Σε θέλω όταν δεν με θες, δεν σε θέλω όταν με θες

Το συγκεκριμένο μοτίβο σχέσης είναι γνωστό: Έντονα συναισθήματα και πάθος στην αρχή της γνωριμίας, έρωτας και αίσθηση ότι βρήκες το άλλο σου μισό, προσέγγιση, σύνδεση και κορύφωση αμέσως μετά, απομάκρυνση λίγο αργότερα, επανασύνδεση στη συνέχεια, και μετά ξανά απομάκρυνση και ξανά επανασύνδεση, αλλεπάλληλοι χωρισμοί και επανασυνδέσεις, μέχρι όσο αντέξουν τα εμπλεκόμενα μέρη, μέχρι εξαντλήσεως και τελικής πτώσεως μερικές φορές, μέχρι το οριστικό και αναπόφευκτο τέλος.

 

Και όλα αυτά διανθισμένα με δράματα, παρεξηγήσεις, στραπατσαρισμένους εγωισμούς, τσαλαπατημένα συναισθήματα, απογοήτευση, θυμό και τεράστια αίσθηση αποτυχίας.

 

Και μένεις ν’ αναρωτιέσαι: Τι κάνω λάθος; Τι δεν λειτούργησε; Γιατί πάλι τα ίδια; Φταίω εγώ; Ο άλλος; Οι επιλογές μου;

 

Φταίει που φοβάσαι αυτό που λες ότι επιθυμείς. Φταίνε τα εμπόδια που, συνειδητά ή ασυνείδητα, εγείρεις στην οικειότητα. Φταίει που ερωτεύεσαι ανθρώπους που δεν είναι διαθέσιμοι. Φταίει που σνομπάρεις τους ανθρώπους που είναι διαθέσιμοι επειδή σου φαίνονται βαρετοί ή φορτικοί. Φταίει που μόλις νιώσεις ότι κάτι πάει να στρώσει κάνεις τα αδύνατα δυνατά για να το σαμποτάρεις και να το χαλάσεις.

Στην αρχή αυτών των σχέσεων όλα μοιάζουν απολύτως φυσιολογικά: δύο άνθρωποι νιώθουν την επιθυμία να έρθουν κοντά ο ένας στον άλλο και το πράγμα μοιάζει αμοιβαίο.

 

Αν κάποιος ψάξει βαθύτερα είναι πιθανό να βρει ότι οι δύο υποψήφιοι σύντροφοι έχουν στο ενεργητικό τους μια ατέλειωτη σειρά από αποτυχημένες, ανεκπλήρωτες ή ημιτελείς σχέσεις, όμως ποιος κάθεται να σκαλίσει το παρελθόν όταν βιώνει κάτι τόσο ειδυλλιακό και μαγικό;

 

Το δράμα που πυροδοτεί τη γνωριμία ποτέ δεν γίνεται φανερό από την αρχή, αλλά υπογείως διανέμει τους ρόλους ώστε να τεθεί η ιστορία σε λειτουργία:

 

Τον ρόλο εκείνου που (φαινομενικά) απομακρύνεται από τη σχέση αναλαμβάνει ο σύντροφος που εγείρει τα μεγαλύτερα εμπόδια στη σχέση και έχει τον περισσότερο έλεγχο και την μεγαλύτερη δύναμη.

 

Αποφασίζει για την έναρξη, τη λήξη και γενικά το ρυθμό της σχέσης, αντιδρά αρνητικά σε οποιαδήποτε πίεση, δεν κάνει συμβιβασμούς, ενώ παράλληλα δέχεται την μεγαλύτερη επιβεβαίωση και συναισθηματική προσφορά από τον έτερο σύντροφο. Με λόγια, πράξεις ή τις συνθήκες ζωής του ο απόμακρος σύντροφος θέτει περιορισμούς στη σχέση.

 

Ενδέχεται να αντιμετωπίζει κάποιο ορατό και συγκεκριμένο κόλλημα ή μπορεί να έχει δισταγμούς υποκειμενικούς: είναι πιθανό να βρίσκεται σε άλλη σχέση, να είναι κολλημένος σε κάποια προηγούμενη σχέση, να μην νιώθει πρακτικά ή συναισθηματικά έτοιμος για σχέση, να μένει εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, να είναι εργασιομανής ή εξαρτημένος από ουσίες.

 

Το παράδοξο είναι ότι συχνά ο απόμακρος σύντροφος δηλώνει ανοιχτός και συναισθηματικά διαθέσιμος ή ακόμα εκφράζει έντονη επιθυμία να έχει μια σχέση στη ζωή του. Στην ουσία όμως είναι απρόθυμος να πάει τα πράγματα παρακάτω, αισθάνεται να πνίγεται όταν έρχεται κοντά με τον άλλον και νιώθει ιδιαίτερα απειλητική την ιδέα της δέσμευσης.

 

Καταλήγει να εμφανίζεται αμφιθυμικός: και θέλει και δεν θέλει, ποτέ δεν αποφασίζει ούτε ξεκαθαρίζει, μοιάζει απλώς να συναινεί με τις εξελίξεις μέχρι το σημείο όμως που θα νιώσει ότι η σχέση γίνεται πιο στενή ή πιο απαιτητική ή πιο περίπλοκη, οπότε και την τερματίζει ή (το πιο συνηθισμένο) την εγκαταλείπει και εξαφανίζεται χωρίς να αφήσει ίχνη πίσω του.

 

Το έτερο ήμισυ του τραγικού ζευγαριού αναλαμβάνει τον ρόλο εκείνου που (φαινομενικά) επιδιώκει τη σχέση. Είναι αυτός με τη λιγότερη δύναμη στη σχέση, αυτός που κυρίως κυνηγάει, αυτός που συμβιβάζεται, αυτός που περιμένει.

 

Ακούγεται κάπως ταλαιπωρητική ή μαζοχιστική θέση αλλά ο τύπος αυτός δεν είναι για λύπηση. Ο στόχος του είναι να καταφέρει να αποσπάσει με σκληρή δουλειά το ενδιαφέρον και την αγάπη ενός διστακτικού και απρόθυμου συντρόφου. Θέλει με την εξυπνάδα, τη γοητεία και την καπατσοσύνη του να κάμψει τις αντιστάσεις του άλλου επειδή μόνο τότε πιστεύει ότι η σχέση θα έχει αξία.

 

Πίσω από τη στάση του κρύβεται πολλές φορές η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η ιδέα ότι: «δεν αξίζω μια εύκολη, στρωτή, απλόχερη αγάπη, πρέπει να κοπιάσω και να θυσιαστώ για να κερδίσω την αγάπη κάποιου».

 

Επίσης πίσω από τη στάση αυτή ενδέχεται να υποκρύπτονται ρομαντικές ιδέες περί τραγικών, μυθιστορηματικών σχέσεων όπου υποφέρει κανείς για την αληθινή, αλλά πάντα ανεκπλήρωτη και εμποδισμένη αγάπη. Ο κυνηγός βαριέται με τα εύκολα, ξενερώνει με συντρόφους που είναι εμφανώς πρόθυμοι για σχέση, αλλά στην πραγματικότητα τρομάζει και πανικοβάλλεται στην ιδέα μιας γνήσια στενής σχέσης.

 

Για το λόγο αυτό συμβαίνει καμιά φορά το παράδοξο, να χάνει το ενδιαφέρον του και να εγκαταλείπει τη σχέση όταν το απρόθυμο και άπιαστο αντικείμενο του πόθου του ανταποκριθεί επιτέλους στον έρωτά του!

 

Μένει στο παιχνίδι με την (άρρητη) προϋπόθεση ότι θα πλησιάζει όλο και περισσότερο στην πηγή αλλά ποτέ δεν θα πιει νερό.

 

Αυτού του είδους η σχέση (στην ουσία μια σχέση που λαμβάνει χώρα περισσότερο στη φαντασία παρά στην πραγματικότητα) είναι μια απολύτως ασφαλής σχέση για τον κυνηγό, μία σχέση στην οποία νιώθει ότι έχει τον απόλυτο έλεγχο.

 

Έχει την άνεση (και την τζάμπα μαγκιά…) να εμφανίζεται πλήρως διαθέσιμος και συναισθηματικά ευάλωτος επειδή κατά βάθος ξέρει ότι δεν κινδυνεύει από τίποτα. Ξέρει ότι η σχέση δεν πρόκειται ποτέ να προχωρήσει κι έτσι εκ του ασφαλούς μπορεί να κάνει μεγάλες δηλώσεις και να επενδύει (χρόνο, ενέργεια και συναισθήματα) χωρίς καμία διακινδύνευση.

 

Αν τον ρωτήσεις θα σου πει ότι τα παίζει όλα για όλα (ότι ρισκάρει να αγαπήσει, να αγαπηθεί, να πληγωθεί, να εγκαταλειφθεί κ.λπ.), στην πραγματικότητα όμως το ρίσκο του είναι υπολογισμένο, ξέρει από πριν την κατάληξη, έχει εξασφαλίσει για τον εαυτό του την καλύτερη δικαιολογία σε περίπτωση αποτυχίας: «φαινόταν το πράγμα από την αρχή, το ήξερα ότι δεν θα κατέληγε πουθενά».

 

Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι δεν υπάρχουν αθώα θύματα ούτε τυχαίες επιλογές σε αυτές τις ιστορίες. Μιλάμε για δύο συνενόχους που συνεργάζονται για να διατηρήσουν μία κατάσταση που βολεύει και τους δύο.

 

Δουλεύουν μαζί ώστε να εξασφαλίσουν ότι εκείνα που τρέμουν (η σύνδεση, η οικειότητα, η επαφή) δεν θα πραγματοποιηθούν ποτέ. Όσοι γκρινιάζουν λοιπόν ότι ο σύντροφός τους δεν δεσμεύεται, δεν ξεκαθαρίζει, δεν αποφασίζει και τα λοιπά και τα λοιπά και τα λοιπά, θα πρέπει να αναρωτηθούν κατά πόσο οι ίδιοι δεσμεύονται, ξεκαθαρίζουν ή αποφασίζουν.

 

Με άλλα λόγια θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι ο λόγος που επέλεξαν να σχετιστούν με έναν άνθρωπο μη διαθέσιμο είναι επειδή και ΟΙ ΙΔΙΟΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΙ.

 

… μένουμε χρεοκοπημένοι έχοντας πετάξει τα λεφτά μας σε μία επένδυση που ξέραμε από την αρχή ότι δεν θα αποδώσει.

 

Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΑΕΝΑΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗΣ

Η κάθε σχέση είναι σαφώς διαφορετική, αλλά συνήθως οι άνθρωποι που διαμορφώνουν τέτοια δυναμικά στις σχέσεις τους έχουν χαρακτηριστικά στην προσωπικότητα, το χαρακτήρα ή το ιστορικό τους που, κατά κανόνα, εμποδίζουν τη διαμόρφωση υγιών σχέσεων (νευρωτικά, ναρκισσιστικά, εξαρτητικά χαρακτηριστικά, ιστορικό τραυματικών σχέσεων, χαμηλή αυτοεκτίμηση κ.λπ.).

 

Συνήθως οι άνθρωποι που εμπλέκονται σε τέτοιου είδους «παθολογικές» σχέσεις δεν εγκαταλείπουν ακόμα και μετά από αλλεπάλληλες αποτυχημένες προσπάθειες και, πολλές φορές, τροφοδοτούν το μοτίβο της σχέσης εναλλάξ.

 

Πρόκειται για έναν παράξενο χορό ανάμεσα στους δύο. Δηλαδή στην περίπτωση που ο ένας αποφασίσει να διακόψει το φαύλο κύκλο της σχέσης, ο άλλος τον κυνηγάει με χίλιους δυο τρόπους προκειμένου να τον επαναφέρει στη σχέση.

 

Όταν ο τελευταίος πείθεται τελικά, εκείνος που κυνηγούσε αρχίζει να νιώθει την απειλή της δέσμευσης οπότε με τη σειρά του απομακρύνεται. Ο άλλος τότε αρχίζει να κυνηγάει σε μια λογική του τύπου: «τώρα που εγώ γύρισα, εσύ φεύγεις;».

 

Το κυρίαρχο θέμα που διατρέχει αυτές τις σχέσεις είναι πάντα ο φόβος της οικειότητας, ενώ η σιωπηρή συμφωνία των εμπλεκόμενων μερών είναι να κυνηγιούνται εσαεί αρκεί ποτέ κανείς να μην πιάσει κανένα.

 

Και υπό αυτό το πρίσμα, δύο άνθρωποι συναισθηματικά μη διαθέσιμοι μπορούν να δημιουργήσουν, υπό μία διαστρεβλωμένη έννοια, το τέλειο ταίριασμα.

 

Ιδανικοί ο ένας για τον άλλον, στροβιλίζονται στη δίνη αέναων, πανομοιότυπων κύκλων που κάθε φορά μοιάζουν μοναδικοί αλλά στην ουσία είναι ολόιδιοι με όλους τους προηγούμενους.

 

Μηδενίζουν και ξαναρχίζουν μένοντας κολλημένοι στο ίδιο σημείο, κάνοντας τα ίδια και τα ίδια, ένα χρόνο, πέντε, δέκα, είκοσι χρόνια ή μια ολόκληρη ζωή. Ο κύκλος δεν πρόκειται να σπάσει ποτέ αν έστω ο ένας από τους δύο δεν αποφασίσει να κάνει κάτι.

 

Αν ένας από τους δύο αποφάσιζε να αλλάξει όλα θα τελείωναν. Αν έστω ένας από τους δύο σταματούσε να φοβάται την οικειότητα, η σχέση θα διαλυόταν, δεν θα είχε πλέον λόγο ύπαρξης. Αν έστω ένας από τους δύο άλλαζε, ο άλλος θα του ήταν άχρηστος. 

 

ΤΕΛΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ

Δημιουργείται μια εύλογη απορία μετά από όλα αυτά: Δεν υπάρχουν γνήσια συναισθήματα σε αυτές τις σχέσεις; Οι άνθρωποι αυτοί δεν ερωτεύονται πραγματικά; Δεν νιώθουν τίποτα ο ένας για τον άλλον; Απλώς παίζουν ο καθένας τον αντίστοιχο ρόλο στο δράμα του άλλου;

 

Παρά την «άρρωστη» δυναμική που υποβαστάζει και τροφοδοτεί αυτές τις σχέσεις δεν αποκλείεται τα συναισθήματα που γεννιούνται να είναι αυθεντικά, αλλά ποιος μπορεί να το πει με σιγουριά; Ίσως μόνο οι ίδιοι οι άνθρωποι που εμπλέκονται στη σχέση, αλλά και πάλι…

 

Το βέβαιο είναι ότι οι σχέσεις αυτού του τύπου συνήθως εξουθενώνουν τους ανθρώπους και τις περισσότερες φορές έχουν άσχημο, άδοξο τέλος. Κάποιος θα εξαντληθεί και θα τα παρατήσει χωρίς πολλές εξηγήσεις. Κάποιος θα στραφεί σε έναν νέο σύντροφο ή θα επιστρέψει σε κάποιον παλιό. Κάποιος θα απογοητευτεί ολωσδιόλου από τις σχέσεις και θα αποσυρθεί στον εαυτό του.

 

Σε όλες τις περιπτώσεις μένουμε χρεοκοπημένοι έχοντας πετάξει τα λεφτά μας σε μια επένδυση που ξέραμε από την αρχή ότι δεν θα αποδώσει.

 

Το ζήτημα είναι ότι αν δεν σπάσει ο φαύλος κύκλος (με θεραπεία; με κάποιου είδους επιφοίτηση;) θα συνεχίσουμε να χάνουμε τον καιρό μας σε σχέσεις που δεν πρόκειται να λειτουργήσουν ποτέ όσο και να το προσπαθούμε. Θα χάσουμε τη ζωή μας προσπαθώντας να κάνουμε τους άλλους να αισθανθούν περισσότερα από όσα μπορούν να αισθανθούν και αγωνιώντας να καλύψουμε τη δική μας συναισθηματική αδυναμία πίσω από τη δική τους.

 

Αν η επιθυμία/ανάγκη για οικειότητα είναι το θέμα, πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς κουράγιο, ρίσκο και πίστη – πίστη στον άλλον, στη δυνατότητα/προοπτική της σχέσης, αλλά κυρίως στον εαυτό μας.

Η επιθετικότητα γεννάται από τον φθόνο και τη ζήλια

Σχετική με την επιθετικότητα που προκύπτει από τη διάψευση είναι η εχθρότητα που γεννάται από τον φθόνο και τη ζήλια. Τόσο η ζήλια όσο και ο φθόνος αποτελούν ένα ιδιαίτερο είδος διάψευσης.

 

Προκαλούνται από το ότι ο Β έχει ένα αντικείμενο που επιθυμεί ο Α ή ότι τον αγαπάει ένα άτομο την αγάπη του οποίου επιθυμεί ο Α. Το μίσος και η εχθρότητα ξυπνούν στον Α και στρέφεται κατά του Β, ο οποίος γίνεται αποδέκτης εκείνου που επιθυμεί και δεν μπορεί να αποκτήσει ο Α. Ο φθόνος και η ζήλια είναι διαψεύσεις, που τονίζονται όχι μόνο από το ότι ο Α δεν λαμβάνει αυτό που επιθυμεί, αλλά από το ότι ένα άλλο άτομο ευνοείται αντί για εκείνον. Η ιστορία του Κάιν- που χωρίς να φταίει δεν του δείχνουν αγάπη-, ο οποίος σκοτώνει τον ευνοούμενο αδελφό του, και η ιστορία του Ιωσήφ και των αδελφών του αποτελούν κλασικές εκδοχές ζήλιας και φθόνου. Η ψυχαναλυτική φιλολογία προσφέρει πλούσια κλινικά δεδομένα σχετικά με αυτά τα φαινόμενα.

Ένα ακόμη είδος βίας που σχετίζεται με την αντιδραστική αλλά προχωρά ήδη ένα βήμα παραπέρα, προς την κατεύθυνση της παθολογίας, είναι η εκδικητική βία. Έχει τον ανορθολογικό σκοπό να αναιρεί μαγικά αυτό που έχει συμβεί πραγματικά. Συναντάμε την εκδικητική βία τόσο σε άτομα όσο και μεταξύ των πρωτόγονων και πολιτισμένων ομάδων. Αναλύοντας την ανορθολογική φύση αυτού του είδους βίας, μπορούμε να προχωρήσουμε ένα βήμα πιο πέρα. Το κίνητρο της εκδίκησης είναι αντιστρόφως ανάλογο με τη δύναμη και την παραγωγικότητα μιας ομάδας ή ενός ατόμου.

Οι ανίσχυροι και οι ανάπηροι έχουν μόνο μία καταφυγή για να αποκαταστήσουν την αυτοεκτίμησή τους αν αυτή πλήγηκε από τη βλάβη που υπέστησαν- να πάρουν εκδίκηση σύμφωνα με το lex talionis: “οφθαλμό αντί οφθαλμού”.

Από την άλλη, το άτομο που ζει παραγωγικά δεν έχει καμία τέτοια ανάγκη ή την έχει ελάχιστα. Ακόμη και αν πληγώθηκε, προσβλήθηκε και υπέστη βλάβη, η ίδια η διαδικασία της παραγωγικής ζωής το κάνει να ξεχνά τη βλάβη του παρελθόντος. Η ικανότητα παραγωγής αποδεικνύεται ισχυρότερη από την επιθυμία εκδίκησης.

Το αληθές αυτής της ανάλυσης μπορεί εύκολα να αποδειχτεί από εμπειρικά δεδομένα στην ατομική και την κοινωνική κλίμακα. Το ψυχαναλυτικό υλικό καταδεικνύει ότι το ώριμο, παραγωγικό άτομο παρακινείται λιγότερο από την επιθυμία εκδίκησης απ’ ό,τι το νευρωτικό άτομο, που δυσκολεύεται να ζήσει ανεξάρτητα και εν ολοκληρία και που συχνά έχει την τάση να βασίζει ολόκληρη την ύπαρξή του στην επιθυμία εκδίκησης.

Στις σοβαρές μορφές ψυχοπαθολογίας, η εκδίκηση γίνεται ο κυρίαρχος στόχος στη ζωή του, εφόσον δίχως την εκδίκηση όχι μόνο η αυτοεκτίμηση αλλά και η αίσθηση του εαυτού και της ταυτότητάς του απειλούνται να καταρρεύσουν. Ομοίως, διαπιστώνουμε ότι στις πιο οπισθοδρομικές ομάδες (από οικονομική, πολιτιστική ή συναισθηματική άποψη) το αίσθημα της εκδίκησης φαίνεται να είναι ισχυρότερο. Αρκεί να πούμε εδώ ότι με δεδομένο τον έντονο ναρκισσισμό με τον οποίο είναι προικισμένη η πρωτόγονη ομάδα, οποιαδήποτε προσβολή του αυτοειδώλου της είναι τόσο καταστροφική, που είναι απολύτως φυσικό να προκαλέσει έντονη εχθρότητα.

Αν για λόγους αδυναμίας, άγχους, ανεπάρκειας και ούτω καθεξής ο άνθρωπος δεν είναι σε θέση να δράσει, αν είναι ανίκανος, τότε υποφέρει. Αυτό το μαρτύριο λόγω ανικανότητας έχει τις ρίζες του στο ότι η ανθρώπινη ισορροπία έχει διαταραχθεί, ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να αποδεχτεί την κατάσταση πλήρους αδυναμίας χωρίς να προσπαθήσει να αποκαταστήσει την ικανότητά του για δράση. Μπορεί όμως; Και με ποιο τρόπο; Ένας τρόπος είναι να υποταχθεί σε άτομο ή σε μια ομάδα που έχει δύναμη και να ταυτιστεί μαζί τους.

Με αυτή τη συμβολική συμμετοχή στη ζωή ενός άλλου ατόμου, ο άνθρωπος έχει την ψευδαίσθηση της δράσης όταν στην πραγματικότητα απλώς υποτάσσεται και γίνεται μέρος εκείνων που δρουν. Ο άλλος τρόπος, και μας ενδιαφέρει περισσότερο στο συγκεκριμένο πλαίσιο, είναι η δυνατότητά του να καταστρέφει.

Το να δημιουργεί κανείς ζωή σημαίνει να υπερβαίνει την υπόστασή του ως πλάσματος που “ρίχνεται” ξαφνικά στη ζωή, όπως ρίχνονται τα ζάρια από ένα κύπελλο. Ωστόσο, και η καταστροφή της ζωής σημαίνει ότι την υπερβαίνει και ότι αποδρά από το αφόρητο μαρτύριο της ολοκληρωτικής παθητικότητας. Η δημιουργία ζωής απαιτεί συγκεκριμένες ιδιότητες, που το ανίκανο άτομο στερείται.

Ο ανίκανος άνθρωπος μπορεί να υπερβεί τη ζωή καταστρέφοντάς τη στους άλλους ή στον εαυτό του. Με αυτόν τον τρόπο εκδικείται τη ζωή επειδή αυτοαναιρέθηκε σε εκείνον.

Η αντισταθμιστική βία είναι ακριβώς η βία που έχει τις ρίζες της και λειτουργεί αντισταθμιστικά στην ανικανότητα. Όποιος δεν μπορεί να δημιουργήσει επιθυμεί να καταστρέψει.

Βρες τον άνθρωπο που σε εμπνέει

Υπάρχουν στιγμές όμορφες, υπάρχουν στιγμές δύσκολες, στιγμές μοναχικές, στιγμές κενές, στιγμές πλούσιες σε εμπειρίες και συναισθήματα. Είτε είναι άσχημα είτε είναι όμορφα, πάντα νιώθεις την ανάγκη να μπορείς να τα μοιραστείς με ένα δικό σου άνθρωπο. Γιατί έτσι τα άσχημα γίνονται λιγότερο άσχημα και τα όμορφα γίνονται ομορφότερα.

Είναι εκπληκτικό όταν θα ανακαλύψεις ότι η ζωή σου έχει φέρει στον δρόμο σου τον άνθρωπο αυτό, πολύ πριν το καταλάβεις, πριν νιώσεις την ανάγκη της ύπαρξής του, πριν τον εκτιμήσεις. Αν όμως κοιτάξεις πίσω σου, θα δεις ότι υπήρχε στη ζωή σου με κάποιο τρόπο, πριν από τη στιγμή που εσύ του επέτρεψες να έχει ενεργή δράση σ’ αυτή.

Άνοιξε τα μάτια της ψυχής σου και θα τον δεις. Το πιστεύω! Η ζωή πάντα μας δίνει μια δεύτερη ευκαιρία σε πράγματα που θέλουμε να αλλάξουμε στην πραγματικότητά μας. Μπορεί αυτή η δεύτερη ευκαιρία να είναι στο πρόσωπο ενός καινούργιου ή παλιού φίλου, μπορεί να είναι στο πρόσωπο μιας σχέσης, στο πρόσωπο κάποιου που απλά σε εμπνέει, μπορεί να είναι ο γονιός σου, ο αδερφός σου ή το παιδί σου.

Όπως και αν επιλέξει η ζωή να σου δώσει την δεύτερη ευκαιρία, σίγουρα θα συνδέεται με κάποιο τρόπο, με έναν άνθρωπο. Από εκεί και πέρα έχεις την ευθύνη να την αναγνωρίσεις, να την εκτιμήσεις και να της δίνεις τροφή για να συνεχίσει να υπάρχει. Γιατί δεν είναι με κανένα τρόπο δεδομένη.

Όποιος και αν είσαι, ό,τι και αν είσαι. Σταμάτα να μένεις με ανθρώπους και σε καταστάσεις που δεν είναι για εσένα, που σε αφήνουν στάσιμο ή σε παίρνουν πίσω, μόνο και μόνο επειδή φοβάσαι την απόρριψη από το κάτι καλύτερο. Γιατί μέσα από αυτό το φόβο, καταλήγεις να απορρίπτεις από μόνος σου, ολόκληρή σου τη ζωή. Ψάξε τον άνθρωπο που θα σου ανοίξει τα μάτια, όταν εσύ από φόβο τα έκλεισες. Ψάξε αυτόν που μπορεί να θαυμάσει και να εκτιμήσει αυτό που είσαι. Που θα σου δείξει πώς να δίνεις αγάπη και αξία στον εαυτό σου. Θα εκπλαγείς πόσο κοντά σου μπορεί να είναι αυτό το πρόσωπο.

Δε χρειάζεται να είναι δίπλα σου, σε φυσική απόσταση. Έχεις νιώσει να είσαι δίπλα από έναν άνθρωπο και όμως να αισθάνεσαι ότι είστε μίλια μακριά; Ενώ με κάποιον άλλο που βρίσκεται σε πραγματική και τεράστια φυσική απόσταση από εσένα, η σκέψη του και μόνο να σε αγκαλιάζει και να σου δίνει δύναμη. Το κοντά και το μακριά δεν μετρούνται με φυσικά μεγέθη σε τέτοιες περιπτώσεις. Ο άνθρωπος που ίσως να βρίσκεται στη μεγαλύτερη φυσική απόσταση από εσένα, μπορεί να είναι το πιο κοντινό σου άτομο.

Να είναι αυτός που σε έχει σηκώσει στις πιο δύσκολες και μοναχικές στιγμές σου. Που το παράδειγμά σου, ήταν το χέρι που σε βοήθησε να σηκωθείς ξανά. Κι ας είναι μακριά, αφού είναι τόσο κοντά σου τελικά! Οι φυσικοί νόμοι αποδεικνύονται ανίσχυροι στις ανθρώπινες σχέσεις. Σκέψου λοιπόν πόση δύναμη έχουν οι άνθρωποι στη ζωή μας και πως μπορούν να την αλλάξουν. Είτε κάνοντάς την πλούσια σε όμορφες στιγμές και συναισθήματα, είτε καταστρέφοντάς την με τοξικές συμπεριφορές.

Αναγνώρισε τον άνθρωπο που μπορεί να σε κάνει να είσαι ειρηνικός με το μέσα σου, να αποδεχτείς και να αγαπήσεις αυτό που πέρασες, αυτό που έχεις, αυτό που τελικά είσαι. Ό,τι και αν πέρασες ή περνάς δεν είναι ντροπή, είναι η δική σου πραγματικότητα. Και η πραγματικότητά σου δεν είναι ντροπή. Βρες λοιπόν τον άνθρωπο που θα φέρει γαλήνη στο δικό σου μέσα. Δεν μπορεί να σου το προσφέρει ο καθένας, αλλά σίγουρα υπάρχει κάποιος για εσένα. Βρες αυτόν τον ένα. Γίνε αυτός ο ένας.

Τον άνθρωπο που κάθε φορά που τον βλέπεις είναι μια εμπειρία για εσένα. Που φεύγεις και νιώθεις γεμάτος και όχι απλά ότι πήγε χαμένος ο χρόνος. Που ανυπομονείς για την επόμενη φορά που θα τον δεις. Τον άνθρωπο που σέβεται την πτώση σου και σου δίνει χρόνο και δύναμη για να σηκωθείς. Αυτόν που δεν ντρέπεται να σου δείξει πόσο σε αγαπά και σε θαυμάζει.

Τον άνθρωπο που σε κάνει να αισθάνεσαι πιο δυνατός, που σου φέρνει τους στόχους και τα όνειρά σου πιο κοντά σου. Σε κάνει να τα νιώθεις πιο εφικτά. Υπέροχο αίσθημα! Ο άνθρωπος που σέβεται τους στόχους σου και χαίρεται όταν σε βλέπει να φωτίζεσαι μέσα από αυτούς. Ο άνθρωπος που απελευθερώνει το μυαλό σου από τις τοξικές σκέψεις. Αυτός που ηρεμεί και ομορφαίνει την ψυχή σου. Ο άνθρωπος που με το παράδειγμά του και τις πράξεις του σε βοηθά, σε στηρίζει και σε εμπνέει να μεγαλουργήσεις σε ό,τι εσύ αγαπάς. Βρες τον άνθρωπο αυτό. Γίνε ο άνθρωπος αυτός.

Κράτησέ τον. Αυτόν που δεν πρόταξε εγωισμούς. Αυτόν που συνειδητά έκανε ένα βήμα πίσω στη δική του πορεία, για να μπορεί να σε σπρώξει εσένα μπροστά. Γιατί όταν η παραίτηση, η κούραση και η απογοήτευση σου χτύπησαν την πόρτα, αυτός ήταν εκεί και σου έδειξε πόσο σημαντικός είσαι. Κράτησέ τον. Αυτόν που δε δίστασε να σου πει ευχαριστώ και έτσι σε έκανε να νιώσεις χρήσιμος. Αυτόν που δε φοβήθηκε να ζητήσει τη βοήθειά σου, γιατί έτσι σου έδειξε ότι αξίζεις. Αυτόν που δε φοβήθηκε να σου πει και να σου δείξει την αγάπη του, γιατί έτσι σου έδειξε ότι μπορείς να αγαπηθείς. Αν τον έχεις ήδη, κράτησε τον άνθρωπο αυτό με το να γίνεις ο άνθρωπος αυτός.

Εγώ αποφασίζω. Εσύ αποφασίζεις, αν θα δώσεις χώρο και χρόνο σε κάποιον που μολύνει την ψυχούλα σου. Αν θα καταβάλεις την απαιτούμενη προσπάθεια και προσοχή για να κρατήσεις κάποιον που αξίζει στη ζωή σου. Χρειάζεται πειθαρχία, υπομονή και αγάπη το να μην δίνεσαι όπου να ΄ναι. Μόνο μην παραιτείσαι. Ποτέ και για τίποτα και κυρίως από τη ζωή. Γιατί τότε οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι ελλοχεύουν. Στη στιγμή της παραίτησης.

Ξέρω, έχεις κουραστεί, αλλά αξίζει. Ψάξε. Κυρίως ψάξε μέσα σου γι’ αυτόν τον άνθρωπο. Και όταν βρεις αυτόν τον ένα και πιο σημαντικό μέσα σου, θα βρεις και μετά συμμάχους έξω. Θα εκπλαγείς μάλιστα πόσους.

Αξίζει! Αξίζει να βρεις έστω και ένα τέτοιον. Μα πιο πολύ αξίζει να βρεις εσένα. Αυτό κι αν αξίζει. Ζήσε με εσένα. Αγωνίσου με εσένα. Πέσε με εσένα. Σήκω με εσένα. Ρίσκαρε με εσένα. Ανακάλυψε εσένα. Χτίσε εσένα. Απόλαυσε εσένα. Δώσε το χρόνο σου σε εσένα. Και έπειτα δώσε τον χρόνο σου, τις στιγμές σου, την αγάπη σου στο άλλον.

Σ’ αυτόν που σε εμπνέει να γίνεις ακόμα πιο γεμάτος, ακόμα πιο αληθινός, ακόμα πιο ζωντανός, με στόχους και όραμα. Είσαι έτοιμος; Έτοιμος για περισσότερες όμορφες στιγμές, χαμόγελα, τρέλες, συγκινήσεις, συζητήσεις, πάνω, κάτω, συμβουλές, πλάκες, διαφωνίες, συγκλίσεις μα πάνω απ’ όλα αγάπη;

Πάμε τώρα! Πάμε δυνατά! Ξεκίνα με εσένα. Ξεκινά από εσένα!

Μην επιτρέψετε στην πληγωμένη σας καρδιά να σας ορίζει

Πολύ συχνά αφήνουμε την πληγωμένη μας καρδιά και εκείνους που μας πλήγωσαν να ορίσουν το πώς ζούμε. Ξύπνησα σήμερα με αυτή την συνειδητοποίηση που ξέρω ότι δεν χρειάζεται να ισχύει. Έχω τη δυνατότητα να ξυπνήσω και να επιλέξω να είναι η καλύτερη μέρα της ζωής μου, ακόμα κι αν είμαι πληγωμένος, επειδή ξέρω ότι αξίζω περισσότερα.

Δεν επιλέγουμε να έχουμε πληγωμένες καρδιές. Απλά συμβαίνει και εμείς επιλέγουμε πώς θα ζήσουμε μετά από αυτό. Επιλέγουμε είτε να το αφήσουμε να επηρεάσει ό,τι έχει σχέση με εμάς ή μπορούμε να το αγνοήσουμε και να απολαύσουμε το γεγονός ότι είμαστε ζωντανοί· να προχωρήσουμε.

Βέβαια, αυτό είναι ευκολότερο στη θεωρία παρά στην πράξη, αλλά χρειαζόμαστε την προθυμία πρώτα. Είναι η αισιοδοξία ότι αύριο θα είναι μια υπέροχη μέρα, ακόμα κι αν είναι μια απλή Τρίτη. Είναι η αποδοχή του αγνώστου ακόμα κι αν νιώθουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα για το οποίο αξίζει να ζούμε πια.

Έχουμε τη δύναμη να επιλέξουμε να πάρουμε την απογοήτευσή μας και να τη μετατρέψουμε σε κάτι θετικό και αισιόδοξο. Μπορούμε να κάνουμε πράγματα χωρίς να σκεφτόμαστε κανέναν παρά τους εαυτούς μας, μπορούμε να τρώμε ό,τι θέλουμε χωρίς να ανησυχούμε μήπως κάποιος το σχολιάσει, μπορούμε να κοιμηθούμε ό,τι ώρα θέλουμε και να βλέπουμε σειρές μέχρι αργά το βράδυ, χωρίς κάποιος να μας περιορίζει.

Μπορούμε να πάρουμε το πιο αρνητικό, οδυνηρό πράγμα στη ζωή μας και να το μεταμορφώσουμε σε κάτι όμορφο, αλλά η αρχή είναι η νοοτροπία. Χρειάζεται το κουράγιο να πείτε στον εαυτό σας: «Έχω πληγωθεί. Φοβάμαι αυτό που θα ακολουθήσει, αλλά μπορώ να αποφασίσω πως ό,τι κι αν συμβεί από αύριο, εγώ θα είμαι καλά».

Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε όλο τον πόνο που έχουμε βιώσει, για να γίνουμε μετά θετικοί ότι όλα θα πάνε καλά. Όλα ξεκινούν και τερματίζουν σε εσάς. Στους εαυτούς σας. Χρειάζεται να είμαστε δυνατότεροι από ποτέ σε μια στιγμή που νιώθουμε αδύναμοι και ευάλωτοι. Αλλά μπορούμε να το καταφέρουμε. Γιατί όλοι έχουμε αυτή τη δύναμη μέσα μας.

Ο Πλούταρχος μας καθοδηγεί, ο Σενέκας μας σπρώχνει

Όσο για τα άλλα μου διαβάσματα (όπου κάπως περισσότερο όφελος αναμιγνύεται με την ευχαρίστηση και με τα οποία μαθαίνω να ρυθμίζω τις διαθέσεις και το χαρακτήρα μου), οι συγγραφείς που βρίσκω πιο χρήσιμους [υπό αυτή την έννοια] είναι ο Πλούταρχος και ο Σενέκας.

Έχουν και οι δύο αυτό το αξιοσημείωτο για τις διαθέσεις μου πλεονέκτημα, ότι δηλαδή τη γνώση που ζητώ στα βιβλία τους, την πραγματεύονται σε κομμάτια ασύνδετα (που δεν προϋποθέτουν την υποχρέωση εκ μέρους μου να υποβληθώ σε μακρόχρονο μόχθο, πράγμα για το οποίο είμαι ανίκανος), όπως είναι τα Ηθικά του Πλούταρχου και οι Επιστολές του Σενέκα, το ωραιότερο μέρος των κειμένων του είναι το πλέον επωφελές. Δεν χρειάζεται μεγάλη διαδικασία για να καταπιαστώ με αυτά τα έργα και τα παρατάω όποτε μου αρέσει, γιατί το ένα τους κομμάτι δεν οδηγεί υποχρεωτικά στο άλλο.

Αυτοί οι δύο συγγραφείς συμφωνούν στις περισσότερες γνώμες που είναι χρήσιμες και αληθινές· και οι δύο είχαν την κοινή τύχη να γεννηθούν την ίδια περίπου εποχή, υπήρξαν και οι δύο δάσκαλοι δύο Ρωμαίων αυτοκρατόρων, ήρθαν και οι δύο στη Ρώμη από ξένες χώρες, υπήρξαν και οι δύο πλούσιοι και ισχυροί. Η διδασκαλία τους είναι η αφρόκρεμα της Φιλοσοφίας και παρουσιάζεται με τρόπο απλό και καταληπτό.

Ο Πλούταρχος είναι περισσότερο ενιαίος και πιο σταθερός· ο Σενέκας, πιο κυματώδης και ποικιλόμορφος. Μοχθεί, τσιτώνεται και τεντώνεται για να οπλίσει την αρετή κατά της αδυναμίας, του φόβου, των φαύλων ορέξεων.

Ο Πλούταρχος μοιάζει να μη δίνει τόση σημασία στην ισχύ αυτών των ελαττωμάτων και δεν καταδέχεται να συγκατατεθεί να ταχύνει το βήμα του και να φυλαχτεί. Ο Πλούταρχος έχει γνώμες πλατωνικές, ήπιες και ευπροσάρμοστες σε κοινωνία πολιτών· οι γνώμες του Σενέκα είναι στωικές και επικούρειες, πιο απομακρυσμένες από την κοινή πρακτική, αλλά, κατά την άποψή μου, πιο ταιριαστές σε άτομα και πιο άκαμπτες. Ο Σενέκας δίνει την εντύπωση ότι ενδίδει κάπως στην τυραννία των αυτοκρατόρων της εποχής του, γιατί θεωρώ βέβαιο πως με βεβιασμένη κρίση καταδικάζει την υπόθεση εκείνων των υψηλόφρονων δολοφόνων του Καίσαρα· ο Πλούταρχος είναι ένας ελεύθερος άνθρωπος από την μιαν άκρη ως την άλλη. Ο Σενέκας είναι γεμάτος νεύρο και ξεσπάσματα· ο Πλούταρχος γεμάτος καθέκαστα. Ο Σενέκας σάς εξάπτει και σας ξεσηκώνει· ο Πλούταρχος σας ικανοποιεί περισσότερο και σας ανταμείβει καλύτερα.

Ο Πλούταρχος μας καθοδηγεί, ο Σενέκας μας σπρώχνει.

Νους και μηχανές

Ο Αριστοτέλης πίστευε πως ο νους είναι η οργανωτική αρχή του σώματος: «Γι’ αυτό μπορούμε ν’ απορρίψουμε τελείως ως περιττό το ερώτημα αν η ψυχή και το σώμα είναι ένα». Ο δάσκαλος του Αριστοτέλη, ο Πλάτων, πίστευε απεναντίας ότι ο νους είναι φτιαγμένος από ένα διαφορετικό είδος ουσίας από το σώμα και φιλόσοφοι όπως ο Θωμάς ο Ακινάτης και ο Καρτέσιος ενστερνίστηκαν το όραμά του. Ωστόσο ο Αριστοτέλης είναι αυτός που μονοπωλεί σήμερα τη συζήτηση με την άποψη ότι ο νους είναι μια διεργασία κι όχι ένα ξεχωριστό αντικείμενο. Η σύγχρονη έρευνα για την τεχνητή νοημοσύνη υποστηρίζει ότι αυτή η διεργασία είναι η υπολογιστική.

Η πρώτη κινηματογραφική απεικόνιση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) έγινε στην κλασική ταινία του Fritz Lang Metropolis (1926). Η ταινία διαδραματίζεται σε μια δυστοπική βιομηχανική κοινωνία του μέλλοντος και δείχνει ένα θηλυκό ανδροειδές που έχει κατασκευαστεί ώστε να μοιάζει με αρχηγό των εργατών. Καθώς το πρόσωπο του ανδροειδούς παίρνει σχήμα και τα μάτια του ανοίγουν αποκαλύπτοντας την τέλεια ομοιότητα, ο περήφανος δημιουργός του παρατηρεί ότι «Το μόνο που της λείπει είναι η ψυχή». Ωστόσο αυτό το μειονέκτημα δεν εμποδίζει το ανδροειδές να περνιέται για κανονική γυναίκα. Η έλλειψη ψυχής δεν θα ενοχλούσε τους σημερινούς ερευνητές της ΤΝ, αν μπορούσαν να κάνουν ένα από τα δημιουργήματά τους να έχει μια κανονική συνομιλία μ’ έναν άνθρωπο.

 

Η ικανότητα να είναι πειστικός στις καθημερινές συνομιλίες είναι η προϋπόθεση του «Τεστ του Turing», που έθεσε ο βρετανός μαθηματικός και εφευρέτης του ψηφιακού υπολογιστή Alan Turing το 1950. Σ’ αυτό που αποκάλεσε «παιχνίδι απομίμησης» ένας άνθρωπος που υποβάλλει ερωτήσεις κάθεται σ’ ένα δωμάτιο το οποίο συνδέεται με δύο άλλα μέσω τερματικού. Στα άλλα δύο δωμάτια βρίσκονται ένας άνθρωπος κι ένας υπολογιστής αντίστοιχα. Ο ερωτών κάνει ερωτήσεις στον άνθρωπο και στον υπολογιστή μέσω του τερματικού του και, αν δεν μπορεί να καταλάβει ποιος είναι ο τεχνητός νους και ποιος ο «πραγματικός», τότε είναι λογικό να θεωρηθούν και οι δύο πραγματικοί. Για την ακρίβεια, δεν θα ήταν ο υπολογιστής ο νους, αλλά το λογισμικό πρόγραμμα που τρέχει στον υπολογιστή. Αν όλα τα μυαλά, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπινου μυαλού, λειτουργούν μ’ αυτό τον τρόπο, τότε η ανθρώπινη συνείδηση είναι αυτό που συμβαίνει όταν ένα συγκεκριμένο είδος λογισμικού τρέχει στο υλικό του εγκεφάλου.

 

Ο ίδιος ο Turing πίστευε πως το τεστ θα είχε ξεπεραστεί ως το έτος 2000. Παρ’ όλα αυτά, ο αιώνας άλλαξε κι ακόμη περιμένουμε. Οι ερευνητές της ΤΝ έχουν προφανώς να δώσουν εξηγήσεις. Μπορεί να προσπαθήσουν να ρίξουν το φταίξιμο στο Χόλυγουντ που αυξάνει τις προσδοκίες μας. Ενώ οι ταινίες μας έχουν χαρίσει στρατιές από υπερνοήμονα ρομπότ από το C3PO μέχρι τον Εξολοθρευτή, η τεχνολογία του πραγματικού κόσμου έχει μείνει πολύ πίσω. Μπορεί το υλικό των υπολογιστών να μετράει μισό αιώνα ζωής πια, αλλά ποτέ δεν ανταποκρίθηκε στις εκάστοτε απαιτήσεις. Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας των υπολογιστών οι ερευνητές αναγκάζονταν ν’ αρκούνται σε μηχανήματα που μόλις και μετά βίας μπορούν ν’ αναπαράγουν τη διανοητική ικανότητα ενός εντόμου.

Η ελληνίδα Γεωμετρία και η γαλλογερμανική διαδρομή της

Έχει ιστορικά καταγραφεί ότι οι αρχαίοι λαοί της Βαβυλώνας, της Αιγύπτου και της Κίνας ήξεραν να υπολογίζουν τα εμβαδά των ορθογώνιων σχημάτων. Οι φόρμουλες για τους υπολογισμούς των εμβαδών παραλληλογράμμων και τριγώνων ήταν γνωστές στους Βαβυλώνιους. Όσο για το εμβαδόν του κύκλου κάθε πολιτισμός είχε τις δικές του προσεγγίσεις, ήταν όμως όλες μεταξύ τους διαφορετικές. Οι Βαβυλώνιοι και οι Κινέζοι είχαν βρει μια σχέση ανάμεσα στο εμβαδόν Α ενός κύκλου και στο μήκος C της περιφέρειας.

A = Cd/4 όπου d η διάμετρος

Οι Αιγύπτιοι γνώριζαν τη φόρμουλα για την πυραμίδα αλλά δεν είχαν κανενός είδους αυστηρή ΑΠΟΔΕΙΞΗ και οι μέθοδοι ήταν σχετικά ανακριβείς.

Τα ελληνικά μαθηματικά δεν είναι μόνο Γεωμετρία. Οι Έλληνες είχαν βέβαια εντυπωσιακή πρόοδο στη Γεωμετρία αλλά και κυρίως άλλαξαν τον τρόπο σκέψης των μυημένων στα μαθηματικά. Έδωσαν πρωταρχικό ρόλο στις ΑΦΗΡΗΜΕΝΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. Ο Θαλής εισήγαγε τη χρήση της λογικής απόδειξης σε έναν επαγωγικό συλλογισμό ενώ ο Ευκλείδης αξιοποίησε τις δικές του ιδέες για την οικοδόμηση των αξιωμάτων και των πορισμάτων.

Ο Θαλής πρέπει να διδάχθηκε Γεωμετρία από τους Αιγυπτίους ανακάλυψε πολλές γεωμετρικές ιδιότητες.

Ο Πυθαγόρας δημιούργησε τη περίφημη σχολή με πολιτικούς, φιλοσοφικούς και θρησκευτικούς στόχους. Οι μαθητές της Σχολής διδάσκονταν Αριθμητική, Μουσική, Γεωμετρία και Αστρονομία.

 Οι μουσικές οκτάβες και οι νότες κατάγονται από εκείνους τους λεγόμενους πυθαγόρειους οι οποίοι ερεύνησαν και τη θεωρία των αριθμών.

Ο Ιπποκράτης ο Χίος ήταν ο πρώτος που ερεύνησε το πρόβλημα του τετραγωνισμού του κύκλου και του διπλασιασμού ενός κύβου.

Ο Πλάτων ήταν εκείνος που έκανε τη διάκριση ανάμεσα σε θεωρητική και πρακτική Γεωμετρία, θεωρώντας μάλιστα την πρώτη – τη θεωρητική Γεωμετρία – ως ΙΔΕΑΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ενώ η πρακτική Γεωμετρία είναι τα εξαιρετικά σχήματα που φτιάχνουν οι άνθρωποι. Κινήθηκε επίσης και στην περιοχή της Γεωμετρίας των στερεών. Ο Αριστοτέλης συνέβαλλε στην οικοδόμηση των ελληνικών μαθηματικών με την διεξοδική έρευνά του στα θεμέλια της Λογικής πάνω στην οποία στηρίζονται.

Το «Στοιχεία Γεωμετρίας» του Ευκλείδη θεωρείται το σημαντικότερο κείμενο των Ελλήνων μαθηματικών. Το έργο αναπτύσσεται σε 13 βιβλία. Αν και προέρχεται από διάφορες πηγές η όλη οργάνωση του έργου είναι του Ευκλείδη. 2300 χρόνια αργότερα μπορούμε να πούμε ότι μόνο η Βίβλος έχει περισσότερες εκδόσεις από τα Στοιχεία.

Η παρουσίαση των Στοιχείων βασίζεται σε μια αυστηρή οικοδόμηση θεωρημάτων τα οποία αποδεικνύονται βάσει ενός συνόλου ΟΡΙΣΜΩΝ, ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ και ΑΞΙΩΜΑΤΩΝ χωρίς να είναι ιδιαίτερα σαφής η σημασιακή διαφορά των εννοιών αίτημα και αξίωμα.

Ο Ευκλείδης προσπαθεί να ΟΡΙΣΕΙ τις έννοιες που εμφανίζει αν και οι ορισμοί του είναι περισσότερο διευκρινίσεις και εξηγήσεις.

Οι Άραβες μαθηματικοί ενδιαφέρθηκαν και για τη Γεωμετρία. Η παλαιότερη αραβική Γεωμετρία είναι το έργο του al-Khwarizmi. Εμπεριείχε τις φόρμουλες για τον υπολογισμό του εμβαδού και της περιφέρειας του κύκλου δίδοντας στο π την τιμή 22/7.

Τα Στοιχεία του Ευκλείδη έφθασαν στην Ευρώπη και έκαναν αίσθηση.

Τον 16ο αιώνα η ελληνίδα Γεωμετρία έχει ήδη ανθίσει κυρίως στα μοναστήρια των γαλλόφωνων Ιησουητών.

Το μεγάλο γεγονός του 17ου αιώνα είναι το Philosophiae Naturalis Principia Mathematica του Newton που κυκλοφορεί το έτος 1687. Εκτός από τη σημασία που έχει για τη γέννηση του ευρωπαϊκού Calculus το Principia, ευαγγέλιο της νεογέννητης Φυσικής, είναι και μία «χωρίς προηγούμενο συνάντηση» της εμπειρίας με τη Γεωμετρία. Ο Isaac Newton δεν υπήρξε βέβαια κάποιος μεγάλος γεωμέτρης – εξάλλου το είδος μεγάλος γεωμέτρης στην Αγγλία είναι σπάνιο. Ωστόσο η νεογέννητη Φυσική είναι πριν από όλα μία συγκρυστάλλωση της ανθρώπινης «αριστοτελικής» εμπειρίας με την «πλατωνική» Γεωμετρία.

Στο μεταξύ την εποχή εκείνη – 17ος αιώνας – η Γεωμετρία έχει ήδη συνδεθεί με την Άλγεβρα και με τον Calculus, αφού είχε προηγηθεί η «εμφάνιση» της Γαλλίδας Αναλυτικής Γεωμετρίας. Ο Descartes ο Fermat o Desargues ήταν εκείνοι που τη θεμελίωσαν και συγχρόνως εμπλούτισαν τις ιδέες του Ευκλείδη και προσπάθησαν να καλύψουν τις αδυναμίες του. Στο πεδίο της ανάπτυξης τον 18ο αιώνα τον ρόλο του πρωταγωνιστή τον έπαιξαν και πάλι κυρίως οι Γάλλοι.

Ο Monge δημιούργησε την παραστατική Γεωμετρία, o Poncelet και o Chasles συνέβαλαν στην οικοδόμηση της προβολικής, o Legendre υπήρξε ένας μεγάλος γεωμέτρης, o Clairaut συνέβαλε στη οικοδόμηση της διαφορικής Γεωμετρίας.

Στις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα ο μεγάλος γεωμέτρης είναι Ελβετός. Ο Jacob Steiner.

Κατά τον δέκατο ένατο αιώνας η ευκλείδεια Γεωμετρία θα γνωρίσει την αμφισβήτηση της μοναδικότητάς της και οι γερμανόφωνοι – κυρίως ο Gauss και o Rieman – θα είναι τώρα οι πρωταγωνιστές. Στο μεταξύ ο Ρώσος Lobatchevsi και ο Ούγγρος Bolyai θα έχουν διατυπώσει και εκείνοι την αμφισβήτηση τους.

Με ελάχιστες εξαιρέσεις μεγάλοι Άγγλοι γεωμέτρες δεν υπήρξαν ποτέ.

Στη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα – λίγο πριν ο Einstein παρουσιάσει τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητα- ο μεγαλύτερος μαθηματικός της εποχής, ο David Hilbert, είχε συμβουλεύσει του φυσικούς ότι «εάν θέλουν να προχωρήσουν πρέπει να πάψουν να βλέπουν τα πράγματα μόνο σαν φυσικοί και να γίνουν λίγο περισσότερο γεωμέτρες».

Η προσέγγισή μας στη ζωή γίνεται σήμερα ολοένα και πιο μηχανική. Συμπεριφερόμαστε στους ανθρώπους σαν να ήταν αριθμοί

Η προσέγγισή μας στη ζωή γίνεται σήμερα ολοένα και πιο μηχανική. Ο βασικός στόχος μας είναι να παράγουμε πράγματα και στη διαδικασία αυτής της ειδωλολατρίας των πραγμάτων μεταμορφώνουμε τους εαυτούς μας σε εμπορεύματα. Συμπεριφερόμαστε στους ανθρώπους σαν να ήταν αριθμοί. Το ερώτημα εδώ δεν είναι κατά πόσο τους συμπεριφερόμαστε καλά και αν είναι καλοταϊσμένοι (μπορεί κανείς να συμπεριφέρεται καλά και στα αντικείμενα)- το ερώτημα είναι κατά πόσο οι άνθρωποι είναι πράγματα ή έμβια όντα. Οι άνθρωποι αγαπούν τα μηχανικά μαραφέτια περισσότερο από τα έμβια όντα. Προσεγγίζουμε τους ανθρώπους νοητικά-αφαιρετικά. Ενδιαφερόμαστε για τους ανθρώπους σαν αντικείμενα, τα κοινά τους χαρακτηριστικά, τους στατιστικούς κανόνες της μαζικής συμπεριφοράς, και όχι για τα ζωντανά άτομα.

Όλα αυτά συμβαδίζουν με τον συνεχώς αυξανόμενο ρόλο των γραφειοκρατικών μεθόδων. Σε τεράστια κέντρα παραγωγής, τεράστιες πόλεις, τεράστιες χώρες, οι άνθρωποι διοικούνται σαν να ήταν πράγματα- οι άνθρωποι και οι διοικητές τους μετασχηματίζονται σε πράγματα και υπακούν στους νόμους των πραγμάτων. Όμως ο προορισμός του ανθρώπου δεν είναι ένα πράγμα. Καταστρέφεται αν γίνει πράγμα- και προτού συμβεί αυτό, φτάνει σε απόγνωση και επιθυμεί να σκοτώσει κάθε ζωή.

Σε ένα γραφειοκρατικά οργανωμένο και συγκεντρωτικό βιομηχανισμό, οι προτιμήσεις χειραγωγούνται, ώστε οι άνθρωποι να καταναλώνουν όσο το δυνατόν περισσότερο και σε προβλέψιμες και προσοδοφόρες κατευθύνσεις. Η ευφυΐα και ο χαρακτήρας τους κανονικοποιείται από τον συνεχώς αυξανόμενο ρόλο των τεστ που επιλέγουν τους μέτριους και δειλούς σε σύγκριση με τους ευρηματικούς και τολμηρούς. Μάλιστα, ο γραφειοκρατικός-βιομηχανικός πολιτισμός, που έχει επικρατήσει στην Ευρώπη και στη βόρεια Αμερική, έχει δημιουργήσει έναν νέο τύπο ανθρώπου- μπορούμε να τον περιγράψουμε ως τον οργανωτικό άνθρωπο, ως τον αυτόματο άνθρωπο και ως τον homo mechanicus (μηχανικός άνθρωπος). Με αυτό εννοώ έναν άνθρωπο των “συσκευών” (gadget), που έλκεται βαθιά από οτιδήποτε μηχανικό και έχει μια τάση κατά οτιδήποτε ζωντανού. Είναι αλήθεια ότι ο βιολογικός και φυσιολογικός εξοπλισμός του ανθρώπου τον εφοδιάζει με τόσο ισχυρές σεξουαλικές παρορμήσεις, που ακόμη και ο homo mechanicus συνεχίζει να έχει σεξουαλικές επιθυμίες και να αποζητά γυναίκες. Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το ενδιαφέρον του για τις γυναίκες μειώνεται. Μια γελοιογραφία στην εφημερίδα New Yorker το υπέδειξε αυτό με πολύ κωμικό τρόπο. Μια πωλήτρια που προσπαθεί να πουλήσει μια συγκεκριμένη μάρκα αρώματος σε μια νεαρή πελάτισσα το προτείνει λέγοντας: “Μυρίζει σαν καινούριο σπορ αυτοκίνητο”.

Πράγματι, κάθε παρατηρητής της ανθρώπινης συμπεριφοράς σήμερα θα επιβεβαιώσει ότι αυτό το σκίτσο είναι κάτι παραπάνω από ένα έξυπνο αστείο. Υπάρχει, όπως φαίνεται, μεγάλος αριθμός αντρών που ενδιαφέρονται περισσότερο για τα σπορ αυτοκίνητα, τις συσκευές τηλεόρασης και ραδιοφώνου, τα διαστημικά ταξίδια και ένα σωρό άλλα μαραφέτια, απ’ ό,τι για τις γυναίκες, την αγάπη, τη φύση, την τροφή- άντρες που διεγείρονται περισσότερο από τη μεταχείριση μη οργανικών, μηχανικών πραγμάτων παρά από τη ζωή. Δεν θα ήταν υπερβολικό ακόμη και να υποθέσουμε ότι ο homo mechanicus περισσότερο γοητεύεται και νιώθει υπερηφάνεια για συσκευές που μπορούν να σκοτώσουν εκατομμύρια ανθρώπους σε απόσταση αρκετών χιλιάδων χιλιομέτρων μέσα σε μερικά λεπτά, παρά αισθάνεται φόβο και θλίψη από την πιθανότητα μιας τέτοια μαζικής καταστροφής. Ο homo mechanicus συνεχίζει να απολαμβάνει το σεξ και το ποτό. Όμως όλες αυτές τις ηδονές τις αναζητά μέσα στο πλαίσιο αναφοράς του μηχανικού και του άβιου. Περιμένει ότι πρέπει να υπάρχει ένα κουμπί που, αν το πατήσει, θα φέρει ευτυχία, αγάπη, ικανοποίηση. (Πολλοί πηγαίνουν σε ψυχαναλυτή έχοντας την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να τους διδάξει πώς να βρουν αυτό το κουμπί.) Κοιτάζει τις γυναίκες όπως θα κοίταζε κανείς ένα αυτοκίνητο: ξέρει ποια είναι τα σωστά κουμπιά που πρέπει να πατήσει, απολαμβάνει τη δύναμη που έχει να την κάνει να “τρέξει” και παραμένει ένας ψυχρός παρατηρητής. Τον homo mechanicus τον ενδιαφέρει ολοένα και περισσότερο η μεταχείριση των μηχανών παρά η συμμετοχή και η αντίδραση στη ζωή. Έτσι, γίνεται αδιάφορος απέναντι στη ζωή.

Σκεφτείτε τον ρόλο που παίζει ο σκοτωμός στις διασκεδάσεις μας. Ο κινηματογράφος, τα κόμικς, οι εφημερίδες είναι τόσο συναρπαστικά, επειδή είναι γεμάτα με αναφορές καταστροφής, σαδισμό και βαρβαρότητα. Εκατομμύρια άνθρωποι ζουν μια ανιαρή αλλά άνετη ζωή- και τίποτα δεν τους συναρπάζει περισσότερο από το να παρακολουθούν ή να διαβάζουν για σκοτωμούς, είτε πρόκειται για έναν φόνο είτε για ένα μοιραίο ατύχημα σε έναν αυτοκινητιστικό αγώνα. Αυτό δεν αποτελεί ένδειξη για το πόσο βαθύ έχει γίνει ήδη αυτό το πάθος για τον θάνατο; Ή σκεφτείτε εκφράσεις όπως “μέχρι θανάτου” ή “πεθαίνω να” κάνω αυτό ή εκείνο ή την έκφραση “με σκοτώνει”. Σκεφτείτε την αδιαφορία για τη ζωή που εκδηλώνεται στα ποσοστά των τροχαίων ατυχημάτων.

Εν συντομία, η διανοητικοποίηση, η ποσοτικοποίηση, η αφαιρετικοποίηση, η γραφειοκρατικοποίηση και η πραγματικοποίηση – οι οποίες αποτελούν χαρακτηριστικά της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας- όταν εφαρμόζονται στους ανθρώπους, αντί στα πράγματα, δεν αποτελούν τις αρχές της ζωής αλλά της μηχανικής. Οι άνθρωποι που ζουν σε ένα τέτοιο σύστημα αναπτύσσουν αδιαφορία προς τη ζωή ή ακόμη και έλξη προς τον θάνατο. Οι ίδιοι δεν το αντιλαμβάνονται. Περνούν τις εξάψεις των συγκινήσεων για τις χαρές της ζωής και ζουν με την ψευδαίσθηση ότι είναι ζωντανοί όταν έχουν πολλά πράγματα στην κυριότητά τους ή προς χρήση. Η έλλειψη διαμαρτυρίας κατά του πυρηνικού πολέμου, οι συζητήσεις των “ατομολόγων” μας για το ισοζύγιο της ολοκληρωτικής ή σχεδόν ολοκληρωτικής καταστροφής δείχνει πόσο βαθιά έχουμε προχωρήσει ήδη στην “κοιλάδα της σκιάς του θανάτου”.

Ανακαλύφθηκε ένα νέο όργανο μέσα στο πεπτικό σύστημα

Όσο κι αν έχει προοδεύσει η επιστήμη τις τελευταίες δεκαετίες, η λειτουργία και η "αρχιτεκτονική" του ανθρώπινου σώματος αποτελεί ένα περίπλοκο θαύμα που δεν θα πάψει ποτέ να εκπλήσσει τους ερευνητές. 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανακάλυψη ενός καινούργιου οργάνου το οποίο... κρυβόταν μέχρι σήμερα μέσα στο πεπτικό μας σύστημα.

Το μεσεντέριο, όπως ονομάζεται το νέο όργανο, θεωρούνταν μέχρι σήμερα απλώς ένα σύνολο αποσπασματικών δομών. Πρόκειται για μια διπλή πτυχή του περιτόναιου που περικλείει ένα όργανο και το συνδέει με το κοιλιακό τοίχωμα.

Αντί όμως για απλό δομικό στοιχείο του πεπτικού συστήματος, οι επιστήμονες διαπίστωσαν πρόσφατα προς μεγάλη τους έκπληξη ότι αποτελεί ένα συνεχές όργανο, του οποίου ωστόσο η λειτουργία δεν είναι ακόμα ξεκάθαρη.

Σύμφωνα με τον J Calvin Coffey, τον ερευνητή στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Limerick που συνειδητοποίησε πρώτος την αληθινή φύση του μεσεντερίου, πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική ανακάλυψη που αλλάζει τα δεδομένα στην Ιατρική και τη διάγνωση παθήσεων.

«Όταν προσεγγίζουμε το μεσεντέριο σαν ένα οποιοδήποτε άλλο όργανο, μπορούμε να κατηγοριοποιήσουμε τις ασθένειες στην κοιλιακή χώρα λαμβάνοντας υπόψη αυτόν τον νέο παράγοντα. Πλέον γνωρίζουμε την ανατομία και τη δομή. Το επόμενο βήμα είναι η λειτουργία.

Όταν την κατανοήσουμε και αυτή, στη συνέχεια θα μπορούμε να εντοπίσουμε τη μη φυσιολογική συμπεριφορά και να την αναγνωρίσουμε ως ασθένεια. Συνδυάζοντας όλα τα παραπάνω στοιχεία, έχουμε τον κλάδο της μεσεντερικής επιστήμης», εξήγησε ο Coffey στην Independent.

H σχετική μελέτη όπου περιγράφεται το νέο όργανο και όσα γνωρίζουμε για αυτό δημοσιεύτηκε στο ιατρικό περιοδικό The Lancet.

Η σχολή της Μιλήτου το 600 π.Χ. - Οι μεγάλες τεχνολογικές ανακαλύψεις του πρώτου πανεπιστημίου στον κόσμο

Ο Αναξίμανδρος υπήρξε μαθητής και διάδοχος του Θαλή στη διεύθυνση της Σχολής της Μιλήτου.

Μιλήτου, Σχολή. Φιλοσοφική σχολή στη μικρασιατική Μίλητο, κατά την αρχαιότητα. Η σχολή ιδρύ­θηκε γύρω στο 600 π.Χ. και θεωρείται το πρώ­το πανεπιστήμιο του κόσμου. Μοναδικός καθηγη­τής της ήταν ο Θαλής, ο οποίος δίδασκε μερικές δεκάδες φοιτητών. Από τον Αριστοτέλη έχουμε μερικές πλη­ροφορίες για το έργο της σχολής, τις οποίες έγραψε περίπου 250 χρόνια μετά τον θάνατο του Θαλή.

Ο Αριστοτέλης, ωστόσο, ασχολείται μόνο με τις φιλοσοφικές θεωρίες της Σχολής, ενώ μόνο από μεταγενέστερους συγγραφείς σώθηκαν μερικές πληροφορίες που μας βοηθούν να σχηματί­σουμε κάποια εικόνα για το έργο της.

Ο Θαλής είχε επιδοθεί στην απόδειξη γεωμετρικών προ­τάσεων, η αλήθεια των οποίων είχε διαπιστωθεί εμπει­ρικά. Αναφέρονται μερικές αποδείξεις θεωρημάτων περί ομοιότητας καθώς και η κατασκευή κάποιου απλού οργάνου, με τη βοήθεια του οποίου μπορούσε να υπολογιστεί από την παραλία η απόσταση ενός πλοίου που πλησίαζε. Λέγεται πως για τη μέτρηση της απόστασης αυτής είχε αποδείξει το θεώρημα πως «αν δύο τρίγωνα έχουν μία πλευρά ίση και τις προσκείμενες γωνίες ίσες, είναι ίσα».

Δεν υπάρχουν πληροφορίες αν ο Θαλής είχε ασχοληθεί με τη θεωρία των αριθμών. Ωστόσο, είναι γνωστές οι αστρονομικές του ενασχολήσεις και οι μετεωρολο­γικές του έρευνες. Θεωρείται ο πρώτος μετεωρολόγος του κόσμου και ο πρώτος φυσικός, αφού αυ­τός ανακάλυψε τον μαγνητισμό και τον ηλεκτρισμό.

Έχει παραμείνει μνημειώδης η πρόβλεψή του, πολλούς μήνες νωρίτερα, της έκλειψης του Ηλίου της 28ης Μαΐου του 585 π.Χ.)Αντάξιος μαθητής του και διάδοχός του στη διεύθυνση της σχολής υπήρξε ο Αναξίμανδρος. Ήταν ο πρώτος που επινόησε την κατασκευή των ηλιακών ρολογιών, τα οποία έστη­σε στη Λακεδαίμονα, όπως μας πληροφορεί ο Διο­γένης ο Λαέρτιος.

«Ανακάλυψε πρώτος τον γνώ­μονα και έστησε στη Λακεδαίμονα τις συσκευές που δείχνουν με τη σκιά τις τροχιές και τις ισημερίες», όπως αναφέρει και ο Φαβωρίνος στην πραγματεία του που φέρει τον τίτλο Παντοδαπή Ιστορία. Κατα­σκεύασε επίσης ηλιακά ρολόγια. Ο Αναξίμανδρος είχε κληθεί στη Σπάρτη, που ήταν εκείνη την εποχή μια πολύ ισχυρή δύναμη, για να εγκαταστήσει στη Λακεδαίμονα αστεροσκοπεία και ηλιακά ρολόγια, που είχαν ως όργανα παρατηρήσεων τους γνώ­μονες. Ο Κικέρων, μάλιστα, μας δίνει την πληροφορία ότι το αστεροσκοπείο στη Λακεδαίμονα είχε στηθεί από τον Αναξίμανδρο στην κορυφή του Ταΰγετου.

Ο Αναξίμανδρος στις έρευνές του φαί­νεται πως είχε υπερβεί και τον δάσκαλό του. Στην αστρονομία, είναι ο πρώτος που σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει τη γεωμετρία για τον υπολογισμό των αποστάσεων και των μεγεθών του Ηλίου και της Σελήνης, προκαλώντας τον θαυμασμό των συγχρόνων και των μεταγενεστέρων του για το εκπλη­κτικό για την εποχή του εγχείρημα.

Κατάπληξη προ­ξενεί στους συγχρόνους η θεωρία του Αναξίμαν­δρου ότι το παν ήταν κάποτε διάπυρο και ενιαίο και από αυτό προήλθαν οι άλλοι κόσμοι. Η σημερινή επιστήμη δεν είναι σε θέση να προσθέσει τίποτα περισσότερο στη θεωρία αυτή. Ο Αναξίμανδρος είχε γράψει πολλές πραγματείες σχεδόν για όλους τους κλάδους των θετικών επιστημών, οι οποίες δυστυχώς χάθηκαν.

Για το περιεχόμενο αυτών των πραγματειών έχουμε ελάχιστες πληροφορίες, από συγγραφείς που έζησαν τουλάχιστον πεντακόσια χρόνια μετά τον θάνατο του Μιλήσιου φιλοσόφου. Ανάμεσα σε αυτούς συγκαταλέγονται ο Αέτιος, ο Πλούταρχος, ο Ιππόλυτος, ο Θέων ο Σμυρναίος και άλλοι. Κατά τον Ιππόλυτο, ο Αναξίμανδρος πρέσβευε πως η Γη βρίσκεται στη μέση του κόσμου, αλλά δεν στηρίζεται πουθενά και αιωρείται λόγω της έλξης των ουράνιων σωμάτων που βρίσκονται γύρω της. Ο Θέων ο Σμυρναίος μας δίνει την πληροφορία ότι, κατά τον Αναξίμανδρο, η Γη είναι μετέωρη και κινείται «περί το του κόσμου μέσον».

Περίπου εκατό χρόνια πριν από τους πυθαγόρειους φιλοσόφους Ικέτα και Εκφάντη, στους οποίους ο Κοπέρνικος αναγνωρίζει σε μια επιστολή του προς τον πάπα πως είχαν διατυπώσει τη θεωρία του ηλιοκεντρικού συστήματος, ο Αναξίμανδρος είχε πρώτος διατυπώσει τη θεωρία αυτή. Ο σπόρος που είχε σπείρει ο Θαλής αναπτύχθηκε απίστευτα με τον Αναξίμανδρο. Είναι ο πρώτος που κατασκεύασε γεωγραφικό χάρτη της τότε οικουμένης, και ο πρώτος που έγραψε πραγματεία φυσικής ιστορίας. Ο Θεμίστιος το τονίζει αυτό: «Ο Α­ναξίμανδρος τόλμησε πρώτος από όσους Έλληνες γνωρίζουμε να γράψει βιβλίο περί φύσης».

Ο Διο­γένης ο Λαέρτιος και ο Λατίνος συγγραφέας Πλί­νιος μας παρέχουν την πληροφορία ότι ο Ανα­ξίμανδρος είχε κατασκευάσει σφαίρα. Πρόκειται για την κατασκευή του πρώτου πλανητάριου του κόσμου, όπου ήταν σημειωμένες οι κινήσεις του Ηλίου και των πλανητών. Από τον Αναξίμανδρο επίσης γράφτηκε το πρώτο βιβλίο γεωμετρίας του κόσμου καθώς και το πρώτο βιβλίο γεωγραφίας.
Από τον Πλούταρχο επίσης γνωρίζουμε τη βιολο­γική θεωρία του Αναξίμανδρου για την προέλευση του ανθρώπου από τα ψάρια, η οποία ενέπνευσε τον Δαρβίνο και τους μεταγενέστερους βιολόγους.)

Τρί­τος και τελευταίος, όπως φαίνεται, διευθυντής της σχολής ήταν ο Αναξιμένης, που επο­νομαζόταν Φυσικός, γιατί εξακολούθησε με ζήλο τις έρευνες του δασκάλου του, Αναξίμανδρου, επά­νω στα φυσικά φαινόμενα. Ελάχιστες πληροφορίες έχουν περισωθεί για το έργο του Αναξιμένη, αλλά από αυτές που υπάρχουν, φαίνεται ότι είχε βαδίσει ακριβώς πάνω στα χνάρια που είχε χαράξει ο μεγάλος του δάσκαλος των φυσικών επιστημών.

Πάγος νερού, σημάδια αρχαίου ωκεανού και πολλά οργανικά μόρια στο νάνο πλανήτη Δήμητρα

Το σκάφος της αποστολής «Dawn», που από το 2015 βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον νάνο πλανήτη Δήμητρα (Ceres), έχει μπει στην τελική φάση της αποστολής του, κατεβαίνοντας σε τροχιά ύψους μόλις 50 χιλιομέτρων πάνω από την επιφάνεια, δέκα φορές πιο κοντά απ’ ό,τι είχε βρεθεί έως τώρα. Η διαστημοσυσκευή έχει ήδη στείλει φωτογραφίες και μετρήσεις που έχουν δημιουργήσει μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον γι’ αυτόν τον μικρό πλανήτη, διαμέτρου 945 χιλιομέτρων, και η συνέχεια από τόσο χαμηλό ύψος αναμένεται εντυπωσιακή. Η νέα τροχιά επιλέχθηκε μεταξύ 45.000 διαφορετικών παραλλαγών, με τρόπο που να μεγιστοποιούνται οι δυνατότητες για επιστημονικές παρατηρήσεις.

Αυτή η εικόνα απεικονίζει τις υπογραφές στη Δήμητρα (Ceres) που υποδηλώνουν την παρουσία οργανικού υλικού

Στον νάνο πλανήτη Δήμητρα τα οργανικά μόρια είναι πιο άφθονα από ότι οι επιστήμονες είχαν αρχικά υποψιαστεί. Πέρυσι, το διαστημόπλοιο Dawn της NASA ανίχνευσε οργανικά στοιχεία ή ενώσεις με βάση τον άνθρακα στην επιφάνεια του.. Η συναρπαστική εκείνη ανακάλυψη έκανε πιθανή την περίπτωση η Δήμητρα κάποτε να είχε κάποια μορφή ζωής πάνω σε αυτόν τον βραχώδη κόσμο. Και τώρα, μια νέα ανάλυση των δεδομένων της αποστολής υποδηλώνει ότι σημάδια στην επιφάνεια των Ceres δείχνουν ότι περιέχουν οργανικό υλικό, και πιθανότατα περικλείουν ακόμη περισσότερα οργανικά μόρια από ό, τι οι ερευνητές πίστευαν αρχικά.

 

Αυτή η νέα ανάλυση δεν περιγράφει μόνο την οργανική αφθονία. προκαλεί επίσης πρόσθετες ερωτήσεις, όπως από όπου προέκυψαν τα οργανικά μόρια, σύμφωνα με μια δήλωση . Και η ανακάλυψη θα χρησιμεύσει ως ένα πολύτιμο πρότυπο για μελλοντικές αποστολές με σκοπό τη μελέτη οργανικών ενώσεων στην επιφάνεια της Δήμητρας.

 

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η παρουσία οργανικών μορίων δεν σημαίνει ότι υπάρχει ζωή ή υπήρξε ποτέ σε έναν τέτοιο κόσμο. Η γεωλογική διαδικασία στην επιφάνεια, ή ακόμα και πτώσεις μετεωριτών, θα μπορούσε να δημιουργήσει ή να βάλει οργανικά μόρια σε έναν νάνο πλανήτη όπως αυτός. Αλλά οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν  για να βρουν την προέλευση αυτών των οργανικών ενώσεων.

 

Οι ερευνητές κατέληξαν σε αυτό το νέο συμπέρασμα συγκρίνοντας τα δεδομένα που συνέλεξε το διαστημικό σκάφος Dawn με στοιχεία για οργανικά συστατικά που προήλθαν από το διάστημα – που έπεσαν δηλαδή στη Γη με μετεωρίτες.  

 

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν εξωγήινα δεδομένα για σύγκριση, σε αντίθεση με τις υπογραφές από υλικά που σχηματίστηκαν στη Γη, επειδή αισθάνθηκαν ότι τα δεδομένα από τους μετεωρίτες ταίριαζαν καλύτερα στην Δήμητρα.

 

Αυτά τα ευρήματα είναι «σημαντικά όχι μόνο για την Δήμητρα, αλλά και για αποστολές που σύντομα θα διερευνήσουν αστεροειδείς οι οποίοι μπορεί επίσης να περιέχουν οργανικό υλικό. 

 

Νερό στην Δήμητα

Η αποστολή Dawn της NASA αποκαλύπτει επίσης ότι ο νάνος πλανήτης της ζώνης των αστεροειδών είναι ένας δυναμικός και εξελισσόμενος κόσμος, με αρκετό νερό σε μορφή πάγου, ίσως ακόμη και σε υγρή μορφή στο υπέδαφος

 

 Δύο νέες μελέτες από την επιστημονική ομάδα της αποστολής δείχνουν ότι ο φλοιός της Δήμητρας είναι ένα μείγμα από πάγο, άλατα και ένυδρα ορυκτά, τα οποία έχουν υποστεί γεωλογικές μεταβολές στο παρελθόν, αλλά και πρόσφατα. Ο σημερινός φλοιός αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος αυτού του αρχαίου ωκεανού. Επιπλέον, κάτω από το στερεό φλοιό φαίνεται να υπάρχει ένα πιο μαλακό και παραμορφώσιμο στρώμα, που ίσως περιέχει σε υγρή μορφή μέρος του νερού του αρχαίου ωκεανού.

 

Ηφαίστεια πάγου

Η προσεδάφιση στη Δήμητρα ώστε να μελετηθεί το έδαφός της είναι τεχνικά πολύ δύσκολη και θα διακινδύνευε τη μόλυνση του νάνου πλανήτη με ζωή από τη Γη. Γι’ αυτό οι ερευνητές χρησιμοποιούν βαρυτικές μετρήσεις για να κάνουν εκτιμήσεις για τη σύνθεση και το εσωτερικό της. Τρεις κρατήρες (Occator, Kerwan, Yalode) και το όρος Αχούνα συνδέονται με παρατηρήσεις βαρυτικών ανωμαλιών, αιτία των οποίων ίσως είναι η κρυοηφαιστειότητα. Τέτοια ηφαίστεια υγρού νερού και πάγου συμπαρασύρουν άλατα στην επιφάνεια, που αποτίθενται γύρω από το σημείο εκτόνωσης.

Η διαστημοσυσκευή «Dawn» σύντομα θα αρχίσει να στέλνει φωτογραφίες από ύψος μόλις 50 χιλιομέτρων.

 

Ο φλοιός της Δήμητρας, αν και αρκετά στερεός, έχει πυκνότητα που είναι πολύ κοντά σε αυτήν του πάγου, αντί εκείνης των πετρωμάτων. Για να μελετήσει τη στερεότητα και σύνθεση του φλοιού, ομάδα επιστημόνων εξέτασε την τοπογραφία της επιφάνειας. 'Ενας φλοιός που αποτελείται κυρίως από πετρώματα μπορεί να παραμείνει σταθερός επί δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ ένας λίγο συνεκτικός φλοιός, με πάγο και άλατα, θα άλλαζε σημαντικά στο πέρασμα του χρόνου. Η χρήση των δεδομένων της αποστολής για την ανάπτυξη μαθηματικού μοντέλου σε υπολογιστή αποκάλυψε ότι ο φλοιός της Δήμητρας είναι μείγμα πάγου, αλάτων, πετρωμάτων και ενός ακόμη συστατικού, που εκτιμάται ότι είναι κλαθράτες (ένυδρες χημικές ενώσεις, στις οποίες μόρια νερού σχηματίζουν «κλουβιά» γύρω από μόρια αερίων, δομή 100 έως 1.000 φορές πιο ανθεκτική από τον πάγο, αν και έχει παρόμοια πυκνότητα). Οι ερευνητές θεωρούν ότι η Δήμητρα στο παρελθόν είχε πιο έντονα επιφανειακά χαρακτηριστικά, που εξομαλύνθηκαν όμως στο πέρασμα του χρόνου. Το ίσωμα των βουνών και των κοιλάδων απαιτεί έναν ανθεκτικό φλοιό που ακουμπάει πάνω σε ένα πιο παραμορφώσιμο στρώμα. Σε αυτό μπορεί να υπάρχει και υγρό νερό από τον αρχικό ωκεανό.

 

Δύο άλλες επιστημονικές μελέτες που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα επιβεβαιώνουν ότι η Δήμητρα, ο μοναδικός νάνος πλανήτης του εσωτερικού ηλιακού συστήματος, είναι ένας δυναμικός κόσμος που συνεχίζει να εξελίσσεται και να αλλάζει. Από παρατηρήσεις στο ορατό και υπέρυθρο τμήμα του φάσματος που έκανε η διαστημοσυσκευή «Dawn» έχει ανιχνευτεί πάγος νερού σε πάνω από δέκα σημεία της Δήμητρας. Ενα από αυτά είναι το σε μόνιμη σκιά βόρειο τοίχωμα του κρατήρα Juling, διαμέτρου 20 χιλιομέτρων. Η στενή παρατήρηση αυτής της περιοχής, μεταξύ Απρίλη και Οκτώβρη 2016, έδειξε αύξηση της ποσότητας πάγου στο τοίχωμα του κρατήρα, ένδειξη εποχιακής μεταβολής, καθώς η Δήμητρα κινείται στην τροχιά της γύρω από τον Ηλιο. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι όταν αυξάνεται η θερμοκρασία απελευθερώνονται υδρατμοί από το υπέδαφος, οι οποίοι παγώνουν μόλις αναδυθούν από το τοίχωμα του κρατήρα. Η εποχιακή θέρμανση μπορεί να προκαλεί και κατολισθήσεις στα τοιχώματα των κρατήρων, από τις οποίες αποκαλύπτονται λωρίδες πάγου που βρίσκονται ακριβώς από κάτω.

Προηγούμενη επεξεργασία στοιχείων της αποστολής «Dawn» είχε δείξει ότι ο φλοιός του νάνου πλανήτη έχει πάχος 40 χιλιομέτρων και είναι πλούσιος σε νερό, άλατα, ίσως ακόμη και οργανικές ουσίες. Η δεύτερη από τις νεότερες μελέτες αποκαλύπτει αλλαγές στην επιφάνεια της Δήμητρας, με τη μορφή υλικών που αποκαλύπτονται μετά από μετακινήσεις επιφανειακών στρωμάτων, λόγω προσκρούσεων μετεωριτών, κατολισθήσεων ή και κρυοηφαιστειότητας. Σε περισσότερα από 130 σημεία είχαν εντοπιστεί ανθρακικά άλατα – κυρίως ανθρακικό νάτριο, δηλαδή η κοινή μαγειρική σόδα – που σχηματίστηκαν μέσα στον αρχαίο ωκεανό. Τώρα όμως εντοπίστηκαν και περιοχές όπου συνυπάρχει νερό μαζί με τα άλατα, ή ακριβέστερα τα άλατα βρίσκονται με την ένυδρη κρυσταλλική μορφή τους. Ο πάγος νερού δεν μπορεί να παραμείνει για πολύ στην επιφάνεια της Δήμητρας, εκτός από περιοχές που είναι μόνιμα στη σκιά. Κατ’ ανάλογο τρόπο, τα εκτεθειμένα στην επιφάνεια ένυδρα ανθρακικά άλατα τελικά θα έχαναν το νερό τους και θα γίνονταν άνυδρα, σε μια μεγαλύτερη χρονική κλίμακα, μερικών εκατομμυρίων ετών. Η ύπαρξη σήμερα τέτοιων ένυδρων αλάτων στην επιφάνεια της Δήμητρας είναι απόδειξη πρόσφατης – σε γεωλογική κλίμακα – γεωλογικής δραστηριότητας.

 

Επιπλέον, η μεγάλη ποικιλία υλικών που εκτίθενται λόγω αυτής της δραστηριότητας δείχνει ότι η σύνθεση του φλοιού της Δήμητρας δεν είναι ομοιόμορφη. Αυτές οι ανομοιομορφίες μπορεί να δημιουργήθηκαν κατά το πάγωμα του αρχαίου ωκεανού, όταν σχηματίστηκε ο φλοιός, ή αργότερα, ως αποτέλεσμα προσκρούσεων μεγάλων μετεωριτών.

O Πλάτωνας στη Σικελία: Φυλακίστηκε και πουλήθηκε ως δούλος αναζητώντας τον «βασιλιά φιλόσοφο»

Ο Πλάτων Αρίστωνος είναι γνωστός ένας από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους όλων των εποχών. Μαθητής του Σωκράτη, έγραψε την απολογία του δασκάλου του, αφήνοντας ένα πολύτιμο οδηγό της σωκρατικής σκέψης και ρητορικής.

Ο Πλάτων ήταν θεωρητικός στοχαστής, που μας προσέφερε πάνω από είκοσι διαλόγους πάνω σε θέματα πολιτικής, ηθικής και μεταφυσικής. Πίστευε βαθιά, έχοντας δοκιμάσει όλες τις αρνητικές εκφάνσεις των πολιτευμάτων της εποχής του, ότι μοναδική λύση στην παρηκμασμένη πολιτική ζωή ήταν είτε να φιλοσοφήσουν οι πολιτικοί είτε να αναλάβουν την εξουσία οι φιλόσοφοι.

Τα τρία ταξίδια του Πλάτωνα στη Σικελία είχαν ως σκοπό την πρακτική εφαρμογή της πολιτικής του θεωρίας, όπως αυτή αναπτύσσεται στο διάλογό του «Πολιτεία ή Περί Δικαίου». Εκεί, η ιδανική πολιτεία, η Καλλίπολη, χωρίζεται σε τρεις τάξεις: τους δημιουργούς, την πολυπληθέστερη και κατώτερη βαθμίδα οργάνωσης της κοινωνίας, τους φύλακες-επίκουρους, αυτούς τους γενναίους πολεμιστές και διοικητές της πόλης, που με βάση τις θεωρητικές τους γνώσεις και τη εξαιρετική σωματική τους κατάσταση –αποτέλεσμα εκπαίδευσης τριάντα πέντε ετών – θα επωμιστούν διοικητικά καθήκοντα και θα προασπίσουν την πολιτεία με κάθε κόστος από τους εξωτερικούς εχθρούς.

Στη κορυφή της πυραμίδας δεσπόζουν οι φύλακες-βασιλείς ή παντελείς. Αυτοί, που επιλέγονται στα πενήντα τους έτη κατ’ αυστηρή επιλογή από τη δεύτερη τάξη, θα είναι οι ανώτεροι άρχοντες της πόλης, αλλά με μοναδικό σκοπό την ευημερία και την εξυπηρέτηση του συνόλου. Καμία περιουσία, καμία τιμή και δόξα δεν θα πρέπει να απολαμβάνουν παρά μόνο τη μετά το θάνατο αναγνώριση από τους συμπολίτες τους. Τούτοι οι άρχοντες είναι φιλόσοφοι και πνευματικοί αρχηγέτες της πόλης.

Η ελίτ στη πλατωνική σκέψη εκφράζεται στην πνευματική και όχι στην κληρονομική της υπόσταση. Έτσι, τα τρία ταξίδια στη Σικελία έγιναν με απώτερο στόχο την εύρεση του φιλοσόφου-βασιλέα, που θα έφερνε στη ζωή την θεωρία του και θα την απεδείκνυε.

Οι περιπέτειες του Πλάτωνα στη Σικελία
Το πρώτο μεγάλο ταξίδι του Πλάτωνα, πραγματοποιείται στην Κάτω Ιταλία και τη Σικελία τα έτη 398-390 π.Χ. . Εκεί γνωρίζει τον τύραννο των Συρακουσών Διονύσιο Α΄ και στη προσπάθεια να πραγματώσει τη πολιτική του θεωρία, αποδέχεται να εκπαιδεύσει τον άρχοντα στη φιλοσοφία και την πολιτική. Το αποτέλεσμα δεν ήταν επιτυχές και ο Πλάτων έφυγε από τις Συρακούσες.

Δύο θεωρίες αιτιολογούν την αποχώρησή του. Η μία υποστηρίζει ότι ο τύραννος δεν ήταν πρόθυμος να εντρυφήσει στην φιλοσοφία, ενώ η άλλη, με ψήγματα μάλλον αλήθειας, αναφέρει πως ο Πλάτων συμμετείχε σε ένα αποτυχημένο πραξικόπημα κατά του Διονυσίου.

Συνέπραξε με τον Δίωνα που ήταν αδελφός της γυναίκας του Διονυσίου. Η κατάληξη του αποτυχημένου πραξικοπήματος ήταν να πουληθεί ο μαθητής του Σωκράτη ως δούλος, στην Αίγινα.
Το δεύτερο ταξίδι πραγματοποιείται τα χρόνια 367-365 π.Χ. και ενώ έχει μεσολαβήσει η ίδρυση της Ακαδημίας του Πλάτωνα το 387 π.Χ.

Ο Διονύσιος Β΄ διαδέχεται τον πατέρα του το 367 π.Χ. και ο Δίων ανακαλεί τον Πλάτωνα, ο οποίος με μοναδικό στόχο την απόδειξη της θεωρίας που είχε ήδη διαμορφώσει στη Πολιτεία, δέχεται το προσκλητήριο με τραγικά αποτελέσματα. Άλλωστε ο κίνδυνος των Καρχηδονίων ήταν εμφανής και οι αδυναμίες του διαδόχου σε διοικητικό επίπεδο πολλές.

Ο τύραννος επιβάλει μία ιδιαίτερα σκληρή διοίκηση. Ξεσπούν έτσι συγκρούσεις μεταξύ του Διονυσίου Β΄ και του Δίωνα και τελικά ο τύραννος νικά και εξορίζει τον Δίωνα. Τότε απαγορεύει την έξοδο του φιλοσόφου από το νησί. Τελικά θα τον αφήσει να γυρίσει στην Αθήνα με τον όρο να επιστρέψει στη Σικελία, όταν εξομαλυνθούν τα πράγματα.

Το τελευταίο ταξίδι του Πλάτωνα στη Σικελία θα γίνει το 361 π.Χ.. Τα πράγματα τότε στη περιοχή ήταν ήρεμα και ο τύραννος θα ανακαλέσει τον φιλόσοφο.

Ο Πλάτων, που ακόμα πιστεύει πως θα εφαρμόσει τις ιδέες του, συμφωνεί να επιστρέψει εάν επιτραπεί στον Δίωνα να γυρίσει από την εξορία.

Ο Διονύσιος Β΄ όμως δεν είχε πραγματική διάθεση να συνεργαστεί, αλλά παρασυρμένος από ματαιόδοξες σκέψεις θέλησε να κρατήσει τον Πλάτωνα στην Σικελία για να δημιουργήσει μία αυλή φιλοσόφων. Μερικοί πιστεύουν πως τον φυλάκισε και πάλι ή ότι του απαγόρευσε την έξοδο από την περιοχή. O ίδιος ο σοφός παρατηρεί:

‘’Κατόπιν δε η ζωή η δική μου και του Διονυσίου ήταν, εγώ μεν να βλέπω έξω σαν το πουλί, που θέλει να πετάξει από το κλουβί του, αυτός δε να συλλογίζεται με ποιο τρόπο θα με φοβίσει χωρίς να μου δώσει τίποτε από τα πράγματα του Δίωνα. Κι όμως λέγαμε σε όλη τη Σικελία ότι είμαστε φίλοι.’’ (Έβδομη Επιστολή 347e – 348a/I, 322)

Σίγουρα, πάντως, η σωματική του ακεραιότητα απειλήθηκε από τους σωματοφύλακες του Διονυσίου. Τότε αναγκάζεται να εγκαταλείψει την Ακρόπολη και να ψάξει αλλού στέγη. Γράφει χαρακτηριστικά στην Έβδομη Επιστολή:

‘’Και λοιπόν εγώ κατοικούσα έξω από την Ακρόπολη μέσα στους μισθοφόρους. Ερχόμενοι δε μπροστά μου και άλλοι πολλοί και οι άνθρωποι της υπηρεσίας, οι οποίοι ήταν συμπολίτες μου από την Αθήνα, μου έλεγαν, ότι συκοφαντήθηκα μπροστά στους πελταστές και μερικοί με απειλούσαν ότι αν με συλλάβουν κάπου θα με εξοντώσουν.’’ (Έβδομη Επιστολή 350a/I, 324). Τελικά, με την επέμβαση του Αρχύτα, ο Πλάτων γυρίζει στην Αθήνα το 360 π.Χ.

Σε τούτο το ταξίδι πολλοί Ακαδημικοί ενεπλάκησαν και σκοτώθηκαν στις εμφύλιες διαμάχες, που ξέσπασαν μεταξύ του τυράννου και του Δίωνα, ο οποίος τελικά το 354 π.Χ. θα καταλάβει και την εξουσία.

Αυτά ήταν τα ταξίδια του Πλάτωνα στη Σικελία. Ταξίδια που τον γέμισαν απογοητεύσεις και προσωπικές πικρίες. Ποτέ δεν κατάφερε να βρει στο πρόσωπο των δύο Διονυσίων τον φιλόσοφο-βασιλέα που περιέγραψε στην Πολιτεία του. Μετά τον θάνατο του Σωκράτη αυτά τα ταξίδια ήταν το δεύτερο ισχυρό πλήγμα που δέχτηκε ο Πλάτων. Το σίγουρο είναι ότι προσπάθησε πολλές φορές να φέρει στον κόσμο την πολιτική του θεωρία. Το γεγονός ότι τα αποτελέσματα και οι άνθρωποι δεν τον δικαίωσαν δεν ματαιώνει τη μεγάλη του προσπάθεια.

Ο Αριστοτέλης και η πολιτική ως ολοκλήρωση κάθε τέχνης και κάθε επιστήμης

Ο Αριστοτέλης ξεκινά το έργο του «Ηθικά Νικομάχεια» θέτοντας την τελεολογία ως βάση για την ερμηνεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς: «Κάθε τεχνική δεξιότητα και κάθε γνωστική δραστηριότητα, παρόμοια και κάθε πράξη και κάθε διαδικασία επιλογής και προτίμησης έχει για στόχο της – κατά την παραδοχή όλων – κάποιο αγαθό. Σωστά, επομένως, είπαν για το αγαθό πως είναι αυτό που αποτελεί το στόχο όλων των πραγμάτων». (1094a 1, 1-3).

 

Με άλλα λόγια, καμία ενέργεια δε γίνεται άσκοπα. Όλες οι πράξεις αποβλέπουν σε κάτι, το οποίο θεωρείται από την αρχή ότι θα είναι ωφέλιμο, ότι δηλαδή θα εξυπηρετήσει κάποια ανάγκη είτε άμεση είτε μελλοντική. Κι όσο κι αν οι κοινές ανάγκες επιβάλλουν την εκπλήρωση κοινών στόχων (η καθολικά αποδεκτή ανάγκη για στέγαση ή μετακίνηση είναι το κίνητρο για την απόκτηση ενός σπιτιού ή ενός αυτοκινήτου, ως αναγνώριση της  αδιαπραγμάτευτης εκπλήρωσης του τελικού τους σκοπού), δεν αναιρείται η υποκειμενικότητα της οπτικής γωνίας κάθε ανθρώπου, αφού σε επιμέρους περιπτώσεις  αυτό που κάποιος θεωρεί ωφέλιμο μπορεί κάποιος άλλος να το απαξιώνει. Όμως, οι όποιες διαφωνίες σε σχέση με την προτεραιότητα του σκοπού που εξυπηρετείται δεν αλλάζουν την ουσία των κινήτρων της ανθρώπινης δράσης, που σε τελική ανάλυση δεν μπορεί παρά να είναι χρησιμοθηρική.

 

Η έννοια τέλος είναι η ολοκλήρωση του σκοπού, ο οποίος εξαρχής κινεί τη δράση. Η τελεολογία είναι η αντίληψη ότι κάθε ον είναι πλασμένο από τη φύση να εκπληρώσει το σκοπό για χάρη του οποίου υπάρχει. Κάθε πλάσμα, δηλαδή, είναι προορισμένο να φτάσει στην τέλεια κατάστασή του και να εκπληρώσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το σκοπό για τον οποίο είναι πλασμένο. Κι ακριβώς το ίδιο ισχύει για όλες τις τέχνες και όλες τις επιστήμες: «Δεδομένου, τώρα, ότι υπάρχουν πολλών ειδών πράξεις και πολλών ειδών τέχνες κι επιστήμες, δεν μπορεί παρά να είναι πολλά και τα τέλη· το τέλος π. χ. της ιατρικής είναι η υγεία, την ναυπηγικής το πλοίο, της στρατηγικής η νίκη, της διαχείρισης του σπιτικού ο πλούτος». (1094a 1, 7 – 11).

 

Από τη στιγμή που όλες οι τέχνες και οι επιστήμες εκπληρώνουν ένα σκοπό, είναι δεδομένο ότι διαρκώς εξελίσσονται προκειμένου να τον πετύχουν όσο το δυνατό πληρέστερα, δηλαδή ολοκληρωμένα. Κι αυτή είναι η έννοια της ολοκλήρωσης στο έργο του Αριστοτέλη, που έχει να κάνει με το εάν και κατά πόσο κάθε ενέργεια κατορθώνει να φτάσει στον τελικό της σκοπό, αφού μόνο έτσι ολοκληρώνεται, οδηγείται δηλαδή στο τέλος της.

 

Το ζήτημα είναι ότι τις περισσότερες φορές οι τέχνες δε λειτουργούν αυτοτελώς, αλλά εντάσσονται σ’ ένα γενικότερο πλαίσιο, σε μια συνολικότερη δράση μέσα στην οποία καλούνται να παίξουν το δικό τους ρόλο: «Όπου λοιπόν αυτού του είδους τέχνες/επιστήμες κατατάσσονται κάτω από μιαν ορισμένη τέχνη/επιστήμη (η χαλινοποιητική π. χ., κατατάσσεται κάτω από την ιππευτική τέχνη – το ίδιο και όλες οι άλλες τέχνες, όσες κατασκευάζουν ιππευτικά εργαλεία· η ιππευτική πάλι τέχνη – μαζί και κάθε πολεμική πράξη – κατατάσσεται κάτω από τη στρατηγική τέχνη, και με τον ίδιο τρόπο άλλες τέχνες/επιστήμες κατατάσσονται κάτω από μιαν άλλη τέχνη/επιστήμη), σε όλες αυτές τις περιπτώσεις τα τέλη των υπερ-κείμενων τεχνών/επιστημών πρέπει να θεωρούνται (άρα και να επιλέγονται ως) μεγαλύτερης αξίας από τα τέλη των υπο-κείμενων τεχνών/επιστημών· ο λόγος είναι ότι τα τέλη των υπο-κείμενων τεχνών/επιστημών τα επιδιώκουμε ενόψει των τελών των υπερ-κείμενων τεχνών/επιστημών». (1094a 1, 11-18).

 

Με δεδομένο ότι όλες οι τέχνες και οι επιστήμες υπάγονται ως μέρη σ’ ένα συνολικότερο τελικό οικοδόμημα, γίνεται αντιληπτό ότι τα τέλη των επιμέρους τεχνών/επιστημών, δεν είναι παρά τα κομμάτια που συμπληρώνουν το ευρύτερο τέλος του όλου οικοδομήματος. Από αυτή την άποψη, το τέλος αυτό, που ολοκληρώνεται με τη σύνθεση όλων των μεμονωμένων τελών κάθε τέχνης και επιστήμης, είναι το υπέρτατο τέλος, το οποίο θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι το υπέρτατο αγαθό: «Αν λοιπόν πράγματι υπάρχει κάποιο τέλος σε όλες τις πράξεις μας, ένα τέλος που το θέλουμε γι’ αυτό το ίδιο και όλα τα άλλα για χάρη του, και αν δεν επιδιώκουμε το καθετί για χάρη κάποιου άλλου πράγματος (γιατί τότε θα φτάναμε, βέβαια, στο άπειρο, με αποτέλεσμα η επιθυμία και η προσπάθειά μας να είναι κενή περιεχομένου και μάταιη), είναι φανερό ότι αυτό το τέλος είναι το αγαθό, και μάλιστα το υπέρτατο αγαθό». (1094a 2, 1-5).

 

Αυτό που μένει είναι να βρεθεί ποια είναι αυτή η ανώτατη τέχνη/επιστήμη που περιλαμβάνει όλες τις άλλες και χρησιμοποιεί τα τέλη τους ως ξεχωριστά εργαλεία για την επίτευξη του δικού της τέλους. Ο Αριστοτέλης θα απαντήσει ευθέως: «Αυτού του είδους τέχνη/επιστήμη φαίνεται πως είναι η πολιτική, αφού αυτή ορίζει ποιες τέχνες/επιστήμες πρέπει να καλλιεργούνται σε μια πόλη, με ποιες πρέπει να ασχολείται ο κάθε επιμέρους πολίτης και ως ποιο βαθμό· βλέπουμε επίσης ότι από τις διάφορες τέχνες/επιστήμες, αυτές που συγκεντρώνουν επάνω τους την πιο μεγάλη εκτίμηση του κόσμου, είναι υπο-κείμενες σ’ αυτήν, π. χ. η στρατηγική, η οικιακή διαχείριση, η ρητορική». (1094a 2, 11-13, 1094b 2, 1-3).

 

Με άλλα λόγια, η πολιτική είναι το τέλος όλων των άλλων τεχνών/επιστημών και κατ’ επέκταση αποτελεί το υπέρτατο αγαθό για την άνθρωπο: «Δεδομένου επίσης ότι η πολιτική κάνει χρήση των υπόλοιπων “πρακτικών” τεχνών/επιστημών, και δεδομένου ότι η πολιτική ορίζει με τους νόμους της τι πρέπει να κάνουμε και τι όχι, το τέλος της πρέπει, σκέφτομαι, να περιέχει τα τέλη όλων των άλλων τεχνών/επιστημών. Συμπέρασμα: αυτό το τέλος θα πρέπει να είναι το αγαθό για τον άνθρωπο». (1094b 2, 3-7).

 

Όταν λοιπόν ο Αριστοτέλης κάνει λόγο για πολιτική, αναφέρεται πρωτίστως στους νόμους και στο «τι πρέπει να κάνουμε και τι όχι». Με δυο λόγια, δεν αναφέρεται στην πολιτική με την έννοια της δεινότητας, δηλαδή της ικανότητας του πολιτικού άνδρα που είναι σε θέση να ξεχωρίζει στην πολιτική σκηνή ασκώντας επιρροή στους άλλους με τη δύναμη του λόγου, αλλά με την έννοια της συνύπαρξης, δηλαδή της πολιτικής αρετής που πρέπει να έχουν όλοι οι πολίτες προκειμένου να επιτευχθεί η αρμονική συμβίωση. Είναι φανερό ότι για τον Αριστοτέλη αυτό που προέχει είναι η πόλη. Ο άνθρωπος ως πολιτικό ον από τη φύση (όπως καταδεικνύει στο έργο του «Πολιτικά») είναι αδύνατο να βρει ευτυχία μακριά από τους άλλους ανθρώπους. Η συνύπαρξη αποτελεί γι’ αυτόν μοναδική λύση, αφού μόνο έτσι μπορεί να φτάσει στην ευτυχία.

 

Αυτός είναι και ο λόγος που το τέλος της πόλης τίθεται ψηλότερα από οποιοδήποτε άλλο τέλος, καθώς η συλλογικότητα κρίνεται υπεράνω οποιασδήποτε ατομικότητας: «Ακόμα και αν αυτό είναι έτσι το ίδιο για το άτομο και για την πόλη, το τέλος/αγαθό της πόλης εμφανίζεται, βέβαια, σαν κάτι το σημαντικότερο και τελειότερο και για να το επιδιώξει κανείς και για να το διαφυλάξει». (1094b 2, 7-9).

 

Κι εδώ, βέβαια, δε γίνεται λόγος για την τυφλή υποταγή του πολίτη σε μια πόλη που ορίζει όλες τις συμπεριφορές. Μια τέτοια αντίληψη είναι κατάφωρα στρεβλή, αφού αντί να οδηγήσει τους πολίτες στην ευτυχία, τους συνθλίβει καταπιέζοντας τις επιθυμίες τους. Η πόλη στοχεύει στην απελευθέρωση των πολιτών ενθαρρύνοντας την προσωπική τους ολοκλήρωση, η οποία θα συμβάλει θετικά και στο σύνολο. Με άλλα λόγια, με την ενθάρρυνση και την καλλιέργεια των δεξιοτήτων κάθε πολίτη ξεχωριστά ανοίγει ο δρόμος για το τέλος σε ατομικό επίπεδο, ως ξεχωριστό λιθαράκι για το συνολικό τέλος, το οποίο αφορά ολόκληρη την πόλη. Κι αν πρέπει να το πούμε αλλιώς, η ολοκλήρωση του πολίτη, μέσω των ασχολιών που εκείνος επιλέγει, αποτελεί την ευτυχία σε ατομικό επίπεδο, που λειτουργεί ως προϋπόθεση για την ολοκλήρωση της πόλης, δηλαδή την ευτυχία σε συλλογικό επίπεδο, που είναι η ύψιστη μορφή ευτυχίας.

 

Αυτός είναι και ο λόγος που ο Αριστοτέλης δείχνει ιδιαίτερο σεβασμό στην ατομική επιθυμία, γιατί ενδιαφέρεται για το προσωπικό τέλος κάθε ανθρώπου: «δεν είναι καθόλου λίγο να το επιδιώξει και να το πετύχει και ένα μόνο άτομο, για ένα ολόκληρο όμως έθνος και για ολόκληρες πόλεις το πράγμα είναι πιο ωραίο και πιο θεάρεστο». (1094b 2, 9-11). Κι αυτή ακριβώς είναι η χρυσή τομή που θέλει να διαφυλάξει ο Αριστοτέλης: η συνοχή της πόλης, που τίθεται ως άμεση προτεραιότητα, χωρίς όμως να καταπιέζεται κανένας πολίτης. Γι’ αυτό «δεν είναι καθόλου λίγο» η τελείωση του πολίτη ατομικά, αλλά αυτό πρέπει να συμπλέει με την τελείωση της πόλης ως σύνολο.

 

Το ότι η τελεολογική ανωτερότητα της πόλης θα επιβάλει τη θυσία του ατόμου, αν αυτό χρειαστεί (σε περίπτωση που η πόλη βρεθεί σε πόλεμο το άτομο οφείλει να θυσιαστεί για τη σωτηρία της), δε μειώνει την τεράστια σημασία της ολοκλήρωσης κάθε πολίτη σε ατομικό επίπεδο. Εξάλλου, αυτό είναι και το νόημα της πόλης: η παροχή της αυτάρκειας σε όλα τα επίπεδα (όχι μόνο σε υλικά αγαθά), που θα οδηγήσει τους πολίτες στην κατάκτηση της ευτυχίας, δηλαδή στην ατομική ολοκλήρωση. Η προτεραιότητα της πόλης που μεταφράζεται σε καταπίεση, δηλαδή σε άρνηση της ατομικότητας αποτελεί στρέβλωση, καθώς αναιρείται η ουσία της, που δεν είναι άλλη από την ευτυχία όλων των πολιτών.

 

Η διασφάλιση αυτής της ισορροπίας είναι ζήτημα της πολιτικής, η οποία έχει να κάνει με την οργάνωση της κοινωνίας σ’ αυτό το πλαίσιο. Γι’ αυτό η πολιτική είναι ανώτερη από όλες τις τέχνες κι όλες τις επιστήμες, γιατί αν αποτύχει, η πόλη θα κινδυνέψει με διάλυση, κι αν η πόλη διαλυθεί τότε όλες οι άλλες τέχνες (στρατηγική, ρητορική, οικιακή διαχείριση, ιατρική κλπ) ματαιώνονται. (Αλήθεια, τι νόημα έχει ένας γιατρός ή ένας στρατηγός όταν ζουν ολομόναχοι εκτός πόλης;) Ο νόμος είναι το καθοριστικό στοιχείο που θα εξασφαλίσει την αρμονία της συλλογικότητας. Θα καθορίσει δηλαδή τους τρόπους της σύμπλευσης του ατομικού με το συλλογικό τέλος. Όταν το ατομικό τέλος προσφέρει και στο συλλογικό, είναι θεμιτό κι επαινείται. Όταν όμως υπονομεύει το συμφέρον της πόλης είναι επιβλαβές και διώκεται. Ο ρήτορας που είναι λαοπλάνος και συμβουλεύει πράγματα που θα ζημιώσουν την πόλη για προσωπικό όφελος είναι κατακριτέος, γιατί το δικό του τέλος έρχεται σε αντίθεση με εκείνο της πόλης. Το ίδιο κι ο κλέφτης ή αυτός που διαπράττει εγκλήματα κάθε είδους. Το τέλος αυτών δε χρειάζεται στην πόλη. Γι’ αυτό και τίθεται εκτός νόμου. Κι αυτή είναι η οπτική της προτεραιότητας που δίνει ο Αριστοτέλης στην πόλη· όχι της επιβολής ή του καταναγκασμού που οδηγεί τον πολίτη στο ανελεύθερο.

 

Γι’ αυτό και σέβεται απολύτως τη διαφορετικότητα των απόψεων που μπορεί να υπάρχουν πάνω στο θέμα της διαχείρισης των πολιτικών θεμάτων. Ο σεβασμός στη διαφορετικότητα δεν είναι τίποτε άλλο από το σεβασμό κάθε ατομικότητας που δικαιούται να έχει προσωπική γνώμη: «Ενσχέσει με τις όμορφες και δίκαιες πράξεις, με τις οποίες ασχολείται, ως γνωστόν, η πολιτική επιστήμη, υπάρχει τόση διαφορά και τόση ποικιλία γνωμών, ώστε φτάσαμε να θεωρούμε ότι υπάρχουν ως αποτέλεσμα συμβάσεων και όχι εκ φύσεως. Παρόμοια ποικιλία γνωμών υπάρχει και στα αγαθά, για το λόγο ότι πολλοί έχουν βλαφτεί στο παρελθόν από αυτά· υπήρξαν πράγματι άνθρωποι που καταστράφηκαν από τον πλούτο τους, όπως και άλλοι που καταστράφηκαν από την αντρεία τους». (1094b 3, 4-9).

 

Η φράση «φτάσαμε να θεωρούμε ότι υπάρχουν ως αποτέλεσμα συμβάσεων» (εννοείται οι όμορφες και δίκαιες πράξεις) απευθύνεται προφανώς στους σοφιστές, οι οποίοι πίστευαν ότι η πόλη δεν είναι από τη φύση, αλλά αποτέλεσμα σύμβασης προκειμένου να μην αφανιστούν οι άνθρωποι από τα θηρία, καθώς σε ατομικό επίπεδο η επιβίωση ήταν πολύ δύσκολη (αν όχι ανέφικτη) μέσα σε μια φύση εχθρική. Ο Αριστοτέλης απορρίπτει συνολικά αυτή την άποψη υποστηρίζοντας ότι η πόλη δημιουργήθηκε από τη φυσική παρόρμηση του ανθρώπου να ζήσει μαζί με τους άλλους. Ως φύσει πολιτικό ον, ο άνθρωπος θα δημιουργούσε πόλεις σε κάθε περίπτωση, ακόμη κι αν δεν κινδύνευε καθόλου από τα θηρία.

 

Κι αυτός είναι επιπλέον λόγος που καταδεικνύει τη σπουδαιότητα της πολιτικής, αφού η πολιτική διασφαλίζει την ύπαρξη της πόλης, δηλαδή την εξασφάλιση ότι ο άνθρωπος θα ζήσει σύμφωνα με τη φύση του. Το ζήτημα είναι ότι η πολιτική δεν αποτελεί μετρήσιμο μέγεθος, γεγονός που επηρεάζει ολόκληρη τη μεθοδολογία της προσέγγισής της: «Μιλώντας λοιπόν για τέτοιου είδους θέματα και με τέτοιο σκεπτικό, πρέπει να μένουνε ευχαριστημένοι αν καταφέρνουμε να δείξουμε την αλήθεια με τρόπο χοντρικό και σχηματικό· μιλώντας για πράγματα που μόνο γενικά και όχι πάντα είναι αληθινά, πρέπει να μένουμε ευχαριστημένοι όταν φτάνουμε σε ανάλογα συμπεράσματα». (1094b 3, 10-13).

 

Κι αναλόγως πρέπει να πράξουν και οι δέκτες: «Με το ίδιο πνεύμα όμως πρέπει να γίνονται αποδεκτές οι σχετικές κρίσεις και από τους ακροατές: ο μορφωμένος και καλλιεργημένος άνθρωπος πρέπει να ζητάει σε κάθε περιοχή έρευνας τόση ακρίβεια όση επιτρέπει η φύση του θέματος· προφανώς είναι το ίδιο παράλογο να δεχόμαστε πιθανολογικούς συλλογισμούς από έναν μαθηματικό και να ζητούμε επιστημονικές αποδείξεις από έναν ρήτορα». (1094b 3, 10-19).

 

Η άποψη ότι η πολιτική δεν αποτελεί κάτι απολύτως μετρήσιμο, όπως τα μαθηματικά, και κατ’ επέκταση δεν μπορεί κανείς να προσεγγίσει το θέμα παρά μόνο καταδεικνύοντας τις γενικές του γραμμές (η άποψη, δηλαδή, ότι δεν υπάρχει απόλυτη αλήθεια αν μιλάμε για την πολιτική), δεν είναι μόνο το στίγμα της μετριοπαθούς στάσης ενός φιλοσόφου που από θέση αρχής μπορεί να δεχτεί αντιρρήσεις, αλλά και η ειλικρίνεια του ανθρώπου που τοποθετείται πάνω σε ένα θέμα γνωρίζοντας ότι είναι αδύνατο να το μετατρέψει σε μέγεθος τόσο χειροπιαστό, ώστε να καταδείξει τους απόλυτους κανόνες της λειτουργίας του. Κατά συνέπεια, όποιος παρουσιάζεται ως κάτοχος της απόλυτης αλήθειας σε πολιτικά θέματα είναι ή φανατικός ή απατεώνας.

 

Το βέβαιο είναι ότι η πολιτική δεν αποτελεί θεωρητική γνώση που μπορεί να χρησιμεύσει αν το φέρουν οι περιστάσεις, αλλά πράξη που εφαρμόζεται καθημερινά. Γι’ αυτό και δεν είναι τόσο προσιτή στους νέους, οι οποίοι λόγω απειρίας είναι πολύ δύσκολο να την κατανοήσουν: «Αυτός είναι ο λόγος που ο νέος άνθρωπος δεν είναι κατάλληλος ακροατής/σπουδαστής, όταν πρόκειται για μαθήματα πολιτικής τέχνης και επιστήμης· γιατί ο νέος δεν έχει ακόμη πείρα της ζωής, όμως οι λόγοι στην πολιτική ξεκινούν από τη ζωή και αυτήν έχουν για θέμα τους». (1095a 3, 2-4). Κι όχι μόνο αυτό: «Έπειτα ο νέος άνθρωπος, έχοντας την τάση να ακολουθεί τα πάθη του, ακούει μάταια και δίχως καμιά ωφέλεια αυτά τα μαθήματα, γιατί ο στόχος εδώ δεν είναι η γνώση αλλά η πράξη». (1095a 3, 5-7).

 

Κι αυτή ακριβώς είναι η ουσία της πολιτικής τέχνης: δε σχετίζεται απλά με θεωρητικές γνώσεις που θα μπορούσε να τις σπουδάσει κανείς, αλλά έχει να κάνει με την καθημερινή ζωή του ανθρώπου, καθώς είναι αλληλένδετη με τις πράξεις που προβαίνει κανείς σε καθημερινή βάση. Όμως, οι πράξεις έχουν να κάνουν με τα πάθη των ανθρώπων. Από αυτή την άποψη, η πολιτική σχετίζεται αναγκαστικά με την ηθική καλλιέργεια του πολίτη, δηλαδή με το κατά πόσο κατάφερε να τροχίσει τα πάθη του βελτιώνοντας τον εαυτό του. Κι αυτό δεν είναι θέμα εκπαίδευσης, με την έννοια της κατανόησης και διαχείρισης πληροφοριών πάνω σε ένα θέμα. Είναι κάτι βαθύτερο και πολύ πιο ουσιαστικό. Είναι θέμα παιδείας. Ο εκπαιδευμένος σε κάτι δε σημαίνει ότι είναι και πεπαιδευμένος, αφού όποιος κατέχει βαθιές γνώσεις και στο πιο εξειδικευμένο επιστημονικό θέμα δε σημαίνει ότι έχει καταφέρει να χαλιναγωγήσει τα πάθη του.

 

Γι’ αυτό το λόγο δεν είναι μόνο οι νέοι που κρίνονται ακατάλληλοι για την πολιτική τέχνη: «Ούτε έχει καμιά σημασία αν το άτομο για το οποίο μιλούμε είναι νεαρό στην ηλικία ή ανώριμο από την πλευρά του χαρακτήρα· γιατί η έλλειψη δεν έχει να κάνει με τα χρόνια, αλλά με το ότι το άτομο αυτό ζει κάτω από την επήρεια των παθών του και κάτω από αυτήν την επήρεια επιδιώκει ό,τι επιδιώκει». (1095a 3, 7-9).

 

Κι αυτός είναι ο λόγος που η γνώση δεν μπορεί να οδηγήσει στην κατανόηση της πολιτικής, που νοείται μόνο ως υπηρεσία του δημόσιου συμφέροντος. Ο μοναδικός δρόμος που θα οδηγήσει στην πολιτική αρετή είναι η καλλιέργεια των παθών μας, δηλαδή η διάπλαση του ηθικού χαρακτήρα: «Γι’ αυτού του είδους τα άτομα η γνώση δε σημαίνει καμιά ωφέλεια – ακριβώς όπως για τα άτομα που δεν έχουν τη δύναμη να ελέγχουν τον εαυτό τους· για τους ανθρώπους όμως που τις επιθυμίες και τις πράξεις τους τις κατευθύνουν κάποιοι λογικοί κανόνες, η γνώση αυτών των πραγμάτων είναι εξαιρετικά ωφέλιμη». (1095a 3, 10-13).

 

Ο Αριστοτέλης θέτει το ζήτημα της πολιτικής αρετής στην ορθή του βάση από την εισαγωγή του στα «Ηθικά Νικομάχεια». Η πολιτική έχει να κάνει πρωτίστως με την ηθική καλλιέργεια, κι αντιστρόφως η ηθική καλλιέργεια των πολιτών είναι θέμα εξόχως πολιτικό. Αν θέλει κάποιος να αλλάξει την κοινωνία, οφείλει πρώτα να αλλάξει τον εαυτό του. Να μάθει δηλαδή να αναζητά την ατομική του ολοκλήρωση (τέλος) μέσα στα όρια της ηθικής αρετής, ώστε να συμπλέει και με την ολοκλήρωση (τέλος) της πόλης. Η απόκτηση της ηθικής αρετής εκλαμβάνεται από τον Αριστοτέλη ως ύψιστη πολιτική πράξη καθιστώντας σαφές ότι η ηθική φιλοσοφία είναι κομμάτι (ή ακόμη καλύτερα προϋπόθεση) της πολιτικής φιλοσοφίας.

 

Από αυτή την άποψη τα «Ηθικά Νικομάχεια» είναι πρωτίστως έργο πολιτικό: «Οι παρατηρήσεις μας αυτές ενσχέσει με τον ακροατή/σπουδαστή, ενσχέσει με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να γίνει δεκτή η πραγματεία μας και ενσχέσει με το θέμα της έρευνάς μας ας θεωρηθούν ικανοποιητικός εισαγωγικός λόγος». (1095a 3, 13-15).

 

Αριστοτέλης: Ηθικά Νικομάχεια