Ανακαλύφθηκε ο πρώτος γαλαξίας χωρίς σκοτεινή ύλη

Ανατροπή στα όσα ήξεραν μέχρι σήμερα οι αστρονόμοι έφερε η ανακάλυψη του πρώτου γαλαξία στο σύμπαν χωρίς σκοτεινή ύλη, πράγμα που οι ίδιοι χαρακτήρισαν «σοκαριστικό», καθώς ήτα τελείως απρόσμενο.

Με δεδομένο αφενός ότι το σύμπαν κυριαρχείται από τη σκοτεινή ύλη, που είναι πολύ περισσότερη (έως το 85% του συνόλου της ύλης στο σύμπαν) από ό,τι η ορατή βαρυονική ύλη, και αφετέρου ότι η σκοτεινή ύλη αποτελεί το θεμέλιο που συγκρατεί τους γαλαξίες, η ανακάλυψη θεωρείται πραγματικά σημαντική.

Ο ασυνήθιστος γαλαξίας είναι ο NGC1052-DF2, σε απόσταση 65 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη. Έχει περίπου το μέγεθος του δικού μας γαλαξία, αλλά μόνο το ένα διακοσιοστό των άστρων του, ενώ -αντίθετα με τον δικό μας- δεν διαθέτει μαύρη τρύπα στο κέντρο του.

Ο γαλαξίας μελετήθηκε από πολλά τηλεσκόπια (Τζέμινι και Κεκ Χαβάης, διαστημικό Χαμπλ κ.α.) για να υπάρξει διασταύρωση των αποτελεσμάτων. Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Πίτερ βαν Ντόκουμ του Πανεπιστημίου Γέιλ των ΗΠΑ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Nature".

«H εύρεση ενός γαλαξία χωρίς σκοτεινή ύλη είναι αναπάντεχη, επειδή αυτή η αόρατη μυστηριώδης ουσία αποτελεί την πιο κυρίαρχη όψη ενός γαλαξία» δήλωσε ο Ντόκουμ. «Επί δεκαετίες νομίζαμε ότι οι γαλαξίες ξεκινούν πάντα τη ζωή τους ως συσσωματώσεις της σκοτεινής ύλης. Στη συνέχεια συμβαίνουν όλα τα άλλα: αέριο πέφτει μέσα στη άλω της σκοτεινής ύλης, το αέριο μετατρέπεται σε άστρα, αυτά αργά μεγαλώνουν, ώσπου στο τέλος εμφανίζονται γαλαξίες όπως ο δικός μας. Όμως ο NGC1052-DF2 θέτει σε αμφισβήτηση τις κυρίαρχες ιδέες για το σχηματισμό των γαλαξιών».

«Αν υπάρχει καθόλου σκοτεινή ύλη σε αυτόν τον γαλαξία, θα είναι ελάχιστη. Τα άστρα του αρκούν για να εξηγήσουν όλη τη μάζα του και δεν φαίνεται να υπάρχει καθόλου έξτρα χώρος για τη σκοτεινή ύλη», πρόσθεσε. Από την άλλη, όπως είπε, «αυτό δείχνει ότι η σκοτεινή ύλη είναι ξεχωριστή από τους γαλαξίες. Είναι πραγματική, αλλά έχει τη δική της ξεχωριστή ύπαρξη από τα άλλα συστατικά των γαλαξιών».

Με άλλα λόγια, προκύπτει το ερώτημα: αν ένας γαλαξίας δεν ξεκίνησε με αφετηρία τη σκοτεινή ύλη, η οποία στη συνέχεια προσέλκυσε βαρυτικά την κοινή ύλη, τότε πώς σχηματίσθηκε;

Οι επιστήμονες έκαναν λόγο για «ένα γαλαξία απόλυτο μυστήριο, που δεν προβλέπεται από καμία θεωρία, τα πάντα πάνω του είναι παράξενα. Είναι τελείως άγνωστο πώς είναι δυνατό να σχηματισθεί ένας τέτοιος γαλαξίας». Δεν αποκλείουν πλέον ότι πιθανώς υπάρχουν περισσότεροι τρόποι για να δημιουργηθεί ένας γαλαξίας και όχι μόνο ξεκινώντας από ένα πυρήνα σκοτεινής ύλης.

Οι αστρονόμοι θα ψάξουν μήπως βρουν και άλλους τέτοιους γαλαξίες στο σύμπαν. Ήδη έχουν υποψίες για τρεις, τους οποίους θα παρατηρήσουν καλύτερα.  

Σε πείραμα στο CERN οι επιστήμονες διακρίνουν σημάδια μια σπάνιας διάσπασης καονίου

Αν οι πιθανότητες ενός γεγονότος να συμβεί ήταν γύρω στη μια στα δέκα δισεκατομμύρια; Αυτή είναι η περίπτωση για τη διάσπαση ενός θετικά φορτισμένου σωμάτιου, γνωστού ως καόνιο, σε ένα άλλο θετικά φορτισμένο σωμάτιο, το πιόνιο και σε ένα ζεύγος νετρίνου-αντινετρίνου. Ακόμη, ένα τέτοιο σπάνιο γεγονός, που δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ με βεβαιότητα, είναι κάτι που οι φυσικοί σωματιδίων θα ήθελαν πραγματικά να το έχουν στα χέρια τους. Ο λόγος; Το Καθιερωμένο Πρότυπο προβλέπει μια τέτοια πιθανότητα: μια στα δέκα δισεκατομμύρια με μια αβεβαιότητα λιγότερο του 10%. Μια απόκλιση από αυτή την πρόβλεψη, που αποκαλύπτεται από μια ακριβή μέτρηση της διάσπασης, θα μπορούσε επομένως να είναι μια καθαρή ένδειξη φυσικής πέρα από το Καθιερωμένο Πρότυπο.

Σε σεμινάριο που έλαβε χώρα χθες στο CERN, η συνεργασία επιστημόνων NA62 (στην εικόνα μέρος των εγκαταστάσεων του πειράματος) περιέγραψε ένα υποψήφιο γεγονός της υπερ-σπάνιας διάσπασης καονίου που βρήκε χρησιμοποιώντας μια νέα προσέγγιση: την «εν πτήση διάσπαση». Ενώ αυτό το μεμονωμένο γεγονός δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διερευνήσει την πέρα από το Καθιερωμένο Πρότυπο φυσική, δείχνει ότι η προσέγγιση λειτουργεί καλά και μπορεί να εφαρμοστεί για να συλλάβει περισσότερα γεγονότα στον επόμενο γύρο συλλογής δεδομένων, που θα αρχίσει στα μέσα Απριλίου. Το αποτέλεσμα είχε παρουσιαστεί επίσης νωρίτερα αυτό το μήνα στην σύνοδο (Rencontres de Moriond) που έγινε στην La Thuile, στην Ιταλία.

Για να ψάξει για διασπάσεις καονίων, η ομάδα NA62 δημιούργησε πρώτα δέσμες πλούσιες σε καόνια ρίχνοντας πρωτόνια υψηλής ενέργειας από τον επιταχυντή Super Proton Synchrotron (SPS) σε στόχο βηρυλλίου. Η σύγκρουση δημιουργεί μια δέσμη περίπου ενός δισεκατομμυρίου σωματιδίων το δευτερόλεπτο, εκ των οποίων μόνο περίπου 6% είναι καόνια. Στη συνέχεια, η ομάδα στέλνει τη δέσμη μέσω ενός ανιχνευτή Cherenkov, ο οποίος κατηγορηματικά αναγνωρίζει τα καόνια από την ακτινοβολία Cherenkov που παράγουν. Ένας ανιχνευτής με πίξελ πυριτίου μετά προσδιορίζει την ορμή των καονίων με χρόνο ανάλυσης 100 picoseconds (1 picosecond είναι ένα τρισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου ή 10^-12 sec). Μια συσκευή ιχνηλάτης, που τοποθετήθηκε μέσα σε κενό δοχείο, με τη σειρά της, μετράει την ορμή από τα φορτισμένα παράγωγα σωμάτια στα οποία διασπάστηκαν τα καόνια και ένας άλλος ανιχνευτής Cherenkov που αποκαλείται RICH προσδιορίζει τον τύπο των σωματιδίων. Άλλες συσκευές γνωστές ως θερμιδόμετρα απορρίπτουν ανεπιθύμητα γεγονότα υποβάθρου με φωτόνια και μυόνια.

Στην ανάλυση των δεδομένων που ελήφθησαν κατά την διαδικασία του 2016, η ομάδα NA62 προσδιόρισε ένα υποψήφιο γεγονός διάσπασης ενός θετικά φορτισμένου καονίου σε ένα θετικά φορτισμένο πιόνιο και ένα ζευγάρι νετρίνου-αντινετρίνου που διαφεύγουν χωρίς ανίχνευση. Το αποτέλεσμα επέτρεψε τους ερευνητές να θέσουν ένα πάνω όριο στην σχετική συχνότητα, ή «κλάσμα διακλάδωσης», της διάσπασης 14 σε 10 δισεκατομμύρια. Το αποτέλεσμα είναι συμβατό με την πρόβλεψη του Καθιερωμένου Προτύπου, που είναι 8,4 σε 100 δισεκατομμύρια (με αβεβαιότητα 1), όμως απαιτούνται περισσότερα δεδομένα για να διερευνήσουν θεωρίες πέρα από το Καθιερωμένο Πρότυπο, που προβλέπει αποκλίσεις από την τιμή του Καθιερωμένου Προτύπου.

Δεν είναι η πρώτη φορά που έχουν παρατηρηθεί σημάδια αυτής της διάσπασης. Διάφορα υποψήφια γεγονότα έχουν αναφερθεί προηγουμένως από το πείραμα E949 και το προηγούμενό του E787 στο Εθνικό Εργαστήριο Brookhaven στο Long Island, στη Νέα Υόρκη. Αυτά τα υποψήφια γεγονότα χρησιμοποιήθηκαν για να συνάγουν ένα κλάσμα διακλάδωσης 17,3 σε 100 δισεκατομμύρια (με αβεβαιότητα περίπου 11), που είναι συνεπές, με μεγάλα σφάλματα, με την πρόβλεψη του Καθιερωμένου Προτύπου. Υπάρχει όμως μια διαφορά μεταξύ των πειραμάτων στο Brookhaven και στο πείραμα της NA62: ενώ οι προηγούμενες διασπάσεις καονίων παρατηρήθηκαν με σωμάτια εν ηρεμία στο στόχο, το πείραμα της NA62 τα παρατηρεί ενώ τα σωμάτια είναι εν πτήση μέσα σε ένα κενό δοχείο. Αυτή η νέα εν πτήση προσέγγιση έχει πλεονεκτήματα επειδή παρέχει πολύ περισσότερο χώρο για ανίχνευση και απαλλαγή από γεγονότα υποβάθρου.

Η ομάδα NA62 αναμένει να προσδιορίσει περισσότερα γεγονότα της σπάνιας διάσπασης καονίου στην εν εξελίξει ανάλυση ενός εικοσαπλάσιου σε μέγεθος συνόλου δεδομένων που πάρθηκαν το 2017 και θα αρχίσει να παίρνει δεδομένα ξανά στα μέσα Απριλίου για έναν αριθμό ρεκόρ 218 ημερών. Αν όλα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο, η συνεργασία θα μπορούσε να μετρήσει το κλάσμα διακλάδωσης της διάσπασης με αρκετά μικρή αβεβαιότητα για να πραγματοποιήσει έναν ακριβή έλεγχο του Καθιερωμένου Προτύπου.

Αγώγιμο πολυμερές σαν γυαλί θα μεταφέρει ρεύμα για διαφανή ηλεκτρονικά

Ερευνητές του Purdue University δημιούργησαν μία διαφανή πολυμερή ταινία η οποία επίσης είναι καλός αγωγός του ηλεκτρισμού, αποτελώντας ένα φθηνό οργανικό υλικό για εφαρμογές όπως οι οθόνες σε ηλεκτρονικές συσκευές. Αν και κάποια πολυμερή μπορούν ήδη να λειτουργούν ως αγωγοί του ηλεκτρισμού μέσω μιας διαδικασίας γνωστής ως χημικό «ντόπινγκ», μέχρι τώρα δεν υπήρχε κανένα που να μπορεί να είναι το ίδιο αγώγιμο όντας διαφανές. Ο συνδυασμός αυτός θα μπορούσε να βρει χρήση σε τηλεοράσεις, τηλέφωνα, οθόνες υπολογιστών κ.α.

Μια καλλιτεχνική απόδοση δείχνει πως μια υψηλής πυκνότητας διάφανων ριζικών ομάδων (φωτεινές περιοχές) επιτρέπει σε ένα πολυμερές να άγει ηλεκτρικό ρεύμα παρά τις μη αγώγιμες περιοχές (σκοτεινές περιοχές)

«Οι προκάτοχοι αυτού του νέου πολυμερούς φτιάχνονται σε κλίμακα τόνων» λέει ο Bryan Boudouris (Μπράιαν Μπουντούρης), επίκουρος καθηγητής Χημικής Μηχανικής. «Το να έχεις ένα αγώγιμο, διαφανές υλικό από υλικά με βάση τον άνθρακα θα ήταν σημαντικό».

 

Η πολυμερής ταινία, που μοιάζει με γυαλί και έχει την αίσθησή του, μπορεί να παραχθεί πιο φθηνά σε μεγάλες ποσότητες από το οξείδιο ινδίου κασσιτέρου, επειδή προκύπτει από υλικά που υπάρχουν σε αφθονία. Επίσης, υπάρχουν πλεονεκτήματα από άποψης κόστους έναντι πολυμερών που χρησιμοποιούνται ήδη σε ηλεκτρονικά και βασίζονται σε δαπανηρές χημικές διαδικασίες για την επίτευξη υψηλής αγωγιμότητας. Τα υπάρχοντα αγώγιμα πολυμερή επίσης κατά κανόνα απορροφούν φως λόγω των δομών τους.

«Είναι δύσκολο να φτιάξεις κάτι που είναι συζευγμένο έτσι ώστε να είναι διαφανές» είπε ο Brett Savoie, βοηθός καθηγητής Χημικής Μηχανικής. «Οπότε αρχίσαμε με ένα εντελώς νέο, μη συζευγμένο πολυμερές, και το τροποποιήσαμε έτσι ώστε να είναι αγώγιμο».

Το πολυμερές που προέκυψε δεν είναι απλά διαφανές, αλλά είναι «ανταγωνιστικό» (ως προς το πόσο αγώγιμο είναι) σε σχέση με τα πολυμερή που είναι διαθέσιμα στο εμπόριο. «Οι προσομοιώσεις μας έδωσαν τις σχεδιαστικές αρχές που θα μας επιτρέψουν να φτιάξουμε ακόμα καλύτερους αγωγούς στο μέλλον» εκτίμησε ο Bryan Boudouris.

Σημεία ισορροπίας Lagrange

Γνωρίζουμε πως αν ένα σώμα, πχ ένας πλανήτης ή ένας δορυφόρος, τοποθετηθεί σε ένα σημείο του πεδίου βαρύτητας δύο άλλων ουράνιων σωμάτων και η συνολική δύναμη που εξασκείται πάνω στο σώμα είναι μηδέν, τότε θα ισορροπήσει. Κάθε τέτοιο σημείο ονομάζεται σημείο ισορροπίας Λαγκράνζ. Για παράδειγμα, ανάμεσα σε δύο ουράνια σώματα, υπάρχει πάντα ένα σημείο ισορροπίας, στο οποίο αν τοποθετηθεί ένας δορυφόρος, θα δέχεται συνολική βαρυτική δύναμη μηδέν, αν συνυπολογιστεί βέβαια και η φυγόκεντρος δύναμη.

Απεικόνιση σχέσης μεταξύ σημείων Λαγκράνζ (κόκκινο), ενός πλανήτη (μπλε) σε αριστερόστροφη τροχιά γύρω από ένα αστέρι (κίτρινο) και το ενεργό δυναµικό στο επίπεδο της τροχιάς.

Μπορούμε βέβαια να πούμε πως η συνολική έλξη που δέχεται ένας δορυφόρος στα σημεία αυτά είναι ίση με την απαραίτητη κεντρομόλο δύναμη για να περιστρέφεται.
 

Ευσταθή και ασταθή σημεία ισορροπίας

 

Υπάρχουν δύο είδη σημείων ισορροπίας. Τα ευσταθή και τα αστασθή σημεία. Αν ένας δορυφόρος τοποθετηθεί σε κάποιο σημείο ευσταθούς ισορροπίας με μικρή ταχύτητα, τότε το σώμα θα έχει την τάση να επιστρέφει, σε κάθε περίπτωση, στο σημείο ευσταθούς ισορροπίας, παραμένοντας, έτσι, για πάντα στην περιοχή γύρω από αυτό.

 

Αν όμως το σημείο είναι ασταθές, τότε με την πάροδο του χρόνου ο δορυφόρος θα απομακρύνεται σταδιακά από την περιοχή ασταθούς ισορροπίας και δε θα επιστρέψει ποτέ.

 

Θεωρούμε λοιπόν ένα σώμα (πλανήτη ή δορυφόρο) που κινείται σε κυκλική τροχιά (ή σχεδόν κυκλική) τροχιά γύρω από ένα άλλο (πλανήτη ή άστρο). Τότε υπάρχουν, ανάμεσά τους, καθορισμένα σημεία ισορροπίας, σε σχέση με την ευθεία που τα ενώνει.

 

Την ύπαρξη των σημείων αυτών είχε προβλέψει ο Γάλλος μαθηματικός και αστρονόμος Louis Lagrange (Λαγκρανζ), από το 1772. Συνολικά, υπάρχουν 5 τέτοια σημεία ισορροπίας για ένα σύστημα δύο ουρανίων σωμάτων (πχ. Γη-Ήλιος ή Γη-Σελήνη).

 

Τα τρία σημεία από αυτά (L₁ – L₂ – L₃), βρίσκονται πάνω στην ευθεία που ενώνει τα δύο ουράνια σώματα, ενώ τα υπόλοιπα (L₄ – L₅), βρίσκονται πάνω στις κορυφές ενός ισόπλευρου τριγώνου. Σε αυτά σημεία, η συνολική δύναμη που δέχεται ένας δορυφόρος, που περιστρέφεται, από τ’ άλλα δύο ουράνια σώματα, είναι ίση με την κεντρομόλο δύναμη.

 

Τα σημεία L₁, L₂, L₃ είναι ασταθή σημεία ισορροπίας. Γι’ αυτό, ένας δορυφόρος που θα τοποθετηθεί σε μία από αυτές τις τρεις θέσεις, θα πρέπει ανά τακτά χρονικά διαστήματα να πυροδοτεί τους κινητήρες του, ώστε να αποτρέπει την οποιαδήποτε διαταραχή στην ταχύτητα του (που μπορεί να προέρχεται από πολλούς παράγοντες), που θα το απομακρύνει από την περιοχή του σημείου ισορροπίας.

 

Για το σύστημα Γης – Ήλιου, όμως, αν και τα τρία αυτά σημεία είναι ασταθή, ορίζεται μια σταθερή τροχιά, γύρω από αυτά.

 

Όμως τα L₄, L₅ αντίθετα είναι ευσταθή σημεία ισορροπίας, γι’ αυτό και οποιοδήποτε σώμα βρεθεί με μηδενική ταχύτητα στην περιοχή ενός από αυτά τα σημεία, δεν θα μπορεί να ξεφύγει ποτέ από εκεί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ομάδες των Τρωικών Αστεροειδών που βρίσκονται παγιδευμένοι στα σημεία L₄, L₅ του συστήματος Δία – Ηλίου και που ανακαλύφθηκε το 1906.

 

Καθένα από τα L₄, L₅ , που αποτελούν τα σταθερά σημεία Λαγκρανζ, αποτελούν την μια κορυφή ενός ισοπλεύρου τριγώνου, που στις δύο άλλες του κορυφές, βρίσκονται τα δύο ουράνια σώματα των οποίων οι βαρυτικές δυνάμεις ισορροπούν στο σημείο L₄ ή  L₅ .
 

Χρησιμοποίηση των σημείων Lagrange στις διαστημικές αποστολές

Το γεγονός πως τα σημεία Lagrange είναι σημεία ισορροπίας και έχουν σταθερή θέση ως προς ένα σύστημα ουρανίων σωμάτων, τα κάνει χρήσιμα, για πολλούς σκοπούς, στους σχεδιαστές των διαστημικών αποστολών:

1. Το σημείο L₁ του συστήματος Γης – Ηλίου βρίσκεται πάνω στην ευθεία των δύο σωμάτων και προς την πλευρά του Ήλιου, οπότε τα διαστημόπλοια που τοποθετούνται σε σταθερή τροχιά γύρω απ’ αυτόν, να μπορούν να καταγράφουν τα χαρακτηριστικά του ηλιακού ανέμου, προτού αυτός φτάσει στη Γη. ένα παράδειγμα αποτελεί ο επιστημονικός δορυφόρος της ESA, MAP, SOHO αλλά και το Genesis που τέθηκε σε μια τροχιά γύρω από το σημείο ισορροπίας Lagrange L1.
2. Όλα τα σημεία Lagrange του συστήματος Γης – Ηλίου (εκτός του σημείου L₃) μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως περιοχές τοποθέτησης μεγάλων διαστημικών τηλεσκοπίων. Οι θέσεις αυτές προσφέρονται για εύκολη επικοινωνία με τη Γη αλλά και για καλύτερες και περισσότερες παρατηρήσεις, καθώς στο οπτικό πεδίο του τηλεσκοπίου δε θα παρεμβάλλεται ο γήινος όγκος, όπως συμβαίνει με το Hubble (αφού όλα τα σημεία Lagrange Γης – Ηλίου βρίσκονται τουλάχιστον 1,5 εκατ. χλμ. από τη Γη). Ήδη, το επόμενο μεγάλο διαστημικό τηλεσκόπιο που σχεδιάζεται (Next Generation Space Telescope), προβλέπεται να τοποθετηθεί σε σταθερή τροχιά γύρω από το σημείο L₂ του συστήματος Γης – Ηλίου.
3. Το γεγονός πως τα σημεία Lagrange είναι σημεία ισορροπίας, σημαίνει πως στην περιοχή τους η βαρυτική δύναμη είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Δηλαδή ένας δορυφόρος που ξεκινάει το ταξίδι του από εκεί, μπορεί με μια μικρή μεταβολή της ταχύτητας του (δηλαδή χωρίς μεγάλη κατανάλωση καυσίμων) να αλλάξει σημαντικά την τροχιά του.

Ο Αριστοτέλης για τη μεγαλοπρέπεια

Σε σχέση με τη διαχείριση του χρήματος ο Αριστοτέλης πέρα από το διαχωρισμό του ελευθέριου από τον άσωτο και τον ανελεύθερο θα προχωρήσει και σε έναν ακόμη διαχωρισμό. Στο δεύτερο βιβλίο των «Ηθικών Νικομαχείων» αναφέρει: «Η σχέση μας με τα χρήματα μπορεί, βέβαια, να έχει και άλλες μορφές: μεσότητα η μεγαλοπρέπεια (διαφέρει, πράγματι, ο μεγαλοπρεπής από τον ελευθέριο: στην πρώτη περίπτωση ο λόγος είναι για μεγάλα ποσά, στη δεύτερη για μικρά), υπερβολή η μεγαλομανία και η κακογουστιά, και έλλειψη η κακομοιριά». (1107b 7, 18-22).

 

Με δυο λόγια, η μεγαλοπρέπεια διέπεται επίσης από τη μεσότητα, αλλά σχετίζεται με τη δαπάνη μεγάλων ποσών. Στο τέταρτο βιβλίο ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι η μεγαλοπρέπεια είναι η φυσική συνέχεια της ελευθεριότητας: «Φυσική συνέχεια θα μπορούσε να θεωρηθεί πως είναι να μιλήσουμε τώρα και για τη μεγαλοπρέπεια. Γιατί και αυτή θεωρείται αρετή που σχετίζεται με τα χρήματα και, γενικά, τα υλικά αγαθά· μόνο που αυτή, σε αντίθεση με την ελευθεριότητα που απλώνεται σε όλες τις σχετικές με τα χρήματα πράξεις, σχετίζεται μόνο με τις πράξεις που έχουν να κάνουν με δαπάνες, και σ’ αυτές ξεπερνάει την ελευθεριότητα από την άποψη του μεγέθους. Γιατί όπως δηλώνει και η ίδια η λέξη, η μεγαλοπρέπεια είναι μια “πρέπουσα” δαπάνη σε μέγεθος». (1122a 2, 22-28).

Η φαινομενική αντίφαση ανάμεσα στην αδιαπραγμάτευτη επίκληση της μεσότητας και τη διευκρίνιση ότι η μεγαλοπρέπεια αφορά μεγάλα ποσά μπορεί να εξηγηθεί αν ληφθεί υπόψη η φύση και ο σκοπός των δαπανών που χαρακτηρίζουν το μεγαλοπρεπή άνθρωπο: «Η μεγαλοπρέπεια σχετίζεται με τις δαπάνες που τις λέμε “άξιες τιμής”. Τέτοιες είναι π.χ. οι δαπάνες που σχετίζονται με τους θεούς (προσφορές, κτίσματα, θυσίες)· επίσης αυτές που σχετίζονται γενικά με τη θρησκευτική λατρεία, καθώς και αυτές που ικανοποιούν φιλοδοξίες ενσχέσει με την κοινή γνώμη, όπως π.χ. αν κάποιοι άνθρωποι θεωρούν ότι πρέπει να ετοιμάσουν με λαμπρότητα το χορό μιας θεατρικής παράστασης, να εξοπλίσουν μια τριήρη ή να κάνουν το τραπέζι σε ολόκληρη την πόλη». (1122b 2, 23-28).

 

Η μεγαλοπρέπεια, δηλαδή, έχει να κάνει με δαπάνες υψηλού κόστους που αφορούν το σύνολο της πόλης. Η θρησκευτική λατρεία, η χρηματοδότηση τριηρών, η χορηγία καλλιτεχνικών έργων κλπ, σχετίζονται με το κοινό όφελος και αυτός που αναλαμβάνει τέτοια έξοδα έχει επίγνωση του χρηματικού μεγέθους που θα ξοδευτεί. Το να θέλει κανείς να ξοδέψει για χάρη της πόλης, χωρίς κανένα προσωπικό συμφέρον, κρίνεται ιδιαίτερα τιμητικό και καταδεικνύει μια προσωπικότητα που όχι μόνο έχει ισορροπημένες σχέσεις με το χρήμα, αφού δε διστάζει να το προσφέρει, αλλά κινείται με βάση το δημόσιο συμφέρον. Κι αυτή ακριβώς είναι η έννοια της μεγαλοπρέπειας, όπως τίθεται από τον Αριστοτέλη. Η προτεραιότητα του συλλογικού οφέλους, που δεν υπολογίζει κανένα κόστος από την ατομική περιουσία.

 

Κι αυτό δεν έχει καμία σχέση ούτε με την υστεροβουλία μελλοντικών ωφελημάτων ούτε με τη ματαιοδοξία του κοινωνικού κύρους που θα μπορούσε να επιφέρει μια τέτοια πράξη. Γιατί ο μεγαλοπρεπής ενεργεί με γνώμονα το ωραίο: «Όλες αυτού του είδους της δαπάνες ο μεγαλοπρεπής θα τις κάνει για χάρη της ομορφιάς – αυτό δεν είναι το κοινό γνώρισμα όλων των αρετών;» (1122b 2, 7-8).

 

Κι αφού η μεγαλοπρέπεια συγκαταλέγεται στις αρετές, είναι απολύτως προφανές ότι τα χρήματα που θα δαπανηθούν θα προέρχονται από ενέργειες που αρμόζουν στο πνεύμα της αρετής. Αν κάποιος αποκτήσει πλούτο από παράνομες ή ανήθικες πράξεις, είναι αδύνατο να χαρακτηριστεί μεγαλοπρεπής όσα χρήματα κι αν ξοδέψει για την πόλη. Γιατί παίρνει από κει που δεν πρέπει, πράξη αντίθετη με το πνεύμα της ελευθεριότητας. Και μεγαλοπρέπεια χωρίς την ελευθεριότητα είναι αδύνατο να υπάρξει.

 

Σε τελική ανάλυση, η μεγαλοπρέπεια είναι ελευθεριότητα που σχετίζεται με το ξόδεμα μεγάλων χρηματικών ποσών ή, για να το πούμε αλλιώς, ο μεγαλοπρεπής είναι πριν απ’ όλα ελευθέριος, καθώς διαχειρίζεται με γενναιοδωρία τα λεφτά του: «Υποχρεωτικά λοιπόν ο μεγαλοπρεπής είναι και ελευθέριος, αφού και ο ελευθέριος δαπανά αυτά που πρέπει και με τον τρόπο που πρέπει: με αυτά σχετίζεται το “μεγάλο” – του μεγαλοπρεπούς – “μέγεθος”, ας πούμε –, και η ελευθεριότητα με αυτά έχει να κάνει». (1122b 2, 12-15).

 

Το κριτήριο της μεσότητας εξασφαλίζεται με τους ίδιους ακριβώς όρους, αφού και πάλι η δαπάνη σχετίζεται με «αυτά που πρέπει» και «με τον τρόπο που πρέπει». Η σύμπλευση της μεγαλοπρέπειας με την ελευθεριότητα εξασφαλίζει την κατεύθυνση της αρετής κι αυτός είναι ο λόγος που παίζει μεγάλο ρόλο και η προέλευση των χρημάτων που θα ξοδευτούν.

 

Τα αισχρά κέρδη αντίκεινται στην αρετή και δεν αρμόζουν στις πράξεις της μεγαλοπρέπειας. Εξάλλου, οι άνθρωποι που κερδίζουν με αθέμιτους τρόπους είναι αδύνατο να πείσουν ότι ενδιαφέρονται για το καλό του συνόλου. Κατά κανόνα, κι αν ακόμα προβούν σε χορηγίες δημόσιου ενδιαφέροντος, έχουν ιδιοτελείς σκοπούς. Ένα συμπαθές δημόσιο προφίλ διευκολύνει τις αισχροκερδείς δραστηριότητες. Και οι κοινωνικές ευεργεσίες μπορούν να παίξουν πολύ καλά αυτό το ρόλο.

 

Γι’ αυτό και ο Αριστοτέλης σπεύδει να συμπληρώσει: «Σε όλες όμως αυτές τις περιπτώσεις οι δαπάνες εξετάζονται και ενσχέσει προς αυτόν που τις κάνει: ποιος είναι και ποια είναι τα περιουσιακά του στοιχεία». (1122b 2, 28-30). Η εξέταση των περιουσιακών στοιχείων είναι μάλλον ευνόητη, αφού πρέπει πράγματι ο μεγαλοπρεπής να έχει την ανάλογη περιουσία, ώστε να μπορεί να στηρίξει τη μεγαλοπρεπή του πράξη.

 

Αν κάποιος προβαίνει σε τέτοιες δαπάνες χωρίς το ανάλογο οικονομικό υπόβαθρο δεν είναι μεγαλοπρεπής, αλλά ανόητος, καθώς εμπλέκεται σε έξοδα που δεν μπορεί να αναλάβει: «Αυτός είναι και ο λόγος που ο φτωχός άνθρωπος δεν μπορεί, λέω, να είναι μεγαλοπρεπής, αφού δεν έχει τα μέσα που θα του επιτρέψουν να δαπανήσει με πρέποντα τρόπο μεγάλα ποσά. Και όποιος το επιχειρεί, είναι ανόητος· γιατί ξοδεύει πέρα από τις δυνατότητες που του προσφέρουν τα οικονομικά του μέσα και πέρα από ό,τι είναι σωστό: σύμφωνο με την αρετή είναι μόνο ό,τι γίνεται σωστά». (1122b 2, 31-35).

 

Όμως, ο Αριστοτέλης δεν θέτει μόνο τον παράγοντα των περιουσιακών στοιχείων για να καθορίσει τον μεγαλοπρεπή, αλλά και το «ποιος είναι». Κι όταν λέει «ποιος είναι» εννοεί ποια είναι η προσωπικότητα και ποια η δράση του μέσα στην πόλη. Και στο πλαίσιο αυτής της δράσης εντάσσεται και ο έλεγχος του πλουτισμού. Κάποιος αισχροκερδής, κάποιος ανήθικος ή εκμεταλλευτής προσώπων και καταστάσεων, κάποιος που παραβιάζει τους κανόνες δικαίου δεν μπορεί να εντάσσεται σ’ αυτό που ο Αριστοτέλης ονομάζει μεγαλοπρέπεια: «Γιατί οι δαπάνες πρέπει να είναι άξιες των περιουσιακών στοιχείων, και να ταιριάζουν όχι μόνο με το έργο αλλά και με το πρόσωπο που το κάνει». (1122b 2, 30-31).

 

Η διασφάλιση της αξίας του προσώπου που δαπανά είναι η κατοχύρωση της μεγαλοπρέπειας. Από αυτή την άποψη, γίνεται φανερό ότι όποιος ξοδεύει μεγάλα ποσά για οποιοδήποτε κοινωφελή σκοπό δε σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι είναι και μεγαλοπρεπής, όπως και ότι μια δαπάνη για το δημόσιο συμφέρον (όσο μεγάλη κι αν είναι) δεν είναι σε θέση να διαγράψει την πρότερη κοινωνική εικόνα του χρηματοδότη. Οι κοινωφελείς δαπάνες που λειτουργούν ως ξέπλυμα προσωπικότητας ή ως αντιπερισπασμός προς απόκρυψη άλλων, όχι και τόσο τιμητικών δραστηριοτήτων, δεν έχουν καμία σχέση με την μεγαλοπρέπεια.

 

Και βέβαια, η μεγαλοπρέπεια δεν αφορά μόνο τη δημόσια αλλά και την ιδιωτική ζωή: «Ο μεγαλοπρεπής άνθρωπος θα χτίσει και θα εξοπλίσει το σπίτι του όπως ταιριάζει στον πλούτο του (γιατί και το σπίτι είναι ένα στολίδι). Γνώρισμα του μεγαλοπρεπούς ανθρώπου είναι, επίσης, το να δαπανά κατά προτίμηση για έργα που θα ζήσουν για μεγάλο διάστημα χρόνου (γιατί αυτά είναι τα πιο όμορφα), και σε κάθε επιμέρους περίπτωση να δαπανά αυτό που είναι το πρέπον». (1123a 2, 6-10).

 

Με άλλα λόγια, δεν μπορεί να υπάρξει μεγαλοπρέπεια, αν δεν υπάρχει παιδεία κι αισθητική καλλιέργεια. Ο μεγαλοπρεπής άνθρωπος θα πρέπει να γνωρίζει τα θέματα της τέχνης και να μπορεί να τα εκτιμά σωστά. Ο άξεστος που ξαφνικά αποκτά χρήμα χωρίς την ανάλογη παιδεία για τη διαχείρισή του είναι αδύνατο να φερθεί μεγαλοπρέπεια.

 

Και υπάρχουν κι άλλα πεδία που μπορεί κανείς να φανεί μεγαλοπρεπής στην ιδιωτική του ζωή: «για το χώρο των ιδιωτικών δαπανών, τα χαρακτηριστικά της μεγαλοπρέπειας τα έχουν όσες γίνονται μία μόνο φορά, όπως π.χ. ο γάμος και όλα τα παρόμοια· καθετί, επίσης, για το οποίο δείχνει ενδιαφέρον ολόκληρη η πόλη ή οι άνθρωποι της υψηλής κοινωνίας· επίσης, καθετί που σχετίζεται με την υποδοχή και τον αποχαιρετισμό φιλοξενούμενων προσωπικοτήτων, με την ανταλλαγή, τέλος, δώρων και αντιδώρων· γιατί ο μεγαλοπρεπής άνθρωπος δεν κάνει δαπάνες για τον εαυτό του, αλλά για το κοινό καλό, και τα δώρα έχουν κάποια ομοιότητα με τις αφιερωματικές προσφορές στους θεούς». (1122b 2, 40 και 1123a 2, 1-6).

 

Η άποψη ότι η μεγαλοπρέπεια αρμόζει στους γάμους ή στα έξοδα για τους φιλοξενούμενους είναι σύμφωνη με το αρχαιοελληνικό ιδεώδες που θέτει πολύ ψηλά αυτές τις αξίες. Το ότι η μεγαλοπρέπεια αφορά τους ανθρώπους της υψηλής κοινωνίας, όσο κι αν φαίνεται ελιτίστικο, δεν πρέπει να προβληματίζει, αφού από την αρχή το ζήτημα τέθηκε στη βάση του μεγέθους της δαπάνης καθιστώντας σαφές ότι αφορά μόνο εκείνους που έχουν την ανάλογη οικονομική επιφάνεια. Οι φτωχοί δεν μπορούν να είναι μεγαλοπρεπείς, καθώς δεν έχουν τη δυνατότητα. Γι’ αυτό και ο μεγαλοπρεπής είναι ελευθέριος, χωρίς να ισχύει και το αντίστροφο, αφού ο ελευθέριος δεν είναι βέβαιο ότι διαθέτει να οικονομικά μέσα, ώστε να είναι μεγαλοπρεπής.

 

Ο Αριστοτέλης προβαίνοντας σ’ αυτούς τους διαχωρισμούς δεν προτίθεται ούτε να καταδείξει την κοινωνική διαστρωμάτωση ούτε να αφήσει αιχμές για την ταξική ανισότητα. Αυτό που επιδιώκει είναι η αποσαφήνιση των εννοιών. Εξάλλου, στο έργο του «Πολιτικά» ξεκαθαρίζει ότι δεν θεωρεί αδικία το να υπάρχουν πλούσιοι και φτωχοί σε μια πόλη αρκεί η περιουσιακή διαφοροποίηση να ανταποκρίνεται και στην αξία. Με δυο λόγια, αν κάποιος είναι άξιος, είναι δηλαδή εργατικός, προνοητικός ή καινοτόμος, ώστε να προσφέρει περισσότερα στην πόλη, είναι δίκαιο η αξία του να έχει και περιουσιακό αντίκρισμα. Από τη στιγμή που προσφέρει περισσότερα, για τον Αριστοτέλη, είναι δίκαιο και να απολαμβάνει περισσότερα.

 

Η από θέση αρχής περιουσιακή ισότητα, ασχέτως της προσφοράς του καθενός, αποτελεί ισοπέδωση και δεν ανταποκρίνεται στο ιδανικό της αξιοκρατίας, πράγμα που, κατά τον Αριστοτέλη πάντα, συνιστά αδικία. Το ζήτημα είναι να τεθούν τα όρια. Ο άξιος, δηλαδή, είναι σωστό να είναι και πλούσιος αλλά όχι ανεξέλεγκτα, όπως αντίστοιχα και ο φτωχός. Τα όρια που τίθενται στον πλούτο εξασφαλίζουν και τα όρια που θα τεθούν στη φτώχεια (ο ανεξέλεγκτος πλούτος θα φέρει και την ανεξέλεγκτη φτώχεια) και αυτή η ισορροπία θα επιφέρει την κοινωνική συνοχή, καθώς ο χωρίς όρια πλούτος σε συνδυασμό με την απύθμενη φτώχεια θα φέρει στην πόλη τέτοια πόλωση κι εντάσεις τόσο δυνατές που θα απειλήσουν την ενότητά της.

 

Οι ακραίες ταξικές ανισότητες συνιστούν τη διάλυση της πόλης. Η μεσαία τάξη προτείνεται ως ιδανική κι αυτή πρέπει να είναι η μέριμνα του νομοθέτη που ορίζει τη χάραξη της οικονομικής πολιτικής και τη φορολογία: να ενισχύει τους φτωχούς και να αποδυναμώνει τους πλούσιους, ώστε να ενισχύονται οι μεσαίοι. Αυτό όμως, δεν τίθεται απόλυτα, είναι απλώς η τάση που πρέπει να ακολουθείται. Από κει και πέρα θα υπάρχουν και πλούσιοι και φτωχοί, σε περιορισμένο αριθμό, βέβαια, και με συγκεκριμένα όρια.

 

Κι αυτούς τους λίγους πλούσιους αφορά η μεγαλοπρέπεια. Πρόκειται για τους άξιους που δίκαια ανταμείβονται έχοντας περισσότερα και που έχουν την οικονομική δυνατότητα να είναι μεγαλοπρεπείς. Γι’ αυτό και παίζει τεράστιο ρόλο ο τρόπος της απόκτησης του πλούτου. Γιατί αν δεν ανταποκρίνεται στην αξία, αλλά στην αδικία που μένει ατιμώρητη, όχι μόνο δε γίνεται λόγος για μεγαλοπρέπεια, αλλά τίθεται θέμα δικαιοσύνης. Και η δικαιοσύνη είναι το θεμέλιο της συνύπαρξης. Οι γενναιόδωρες δαπάνες του ανέντιμου πλούτου δεν είναι ευεργεσία αλλά κοινωνική πρόκληση.

 

Και βέβαια, άλλο η μεγαλοπρέπεια κι άλλο η επίδειξη. Η επίδειξη συνιστά την υπερβολή κι ως τούτου προτάσσει την κακογουστιά του απαίδευτου ανθρώπου: «Όσο γι’ αυτόν που φτάνει στην υπερβολή και είναι άξεστος, ξεπερνάει, όπως είπαμε, το μέτρο με το να ξοδεύει αντίθετα με ό,τι πρέπει: στις μικρές περιπτώσεις δαπάνης ξοδεύει πολλά και κάνει κακόγουστη κι ακαλαίσθητη επίδειξη. Κάνει π.χ. τραπέζι γαμήλιου τύπου με ερανιστές» (οι ερανιστές είναι άνθρωποι “που μαζεύτηκαν για να φάνε με κοινή συνεισφορά όλων (έρανος)”, οπότε δεν κρίνεται μεγαλοπρεπές να κάνει κανείς γαμήλιο τραπέζι σε τέτοιους ανθρώπους) «ή, κάνοντας το χορηγό σε κωμική παράσταση, παρουσιάζει το χορό να μπαίνει ντυμένος με πορφύρα, όπως κάνουν στα Μέγαρα. Κι όλα αυτά τα κάνει όχι για χάρη του ωραίου, αλλά γιατί θέλει να επιδείξει τον πλούτο του και γιατί φαντάζεται ότι με όλα αυτά κερδίζει το θαυμασμό του κόσμου, και εκεί που έπρεπε να ξοδέψει πολλά, ξοδεύει λίγα, ενώ εκεί που θα έπρεπε να ξοδέψει λίγα, ξοδεύει πολλά». (1123a 2, 21-30).

 

Από την άλλη, η πλευρά της έλλειψης καταλήγει στη μικροπρέπεια: «Ο μικροπρεπής ελλείπει στα πάντα, και έχοντας ξοδέψει τεράστια ποσά, είναι έτοιμος να καταστρέψει την ομορφιά της πράξης του για ένα τίποτε, και σε ό,τι κι αν κάνει, είναι γεμάτος από δισταγμούς· μόνη του σκέψη είναι πώς θα ξοδέψει όσο γίνεται πιο λίγα, και αυτά μάλιστα τα λίγα τα “κλαίει”, και όλο νομίζει ότι ξοδεύει πιο πολλά από όσα πρέπει». (1123a 2, 31-35).

 

Σε κάθε περίπτωση, όμως, τόσο η μικροπρέπεια όσο και η μεγαλομανία, αν και είναι κακίες που προϋποθέτουν αρνητικό εθισμό (έξη), δε συγκαταλέγονται στα επονείδιστα χαρακτηριστικά: «Αυτές λοιπόν οι έξεις είναι κακίες, όμως δεν προκαλούν όνειδος, αφού ούτε βλαπτικές για τους άλλους είναι ούτε και πολύ επαίσχυντες». (1123a 2, 35-37).

 

Αριστοτέλης: Ηθικά Νικομάχεια

ΑΙΣΩΠΟΣ - Μῦθοι (206.1-210.1)

206. ΟΡΝΙΣ ΚΑΙ ΧΕΛΙΔΩΝ [206.1] ὄρνις ὄφεως ὠὰ εὑροῦσα καὶ ταῦτα ἐπιμελῶς ἐκθερμάνασα ἐξεκόλαψε. χελιδὼν δὲ θεασαμένη αὐτὴν ἔφη· «ὦ ματαία, τί ταῦτα ἀνατρέφεις, ἅπερ, ἂν αὐξηθῇ, ἀπὸ σοῦ πρώτης τοῦ ἀδικεῖν ἄρξεται;»
οὕτως ἀτιθάσευτός ἐστιν ἡ πονηρία, κἂν μάλιστα εὐεργετῆται.

207. ΟΡΝΙΘΟΘΗΡΑΣ ΚΑΙ ΚΟΡΥΔΑΛΟΣ
[207.1] ὀρνιθοθήρας πτηνοῖς πάγην ἵστα. κορυδαλὸς δὲ αὐτὸν θεασάμενος ἤρετο, τί ποιεῖ. τοῦ δὲ εἰπόντος πόλιν κτίζειν καὶ μικρὸν ὑποχωρήσαντος πεισθεὶς αὐτοῦ τοῖς λόγοις προσῆλθε καὶ τὸ δέλεαρ ἐσθίων ἔλαθεν ἐμπεσὼν εἰς τοὺς βρόχους. τοῦ δὲ ὀρνιθοθήρα προσδραμόντος καὶ συλλαβόντος αὐτὸν ἔφη· «ὦ οὗτος, ἐὰν τοιαύτας πόλεις κτίζῃς, πολλοὺς τοὺς ἐνοικοῦντας εὑρήσεις».
[ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι τότε μάλιστα καὶ οἶκοι καὶ πόλεις ἐρημοῦνται, ὅταν οἱ προεστῶτες χαλεποὶ ὦσιν.]

208. ΟΡΝΙΘΟΘΗΡΑΣ ΚΑΙ ΠΕΛΑΡΓΟΣ
[208.1] ὀρνιθοθήρας δίκτυα γεράνοις ἀναπετάσας πόρρωθεν ἀπεκαραδόκει τὴν ἄγραν. πελαργοῦ δὲ σὺν ταῖς γεράνοις ἐπικαθίσαντος ἐπιδραμὼν μετ᾽ ἐκείνων καὶ αὐτὸν συνέλαβε. τοῦ δὲ δεομένου μὴ θῦσαι αὐτὸν καὶ λέγοντος, ὡς οὐ μόνον αὐτὸς ἀβλαβής ἐστι τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ καὶ ὠφελιμώτατος· τοὺς γὰρ ὄφεις καὶ τὰ λοιπὰ ἑρπετὰ συλλαμβάνων ἀναιρεῖ, ὁ ὀρνιθοθήρας ἀπεκρίνατο· «ἀλλ᾽ εἰ τὰ μάλιστα οὐ φαῦλος εἶ, διὰ τοῦτο γοῦν ἄξιος εἶ κολάσεως, ὅτι μετὰ τῶν πονηρῶν κεκάθικας».
ἀτὰρ οὖν καὶ ἡμᾶς δεῖ τὰς τῶν πονηρῶν συνηθείας ἀποφεύγειν, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ τῆς αὐτῶν κακίας κοινωνοὶ δόξωμεν.

209. ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΙ ΑΓΡΙΑΙ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ
[209.1] ὀρνιθοθήρας πετάσας τὰ λίνα ἐκ τῶν ἡμέρων περιστερῶν προσέδησεν· εἶτα ἀποστὰς αὐτὸς πόρρωθεν ἀπεκαραδόκει τὸ μέλλον. ἀγρίων δὲ ταύταις προσελθουσῶν καὶ τοῖς βρόχοις συμπλακεισῶν προσδραμὼν συλλαμβάνειν αὐτὰς ἐπειρᾶτο. τῶν δὲ αἰτιωμένων τὰς ἡμέρους, εἴγε ὁμόφυλοι οὖσαι αὐταῖς τὸν δόλον οὐ προεμήνυσαν, ἐκεῖναι ὑποτυχοῦσαι ἔφασαν· «ἀλλ᾽ ἡμῖν γε ἄμεινον δεσπότας φυλάττεσθαι ἢ τῇ ἡμετέρᾳ συγγενείᾳ χαρίζεσθαι».
οὕτω καὶ τῶν οἰκετῶν οὐ μεμπτέοι εἰσίν, ὅσοι δι᾽ ἀγάπην τῶν οἰκείων δεσποτῶν παραπίπτουσι τῆς τῶν οἰκείων συγγενῶν φιλίας.

210. ΚΑΜΗΛΟΣ
[210.1] ὅτε πρῶτον κάμηλος ὤφθη, οἱ ἄνθρωποι φοβηθέντες καὶ τὸ μέγεθος καταπλαγέντες ἔφευγον. ὡς δὲ χρόνου προϊόντος συνεῖδον αὐτῆς τὸ πρᾷον, ἐθάρρησαν μέχρι τοῦ προσελθεῖν. αἰσθόμενοι δὲ κατὰ μικρὸν ὡς χολὴν τὸ ζῷον οὐκ ἔχει εἰς τοσοῦτον καταφρονήσεως ἦλθον, ὥστε καὶ χαλινοὺς αὐτῇ περιθέντες παισὶν ἐλαύνειν ἔδωκαν.
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι τὰ φοβερὰ τῶν πραγμάτων ἡ συνήθεια καταπραΰνει.

***
206. Η κότα και το χελιδόνι.
[206.1] Ήταν μια κότα που βρήκε κάτι αυγά από φίδι. Τα κλώσησε λοιπόν με φροντίδα και τα ζέστανε καλά-καλά, ώσπου εκκολάφθηκαν. Τότε όμως την πρόσεξε το χελιδόνι και την κατσάδιασε: «Μωρή, τόσο χαζή είσαι; Τί τα ανατρέφεις αυτά; Δεν ξέρεις ότι, άμα μεγαλώσουν, θα ξεκινήσουν από σένα τα εγκλήματά τους;».
Έτσι είναι: Όσο καλό και να του κάνεις, ο κακούργος ποτέ δεν θα ημερέψει.

207. Ο πουλολόγος και ο κορυδαλλός.
[207.1] Ήταν ένας κυνηγός που έστηνε παγίδα για τα πουλιά. Πάνω στην ώρα, που λέτε, τον είδε ο κορυδαλλός και τον ρώτησε τί φτιάχνει. Ο πουλολόγος αποκρίθηκε ότι χτίζει μια πόλη, και συγχρόνως έκανε λίγο πίσω. Το καημένο το πουλί τον πίστεψε και πλησίασε. Και εκεί που καθόταν και τσιμπολογούσε το δόλωμα, ξαφνικά έπεσε μέσα στα βρόχια δίχως να το καταλάβει. Τότε έτρεξε καταπάνω του ο κυνηγός να τον τσακώσει. Τσίριξε λοιπόν ο κορυδαλλός: «Βρε κατεργάρη, ωραίες πόλεις χτίζεις. Κόσμος και κοσμάκης θα σου έρθει να κατοικήσει μέσα τους».
Το δίδαγμα του μύθου: Σπίτια και πόλεις, όλα απομένουν έρημα όταν οι κυβερνήτες τους είναι σκληρόκαρδοι.

208. Ο πουλολόγος και ο πελαργός.
[208.1] Μια φορά ένας κυνηγός άπλωνε τα δίχτυα του για να τσακώσει κάτι γερανούς. Έστησε λοιπόν καρτέρι και καραδοκούσε από μακριά τα θηράματά του. Στο τέλος, μαζί με τους γερανούς, ήρθε και κούρνιασε πάνω στην παγίδα και ένας πελαργός. Αμέσως, που λέτε, όρμησε ο άνθρωπος και τους αιχμαλώτισε όλους, μαζί και το παράταιρο τούτο πουλί. Βάλθηκε τότε ο πελαργός να τον εκλιπαρεί: «Μη με σφάξεις, μη με σφάξεις!». Και έφερνε και δικαιολογίες, ότι ο ίδιος όχι μόνο δεν κάνει καμία ζημιά στους ανθρώπους, αλλά απεναντίας τους ωφελεί εξαιρετικά: ποιός άλλος πιάνει και ξεπαστρεύει τα φίδια και όλα τα άλλα ερπετά; Όμως ο κυνηγός δεν νοιάστηκε: «Βρε δεν πα να είσαι και ο πλέον αναμάρτητος — τί γύρευες να κάθεσαι παρέα με τα καθάρματα; Και μόνο γι᾽ αυτό σου αξίζει η τιμωρία».
Το ίδιο ισχύει, λοιπόν, και για εμάς: Πρέπει να αποφεύγουμε τις συναναστροφές με τα αχρεία υποκείμενα, για να μη νομίσει ο κόσμος ότι συμμεριζόμαστε και εμείς τη φαυλότητά τους.

209. Τα άγρια και τα ήμερα περιστέρια.
[209.1] Ήταν ένας κυνηγός που άπλωσε τα δίχτυα του για τα πουλιά και τριγύρω τους έδεσε μερικά εξημερωμένα περιστέρια για κράχτες. Ύστερα ο ίδιος αποτραβήχτηκε και καραδοκούσε από μακριά τί θα συμβεί. Με τα πολλά, κάτι αγριοπερίστερα πλησίασαν προς τους κράχτες και μοιραία μπλέχτηκαν στα βρόχια. Αμέσως ο κυνηγός όρμησε καταπάνω τους και καταγίνηκε να τα πιάσει. Τα αιχμαλωτισμένα πουλιά ξεστόμιζαν τότε πικρά παράπονα κατά των ήμερων: «Εσείς βρε, οι ομογενείς μας, δεν μας είπατε μία λέξη να μας προειδοποιήσετε για τη σκευωρία!». Όμως τα εξημερωμένα περιστέρια τούς αντιγύρισαν ευθύς: «Καλέ άντε από εδώ! Εμείς, μια φορά, το λογαριάζουμε καλύτερο να φυλαγόμαστε από τα αφεντικά μας, παρά να κάνουμε χάρες στο συγγενολόι μας».
Το ίδιο ισχύει για τους υπηρέτες: Δεν πρέπει να τους κατακρίνουμε, αν λόγω αφοσίωσης προς τα αφεντικά τους ξεμακραίνουν από την αγάπη των ίδιων των συγγενών τους.

210. Η καμήλα.
[210.1] Όταν αντίκρισαν για πρώτη φορά στη ζωή τους την καμήλα, οι άνθρωποι τρόμαξαν από το πελώριο μέγεθός της και το έβαλαν στα πόδια από τον φόβο. Καθώς όμως περνούσε ο καιρός, αντιλήφθηκαν ότι ήταν άκακη. Έτσι αναθάρρησαν και βρήκαν το κουράγιο να την πλησιάσουν. Σιγά-σιγά, που λέτε, κατάλαβαν ολότελα την αλήθεια: ότι δηλαδή το ζωντανό τούτο δεν έχει στάλα χολή μέσα του. Τότε λοιπόν ένιωσαν τέτοια περιφρόνηση για αυτήν, που της περάσανε χαλινάρια και την παρέδωσαν στους δούλους για να την καβαλικεύουν.
Το δίδαγμα του μύθου: Ακόμη και τα πιο φοβερά πράγματα γίνονται άκακα άμα τα συνηθίσεις.

Μποντλέρ: Έρως, η μεγάλη υπόθεση της ζωής

«Ο κόσμος, αυτό το απέραντο σύστημα αντιφάσεων -έχοντας σε μεγάλη εκτίμηση κάθε τι γερασμένο-, γρήγορα, ας σχεδιάσουμε στα πρόσωπά μας ρυτίδες· -το συναίσθημα όντας γενικά της μόδας, ας στολίσουμε την καρδιά μας με γιρλάντες σαν μια προμετωπίδα.

 

Προς τι λοιπόν; Αν δεν είστε αληθινοί άνθρωποι, να είστε αληθινά ζώα. Να είστε ανεπιτήδευτοι, και θα είστε χωρίς άλλο χρήσιμοι ή ευχάριστοι σε κάποιους. Η καρδιά μου -έστω και στα δεξιά-, θα βρει εύκολα χίλιους συν-παρίες ανάμεσα στα τρία δισεκατομμύρια όντα που βόσκουν στις τσουκνίδες του συναισθήματος!».

 

«Αν αρχίζω από τον έρωτα, το κάνω γιατί ο έρωτας είναι για όλους -μάταια προσπαθούν να το αρνηθούν-, η μεγάλη υπόθεση της ζωής».

 

«Να θυμάστε τούτο, ότι πρέπει κυρίως να φυλάγεστε από το παράδοξο στον έρωτα. Είναι η απλότητα που σώζει, είναι η απλότητα που φέρνει ευτυχία, ακόμη κι αν η ερωμένη σας είναι άσχημη σαν τη γριά Μομπ, τη βασίλισσα των τρόμων! Γενικά, για τους ανθρώπους του κόσμου -το είπε ένας δεινός ηθογράφος-, ο έρωτας δεν είναι παρά ο έρωτας για το παιχνίδι, ο έρωτας για τη μάχη. Είναι μεγάλο λάθος· ο έρωτας πρέπει να είναι ο έρωτας· η μάχη και το παιχνίδι δεν επιτρέπονται παρά σαν πολιτική σε περίπτωση έρωτα».

 

«Κανόνας γενικός και συνοπτικός: στον έρωτα, φυλαχθείτε από τη σελήνη και τα αστέρια, φυλαχθείτε από την Αφροδίτη της Μήλου, από τις λίμνες, τις κιθάρες, τις σχοινένιες σκάλες και από όλα τα μυθιστορήματα -ακόμη κι από το ομορφότερο του κόσμου-, έστω κι αν είναι γραμμένο από τον ίδιο τον Απόλλωνα!».

 

«Αλλά να αγαπάτε πολύ, σθεναρά, τολμηρά, ανατολίτικα, άγρια αυτήν που αγαπάτε· ο έρωτάς σας -έχοντας κατανοήσει την έννοια της αρμονίας- να μη βασανίζει τον έρωτα ενός άλλου· η εκλογή σας να μη διαταράζει την κατάσταση. Στους Ίνκας αγαπούσαν την αδερφή τους· αρκεστείτε στην ξαδέρφη σας. Μη σκαρφαλώνετε ποτέ στα μπαλκόνια, μην περιυβρίζετε ποτέ τα όργανα της δημοσίας τάξεως· μη στερείτε στην ερωμένη σας την ικανοποίηση να πιστεύει στους Θεούς, και όταν θα τη συνοδεύετε στον ναό, να ξέρετε να βρέχετε ευπρεπώς τα χέρια σας μέσα στο αγνό και δροσερό νερό στο αγιασματάρι».

 

«Επειδή κάθε ηθική μαρτυρά για την καλή θέληση των νομοθετών -επειδή κάθε θρησκεία είναι μια υπέρτατη παραμυθία για όλους τους πονεμένους, -επειδή κάθε γυναίκα είναι ένα κομμάτι από την ουσιαστική γυναίκα, -επειδή ο έρωτας είναι το μόνο πράγμα για το οποίο αξίζει να συνθέσεις ένα σονέτο και να βάλεις εκλεκτά εσώρουχα, -σέβομαι όλα αυτά τα πράγματα περισσότερο από οποιονδήποτε και καταγγέλλω ως συκοφάντη όποιον θα χρησιμοποιούσε αυτό το κομμάτι ηθικής σαν αφορμή για σταυροκοπήματα και σαν τροφή για σκάνδαλο».

 

 Σαρλ Μποντλέρ, Αποφθέγματα παρηγοριάς για τον έρωτα

Εξουσιαστικές μητέρες με ενήλικα παιδιά

Μητέρες που θέλουν να έχουν τον απόλυτο έλεγχο στη ζωή των παιδιών τους. Μητέρες που ευνουχίζουν τα παιδιά τους και δεν τα αφήνουν να μεγαλώσουν. Μητέρες που έχουν μια διαρκή παρεμβατική σχέση με τα παιδιά τους, χωρίς να τα επιτρέπουν να ενηλικιωθούν, να σταθούν στα πόδια τους, να γίνουν αυτόνομα και ανεξάρτητα

 

Αν το παιδί μεγαλώσει η μητέρα χάνει την εξουσία πάνω του. Κι αυτό δεν το αντέχει μια εξουσιαστική μητέρα, μια μητέρα που προσπαθεί στο μέγιστο να ελέγχει, να διαμορφώνει και διαρκώς να αξιολογεί τις συμπεριφορές του παιδιού, σύμφωνα με τους δικούς της κανόνες και τις δικές της αξίες.

 

Πόσο μπορεί να καταστρέψει τη ζωή του παιδιού μια εξουσιαστική μητέρα; Σε μικρή ηλικία η κατάσταση μπορεί να είναι περισσότερο ελεγχόμενη και οι επιδράσεις δεν είναι πολύ ορατές. Όταν, όμως, τα παιδιά μεγαλώνουν και γίνονται ενήλικες, η κατάσταση είναι πλέον πέρα από κάθε έλεγχο. Ο έλεγχος φαίνεται πως ανήκει μόνο στη μητέρα, που δυναστεύει τη ζωή του παιδιού, καθορίζει τις επιλογές του και απορρίπτει οτιδήποτε θα την έκανε να χάσει την απόλυτη κυριαρχία απέναντι στο παιδί.

 

Σε μια σχέση εξουσίας, ο εξουσιαστής κάνει τα πάντα για το «καλό» του εξουσιαζόμενου. Στην πραγματικότητα, ο εξουσιαστής φροντίζει για τα δικά του συμφέροντα ή για να μην χάσει τα κεκτημένα. Η εξουσιαστική μητέρα κάνει τα πάντα για το «καλό» του παιδιού της, με βασικό στόχο να μετατραπεί το ίδιο σε ένα άβουλο πλάσμα, έτσι ώστε να μην χάσει την εξουσία της επάνω του.

 

Ως ενήλικο παιδί μπορεί να βολεύεσαι μέσα σε μια σχέση με μια εξουσιαστική μητέρα. Όμως, μην συγχέεις την τάση για εξουσία και έλεγχο από την πλευρά της μητέρας με την αγάπη, το ενδιαφέρον και την αποδοχή.

 

Η τάση της μητέρας για εξουσία και έλεγχο καταστρέφει κάθε δυνατότητα του παιδιού να ανακαλύψει και να δομήσει τον εαυτό του, την προσωπικότητά του, τα θέλω και τις ανάγκες του. Όλα διαστρεβλώνονται και γίνονται αντιληπτά μέσα από τις επιθυμίες, τις ανάγκες και την προσωπικότητα της μητέρας.

 

Ως ενήλικο παιδί καταλήγεις να είσαι απλά ένα υποχείριο μιας μητέρας, που σε κινεί σαν μαριονέτα, καταλήγεις να είσαι άβουλο, ανικανοποίητο και δυστυχισμένο. Δεν μπορείς να αισθανθείς, να λειτουργήσεις, να ζήσεις, να κάνεις όνειρα, να ευτυχήσεις... αφού δεν ξέρεις καν τι σου αρέσει, ποιος είσαι, τι θέλεις... Οι μαριονέτες δεν έχουν εαυτό, δεν έχουν βούληση, δεν έχουν επιθυμίες...

 

Ως πότε, όμως, μπορείς να συνεχίσεις να ζεις κάτω από το άγρυπνο βλέμμα μιας εξουσιαστικής μητέρας; Για πόσο ακόμη θα επιτρέψεις κάποιος άλλος να εξουσιάζει τη ζωή σου; Το πιο βασικό, όμως, και ίσως πρωταρχικό ερώτημα είναι: το αντιλαμβάνεσαι όλο αυτό που συμβαίνει;

 

Είσαι ένας ελεύθερος ενήλικας άνθρωπος ή ένα εξουσιαζόμενο παιδί, που δεν θέλει να μεγαλώσει και κάνει τα πάντα για να έχει την αγάπη και το ενδιαφέρον της μητέρας του; Μην ξεχνάς, όμως, ότι η εξουσία είναι ακόρεστη και πάντα θα σου ζητά όλο και περισσότερα...

Ζευγάρια που έχουν ξεχάσει να αγαπάνε…

Ζευγάρια σε αδιέξοδο. Σύντροφοι απεγνωσμένοι. Πολύ θυμός. Πολύ απογοήτευση, ακόμη περισσότερη ματαίωση. Έρωτες που φθάρθηκαν, σχέσεις που ξέφτισαν, λόγια που ξεχάστηκαν.

 

Σύντροφοι τρομαγμένοι: Άλλοι απειλούν, άλλοι απολογούνται, άλλοι παρακαλούν. Βλέμματα σκληρά, χαμόγελα παγωμένα, πίκρα και θυμός.

 

Η εικονοποιία της κρίσης. Ένα κάδρο λυπηρό – το αντίθετο της Άνοιξης: χιόνια λασπωμένα στην άκρη του πεζοδρομίου...

 

Ζευγάρια που έχουν ξεχάσει να αγαπάνε. Έχουνε ξεχάσει πως κάποτε οι δύο σύντροφοι, οι δύο εραστές ενώθηκαν από αγάπη, από επιθυμία ο ένας για τον άλλο. Κανείς δεν τους υποχρέωσε (συνήθως), μόνοι τους το θέλησαν, μόνοι τους το επιδίωξαν, μόνοι τους τα κατάφεραν.

 

Και τώρα καταφέρνουν το αντίθετο: Την αποσύνθεση του νοήματος που οι ίδιοι δόμησαν. Από εκεί, από την αποσύνθεση, περνάει και ο δρόμος του γυρισμού (για όσους τον αναζητήσουν).

 

Από την σύνθεση της Αγάπης του ενός για τον άλλον. Από το δόσιμο του ενός στον άλλον. Και από τις αναγκαίες υποχωρήσεις και τους συμβιβασμούς που χρειάζεται να κάνουν και οι δύο, όπως χρειάστηκε να κάνουν και παλιά, στην αρχή.

 

Τότε τα είχαν καταφέρει... (θυμάστε;) Γιατί δεν υπάρχει σχέση χωρίς υποχωρήσεις, χωρίς διαπραγμάτευση, χωρίς αμοιβαία μετακίνηση των δύο συντρόφων από την θέση τους, από τη θέληση τους, από τη βάση τους.

 

Η σχέση είναι ο νέος, κοινός τόπος που διαμορφώνεται από τον συμβιβασμό. Ο νέος τόπος που διαμορφώνεται απ’ τον συγκερασμό των απόψεων, των ιδεών, των «θέλω» και των «πρέπει» των δύο συντρόφων.

 

Η σχέση είναι «ο διθέσιος καναπές, έναντι των δυο ατομικών πολυθρόνων, που πρέπει να αποχωριστούν οι δύο σύντροφοι, για να κάτσουν μαζί, ενωμένοι.»

 

Και η κινητήριος δύναμη, η συγκολλητική ουσία και το καύσιμο μαζί, δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο από την Αγάπη: Ούτε τα χρήματα, ούτε η γοητεία, ούτε η δόξα, τίποτα από όλα αυτά κι όλα αυτά μαζί, δεν αρκούν για να προχωρήσει μια σχέση.

 

Αντιθέτως, χωρίς χρήματα, χωρίς δόξα, χωρίς γοητεία, χωρίς τίποτα σχεδόν, αλλά με Αγάπη δύο άνθρωποι μπορούν να καταφέρουν πολλά. Πάρα πολλά...

Κάνε κάτι που σε φοβίζει

Ο φόβος είναι μια δύναμη που μπορεί να σας ωθήσει στο να κάνετε σπουδαία πράγματα ή να σας παραλύσει. Μπορεί να σας οδηγήσει στο να βρείτε τρόπους για να φροντίσετε τον εαυτό σας και να αντιμετωπίσετε τον κίνδυνο ή στο να απομακρυνθείτε από τον κόσμο. Για να βεβαιωθείτε πως ο φόβος δεν θα γίνει ανεξέλεγκτος πρέπει να τον αντιμετωπίσετε. Και εκεί υπάρχει η δυσκολία- κάντε κάτι που φοβάστε κάθε μέρα.

Οι άνθρωποι που σας αγαπούν πιθανόν να μη σας ενθαρρύνουν να το κάνετε. Ούτως ή άλλος θέλουν να σας προστατέψουν. Βασικά συχνά τα αγαπημένα σας πρόσωπα προσπαθούν να σας πείσουν να μην παίρνετε ρίσκα ή να μην πειραματίζεστε με τη δυσφορία που προκαλεί ο φόβος.

«Ο άνθρωπος που φοβάται όταν δεν υπάρχει κίνδυνος, εφευρίσκει κινδύνους για να δικαιολογήσει τον φόβο του». -Alain

Οι αγαπημένοι σας το κάνουν με καλές προθέσεις. Ο φόβος δεν είναι ένα ακριβώς ευχάριστο συναίσθημα, αν και υπάρχουν πολλοί άνθρωποι σήμερα που είναι εθισμένοι στα ρίσκα. Σε φυσιολογικές περιπτώσεις, οι άνθρωποι βιώνουν τον φόβο ως μια αίσθηση ανησυχίας που θέλουν να ξεφορτωθούν όσο πιο γρήγορα γίνεται. Το κακό είναι πως το ίδιο συναίσθημα μας οδηγεί στο να υιοθετήσουμε έναν στάσιμο τρόπο ζωής.

Κάνε κάτι που σε φοβίζει- εγκατέλειψε τη ζώνη ασφαλείας σου

Η ζώνη ασφαλείας σας είναι εκεί όπου μπορείτε εύκολα να ελέγξετε τα πάντα. Είναι μια άλλη λέξη για την ρουτίνα, την οικειότητα κτλ. Συνεπώς, η ζωή ασφαλείας σας προσκαλεί να μείνετε εκεί, χωρίς να προκαλείτε τον εαυτό σας για να ωριμάσετε ή να προχωρήσετε.

Αυτό να λέγεται, είναι υγιές να έχετε κάποιους χώρους που θεωρείτε ζώνη ασφαλείας. Είναι φυσικοί ή συναισθηματικοί χώροι που σας επιτρέπουν να βάλετε στην άκρη τις ανησυχίες σας. Στη ζώνη ασφαλείας σας μπορείτε να ξεχάσετε το ότι πρέπει να πάρετε αποφάσεις και απολαμβάνετε τα μικρά πράγματα. Η μόνη σας μέριμνα είναι γαλήνη. Αυτοί οι χώροι είναι απαραίτητοι για την επεξεργασία των εμπειριών για την αφομοίωση τους και για την εύρεση της ισορροπίας.

Αυτό που μπορεί να συμβεί ωστόσο, είναι ότι η ζώνη ασφαλείας σας μπορεί να γίνει φούσκα που σας απομακρύνει από τις εμπειρίες που σας εμπλουτίζουν. Λειτουργεί σαν καταφύγιο από όπου δε θέλετε να φύγετε ποτέ. Παραμερίζει τους φόβους σας ακόμα και αυτούς που πρέπει να αντιμετωπίσετε και να καταπολεμήσετε για να ωριμάσετε. Το να ξεπεράσετε κάποιους συγκεκριμένους φόβους είναι κρίσιμο για να μειώσετε την ταλαιπωρία σας. Γι αυτό όταν κάποιος σας λέει «κάνε κάτι που σε φοβίζει,» αυτό που κάνει βασικά είναι ότι σας προσκαλεί να αφήσετε τη ζώνη ασφαλείας σας.

Ο φόβος είναι παντού

Αρχικά, ο φόβος είναι ισχυρός ως μηχανισμός αυτό-συντήρησης. Όταν γίνεται ανεξέλεγκτος, ξεκινά να εισβάλλει στην ψυχή σας σαν ζιζάνιο. Έχει ένα μοναδικό χαρακτηριστικό- τρέφεται από τον ίδιο. Ο φόβος τείνει να αυξάνεται και να μεγαλώνει από μόνος του. Αν δεν το σταματήσετε, μπορεί να αυξηθεί δυσανάλογα.

Φυσικά, όλοι χρειαζόμαστε λίγο φόβο για να ζήσουμε. Αλλά επίσης διατρέχουμε τον κίνδυνο να υποκύψουμε σε αυτόν. Αυτό συχνά συμβαίνει ανεπαίσθητα. Για παράδειγμα, αν φοβάστε να μιλάτε δημόσια, έτσι χτίζετε μια ζωή για τον εαυτό σας όπου δεν χρειάζεται ποτέ να το κάνετε. Ή αποφεύγετε κάθε κατάσταση όπου θα έπρεπε να μιλήσετε δημόσια. Αυτό ακούγεται λογικό. Αυτό που δεν είναι λογικό, ωστόσο είναι πως ίσως παρατάτε ευκαιρίες, μικρές και μεγάλες, λόγω του φόβου σας.

Αυτό μπορεί επίσης να συμβεί και με άλλα θέματα. Για παράδειγμα όπως όταν υποφέρετε. Φοβάστε την ταλαιπωρία, οπότε προσπερνάτε χιλιάδες όμορφες εμπειρίες της ζωής μόνο για να προστατευτείτε. Ή φοβάστε το να είστε μόνοι, κι έτσι παραδίνετε την ελευθερία σας.

Κάντε κάτι που φοβάστε

Το κύριο νόημα είναι πως ο μόνος τρόπος για να νικήσετε τον φόβο είναι να τον αντιμετωπίσετε. Όταν αντιμετωπίζετε τους φόβους σας, συνειδητοποιείτε πως είστε ικανοί και γίνεστε πιο θαρραλέοι. Το κουράγιο επίσης τρέφεται από τον εαυτό του.

Επίσης, όταν κάνετε κάτι που φοβάστε, αρχίζετε να ανακαλύπτετε καινούργιες πτυχές του εαυτού σας. Θα αυξήσετε την αυτοπεποίθηση και την αγάπη για τον εαυτό σας. Είναι ωραία αίσθηση το να μπορείτε να ξεπερνάτε τα όρια. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα φόβου. Μπορείτε να ξεκινήσετε με κάτι που σας τρομοκρατεί εντελώς. Αν δεν είστε έτοιμοι, θα καταλήξετε περισσότερο φοβισμένοι από ότι ήσασταν, αντί να αναθρέψετε το κουράγιο σας.

Οπότε, το να κάνετε κάτι που σας φοβίζει κάθε μέρα μπορεί να είναι αποτελεσματικό. Για να το κάνετε αυτό, αρχίστε με μικρούς φόβους. Για παράδειγμα, αν φοβάστε το σκοτάδι, προκαλέστε τον εαυτό σας να καθίσει μερικά λεπτά στο απόλυτο σκοτάδι. Όταν θα βγείτε από αυτή την πρόκληση θα νιώθετε λίγο ισχυρότεροι. Ή απλώς περπατήστε για λίγο σε ένα μέρος που δεν σας είναι οικείο και όπου δεν νιώθετε εντελώς σίγουροι για τον εαυτό σας.

Μόνο εσείς ξέρετε από πού θα ξεκινήσετε. Θα δοκιμάσετε;

Υπάρχουν δύο τρόποι αναπαραγωγής: η σωματική και η ψυχική

Ο πόθος της αναπαραγωγής είναι ένα ακόμη στοιχείο του έρωτα. Υπάρχουν δύο τρόποι αναπαραγωγής: η σωματική και η ψυχική. Οι ερωτευμένοι άνθρωποι ενώνουν τα σώματά τους για να αναπαραχθούν. Η συνουσία είναι θείο πράγμα, λέει η Διοτίμα, όμως ο ψυχικός τρόπος αναπαραγωγής είναι ανώτερος, γιατί η ψυχή γεννά σε μια άλλη άφθαρτες ιδέες και αισθήματα. Αυτοί που εγκυμονούν στην ψυχή συλλαμβάνουν μέσω της σκέψης.

Είναι οι ποιητές, οι καλλιτέχνες, οι σοφοί και, τέλος, οι νομοθέτες που διδάσκουν τη φρόνηση και τη δικαιοσύνη. Έτσι, ένας εραστής μπορεί να γεννήσει στην ψυχή του ερωμένου προσώπου τη γνώση, την αρετή, το σεβασμό για το ωραίο, το δίκαιο και το καλό. Το κάλλος, η αλήθεια και η αρετή είναι τρεις έννοιες και ταυτόχρονα μία.. Πρόκειται για όψεις της ίδιας πραγματικότητας. Ο έρωτας είναι «η οδός προς το πάλλον κάλλος». Αυτός είναι ο δρόμος της αθανασίας.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ: ΣΥΜΠΟΣΙΟ

ΟΛΙΓΩΡΙΑ

Στις 15 Μαρτίου του 44 π.Χ. οι συνωμότες εκτελούν μέσα στην σύγκλητο τον Ιούλιο Καίσαρα, τον μέγα στρατηγό, τον χαρισματικό πολιτικό ηγέτη και αξιοπρόσεκτο συγγραφέα, τον άνθρωπο που με την δράση του συνέβαλε στην δημιουργία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η δολοφονία του Καίσαρα θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, αν ο ίδιος δεν είχε φανεί ολίγωρος – όχι τόσο όταν η Καλπουρνία, η σύζυγός του, του αποκάλυψε πως τον είδε στο όνειρό της σφαγμένο στην αγκαλιά της, ούτε όταν οι ιερείς προανήγγελλαν, γενικώς, ότι οι οιωνοί ήταν εχθρικοί γι’ αυτόν, ούτε όταν ο οιωνοσκόπος Σπιρούνας, συγκεκριμένα πλέον, τον προειδοποίησε να φυλάγεται κατά τις Ειδούς του Μαρτίου. (Ειδούς οι Ρωμαίοι ονόμαζαν την 15η ημέρα του κάθε μήνα).

Όλα αυτά είναι, θα πεις, δεισιδαιμονίες, που για τον ορθό λόγο αξία δεν έχουν καμιά, ώστε να τα λαμβάνει κανείς υπόψη του.

Η ολιγωρία του Καίσαρα φάνηκε αλλού: όταν, ενώ βάδιζε εν δόξη προς την σύγκλητο, μέσα από το πλήθος γύρω του που τον επευφημούσε ξεπρόβαλε ο σοφιστής Αρτεμίδωρος από τη Κνίδο, για να του δώσει ένα σημείωμα με την προτροπή να το διαβάσει αμέσως. Ο Αρτεμίδωρος είχε σχέση με τους συνωμότες και ήξερε, ως εκ τούτου, το αποτρόπαιο σχέδιό τους. Ο Καίσαρ, όμως, παρασυρμένος από τις θερμές εκδηλώσεις του πλήθους, ολιγώρησε. Κι αντί να μπει στον πειρασμό να δει τι έλεγε το σημείωμα, μπήκε στην σύγκλητο κρατώντας το στο χέρι αδιάβαστο – ανυποψίαστος για το κακό που θα ακολουθούσε.

Αλλά μήπως και για τον Αλκιβιάδη η ολιγωρία δεν υπήρξε η αιτία του πρόωρου θανάτου του; Πανέμορφος! Και το τραύλισμα ακόμα στη φωνή του κατάφερε να το κάνει συστατικό της γοητείας του. Παράτολμος! Δεν δίσταζε να παίρνει τις πιο ριψοκίνδυνες αποφάσεις, τις οποίες, μάλιστα, είχε τη δύναμη και να τις επιβάλλει. Οξυδερκής στο έπακρο! Όταν, κατά τη μεγαλεπήβολη εκστρατεία των Αθηναίων στην Σικελία, εκλήθη από τις αρχές της πατρίδας του να επιστρέψει, διαβλέποντας τον κίνδυνο να τον καταδικάσουν σε θάνατο διέφυγε στην Σπάρτη, από όπου πάλι, όταν κατάλαβε ότι κινδύνευε, κατέφυγε στην αυλή του Πέρση σατράπη Τισσαφέρνη. Κι όμως, ο άνθρωπος αυτός που μεγαλούργησε σε τρία διαφορετικά κράτη – στην Αθήνα, την Σπάρτη και την Περσία – βρήκε άδοξα φρικτό θάνατο εξαιτίας της ολιγωρίας του. Διαμένοντας σε μια κωμόπολη της Φρυγίας, συντροφιά με την πόρνη Τιμάνδρα, δεν φρόντισε να πάρει κανένα μέτρο προφύλαξης. (Κι έτσι όμως οι εχθροί του δεν τόλμησαν να μπουν στο σπίτι, να συγκρουστούν μαζί του. Έβαλαν φωτιά στο σπίτι και από μακριά, την ώρα που έβγαινε για να σωθεί, τον σκότωσαν εκτοξεύοντάς του βέλη και ακόντια).

Το Eυρωπαϊκό διαστημικό τηλεσκόπιο ARIEL θα μελετήσει εξωπλανήτες

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) ενέκρινε την επόμενη επιστημονική διαστημική αποστολή του με την ονομασία ARIEL που αφορά την κατασκευή του πρώτου διαστημικού τηλεσκοπίου, το οποίο θα εξειδικευθεί στην ανίχνευση και μελέτη της ατμόσφαιρας γύρω από εξωπλανήτες.

 

Το ARIEL (Atmospheric Remote-sensing Infrared Exoplanet Large-survey), που είναι η τέταρτη μεσαίου μεγέθους αποστολή, η οποία εντάσσεται στο ευρύτερο πρόγραμμα «Cosmic Vision» (Κοσμικό Όραμα) της ESA, αναμένεται να είναι έτοιμο προς εκτόξευση κατά πάσα πιθανότητα στα μέσα του 2028. 

 

Στη σύσκεψη της Επιτροπής Επιστημονικού Προγράμματος της ESA, στο Παρίσι την Τρίτη, το ARIEL επικράτησε έναντι δύο άλλων ανταγωνιστικών προτάσεων: ενός τηλεσκοπίου ακτίνων-Χ (Xipe) και ενός δορυφόρου μελέτης του πλάσματος των σωματιδίων υψηλής ενέργειας γύρω από τη Γη (Thor).

 

Μέσα στην επόμενη διετία θα προσδιορισθούν οι ακριβείς τεχνικές προδιαγραφές του νέου ευρωπαϊκού τηλεσκοπίου, που θα έχει κόστος περίπου 450 εκατ. ευρώ και θα τοποθετηθεί στο λεγόμενο «σημείο Λαγκράνζ 2» μεταξύ Γης και Ήλιου, σε απόσταση 1,5 εκατ. χιλιομέτρων από τον πλανήτη μας. Θα έχει βάρος περίπου 1,3 τόνων και η διάρκεια της αποστολής του προβλέπεται τετραετής.  

   

«Το ARIEL μπορεί πραγματικά να μας δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα από τι είναι φτιαγμένοι οι εξωπλανήτες, πώς σχηματίζονται και πώς εξελίσσονται» δήλωσε η επικεφαλής της νέας αποστολής, η ιταλικής καταγωγής καθηγήτρια πλανητικής επιστήμης Giovanna Tinetti του Πανεπιστημιακού Κολλεγίου του Λονδίνου (UCL).

 

Το, διαμέτρου ενός μέτρου, κάτοπτρο και ο φασματογράφος του τηλεσκοπίου θα καταγράφουν τις παραμικρές αλλαγές στο ορατό και υπέρυθρο φως, το οποίο θα διαπερνά τα ατμοσφαιρικά αέρια που περιβάλλουν τους εξωπλανήτες, αποκαλύπτοντας έτσι τη χημική σύνθεσή τους. Τα όργανα του ARIEL θα μπορούν να μετρήσουν τις χημικές μεταβολές τόσο στα διάφορα στρώματα της ατμόσφαιρας, όσο και στην επιφάνεια ενός πλανήτη, κάτι που θα οδηγήσει και σε καλύτερες εκτιμήσεις για τη θερμοκρασία του.

 

Τα στοιχεία αυτά σε συνδυασμό θα δώσουν πολύτιμες ενδείξεις στους επιστήμονες κατά πόσο ένας εξωπλανήτης διαθέτει συνθήκες φιλόξενες για ζωή και μοιάζει με τη Γη. Το ARIEL αναμένεται να μελετήσει πάνω από 1.000 ήδη γνωστούς εξωπλανήτες.

 

Η ESA αναπτύσσει τρεις ακόμη μεσαίας κλίμακας αποστολές που θα προηγηθούν, καθώς βρίσκονται ήδη σε πιο ώριμο στάδιο: Solar Orbiter (παρατηρητήριο του Ήλιου που θα εκτοξευθεί το Φεβρουάριο 2019), Euclid (‘Ευκλείδης’-θα εκτοξευθεί το 2020 για να μελετήσει τη σκοτεινή ύλη) και PLATO (διαστημικό τηλεσκόπιο που θα εκτοξευθεί το 2026).

 

Εκτός από το PLATO που είχε εγκριθεί το 2014, φέτος ή το 2019 αναμένεται να εκτοξευθεί επίσης ένα μικρό τηλεσκόπιο της ESA, το CHEOPS (Characterizing ExoPlanet Satellite), που θα μελετά το μέγεθος και την πυκνότητα των εξωπλανητών, οπότε το ARIEL θα είναι ο τρίτος κατά σειρά ευρωπαϊκός «κυνηγός» εξωπλανητών.

 

Η Αμερικανική Διαστημική Υπηρεσία ετοιμάζεται να εκτοξεύσει το δικό της τηλεσκόπιο αναζήτησης εξωπλανητών με την ονομασία TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite), ενώ έπεται το πολυαναμενόμενο James Webb, ο πραγματικός διάδοχος του τηλεσκοπίου Hubble. Μετά από αρκετές καθυστερήσεις, φαίνεται ότι οριστικά θα εκτοξευθεί το 2019 και το οποίο, μεταξύ άλλων, επίσης θα μελετήσει τις ατμόσφαιρες των εξωπλανητών.

 

Όλα αυτά δείχνουν πόσο σημαντικό θεωρείται αυτό το πεδίο έρευνας για τους επιστήμονες. Από τις πρώτες ανακαλύψεις στις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι σήμερα, έχει επιβεβαιωθεί η ύπαρξη περίπου 3.700 πλανητών γύρω από 2.800 άστρα. Στο μυαλό όλων ως προτεραιότητα βρίσκεται η ανακάλυψη μιας πραγματικά «δίδυμης» Γης.

Ακτίνες από πάλσαρ μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα μελλοντικά διαστημικά σκάφη για να πλοηγηθούν πλήρως αυτόνομα

Αν και είναι δυνατόν οι διαστημικές αποστολές να στέλνουν τα δεδομένα τους στη Γη, η διαδικασία δεν είναι καθόλου γρήγορη. Το Voyager 1, για παράδειγμα, χρειάζεται περίπου 19 ώρες για να στείλει ένα σήμα πίσω στη Γη, και αυτή η καθυστέρηση αυξάνεται καθώς το διαστημικό σκάφος απομακρύνεται. Για τις πραγματικά μακροπρόθεσμες αποστολές στο βαθύ διάστημα, ο σημαντικός χρόνος που χρειάζεται για να στείλουμε ένα σήμα δεν μπορεί εύκολα να  μειωθεί. Το διαστημικό σκάφος θα πρέπει να προσαρμόσει τη δική του τροχιά χωρίς να βασίζεται στην πλοήγηση από το έδαφος. Εκεί έρχονται να βοηθήσουν τα πάλσαρ.

Το NICER χρησιμοποιεί τα συγκροτήματα κατόπρων του για να συγκεντρώνει τις ακτίνες Χ και να εξετάζει το εσωτερικό των πάλσαρ

Πριν τρεις μήνες μια ομάδα μηχανικών της NASA έδειξε ότι είναι δυνατή η αυτόνομη διαστημική πλοήγηση μέσω της χρήσης ακτίνων Χ, μιας ανακάλυψης που θα μπορούσε να αναθεωρήσει την προσέγγισή μας στα ταξίδια στο βαθύ διάστημα. Το σύστημα καθοδήγησης ακτίνων Χ δοκιμάστηκε επιτυχώς κατά τη διάρκεια του πειράματος Station Explorer for X-ray Timing and Navigation Technology (SEXTANT). Χρησιμοποιώντας πάλσαρ με περιοδικότητα χιλιοστών του δευτερολέπτου, το δοκιμαστικό σκάφος στηρίχθηκε σε ακτίνες Χ για να εντοπίσει τη θέση ενός διαστημικού αντικειμένου που κινείται με χιλιάδες μίλια την ώρα.

 

Παρόλο που το Global Positioning System (GPS) μπορεί να εντοπίσει αντικείμενα που βρίσκονται στη Γη ή σε τροχιά κοντά στη Γη, η πλοήγηση με GPS δεν αποτελεί επιλογή για διαστημόπλοια μεγάλων αποστάσεων, επειδή το δορυφορικό δίκτυο της σε τροχιά γύρω από τη Γη χάνει γρήγορα το σήμα όταν το σκάφος ταξιδεύει μακριά από Γη. Προκειμένου να παρακολουθήσουν αυτόνομα τα διαστημικά οχήματα, οι ερευνητές χρειάστηκαν να βρουν ένα ισχυρό σήμα ικανό να διαδοθεί πολλά έτη φωτός μακριά. Για το λόγο αυτό, οι ερευνητές στράφηκαν στα πάλσαρ – τους ταχύτατους περιστρεφόμενους πυρήνες άστρων νετρονίων – επειδή είναι διαθέσιμοι σχεδόν παντού (ειδικά στο βαθύ διάστημα) και εκπέμπουν ισχυρά σήματα ακτίνων Χ.

Για να δοκιμάσουν την ακρίβεια και την ευκολία της πλοήγησης με ακτίνες Χ στο διάστημα, το πείραμα SEXTANT, που χρηματοδοτήθηκε από τη Διεύθυνση Αποστολών Διαστημικής Τεχνολογίας της NASA, συνεργάστηκε με το Neutron-star Interior Composition Explorer (NICER) της NASA, που βρίσκεται πάνω στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό ISS).

«Με τη βοήθεια του διαστημικού σταθμού ως πλατφόρμα θα εκτελέσουμε αυτό το επιστημονικό πείραμα, που με τη σειρά του επιτρέπει την πλοήγηση με ακτίνες Χ», δήλωσε ο κύριος ερευνητής του NICER, Keith Gendreau του Goddard. «Η τεχνολογία θα βοηθήσει την ανθρωπότητα να πλοηγηθεί και να εξερευνήσει τον Γαλαξία».
  
Το NICER έχει μελετήσει διάφορες πτυχές των αστέρων νετρονίων στο ISS από τον Ιούνιο του 2017 και σήμερα χρησιμοποιεί τα 52 τηλεσκόπια ακτίνων Χ καθώς και τους ανιχνευτές πυριτίου για να μελετήσει την ακτινοβολία που εκπέμπουν τα πάλσαρ στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα. Η ακτινοβολία των πάλσαρ έρχεται σε μας ως μια στενή δέσμη φωτός που αναβοσβήνουν όταν περνούν κοντά μας, παρόμοια με τις λάμψεις φωτός που εκπέμπεται από ένα φάρο. Οι παλμοί τους είναι επίσης προβλέψιμοι στη φύση, επιτρέποντάς τους να χρησιμεύσουν ως εξαιρετικά σχολαστικοί παράγοντες χρονισμού, συγκρίσιμοι με τα σήματα ατομικού ρολογιού GPS. Στην πραγματικότητα, είναι τόσο προβλέψιμες ώστε οι χρόνοι άφιξης για παλμούς ενός χιλιοστού του δευτερολέπτου μπορούν να προβλεφθούν χρόνια στο μέλλον, με χρονικές ακρίβειες στα μικροδευτερόλεπτα.

Κατά τη διάρκεια του πειράματος SEXTANT, οι ερευνητές επέλεξαν τέσσερις χιλιοστά του δευτερολέπτου παλμούς και τοποθετούσαν το NICER έτσι ώστε να μπορούν να ανιχνεύσουν τις ακτίνες Χ μέσα στις στενές δέσμες φωτός των στόχων. Για να αποκτήσει δεδομένα χρονισμού, η NICER συγκέντρωσε 78 μετρήσεις σε διάστημα δύο ημερών. Αυτά τροφοδοτήθηκαν έπειτα στους επίγειους αλγορίθμους του SEXTANT, δημιουργώντας μια λύση πλοήγησης που αποκάλυψε την τροχιακή θέση του NICER. Στη συνέχεια η λύση συγκρίθηκε με τη θέση που προέρχεται από GPS που προέρχεται από το GPS.

Αν και το NICER ταξιδεύει στο ISS με ταχύτητα άνω των 17.500 μίλια ανά ώρα (28.164 χιλιόμετρα την ώρα) σε  σχέση με τη Γη, η μελέτη στοχεύει να εντοπίσει την τοποθεσία της NICER σε ακτίνα 10 χιλιομέτρων (16 χιλιομέτρων). Η ομάδα διανεμήθηκε δύο εβδομάδες για να εντοπίσει το σκάφος με τέτοια ακρίβεια, αλλά ήταν σε θέση να ανιχνεύσει τη θέση του μέσα στη δεδομένη ακτίνα μετά από μόλις οκτώ ώρες. Η ακρίβεια της τοποθεσίας βελτιώθηκε από εκεί προς τα έξω, με ένα σημαντικό τμήμα των δεδομένων από το υπόλοιπο του πειράματος να βρίσκεται σε απόσταση τριών μιλίων από την πραγματική θέση του σκάφους. Παρόλο που τα τρία μίλια ίσως δεν φαίνονται τόσο ακριβή, αρκεί για διαδρομές σε μεγάλες αποστάσεις λόγω της τεράστιας απόστασης μεταξύ αντικειμένων, τα οποία είναι συνήθως σε απόσταση εκατομμυρίων μιλίων.

Τώρα που οι ερευνητές έχουν αποδείξει ότι είναι δυνατή η πλοήγηση με ακτίνες Χ, η ομάδα θα αρχίσει να εργάζεται για την ενημέρωση και τη βελτίωση του λογισμικού, εν αναμονή ενός επιπλέον πειράματος αργότερα το 2018. Θα εργαστούν επίσης για τη μείωση του  μεγέθους των οργάνων, βελτιώνοντας την ευαισθησία. Ο στόχος είναι να καταστεί η τεχνολογία πλοήγησης ακτίνων Χ άμεσα διαθέσιμη για όλες τις αποστολές στο διάστημα, οι οποίες θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την αυτόνομη πλοήγηση χωρίς επίγεια επικοινωνία.

«Αυτή η επιτυχημένη επίδειξη καθιερώνει σταθερά τη βιωσιμότητα της ναυσιπλοΐας pulsar ακτίνων Χ ως μια νέα αυτόνομη ικανότητα πλοήγησης. Έχουμε δείξει ότι μια ώριμη έκδοση αυτής της τεχνολογίας θα μπορούσε να ενισχύσει την εξερεύνηση στο βάθος οπουδήποτε μέσα στο ηλιακό σύστημα και πέρα», δήλωσε ο Mitchell. «Είναι μια φοβερή τεχνολογία πρώτα.»

Επίκουρος: Πώς πραγματώνεται η σοφή διαβίωση στο επίπεδο της καθημερινότητάς μας;

Ως κυριότερη και πιο θεμελιώδη αρετή, λοιπόν, ο Επικούρειος ορίζει τη Φρόνηση (που αποδίδεται επίσης και ως «σοφία» ή «σωφροσύνη»). Το να ζεις σοφά, κατά τα επικούρεια πρότυπα, σημαίνει να προσγειώνεις πάνω στο δύσκολο έδαφος της καθημερινής σου ύπαρξης την πλατειά γνώση της πραγματικότητας (γνώση, για την κατάκτηση της οποίας, προϋπόθεση είναι η χρήση των κριτηρίων της αλήθειας ή, αλλιώς, του επικούρειου Κανόνα.

Αυτή η γνώση είναι που θα μας επιτρέψει ν’ ανακαλύψουμε τους περιορισμούς της φύσης αλλά και του εαυτού μας, κι έτσι να ορίσουμε το πλαίσιο για τη σοφή λήψη αποφάσεων – δηλαδή για τη διαδικασία μετατροπής της διορατικότητας σε προνοητικότητα.

 

Πώς πραγματώνεται η σοφή διαβίωση στο επίπεδο της καθημερινότητάς μας; Η έμπρακτη άσκησή της χαρακτηρίζεται από μια σειρά αλληλοσυνδεόμενες στάσεις:

• επιμένουμε να κάνουμε διάκριση ανάμεσα στα γεγονότα και στις γνώμες
• είμαστε πρόθυμοι ν’ αντιμετωπίσουμε τα δεδομένα της πραγματικότητας, ακόμη κι αν αρχικά μας ενοχλούν, αντί να τα αρνούμαστε ή να αντιμαχόμαστε την ύπαρξή τους συνεχώς
• κατά περιόδους αξιολογούμε τη συναισθηματική μας ζωντάνια , διακρίνοντας την όποια κυρίαρχη ροπή μας για το καλύτερο ή το χειρότερο’ θεωρούμε πολύ σημαντικό το να θυμούμαστε την αντιστοιχία ανάμεσα στις κάθε λογής πράξεις μας και στα αποτελέσματα που επιφέρουν’
• αναγνωρίζουμε την αποτελεσματικότητα που έχει η δύναμη της ελεύθερης βούλησης, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζουμε και τα όρια της κάθε δύναμης, είτε αυτό μας ευνοεί είτε όχι
• δίνουμε στην παρούσα κατάστασή μας την προσοχή που της αξίζει’ εστιαζόμαστε στα θέματα όπου μπορούμε να παίξουμε κεντρικό ρόλο, χωρίς να μας πιάνει εμμονή με θέματα που βρίσκονται πέρα από τη δυνατότητά μας να τα ελέγξουμε’
• δίνουμε προτεραιότητα στην εκπλήρωση επιθυμιών που είναι όντως αναγκαίες για την ευδαιμονία μας, έναντι εκείνων που δεν είναι αναγκαίες’ αρνούμαστε να επιβαρυνθούμε με τις ακατάπαυστες και αντιφατικές επιθυμίες που επιβάλλει η κυρίαρχη κουλτούρα’
• αναλογιζόμαστε με ευγνωμοσύνη τις ηδονές που ζήσαμε στο παρελθόν, κι αντλούμε απ’ αυτές παρηγοριά και ψυχική αντοχή
• προσβλέπουμε στο μέλλον χωρίς να θυσιάζουμε το παρόν για χάρη του μέλλοντος — ούτε το αντίστροφο.

Τα παραπάνω θα παραμένουν κενό γράμμα, αν δεν έχουμε κατακτήσει την δεύτερη θεμελιώδη αρετή, την Εγκράτεια -δηλαδή την εξουσία της φρόνησής μας πάνω στα πάθη μας:

 

Δεν είναι επιθυμητή αυτή καθαυτή η Εγκράτεια’ αλλά την ενστερνιζόμαστε διότι προσφέρει ψυχική ηρεμία και κατευνάζει τις καρδιές με ένα αίσθημα αρμονίας. Γιατί δεν αρκεί απλώς να κρίνουμε τι είναι σωστό να κάνουμε και τι όχι’ χρειάζεται και να εμμείνουμε στην κρίση μας.

 

Όμως οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν αντοχή’ κι οι αποφάσεις τους χάνουν τη δύναμή τους κι υποχωρούν, ευθύς μόλις εμφανιστούν μπρος στα μάτια τους οι όμορφες όψεις των ηδονών, και παραδίνονται αιχμάλωτοι στα πάθη τους μη μπορώντας να προβλέψουν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα.

Για χάρη μιας μικρής και μη αναγκαίας ηδονής —που θα μπορούσαν είτε να την εξασφαλίσουν με άλλο τρόπο είτε να την απαρνηθούν ολωσδιόλου χωρίς κανένα πόνο—, θα πάθουν μια σοβαρή αρρώστια ή θα χάσουν την περιουσία τους ή θα εξευτελιστούν, και δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις όπου κινδυνεύουν να υποστούν τιμωρίες που επιβάλλουν οι νόμοι και τα δικαστήρια.

Από την άλλη μεριά, όσοι είναι αποφασισμένοι να χαίρονται τις ηδονές στον βαθμό που μπορούν ν’ αποφεύγουν όλες τις επώδυνες συνέπειές τους, και διατηρούν την ικανότητα να κρίνουν και δεν παρασύρονται σε μια πορεία που και οι ίδιοι τη θεωρούν λανθασμένη, αυτοί δρέπουν την υψηλότερη ηδονή απέχοντας από τις ηδονές. Και με τον ίδιο τρόπο, συχνά υπομένουν τον πόνο με τη θέλησή τους, ώστε να μην εκτεθούν σε χειρότερους πόνους αν δεν το κάνουν.

 

Αυτό αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι η Παραλυσία δεν είναι από μόνη της ανεπιθύμητη, ακριβώς όπως η Εγκράτεια είναι επιθυμητή όχι επειδή αποκηρύσσει τις ηδονές αλλά γιατί εξασφαλίζει μεγαλύτερες ηδονές.

ΑΙΣΩΠΟΣ - Μῦθοι (201.1-205.1)

201. ΟΝΟΣ ΚΑΙ ΒΑΤΡΑΧΟΙ [201.1] ὄνος ξύλων γόμον φέρων λίμνην διέβαινεν. ὀλισθήσας δέ, ὡς κατέπεσεν, ἐξαναστῆναι μὴ δυνάμενος ὠδύρετό τε καὶ ἔστενεν. οἱ δὲ ἐν τῇ λίμνῃ βάτραχοι ἀκούσαντες αὐτοῦ τῶν στεναγμῶν ἔφασαν· «ὦ οὗτος, καὶ τί ἂν ἐποίησας, εἰ τοσοῦτον ἐνταῦθα χρόνον διέτριβες, ὅσον ἡμεῖς, ὅτε πρὸς ὀλίγον πεσὼν οὕτως ὀδύρῃ;»
τούτῳ τῷ λόγῳ χρήσαιτο ἄν τις πρὸς ἄνδρα ῥᾴθυμον ἐπ᾽ ἐλαχίστοις πόνοις δυσφοροῦντα αὐτὸς πλείονας ῥᾳδίως ὑφιστάμενος.

202. ΟΝΟΣ, ΚΟΡΑΞ ΚΑΙ ΛΥΚΟΣ
[202.1] ὄνος ἡλκωμένος τὸν νῶτον ἔν τινι λειμῶνι ἐνέμετο. κόρακος δὲ ἐπικαθίσαντος αὐτῷ καὶ τὸ ἕλκος κρούοντος ὁ ὄνος ὠγκᾶτό τε καὶ ἐσκίρτα. τοῦ δὲ ὀνηλάτου πόρρωθεν ἑστῶτος καὶ γελῶντος λύκος παριὼν ἐθεάσατο καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἔφη· «ἄθλιοι ἡμεῖς, οἵ, κἂν αὐτὸ μόνον ὀφθῶμεν, διωκόμεθα, τούτῳ δὲ καὶ †προσιόντι προσγελῶσι».
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι οἱ κακοῦργοι τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐξ ἀπόπτου δῆλοί εἰσιν.

203. ΟΝΟΣ, ΑΛΩΠΗΞ ΚΑΙ ΛΕΩΝ
[203.1] ὄνος καὶ ἀλώπηξ κοινωνίαν συνθέμενοι πρὸς ἀλλήλους ἐξῆλθον ἐπὶ ἄγραν. λέοντος δὲ αὐτοῖς περιτυχόντος ἡ ἀλώπηξ ὁρῶσα τὸν ἐπηρτημένον κίνδυνον προσελθοῦσα τῷ λέοντι ὑπέσχετο παραδώσειν αὐτῷ τὸν ὄνον, ἐὰν αὐτῇ τὸ ἀκίνδυνον ἐπαγγείληται. τοῦ δὲ αὐτὴν ἀπολύσειν φήσαντος προσαγαγοῦσα τὸν ὄνον εἴς τινα πάγην ἐμπεσεῖν παρεσκεύασε. καὶ ὁ λέων ὁρῶν ἐκεῖνον φεύγειν μὴ δυνάμενον πρῶτον τὴν ἀλώπεκα συνέλαβεν, εἶθ᾽ οὕτως ἐπὶ τὸν ὄνον ἐτράπη.
οὕτως οἱ τοῖς κοινωνοῖς ἐπιβουλεύοντες λανθάνουσι πολλάκις καὶ ἑαυτοὺς συναπολλύντες.

204. ΟΝΟΣ ΚΑΙ ΗΜΙΟΝΟΣ
[204.1] ὄνος καὶ ἡμίονος ἐν ταὐτῷ ἐβάδιζον. καὶ δὴ ὁ ὄνος ὁρῶν τοὺς ἀμφοῖν γόμους ἴσους ὄντας ἠγανάκτει καὶ ἐσχετλίαζεν, εἴγε διπλασίονος τροφῆς ἠξιωμένη ἡ ἡμίονος οὐδὲν περιττότερον βαστάζει. μικρὸν δὲ αὐτῶν τῆς ὁδοῦ προϊόντων ὁ ὀνηλάτης ὁρῶν τὸν ὄνον ἀντέχειν μὴ δυνάμενον ἀφελόμενος αὐτοῦ τὸ φορτίον τῇ ἡμιόνῳ ἐπέθηκεν. ἔτι δὲ αὐτῶν πόρρω προβαινόντων ὁρῶν τὸν ὄνον ἔτι μᾶλλον ἀποκάμνοντα πάλιν ἀπὸ τοῦ γόμου μετετίθει, μέχρις οὗ τὰ πάντα λαβὼν καὶ ἀφελόμενος ἀπ᾽ αὐτοῦ τῇ ἡμιόνῳ ἐπέθηκεν. καὶ τότε ἐκείνη ἀποβλέψασα εἰς τὸν ὄνον ἔφη· «ὦ οὗτος, ἆρά σοι δικαίως δοκῶ τῆς διπλῆς τροφῆς ἠξιωμένη;»
ἀτὰρ οὖν καὶ ἡμᾶς προσήκει μὴ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ἀλλ᾽ ἀπὸ τοῦ τέλους τὴν ἑκάστου δοκιμάζειν διάθεσιν.

205. ΟΡΝΙΘΟΘΗΡΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΔΙΞ
[205.1] ὀρνιθοθήρας ὀψιαίτερον αὐτῷ ξένου παραγενομένου μὴ ἔχων, ὅτι αὐτῷ παραθείη, ὥρμησεν ἐπὶ τὸν τιθασὸν πέρδικα καὶ τοῦτον θύειν ἔμελλε. τοῦ δὲ αἰτιωμένου αὐτὸν ὡς ἀχάριστον, εἴγε πολλὰ ὠφελούμενος παρ᾽ αὐτοῦ τοὺς ὁμοφύλους ἐκκαλουμένου καὶ παραδιδόντος αὐτὸς ἀναιρεῖν αὐτὸν μέλλει, ἔφη· «ἀλλὰ διὰ τοῦτό σε μᾶλλον θύσω, εἰ μηδὲ τῶν ὁμοφύλων ἀπέχῃ».
ὁ λόγος δηλοῖ, ὅτι οἱ τοὺς οἰκείους προδιδόντες οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἀδικουμένων μισοῦνται, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τούτων, οἷς προδιδόασιν.

***
201. Ο γάιδαρος και τα βατράχια.
[201.1] Μια φορά ο γάιδαρος καταγινόταν να περάσει τη λίμνη, κουβαλώντας ένα φορτίο ξύλα. Γλίστρησε όμως και έπεσε κάτω, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να ξανασηκωθεί. Ξέσπασε λοιπόν σε λυγμούς και βογκητά, τόσο που τον άκουσαν τα βατράχια της λίμνης, και αυτόν και τους γόους του. Του φώναξαν λοιπόν: «Βρε κακομοίρη, έτσι χαλάς τον κόσμο από το κλάμα, επειδή έπεσες για λίγο μέσα στο νερό; Για φαντάσου, τί θα έκανες αν έπρεπε να μένεις εδώ πέρα τόσο πολύ καιρό όσο εμείς;».
Ο μύθος αυτός ταιριάζει στο στόμα κάποιου που υφίσταται αγόγγυστα πλήθος κακουχίες· τούτος μπορεί να τον απευθύνει σε κανέναν μαλθακό, ο οποίος δυσανασχετεί με την παραμικρή ταλαιπωρία.

202. Ο γάιδαρος, το κοράκι και ο λύκος.
[202.1] Ήταν ένας γάιδαρος με πληγιασμένη ράχη και έβοσκε στο λιβάδι. Ήλθε τότε το κοράκι, κούρνιασε πάνω του και βάλθηκε να τσιμπολογάει την πληγή του. Φυσικά, ο γάιδαρος γκάριζε σαν τρελός και τιναζόταν σύγκορμος. Ο αγωγιάτης όμως, ο οποίος στεκόταν και έβλεπε από μακριά, έβαλε τα γέλια. Τώρα, όλα αυτά τα πρόσεξε ο λύκος, που έτυχε να βρίσκεται εκεί κοντά, και συλλογίστηκε μέσα του: «Τί γκαντεμιά και αυτή! Εμάς, μόνο και μόνο αν μας πάρει το μάτι τους κάπου τριγύρω, μας διώχνουν μακριά. Τούτο το κερατένιο το πουλί, όμως, πάει ευθύς καταπάνω του, και τούτοι γελάνε!».
Το δίδαγμα του μύθου: Ο εγκληματίας ξεχωρίζει από μακριά.

203. Ο γάιδαρος, η αλεπού και ο σκύλος.
[203.1] Μια φορά ο γάιδαρος και η αλεπού σύναψαν συμφωνία συνεργασίας μεταξύ τους και έτσι βγήκαν μαζί για κυνήγι. Έλα όμως που βρήκαν ξάφνου στον δρόμο τους το λιοντάρι. Μόλις αντιλήφθηκε η αλεπού τί κίνδυνος κρεμόταν από πάνω τους, αμέσως σίμωσε το θηρίο και του έταξε να του παραδώσει τον γάιδαρο, αρκεί να της εγγυηθεί εκείνο για τη δική της ασφάλεια. Το λιοντάρι φυσικά τη διαβεβαίωσε πως θα την αφήσει να φύγει. Έτσι, η αλεπού οδήγησε τον γάιδαρο κοντά σε μια παγίδα και τον παρέσυρε να πέσει μέσα. Ξέρετε όμως τί έκανε τότε ο λέοντας; Βλέποντας πως ο παγιδευμένος δεν ήταν πλέον σε θέση να ξεφύγει, κοίταξε να τσακώσει πρώτα την αλεπού, και μετά κανόνισε και τον γάιδαρο με την άνεσή του.
Έτσι είναι: Όποιος συνωμοτεί ενάντια στους συνεργάτες του τις πιο πολλές φορές καταστρέφει άθελά του και τον ίδιο τον εαυτό του.

204. Ο γάιδαρος και η μουλάρα.
[204.1] Ήταν ένας γάιδαρος και μια μουλάρα, που πορεύονταν μαζί στον ίδιο δρόμο. Ο γάιδαρος, που λέτε, διαπίστωσε ότι τα φορτία και των δυο τους ήσαν λίγο-πολύ ισοδύναμα. Τούτο, φυσικά, τον έκανε να αγανακτήσει και να διαμαρτύρεται: «Ακούς εκεί, η μουλάρα, να σου έχει την απαίτηση να κατεβάζει διπλάσιο φαΐ, και παρ᾽ όλα αυτά να μη σηκώνει καθόλου παραπανίσιο βάρος!». Δείτε όμως τί έγινε καθώς βάδιζαν σιγά-σιγά στη δημοσιά: Ο αγωγιάτης αντιλήφθηκε σε κάποια στιγμή πως ο γάιδαρος δεν μπορούσε να βαστάξει πλέον. Γι᾽ αυτό τον ξαλάφρωσε από λιγάκι φορτίο και το απόθεσε πάνω στη μουλάρα. Ύστερα, όταν προχώρησαν και άλλο, ήταν φανερό ότι ο γάιδαρος εξαντλούνταν όλο και περισσότερο. Συνεπώς, ο άνθρωπος μετέφερε πάλι λίγο από το βάρος στο άλλο υποζύγιο. Έτσι λοιπόν, συνεχίζοντας λίγο-λίγο αυτήν την τακτική, ο χωρικός στο τέλος ξεφόρτωσε πια ολότελα τον γάιδαρο και τα πήρε και τα στοίβαξε όλα στη ράχη της μουλάρας. Εκείνη τότε στραβοκοίταξε τον συνοδοιπόρο της και του σφύριξε: «Τί έχεις να πεις τώρα, βρε χαμένε; Δεν σου φαίνεται πως μου αξίζει και με το δίκιο μου η διπλάσια μερίδα φαΐ;».
Λοιπόν, το ίδιο ισχύει και για εμάς: Αν είναι να κρίνουμε την κατάσταση κάποιου άλλου, δεν πρέπει να κοιτάζουμε πώς ξεκινάει, αλλά πώς καταλήγει στο τέλος.

205. Ο κυνηγός και η πέρδικα.
[205.1] Μια φορά ένας κυνηγός δέχτηκε μουσαφίρη στο σπίτι του. Όμως η ώρα ήταν περασμένη και ο άνθρωπός μας δεν είχε τί να φιλέψει τον ξένο. Γι᾽ αυτό άπλωσε χέρι πάνω στην εξημερωμένη πέρδικα, που την εξέτρεφε για δόλωμα, και ετοιμαζόταν να τη σφάξει. Η πέρδικα, βέβαια, έβγαλε φωνή και κακό, κατηγορώντας τον για αχαριστία: «Εμένα, βρε, βάλθηκες να σκοτώσεις; Εμένα που σου φέρνω τόσα κέρδη; Πόσες φορές έχω προσελκύσει τα άλλα πουλιά της φάρας μου για να σου τα φέρω στα χέρια σου, το ξέχασες;». Όμως ο κυνηγός είχε έτοιμη την απάντηση: «Σκάσε μωρή. Γι᾽ αυτό ακριβώς σου αξίζει ο θάνατος: είσαι προδότρα της ίδιας της φυλής σου!».
Το δίδαγμα του μύθου: Όποιον προδίδει δικούς του ανθρώπους δεν τον απεχθάνονται μόνο τα θύματά του, αλλά ακόμη και εκείνοι που καρπώνονται την προδοσία του.

Ζήσε μόνο μία μέρα κάθε μέρα. Το σήμερα

Ορισμένα πράγματα, απλώς δεν γίνεται να τα καταφέρει κανείς μόνος του. Όση βοήθεια κι αν έχεις, ίσως δεν σου προσφέρει αυτό που πραγματικά χρειάζεσαι για ν’ αντέξεις αυτό που συνέβη. Έτσι ΔΕΝ:

1. Κρύβομαι

Μην κλείνεις ποτέ την καρδιά σου στον πόνο. Να επιτρέπεις στον εαυτό σου να βιώνει και να εκφράζει τα συναισθήματα που αναδύονται. Μην τα συγκρατείς.

Μην παριστάνεις τον δυνατό, μην τα κρατάς όλα μέσα σου. Με τον καιρό, ο πόνος θα λιγοστεύει. Αν υπάρχει κάτι που λειτουργεί πάντα και συντομεύει τον δρόμο που έχεις να διανύσεις, είναι ακριβώς αυτό: να βρεις τον τρόπο να επιτρέψεις στον εαυτό σου να νιώθει και να δείχνει τον πόνο, τη θλίψη, τον θυμό και τον φόβο γι’ αυτόν που χάθηκε. Να περπατάς τον δρόμο βήμα βήμα, αυτό είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να κλείσουν και να γιατρευτούν οι πληγές.

Και μην ξεχνάς: ο δρόμος αυτός λέγεται ο δρόμος των δακρύων!

Δώσε λοιπόν στον εαυτό σου την άδεια να κλάψει. Το έχεις αυτό το δικαίωμα, να κλαις όποτε το έχεις ανάγκη. Πιθανότατα, αυτό που σου συνέβη ήταν χτύπημα σκληρό, η ζωή σε αιφνιδίασε και κανείς δεν μπόρεσε να καταλάβει… Έφυγε το πρόσωπο που αγαπούσες και σε άφησε μόνο. Τίποτα πιο λογικό από το να ξαναβρείς την παλιά μας ικανότητα να κλαίμε όταν είμαστε λυπημένοι, να βογκάμε όταν πονάμε, να μουσκεύουμε το μαξιλάρι όταν η θλίψη μας ξεχειλίζει. Μην κρύβεις τον πόνο σου. Μπορείς να μοιραστείς αυτό που σου συμβαίνει με την οικογένειά σου, με τους στενούς σου φίλους… Το κλάμα είναι χαρακτηριστικό αποκλειστικά του ανθρώπου, όπως και το γέλιο. Το κλάμα λειτουργεί σαν βαλβίδα και απελευθερώνει τη φοβερή εσωτερική ένταση που προκαλεί η απώλεια. Κλαίμε μόνοι, αν αυτή είναι η επιλογή μας, ή με τους συνοδοιπόρους μας, και μοιραζόμαστε τον πόνο τους που είναι ίδιος με τον δικό μας. Όταν μοιραζόμαστε τα βάσανα, μοιράζεται και το βάρος τους. Όταν πονάει η ψυχή σου, δεν υπάρχει καλύτερη τακτική από το κλάμα.

Μην προσπαθείς να το αποφύγεις από φόβο μήπως κουράσεις ή μήπως ενοχλήσεις τους γύρω σου. Να ψάχνεις ανθρώπους με τους οποίους μπορείς να είσαι ο εαυτό σου και να εκφράζεις αυτό που αισθάνεσαι, όπως το αισθάνεσαι. Δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από το να διακόπτεις το συναίσθημά σου με τη βλακώδη αντίληψη ότι πρέπει να φανείς δυνατός και να προστατεύσεις έτσι και τους γύρω σου.

2. Αμέλεις

Πολλοί από αυτούς που βρίσκονται στον δρόμο των δακρύων, είναι τόσο απασχολημένοι με τις διεργασίες που γίνονται μέσα τους, έχουν τόσο πολύ στραμμένη την προσοχή τους στο οδυνηρό τους συναίσθημα, που δεν δίνουν καμία σημασία στο ίδιο τους το σώμα.

Αφού περάσουν οι πρώτες μέρες, θα είναι φρόνιμο και ωφέλιμο να επιβάλεις στον εαυτό σου για μερικές εβδομάδες ένα συγκεκριμένο ωράριο… Να τρέφεσαι καλά και να μην κάνεις κατάχρηση τσιγάρων, αλκοόλ και φαρμάκων. Οπωσδήποτε, καλό είναι να μην γυρίζεις από γιατρό σε γιατρό «ψάχνοντας» τον ειδικό που θα δεχτεί να σου δώσει ψυχοφάρμακα «για να μην αισθάνεσαι». Γιατί, όχι μόνο δεν θα σε βοηθήσουν τέτοια φάρμακα, αλλά μπορεί και να συντελέσουν να γίνει το πένθος χρόνιο.

3. Μη βιάζεσαι

Χρειάζεσαι χρόνο για να διαβείς τον δρόμο, και λένε πως ο χρόνος όλα τα γιατρεύει… Πρόσεξε, όμως, γιατί δεν φτάνει μόνο ο χρόνος. Αυτό που μπορεί πραγματικά να βοηθήσει, είναι τι κάνει ο καθένας με τον χρόνο. Μην περιμένεις να γίνουν θαύματα, και να είσαι προετοιμασμένος για τις υποτροπές. Ένα απροσδόκητο γεγονός, μια επίσκεψη, μια επέτειος, τα Χριστούγεννα… σε γυρίζουν πάλι στην αρχή, στην κατάσταση απ’ όπου ξεκίνησες. Δεν πρέπει, όμως, να γίνεται έτσι.

Όπως δεν γίνεται να κλάψεις σήμερα γι’ αυτό που θα γίνει αύριο, έτσι δεν πρέπει να συνεχίσεις να κλαις γι’ αυτό που έγινε χτες. Το κλάμα σου σήμερα, είναι για το σήμερα. Για το αύριο, θα είναι το κλάμα σου αύριο.

Χρησιμοποιείς τη σημερινή μέρα για να αποδεχτείς ότι βρίσκεσαι σε πένθος, και να παραδεχτείς ότι αυτός που χάθηκε, πέθανε και δεν πρόκειται να είναι ποτέ ξανά κοντά σου;
Χρησιμοποιείς το σήμερα για να βιώσεις έντονα τα συναισθήματά σου και να εκφράσεις τον πόνο που συνεπάγεται η απώλεια;
Χρησιμοποιείς την ημέρα αυτή για να μάθεις να ζεις χωρίς το αγαπημένο σου πρόσωπο;
Χρησιμοποιείς τη σημερινή μέρα για να στρέψεις ξανά την προσοχή και το ενδιαφέρον σου σ’ εσένα τον ίδιο;

Ζήσε μόνο μία μέρα κάθε μέρα. Το σήμερα.

4. Ξεχνάς την πίστη

Ορισμένα πράγματα, απλώς δεν γίνεται να τα καταφέρει κανείς μόνος του. Όση βοήθεια κι αν έχεις, ίσως δεν σου προσφέρει αυτό που πραγματικά χρειάζεσαι για ν’ αντέξεις αυτό που συνέβη.

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι αν κρύψουν  τα προβλήματα αυτά, θα ανακουφιστούν και θα ξαλαφρώσουν απ’ όλα αυτά που τους βαραίνουν την καρδιά. Από την πρώτη στιγμή, όταν ο άλλος είναι ο κύριος αποδέκτης της οργής σου, συχώρησε τον. Είναι η στιγμή που θα μάθουμε να μη ζητάμε πως να έχουν τα πράγματα την κατάληξη που θα θέλαμε, αλλά να ζητάμε από τον εαυτό μας να μας βοηθήσει να αποδεχτούμε τις αλλαγές, και να δούμε ποιες επιλογές έχουμε.

5. Απαιτήσεις από τον εαυτό μου

Μη φέρεσαι άσχημα στον εαυτό σου. Ακόμη κι αν τα συναισθήματα που βιώνεις είναι πολύ έντονα και πολύ δυσάρεστα, σημασία έχει να μην ξεχνάς ότι είναι πάντα περαστικά… Από τις δυσκολότερες συνήθως στιγμές του πένθους είναι όταν κάνεις την εμφάνισή σου μερικούς μήνες μετά την απώλεια, κι όλοι γύρω σου αρχίζουν να σου λένε ότι θα έπρεπε να έχεις ξαναβρεί τον εαυτό σου, να έχεις συνέλθει. Εσύ, να έχεις υπομονή. Να μη βιάζεσαι. Να σέβεσαι τον δικό σου τρόπο, τον χώρο και τον χρόνο. Ο χρόνος είναι δικός σου. Να θυμάσαι πως ο χειρότερος εχθρός για το πένθος είναι να μην αγαπάς τον εαυτό σου.

6. Ο φόβος μήπως τρελαθώ

Όλοι μπορεί να βιώσουμε έντονα συναισθήματα ως απάντηση στην κατάσταση του πένθους, χωρίς αυτό να μας κάνει να χάσουμε τη διανοητική μας ισορροπία. Η θλίψη, ο θυμός, η ενοχή, η σύγχυση, η απελπισία, μέχρι και η φαντασίωση ότι πεθαίνουμε, αποτελούν συνηθισμένες αντιδράσεις, κοινές στους περισσότερους ανθρώπους μετά από μια σημαντική απώλεια, ή τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου.

Χρειάζεται να νιώσεις τον πόνο και όλα τα συναισθήματα που τον συνοδεύουν: θλίψη, θυμό, φόβο, ενοχή… Κάποιοι θα σου πουν: «Πρέπει να φανείς δυνατός». Μην τους δώσεις σημασία. Δεν είναι ανάγκη να φανείς τίποτα, μη σταματήσεις να είσαι όπως αισθάνεσαι. Δεν χρειάζεται να δίνεις εξηγήσεις, ούτε να ζητάς την άδεια. Ούτε και να αισθάνεσαι ότι είναι λάθος σου αν κάποιες στιγμές δεν είσαι τελείως καλά.

Η ψυχή σου σακατεύτηκε, έμεινε ανάπηρη, και σήμερα υποφέρει από το χτύπημα, πονάει γι’ αυτό που της λείπει.

7. Χάνω την υπομονή μου

Μην έχεις απαιτήσεις από τους άλλους. Αγνόησε τις προσπάθειες κάποιων να σου πουν πώς πρέπει να αισθάνεσαι και για πόσον καιρό. Δεν μπορούν όλοι να καταλάβουν τι περνάς. Με γλυκό τρόπο, θα δοκιμάσουν να σε κάνουν να ξεχάσεις τον πόνο σου… Το κάνουν με τις καλύτερες προθέσεις, για να μη σε βλέπουν λυπημένο. Έχε υπομονή, αλλά μην προσπαθήσεις να τους ευχαριστήσεις. Καλύτερα κράτησέ τους μακριά με ευγενικό τρόπο και ψάξε εκείνους που σου επιτρέπουν να είσαι χάλια, που μπορείς να τους ανοίγεις την καρδιά σου χωρίς να φοβάσαι όταν νιώθεις έτσι.

Καμιά φορά, αυτοί που νόμιζες ότι θα ήταν οι καλύτεροι συνοδοιπόροι σ’ αυτήν τη πορεία, δεν μπορούν να μοιραστούν τη στιγμή, να συμμεριστούν τον πόνο σου. Δεν αντέχουν τον ξένο πόνο, με αποτέλεσμα να διακόπτουν τις διεργασίες και να καθυστερούν την πορεία σου προς το τέρμα του δρόμου. Και πάλι, όμως μη θυμώνεις μαζί τους γι’ αυτό.

8. Αυτάρκεια

Μη σταματάς να ζητάς βοήθεια. Μη διακόψεις την επαφή σου με τους άλλους, έστω κι αν εκείνοι δεν βρίσκονται σήμερα στον ίδιο δρόμο. Έχεις ανάγκη την παρουσία τους, τη στήριξη, την έννοια, την φροντίδα τους. Δώσε την ευκαιρία στους φίλους και τα άλλα προσφιλή σου πρόσωπα να είναι δίπλα σου.

Όλοι αυτοί που σ’ αγαπάνε θέλουν να σε βοηθήσουν, έστω κι αν δεν ξέρουν τι να κάνουν. Ορισμένοι φοβούνται μήπως γίνουν ενοχλητικοί. Άλλοι νομίζουν ότι θα σε στεναχωρήσουν αν σου θυμίζουν την απώλεια. Αυτό που χρειάζεσαι είναι να σε ακούσουν, όχι να σου πουν τη γνώμη τους για το τι θα έπρεπε να κάνεις, να αισθάνεσαι ή να αποφασίσεις. Μην κάθεσαι να περιμένεις τη βοήθειά τους, και ακόμα λιγότερο, μην περιμένεις να μαντέψουν ότι τους χρειάζεσαι. Ζήτα αυτό που έχεις ανάγκη. Δεν είναι πιο σοφός ή πιο προχωρημένος αυτός που δεν χρειάζεται βοήθεια, αλλά εκείνος που ξέρει καλά πότε τη χρειάζεται κι έχει το θάρρος να τη ζητήσει.

9. Μην παίρνεις σημαντικές αποφάσεις

Αποφάσεις όπως το να πουλήσεις το σπίτι, να φύγεις από τη δουλειά, να αλλάξεις τόπο διαμονής, σου φαίνονται πολύ ελκυστικές στα πρώτα στάδια της διαδρομής. Ηρέμησε. Αυτές είναι αποφάσεις που υπερβαίνουν τα όρια και πρέπει να τις παίρνουμε σε στιγμές υπέρτατης πνευματικής διαύγειας, και όχι ενώ μας θολώνει το μυαλό η αναπόφευκτη σύγχυση. Συνήθως τίποτα δεν χάνεται, γι’ αυτό και είναι προτιμότερο να αφήνεις τέτοιου είδους αποφάσεις για λίγο αργότερα.

Με την ίδια συλλογιστική… δεν ενδείκνυται να ξεκινάει κανείς μια καινούργια ερωτική σχέση, να αποφασίζει μια εγκυμοσύνη ή να επισπεύδει έναν γάμο. Μπορεί να το μετανιώσει μετά.

10. Η λήθη

Μην προσπαθείς να ξεχάσεις αυτό που έγινε. Αντίθετα, να το θυμάσαι. Χωρίς να φτάνεις σε αρρωστημένο σημείο, αλλά και χωρίς διάθεση να το αποφύγεις.

Η διαδικασία του πένθους σού επιτρέπει να τοποθετήσεις το αγαπημένο σου πρόσωπο στη θέση που του αξίζει ανάμεσα στους θησαυρούς της καρδιάς σου.

Είναι δύναμη να το σκέφτεσαι και να μη νιώθεις πια τον πόνο να σε μαστιγώνει. Να το θυμάσαι με τρυφερότητα και να αισθάνεσαι ότι ο χρόνος που περάσατε μαζί ήταν ένα υπέροχο δώρο.

Και αυτό ισχύει για όλες τις απώλειες. Με την επεξεργασία, ό,τι έζησες μέχρι τώρα με εκείνον που δεν είναι πια εδώ, αποκτάει νόημα.

Είναι βέβαιο ότι δεν θα ξαναγίνεις ποτέ όπως ήσουν πριν από μια πολύ σημαντική απώλεια… γιατί η απώλεια σε αλλάζει αναπόδραστα. Μπορείς, όμως, να επιλέξεις αν αυτή η αλλαγή θα είναι προς το καλύτερο.