Για να προκύψει το δυνατό, πρέπει να προσπαθήσουμε ξανά και ξανά για το αδύνατο

Πόσες φορές δεν έχουμε την αίσθηση ότι αντιδρούμε πολύ διαφορετικά από το πώς θα θέλαμε να συμπεριφερθούμε απέναντι σε ιδιαίτερες συνθήκες και καταστάσεις.

Αφού φωνάξουμε, βροντήξουμε την πόρτα ή ξεστομίσουμε κάτι που δεν θα θέλαμε, μας κατακλύζουν συναισθήματα θλίψης, απελπισίας αλλά και θυμού ενάντια στον εαυτό μας. Η φωνή του εσωτερικού κριτή μας, αντηχεί ακατάπαυστα στο κεφάλι μας και την ανεχόμαστε αδιαμαρτύρητα, ίσως απελπισμένοι ότι μόνο με την αυτοτιμωρία θα αλλάξουμε. Δυστυχώς, τα χρόνια περνούν και συνειδητοποιούμε πως αρκετά συχνά αντιδρούμε στην ίδια κατάσταση πάντα με τον ίδιο τρόπο. Όπως το νερό τελικά διαβρώνει την πέτρα, έτσι και η αίσθηση ‘ότι “τίποτα δεν αλλάζει” διαβρώνει το ηθικό μας, ώσπου καταλήγουμε ότι δεν μπορούμε να αλλάξουμε.

Πολλοί πιστεύουν συνειδητά ότι μπορούν ν’ αλλάξουν’ ωστόσο, όταν εμβαθύνουν μέσα τους και κοιτάξουν τα συναισθήματά τους, οι περισσότεροι καταλήγουν πως μια τέτοια αλλαγή δεν είναι ρεαλιστική.

Τι είναι αυτό που δυσκολεύει τόσο την αλλαγή συγκεκριμένων πλευρών της προσωπικότητας μας;

Η αλήθεια είναι ότι δεν θέλουμε ν’ αλλάξουμε, όσο κι αν το πιστεύουμε.

Πράγματι, οι ακούσιες αντιδράσεις μας, είναι πρότυπα που δημιουργήσαμε σε μια συγκεκριμένη ηλικία και σ’ ένα καθορισμένο επίπεδο συνείδησης. Τα δημιουργήσαμε για να ξεφύγουμε από τον πόνο και να καλύψουμε τις ανάγκες μας.

Πρέπει να δείξουμε απεριόριστη κατανόηση στον εαυτό μας για να συμβιβαστούμε με τον πόνο που έχουμε προκαλέσει στους άλλους και που βιώνουμε και οι ίδιοι. Όταν καταλάβουμε ότι δεν είναι η κακία ή η ανικανότητα που έχει φωλιάσει στην καρδιά μας, αλλά ότι απλώς έχουμε τα μάτια μας κλειστά, θα μπορέσουμε να αξιολογήσουμε τα πράγματα από διαφορετική σκοπιά. Οπότε, αν θέλουμε να επουλώσουμε τις πληγές στη ψυχή μας, πρέπει απαραιτήτως να συγχωρήσουμε τον εαυτό μας.

Οι πληγές αυτές έχουν αφήσει ανεξίτηλα ίχνη στη μνήμη μας. Στις μέρες μας, χάρη στην επιστημονική έρευνα, γνωρίζουμε πως η μνήμη, μέσα στην τεράστια πολυπλοκότητά της, δεν αποθηκεύει μόνο την ανάμνηση των γεγονότων, αλλά και αισθήσεις, εμπειρίες και βιώματα.

Οι ερμηνείες και οι εκτιμήσεις μας γεννούν πολλά από τα συναισθήματα που νιώθουμε σε κάποια δεδομένη στιγμή. Είναι πολύ διαφορετική η ερμηνεία του δε με αγαπούν επειδή δεν το αξίζω, από την ερμηνεία του δε με αγαπούν επειδή δε με γνωρίζουν καλά. Γι' αυτό όσοι είναι σε θέση να ερμηνεύσουν ένα δύσκολο γεγονός της ζωής τους με πιο ανοιχτό μυαλό, θα αλλάξουν το παρελθόν τους από το παρόν. Το παρελθόν δεν είναι κάτι άκαμπτο και αμετάβλητο αλλά φοβερά εύπλαστο. Αν το αντιλαμβανόμαστε ως άκαμπτο και αμετάβλητο, αυτό οφείλεται στο ότι αξιολογούμε από την ίδια οπτική και με βάση τις ίδιες παραμέτρους.

Ίσως η προσκόλλησή μας στο παρελθόν να μας προσφέρει μια σταθερή αίσθηση ταυτότητας, για την οποία όμως το τίμημα είναι βαρύ, αφού, μεταξύ άλλων, όταν κοιτάζουμε το μέλλον μας σιωπηλά, αυτό που βλέπουμε είναι στην ουσία το παρελθόν μας. Πως μπορούμε να προσβλέπουμε σε συγκεκριμένα ιδανικά και ορίζοντες, όταν είναι κρυμμένα από την πολύ περιορισμένη ιδέα που έχουμε για τον εαυτό μας; Με τον εαυτό μας συναντιόμαστε κάθε μέρα και γι' αυτό είναι οι δικές μας οι λύσεις και οι πράξεις που μπορούν να μας κατευθύνουν προς τον έναν ή τον άλλον προορισμό.

Να θυμάστε πως ανάμεσα σε κάθε γεγονός που συμβαίνει και στη συναισθηματική του αντίδραση θα παρεμβάλλεται πάντα η δική σας ερμηνεία της κατάστασης. Έτσι, είναι πολύ πιο σημαντικό οι ερμηνείες σας να σας βοηθούν παρά να είναι φαινομενικά λογικές.

RECTIUS VIVES

Ορθότερα θα ζήσεις, Λικίνιε*, εάν δεν αναζητείς διαρκώς
και επίμονα το πέλαγος, ούτε εάν πλέεις πάρα πολύ κοντά
στην επικίνδυνη ακτή, όταν τρέμεις τις θύελλες
και παίρνεις προφυλάξεις.

Όποιος αγαπά τη χρυσή μεσότητα
αποφεύγει ασφαλής τους ρύπους ενός
παλαιού οικήματος, αποφεύγει με φρόνηση
την έπαυλη, που προκαλεί τον φθόνο.

Συχνότερα τραντάζεται από τους ανέμους το πελώριο
πεύκο, με σφοδρότερη πτώση καταρρέουν οι πανύψηλοι
πύργοι, τα υψηλότερα όρη πλήττουν
οι κεραυνοί.

Ελπίζει στις δυσχέρειες, φοβάται στις ευνοϊκές
στιγμές την εναλλαγή της τύχης ο καλά προετοιμασμένος
νους. Τους δύσμορφους χειμώνες επαναφέρει
Ο Δίας, ο ίδιος
τους εκδιώκει. Εάν τώρα κυριαρχεί το κακό,
δεν θα είναι πάντα έτσι. Κάποτε με την κιθάρα
συνεγείρει την σιωπηλή Μούσα ο Απόλλωνας
και δεν εντείνει διαρκώς το τόξο.

Στις στεναχώριες να είσαι θαρραλέος
και ισχυρός· ο ίδιος με σοφία θα συστέλλεις
τα ιστία, όταν θα φουσκώνουν υπερβολικά
από τον ευνοϊκό άνεμο.
----------------
* Ο Λεύκιος Λικίνιος Μουρήνας (ύπατος το 23 π.Χ.) ανήκε στη μερίδα των δημοκρατικών. Ήλθε σε σύγκρουση με τον Οκταβιανό Αύγουστο, αναγκάστηκε να παραιτηθεί από το αξίωμά του, καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο με την κατηγορία της συμμετοχής σε συνωμοσία και θανατώθηκε, ενώ επιχειρούσε να εγκαταλείψει την Ιταλία.

Ορατίου Οι Ωδές – Β΄-10

OTIUM DIVOS

Παρακαλεῖ τούς θεούς να δώσουν γαλήνη ὅποιος
συνάντησε τρικυμία στ’ ἀνοιχτά τοῦ Αἰγαίου,
μόλις το μαῦρο σύννεφο κάλυψε τή σελήνη
καί τά ἄστρα δέν λάμπουν μέ ἀσφάλεια γιά τούς ναυτικούς.

Τή γαλήνη θέλει ἡ πολεμοχαρής Θράκη,
τή γαλήνη καί οἱ Μῆδοι στολισμένοι με φαρέτρες.
Ἐκείνη ὃμως, Γρόσφε, δέν ἀγοράζεται μέ πολύτιμους
λίθους οὔτε μέ πορφύρα οὔτε μέ χρυσό.

Διότι οὒτε οἱ θησαυροί οὒτε ὁ ὑπατικός ραβδοῦχος
ἀπομακρύνουν τὴν ἂθλια ταραχή τοῦ νοῦ
καί τίς μέριμνες πού πετοῦν γύρω
ἀπό τίς περίτεχνα διακοσμημένες στέγες.

Ζεῖ κανείς καλά μέ τά ὀλίγα, ὃταν λάμπει
τό πατρικό του ἀλατοδοχεῖο, πάνω στό λιτό
τραπέζι, ἐνῶ ὁ φόβος καί ἡ αἰσχρή ἐπιθυμία
δέν αφαιροῦν τόν ἐλαφρό του ὓπνο.

Γιατί ἐμείς οἱ γενναῖοι ἀσχολούμαστε μέ τόσο
πολλά στή σύντομη ζωή μας; Γιατί μεταβαίνουμε
σε χῶρες πού θερμαίνονται ἀπό ἂλλον ἣλιο;
Ποιός φυγάς ἀπό τήν πατρίδα φεύγει ἐπίσης καί ἀπό τόν ἑαυτό του;

Ἡ ἐνοχλητική Μέριμνα ἐπιβαίνει στά πλοῖα τά ἐπενδυμένα
μέ χαλκό καί δέν ἐγκαταλείπει οὒτε τίς ἲλες τῶν ἱππέων,
καθώς εἶναι ταχύτερη ἀπό τά ἐλάφια
καί τόν Σιρόκο πού φέρνει τίς βροχές.

Ὁ νοῦς πού χαίρεται μέ τό παρόν ᾂς μισεῖ
τήν ἐνασχόληση μέ τά περαιτέρω καί ἂς
μετριάζει τίς πίκρες μέ ἢρεμο γέλωτα.
Τέλεια εὐδαιμονία δέν ὑπάρχει.

Ταχύς ὁ θάνατος ἃρπαξε τόν ἒνδοξο Ἀχιλλέα·
τόν Τιθωνό* κατέφθειρε τό πολυετές γῆρας.
Σέ μένα ἲσως προσφέρει ἡ ὣρα
ὃ,τι ἀρνήθηκε σέ σένα.

Γύρω σου μυκῶνται ἑκατό ποίμνια καί σικελικές
ἀγελάδες. Γιά χάρη σου ἀφήνει χρεμετισμό
ἡ κατάλληλη γιά τό τέθριππο ἃρμα φοράδα.
Σέ περιβάλλουν μάλλινα ἐνδύματα δύο φορές βαμμένα
μέ ἀφρικανική πορφύρα. Σέ μένα ἒδωσε
ἡ ἀψευδής Μοῖρα ἓνα μικρό ἀγρόκτημα,
τό λεπτοφυές πνεῦμα τῇς ἑλληνικῆς Μούσας
καί τό νά περιφρονῶ τόν κακόβουλο ὂχλο.
----------------
 *Ὁ Τιθωνός ἦταν γυιός τοῦ Λαομέδοντα, ἀδελφός τοῦ Πριάμου καί
σύζυγος τῆς Ἠοῦς (Αὐγής). Ὁ Δίας τοῦ δώρησε τήν ἀθανασία ὂχι ὃμως καί τήν
αἰώνια νεότητα. Τελικά λόγω τοῦ μακροῦ γήρατος συρρικνώθηκε καί
μεταμορφώθηκε ἀπό τήν Ἠῶ σέ τζιτζίκι.

Ὁρατίου οἱ Ὠδές – Β΄- 16

Χαμένα νιάτα

Σκληρέ κι ως τώρα καλότυχε στα δώρα της Αφροδίτης (ευτυχισμένε στου Έρωτα τις χάρες)

Λιγουρίνε, όταν στην απαλότητά σου έρθει

ανέλπιστο το χνούδι (στα απαλά σου μάγουλα φυτρώσει ανέλπιστο το χνούδι)

και (όταν) κοπούν τα μαλλιά που τώρα πέφτουν (ανεμίζουν)

στους ώμους σου και (όταν) το χρώμα (του προσώπου σου),

που τώρα είναι πιο λαμπρό και από κόκκινο τριαντάφυλλο,

αλλάξει και η όψη σου γίνει τραχειά, θα λες κάθε φορά που

θα βλέπεις στον καθρέφτη τον εαυτό σου αλλαγμένο

“αλίμονο, γιατί δεν είχα όταν ήμουν νέος το μυαλό (τη γνώση) που έχω

σήμερα, ή γιατί δεν γυρίζουν ξανά τα τρυφερά (απαλά) μάγουλα

τώρα που έχω τούτα τα μυαλά (τούτη τη γνώμη και την ψυχική διάθεση);

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Ο ποιητής απευθυνόμενος προς κάποιον ωραίο νεαρό αναφέρεται στις χαρές της τρυφερής κι ανάλαφρης νιότης, που μαραίνονται και χάνονται όσο περνούν τα χρόνια κι έρχονται τα βαριά κι αδύναμα γηρατειά.

Ο Οράτιος στην ωδή 2,11 λέει: Φεύγει προς τα πίσω η ανάλαφρη νιότη και η χάρη προσπερνιέται από τα αδύναμα γηρατειά που διώχνουν μακριά τους λάγνους έρωτες και τον εύκολον ύπνο… Δεν έχουν τα ανοιξιάτικα λουλούδια την ίδια πάντα ομορφιά ούτε το λαμπερό φεγγάρι λάμπει με την ίδια πάντα όψη…

ΟΡΑΤΙΟΥ ΩΔΕΣ, Βιβλία III και IV

Μα σήμερα ήταν νέος

Πού θα με πάει ακόμα ο δρόμος μου; Είναι ένας δρόμος τρελός, γεμάτος στροφές, ίσως να ‘ναι ένας κύκλος. Ας πηγαίνει όπου θέλει, εγώ θα τον ακολουθήσω.

Ένιωθε το υπέροχο σκίρτημά της στο στήθος του.
«Τι σε κάνει» ρωτούσε την καρδιά του, «να είσαι τόσο χαρούμενη»; Είναι μήπως απ’ τον πολύωρο ωραίο ύπνο, που μου έκανε καλό; Ή μήπως επειδή ξέφυγα, επειδή η φυγή μου είναι οριστική κι εγώ επιτέλους είμαι πάλι ελεύθερος, σαν παιδί κάτω απ’ τον ουρανό; Ω πόσο καλό είναι να έχεις ξεφύγει, να έχεις ελευθερωθεί! Πόσο καθαρός και όμορφος είναι εδώ ο αέρας, πόσο καλό μου κάνει να τον ανασαίνω! Αυτά που δραπετεύοντας άφησα πίσω μου, μύριζαν όλα αλοιφές, μπαχαρικά, κρασί νωθρότητα και κορεσμό. Πόσο μισούσα τον κόσμο των πλουσίων, των ασώτων και των παιχτών! Πόσο μίσησα τον εαυτό μου που έμεινα τόσο καιρό στον φριχτό εκείνο κόσμο! Πόσο μίσησα τον εαυτό μου, πόσο τον λήστεψα, τον δηλητηρίασα, τον βασάνισα, πόσο γέρο και κακό τον έκανα! Όχι, ποτέ πια δε θα πιστέψω, όπως έκανα κάποτε, με τόση ευχαρίστηση, πως ο Σιντάρτα είναι σοφός! Όμως τώρα έκανα καλά, είμαι ικανοποιημένος, πρέπει να παινέσω τον εαυτό μου που έβαλα ένα τέλος σ’ εκείνο το μίσος απέναντι σ’ εμένα τον ίδιο, σ’ εκείνη την ανόητη κι έρημη ζωή! Είσαι αξιέπαινος, Σιντάρτα, μετά από τόσα χρόνια ανοησίας κάτι σε φώτισε, έκανες κάτι, άκουσες το πουλί να κελαηδάει στο στήθος σου και το ακολούθησες!

Έτσι επαινούσε τον εαυτό του, χαιρότανε μαζί του, κι άκουγε γεμάτος περιέργεια το στομάχι του να γουργουρίζει από την πείνα. Ένιωθε πως τον τελευταίο καιρό, τις τελευταίες μέρες, είχε γευτεί τον πόνο και την αθλιότητα ως το τέλος, ως την απελπισία και το θάνατο. Ήταν καλά έτσι. Θα μπορούσε να είχε μείνει κοντά στον Καμασβάμι πολύ καιρό ακόμη, να κερδίζει χρήματα, να τα σπαταλάει, να γεμίζει την κοιλιά του αφήνοντας την ψυχή του να πεθαίνει από τη δίψα, θα μπορούσε να είχε μείνει για πολύ σ’ εκείνη τη γλυκιά και παραγεμισμένη κόλαση αν δεν είχε έρθει η στιγμή της απόλυτης απελπισίας και τη απόγνωσης, εκείνη η έσχατη στιγμή που κρεμασμένος πάνω απ’ τα νερά που κυλούσαν, ήταν έτοιμος να σκοτωθεί. Είχε νιώσει την απελπισία, εκείνη τη βαθύτατη αηδία που δεν κατάφερε να τον καταστρέψει, και το πουλί, η χαρούμενη πηγή και η φωνή μέσα του ήταν ακόμη ζωντανά -γι’ αυτό ένιωσε τόση χαρά, γι’ αυτό γελούσε κι έλαμπε το πρόσωπό του κάτω από το γκρίζα του μαλλιά.

«Είναι καλό» σκέφτηκε, «να δοκιμάζει κανείς μόνος του ό,τι είναι ανάγκη να μάθει. Οι απολαύσεις του κόσμου και τα πλούτη δεν είναι καλά πράγματα, αυτό το είχα μάθει από παιδί. Το ήξερα πολύ καιρό, τώρα το έζησα κιόλας. Το ξέρω όχι μονάχα με το νου αλλά και με τα μάτια, με την καρδιά, με το στομάχι μου. Κι είμαι ευτυχισμένος που το ξέρω!

Σκεφτόταν πολλή ώρα τη μεταμόρφωσή του, αφουγκραζόταν το πουλάκι να κελαηδάει από χαρά. Δεν είχε πεθάνει μέσα του, δεν είχε νιώσει το θάνατό του; Όχι, κάτι άλλο είχε πεθάνει. Κάτι που επιθυμούσε από καιρό το θάνατο. Δεν ήταν εκείνο που ήθελε να σκοτώσει κάποτε, στα φλογερά χρόνια που είχε ζήσει σαν ασκητής: Δεν ήταν το Εγώ του, το μικρό, φοβισμένο και περήφανο Εγώ του, που τόσα χρόνια το πάλευε κι εκείνο πάντα τον νικούσε, που πάντα αναγεννιόταν μετά από κάθε θανάτωσή του, που απαγόρευε τη χαρά κι ένιωθε φόβο; Δεν ήταν αυτό που βρήκε επιτέλους το θάνατο, εδώ, στο δάσος, πλάι σε τούτο το όμορφο ποτάμι; Χάρη σ’ αυτό το θάνατο δεν ήταν τώρα σαν παιδί, άφοβος, γεμάτος εμπιστοσύνη και χαρά;

Τώρα, καταλάβαινε ο Σιντάτρα γιατί είχε παλέψει μάταια με το Εγώ του, όταν ήταν βραχμάνος. Τον εμπόδιζαν η πολλή γνώση και οι πολλοί ιεροί στίχοι, οι πολλοί κανόνες των θυσιών, ο υπερβολικός ασκητισμός και, η υπέρμετρη προσπάθεια! Ήταν γεμάτος έπαρση, πάντα ο εξυπνότερος, πάντα ο επιμελέστερος, πάντα ένα βήμα πιο μπροστά απ’ τους άλλους, ο γνώστης και πνευματικός  άνθρωπος, πάντα ιερέας ή σοφός. Μέσα στην ιεροσύνη, την έπαρση, μες στην πνευματικότητα είχε τρυπώσει το Εγώ του, καθόταν εκεί και μεγάλωνε, ενώ εκείνος πίστευε ότι το νεκρώνει με τη νηστεία και τον ασκητισμό. Τώρα το έβλεπε και καταλάβαινε πως η μυστική φωνή είχε δίκιο, πως κανένας δάσκαλος δε θα μπορούσε να τον λυτρώσει . Γι’ αυτό έπρεπε να βγει στον κόσμο, να χαθεί μέσα στις ηδονές και τη δύναμη, στη γυναίκα και το χρήμα, έπρεπε να γίνει έμπορος και παίχτης των ζαριών, πότης και πλεονέκτης, ώσπου ο ιερέας κι ο σαμάνος να πεθάνουν μέσα του. Έπρεπε να υποφέρει εκείνα τα φριχτά χρόνια, την αηδία, το κενό, τον παραλογισμό μιας έρημης και χαμένης ζωής, ως το τέλος, ως την πικρή απόγνωση, ώσπου να μπορέσει να πεθάνει κι ο φιλήδονος, ο άπληστος Σιντάρτα. Είχε πεθάνει, ένας νέος Σιντάρτα ξύπνησε απ’ τον ύπνο. Κι αυτός θα γερνούσε, κι αυτός θα ‘πρεπε να πεθάνει κάποτε, εφήμερος ήταν ο Σιντάρτα, κάθε μορφή είναι εφήμερη. Μα σήμερα ήταν νέος, ήταν παιδί, ο καινούριος Σιντάρτα – κι ήταν γεμάτος χαρά.

ΕΡΜΑΝ ΕΣΣΕ, ΣΙΝΤΑΡΤΑ

Γιατί οι άνθρωποι είναι φτιαγμένοι από γη και ουρανό

Βλέποντας το πρόσωπο της Ελένης στο φεγγάρι όλα έγιναν φανερά στο Θαλή. Η Ελένη ήταν η ίδια η θεά του φεγγαριού. Γι’ αυτό χανόταν και πάλι εμφανιζόταν. Γι’ αυτό κανείς ποτέ δεν την κράτησε, ούτε ακόμα κι ο Θησέας. Αυτό ήταν το μυστικό της γέννησής της. Και πώς αλλιώς; Αφού και οι δυο γονείς της ήταν αθάνατοι θεοί. Γι’ αυτό και δεν ήταν δυνατόν να την έχει ούτε ο Μενέλαος ούτε ο Πάρης. Ούτε ακόμα κι ο Θησέας, ήρωας πιο μεγάλος από τους άλλους δύο, δε στάθηκε δυνατόν να την κρατήσει κοντά του. Όμως, αυτό θα ήταν από την αρχή και για πάντα το νόημα στον πόλεμο που έγινε για χάρη της: Ο αγώνας των ανθρώπων για το καλύτερο, για να κάνουν δικό τους το καλύτερο και χάρη σε αυτό να πάνε ψηλά, όλο και πιο ψηλά…

Γιατί οι άνθρωποι είναι φτιαγμένοι από γη και ουρανό και μέσα τους αυτά τα δύο στοιχεία συνυπάρχουν, πότε πολεμώντας το ένα το άλλο και πότε συμφιλιωμένα σε γόνιμη αρμονία. Η γη τους καλεί να ζήσουν τη ζωή τους εδώ κάτω, να αδράξουν την κάθε τους ημέρα σαν να είναι η πρώτη τους και συνάμα η τελευταία τους. Ο ουρανός που έχουν μέσα τους τούς καλεί να παλέψουν για να κρατήσουν στο δικό τους κόσμο την αθάνατη ομορφιά, που μόνο στους θεούς ανήκει.

Ο Θαλής τώρα, που είχε πια αποκρυπτογραφήσει το μυστικό του τρίποδα, έβλεπε με κάπως διαφορετικό τρόπο το μεγάλο κίνδυνο που απειλούσε τη Μίλητο, αλλά και την Ελλάδα ολόκληρη. Εξακολουθούσε, βέβαια, να ανησυχεί για την ανεξέλεγκτη επέκταση του κράτους των Περσών, όμως ήξερε πια, χάρη σε εκείνο το μήνυμα από το παρελθόν, πως οι άνθρωποι είναι φτιαγμένοι από γη και ουρανό. Και δεν υπάρχει τίποτα, απολύτως που να μπορεί να σκλαβώσει τη γη, τον ουρανό.

Ένα Σύμπαν από το Τίποτε

Αυτό που επιχειρεί ο Lawrence Krauss είναι να αποδείξει πως, στην περίπτωση του Σύμπαντος, η δημιουργία δεν απαιτεί δημιουργό. Να αποδομήσει, δηλαδή, την κυρίαρχη άποψη, πως από το μηδέν το μόνο που μπορεί να γεννηθεί είναι το μηδέν. Η ιδέα πως δεν είναι δυνατό να μην υπάρχει δημιουργός, η ιδέα του Πρώτου Αιτίου (κατά τον Αριστοτέλη) αντιστοιχεί σε μια προφανή ανάγκη και είναι εξαιρετικά ισχυρή.

ΔΕΣ: Ενδιαφέρουσες θεωρίες και φιλοσοφικά ερωτήματα γύρω από την ύπαρξη του Θεού

Κι αυτό παρ’ όλο που η ερώτηση “ποιος δημιούργησε το δημιουργό” είναι καθόλα βάσιμη στο μέτρο που, όπως το θέτει ο Κράους, δεν υπάρχει καμιά διαφορά “ανάμεσα στο να υποστηρίζεις την ύπαρξη ενός αιώνιου δημιουργού και στο να υποστηρίζεις την ύπαρξη ενός αιώνιου Σύμπαντος χωρίς δημιουργό”. Ο δημιουργός, επομένως, όχι μόνο δεν αποτελεί κανενός είδους απάντηση στο “μεγάλο ερώτημα”, αλλά θα έπρεπε να απορρίπτεται και εξαιτίας του ξυραφιού του Όκαμ, εφόσον η συμπερίληψή του μειώνει την οικονομία της ερμηνείας.

Αυτά, βέβαια, είναι παλιά συζήτηση και τα επιχειρήματα στο φιλοσοφικό πεδίο έχουν αναπτυχθεί εξαντλητικά για χιλιάδες χρόνια. Υπάρχει κάτι καινούργιο, που συνεισφέρει το βιβλίο του Κράους;
Η απάντηση είναι θετική. Στο Ένα Σύμπαν από το Τίποτε μέσα από μια συναρπαστική εξιστόρηση των εξελίξεων στην Μαθηματική Φυσική, την Κβαντική Μηχανική, τη Γενική Σχετικότητα και την Κοσμολογία – και με το σχετικό κόπο – αφομοιώνουμε το δεδομένο πως το μεγαλύτερο μέρος της συμπαντικής ενέργειας βρίσκεται συγκεντρωμένο στο κενό.

Το κενό, όμως, εδώ δεν είναι ο “χώρος ανάμεσα στα πράγματα”, αλλά το πρωταρχικό εκείνο “στοιχείο” από το οποίο προέκυψαν τα πάντα και από το οποίο προκύπτουν τα πάντα, εφόσον είναι δυνατά – ή, μήπως, κι όταν ακόμη δεν είναι; Το κενό, λοιπόν, δεν είναι “σχεδόν άδειο”. Είναι απολύτως κενό.

Ένα απόλυτο κενό, ό,τι καλύτερο ως αντιπρόσωπος του Τίποτε, πλήρες, ωστόσο, ενέργειας. Πλήρες και κενό ταυτόχρονα. Και, όπως δείχνει η σύγχρονη Φυσική, χωρίς αυτό να συνιστά κανενός είδους αντίφαση. Γιατί δεν πρόκειται για “κάτι” με την έννοια που είναι “κάτι” η συνηθισμένη υλοενέργεια του Σύμπαντος. Η ριζική δε αλλότητα αυτού του “κάτι” που είναι το “τίποτε”, το απόλυτο και πρωταρχικό κενό εύκολα γίνεται αντιληπτή αν σημειώσουμε πως η ενεργειακή πυκνότητα αυτού του τίποτε παραμένει σταθερή μ’ όλο που το Σύμπαν διαστέλλεται.

Για σκεφτείτε: “κάτι” που διαστέλλεται χωρίς να αραιώνει! Προφανώς αυτό το “κάτι” είναι εντελώς άλλο από όσα μέχρι τώρα γνωρίζουμε. Στην πραγματικότητα, είναι τίποτε. Όπως χαρακτηριστικά το θέτει το θέτει ο Κράους, “η ενεργειακή πυκνότητα στον κενό χώρο παραμένει σταθερή, επειδή στον κενό χώρο δεν υπάρχει το παραμικρό για να αραιωθεί”.

Αυτό το “κάτι”, που δεν είναι τίποτε, ακόμη καλύτερα που είναι το ίδιο το τίποτε, είναι “προορισμένο” χωρίς κανένα σχέδιο και χωρίς καμία σκοπιμότητα, να παραγάγει όλα όσα παράχθηκαν και όλα όσα θα παραχθούν. Όσα, πάντως, σήμερα παρατηρούμε παράχθηκαν από μια κβαντική διακύμανση του κενού, απολύτως αστάθμητη κι άσκοπη, που ακολουθήθηκε από μια πληθωριστική διαστολή, στην οποία ο χώρος, που δημιουργήθηκε με τη διακύμανση επεκτάθηκε με υπερφωτεινές ταχύτητες.

O κενός χώρος είναι πολύπλοκος. Μοιάζει με σούπα δυνάμει σωματιδίων που κοχλάζουν, και τα οποία δημιουργούνται σε χρονικά διαστήματα τόσο σύντομα ώστε δεν μπορούμε να τα δούμε άμεσα. Τα δυνάμει σωματίδια υποδηλώνουν μια βασική ιδιότητα των κβαντικών συστημάτων. Στην καρδιά της κβαντικής μηχανικής βρίσκεται ο κανόνας που λέει, πως όταν δεν υπάρχει παρατηρητής, τα πάντα μπορούν να γίνουν.

Τα συστήματα, δηλαδή, συνεχίζουν να εξελίσσονται, έστω και στιγμιαία, ανάμεσα σε όλες τις δυνατές καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν επιτρέπονταν. Αυτές οι «κβαντικές διακυμάνσεις» αποκαλύπτουν ένα βασικό χαρακτηριστικό του κβαντικού κόσμου: από το τίποτε μπορεί να παραχθεί κάτι. Ωστόσο αν λάβουμε υπόψη μας τη σύνθεση κβαντικής μηχανικής και γενικής σχετικότητας, μπορούμε να επεκτείνουμε το επιχείρημα για να υποστηρίξουμε την αναγκαστική δημιουργία του ίδιου του χώρου.

Γιατί, αν τίποτε δεν μπορεί να κινηθεί στον χώρο ταχύτερα από το φως, “ο ίδιος ο χώρος μπορεί να κάνει ό,τι θέλει”. Και “κάνοντας αυτό που ήθελε”, διαστελλόμενος, δηλαδή, κατά ένα παράγοντα μεγαλύτερο από 1028 μέσα σε ένα ελάχιστο κλάσμα του δευτερολέπτου έγινε όσο απίθανα επίπεδος τον βλέπουμε να είναι σήμερα.

Ας προσέξουμε! Η ιδέα πως το Σύμπαν δημιουργήθηκε από το τίποτε έχει γίνει εξαιρετικά ισχυρή, στο μέτρο που “η παραδοχή ότι το Σύμπαν προέκυψε από το τίποτε οδηγεί ακριβώς στην πρόβλεψη ενός επίπεδου σύμπαντος, ενός σύμπαντος όπου όλα τα σώματα έχουν μηδενική ολική νευτώνεια βαρυτική ενέργεια”.

Γιατί, “σε ένα επίπεδο και μόνο σε ένα επίπεδο σύμπαν, η ολική μέση νευτώνεια βαρυτική ενέργεια κάθε σώματος που κινείται με τη διαστολή, ισούται ακριβώς με μηδέν!” Ένα επίπεδο Σύμπαν, το απολύτως απίθανο με γενικούς όρους, αλλά χωρίς αμφιβολία αυτό στο οποίο ζούμε, προβλέπεται επακριβώς εάν και μόνον εάν προϋποθέσουμε πως το Σύμπαν δημιουργήθηκε από το τίποτε. Δεν είναι καταπληκτικό;

Εκτός των άλλων, όμως, τα προηγούμενα οδηγούν και σε μια πρόβλεψη για το μέλλον του σύμπαντος πολύ διαφορετική από αυτήν που μέχρι πρόσφατα είχαμε. Όπως σημειώνει ένα μότο, που αναφέρει κάποια στιγμή ο συγγραφέας: το μέλλον δεν είναι αυτό που ήταν. Σήμερα, λοιπόν, μπορούμε να απαντήσουμε στο πανάρχαιο -ή, τουλάχιστον, τόσο παλιό όσο ο Τ. Σ. Έλιοτ- ερώτημα:
Πώς θα τελειώσει το Σύμπαν; Με μια έκρηξη ή με ένα λυγμό;

Με ένα λυγμό θα τελειώσει το Σύμπαν, όπως πολύ πειστικά μας εξηγεί ο Κράους.
Πράγμα με μεγάλες επιπτώσεις στον τρόπο που επιτρέπεται να αντιλαμβανόμαστε όλα εκείνα τα ερωτήματα που έχουν να κάνουν με τη θέση μας στον κόσμο και στο χρόνο, και με όλα όσα άπτονται του νοήματος, αυτής της τόσο ανθρωποκεντρικής ιδέας, που θεωρεί δεδομένη τη μεγάλη μας αξία για το ίδιο το σύμπαν. Ιδέα θρησκευτική εν τέλει, ελάχιστα υποστηριζόμενη από τις σημερινές μας γνώσεις για το σύμπαν και τη ζωή.

Όπως σημειώνει καταληκτικά ο Κράους:
“Αν ζούμε σε ένα σύμπαν που η ενέργειά του κυριαρχείται από την ενέργεια του τίποτε, το μέλλον διαγράφεται πράγματι ζοφερό. Σε ό,τι αφορά το μέλλον της ζωής, ένα σύμπαν που κυριαρχείται από την ενέργεια του κενού είναι το χειρότερο απ’ όλα τα σύμπαντα. Είναι βέβαιο ότι σε ένα τέτοιο σύμπαν οποιοσδήποτε πολιτισμός θα εξαφανιστεί, αφού θα εκλείψει η ενέργεια που χρειάζεται για να επιβιώσει.

Μετά από μια αδιανόητα μεγάλη περίοδο, κάποια κβαντική διακύμανση ή κάποια θερμική διαταραχή μπορεί να προκαλέσει τη δημιουργία μιας τοπικής περιοχής στην οποία η ζωή θα μπορέσει και πάλι να εξελιχθεί και να ακμάσει. Αλλά κι αυτή θα είναι εφήμερη. Το μέλλον θα κυριαρχείται από ένα σύμπαν το οποίο δεν θα περιέχει τίποτε για να εκτιμήσει το τεράστιο μυστήριό του.

Αν, μάλιστα, η ύλη από την οποία απαρτιζόμαστε δημιουργήθηκε όταν ξεκίνησε ο χρόνος μέσω κβαντικών διαδικασιών, είναι σχεδόν βέβαιο ότι κι αυτή επίσης θα εξαφανιστεί. Στο πολύ, πολύ μακρινό μέλλον, τα πρωτόνια και τα νετρόνια θα διασπαστούν και το Σύμπαν θα προσεγγίσει μια κατάσταση μέγιστης απλότητας και συμμετρίας. Μαθηματικά όμορφο, ίσως, αλλά χωρίς ουσία. Κι αν, μάλιστα, ισχύουν όσα θεωρητικοί των χορδών ισχυρίζονται, ένα σύμπαν σαν το δικό μας, με θετική ενέργεια στον κενό χώρο, δεν μπορεί να είναι ευσταθές. Τελικά, πρέπει να μεταπέσει σε μια κατάσταση στην οποία η ενέργεια του χώρου θα είναι αρνητική και έτσι το Σύμπαν μας θα εξαφανιστεί τόσο απότομα όσο πιθανότατα ξεκίνησε”

Fr. Nietzsche: Ο Ζαρατούστρα και ο Μηδενισμός

Friedrich Nietzsche: 1844-1900

Το πνεύμα ως θετικός μηδενισμός

§1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Ι. Μια ανάγνωση του Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα διέπεται πάντοτε από την εξής «ιδιοτυπία»: είναι γοητευτική, αλλά δύσκολα μας εγγυάται μια επαρκή κατανόηση του φιλοσοφικού πυρήνα του κειμένου. Γιατί; Επειδή το συγκεκριμένο έργο του Νίτσε, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο του, συνταιριάζει μια βαθιά συμβολική γλώσσα, μια πηγαία ρητορικότητα, εφ΄μιλλη της φιλοσοφικής ρητορικής του πλατωνικού Φαίδρου, και έναν πολυδαίδαλο φιλοσοφικό στοχασμό. Σε όλα σχεδόν τα σημεία του συνολικού κειμένου αντηχεί μια ομιλούσα συνύπαρξη χαρισματικής εκφραστικότητας και βαθύπλουτης σκέψης.

ΙΙ. Ένας πολύπλευρος προοπτικισμός αναδύεται, συχνά-πυκνά, μέσα από την ως άνω συνύπαρξη ή συμβίωση, με τη μορφή μιας κραταιάς γλώσσας της μεταφοράς. Αυτή εδώ γίνεται πολύ πιο εμφανής στο πρώτο κεφάλαιο: «για τις τρεις μεταμορφώσεις» του πρώτου μέρους του Ζαρατούστρα, που παρουσιάζουμε στη συνέχεια. Το συγκεκριμένο κεφάλαιο θεωρείται από τα πιο βαρυσήμαντα του έργου, ίσως επειδή μας δίνει μια πρώτη συνολική εικόνα της φιλοσοφικής σύλληψης του υπερανθρώπου και της ανάλογης εξελικτικής του προοπτικής. Εδώ εμφανίζονται να παρελαύνουν ζωντανές εικόνες ιδεών, η μια μετά την άλλη. Δεν υπάρχουν επικές περιγραφές σχετικά με τόπους, χρόνους και παρόμοια. Υπάρχει μόνο το πνεύμα, που μεταμορφώνεται σε ζωντανό σύμβολο ζωής και βούλησης για ζωή.     

§2 «Για τις τρεις μεταμορφώσεις»
(κείμενο – σχολιασμός)

Ι. Κείμενο:
Θα σας μιλήσω για τις τρεις μεταμορφώσεις του πνεύματος: πώς το πνεύμα γίνεται καμήλα, η καμήλα λιοντάρι, και το λιοντάρι τέλος παιδί.
Πολύ βαρύ φορτίο υπάρχει για το πνεύμα, το δυνατό, το ανθεκτικό στο φορτίο πνεύμα, που μέσα του έχει για ένοικο το σεβασμό: το βαρύ και το πιο βαρύ φορτίο απαιτεί η δύναμή του.
Τι είναι βαρύ; Έτσι ρωτά το ανθεκτικό στο φορτίο πνεύμαˑ και γονατίζει σαν την καμήλα και θέλει να είναι καλά φορτωμένο.
Τι είναι το πιο βαρύ, ήρωες εσείς; ρωτάει το πνεύμα που αντέχει στο φορτίο, για να το πάρω πάνω μου και να χαρώ τη δύναμή μου.
Δεν είναι ετούτο: να ταπεινώνεται κανείς, για να κάνει την υπεροψία του να υποφέρει; Να κάνει την τρέλα του να λάμψει, για να χλευάσει τη σοφία του;
Ή μήπως είναι αυτό: να εγκαταλείπουμε τον αγώνα μας, τη στιγμή που πανηγυρίζει/γιορτάζει τη νίκη του; Ν’ ανεβαίνουμε σε ψηλά βουνά, για να βάζουμε σε πειρασμό τον πειρασμό;
Ή μήπως είναι αυτό: να τρέφεται κανείς με βελανίδια και χόρτο της γνώσης και για χάρη της αλήθειας να υποφέρει από πείνα η ψυχή του;
Ή μήπως είναι αυτό: να είμαστε άρρωστοι και να στέλνουμε στο καλό τους παρηγορητές και να πιάνουμε φιλίες με κουφούς, που ποτέ δεν ακούνε αυτό που θέλεις;
Ή μήπως είναι αυτό: να μπαίνουμε σε βρόμικο νερό, αν αυτό είναι το νερό της αλήθειας, και να μη διώχνουμε από πάνω μας τα κρύα βατράχια και τους καυτούς φρύνους;
Ή μήπως είναι αυτό: να αγαπάμε αυτούς που μας περιφρονούν και να απλώνουμε το χέρι στο φάντασμα, όταν θέλει να μας κάνει να τρομάξουμε;
Όλα τούτα τα πιο βαριά πράγματα κουβαλά το φέρον-φορτίο πνεύμα: σαν την καμήλα, που φορτωμένη τρέχει στη έρημο, έτσι τρέχει κι αυτό στη δική του έρημο.
Να όμως που μέσα στην έρημο, την πιο ερημική, συμβαίνει η δεύτερη μεταμόρφωση: το πνεύμα γίνεται λιοντάρι εδώ, θέλει να κατακτήσει την ελευθερία του και αφέντης να γίνει στη δική του έρημο.
Εδώ γυρεύει τον τελευταίο του αφέντη: εχθρός του θέλει να γίνει κι εχθρός του τελευταίου θεού του, για τη νίκη θέλει να παλέψει με τον μεγάλο δράκοντα.
Ποιος είναι ο μεγάλος δράκος, που το πνεύμα δε θέλει πια να τον αποκαλεί κύριο και θεό του; "Οφείλεις", ονομάζεται ο μεγάλος δράκος. Το πνεύμα όμως του λιονταριού λέει: "θέλω".
Το "οφείλεις" βρίσκεται μες στο δρόμο του, ένα ζώο που χρυσολάμπει , γεμάτο λέπια, και πάνω σε κάθε λέπι ένα "οφείλεις!" λάμπει σαν χρυσός.
Χιλιόχρονες αξίες λάμπουν σε τούτα δω τα λέπια, κι έτσι μιλάει ο πιο δυνατός απ’ όλους τους δράκους: «κάθε αξία των πραγμάτων» λάμπει πάνω μου».
«Κάθε αξία ήταν κιόλας δημιουργημένη, και κάθε δημιουργημένη αξία – είμαι εγώ. Αληθινά, δεν πρέπει πια κανένα «θέλω» να υπάρχει!» Έτσι μιλά ο δράκοντας.
Αδελφοί μου, γιατί χρειάζεται να υπάρχει το λιοντάρι μέσα στο πνεύμα; Γιατί να μην αρκεί το υποζύγιο, αυτό το γεμάτο εγκράτεια και σεβασμό;
Να δημιουργήσει νέες αξίες –ούτε καν το λιοντάρι δεν το μπορεί αυτό: μα να δημιουργήσει στον εαυτό του ελευθερία για μια καινούρια δημιουργία– ιδού τι μπορεί η δύναμη του λιονταριού.
Να δημιουργήσει για τον εαυτό του ελευθερία κι ακόμη ένα ιερό Όχι μπρος στο καθήκον: γι’ αυτό, αδελφοί μου, χρειάζεται το λιοντάρι.
Ν’ αποκτήσει το δικαίωμα για νέες αξίες – ιδού η πιο τρομερή κατάκτηση για ένα πνεύμα ανθεκτικό στο φορτίο και γεμάτο σεβασμό. Στ’ αλήθεια, μια αρπαγή για το πνεύμα είναι αυτό και έργο ενός αρπακτικού ζώου.

ΙΙ. Ένα σχόλιο:

1. Το πνεύμα ενσαρκώνει τρεις μεταμορφώσεις, με τη μορφή των βαθμιαία πραγματοποιημένων υλοποιήσεων, όπως εκτίθενται πιο πάνω.
2. Πώς εννοεί εδώ το «πνεύμα» ο Νίτσε;
3. Πρώτα-πρώτα, με τη σημασία του λογισμού, του πνεύματος του ανθρώπου και μάλιστα, με βάση την ιουδαϊκο-χριστιανική του σύλληψη: ως το πνεύμα ή ως η ψυχή, που βρίσκεται σε αντίθεση με το σώμα.
4. Δεύτερον, με τη σημασία του ζωντανού πνεύματος, που υπερβαίνει τη διάκριση σώματος και ψυχής ή νουˑ ως εκ τούτου με τη σημασία του πιο δυνατού τρόπου ζωής, της αποφασιστικής βούλησης της ζωής για ζωή, όπου το σώμα είναι το αεί ζωντανό.
5. Αυτή η σημασία εκτυλίσσεται ως δεσπόζουσα στο παρόν κεφάλαιο, αλλά θα εμφανιστεί και σε επόμενα κεφάλαια του παρόντος έργου.
6. Το πνεύμα συμπυκνώνει όλες εκείνες τις δυναμικές μορφές ή πτυχές του ανθρώπου που δημιουργούν τη ζωή από την αρχή και εκ νέου. Ως τέτοιο δεν παραδίδεται στην παθητικότητα της ύλης, αλλά αντιπαρατίθεται μαζί της και διεκδικεί την αυτοσυνείδησή του.
7. Για τον άνθρωπο τούτο σημαίνει ότι αποβλέπει και δύναται να αποβλέπει σε ένα τόσο υψηλό βαθμό αυτοσυνείδησης, ώστε να φέρει ζωντανή μέσα του τη διερώτηση: ποιος είναι και ποιος ο προορισμός του;
8. Το πνεύμα μάχεται πάντοτε για το υψηλό και δοκιμάζει τη δύναμή του για τούτη την ανύψωση, με το να θέλει να σηκώσει το πιο βαρύ φορτίο.
9. Με την πρώτη μεταμόρφωσή του σε καμήλα γίνεται το υποζύγιο.
10. Και τούτο όχι με την αρνητική σημασία του σκλάβου, αλλά με τη θετική του δυναμικού ανθρώπου, εκείνου που είναι σε θέση, που απελευθερώνει την ικανότητά του, να ξεδιπλώνει τη μεγάλη δύναμη της βούλησης.
11. Ένα τέτοιο πνεύμα επιζητεί το βαρύ φορτίο, μοιάζει έτσι να υποκύπτει για τα καλά, ακυρώνει, κατακομματιάζει την περηφάνια του, όχι από αδυναμία, αλλά για να θέτει σε ενέργεια τη δύναμή του.
12. Με αυτό τον τρόπο ή τη στάση ζωής δηλώνει την περιφρόνησή του και συναφώς τη σθεναρή του αντίθεση/αντίσταση σε κάθε είδους μαζική αναγνώριση ή αποδοχή, σε πάσα δημοφιλία, σε οποιαδήποτε νεωτερική/μοντέρνα προσκόλληση σε εξουσίες, σε πολιτικές, σε κόμματα, σε ιδεολογίες.
13. Οι άνθρωποι που παραδίδουν το Είναι τους σε τέτοια βολέματα μοιάζουν με τις κατσαρίδες: αποφεύγουν οτιδήποτε το βαρύ, το δύσκολο, το στοχαστικό, το διαλογιστικό, με μια έννοια τη σκληρή εργασία/έργο του υπερανθρώπου.
14. Η δεύτερη μεταμόρφωση: το λιοντάρι, υποδηλώνει την απόλυτη κυριαρχία του δυνατού, του ισχυρού έναντι του τιποτένιου, του χθαμαλού, του αδύναμου, του καχεκτικού, έναντι δηλαδή όλων εκείνων των οντολογικών στοιχείων, που αναφέραμε πιο πάνω (βλ. σημείο 12) και τα οποία χαρακτηρίζουν τον βολεμένο άνθρωπο, αυτό το άβουλο πλάσμα του μαζικού πολιτισμού.
15. Ενάντια στην υστερία του μαζικού πολιτισμού με τους καταναγκασμούς του «Οφείλεις» στρέφεται η κυριαρχία του λιονταριού στην έρημο. Με την εν λόγω φράση ο Νίτσε εννοεί όλες τις υπαγορεύσεις-εντολές με θεωρητικό μανδύα, από την Παλαιά Διαθήκη ως τις σύγχρονες θεωρίες και κοσμοθεωρίες - μηδέ εξαιρουμένου και του Καντ - που πολιορκούν την πηγαία ζωτικότητα και ελευθερία του ανθρώπου.
16. Είναι δυνατή μια τέτοια κυριαρχία, γιατί έχει κατανικήσει το δράκο.
17. Ποιος είναι ο δράκος; Όλα εκείνα τα θεσμικά όντα, τα υπάκουα μαντρόσκυλα, που δέχονται να παίξουν το ρόλο του θεματοφύλακα όλων των παραδοσιακών φιλοσοφικών, επιστημονικών, αξιακών και πάσης φύσεως εξουσιαστικών συστημάτων, που μετατρέπουν τη μεγάλη μάζα σε αγέλη, συγχρόνως δε συντηρούν και αναπαράγουν τον εκμηδενισμό του πηγαίου Είναι του ανθρώπου.
18. Εάν ο δράκος είναι ο στυλοβάτης του αρνητικού μηδενισμού, το λιοντάρι, όπως εκτέθηκε πιο πάνω και ως τέτοιο που γίνεται παιδί – τρίτη μεταμόρφωση – είναι ο κήρυκας του θετικού μηδενισμού.
19. Θετικός μηδενισμός: η καθίδρυση ενός νέου προοπτικισμού, ενός νέου αξιακού ανθρώπου, στον ρυθμό του υπερανθρώπου.
20. Θετικός μηδενισμός: από την καταστροφή, την απαξίωση των αξιών, των συστημικών συστημάτων, στη νέα δημιουργία, την οποία συμβολίζει το παιδί με την αυθορμησία και την ενστικτώδη ζωτικότητά του.

Αρχαϊκή Επική Ποίηση: Όμηρος και ιστορία, «Άλλοι» πολιτισμοί στα ομηρικά έπη

Ιστορικές και αρχαιολογικές πληροφορίες

Στα ομηρικά έπη δεν υπάρχουν μόνο οι Έλληνες (Αχαιοί). Στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια παρελαύνουν μια σειρά ξένων, ανθρώπων και λαών, πραγματικών και φανταστικών, από τους συμμάχους των Τρώων μέχρι τους Φοίνικες και από τους Λαιστρυγόνες μέχρι τους Κύκλωπες. Όλοι, βέβαια, ο καθένας με το μερτικό τους συμβάλλουν στην εξέλιξη της δράσης. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει και το ανάλογο ιστορικό και αρχαιολογικό υπόβαθρο για να προσεγγιστούν καλύτερα και να αναγνωριστούν ιστορικά αυτοί οι λαοί που αρκετοί προέρχονται από την Ανατολή και αποτελούν, προφανώς, τον γειτονικό κόσμο των Ελλήνων της ομηρικής εποχής. Οι «Λαοί της Θάλασσας», για παράδειγμα, όρος που περιγράφει όλους αυτούς που κινούνται στον θαλάσσιο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου και που αναφέρονται στα αρχεία ανατολικών λαών θεωρούνται, συνήθως αν και όχι απολύτως επιβεβαιωμένα, υπεύθυνοι για τις αναστατώσεις σε αυτήν την περιοχή στα τέλη της 2ης χιλιετίας π.Χ. (Sandars 2001). Η αρχαιολογική έρευνα έχει πιστοποιήσει, πάντως, ότι η Μεσόγειος αποτελούσε «γέφυρα επικοινωνίας» μεταξύ των λαών που την κατοικούσαν, ήδη από την Εποχή του Χαλκού, όπως αποδεικνύουν τα αρχαιολογικά ευρήματα, τόσο ανατολικά όσο και μυκηναϊκά που εντοπίζονται στις δυο πλευρές του Αιγαίου, αλλά και στη Συρία και στην Αίγυπτο. Στις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ. Ελλάδα, Κύπρος και Φοινίκη φαίνεται πως διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτήν την επικοινωνία (Κούρου 2006). Οι εμπορικές σχέσεις φαίνεται πως παίζουν στην περίπτωση αυτή καθοριστικό ρόλο, ήδη, από τα μυκηναϊκά χρόνια.

 

Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ άλλοι λαοί αναφέρονται ξεκάθαρα στα έπη όπως οι Φοίνικες περισσότερο και οι Αιγύπτιοι πολύ λιγότερο, κάποιοι λαοί με σημαντική παρουσία στον χώρο της Εγγύς Ανατολής όπως οι Χετταίοι δεν αναφέρονται καθόλου. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός, πάντως, ότι το ίδιο φαινόμενο σε σχέση με τους Χετταίους παρατηρείται και στις πινακίδες της μυκηναϊκής Γραμμικής Β γραφής. Παρότι εκεί έχουν αναγνωστεί ονόματα που συσχετίζονται με «ξένους» με τους Μυκηναίους λαούς, όπως οι Αιγύπτιοι, οι κάτοικοι της Φοινίκης και άλλοι λαοί από διάφορες περιοχές της Δυτικής Ασίας, οι Χετταίοι απουσιάζουν εντελώς (Yasur-Landau 2010: 40, fig. 2.1., 42).

 

Αν, μάλιστα, αναλογιστεί κανείς τη συχνή παρουσία στα χεττιτικά αρχεία των Αχιγιάβα, λαού με αξιοσημείωτη δράση στην Εγγύς Ανατολή τους οποίους η έρευνα ταυτίζει, συνήθως, με τους Αχαιούς τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίεργα. Το γεγονός ότι οι Χετταίοι δεν ανέπτυξαν αξιόλογη εμπορική δράση και, συνεπώς, δεν ήρθαν σε οικονομική αντιπαλότητα με τους Έλληνες της ομηρικής εποχής, όπως συνέβη με τους Φοίνικες, ή ακόμα η πιθανότητα οι Χετταίοι να μην ήταν, πλέον αξιομνημόνευτοι την εποχή της τελικής σύνθεσης των ομηρικών επών, τον 8ο και τον 7ο αι. π.Χ., μπορεί να δίνει μια απάντηση σε αυτό το μυστήριο. Οι Χετταίοι, άλλωστε, εξαφανίστηκαν από το ιστορικό προσκήνιο γύρω στο 1200 π.Χ. πολύ πιο πριν από τα χρόνια της δημιουργίας ή της καταγραφής των ομηρικών επών.

 

Η νεότερη έρευνα έχει καταδείξει όσον αφορά τη σχέση των επών με την Ανατολή ότι

«Στην τελική τους μορφή η Ιλιάδα και η Οδύσσεια προέκυψαν από μια πλούσια κληρονομιά ιστοριών που υπήρχαν πριν από την Εποχή του Χαλκού στην Ανατολή και ανασυντέθηκαν σε μια επική παράδοση αμιγώς ελληνικών ηρωικών παραδόσεων» (Morris 2009: 718).

 

Η παραπάνω διαπίστωση αφορά τις παρατηρημένες ομοιότητες ανάμεσα στα ομηρικά έπη και τα σουμεριακά λογοτεχνικά κείμενα, όπως το έπος του Γκιλγκαμές, τα κατάλοιπα από χεττιτικά και αιγυπτιακά αρχεία του 15ου και 14ου αι. π.Χ., αλλά ακόμα και ανάλογες ομοιότητες με τη Βίβλο (βλ. Louden 2011). Συνέβη, δηλαδή, ό,τι και με τις υπόλοιπες μορφές των Ανατολικών πολιτισμών, τους οποίους γνώριζαν οι αρχαίοι Έλληνες. Όλα τα ανατολικά στοιχεία που υιοθετήθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες μετασχηματίστηκαν και προσαρμόστηκαν στο ελληνικό πνεύμα με αποτέλεσμα να αλλάξουν μορφή και να αποκτήσουν τον χαρακτήρα και να αποτελέσουν μέρος της ταυτότητας αυτών που τα υιοθέτησαν, ώστε να θεωρούνται ελληνικά.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Βάτραχοι (860-894)

860 ΕΥ. ἕτοιμός εἰμ᾽ ἔγωγε, κοὐκ ἀναδύομαι,
δάκνειν, δάκνεσθαι πρότερος, εἰ τούτῳ δοκεῖ,
τἄπη, τὰ μέλη, τὰ νεῦρα τῆς τραγῳδίας,
καὶ νὴ Δία τὸν Πηλέα γε καὶ τὸν Αἴολον
καὶ τὸν Μελέαγρον κἄτι μάλα τὸν Τήλεφον.
865 ΔΙ. σὺ δὲ ‹δὴ› τί βουλεύει ποεῖν; λέγ᾽, Αἰσχύλε.
ΑΙ. ἐβουλόμην μὲν οὐκ ἐρίζειν ἐνθάδε·
οὐκ ἐξ ἴσου γάρ ἐστιν ἁγὼν νῷν. ΔΙ. τί δαί;
ΑΙ. ὅτι ἡ πόησις οὐχὶ συντέθνηκέ μοι,
τούτῳ δὲ συντέθνηκεν, ὥσθ᾽ ἕξει λέγειν.
870 ὅμως δ᾽ ἐπειδή σοι δοκεῖ, δρᾶν ταῦτα χρή.
ΔΙ. ἴθι νυν λιβανωτὸν δεῦρό τις καὶ πῦρ δότω,
ὅπως ἂν εὔξωμαι πρὸ τῶν σοφισμάτων
ἀγῶνα κρῖναι τόνδε μουσικώτατα·
ὑμεῖς δὲ ταῖς Μούσαις τι μέλος ὑπᾴσατε.

875 ΧΟ. ὦ Διὸς ἐννέα παρθένοι, ἁγναὶ
Μοῦσαι, λεπτολόγους ξυνετὰς φρένας αἳ καθορᾶτε
ἀνδρῶν γνωμοτύπων, ὅταν εἰς ἔριν ὀξυμερίμνοις
ἔλθωσι στρεβλοῖσι παλαίσμασιν ἀντιλογοῦντες,
ἔλθετ᾽ ἐποψόμεναι δύναμιν
880 δεινοτάτοιν στομάτοιν πορίσασθαι
ῥήματα καὶ παραπρίσματ᾽ ἐπῶν.
νῦν γὰρ ἀγὼν σοφίας ὁ μέγας χωρεῖ πρὸς ἔργον ἤδη.

885 ΔΙ. εὔχεσθε δὴ καὶ σφώ τι πρὶν τἄπη λέγειν.
ΑΙ. Δήμητερ ἡ θρέψασα τὴν ἐμὴν φρένα,
εἶναί με τῶν σῶν ἄξιον μυστηρίων.
ΔΙ. ἐπίθες λαβὼν δὴ καὶ σὺ λιβανωτόν. ΕΥ. καλῶς·
ἕτεροι γάρ εἰσιν οἷσιν εὔχομαι θεοῖς.
890 ΔΙ. ἴδιοί τινες σου, κόμμα καινόν; ΕΥ. καὶ μάλα.
ΔΙ. ἴθι δὴ προσεύχου τοῖσιν ἰδιώταις θεοῖς.
ΕΥ. αἰθήρ, ἐμὸν βόσκημα, καὶ γλώττης στρόφιγξ
καὶ ξύνεσι καὶ μυκτῆρες ὀσφραντήριοι,
ὀρθῶς μ᾽ ἐλέγχειν ὧν ἂν ἅπτωμαι λόγων.

***
860 ΕΥΡ. Έτοιμος είμ᾽ εγώ και δε δειλιάζω
να δώσω δαγκωνιές ή, αν θέλει τούτος,
να πρωτοπάρω, πάνω στους διαλόγους,
στις μελωδίες, στης τραγωδίας τα νεύρα,
και για Αίολο και Μελέαγρο και Πηλέα,
και για τον Τήλεφό μου πάνω απ᾽ όλα.
ΔΙΟ. Αισχύλε, εσύ τί σκέφτεσαι να κάμεις;
ΑΙΣ. Αγώνα εγώ δε θα ᾽θελα στον Άδη·
είναι άνισος για μας τους δυο. ΔΙΟ. Γιατί;
ΑΙΣ. Δεν πέθανε μαζί μου η ποίησή μου,
ενώ η δική του πέθανε μαζί του,
ώστε πολλά θα ᾽χει να λέει· ωστόσο,
870 αφού σου αρέσει, ανάγκη να το κάμω.
ΔΙΟ. Λοιπόν φωτιά ας μου φέρουν και λιβάνι,
για να δεηθώ, ο αγώνας πριν αρχίσει,
με σκέψη φωτισμένη να τον κρίνω.

Στο Χορό.

Εσείς τραγούδι πέστε για τις Μούσες.

ΧΟΡ. Ω εσείς, του Δία οι εννιά θυγατέρες, ω πάναγνες Μούσες,
που από ψηλά το λεπτό
κι έξυπνο βλέπετε πνεύμα ποιητών, σμιλευτών
αποφθεγμάτων, σε μάχη ο αντίλογος όταν τους ρίξει
και σε λοξούς βαθυστόχαστους γύρους,
Μούσες, ελάτε να δείτε με πόση
880 δύναμη βρίσκουν εκφράσεις και στίχων πριονίδια
στόματα που είναι κανείς να τα τρέμει.
Τώρα θ᾽ αρχίσει ο μεγάλος αγώνας της τέχνης.

ΔΙΟ. Πείτε κι εσείς μια ευχή πριν απ᾽ τους στίχους.
ΑΙΣ. Δήμητρα εσύ, που έχεις το νου μου θρέψει,
των μυστηρίων σου άξιος κάμε να είμαι.

ΔΙΟ., στον Ευριπίδη.

Ρίξε κι εσύ λιβάνι. ΕΥΡ. Ξέρεις, άλλους
εγώ θεούς καλώ στις προσευχές μου.
890 ΔΙΟ. Ιδιαίτερους και νιόκοπους; ΕΥΡ. Ναι, βέβαια.
ΔΙΟ. Ε, στους δικούς σου θεούς μια δέηση κάμε.
ΕΥΡ. Ω Αιθέρα εσύ, που ᾽σαι η τροφή μου, ω Γλώσσα
ροδάνι, κι ω Ξυπνάδα εσύ, κι ω Μύτη
οσφραντική, τους στίχους που θ᾽ αδράξω
βοηθήστε με γερά να ξετινάξω.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΑΓΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΜΑΓΟΙ, ΚΙΡΚΗ

ΚΙΡΚΗ: η Κίρκη- / δαιμονική θεά, ωραίες πλεξούδες, ανθρώπινη μιλιά- / αυταδελφή του Αιήτη, […] (κ 139-141)

 

Καταγωγή

 

Φρίξος δὲ ἦλθεν εἰς Κόλχους, ὧν Αἰήτης ἐβασίλευε παῖς Ἡλίου καὶ Περσηίδος, ἀδελφὸς δὲ Κίρκης καὶ Πασιφάης, ἣν Μίνως ἔγημεν.

 

Ο Φρίξος έφτασε στη χώρα των Κόλχων, όπου βασίλευε ο Αιήτης, ο γιος του Ήλιου και της Περσηίδας, αδελφός της Κίρκης και της Πασιφάης, που ο Μίνωας την έκανε γυναίκα του. (Απολλόδ. 1.83.1-1.83.4)

 

Τόπος διαμονής

 

Κάποτε φτάσαμε σ' ένα νησί, την Αία […]

ένα νησί στεφανωμένο από πελάγη ατέρμονα·

έτσι απλωμένο, μοιάζει χαμηλό

(κ 135, 195-196)

 

Η αρχαία παράδοση τοποθετεί το νησί της Κίρκης στο βουνό Κιρκαίον. Βρίσκεται στο νότιο Λάτιο ανάμεσα στη Ρώμη και τη Νάπολη, στον κόλπο της Γκαέτας. Είναι βουνό που μοιάζει με νησί, τριγυρισμένο καθώς είναι από θάλασσα και έλη» (Στράβων, Γεωγραφικά 5.3.6)

 

Το παλάτι της Κίρκης

 

Βρέθηκαν τότε, […] στης Κίρκης το παλάτι,

χτισμένο με πελεκητά λιθάρια, σε μέρος φυλαγμένο που να βλέπει ολόγυρα.

Τους συναπάντησαν εκεί λύκοι ορεσίβιοι, λιοντάρια,

που ήσαν γητεμένα από την ίδια, με τα φαρμακερά βοτάνια που τους έδινε.

(κ 210-213)

 

Οδυσσέας και Κίρκη 

 

Πρώτη παρέμβαση

1. Η Κίρκη μεταμορφώνει τους συντρόφους του Οδυσσέα

[…] κι η Κίρκη

τις θύρες άνοιξε τις λιόφωτες με βιάση, κι όπως βγήκε,

τους κάλεσε να μπουν […]

Κι ως τους συνέμπασε, τους έδωκε σκαμνιά, θρονιά να κάτσουν,

και σε κρασί απ' την Πράμνη ανάδευε μαζί τυρί ξυσμένο,

μέλι ξανθό και κριθαράλευρο, και μέσα εκεί τους ρίχνει

κακά βοτάνια, την πατρίδα τους για πάντα να ξεχάσουν.

Κι ως τους το κέρασε και το άδειασαν, σε μια στιγμή τους δίνει

με το ραβδί της, και τους έκλεισε στα χοιρομάντρια μέσα.

Χοίρου κορμί απόχτησαν όλοι τους, φωνή, κεφάλι, τρίχες,

μόνο που κράτησαν αθόλωτο το νου τους, ως και πρώτα.

Κι εκεί που μαντρισμένοι εμύρουνταν, η Κίρκη, για να φάνε,

έριξε κράνα, πρινοβέλανα μπροστά τους και βαλάνια,

τι άλλη θροφή οι χαμοκοιτάμενοι δε συνηθούνε χοίροι.

(κ 229-243)

 

2. Ο Ερμής προφυλάσσει με αντίδοτο τον Οδυσσέα

Να πάρε αυτό το καλοβότανο και κράτα το, στης Κίρκης

σα μπεις, να σκέπει το κεφάλι σου, κακηώρα να μη σε 'βρει.

Τις πονηριές της Κίρκης άκουσε μιαν άκρη ως άλλη τώρα:

Πιοτό θα σου ετοιμάσει, βάζοντας κακά βοτάνια μέσα,

μα κι έτσι εσένα δε θα πιάσουνε τα μάγια, δε θ' αφήσει

το καλοβότανο που σου 'δωκα᾿ να σου τα πω όμως όλα:

Μόλις η Κίρκη πάρει το μακρύ ραβδί της και σε κρούσει,

γοργά το κοφτερό ξεγύμνωσε σπαθί από το μερί σου

κι απά στην Κίρκη χίμα, ως να 'θελες να πάρεις τη ζωή της.

Κι αυτή θα φοβηθεί᾿ σαν έπειτα σου πει να κοιμηθείτε,

πια της θεάς εσύ τον έρωτα μην τον αρνιέσαι, αν θέλεις

να λευτερώσει τους συντρόφους σου και να γνοιαστεί και σένα.

Μα τον τρανό των τρισμακάριστων ν' αμώσει πες της όρκο,

πως δε θα βάλει πια άλλο τίποτε κακό για σε στο νου της,

να μη σου πάρει αντρεία και δύναμη, σα γυμνωθείς ομπρός της.»

Αυτά είπε ο Αργοφονιάς᾿ το βότανο μετά ανασπά απ' το χώμα,

κι όπως μου το 'δωκε, μου ξήγησε και ποια τα φυσικά του:

η ρίζα μελανιά, μα κάτασπρος ο ανθός του, σαν το γάλα·

μώλυ οι θεοί το λένε᾿ δύσκολο θνητός να το ανασπάσει

από τη γης, μονάχα αθάνατοι, τι αυτοί μπορούν τα πάντα.

Μετά για τον τρανό τον Όλυμπο κινούσε ο Ερμής να φύγει,

το δασωτό νησί διαβαίνοντας᾿ κι εγώ τραβώ στης Κίρκης […]

(κ 287-308)

 

3. Η αποτυχία της Κίρκης

Σε κούπα το πιοτό μου ετοίμασε να πιω μαλαματένια,

και το βοτάνι μέσα μου 'ριξε, κακά στο νου λογιώντας.

Και σα μου το 'δωκε και το άδειασα, χωρίς να με μαγέψει,

με κρούει με το ραβδί της κι έκραξε κι αυτά τα λόγια μου 'πε:

«Τράβα και συ με τους συντρόφους σου να κυλιστείς στη μάντρα!»

Είπε, κι εγώ απ' τη μέση σέρνοντας το κοφτερό σπαθί μου,

στην Κίρκη εχίμιξα, σα να 'θελα να πάρω τη ζωή της.

Κι αυτή ξεφώνισε, και τρέχοντας τα γόνατα μου πιάνει […]

(κ 316-323) 

Σύνοψη

✓ Πέτρινο το παλάτι της Κίρκης, ήμεροι λύκοι και λιοντάρια κατοικούν σε αυτό, η θεά τραγουδά, καθώς υφαίνει.

✓ Μεταμορφώνει χρησιμοποιώντας φαρμακερά βότανα σε ποτό, και μετά ραβδί.

✓ Συνέπεια της μεταμόρφωσης η απώλεια μνήμης, αλλά όχι της συνείδησης, και ο υποβιβασμός σε ένα παλαιότερο σύστημα διατροφής (βαλανιδοφάγοι) και οργάνωσης, καθώς εγκλείονται σε μαντρί [Οι Αρκάδες ονομάζονταν βαλανιδοφάγοι, γιατί θεωρούνταν πρωτόγονοι.]

✓ Η προστασία έρχεται πάλι από ένα φυτό, το μώλυ (φυτό με μαύρες ρίζες και άσπρα άνθη), αντίδοτο στα βότανα/φαρμάκια, το οποίο ξεριζώνεται με θεϊκή παρέμβαση, στη συγκεκριμένη περίπτωση του Ερμή. Ο Οδυσσέας πίνει το ποτό αλλά δεν μεταμορφώνεται, όταν η Κίρκη τον χτυπά με το ραβδί της.

✓ Ο προφυλαγμένος απειλεί τη μάγισσα. Ο Οδυσσέας το κάνει με σπαθί και τόξο, εκείνη, η θεά/μάγισσα, τον παρακαλά γονατιστή να τη λυπηθεί (αντιστροφή ρόλων).

✓ Η συμφιλίωση επέρχεται με την ειλικρινή ερωτική ένωση (η μάγισσα δεν θα απειλήσει τον γυμνό άνδρα).

✓ Η επαναφορά στην αρχική μορφή των μεταμορφωμένων γίνεται με τη χρήση αλοιφής, η οποία οδηγεί σε μια περιορισμένης έκτασης αναγέννηση (νεότεροι, ομορφότεροι, πιο μεγαλόσωμοι).

 

Μερικές σκέψεις και αρκετά ερωτήματα

 

Αποτελεί η μεταμόρφωση των συντρόφων του Οδυσσέα μια ακόμη τρομακτική ιστορία ενός ναυτικού που υπερβάλλει, καθώς αφηγείται τις περιπέτειές του στη θάλασσα; Είναι μια επινοημένη αφήγηση ενός ποιητή με μάγισσες, μαγικά φίλτρα και ραβδάκια; Στην απάντηση θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα έπη του ανασυνθέτοντας παλαιότερες αφηγήσεις και αξιοποιώντας τη θρησκευτική παράδοση. Μήπως, λοιπόν, ο ποιητής δόμησε το αφήγημα αυτό σε μια πραγματικότητα;

 

Εκείνο που διαπιστώνουμε είναι ότι ο χοίρος συνιστά μέρος τελετουργικών πρακτικών. Αίμα γουρουνόπουλου χρησιμοποιούνταν ως μέσο καθαρμού για τον φονιά. Γουρουνόπουλα θυσιάζονταν, πολλές φορές σε περιπτώσεις όρκου. Αίμα γουρουνόπουλου έριχναν οι περιστίαρχοι στον χώρο της Εκκλησίας του Δήμου και του θεάτρου κατά την έναρξη της συνέλευσης ή των δραματικών αγώνων, κατ' απομίμηση του ραντίσματος των βωμών. Έτσι, οριοθετούνταν ο ιερός/θεατρικός/δραματικός χώρος από τον κοσμικό και ο πολιτικός από τον απλώς κοινωνικό.

 

Ομοιώματα βρέθηκαν στη Νέα Μάκρη, κοντά στον Μαραθώνα, και γενικότερα στην περιοχή των Βαλκανίων -εδώ με εμπιεσμένους κόκκους δημητριακών, κάτι που υποδεικνύει σχέση με τη γεωργία.

 

Στα Θεσμοφόρια, γιορτή από την εποχή του λίθου, αποκλειστικά γυναικεία και με αυστηρές τιμωρίες στους άνδρες παραβάτες της απαγόρευσης, χρησιμοποιούνταν ομοιώματα χοίρων. Στους κλασικούς χρόνους την πρώτη μέρα της γιορτής (την ἄνοδον ή κάθοδον) ρίχνονταν σε ρωγμές -κατακρημνίζονταν- γλυκά σε σχήμα των γυναικείων γεννητικών οργάνων, «αντικείμενα ανομολόγητα», σεξουαλικά και τροφικά, που τοποθετούνταν σε καλάθι, και γουρουνάκια, άλλο σύμβολο του γυναικείου αιδοίου. Εκεί παρέμεναν ένα χρόνο, μέχρι που οι ἀντλήτριαι ανέβαζαν τα κατάλοιπα των προσφορών, τα έκαιγαν και ανακάτευαν τη στάχτη τους με τους σπόρους που προορίζονταν για τη σπορά, προκειμένου να εξασφαλίσουν καλές εσοδείες.

 

Μήπως, λοιπόν, η ιστορία της μεταμόρφωσης των ανδρών του Οδυσσέα σε χοίρους συνιστά μια διαδικασία μύησης σε μυστήρια και τελετές; Μήπως λανθάνει λατρεία της Κίρκης με πιστούς που φορούσαν προσωπεία; Και θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι οι άνδρες στην αγγειοπλαστική δεν παρουσιάζονται μεταμορφωμένοι μόνο σε γουρούνια αλλά σε διάφορα ζώα. Μήπως, λοιπόν, η Κίρκη δεν ήταν μια μάγισσα αλλά μια παντοδύναμη θεά της φύσης, μια πότνια θηρῶν, με κυριαρχία σε όλα τα πλάσματα; Ας θυμηθούμε τους ενοίκους του παλατιού της, λιοντάρια και λύκοι ορεσίβιοι, όπως δίνεται από τον ποιητή. Εξάλλου, υπάρχει ένα «λάθος» σε αυτό το «παραμύθι», που και αυτό μας κάνει να σκεφτόμαστε ότι δεν πρόκειται για παραμύθι. Στα παραμύθια η μάγισσα πρώτα χαίρεται τον έρωτα του άνδρα και μετά τον μεταμορφώνει. Στην περίπτωση του ομηρικού μύθου της μεταμόρφωσης των ανδρών σε χοίρους δεν συμβαίνει αυτό· η Κίρκη μεταμορφώνει κατευθείαν τους άνδρες.

 

Δύο ακόμη στίχοι του ποιητή προκαλούν σκέψεις: Χοίρου κορμί απόχτησαν όλοι τους, φωνή, κεφάλι, τρίχες, / μόνο που κράτησαν αθόλωτο το νου τους, ως και πρώτα (κ 238-239). Μήπως, λοιπόν, οι μεταμορφωμένοι αλλά έλλογοι άνδρες του Οδυσσέα συνιστούσαν «θιάσους» λατρευτικούς της Κίρκης, αντίστοιχους του Διόνυσου; Μήπως επρόκειτο για λατρευτές ή ιερείς που τελούσαν τελετουργίες φορώντας προσωπεία; Είναι, εξάλλου, γνωστό ότι συστατικό στοιχείο της γιορτής ήταν η μάσκα, ζωόμορφη ή αποκρουστική και γελοία. Ταύροι, άρκτοι, πώλοι, μέλισσες ήταν λατρευτικές ομάδες που ονομάζονταν από το προσωπείο τους. Κένταυροι και Πάνες, Σιληνοί και Σάτυροι, πιθανώς ήταν πιστοί με μάσκες και συγκεκριμένη ενδυμασία. Συνήθης ήταν και η ορχήστρα των ζώων, μουσικοί, δηλαδή, με μάσκες ζώων, συχνά γαϊδάρου, χοίρου ή αγελάδας. Εξάλλου, σώζεται και μικρός βωμός με την Κίρκη και ένα άνδρα με κεφαλή χοίρου.

 

Δεύτερη παρέμβαση: Από την Αία στις Πύλες του Κάτω Κόσμου (Γιβραλτάρ)

 

Η Κίρκη συμβουλεύει τον Οδυσσέα πώς να έλθει σε επαφή με τους νεκρούς του Κάτω Κόσμου, μια και μόνο ο νεκρός μάντης Τειρεσίας μπορεί να του εξηγήσει γιατί ο Ποσειδώνας ήταν θυμωμένος μαζί του και με ποιον τρόπο θα μπορούσε να τον εξευμενίσει. Φυσικά, το τελετουργικό της θυσίας και της προσευχής γίνεται με συγκεκριμένο και με ακρίβεια οριοθετημένο τρόπο, ώστε η επαφή με τους νεκρούς να είναι αποτελεσματική και ασφαλής για τον ζωντανό Οδυσσέα και τους συντρόφους που θα παρίστανται.

 

Εκεί, λοιπόν, πολέμαρχε, κοντά κοντά περνώντας,

άνοιξε λάκκο ως μιαν οργιά το φάρδος και το μάκρος

και χύσε γύρω του χοές στους πεθαμένους όλους,

μέλι με γάλα στην αρχή, γλυκό κρασί κατόπι,

τρίτο νερό, και με λευκό πασπάλισέ τα αλεύρι.

[…]

Και στα σεβάσμια των νεκρών να δεηθείς τα πλήθη,

σφάξε κριάρι τότε εκεί και μαύρη προβατίνα,

γυρίζοντας στ' αφώτιστο σκοτάδι το λαιμό τους,

και στρέψε αλλού το πρόσωπο, στου ποταμού το ρέμα.

(κ 517-529)

 

Άπειρες τότε εκεί ψυχές των πεθαμένων θα 'ρθουν, […]

Και συ τραβώντας το σπαθί κάτσε και μην αφήνεις

τις άζωες κάρες των νεκρών στο αίμα να ζυγώσουν

καθόλου, πριν συμβουλευτείς το γερο-Τειρεσία.

Τότε σε λίγο θα φανεί, πολέμαρχε, ο προφήτης

κι ευτύς το δρόμο θα σου πει, του ταξιδιού το μάκρος,

και στην πατρίδα πώς θα πας τη θάλασσα περνώντας.

(κ 530-540)

 

Τρίτη παρέμβαση: Η Κίρκη κυρίαρχη των ανέμων

 

Η Κίρκη υπόσχεται στον Οδυσσέα κατάλληλες καιρικές συνθήκες, ώστε να φτάσει στην Ιθάκη:

 

Κι άνεμο θα στείλω πρίμο, πίσω να φτάσεις,

άβλαβος στη γη την πατρική σου.

(κ 400-401)

 

Αλλά και στο ταξίδι τους στη χώρα Κιμμερίων

 

Ξοπίσω από το γαλαζόπλωρο καράβι πρίμο αγέρι,

σταλμένο από την ωριοπλέξουδη, την ανθρωπολαλούσα

θεά, την άγρια Κίρκη, σύντροφος καλός μας προβοδούσε.

(λ 6-8)

 

Η θεά κράτησε την υπόσχεση που είχε δώσει στον Οδυσσέα ότι θα έχει άνεμο ευνοϊκό στο ταξίδι του προς το νησί του:

 

Κι αυτοί στο πλοίο ανέβηκαν, και κάθισαν στους πάγκους,

και τον αστραφτερό γιαλό με τα κουπιά βαρούσαν.

και πίσω απ΄ το μαυρόπλωρο καράβι στέλνει η Κίρκη

η φοβερή κι η ωριόμαλλη κι η ανθρωπολαλούσα,

πρίμο καλό και φιλικό που τα πανιά φουσκώναν.

και τ΄ άρμενα σα σιάξαμε, καθίσαμε, κι οδήγα

ο αγέρας το καράβι μας μαζί με τον ποδότη.

(μ 146-152)

 

Τέταρτη παρέμβαση: Συμβουλές της Κίρκης
 

Η Κίρκη έδωσε συμβουλές και οδηγίες στον Οδυσσέα για καλό κατευόδιο, κυρίως πώς να αποφύγει διάφορους κινδύνους και πώς να προφυλάξει τον εαυτό του και τους συντρόφους του.

 

Σειρήνες

Πρώτα, να φεύγω απ' τη φωνή τω φοβερώ Σειρήνων

κι από τ' ανθολιβάδια τους, παράγγειλέ μου η Κίρκη.

Κι εγώ μονάχος, είπε μου, ν' ακούσω τη φωνή τους

στου καταρτιού τη ρίζα εσείς δέστε με τώρα ολόρθο,

και καλοσφίξτε τω σκοινιών τις άκρες στο κατάρτι,

γερά κρατώντας με, κι εγώ σα λέω να με ξελύστε,

εσείς ακόμα πιο σφιχτά να δένετε τους κόμπους.

(μ 158-164)

 

Σκύλλα

Μα για της Σκύλλας το κακό τ' αγιάτρευτο, ούτε λόγο

δεν είπα, μήπως φοβηθούν κι αφήσουν τα κουπιά τους,

και στα βαθιά του καραβιού κατέβουν και κρυφτούνε·

και τότες δεν την ψήφησα της Κίρκης την ορμήνεια,

που μου έλεγε να μη φανώ με την αρματωσιά μου,

παρά στου πλοίου ανέβηκα την πλώρη αρματωμένος,

κρατώντας δυο στα χέρια μου θεόμακρα κοντάρια

τι κατακεί περίμενα πως θα πρωτόβγει η Σκύλλα,

του βράχου το φριχτό θεριό, που μου έφαγε τους φίλους.

(μ 223-231)

 

Το νησί του Ήλιου

[…] Κι ήρθε στο νου μου ο λόγος

του Τειρεσία, του τυφλού προφήτη από τη Θήβα,

μα και της Κίρκης, που πολύ μου σύσταιναν κι οι δυο τους

μακριά να φεύγω απ' το νησί του Ήλιου του φωτοδότη.

και τότες με βαριά καρδιά γυρνώ και λέω στους φίλους·

«Ακούστε αυτό που θα σας πω, πολύπαθοι συντρόφοι.

Να δείτε τι μου μάντεψαν ο Τειρεσίας στον Άδη

κι η θεά της Αίας, που σοβαρά μου σύστησαν κι οι δυο τους

μακριά να φεύγω απ' το νησί του φωτοδότη του Ήλιου,

τι φοβερή, λέει, συφορά μας περιμένει εκείθε

μόνε τραβάτε στ' ανοιχτά το μελανό καράβι.»

(μ 266-276)

 

Πέμπτη παρέμβαση: Διδαχή

Η Κίρκη δίδαξε στον Οδυσσέα πώς να δένει κόμπους ώστε να διαφυλάσσει τα πράγματά του. Την τεχνική αυτή εφάρμοσε, όταν ο Αλκίνοος και η Αρήτη τον εφοδίασαν με δώρα για το ταξίδι από το νησί των επιδέξιων ναυτικών Φαιάκων στο δικό του άγονο νησί:

 

πήρε και σφάλισε το σκέπασμα και με πιδέξιο κόμπο,

που του 'χε μάθει η Κίρκη κάποτε, μεμιάς το σφιχτοδένει.

(η 446-448)

 

Κίρκη και Αργοναύτες

Η Κίρκη εμπλέκεται και σε ένα επεισόδιο της Αργοναυτικής εκστρατείας και του έρωτα της ανεψιάς της Μήδειας με τον Ιάσονα. Όταν ο Ιάσονας άρπαξε το χρυσόμαλλο δέρας και έφυγε με τη Μήδεια, ο πατέρας της Αιήτης τους κατεδίωξε με ένα πλοίο, αλλά η Μήδεια έσφαξε τον Άψυρτο, αδελφό της ή ετεροθαλή αδελφό της, τον κομμάτιασε και πετούσε ένα-ένα τα κομμάτια στη θάλασσα, οπότε ο Αιήτης έχασε πολύ χρόνο για να περισυλλέξει τα κομμάτια του γιου του και οι Αργοναύτες διέφυγαν.

 

[…] καθώς [οι Αργοναύτες] ανέβαιναν τον Ηριδανό ποταμό, ο Δίας, οργισμένος για τον φόνο του Αψύρτου, έστειλε κατά πάνω τους φοβερή καταιγίδα που έβγαλε το πλοίο έξω από την πορεία του. Και καθώς έπλεαν κοντά στις Αψυρτίδες νήσους (Κοντά στις Ιλλυρικές ακτές), το πλοίο μίλησε και είπε ότι δεν θα πάψει η οργή του Δία παρά μόνο αν κατευθυνθούν προς την Αυσονία (Πρόκειται για την ιταλική χερσόνησο) και καθαρθούν για τον φόνο του Αψύρτου από την Κίρκη. Και αυτοί, πλέοντας, άφησαν πίσω τους τα έθνη των Λιγύων και των Κελτών, διέπλευσαν το Σαρδόνιο πέλαγος, πέρασαν την Τυρρηνία και έφθασαν στην Αιαίη, όπου προσέπεσαν ικέτες στην Κίρκη και εξαγνίστηκαν. (Απολλόδ. 1.134)

 

Κίρκη και Σκύλλα

Λέγεται ότι μεταμόρφωσε τη Σκύλλα στο αποκρουστικό τέρας της Οδύσσειας, για να την εκδικηθεί, επειδή ο Γλαύκος, που τον αγαπούσε πολύ, είχε αρνηθεί τον έρωτά της για χάρη της νεαρής κοπέλας. Η Κίρκη έριξε μαγικά βότανα στο νερό της πηγής, όπου λουζόταν το κορίτσι και αμέσως μεταμορφώθηκε, όμορφη στο επάνω μέρος, με έξι φοβερά σκυλιά στο σώμα της από τη μέση και κάτω.

 

Κι εκεί καθώς κοιτάζαμε, καταστροφή φοβώντας,

μου αρπάζει η Σκύλλα απ΄ το βαθύ καράβι έξι νομάτους,

στα χέρια και στη δύναμη τα πρώτα παλληκάρια.

Κι εγώ γυρίζοντας να δω τους άλλους στο καράβι,

τα χέρια και τα πόδια τους απάνωθε αγναντεύω,

που σηκωμένοι ανάερα χουγιάζανε με πόνο,

και με φωνάζανε στερνή φορά με τ΄ όνομά μου.

Κι όπως ψαράς μ' ένα μακρύ ραβδί απ' τον κάβο ρίχνει

στα μικρά ψάρια δόλωμα, και κέρατο τινάζει

καλού βοδιού στη θάλασσα, κι άμα πιαστεί το ψάρι

στη γης απάνω το πετάει κι εκείνο σπαρταρίζει,

κι αυτοί έτσι σπαρταρίζοντας στο βράχο κουβαλιόνταν,

και το θεριό τους έτρωγε, και ξεφωνίζαν όλοι,

σ΄ εμέ τα χέρια απλώνοντας στου χάρου τον αγώνα.

Άλλο πιο θλιβερό απ΄ αυτό τα μάτια μου δεν είδαν,

απ΄ όλα που δοκίμασα τις θάλασσες περνώντας.

(μ 244-259)

 

Άλλοτε πάλι λέγεται ότι ο Ποσειδώνας ήταν ερωτευμένος μαζί της και ότι η ζήλεια ώθησε την Αμφιτρίτη να ζητήσει από την Κίρκη να τη μεταμορφώσει. Ή ότι ο ίδιος ο Ποσειδώνας τη μεταμόρφωσε, γιατί αρνήθηκε τον έρωτά του εξαιτίας του Γλαύκου.

 

Τα παιδιά της Κίρκης

Στην Τηλεγονία ή Τηλεγόνεια, ένα πανάρχαιο έπος-συνέχεια της Οδύσσειας, το οποίο σώζεται μόνο σε περίληψη και αποδίνεται στον Ευγάμμονα ή Ευγάμ(μ)ωνα τον Κυρηναίο, ο Τηλέγονος υπήρξε καρπός της ένωσης της Κίρκης και του Οδυσσέα, ο οποίος έμεινε ένα χρόνο στο νησί της. Μάλιστα, δεν σχεδίαζε να φύγει· του το υπενθύμισαν οι σύντροφοί του.

 

Το παιδί ανατράφηκε στο νησί της μητέρας του, μεγάλωσε, έμαθε την ταυτότητά του και αναζήτησε τον πατέρα του στην Ιθάκη, όπου επιδόθηκε σε λαφυραγωγίες. Ο Οδυσσέας, υπερασπιζόμενος την περιουσία του, πληγώθηκε από το δόρυ του γιου του, εξοπλισμένο με ψαροκόκαλο σαλαχιού που τότε θεωρούνταν ότι προκαλούσε πληγές θανατηφόρες. Ο Τηλέγονος αναγνώρισε το θύμα του και μαζί με την Πηνελόπη και τον Τηλέμαχο μετέφεραν το νεκρό σώμα του Οδυσσέα στο νησί της Κίρκης. Εκεί ο Τηλέμαχος παντρεύτηκε την Κίρκη και ο Τηλέγονος την Πηνελόπη. Η Κίρκη τους έκανε αθάνατους και τους έστειλε στα Νησιά των Μακάρων.

 

Ένα ακόμη παιδί, μια κόρη, καρπός της σχέσης του ήρωα και της «μάγισσας», παραδίδεται στα Σχόλια του Τζέτζη στον Λυκόφρονα. Αυτή η κόρη, η Κασσιφόνη, λεγόταν ότι παντρεύτηκε τον ετεροθαλή αδελφό της Τηλέμαχο και ότι τον σκότωσε για να τον εκδικηθεί για τον θάνατο της μητέρας της, η οποία νωρίτερα είχε αναστήσει τον Οδυσσέα.

 

Επώνυμοι - ιδρυτές ήρωες

 

Διάφορες άλλες παραδόσεις συνδέουν τα παιδιά της Κίρκης και του Οδυσσέα ή τα εγγόνια τους με την ιταλική χερσόνησο.

 

Λέγεται ότι καρπός της ένωσής τους ήταν και ο Λατίνος, επώνυμος ήρωας των Λατίνων, ή και τρεις γιοι, ο Ρώμος, ο Αντείας, ο Αρδείας, επώνυμοι ήρωες των πόλεων Ρώμης, Αντίου, Αρδέας. Λέγεται ακόμη ότι από τον γάμο του γιου του Οδυσσέα και της Κίρκης Τηλέγονου με τη γυναίκα του Πηνελόπη προέκυψε ένας γιος, ο Ιταλός και ότι ο Τηλέγονος ίδρυσε το Τούσκουλο και ίσως την Πραινέστη.

 

Σύνοψη

Μάγισσα ή θεά η Κίρκη; Σύμφωνα με τα Σχόλια του Τζέτζη την Κίρκη σκοτώνει τελικά ο Τηλέμαχος. Ο θάνατός της την κάνει να εκπίπτει από την ιδιότητα της θεάς. Όμως, όλες οι υπόλοιπες πηγές θεωρούμε ότι την αναδεικνύουν σε μεγάλη θεά, γιατί:

 

✓ είναι κυρίαρχη του ζωικού βασιλείου (λιοντάρια, λύκοι, γουρούνια κτλ. στην υπηρεσία της)·

✓ είναι κυρίαρχη του φυτικού βασιλείου, καθώς γνωρίζει ιδιότητες φυτών, από τα οποία κατασκευάζει διάφορα παρασκευάσματα (την αλοιφή με την οποία «ξεμαγεύει» τους συντρόφους του Οδυσσέα)·

✓ είναι κυρίαρχη των φυσικών φαινομένων (χαρίζει ευνοϊκό καιρό στον Οδυσσέα)

✓ επηρεάζει τα ύδατα (βλ. τον μύθο της Σκύλλας)·

✓ γνωρίζει το μέλλον·

✓ φέρει σκήπτρο (το ραβδί με το οποίο χτυπά για να ενεργοποιήσει το δηλητήριο των φυτών και να προκαλέσει μεταμόρφωση)·

✓ έχει την ικανότητα να αναγεννά μερικώς, καθώς κάνει τους συντρόφους του Οδυσσέα νεότερους, ομορφότερους, πιο σωματώδεις, ή ολικώς, καθώς καθιστά θνητούς ανθρώπους αθάνατους (Πηνελόπη, Τηλέμαχος)·

✓ γνωρίζει πώς υπερβαίνονται τα όρια μεταξύ ζωντανών και νεκρών (η επαφή είναι από τους ζωντανούς προς τους νεκρούς, όχι αντίστροφα)·

✓ έχει μαντικές ικανότητες (ερμηνεύει όνειρα)·

✓ εξαγνίζει από φόνο, φροντίζοντας να προφυλάξει τον εαυτό της·

✓ Αποκτά παιδιά.

 

Και αν η κυριαρχία της στη φύση περιορίζεται από άλλους θεούς, τον Ερμή (δίνει το αντίδοτο φυτό στον Οδυσσέα) και τον Ποσειδώνα (προκαλεί τρικυμία και παύει τις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες που όρισε η Κίρκη), αυτό είναι συνηθισμένο στον κόσμο των θεών -ο κάθε θεός έχει δικαιοδοσία σε συγκεκριμένα πεδία-, με αποτέλεσμα ο άνθρωπος να βρίσκεται στο ενδιάμεσο πανίσχυρων, αλλά πολλές φορές αντιφατικών μεταξύ τους βουλήσεων.

 

Μάγισσα, λοιπόν, ή πανίσχυρη θεά η Κίρκη;

Διατηρώντας την ταυτότητα…

Σ’ αυτή τη μεριά του κόσμου, στον Ελληνικό χώρο, είμαστε ακόμα τόσο ευκολόπιστοι, τόσο δέσμιοι των συνηθειών μας, του παρελθόντος, της ταυτότητάς μας.

Αποτελεί κίνδυνο κοινωνικό και προσωπικό να δείξεις ποιος πραγματικά είσαι, να ξεστρατίσεις, έστω και λίγο από το κοινωνικό κατεστημένο.

Πολλές οι «υποχρεώσεις», οι δεσμεύσεις, όλα όσα λειτουργούν τελείως διαφορετικά, αν τραβήξεις λίγο την κουρτίνα των παρασκηνίων.

Τραγική ειρωνεία. Διαφορετικές πραγματικότητες, με ισότιμη δύναμη, που δεν τολμούν οι άνθρωποι να διαταράξουν. Εις βάρος φυσικά του πραγματικού τους Εαυτού, της εξέλιξης, της ελευθερίας.

Μου θυμίζει καρναβάλι, όμως με «πραγματικές» μάσκες και ρόλους…

Είναι τόσο εμφανές πως είσαι δυστυχισμένος, πως η ζωή σου είναι μια ρουτίνα από την οποία προσπαθείς απλά να δραπετεύσεις, με κάθε ευκαιρία. Η απόδραση κρατάει λίγο και χρειάζεται να την οργανώσεις με προσεκτικές στρατηγικές που δεν καταλαβαίνεις πόση ενέργεια σού κλέβουν.

Οι περισσότερες συζητήσεις σου καταναλώνονται στο «διαφωνώ ή συμφωνώ» χωρίς ουσιαστική αμφισβήτηση των δεδομένων σου. Έτσι επιλέγεις τον κύκλο σου, τις ομάδες σου, την ασφάλεια και την συνέχεια της «άνεσης» σου, της «θαλπωρής» που σου προσφέρει η ψευδαίσθηση ότι ανήκεις κάπου.

Δεν διαταράσσονται επικίνδυνα τα νερά του φτιαχτού κόσμου σου. Μπορείς να κοιμάσαι και να ξυπνάς κάθε μέρα, γνωρίζοντας τη συνέχεια, βασιζόμενος στα προηγούμενα, και η ζωή κυλάει, χωρίς μεγάλες εκπλήξεις/επικίνδυνα περάσματα που θα σε ανάγκαζαν να αναθεωρήσεις, να δημιουργήσεις, να απαλλαγείς από πολλά ψέματα και άχρηστα που θεωρείς αναγκαία.

Και μόλις συναντάς αυτό που δεν περίμενες, αυτό που δεν σχεδίασες, είτε θετικό είτε αρνητικό, φοβάσαι, αμύνεσαι. Τσαλακώνεται για λίγο η μάσκα, μέχρι να την τακτοποιήσεις ξανά, για να μπορείς να κρυφτείς πίσω της. Για σένα, αυτός ο ενδιάμεσος χρόνος, η φανέρωση της αμηχανίας σου, της άγνοιας και του φόβου σου, δεν υπάρχει. Νομίζεις πως κανείς δεν σε βλέπει, όπως δεν βλέπεις κι εσύ τον Εαυτό σου.

Είναι αλήθεια πως οι πολλοί (όμοιοι σου) δεν θα πάρουν χαμπάρι. Κολυμπάνε στην ίδια «μολυσμένη» θάλασσα όπως κι εσύ. Οι μάσκες βλέπονται σαν μάσκες. Τα κριτήρια είναι εγωιστικά. Σε βλέπουν όμως όσοι έχουν τολμήσει να δουν τον Εαυτό τους…όλα όσα πιστεύεις πως κρύβονται...

Αυτοί, δεν θα σε κρίνουν, δεν θα σε απορρίψουν, ούτε θα σε αποδεχτούν. Δεν τους αφορά για να επικαλεστούν τα ένστικτα της επιβίωσής τους. Όμως, δεν θα ανήκουν στους κύκλους σου, δεν θα ακολουθήσουν προβλέψιμες οδούς, όπως θα ήθελες ή περιμένεις.

Θα τους απορρίψεις όμως εσύ. Και θα προσπαθήσεις να τους βρεις χίλια δυο αρνητικά για να δικαιολογήσεις τη συνέχεια σου….τη διατήρηση του κόσμου σου. Όλο αυτό που έχεις χτίσει γύρω σου και σε δεσμεύει, ενώ θέλεις να πιστεύεις πως είσαι ασφαλής (στη δυστυχία σου).

Άλλη μια μέρα πέρασε…άλλος ένας μήνας, άλλος ένας χρόνος. Μεγαλώνεις τα παιδιά σου όπως είσαι εσύ. Βασίζεσαι σ’ αυτά για να διατηρήσουν την κοινωνική αξία σου. Και απέχεις από επικίνδυνες συζητήσεις που θα απειλούσαν τη δομή του διαμορφωμένου νου σου, που δεν σού ανήκει… Το πλέον τραγικό είναι πως περιμένεις "κάτι να αλλάξει", κάτι, κάποιος να σε φωτίσει, να αναλάβει, κάποιοι να πάρουν την ευθύνη.

Ό,τι κι αν κάνεις....μη μένεις μόνος, μη μένεις στη σιωπή, μη σκέφτεσαι πολύ....η ταυτότητα μιλάει!

Οι μικρές ή μεγάλες βουτιές στο κοινωνικό κατεστημένο είναι προκλήσεις, ενώ ο χρόνος, η πραγματικότητα, η ατομικότητα, ο σκοπός, τα κίνητρα, οι εικόνες δεν είναι αυτές που φαίνονται και είναι συλλογικά αποδεκτά. Παρ' όλη τη δυσφορία, τη θλίψη, είναι πάντα αποκαλυπτικές και διεγείρουν (εκ νέου) την ευθύνη...

Διώξτε το κόμπλεξ κατωτερότητας που σας «κονταίνει» και σας απομακρύνει από τον στόχο σας

Τα πρώτα αισθήματα κατωτερότητας τα βιώνουμε στην αρχή της παιδικής ηλικίας. Το κόμπλεξ κατωτερότητας αντανακλά την αίσθηση ότι κάποιος είναι κατώτερος από τους άλλους. Η αίσθηση αυτή πηγάζει από πολλούς παράγοντες, βιολογικούς και κοινωνικούς – που επηρεάζουν τον χαρακτήρα του ατόμου και ειδικότερα την αυτοεκτίμησή του.

Όλοι -άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο- υποφέρουμε από ιδέες κατωτερότητας. Τα πρώτα αισθήματα κατωτερότητας τα βιώνουμε στην αρχή της παιδικής ηλικίας λόγω ανωριμότητας, εξάρτησης και σύγκρισης με τα αδέρφια ή ακόμα και τους ενήλικες.

Στην ενήλικη ζωή το κόμπλεξ κατωτερότητας πηγάζει κυρίως από αισθήματα ανεπάρκειας ή ανικανότητας να πετύχουμε τους στόχους μας, γεγονός που μας κάνει να παλινδρομούμε στα παιδικά μας βιώματα.

Σταματήστε για λίγο και σκεφτείτε…! Οι στόχοι που έχετε βάλει είναι πραγματικά αυτό που εσείς θέλετε να πετύχετε ή αυτό που έχουν ορίσει οι άλλοι για εσάς; Η πραγματικότητα είναι ότι η αίσθηση κατωτερότητας υπάρχει μόνο στο μυαλό σας και αν τη διαχειριστείτε σωστά, μπορείτε να τη διώξετε μακριά.

Επιλέξτε ποιους θα κρατήσετε στη ζωή σας
Απομακρύνετε από τον περίγυρό σας, όσους σας δημιουργούν αυτή την αρνητική αίσθηση προς τον εαυτό σας και προσπαθήστε να καταλάβετε τι είναι αυτό που τους κάνει να σας υποτιμούν. Μήπως έχουν κάποιο όφελος από το να νιώθετε εσείς αδύναμος;

Μη δίνετε σημασία στην κριτική που αφορά σε πράγματα που δεν μπορούν να αλλάξουν
Όλοι είμαστε ευάλωτοι σε κάποια σημεία, είτε αυτά έχουν να κάνουν με τη φυσική διάπλαση (ίσως και κάποια αναπηρία) ή με τον χαρακτήρα μας. Ενδόμυχα, αναζητάμε το τέλειο- σε σωματικό, κοινωνικό, επαγγελματικό, οικονομικό επίπεδο κλπ. Ειδικά, όταν συναντάμε κάποιο άτομο που θεωρούμε ότι τα ‘χει καταφέρει καλύτερα από εμάς, μπαίνουμε στη διαδικασία της σύγκρισης και αναζητούμε όλο και περισσότερο την τελειότητα. Κατά βάθος όμως, γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να την κατακτήσουμε, γιατί πολύ απλά η ανθρώπινη φύση δεν είναι κατασκευασμένη κατά αυτό τον τρόπο. Αντί λοιπόν να εστιάζετε στα αδύναμα σημεία σας, δώστε έμφαση στα δυνατά σας σημεία και χτίστε ένα ισχυρό σύστημα αξιών, το οποίο θα σας βοηθήσει να μην υπεραναλύετε όσα δεν μπορούν να αλλάξουν. Είστε τέλειοι όπως ακριβώς είστε!

Ακούστε την κριτική που θα οδηγήσει σε αυτοβελτίωση
Η ενδυνάμωση των αρνητικών σας σημείων είναι ο καλύτερος τρόπος για να απαλλαγείτε από το κόμπλεξ κατωτερότητας. Κατά συνέπεια, θα μειωθούν τα αρνητικά σχόλια που σας χαλάνε τη διάθεση. Γι’ αυτό, προσπαθήστε να αποφασίζετε αντικειμενικά, αν μια κριτική μπορεί να σας οδηγήσει , πράγματι, σε θετικά αποτελέσματα ή όχι.

Προστατέψετε τον εαυτό σας
Μην αφήνετε τους άλλους να σας προκαλούν αμφιβολίες για τον εαυτό σας και ενδοψυχικές συγκρούσεις. Μάθετε να αγνοείτε τα αρνητικά και πικρόχολα σχόλια και υιοθετήστε την άποψη ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να εκφέρει την άποψή του, όπως και εσείς έχετε δικαίωμα να φιλτράρετε και να διώχνετε οποιαδήποτε άποψη έχει ως στόχο να δημιουργήσει αρνητικά συναισθήματα.

Συναναστραφείτε με άτομα που σας κάνουν να νιώθετε όμορφα
Τα άτομα που είναι ενθαρρυντικά και ασχολούνται με το «είναι» και όχι με το «φαίνεσθαι» έχουν πολύτιμη αξία. Μπορείτε να υιοθετήσετε δικές τους συμπεριφορές που ίσως θαυμάζετε και να επωφεληθείτε από τη σοφία τους. Έτσι, σταδιακά θα αυξήσετε την αυτοεκτίμησή σας και θα αναγνωρίσετε την αυταξία σας.

Αγαπήστε τον εαυτό σας
Φυσικά και πρέπει να εκτιμάμε, να φροντίζουμε και να επαινούμε τον εαυτό μας για τη μοναδικότητα του. Προσοχή όμως, μην περνάτε στο άλλο άκρο και φέρεστε ως αλαζόνας. Από την άλλη, η αυτοθυσία μας κάνει να νιώθουμε καλύτεροι άνθρωποι, όμως μη βάζετε τον εαυτό σας σε δεύτερη μοίρα.

Απαλλαγείτε από αισθήματα θυμού και πικρίας
Αυτά τα αρνητικά συναισθήματα σας ρουφάνε όλη τη θετική ενέργεια και μειώνουν την αυτοεκτίμηση σας. Αν ο θυμός σας είναι λογικός, λόγω συνθηκών, χρησιμοποιήστε την ενέργεια του προς όφελός σας. Αποφασίστε ότι εσείς έχετε τον έλεγχο του εαυτού σας και κανείς δεν μπορεί να σας επηρεάσει. Προχωρήστε μπροστά και θυμηθείτε την αξία σας. Διαφορετικά, ανακαλύψτε τη χιουμοριστική πλευρά του θέματος.

Το Παρελθόν

Αχ, αυτό το παρελθόν! Με πόσα έχει φορτωθεί!

«Μην κοιτάς το παρελθόν», σου λένε, «κοίτα μπροστά»!

Μα αν κοιτάς μπροστά, θα κοιτάς και πίσω. Είναι αναπόφευκτο. Είναι αναπόσπαστα μέρη του ενός!

Το πρόβλημα είναι ότι κοιτάς πίσω με πίκρα, μετανοιώνοντας, κατηγορώντας, τιμωρώντας το τώρα σου, χωρίς να μπορείς να διαφοροποιήσεις το μπροστά.

Αναπόσπαστα μέρη του ενός!

Μέσα σου υπάρχουν τα παρελθόντα και τα μέλλοντα που φαντάζεσαι, είτε έτσι είτε αλλιώς. Πολλά κομμάτια του εαυτού σου χωρίς ρυθμό, χωρίς αρμονία, χωρίς σύνθεση.

Κρύβεσαι, ενώ προσπαθείς να αλλάξεις, όμως χωρίς να διερωτάσαι από ποιον κρύβεσαι και ποιον προσπαθείς να αλλάξεις.

Ένας αγώνας επιβίωσης, μια ρηχή ζωή ανάμεσα σε απόψεις, πεποιθήσεις και κυνήγι, ενός θησαυρού που δεν αναγνωρίζεις την αξία ή την ουσία του.

Σταμάτα λίγο…

Πού πας;

Χρειάζεται να «βρεις» τον εαυτό σου ή να τον δημιουργήσεις;

Πρέπει να αποτραβηχτείς ή να εστιαστείς καλύτερα, πιο αληθινά;

Θέλεις να ερωτευτείς ή να επιβιώσεις;
Οι εραστές δεν επιβιώνουν. Ρουφάνε την κάθε τους πνοή μέχρι την τελευταία στιγμή.

Ανταγωνίζεσαι, αλλά ποιον και γιατί;

Ενοχοποιείς τα αισθήματα και τις αισθήσεις, μα η «φώτιση» ακόμα δεν έρχεται.

Ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον σου, αδυνατείς να ζήσεις το εδώ και τώρα, αν και το προφέρεις συχνά, όπου μπορείς.

Αλλά η Ζωή είναι μόνο εδώ, παντού, τώρα, πάντα… μέρη του ενός, αναπόσπαστα κομμάτια του Είναι σου.

Ένα θέμα που νομίζουμε πως κατέχουμε, έχοντας το φορτώσει με χιλιάδες ψευδαισθήσεις.

Ονειρική Μνήμη... το ονομάζουμε "εδώ και τώρα"

Το πιο δύσκολο πράγμα είναι να προσφέρεις την αρχαία σοφία σήμερα, χωρίς να τη γνωρίζεις ουσιαστικά και έχοντας προσθέσει σε αυτήν, τη γνώση του σήμερα. 

Για τον επιφανειακό, γραμμικό νου της σύγχρονης προσωπικότητας, αυτό μοιάζει ακατανόητο, αδύνατον, πλάνη του ατόμου, ύβρης, αντιφατικό και ό,τι άλλο μπορεί να σκεφτεί ο καθένας.

Βέβαια, όταν παπαγαλίζουμε ό,τι μας έδωσαν από την αρχαία σοφία ή όταν αναπαράγουμε απλά λόγια άλλων πιστεύοντας πως γεμίζοντας το νου μας με πληροφορία, έτσι γνωρίζουμε, δεν είναι δυνατόν να μεταπηδήσουμε στο πιο πάνω «θεώρημα», μη κατανοώντας το.

Όπως, το ίδιο βολικά ξεχνάμε πως «η γνώση είναι μέσα μας», θεωρώντας τον εαυτό μας διαχωρισμένο και γραμμικά τοποθετημένο στον προσωρινό χρόνο που ονομάζουμε «ζωή».

Περιμένοντας όμως η ζωή να λειτουργήσει όπως εμείς τη θυμόμαστε και έτσι την προβάλλουμε, είναι σα να περιμένουμε τα ποτάμια να γυρίσουν ανάποδα και να οδεύουν προς τα βουνά.

Έχουν νόημα όμως κάποια από αυτά που λέμε, κι ας μην κατανοούμε τις συνδέσεις.

- Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο δεν θα αναγνώριζε κανείς – πέρα από πολύ ελάχιστους – τον Χριστό αν εμφανιζόταν ξανά στη γη, με σύγχρονα χαρακτηριστικά, αντίστοιχα με την εποχή μας.

- Με τον ίδιο τρόπο θα καταδίκαζαν όλοι – ειδικά οι πιο «μορφωμένοι» - το Σωκράτη, αν προκαλούσε τα δεδομένα της σύγχρονης κοινωνίας, με αντίστοιχο «μοντέρνο» τρόπο.

- Με τον ίδιο τρόπο θα έκρυβε ο Πυθαγόρας τη γνώση από τους πολλούς αδαείς που έλκονται από τη δύναμη, το μυστήριο μα δεν κατανοούν πέρα από την επιφάνεια του Είναι τους.

- Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο θα αγνοούσαν οι άνθρωποι την Υπατία, αν περπατούσε ανάμεσά μας, υπηρετώντας την Αλήθεια που αναζητούσε με σύγχρονη γλώσσα, με διαφορετικά ενδύματα και επιλογές.

Γιατί χρειάζεται ταυτόχρονα ταπεινότητα και ακλόνητη σιγουριά για να καταφέρεις να βλέπεις καθαρά. Χρειάζεται βασικές έννοιες να έχουν κατανοηθεί, αφού πρώτα αναγνωριστεί η διαστρέβλωσή τους. Χρειάζεται ευθύνη να αναλάβει κανείς την ευθύνη της παραμόρφωσής του. Και είναι δουλειά...

Οι περισσότεροι αρκούνται στο να προσθέτουν πληροφορίες, στην ίδια διαστρεβλωμένη τους αντίληψη, μη θέλοντας να γκρεμίσουν ολιστικά, την προσωπικότητα που έχτισαν με τόσο μόχθο και την ζωή που ονειρεύονται να είναι αληθινή.

Πώς άλλωστε να αναγνωρίσουν πως «με τις καλύτερες προθέσεις» εξακολουθούν να υπηρετούν το ίδιο ακριβώς σύστημα που καταπολεμούν; Οξύμωρο, παράδοξο, όμως η Αλήθεια δεν εξαφανίζεται, απλά επειδή εμείς δεν θέλουμε πεισματικά να τη βλέπουμε.

Το σχεδόν ακατόρθωτο όμως παραμένει το ζητούμενο…

 

Γιατί όλα ξανάρχονται αλλαγμένα και αγνώριστα για να τα ανακαλύψεις ξανά.  Η επανάληψη όμως δεν υπάρχει και το μεγαλύτερο μέρος της όρασης πραγματικότητας παραμένει αόρατο. Η σπειρωειδής ύπαρξη δεν είναι ο τελικός σκοπός αλλά αυτός δεν αποκαλύπτεται μέσα στα όνειρα που φαντάζουν μοναδικά και πραγματικά.

 

Το παράδοξο είναι ότι η ζωή σου ΕΙΝΑΙ πραγματική, όσο κι αν θέλουν να σε πείσουν πως είναι ασήμαντη, ονειρική και ψεύτικη. Όμως, ποια αξία θα είχαν τα "θαύματα" σήμερα, ένας σωτήρας, ένας σοφός, αν αυτός συνέτεινε στη συνεχιζόμενη ύπνωσή σου; Ποιος πραγματικά άξιος ηγέτης του πνεύματος θα χώραγε στην ονειρική σου μνήμη γι' αυτόν;

Χιούμορ∙ το καλύτερο αφροδισιακό

Ο κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του χαρίσματα, τα στοιχεία αυτά που τον κάνουν μοναδικό. Υπάρχουν, όμως, κάποια χαρακτηριστικά, που διαθέτουν ορισμένοι, που λειτουργούν κάπως σαν ερωτομαγνήτες. Μάλιστα το πιο ιδιαίτερο απ’ αυτά, που μπορεί και τους μετατρέψει αμέσως σε μοναδικούς εραστές, είναι η χιουμοριστική τους διάθεση κι οι ευφυείς ατάκες τους.    

Ποιος δε θα ‘θελε δίπλα του έναν άνθρωπο με χιούμορ, ικανό να τον κάνει να γελά συνεχώς; Ένας αστείος –μα σε καμία περίπτωση γελοίος– σύντροφος δεν έχει μόνο το ταλέντο στο να μας κάνει να μη βαριόμαστε τόσο εύκολα ή να μας χαλαρώνει έπειτα από μια δύσκολη καθημερινότητα, αλλά –το πιο σημαντικό– είναι και καλός εραστής. Άλλωστε, είναι γνωστό πως το χιούμορ είναι το καλύτερο αφροδισιακό κι ένας άνθρωπος ευφυής κι ακομπλεξάριστος έχει περισσότερες πιθανότητες να σου προσφέρει αξέχαστους οργασμούς.

Πολλές φορές, ακόμα και την ώρα της ερωτικής πράξης μπορεί να πει ή να κάνει κάτι, που θα σε κάνει να γελάσεις. Κι αυτό, αν το ‘χεις ζήσει, ξέρεις πως δεν είναι καθόλου ξενερωτικό, ίσα-ίσα, είναι δείγμα άνεσης, οικειότητας, αυτοπεποίθησης. Αυτό που πετυχαίνει εκείνη τη στιγμή είναι να διώξει την όποια αμηχανία που μπορεί να υπάρχει στην ατμόσφαιρα, ειδικά αν είστε λίγο καιρό μαζί, απελευθερώνοντάς σε από άμυνες, συντηρητισμούς και δεύτερες σκέψεις, που δε θα σας άφηναν να το απολαύσετε.

Ένας άνθρωπος ώριμος και συνειδητοποιημένος, κάποιος με αυτογνωσία, μπορεί να ‘χει μια πραγματικά καλύτερη αίσθηση του χιούμορ και να δημιουργεί τις δικές του ξεχωριστά όμορφες στιγμές. Αυτοσαρκάζεται και ξέρει πώς να χρησιμοποιεί την τσαλακωμένη γοητεία του για να σε σαγηνέψει. Ξέρει επίσης πώς να σε κάνει να αισθανθείς καλά, χωρίς να πέσει στην παγίδα των υπερβολικών κομπλιμέντων.

Το χιούμορ, βέβαια, είναι όπως –σχεδόν– όλα κάπως υποκειμενική υπόθεση, το θέμα είναι επομένως να ταιριάζουν όσα θεωρείτε αστεία, να γελάτε με τα ίδια πράγματα, να ‘χετε βρει ο ένας τους διακόπτες του άλλου. Διότι ένα κακό χιούμορ, ή μάλλον ένα ανύπαρκτο χιούμορ που ο άλλος θεωρεί πως είναι απολαυστικό, σίγουρα μόνο να ξενερώσει μπορεί και να απομακρύνει, να ‘χει δηλαδή ακριβώς τα αντίθετα (απ’ τα προσδοκώμενα) αποτελέσματα. Δε μιλάμε, βέβαια, ούτε για κρύα ανέκδοτα κι άλλες δήθεν αστείες τυποποιημένες ατάκες, και μάλιστα στις πιο ακατάλληλες στιγμές. Το όλο θέμα είναι πολύ πιο περίπλοκο, γι’ αυτό και σπάνιο αλλά κι άκρως ερωτικό.

Το χιούμορ είναι δείκτης ευφυΐας και δημιουργικότητας, ανάμεσα σε δύο ανθρώπους κάποτε δηλώνει και τη μεταξύ τους οικειότητα και την ύπαρξη ενός αποκλειστικά δικού τους κώδικα επικοινωνίας, με inside jokes κι ατάκες που καταλαβαίνουν μόνο αυτοί οι δύο, γι’ αυτό και θεωρείται –όχι άδικα– χαρακτηριστικό αφροδισιακό. Το γέλιο εκτονώνει την όποια ένταση και διώχνει (­έστω για λίγο) τις αρνητικές σκέψεις, γι’ αυτό είναι και τόσο πολύτιμοι όσοι μας κάνουν να γελάμε.

Μέσα στα χαρακτηριστικά ενός καλού εραστή, λοιπόν, πέρα απ’ τις καλές σεξουαλικές επιδόσεις, ίσως θα έπρεπε να αρχίσουμε να ψάχνουμε μια καλή επικοινωνία κι ένα σύντροφο εύστροφο, με χιούμορ, που θα μας κάνει να απολαμβάνουμε τις στιγμές μαζί του. Μια υγιής σχέση, με ηρεμία, χωρίς γκρίνιες, παράπονα κι εντάσεις, συντηρεί και μια καλή σεξουαλική ζωή κι αντιστρόφως. Έτσι, ο σύντροφός μας καταφέρνει να μας διασκεδάζει εντός κι εκτός κρεβατιού.

Ας μην ξεχνάμε ότι το γέλιο φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά, σαφώς και τους εραστές. Οι καβγάδες λύνονται άμεσα, τα μούτρα υποχωρούν με μια έξυπνη ατάκα κι ένα αυθόρμητο χαμόγελο. Δουλέψτε το χιούμορ σας κι αμέσως θα ανέβει κι η αυτοπεποίθησή σας, αυτομάτως κι οι κατακτήσεις σας -χωρίς πρακτικά αυτό να σημάνει ότι θα αρχίσετε τις φάρσες στα καλά καθούμενα.

Από μια υψηλή νόηση, μέχρι αυτή που πλησιάζει τη μωρία, οι διαβαθμίσεις είναι ατέλειωτες

Από μια υψηλή νόηση, μέχρι αυτή που πλησιάζει τη μωρία, οι διαβαθμίσεις είναι ατέλειωτες. Είναι κατ’ αρχήν και ο πνευματικός ορίζοντας του καθενός πολύ διαφορετικός, δηλαδή από αυτόν της απλής αντίληψης του παρόντος, που έχει ακόμα και το ζώο, σε αυτόν ο οποίος περιλαμβάνει την επόμενη ώρα ή ακόμα την επόμενη μέρα, την εβδομάδα, το έτος, τη ζωή, τους αιώνες, τις χιλιετίες, μέχρι αυτόν μιας συνείδησης η οποία σχεδόν διαρκώς έχει παρόντα τον, αν και θαμπά ανατέλλοντα, ορίζοντα του απείρου. Οι σκέψεις του καθενός σε κάθε περίπτωση παίρνουν τον χαρακτήρα που αναλογεί στον πνευματικό του ορίζοντα.

Ακόμα, εκείνη η διαφορά της ευφυΐας διαφαίνεται στην ταχύτητα της σκέψης τους, η οποία είναι σημαντική και τόσο διαφορετικά διαβαθμισμένη, όπως τα σημεία από το κέντρο μέχρι την εξωτερική γραμμή ενός περιστρεφόμενου δίσκου. Ο ορίζοντας των συμπερασμάτων και αιτιών μέχρι τον οποίο μπορεί να φτάσει η σκέψη του καθενός, φαίνεται να βρίσκεται σε μια ορισμένη σχέση με την ταχύτητα της σκέψης του· γιατί η μεγαλύτερη ένταση της δύναμης της σκέψης διαρκεί γενικώς μόνο ένα πολύ σύντομο διάστημα, και μόνο όσο διαρκεί, μια σκέψη μπορεί να προσπελαστεί στην πλήρη της ενότητα. Γι’ αυτό είναι σημαντικό το κατά πόσο η νόηση, σε ένα τόσο σύντομο διάστημα, μπορεί να την παρακολουθήσει, δηλαδή πόσο δρόμο μέσα σε αυτήν μπορεί να διανύσει.

Τέλος, η μεγάλη ατομική διαφορά της ευφυΐας, για την οποία μιλάμε, γίνεται φανερή κατά τον καλύτερο τρόπο στον βαθμό διαύγειας της αντίληψης, και συνεπώς στη σαφήνεια της όλης σκέψης. Στον έναν είναι ήδη αντίληψη ενός αντικειμένου ό,τι στον άλλον είναι η κάποια στροφή της προσοχής του προς αυτό- ο ένας έχει ήδη τελειώσει και έχει φτάσει στον σκοπό, όταν ο άλλος ακόμα βρίσκεται στην αρχή- αυτό που στον έναν είναι η λύση, στον άλλον είναι το πρόβλημα. Αυτό απορρέει από την ποιότητα της σκέψης και της γνώσης, που αναφέραμε ήδη προηγουμένως. Ό Τέλος, η μεγάλη ατομική διαφορά της ευφυΐας, για την οποία μιλάμε, γίνεται φανερή κατά τον καλύτερο τρόπο στον βαθμό διαύγειας της αντίληψης, και συνεπώς στη σαφήνεια της όλης σκέψης. Στον έναν είναι ήδη αντίληψη ενός αντικειμένου ό,τι στον άλλον είναι η κάποια στροφή της προσοχής του προς αυτό- ο ένας έχει ήδη τελειώσει και έχει φτάσει στον σκοπό, όταν ο άλλος ακόμα βρίσκεται στην αρχή- αυτό που στον έναν είναι η λύση, στον άλλον είναι το πρόβλημα. Αυτό απορρέει από την ποιότητα της σκέψης και της γνώσης, που αναφέραμε ήδη προηγουμένως. Όπως στα δωμάτια ο βαθμός φωτεινότητας είναι διαφορετικός, έτσι και στα κεφάλια.

Επομένως, σε σχέση με τη νόηση, η φύση είναι εξόχως αριστοκρατική. Οι διαφορές που έχει δημιουργήσει σε αυτήν είναι μεγαλύτερες από εκείνες που δημιουργούν η γέννηση, τα πλούτη, οι διαφορές των κοινωνικών ομάδων σε οποιαδήποτε χώρα- αλλά, όπως και σε άλλες αριστοκρατίες, έτσι και σε αυτή της φύσης αντιστοιχούν πολλές χιλιάδες αγροίκοι σε έναν ευγενή, πολλά εκατομμύρια σε έναν άρχοντα, και ο μεγάλος σωρός είναι απλός όχλος, συρφετός, λωποδύτες, στενόμυαλοι, ποταποί. Όμως ανάμεσα στη σειρά των διαφορών της φύσης και αυτής των κοινωνικών υπάρχει μια κραυγαλέα αντίθεση, για την εξισορρόπηση της οποίας θα πρέπει να ελπίσουμε σε μια χρυσή εποχή. Στο μεταξύ, και εκείνοι που βρίσκονται πολύ ψηλά στη σειρά της νόησης που επέβαλε η φύση, και οι άλλοι στην κοινωνική σειρά, έχουν κοινό το ότι συνήθως βρίσκονται σε ευγενή απομόνωση, την οποία υπονοεί ο Μπάιρον όταν λέει:

Τη μοναξιά των βασιλέων να νιώθω, όμως χωρίς την εξουσία που τους επιτρέπει να φέρουν το στέμμα. (Prophecy of Dante, κεφ. 1, στίχ.166)

Γιατί η νόηση είναι μια αρχή που διαφοροποιεί και διαχωρίζει- οι διάφορες διαβαθμίσεις της προσφέρουν στον καθένα πολύ περισσότερο διαφορετικές αντιλήψεις από ό,τι η απλή μόρφωση, με συνέπεια, κατά κάποιο τρόπο, καθένας να ζει σε έναν άλλο κόσμο, στον οποίο μόνο τους ομοίους του συναντά άμεσα, στους άλλους, όμως, μόνο από μακριά μπορεί να πει κάτι και να προσπαθήσει να τους γίνει κατανοητός. Μεγάλες διαφορές στον βαθμό και στην εξέλιξη της διανοητικής ικανότητας ανοίγουν από άνθρωπο σε άνθρωπο ένα μεγάλο χάσμα, το οποίο μόνο η καλοσύνη της καρδιάς μπορεί να γεφυρώσει, η οποία, αντίθετα προς τη διανοητική ικανότητα, είναι η ενοποιητική αρχή που ταυτίζει κάθε άλλον με τον ίδιο τον εαυτό του. Η ενότητα όμως παραμένει ηθική- δεν μπορεί να γίνει διανοητική. Ακόμα και με αρκετά παρόμοιο βαθμό μόρφωσης, η συζήτηση ανάμεσα σε ένα μεγάλο πνεύμα και ένα συνηθισμένο μυαλό μοιάζει με το συντροφικό ταξίδι ενός άνδρα που κάθεται σε ένα ζωηρό άλογο, με έναν πεζοπόρο. Το ταξίδι θα γίνει και για τους δύο σε λίγο οχληρό, και με τον χρόνο αδύνατο. Για μια μικρή διαδρομή βέβαια, μπορεί ο έφιππος να κατέβει από το άλογο για να βαδίσει με τον άλλον, αν και η ανυπομονησία του αλόγου του θα του δημιουργήσει προβλήματα.

ΑΡΘΟΥΡ ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ, Οι ατέλειες της νόησης και η μεγαλοφυΐα

Ποτέ δεν πρόκειται να φτάσετε ψηλότερα από όσο σκέφτεστε

Γίνετε ένας Θαυμάσιος Στοχαστής. Δεσμευτείτε να κάνετε κάθε σκέψη σας μία πανέμορφη πραγματικότητα. Αφιερωθείτε στο να βρίσκετε εντυπωσιακές έννοιες και ιδέες και σκέψεις που να είναι ξεκάθαρα αριστουργήματα.

Το έχετε ακούσει εκατοντάδες φορές με άλλους τόσους διαφορετικούς τρόπους: Γίνεστε αυτό που σκέφτεστε. Και οι σκέψεις που χρησιμοποιείτε μετατρέπονται σε αυτοεκπληρούμενες προφητείες. Να περιμένετε να σας συμβούν εξαιρετικά πράγματα και θα σας συμβούν. Το λένε οι εμψυχωτές. Το λένε οι δάσκαλοι. Το λένε οι σοφοί. Αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί;

Νομίζω ότι τελικά κατανοώ γιατί είναι ακριβής αυτή η ιδέα. Δεν είναι κάποια μυστικιστική φιλοσοφία. Είναι απλή λογική. Ορίστε, λοιπόν: Οι ενέργειές σας κάθε μέρα δημιουργούν τα αποτελέσματα της ζωής σας. Κι αφού πριν από κάθε ενέργειά σας υπήρξε μια σκέψη (η σκέψη είναι πράγματι ο πρόγονος της απόδοσης), αυτά στα οποία επικεντρώνεστε καθοδηγούν την πραγματικότητά σας.

Ποτέ δεν πρόκειται να φτάσετε ψηλότερα από όσο σκέφτεστε!

Ως ανθρώπινο ον ποτέ δεν θα δράσετε με τρόπο σπουδαιότερο από τις σκέψεις σας. Αν έχετε σπουδαία όνειρα, η συμπεριφορά σας θα ακολουθήσει. Αν σκέφτεστε μικροπράγματα, θα κάνετε και μικροπράγματα.

Η έννοια αυτή εξαπλώνεται ορμητικά σε κάθε διάσταση της ζωής μας.

Αν σκέφτεστε ότι οι άνθρωποι είναι καλοί, οι μέρες σας θα περνούν ανοιχτόκαρδα. Και αυτή η συγκεκριμένη συμπεριφορά αληθινά δημιουργεί την πραγματικότητά σας, επειδή οι άνθρωποι κάνουν καλά πράγματα για τους καλούς ανθρώπους.

Αν σκέφτεστε ότι σας αξίζουν τα καλύτερα, οι ενέργειες σας θα αντανακλούν αυτή την εμπιστοσύνη. Οι καλύτερες ενέργειες θα οδηγήσουν τότε σε καλύτερα αποτελέσματα.

Αν περιμένετε ότι στη σταδιοδρομία σας ή στην κοινότητά σας θα φτάσετε σε επίπεδο παγκόσμιας κλάσης, τότε αυτός ο λαμπρός τρόπος σκέψης θα διαμορφώσει τον τρόπο που εργάζεστε καθώς και τον τρόπο που ζείτε. Και αυτή η εξαιρετική συμπεριφορά θα προκαλέσει εξαιρετικά αποτελέσματα.

Ελπίζω ότι μπόρεσα να διατυπώσω αυτή την ιδέα με σαφήνεια. Επειδή πιστεύω ότι είναι μια πολύ μεγάλη ιδέα που όμως την αγνοούμε. Οι σκέψεις σας πραγματικά διαμορφώνουν την πραγματικότητα. Η μόρφωσή σας διαμορφώνει τον κόσμο σας. Εκείνα στα οποία εστιάζετε θα επεκταθούν. Κι εκείνα με τα οποία ασχολείστε είναι αδιαμφισβήτητο ότι θα καθορίσουν τη μοίρα σας.