόρια, όμως αυτή η προσέγγιση δεν επάγει μετατροπή.

Η ερευνητική ομάδα υπό τον Gong Chen, είχε προηγουμένως αναπτύξει μια τεχνολογία γονιδιακής θεραπείας για να μετατρέψει αστρογλοιακά κύτταρα σε λειτουργικούς νευρώνες, όμως λόγω του μεγάλου κόστους της γονιδιακής θεραπείας – η οποία μπορεί να κοστίσει μισό εκατομμύριο δολάρια ή και περισσότερα ανά πάσχοντα – η ομάδα επιδίωξε περισσότερο οικονομικές προσεγγίσεις για να μετατρέψει νευρογλοιακά κύτταρα σε νευρώνες. Το σύστημα χορήγησης για τις γονιδιακές θεραπείες, επίσης, είναι περισσότερο περίπλοκο, απαιτώντας την έγχυση ιογενών σωματιδίων στο ανθρώπινο σώμα, ενώ τα μικρά μόρια στη νέα μέθοδο μπορούν να συντεθούν χημικά και να πακεταριστούν σε ένα χάπι.

Το πιο σημαντικό πλεονέκτημα της νέας προσέγγισης είναι ότι ένα χάπι που περιέχει μικρά μόρια θα μπορούσε να διανεμηθεί ευρέως στον κόσμο, φτάνοντας ακόμη σε αγροτικές περιοχές χωρίς προηγμένα συστήματα νοσοκομείων. Το τελικό όνειρο του υπευθύνου της ερευνητικής ομάδας είναι να αναπτυχθεί ένα απλό σύστημα χορήγησης φαρμάκου, όπως ένα χάπι, που μπορεί να βοηθήσει τους ασθενείς με εγκεφαλικό και Alzheimer σε όλο τον κόσμο να αναγεννήσουν νέους νευρώνες και να αποκαταστήσουν τις χαμένες τους ικανότητες μάθησης και μνήμης.

Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι χρειάζεται ακόμη να επιλυθούν πολλά τεχνικά θέματα πριν να μπορέσει να δημιουργηθεί φάρμακο που χρησιμοποιεί μικρά μόρια, ενώ σχεδιάζουν να ερευνήσουν σε μελλοντικές μελέτες πώς να αναπτύξουν ασφαλέστερα χάπια φαρμάκου. Παρόλα αυτά, η ερευνητική ομάδα είναι πεπεισμένη ότι αυτός ο συνδυασμός των μορίων έχει ελπιδοφόρες επιπτώσεις για μελλοντικές φαρμακευτικές θεραπείες για τη θεραπεία ατόμων με νευρολογικές διαταραχές.

Αρχαϊκή Λυρική Ποίηση: Τα είδη της λυρικής ποίησης, Ίαμβος

Η ιαμβική ποίηση είναι ποίηση ποικίλης θεματικής που προοριζόταν για απαγγελία και είναι γραμμένη σε μέτρο είτε ιαμβικό (x - ∪ -) με τριπλή επανάληψη (= ιαμβικό τρίμετρο, όπου x = ∪ ή -) είτε τροχαϊκό (- ∪ - x) συνήθως με τετραπλή επανάληψη (= τροχαϊκό τετράμετρο, συνήθως καταληκτικό). Πρόκειται για το ίδιο ιαμβικό μέτρο, που χρησιμοποιούνταν αργότερα (με μικρές ιδιορρυθμίες) και στα διαλογικά μέρη της τραγωδίας και της κωμωδίας. Μουσικά συνοδευόταν από ένα έγχορδο μουσικό όργανο, την ἰαμβύκη.

 

Η προέλευση της λέξης ἴαμβος είναι άγνωστη, είναι όμως πιθανή η ξενική, μικρασιατική, καταγωγή της. Για πρώτη φορά απαντά στον Αρχίλοχο (απόσπ. 215W). Οι ρίζες της ιαμβικής ποίησης πρέπει να αναζητηθούν στις λατρευτικές εκδηλώσεις της γονιμότητας προς τιμή του Διόνυσου και της Δήμητρας, κατά τις οποίες πρωτεύοντα ρόλο έπαιζαν οι απερίφραστες βωμολοχίες και οι έμπρακτες αδιαντροπιές -και οι δύο χρησιμοποιούμενες για αποτροπαϊκούς λόγους. Έτσι κατέληξε το ἰαμβίζω στη σημασία του «βρίζω». Η προέλευση της ιαμβικής ποίησης καθόριζε, αρχικώς απόλυτα και στη συνέχεια σχετικά μόνον, και το ήθος της που ήταν επιθετικό, δηκτικό και σκωπτικό, ιδιαίτερα στους πρώιμους εκπροσώπους της, τον Αρχίλοχο και τον Ιππώνακτα.

 

Το μυθολογικό υπόβαθρο των ιάμβων ανάγεται στον Ομηρικό Ύμνο στη Δήμητρα (στ. 188 κεξ., 202-205). Εκεί αναφέρεται ότι η Ιάμβη, μια ηλικιωμένη υπηρέτρια στο παλάτι της Ελευσίνας, κατάφερε με τους τολμηρούς αστεϊσμούς της (χλεῦαι, παρασκωπτεῖν) να κάνει τη θεά Δήμητρα να χαμογελάσει, όταν εκείνη φτάνει στην πόλη απελπισμένη αναζητώντας την κόρη της (Απολλόδωρος 1. 5. 1).

 

Κατά τον Αριστοτέλη (Ποιητ. 1448b. 31) το ιαμβικό μέτρο ήταν ό,τι πιο κοντινό στην καθημερινή ομιλία, γι' αυτό και χρησιμοποιούνταν σε σατιρική ή υβριστική στιχοποιΐα. Η αισχρολογία, η τολμηρή και αδιάντροπη βωμολοχία, που συχνά συνοδευόταν και από άσεμνες επιδείξεις αποσκοπούσε καθαρά στην αποτροπή του κακού. Ο ίαμβος, λοιπόν, αποτελούσε στην αρχαιότητα το βασικό μέσο έκφρασης αυτής της αποτροπαιϊκής αισχρολογίας. Η λατρευτική αυτή καταγωγή του ιωνικού ιάμβου διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τα βασικά χαρακτηριστικά του, τα οποία θυμίζουν, σε πολλά σημεία, την παλαιά αττική κωμωδία. Σε επίπεδο θεματολογίας ο ίαμβος κινείται με ευχέρεια μεταξύ θεμάτων που άπτονται της καθημερινής ζωής, κυρίως της απόλαυσης του φαγητού και της ερωτικής συνεύρεσης, αναδεικνύοντας με ενάργεια πτυχές των περιγραφόμενων καταστάσεων που άλλα ποιητικά είδη συνειδητά αποφεύγουν να περιγράψουν.

 

Με τον Αρχίλοχο το λαϊκό αυτό προλογοτεχνικό είδος ανυψώνεται σε προσωπική, ανώτερη μορφή ποίησης με διευρυμένη θεματική. Άλλοι ποιητές που έγραψαν ιαμβική ποίηση ήταν ο Σημωνίδης και ο Ιππώνακτας. Στα πολιτικά του ποιήματα ο Σόλωνας μιμήθηκε προγενέστερούς του ποιητές, γράφοντας ιάμβους, οι οποίοι ταίριαζαν απόλυτα με τη μαχητική διάθεση των ποιημάτων, παρόλο που τα ποιήματά του δεν είναι σκωπτικά. Σταδιακά ο ίαμβος αποκτά μια επιπρόσθετη κοινωνική λειτουργία, καθώς επικυρώνει παραδοσιακές αξίες της κοινωνίας, την οποία και «προστατεύει» με τον ίαμβό του αποκρούοντας όσους θέτουν σε κίνδυνο τη σταθερότητά της. Τόπος εκτέλεσης των ιάμβων, όπως άλλωστε και της πλειονότητας των αρχαϊκών ποιημάτων, είναι το συμπόσιο. Χαρακτηριστικά παράλληλα του ποιητικού αυτού είδους και των λαϊκών δρωμένων έχουν προσαχθεί από τον Βεδικό πολιτισμό, τον Σλαβικό και άλλους.

 

Αρχαία Κείμενα

Αρχίλοχος 215W, Ομηρικός Ύμνος στη Δήμητρα 188, 202-205, Απολλόδωρος 1. 5.1, Αριστοτέλης, Ποιητική 1448b. 31.