Εκείνος που στις δυσκολίες μπορεί να προχωρήσει μόνος του γίνεται μαγνήτης ανθρώπων και θαυμάτων

“Θυματοποιώ τον εαυτό μου για να νιώσω σημαντική;” ρώτησα.

” Έτσι είναι. Αποδεδειγμένο επιστημονικά!  Οι άρρωστοι, οι προδομένοι, οι χωρισμένοι, όλοι αυτοί δεν είναι θύματα της ζωής; Όπου κι αν σταθούμε, το ίδιο ακριβώς συμβαίνει. Αν σκύψουμε το κεφάλι και παραδοθούμε, ξέρεις πόσο εύκολη γίνεται η ζωή μας;”

“Εύκολη;”, απόρησα.

“Ναι, εύκολη. ‘Ένας με κακή μοίρα, ένας κακομοίρης δηλαδή, τραβάει γύρω του πολλούς ανθρώπους που έχουν τη διάθεση να βοηθήσουν- άλλοι από θέση και άλλοι από φύση. Όμως τους ζητάει, τους τραβάει γύρω του, και έτσι δεν είναι μόνος. Ασχολούνται όλοι μαζί του. Σκύβουν πάνω από το πρόβλημά του, με σκοπό να μετριάσουν το βάρος. Γίνεται λοιπόν σημαντικός!

Απεναντίας, αν ένας άνθρωπος αποδεχθεί την δύσκολη μοίρα του και σηκώσει το κεφάλι προχωρώντας γενναία μπροστά, τότε δεν δηλώνει ότι έχει ανάγκη βοήθειας από κάποιον. Και μένει μόνος.

Πρόσεξε τώρα. Στην πρώτη περίπτωση, οι φιλεύσπλαχνοι κάποια στιγμή, βαριούνται, κουράζονται από την κακομοιριά, και βαθμιαία αποσύρονται. Εκεί το θύμα της ζωής θεωρεί ότι μέσα στην κατάρα του έμεινε επιπλέον και μόνος, και έτσι θυματοποιεί περισσότερο τον εαυτό του. Εγώ πονάω, εγώ είμαι μόνος, εγώ, εγώ, εγώ… Τόσο εγώ μαζεμένο σ’έναν άνθρωπο μόνο σημαντικό τον κάνει να νιώθει. Τόσο σημαντικό, που ενδόμυχα θεωρεί και υποχρεωμένους τους γύρω του να παραμείνουν εκεί, γύρω του. Αργά αλλά σταθερά όλη η γη γυρίζει γύρω του.

Στη δεύτερη περίπτωση, έχουμε τον συνειδητοποιημένο άνθρωπο. Στην αρχή ο άνθρωπος αυτός δεν έχει βοηθούς, γιατί δεν έχει διακηρύξει με τη στάση του ότι τους έχει ανάγκη. Χαμογελάει και προχωράει μόνος του τον δύσκολο αυτό δρόμο, κάνοντας τα πόδια του δυνατότερα, αφού περπατάει μόνος του, τον νου του δυνατότερο, αφού σκέφτεται για τα πάντα μόνος του και, εν τέλει, γίνεται ένα δυνατό ον”

Όση ώρα μιλούσε, δεν τον κοιτούσα. Είχα αφήσει το βλέμμα μου να χαθεί μέσα στα αναμμένα φαναράκια, στις υφασμάτινες πεταλούδες, στα καταπράσινα φύλλα. Στο μικρό κομμάτι του σύμπαντος, όπου βρισκόμασταν. Αποτύπωνα κάθε της λέξη, σκεπτόμενος πόσο δίκιο είχε τελικά. Η παύση της ανάγκασε τα μάτια μου να επιστρέψουν στο πρόσωπο της.

“Και ξέρεις τι γίνεται τελικά, Ελένη μου; Ο άνθρωπος που έχει προχωρήσει μόνος του, που έχει πράξει πράγματα και που έχει δουλέψει με τον νου του, γίνεται μαγνήτης των ανθρώπων. Όταν ολοκληρώσει το έργο του, τότε δεν είναι πια μόνος. Έχει συνοδοιπόρους που τον θεωρούν σημαντικό γιατί είναι σημαντικός. Εσύ μέχρι τώρα έχεις διαλέξει τον δεύτερο δρόμο. Μην μου τα χαλάς στο τέλος!”

Αυτή ήταν η αλήθεια, τώρα το έβλεπα καθαρά. Πόσοι ήταν εκείνοι που μου εξέφραζαν τον θαυμασμό τους, κι εγώ θεωρούσα ότι δεν είχα κάνει κάτι για να τον αξίζω; Τώρα ήξερα τον λόγο.

Τι είν’αυτά που λες, Διογένη;

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, Πῶς ἄν τις αἴσθοιτο ἑαυτοῦ προκόπτοντος ἐπ’ ἀρετῆ p. 77 e -f

Καί περί Διογένους ὅμοια τοῦ Σινωπέως ἱστοροῦσιν ἀρχομένου φιλοσοφεῖν, ὡς Ἀθηναίοις ἦν ἑορτή καί δεῖπνα δημοτελῆ καί θέατρα, καί συνουσίας μετ’ ἀλλήλων ἔχοντες ἐχρῶντο κώμοις καί παννυχίσιν, ὁ δ’ ἔν τινι γωνία τῆς ἀγορᾶς συνεσπειραμένος ὡς καθευδήσων ἐνέπιπτεν εἰς λογισμούς τρέποντας αὐτόν οὐκ ἀτρέμα καί θραύοντας, ὡς οὐδ’ ἀπ’ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης εἰς ἐπίπονον καί ἀλλόκοτον ἥκων βίον αὐτής ὑφ’ ἑαυτοῦ κάθηται τῶν αγαθῶν ἁπάντων ἐστερημένος. Εἶτα μέντοιμῦν τινα προσερπύσαντα λέγεται περί τάς ψίχας αὐτοῦ τῆς μάζης ἀναστρέφεσθαι, τόν δ’ αὖθις ἀναφέρειν τῶ φρονήματι καί λέγειν πρός ἑαυτόν οἷον ἐπιπλήττοντα καίκακίζοντα “τί φῄς, ὦ Διογένες; τοῦτον μέν εὐωχεῖ τά σά λείμματα καί τρέφει, σύ δ’ ὁ γενναῖος ὄτι μή μεθύεις ἐκεῖ κατακείμενος ἐν ἀνθινοῖς καί ἁπαλοῖς στρώμασιν ὀδύρη καί θρηνεῖς σεαυτόν;

Κάτι παρόμοιο αναφέρουν και για τον Διογένη από τη Σινώπη, όταν άρχιζε να στρέφεται στη φιλοσοφία. Οι Αθηναίοι είχαν γιορτή με δημόσια δείπνα και εκδηλώσεις στο θέατρο, επίσης συγκεντρώσεις μεταξύ τους με γλέντια και ξενύχτια, ενώ ο Διογένης, μαζεμένος σε κάποια γωνιά της αγοράς για να κοιμηθεί, είχε παραδοθεί σε σκέψεις που τον έκαναν να χάνει τη γαλήνη του και του κλόνιζαν το ηθικό: πως τάχα χωρίς να υπάρχει κανένας λόγος είχε μπει σ’ έναν κουραστικό και αλλόκοτο τρόπο ζωής και πως από δική του ευθύνη καθόταν τώρα εκεί στερημένος απ’ όλα τα αγαθά.

Έπειτα όμως, λένε, πλησίασε εκεί ένα ποντίκι που άρχισε να ψαχουλεύει στα ψίχουλα από το ψωμί του Διογένη, κι εκείνος αμέσως αναθάρρησε κι είπε μέσα του, κατά κάποιον τρόπο μαλώνοντας και κακίζοντας τον εαυτό του: “Τι ειν’ αυτά που λες, Διογένη! Τούτο το ποντίκι ευωχείται με όσα πετάς και τρέφεται με αυτά, κι εσύ, ο περήφανος άνθρωπος, θρηνείς και οδύρεσαι που δεν μεθοκοπάς ξαπλωμένος εκεί πέρα επάνω σε λουλουδένια και μαλακά στρώματα;”

Αληθώς σας λέγω, η εταίρα είναι πολύτιμη

Αληθώς σας λέγω, η εταίρα είναι πολυτιμότερη για τον Θεό μας από όσο το χρήμα του μετόχου για το χρηματιστή, είναι η πολυαγαπημένη θυγατέρα του, εκείνη που απ’ όλες τις γυναίκες υπακούει πιο πρόθυμα στο θέλημά του. Η εταίρα εμπορεύεται κάτι που δεν μπορεί ούτε να ζυγιστεί ούτε να μετρηθεί, ένα άυλο πράγμα που δεν υπόκειται στους ιερούς νόμους της ανταλλαγής: πουλάει έρωτα, όπως ο παντοπώλης χρεώνει με το κομμάτι το σαπούνι και το κερί, όπως ο ποιητής πλασάρει το ιδεώδες. Πουλώντας όμως έρωτα, η εταίρα πουλάει τον εαυτό της, προσδίδει στο γυναικείο φύλο μιαν αξία, κι έτσι το φύλο της συμμετέχει στις ιδιότητες του Θεού μας, γίνεται μέρος του Θεού, είναι Κεφάλαιο. Η εταίρα ενσαρκώνει τον Θεό – Κεφάλαιο.

Είστε πιο αφελείς κι από τα βόδια που βόσκουν στα λιβάδια, ω ποιητές, ω δραματουργοί, ω μυθιστοριογράφοι, όλοι εσείς που αναθεματίζετε την εταίρα επειδή παραχωρεί τη χρήση του κορμιού της μόνο επί χρήμασι, όλοι εσείς που τη λασπολογείτε γιατί κοστολογεί ακριβά τα χάδια της. Θέλετε λοιπόν να βεβηλώσει το θεϊκό στοιχείο που είναι το κορμί της, να το καταστήσει ευτελέστερο κι απ’ τις πέτρες του λιθόστρωτου; Κι όσο για σας ηθικολόγοι της δεκάρας, που είστε στην πραγματικότητα η κοπριά κάθε βίτσιου, της προσάπτετε ότι προτιμά τον καθαρό χρυσό από την φλογερή καρδιά του έρωτα. Αργόστροφοι φιλόσοφοι, θεωρείτε λοιπόν πως η εταίρα είναι ένα αρπακτικό που μπουκώνεται με ασπαίρουσα σάρκα; Όλοι εσείς που σας τυφλώνει η φιλαργυρία, πιστεύετε λοιπόν ότι η εταίρα είναι λιγότερο ποθητή επειδή την αγοράζετε; Μήπως δεν αγοράζετε το ψωμί που συντηρεί το σώμα, το κρασί που ευφραίνει την καρδιά; Δεν αγοράζετε τη συνείδηση του βουλευτή, τις προσευχές των παπάδων, το θάρρος του στρατιώτη, τις γνώσεις του μηχανικού, την εντιμότητα του ταμία;

Η εταίρα κλέβει με δεξιοτεχνία όσους την αγοράζουν, τους κάνει να πληρώνουν χρυσή την ηδονή που τους προσφέρει. Και καθώς πουλάει έρωτα, ένα εμπόρευμα χωρίς υλική υπόσταση, ο Θεός – Κεφάλαιο, για τον οποίο η κλοπή και η νοθεία είναι οι πρώτες θεολογικές αρετές, ευλογεί την τέχνη της εταίρας.

Η πιστή σύζυγος και φρόνιμη νοικοκυρά, την οποία οι άντρες της καλής κοινωνίας τιμούν στα λόγια – ενώ στην πράξη κοιτούν πώς και πώς να ξεφύγουν από την συζυγική παστάδα -, απομονώνει τον άντρα από τον πλησίον του, γεννά και καλλιεργεί μέσα στην ψυχή του τη ζήλια, αυτό το αντικοινωνικό πάθος που δηλητηριάζει το αίμα με χολή, και τον φυλακίζει μέσα στο ίδιο του το σπίτι, τον εντοιχίζει στον οικογενειακό εγωισμό.

Η εταίρα, αντίθετα, απελευθερώνει τον άντρα από το ζυγό της οικογένειας και των παθών.

Το χρήμα απομακρύνει τους ανθρώπους, η εταίρα τους φέρνει κοντά, τους ενώνει. Στο μπουντουάρ της, ακόμα κι εκείνοι που έχουν αντίπαλα συμφέροντα αδελφώνονται, τους ενώνει μια μυστική σύμβαση, απροσδιόριστη αλλά βαθιά, αμετάκλητη, έφαγαν και ήπιαν από την ίδια εταίρα, έχουν κοινωνήσει πάνω στον ίδιο βωμό.

Τον έρωτα, το άγριο και κτηνώδες αυτό πάθος που θολώνει το νου και σπρώχνει τον άνθρωπο στη λήθη κάνοντάς τον να θυσιάζει τα συμφέροντά του, η εταίρα τον αντικαθιστά με τον εύκολο και βολικό αργυρώνητο ερωτισμό, που είναι σαν αφρώδης οίνος αλλά δεν μεθά.

Η εταίρα είναι το δώρο του Θεού – Κεφαλαίου, μυεί τους εκλεκτούς του στις σοφές επιτηδεύσεις της χλιδής και της ακολασίας τους παρηγορεί για τη νόμιμη παστάδα τους, την τόσο πληκτική όσο οι ατέλειωτες φθινοπωρινές βροχές. Κι όταν επέρχονται τα γηρατειά, όταν εκείνοι πια ρυτιδιάσουν, ζαρώσουν, όταν τα μάτια τους χάσουν τη λάμψη τους, τα μέλη κι η αναπνοή τους γίνουν βαριά και οι γυναίκες αρχίσουν να τους αποστρέφονται, η εταίρα απαλύνει τα βάσανα της ηλικίας, στο ψυχρό κορμί της που δεν νιώθει καμιά αποστροφή, βρίσκουν ακόμα την εφήμερη ηδονή που μπορούν ν’ αγοράσουν με το χρυσάφι τους.

Πιο δραστική κι από τη ζύμωση που παράγει το νέο κρασί, η εταίρα κάνει τα πλούτη να κυκλοφορούν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ρίχνει στον τρελό χορό των εκατομμυρίων τις τρανότερες περιουσίες, στα νωχελικά της χέρια, τα ορυχεία, τα εργοστάσια, οι τράπεζες, τα κρατικά ομόλογα, οι αμπελώνες κι οι σιτοβολώνες ρευστοποιούνται και διαδέχονται στα μύρια κανάλια του εμπορίου και της βιομηχανίας. Πιο πολυάριθμοι κι από τα έντομα που εφορμούν στα κουφάρια, πλήθος υπηρετριών, εμπόρων, τοκογλύφων την πολιορκούν, οι απύθμενες τσέπες τους χάσκουν για να δεχθούν τη χρυσή βροχή που πέφτει κάθε φορά που σηκώνει το φόρεμά της. Πρότυπο αυταπάρνησης, καταστρέφει τους εραστές της για να πλουτίζει τις υπηρέτριες και τους προμηθευτές που την κλέβουν.

Οι καλλιτέχνες κι οι εργοστασιάρχες θα αποχαυνώνονταν μέσα σε μια παχυλή μετριότητα, αν η εταίρα δεν τους υποχρέωνε να βάζουν κάτω το μυαλό τους για ν’ ανακαλύπτουν νέες απολαύσεις και πρωτόγνωρες ματαιότητες, διότι, μόνιμα διψασμένη για το ιδεώδες, ό,τι κι αν κατέχει της προκαλεί ανία, όποια χαρά κι αν γεύεται της προκαλεί κορεσμό.

Η αυτοματοποίηση της παραγωγής θα καταδίκαζε τις εργάτριες και τους εργάτες στην αργία, αυτή τη μητέρα της πάσης κακίας, αναβιβάζοντας όμως την σπατάλη σε επίπεδο κοινωνικού λειτουργήματος, η εταίρα αναβαθμίζει τη χλιδή και τις απαιτήσεις της στο βαθμό που προοδεύει η βιομηχανοποιημένη παραγωγή, έτσι ώστε να υπάρχει πάντα για τους κολασμένους του προλεταριάτου εργασία, που είναι η μητέρα όλων των αρετών.

Την εταίρα που καταβροχθίζει περιουσίες, που ισοπεδώνει τα πάντα στο πέρασμά της όμοια με τον στρατό που προελαύνει, οι ισχυροί της παραγωγής και του εμπορίου τη λατρεύουν, είναι ο φύλακας άγγελος που διατηρεί τη ζωντάνια και το σφρίγος της οικονομίας.

Την εταίρα, την οποία ο Θεός προορίζει για να τη χαίρονται οι πλούσιοι και ισχυροί, μολονότι είναι καταδικασμένη να σηκώνει το πέπλο της κοινωνικής υποκρισίας, να μοχλεύει τα αηδιαστικά βάθη της ανθρώπινης αισχρότητας, ζει μέσα στη χλιδή και τη διασκέδαση, αξιοσέβαστοι ευγενείς κι ευυπόληπτοι αστοί διαγκωνίζονται ποιος θα έχει την τιμή να μεταμορφώσει την Κυρία – Όλου – του Κόσμου σε Κυρία Κάποιου, συμβαίνει μάλιστα να κλείνει τον κύκλο των τρελών οργίων της με έναν κοινωνικά αποδεκτό γάμο.

Στην άνοιξη της ζωής της, οι καπιταλιστές καταθέτουν στα πόδια της την καρδιά τους, την οποία εκείνη δεν καταδέχεται, και τους θησαυρούς τους, τους οποίους σπαταλά. Οι καλλιτέχνες κι οι συγγραφείς συνωστίζονται γύρω της, αποδίδοντάς της δουλικές και ιδιοτελείς τιμές.

Στο φθινόπωρο της ζωής της, έχοντας πια κουραστεί και παχύνει, κλείνει το μαγαζί και ανοίγει σπίτι. Οι καθωσπρέπει άντρες και οι σεμνές γυναίκες την περιβάλλουν με τη φιλία και τις περιποιήσεις τους, τιμώντας την περιουσία που συσσώρευσε με τις σεξουαλικές της υπηρεσίες.

Στην καπιταλιστική κοινωνία δεν υπάρχει πιο τίμια εργασία από αυτή της πόρνης. Κάντε απλώς τη σύγκριση ανάμεσα στη δουλειά μιας εργάτριας και τη ζωή μιας εταίρας. Στο τέλος μιας ξεθεωτικής και μονότονης εβδομάδας, η καταφρονεμένη, ρουφηγμένη και αποκαμωμένη εργάτρια δεν έχει βγάλει παρά ένα γλίσχρο μεροκάματο που της επιτρέπει ίσα ίσα να μην πεθάνει της πείνας. Η εταίρα, ζωηρή σα νεαρή θεά, σηκώνεται από το κρεβάτι ή τον καναπέ της και, τινάζοντας τη μυρωμένη κόμη της, μετρά με αφηρημένο ύφος χρυσά λουδοβίκεια και χαρτονομίσματα. Η δική της δουλειά δεν αφήνει στο κορμί ίχνος κόπωσης ή βρωμιάς΄ ξεπλένει το στόμα της, καθαρίζει τα χείλη της και λέει χαμογελώντας: ο επόμενος!

Γκρινιάρηδες φιλόσοφοι, που αναμασάτε συνεχώς σαν μηρυκαστικά τις άχρηστες εντολές της παλιάς ηθικής, για πείτε μας λοιπόν ποια εργασία είναι πιο αρεστή στον Θεό – Κεφάλαιο, της εργάτριας ή της εταίρας;

Το κεφάλαιο δείχνει πόσο εκτιμά ένα εμπόρευμα μέσω της τιμής στην οποία επιτρέπει να πουλιέται. Σας προκαλώ λοιπόν, κατσούφηδες ηθικολόγοι, βρείτε ανάμεσα στις αναρίθμητες ανθρώπινες ασχολίες μια χειρωνακτική ή διανοητική δουλειά που να αμείβεται τόσο αδρά όσο ο πληρωμένος έρωτας!

Η επιστήμη του σοφού, η γενναιότητα του στρατιώτη, η ιδιοφυΐα του συγγραφέα, η επιδεξιότητα του εργάτη, πληρώθηκαν ποτέ τόσο ακριβά όσο τα φιλιά της Κόρας Περλ;

Το επάγγελμα της πόρνης είναι ιερό, και ο Θεός – Κεφάλαιο το βάζει πάνω απ’ όλα τ’ άλλα.

Πολυαγαπημένες μου αδερφές, ακούστε με, ακούστε με, ο ίδιος ο Θεός μιλά δια του στόματός μου:
Αν έχετε εγκαταλειφθεί από το Θεό σε βαθμό που να μην αποστρέφεστε την εξουθενωτική δουλειά της εργάτριας που παραμορφώνει το κορμί και σκοτώνει το νου, μην εκπορνευτείτε.

Αν η φιλοδοξία σας είναι να γίνετε νοικοκυρές – φυτά, καλόγριες της οικογένειας, καταδικασμένες σε μια ζωή αιματηρών οικονομιών, μην εκπορνευτείτε.
Αν επιθυμείτε μια μοναχική ζωή στη συζυγική εστία, παραμελημένη από το σύζυγο που θα τρώει την προίκα σας με την εταίρα, μην εκπορνευτείτε.
Αν όμως, νοιάζεστε για την ελευθερία, την αξιοπρέπεια, το όνομά σας και την ευτυχία σας επί της γης, εκπορνευτείτε.
Αν είστε πολύ περήφανες για να δεχθείτε χωρίς να επαναστατήσετε την εξευτελιστική δουλειά της εργάτριας, εκπορνευτείτε.
Αν θέλετε να είστε η βασίλισσα των εορτών και των απολαύσεων του πολιτισμού, εκπορνευτείτε.
Σας το εύχομαι με όλη μου την καρδιά.
Αμήν!

PAUL LAFARGUE, Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Αν ο ''Χ'' δεν βγει από το «ποτάμι», δεν υπάρχει σωτηρία ούτε γι’ αυτόν ούτε για την ανθρωπότητα

Η ανθρωπότητα, λοιπόν, είναι ένα. Πράγμα που για μένα, σημαίνει ότι η ανθρωπότητα είναι όντως το «εγώ», δεν είναι απλώς λόγια. Μπορεί να έχουμε εξωτερικές σωματικές διαφορές – προσώπου, χρώματος, ύψους και λοιπά- αλλά ψυχολογικά περνάμε τις ίδιες δυστυχίες, χαρές, πληγές και τραγωδίες. Αυτό είναι το «ποτάμι» όπου ο άνθρωπος ζει ψυχολογικά. Το μόνο που υπάρχει είναι αυτό το «ποτάμι», που είναι η κοινή συνείδηση των ανθρώπων. Το «ποτάμι» είναι φτιαγμένο από επιθυμίες, ανησυχίες, απελπισία, μοναξιά, πόνο, όπως και τα αντίθετά τους. Μπορεί να έχεις ένα διαφορετικό όνομα, αλλά η συνείδησή σου είναι ίδια με όλων. Μέσα σ’ αυτό το «ποτάμι», ο άνθρωπος έχει επινοήσει τους θεούς, τις τελετές, τους Σωτήρες, όλα. Όλα είναι επινοημένα. Υπάρχει τίποτα πνευματικό σ’ αυτά; Υπάρχει τίποτα που να μην ανήκει στο «ποτάμι», στο χρόνο; Τίποτα. Ούτε ο Άτμαν, ούτε η «ψυχή» ούτε ο Θεός που έχουν επινοήσει. Αυτό το «ποτάμι», λοιπόν, είναι κοινό σε όλους μας, η συνείδησή μας είναι αυτό το «ποτάμι». Και όταν πεθαίνουμε, αυτό το «ποτάμι» συνεχίζει. Το «ποτάμι» εκδηλώνεται ως Χ, Ψ, και λοιπά. Όλοι ανήκουμε στο «ποτάμι», και όλες οι ιδιότητες του «ποταμού» είναι μέσα μας, όπως μία σταγόνα του «ποταμού», έχει όλες τις ιδιότητές του. Όπως ένα κύμα, δεν είναι διαφορετικό από τον ωκεανό που εκδηλώνεται σαν ένα κύμα και μετά εξαφανίζεται.

Τώρα: Αν ο Χ ή ο Ψ που είναι εκδήλωση του «ποταμού», βγει από το «ποτάμι», αυτός είναι απολύτως ελεύθερος από το «ποτάμι». Αν, όμως, πεθαίνοντας, δεν έχει ελευθερωθεί εντελώς από το «ποτάμι», θα μείνει σ’ αυτό κι εκείνο θα εκδηλωθεί σαν Ψ, Ω και λοιπά. Αν ο Χ δεν βγει από το «ποτάμι», δεν υπάρχει σωτηρία ούτε γι’ αυτόν ούτε για την ανθρωπότητα.

Και τι είναι το «εγώ»;
Είναι αυτό που έχει εκδηλωθεί ως Χ ή Ψ και λοιπά και θεωρεί τον εαυτό του ξεχωριστή οντότητα, πράγμα που δεν είναι γεγονός, είναι μία ψευδαίσθηση. Κι όταν πεθάνει είναι πάλι μέρος του «ποταμού». Κι όσο ο άνθρωπος, δεν βγαίνει από το «ποτάμι», δεν υπάρχει σωτηρία, ούτε γι’ αυτόν ούτε για την ανθρωπότητα. Αυτό είναι όλο.

Η εξωγήινη πέτρα «Υπατία» παλαιότερη και από τον Ήλιο;

Είναι μια φαινομενικά ασήμαντη πετρούλα, ένα βότσαλο που το μήκος του δεν ξεπερνά τα 3,5 εκατοστά και το βάρος του τα 30 γραμμάρια. Βαφτίσθηκε από τους επιστήμονες «Υπατία» και δεν μοιάζει με καμιά άλλη πέτρα ή μετεωρίτη που έχει πέσει στη Γη. Κάποιοι θεωρούν ότι είναι παλαιότερη ακόμη και από τον Ήλιο...

Βαφτίσθηκε από τους επιστήμονες «Υπατία», παίρνοντας το όνομα της διάσημης νεοπλατωνικής φιλοσόφου της Αλεξάνδρειας, η οποία υπήρξε η πρώτη γνωστή γυναίκα μαθηματικός και αστρονόμος της Δύσης, αλλά η σχέση της με τη Γη σταματά σε αυτό.

Η εν λόγω πέτρα που είχε βρεθεί στη νοτιοδυτική Αίγυπτο το 1996 και έκτοτε μελετάται, είναι όχι απλώς εξωγήινη, αλλά μια μοναδική περίπτωση. Το 2013 οι επιστήμονες είχαν συμπεράνει ότι η «Υπατία» έχει εξωγήινη προέλευση και το 2015 ότι δεν εμφανίζει ομοιότητες με οτιδήποτε άλλο στον πλανήτη μας, είτε γηγενή πέτρα είτε μετεωρίτη εξ ουρανού. Κατά πάσα πιθανότητα υπήρξε μέρος ενός τελείως ασυνήθιστου διαστημικού βράχου διαμέτρου μερικών μέτρων, που όταν έπεσε στη Γη, έγινε κομμάτια και έχει βρεθεί μόνο η «Υπατία».

Μια νέα επιστημονική μελέτη κατέληξε τώρα στην ακόμη πιο εντυπωσιακή εκτίμηση ότι η «Υπατία» -ή τουλάχιστον κάποια μέρη της- πιθανότατα είχαν σχηματισθεί προτού καν δημιουργηθεί το ηλιακό μας σύστημα πριν από περίπου 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια. Με άλλα λόγια, η «Υπατία» μπορεί να έχει ηλικία που ξεπερνά ακόμη και αυτή του Ήλιου μας, ενώ η προέλευσή της είναι άγνωστη, από πόσο μακριά δηλαδή στο διάστημα, πέρα από το ηλιακό μας σύστημα, ξεκίνησε για να καταλήξει στη Γη.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή γεωλογίας Γιαν Κράμερς του Πανεπιστημίου του Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό γεωχημείας και κοσμοχημείας «Geochimica et Cosmochimica Acta», δήλωσαν ότι οι έως τώρα αναλύσεις επιβεβαιώνουν πως η «Υπατία» δεν μοιάζει με τους άλλους γνωστούς μετεωρίτες που έχουν πέσει στον πλανήτη μας.

Οι αναλογίες των χημικών στοιχείων που περιέχει, διαφέρουν από εκείνες που έχουν παρατηρηθεί σε πετρώματα στο ηλιακό σύστημά μας. Επιπλέον, ορισμένα «εξωτικά» επιμέρους υλικά που περιέχει και τα οποία δεν υπάρχουν στη Γη, φαίνεται να έχουν σχηματισθεί σε μια προ-ηλιακή εποχή, σε περιβάλλον με πολύ κρύες θερμοκρασίες (τουλάχιστον μείον 196 βαθμούς Κελσίου).

Μεταξύ άλλων, η «Υπατία» περιέχει ασυνήθιστο αλουμίνιο σε καθαρά μεταλλική μορφή, εξίσου ασυνήθιστα φωσφίδια, κόκκους αποτελούμενους από νικέλιο, φώσφορο και ελάχιστο σίδηρο (σε μια αναλογία που δεν υπάρχει στη Γη ή σε γνωστούς μετεωρίτες), ασυνήθιστη αναλογία άνθρακα προς πυρίτιο, υπερβολικά μεγάλη ποσότητα πολυαρωματικών υδρογονανθράκων κ.α.

Όλα αυτά μαζί συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω πετρούλα προέρχεται από υλικά που υπήρχαν στο διαστρικό χώρο, προτού καν σχηματισθούν ο Ήλιος και η Γη. Σύμφωνα με την κυρίαρχη επιστημονική θεωρία, το ηλιακό μας σύστημα και οι πλανήτες του δημιουργήθηκαν από ένα τεράστιο αρχαίο νέφος διαστρικής σκόνης, γνωστό και ως ηλιακό νεφέλωμα. Η «Υπατία» μπορεί να αποτελείται από αρχέγονα υλικά αυτού του νεφελώματος που «γέννησε» τον Ήλιο ή να προέρχεται από ακόμη πιο μακριά.

Η εξωτική πέτρα περιέχει μικροσκοπικά διαμαντάκια με διάμετρο 50 νανόμετρα (δισεκατομμυριοστά του μέτρου) έως δύο μικρόμετρα (εκατομμυριοστά του μέτρου). Τα διαμαντάκια αυτά πιθανότατα δημιουργήθηκαν από το σοκ που υπέστη η «μητρική» διαστημική πέτρα, όταν εισήλθε στη γήινη ατμόσφαιρα με μεγάλη ταχύτητα.

Η «Υπατία» δεν έχει καν επίσημα ταξινομηθεί ως μετεωρίτης επειδή, παρόλο που χωρίς αμφιβολία προήλθε από το διάστημα, μόνο τέσσερα γραμμάρια από το αρχικό βάρος της έχουν απομείνει ακέραια, καθώς η υπόλοιπη πέτρα κόπηκε σε κομμάτια, που μοιράσθηκαν σε διάφορα επιστημονικά εργαστήρια ανά τον κόσμο για να μελετηθούν. Η Εταιρεία Μετεωριτών απαιτεί τουλάχιστον το 20% της αρχικής μάζας ενός διαστημικού βράχου να παραμένει ατόφια, προκειμένου να ταξινομηθεί επίσημα ως μετεωρίτης.

Φράγχθι: Το άγνωστο σπήλαιο που βρέθηκε ο αρχαιότερος πλήρης ανθρώπινος σκελετός στην Ελλάδα

Και μόνο το γεγονός ότι εκεί επέλεξε να κατοικήσει για πρώτη φορά άνθρωπος πριν από τουλάχιστον 42.000 χρόνια, σου δημιουργεί δέος.

Το βάθος του χρόνου ήταν ασύλληπτο, εάν σκεφτεί κανείς ότι ο Χριστός πέρασε από τη γη πριν από μόλις 2.000 χρόνια σχεδόν, και ότι οι αρχαίοι Έλληνες ανέγειραν τον Παρθενώνα πριν από 2.450 έτη. Μηδαμινές αποστάσεις χρόνου, σε σχέση με τα 42.000 χρόνια που έχουν περάσει από τότε που ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ άφησε τα ίχνη του στο σπήλαιο Φράγχθι της Αργολίδας, ένα από τα σημαντικότερα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι παλαιοντολόγοι αποφαίνονται ότι πρωτοκατοικήθηκε κατά την Μουστιαία Περίοδο, και μετά βεβαιότητας μπορεί να ειπωθεί πλέον, ότι εκεί είχε βρει καταφύγιο ο Homo Sapiens προ 30.000 χρόνων. Επισκεπτόμενος το σπήλαιο, αντιλαμβάνεσαι ότι πρόκειται για ένα ιδανικό καταφύγιο, ιδίως για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής.

Έμπαιναν βαθιά μέσα στη σπηλιά για να προστατέψουν τον εαυτό τους και την οικογένειά τους από τα άγρια ζώα, ήταν πολύ κοντά στη θάλασσα για να μπορέσουν να δραπετεύσουν εάν κάτι τέτοιο απαιτούνταν από τις περιστάσεις, το χειμώνα προστατεύονταν με φυσικό τρόπο από το κρύο, και τα καλοκαίρια διατηρούνταν αισθητά χαμηλότερη η θερμοκρασία σε σχέση με τον εξωτερικό περιβάλλοντα χώρο.

Οι πρώτες ανασκαφές στο σπήλαιο ξεκίνησαν το 1967 από τα πανεπιστήμια της Ιντιάνα και Πενσυλβανία. Κοντά 40 χρόνια τώρα το Φράγχθι δεν έχει σταματήσει να εκπλήσσει τους ξένους και Έλληνες επιστήμονες. Οι έρευνες έχουν δείξει ότι το σπήλαιο κατοικήθηκε για περισσότερο από 35.000 χρόνια, από την Παλαιολιθική έως και τη Νεολιθική Εποχή.

Οι ανασκαφές έφεραν στο φως εργαλεία, αντικείμενα και στοιχεία εκείνης της εποχής.
Οι ανασκαφές στο σπήλαιο Φράγχθι έχουν αποκαλύψει ιχθυολογικό υλικό μοναδικό για τα ελληνικά και όχι μόνο δεδομένα που καλύπτει πάνω από 20.000 χρόνια. Άλλωστε είναι από τις πρώτες ανασκαφές στην ανατολική Μεσόγειο που έδωσαν σημασία στα ιχθυολογικά κατάλοιπα.

Η σημαντικότερη ανακάλυψη ωστόσο από όλες είναι ο αρχαιότερος πλήρης ανθρώπινος σκελετός στην Ελλάδα ηλικίας 8-10 χιλιάδων χρόνων. Πρόκειται για έναν άντρα 25 χρονών με ύψος 1.56, ο οποίος πιθανότατα είχε δεχτεί ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι. Βρέθηκε θαμμένος με τα πόδια λυγισμένα και τα χέρια στο στήθος σε στάση εμβρύου. Κοντά του βρέθηκαν ακόμα δυο σκελετοί παιδιών.

Μια ακόμα σημαντική ανακάλυψη, η οποία και αλλάζει ό,τι ξέραμε για τις θαλάσσιες μεταφορές εκείνης της εποχής, είναι το γεγονός ότι βρέθηκαν μικρά κομμάτια από εργαλεία φτιαγμένα από οψιανό, ένα πέτρωμα που υπάρχει μόνο στην Μήλο, 80 μίλια μακριά.

Με λίγα λόγια μιλάμε για ένα ταξίδι που έγινε στο Αιγαίο το 5.000 με 4.500 π.Χ. για την μεταφορά του οψιανού από την Μήλο στο Φράγχθι. Πρόκειται, λοιπόν, για το αρχαιότερο καταγεγραμμένο ταξίδι ανοιχτής θαλάσσης της ανθρωπότητας.Τώρα ο άνθρωπος δεν είναι μόνο κυνηγός, έχει εργαλεία για να καλλιεργήσει τη γη του, κατασκευές να ταξιδεύει… Έχει το μέλλον μπροστά του.

Στα Νεολιθικά χρόνια το επίπεδο της θάλασσας ήταν πολύ πιο χαμηλά και ο άνθρωπος του σπηλαίου επέκτεινε την εγκατάστασή του προς την ακτή. Βυθισμένος κοντά στο σπήλαιο βρίσκεται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, ο Νεολιθικός οικισμός ο οποίος δημιουργήθηκε ως συνέχεια και προέκταση του σπηλαίου και την σταδιακή του εγκατάλειψη.

Πρόσφατες έρευνες στο βυθό, ομάδας Ελλήνων και Ελβετών επιστημόνων σε συνεργασία με την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή στην Ελλάδα, οδήγησαν σε λεπτομερή χαρτογράφησή του για την υποβοήθηση της σχεδιαζόμενης υποβρύχιας ανασκαφής. Το Φράγχθι, λοιπόν, δεν έχει ολοκληρώσει τις αποκαλύψεις του και πιθανόν να μας εκπλήξει με τα μυστικά που κρύβει στο βυθισμένο του τμήμα.

Αποστολή ραδιοκυμάτων από εξωγήινους

Οι αστρονόμοι θεωρούν ότι είναι πιθανό να προέρχονται από εξωγήινους οι μυστηριώδεις εκλάμψεις ραδιοκυμάτων που φτάνουν στη Γη από τα βάθη του σύμπαντος.

Το ραδιοτηλεσκόπιο του αστεροσκοπείου Παρκς βρίσκεται 20 χιλιόμετρα βόρεια από τη μικρή πόλη Παρκς της Νέας Νότιας Ουαλίας, στην Αυστραλία.

ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ διάστημα έχουν ενταθεί οι μυστηριώδεις εκλάμψεις ραδιοκυμάτων που έρχονται από τα βάθη του σύμπαντος. Κανείς δεν γνωρίζει την προέλευσή τους, μερικοί επιστήμονες όμως λένε ότι πιθανόν να προέρχονται από έναν προηγμένο εξωγήινο πολιτισμό.

Μια νέα αστρονομική έκθεση δείχνει ότι η ένταση των παράξενων παλμών που ονομάζονται γρήγορες ραδιοφωνικές εκρήξεις (fast radio bursts – FRBs) έχει γίνει ακραία, πράγμα που σημαίνει ότι οι εκρήξεις εκπέμπουν περισσότερη ενέργεια σε ένα μόνο χιλιοστό του δευτερολέπτου από ό,τι ο Ήλιος μας μέσα σε ένα 24ωρο!

Με άλλα λόγια, αυτές οι εκρήξεις φωτός είναι ένα δισεκατομμύριο φορές πιο φωτεινές από οτιδήποτε έχει δει προηγουμένως ανθρώπινο μάτι.

Οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι οι εκλάμψεις αυτές προέρχονται από ένα μυστηριώδες σώμα που βρίσκεται τρία δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά.

Έως τώρα έχουν εντοπιστεί από τα ραδιοτηλεσκόπια της Γης μερικές δωδεκάδες πηγές FRBs που στέλνουν 10.000 εκλάμψεις ημερησίως, αλλά μια μόνο έκλαμψη επαναλαμβάνεται σταθερά, σαν κάποιος να στέλνει ένα σήμα. Η πηγή αυτή, γνωστή ως FRB 121102, εκπέμπει τρομερά ισχυρές ταχείες εκλάμψεις ραδιοκυμάτων που είναι ορατές σχεδόν σε όλο το σύμπαν.

Οι αστρονόμοι, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν αποκλείουν την πιθανότητα το φαινόμενο να προέρχεται από κάποιον εξωγήινο πολιτισμό, αν και –όπως πάντα– θεωρούν πιθανότερη κάποια, άγνωστη έως τώρα, φυσική εξήγηση.

Το βίντεο που ακολουθεί, από το Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας του Σουΐνμπερν στην Αυστραλία, περιγράφει την ανακάλυψη αυτύ του πολύ μεγάλου αριθμού ραδιοκυμάτων που έρχονται από τα βάθη του σύμπαντος και έχουν μυστηριώδη προέλευση.

ν
ν

Οι πρώτες παρατηρήσεις έγιναν από το μεγαλύτερο ραδιοτηλεσκόπιο του κόσμου, το Αρεσίμπο του Πουέρτο Ρίκο. Οι παρατηρήσεις που ακολούθησαν και επιβεβαίωσαν τα αρχικά ευρήματα, έγιναν από αστρονόμους του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϋ στην Καλιφόρνια με τη βοήθεια του μεγάλου ραδιοτηλεσκοπίου Γκριν Μπανκ της Δυτικής Βιρτζίνια, στο πλαίσιο του προγράμματος αναζήτησης εξωγήινης νοημοσύνης “Breakthrough Listen”.

Οι νέες παρατηρήσεις έδειξαν ότι οι εκλάμψεις από το αντικείμενο FRB 121102 εμφανίζουν σχεδόν κατά 100% γραμμική πόλωση, κάτι τελείως ασυνήθιστο. Αυτό κατά πάσα πιθανότητα σημαίνει ότι η πηγή προέλευσης των FRBs βρίσκεται μέσα σε ένα καυτό αέριο (πλάσμα) με ισχυρό μαγνητικό πεδίο, όπως αυτό γύρω από μία μεγάλη μαύρη τρύπα. Η διεθνής επιστημονική ομάδα έκανε σχετική ανακοίνωση σε συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας στην Ουάσιγκτον, καθώς και δημοσίευση στο περιοδικό Nature.

Οι FRBs είναι πολύ σύντομοι, γρήγοροι παλμοί ραδιοκυμάτων από άγνωστες πηγές, με αποτέλεσμα να αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της σύγχρονης αστρονομίας. Η συγκεκριμένη (FRB 121102) είναι η μοναδική μέχρι σήμερα πηγή που επαναλαμβάνεται τόσο συχνά.

Οι αστρονόμοι έχουν έως τώρα «πιάσει» πάνω από 200 τέτοιες ισχυρές ραδιο-εκπομπές από την ίδια πηγή, η οποία βρίσκεται σε ένα νάνο γαλαξία σε απόσταση περίπου τριών δισεκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη. Οι εκλάμψεις της εκτιμάται ότι, για να γίνονται αισθητές έως τη Γη από τόσο μακριά, είναι σχεδόν 100 εκατομμύρια φορές πιο έντονες από ό,τι ο Ήλιος.

ν

 

Κορεσμός, απόχρωση και φωτεινότητα των χρωμάτων

Το χρώμα έχει τρία μοναδικά στοιχεία που το διαχωρίζουν από το αχρωματικό φως: την απόχρωση (hue), τον κορεσμό (saturation) και την φωτεινότητα ή ένταση (brightness) HSL. Είναι ένας βολικός τρόπος για να οργανώσουμε τις διαφορές στα χρώματα όπως γίνεται αντιληπτό από τον άνθρωπο. Μερικές φορές είναι πιο εννοιολογικά κατάλληλο να συζητήσουμε για τα χρώματα με αυτά τα τρία στοιχεία παρά ως διαφορετικές τριάδες RGB αριθμών. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η ανθρώπινη αντίληψη βλέπει τα χρώματα με αυτούς τους τρόπους και όχι ως τριάδες αριθμών.

 

Αν φανταστούμε ότι τα τρία βασικά χρώματα κόκκινο, πράσινο και μπλε τοποθετούνται εξίσου μεταξύ τους σε ένα τροχό χρωμάτων, όλα τα άλλα χρώματα του φάσματος μπορεί να δημιουργηθούν από μείγματα μεταξύ οποιωνδήποτε δύο από τα βασικά χρώματα. Για παράδειγμα, τα χρώματα Magenta Yellow, και Cyan είναι στα μισά του δρόμου μεταξύ κόκκινου και μπλε, κόκκινου και πράσινου και μπλε και πράσινου αντίστοιχα.

 

Αυτό το διάγραμμα ονομάζεται χρωματικός τροχός και οποιοδήποτε συγκεκριμένο σημείο στον τροχό από 0 έως 360 μοίρες αναφέρεται ως απόχρωση Hue, το οποίο καθορίζει τον ειδικό τόνο του χρώματος. Η απόχρωση (Hue) διαφέρει ελαφρώς από το «χρώμα», επειδή ένα χρώμα μπορεί να έχει κορεσμό ή φωτεινότητα, καθώς και μια απόχρωση.

 

Κορεσμός είναι η ένταση μιας απόχρωσης από τον γκρίζο τόνο (καθόλου κορεσμός) έως το καθαρό, ζωντανό χρώμα (υψηλός κορεσμός).

 

Η φωτεινότητα από την άλλη είναι η σχετική φωτεινότητα ή σκοτεινότητα ενός συγκεκριμένου χρώματος, από το μαύρο (χωρίς φωτεινότητα) έως το λευκό (πλήρης φωτεινότητα). 

 

Η εικόνα δείχνει τη διαφορά μεταξύ του κορεσμού και της φωτεινότητας. Πρέπει πρώτα να επιλέξετε μια μπλε απόχρωση από τον τροχό χρωμάτων. Στη συνέχεια, μπορεί να μειώσετε τον κορεσμό, έτσι ώστε το μπλε χρώμα να γίνεται όλο και πιο μπλε γκρι. Με μηδέν κορεσμό είναι γκρι. Έχουμε πάρει έναν λιγότερο κορεσμένο μπλε τόνο και, στη συνέχεια, ενεργοποιήστε την φωτεινότητα πάνω-κάτω σε αυτό το ύφος.

 

Σημειώνεται ότι η αύξηση της φωτεινότητας δεν είναι το ίδιο όπως η μείωση του κορεσμού. Η μείωση του κορεσμού μετατρέπει τα χρώματα σε γκρι αποχρώσεις. Η αύξηση της φωτεινότητας μετατρέπει ένα μπλε σε ένα ελαφρύ μπλε του ουρανού, αλλά χωρίς να είναι γκρι.

 

Λαμβάνοντας ένα σχεδόν εντελώς χωρίς κορεσμό (desaturated) μπλε, είναι σχεδόν τέλειο γκρι, και η αύξηση της φωτεινότητας θα το οδηγήσει σε πιο ανοιχτές αποχρώσεις του γκρι. Ωστόσο, αν υπάρχει κάποιο «μπλε» στο γκρίζο με την αύξηση του κορεσμού μπορούμε να επιτύχουμε και πάλι ένα φωτεινό μπλε.

Τα χρώματα δηλαδή δεν είναι φως σε ένα μήκος κύματος, αλλά στην πραγματικότητα περιέχουν μια ολόκληρη σειρά μηκών κύματος. Έτσι η «απόχρωση» περιγράφει ποιο μήκος κύματος φαίνεται να είναι το βασικό. Το αντικείμενο που περιγράφεται από το φάσμα που φαίνεται παρακάτω θα ήταν πιθανόν να εκληφθεί ως γαλαζωπό, έστω και αν περιέχει μήκη κύματος σε όλο το φάσμα.

 

Αν και η κορυφή σε αυτό το φάσμα εμφανίζεται στην ίδια περιοχή με την απόχρωση του αντικειμένου, δεν συμβαίνει πάντα. Αν αυτό το αντικείμενο είχε αντ ‘αυτού ξεχωριστές και έντονες κορυφές στο κόκκινο και στο πράσινο, το πιο πιθανό, είναι το χρώμα του, να ήταν κίτρινο (βλέπε τον πίνακα προσθετικής ανάμιξης χρωμάτων).

 

Ο κορεσμός ενός χρώματος αποτελεί μέτρο της καθαρότητας του. Ένα ιδιαίτερα κορεσμένο χρώμα θα περιέχει ένα πολύ στενό αριθμό (λίγα και κοντινά), μηκών κύματος και θα φαινόταν πολύ πιο έντονο από ότι ένα παρόμοιο, αλλά λιγότερο κορεσμένο χρώμα. Το ακόλουθο παράδειγμα απεικονίζει το φάσμα για μια ιδιαίτερα κορεσμένη και για μια λιγότερο κορεσμένη σκιά του μπλε.

 

Αριθμητική Ορισμοί

Η απόχρωση, ο κορεσμός και η φωτεινότητα υπολογίζονται από τις τιμές των R, G και Β, που κλιμακώνονται από το 0 έως 255 σύμφωνα με τους ακόλουθους τύπους:

 

· H απόχρωση (H) είναι μηδέν (0), εάν οι τιμές R = G = B, διαφορετικά έχει μια τιμή μεταξύ 0 και 255, με την περιοχή από 0 έως 255 να διαιρείται σε τρεις λωρίδες : G έως το Β, Β έως το R και το R έως G..

· Η φωτεινότητα L  = (Μ + m) / 2, όπου το Μ είναι το μέγιστο (R, G, Β) και το m είναι το μινόμουμ (R, G, Β).

· Ο κορεσμός S = 0, εάν το R = G = B, αλλιώς 255 * (M – m) / (M + m), εάν L <128, αλλιώς 255 * (M – m) / (511 – (Μ + m)).

Η φωτεινότητα (Luma), για ιστορικούς λόγους αναφέρεται ως ένταση και υπολογίζεται σύμφωνα με τον ακόλουθο τύπο:

· L (luma) = 0,3 * R + 0,59 * G + 0,11 * Β

 

Σύνοψη στους όρους που πρέπει να θυμάστε.

• Απόχρωση : είναι το χρώμα (μπλε, πράσινο, κόκκινο, κα.)
• Χρώμα : είναι η καθαρότητα του χρώματος (Μια απόχρωση με το μέγιστο βαθμό χρώματος δεν έχει καθόλου μαύρο, λευκό ή γκρι μέσα)
• Κορεσμός : αυτός ο όρος αναφαίρετε στο πόσο δυνατό ή αχνό είναι ένα χρώμα (ο υψηλός βαθμός κορεσμού είναι ένα έντονο χρώμα)
• Τιμή : Αναφέρετε στο πόσο ανοιχτόχρωμη ή σκουρόχρωμη είναι μια απόχρωση (τα ανοιχτά χρώματα έχουν υψηλή τιμή)
• Τόνος : οι τόνοι δημιουργούνται με την ανάμιξη γκρι στα χρώματα.
• Σκιές : οι σκιές δημιουργούνται με την ανάμιξη μαύρου στα χρώματα.
• Tints: τα tints δημιουργούνται με την ανάμιξη λευκού στα χρώματα.

Alga: Ο «γυάλινος» κρατήρας του Άρη

Εντυπωσιακή φωτογραφία του MRO από τον Κόκκινο Πλανήτη

Oταν πέφτει ένας αστεροειδής στην επιφάνεια ενός πλανήτη οι θερμοκρασίες και οι πιέσεις που δέχονται στα τοπικά πετρώματα είναι ακραίες και σε πολλές περιπτώσεις τα πετρώματα μετατρέπονται σε γυαλί.

Νέες εικόνες του κρατήρα Alga στον Άρη από τον δορυφόρο MRO της NASA αποκαλύπτουν ότι το συγκεκριμένο φαινόμενο συνέβη σε αυτόν.

Με πράσινη απόχρωση εικονίζονται οι … γυάλινες περιοχές του κρατήρα.

Η ανακάλυψη κρίνεται σημαντική γιατί είναι πιθανό το γυαλί αυτό να αποκαλύψει στους επιστήμονες νέα άγνωστα στοιχεία για το παρελθόν του Κόκκινου Πλανήτη.

Μαύρες τρύπες και σκουληκότρυπες

Μια «μαύρη τρύπα» είναι πραγματικά ένα από τα πιο μυστηριώδη ουράνια αντικείμενα, στο εσωτερικό των οποίων οι νόμοι της Φυσικής δεν έχουν καμιά υπόσταση.

Οι «μαύρες τρύπες» δημιουργούνται όταν άστρα με υλικά πολλαπλάσια της ύλης που έχει ο Ήλιος φτάσουν στο τέλος της ζωής τους και αναγκαστούν να καταρρεύσουν και να εκραγούν.

Η έκρηξη αυτή, που ονομάζεται «σουπερνόβα», είναι ένα από τα πιο βίαια φαινόμενα στο Σύμπαν, με αποτέλεσμα την αστραπιαία κατάρρευση του άστρου και τη δημιουργία μιας «μαύρης τρύπας».

Πρόκειται για ένα «αντικείμενο» που προβλέπεται από τη Θεωρία της Βαρύτητας του Αλμπερτ Αϊνστάιν, σύμφωνα με την οποία κάθε άστρο ή πλανήτης, καθετί το υλικό στο Σύμπαν, δημιουργεί μια παραμόρφωση στον χωρόχρονο γύρω του. Η παραμόρφωση, μάλιστα, αυτή είναι ανάλογη με την ποσότητα των υλικών που περιλαμβάνει.

Στα γιγάντια άστρα η κατάρρευση συνεχίζεται ακάθεκτη έως ότου το άστρο περιοριστεί σ’ ένα «ιδιόμορφο χωροχρονικό σημείο» που ονομάζεται «μοναδικότητα».

Σύμφωνα, δηλαδή, με τις εξισώσεις της Γενικής Σχετικότητας, στο «ιδιόμορφο» αυτό σημείο η πυκνότητα είναι άπειρη, ο χώρος έχει άπειρη καμπυλότητα και ο χρόνος «σταματά» να υπάρχει. Η δύναμη της βαρύτητας μιας «μαύρης τρύπας», δηλαδή, παραμορφώνει τον χωρόχρονο γύρω της σε τέτοιο βαθμό, ώστε ούτε κι αυτό ακόμη το φως να μην μπορεί να διαφύγει από την ελκτική της δύναμη.

Για να γίνει κατανοητό το γεγονός αυτό, πάρτε, για παράδειγμα, τη βαρύτητα της Γης. Για να διαφύγει κάποιος από τη βαρυτική έλξη της Γης, χρειάζεται έναν πύραυλο που θα κινείται με ταχύτητα 40.000 χιλιομέτρων την ώρα (δηλαδή με 11 χλμ. το δευτερόλεπτο). Μ’ αυτή την ταχύτητα, ο πύραυλος κινείται τόσο γρήγορα, ώστε η βαρυτική δύναμη της Γης δεν μπορεί να τον τραβήξει πίσω στην επιφάνεια.



Στην περίπτωση, όμως, μιας «μαύρης τρύπας», η απαιτούμενη ταχύτητα διαφυγής υπερβαίνει την ίδια την ταχύτητα του φωτός (300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο). Γι’ αυτό ακόμη και μία αχτίδα φωτός δεν μπορεί να «τρέξει» αρκετά γρήγορα για να ξεφύγει.

Αυτό σημαίνει ότι ο εντοπισμός μιας «μαύρης τρύπας» μπορεί να γίνει μόνο από την επίδραση που αυτή έχει στη γύρω της περιοχή και σε κάποιο γειτονικό της άστρο.

Γιατί αφού τα περισσότερα άστρα στο Σύμπαν είναι μέλη διπλών και πολλαπλών αστρικών συστημάτων, υπάρχει περίπτωση ένα από τα δύο άστρα ενός ζευγαριού να εξελιχθεί σε «μαύρη τρύπα», κι έτσι εάν βρίσκεται αρκετά κοντά στο άλλο άστρο η δύναμη της τεράστιας βαρύτητάς της θα τραβήξει τα υλικά του συντρόφου της σαν μια απόκοσμη διαστημική ρουφήχτρα.

Τα αστρικά υλικά συγκεντρώνονται σ’ έναν παχύ «δίσκο επικάθισης» γύρω από τη «μαύρη τρύπα», σε μια τελευταία προσπάθεια ν’ αποφύγουν το αναπόφευκτο. Μάταια όμως, γιατί σύντομα η βαρυτική δύναμη της «μαύρης τρύπας» τα τραβάει με επιταχυνόμενο ρυθμό στην απύθμενη άβυσσό της, εκπέμποντας στα πρόθυρα τεράστιες ποσότητες ακτίνων Χ, που είναι το κύκνειο άσμα των καταδικασμένων σε αφανισμό υλικών.

Αυτές τις ακτινοβολίες μπορούμε να παρατηρήσουμε άνετα με τα διαστημικά μας τηλεσκόπια και να εντοπίσουμε έτσι την ύπαρξη μιας «μαύρης τρύπας», αλλά και να υπολογίσουμε την ποσότητα των υλικών που διαθέτει.

Θα αναρωτιέστε, όμως: «Πού πηγαίνουν όλα αυτά τα υλικά που εισχωρούν στη μαύρη τρύπα»; Αφού η βαρυτική δύναμη της «μαύρης τρύπας» μάς εμποδίζει να εισχωρήσουμε στο εσωτερικό της, δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε τον μελλοντικό πραγματικό προορισμό των υλικών που εισχωρούν στο εσωτερικό της. Το γεγονός, όμως, αυτό δεν εμποδίζει τους θεωρητικούς Φυσικούς να κάνουν τις δικές τους υποθέσεις.

Μία από τις υποθέσεις αυτές είχε επεξεργαστεί ο ίδιος ο Αϊνστάιν με τον συνεργάτη του Nathan Rosen το 1935, και η οποία ονομάστηκε «Γέφυρα Αϊνστάιν-Ρόζεν». Το 1957, ο περίφημος Αμερικανός θεωρητικός Φυσικός John Archibald Wheeler έδωσε στις κοσμικές αυτές σήραγγες την ονομασία «σκουληκότρυπες», αλλά απέδειξε ότι δεν μπορούν να παραμείνουν σταθερές.

Σύμφωνα με την άποψη αυτή, οι «μαύρες τρύπες» θα μπορούσαν να σχηματίζουν παράξενες κοσμικές σήραγγες, οι οποίες ίσως να οδηγούν σε κάποιο άλλο άγνωστο Σύμπαν, με το οποίο δεν υπάρχει καμιά άλλη επικοινωνία, ούτε και τρόπος επιστροφής.

Παράλληλα, μια άλλη εκδοχή, προτείνει τη σύνδεση μιας «μαύρης τρύπας» με άλλα σημεία του δικού μας Σύμπαντος. Σημεία, δηλαδή, που απέχουν μεταξύ τους όχι μόνο στον χώρο αλλά και στον χρόνο.

Φυσικά, αφού ο χρόνος και ο χώρος είναι έννοιες που δεν έχουν καμιά υπόσταση στο εσωτερικό μιας «μαύρης τρύπας», υπάρχει πιθανότητα κάποτε στο μέλλον, και με την κατάλληλη τεχνολογία, να γίνουν οι «μαύρες τρύπες» το κλειδί των μελλοντικών μας μετακινήσεων στην προσπάθειά μας να εξερευνήσουμε ολάκερο το Σύμπαν.

Ο Σωκράτης για τη σωφρονιστική δύναμη της τιμωρίας

«Είναι περισσότερο δυστυχής αν δεν καταδικαστεί ούτε τιμωρηθεί ενώ αδικεί, λιγότερο δυστυχής αν καταδικαστεί και γνωρίσει τιμωρία από θεούς και ανθρώπους»^472e

 

Σε μία μάλλον σπάνια εκδήλωση προθυμίας, ο Σωκράτης απαντάει στις ερωτήσεις ενός συνομιλητή του, τον Πώλο*, ο οποίος τον ρωτάει τη δικιά του άποψη για το τι είναι η ρητορική τέχνη, μετά το αδιέξοδο όπου φτάσανε με τον Γοργία. Ο Σωκράτης, που έχει ήδη αμφισβητήσει τη χρησιμότητα της ρητορικής, του απαντάει πως δεν είναι καν τέχνη, αλλά «εμπειρία δημιουργίας κάποιου είδους ευχαρίστησης και ηδονής»^462c.

 

Η ρητορική είναι κάτι που «δεν συγκαταλέγεται στα ωραία», αλλά είναι μέρος της κολακείας. Ως κολακεία θεωρεί την απεικόνιση ενός πραγματικού αγαθού σε μια φαινομενική του παράσταση. Για παράδειγμα, η καλή σωματική κατάσταση μπορεί να είναι μόνο φαινομενική. Πολλοί δίνουν την εντύπωση πως έχουν σωματική υγεία, και είναι μόνο οι γιατροί που μπορούν να καταλάβουν ότι είναι ασθενείς. «Τη μορφή της ιατρικής λοιπόν υποδύθηκε η μαγειρική, και προσποιείται ότι γνωρίζει τις καλύτερες για το σώμα τροφές»^464d και τις πιο βλαβερές. Έτσι, οι μάγειροι μπορούν να πείσουν όσους δεν γνωρίζουν, ότι αυτοί είναι κατάλληλοι για την υγεία του σώματος περισσότερο από τους γιατρούς. Τη μαγειρική λοιπόν ο Σωκράτης ονομάζει κολακεία, πράγμα βλαβερό, καθώς «κατατείνει στο ευχάριστο αποκομμένη από το άριστο. Υποστηρίζω πως δεν είναι τέχνη αλλά εμπειρία, επειδή δεν διαθέτει καμιά έλλογη ερμηνεία για την εκ φύσεως υπόσταση των πραγμάτων τα οποία προσφέρει, ώστε δεν μπορεί ν’ αναφέρει την αιτία καθενός»^465a. «Τέχνη» για τον Σωκράτη είναι η συστηματική, ορθολογική μελέτη ενός αντικειμένου, η οποία ερμηνεύει τη φύση και βρίσκει τις αιτίες του, ταξινομώντας κάθε αίτιο με το αποτέλεσμά του˙ είναι, θα λέγαμε σήμερα, η επιστήμη. Αντίθετα, η μαγειρική, και γενικότερα η κολακεία, αναλογεί στην ψευδοεπιστήμη, που δεν βασίζεται στην έλλογη έρευνα, αλλά στην εμπειρία και τη μνήμη των μεμονωμένων περιστατικών, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο απολαύσεις χωρίς να κατανοεί τη φύση του φαινομένου με το οποίο καταπιάνεται^501a. Αν δεν κυριαρχεί λοιπόν η ψυχή στο σώμα αλλά το σώμα κρίνει από μόνο του, θα σταθμίζει βάσει των ευχαριστήσεων και των απολαύσεων, και θα ήταν αξεχώριστα τα σχετικά με την ιατρική και τη μαγειρική, την επιστήμη και την ψευδοεπιστήμη.

 

Παρομοίως, η κομμωτική υποδύεται την γυμναστική, «έτσι που να κάνει να έλκονται οι άνθρωποι από την αλλότρια ομορφιά και να παραμελούν το κάλλος που τους προσιδιάζει, αυτό που αποκτάται με τη γυμναστική»^465b, και η ρητορική συγκαταλέγεται στην κολακεία ως απεικόνιση της δικαιοσύνης και άρα είναι κάτι βλαβερό.

 

Ο Πώλος ενίσταται λέγοντας πως αν έχει δίκιο ο Σωκράτης θα σήμαινε ότι οι καλοί ρήτορες θα έπρεπε να θεωρούνται φαύλοι, ενώ στην πραγματικότητα έχουν μεγάλη δύναμη στην πόλη, αφού, όπως και οι τύραννοι, μπορούν να σκοτώσουν και να εξορίσουν όποιον θέλουν, ή να αφαιρέσουν περιουσίες από όποιον νομίζουν. Ο Σωκράτης απαντάει ότι οι ρήτορες και οι τύραννοι έχουν πολύ μικρή δύναμη μέσα στις πόλεις, αφού στην πραγματικότητα, «δεν κάνουν τίποτα από όσα θέλουν, αλλά κάνουν ό,τι τους φανεί καλύτερο»^466d.

 

Πώς γίνεται όμως να κάνουν αυτό που τους «φαίνεται καλύτερο» αλλά όχι αυτό που θέλουν; Τι διαφορά έχει «αυτό που μου φαίνεται καλό» και «αυτό που θέλω»; Ο Σωκράτης σημειώνει ότι οι άνθρωποι δεν θέλουν ό,τι επιλέγουν να κάνουν κάθε στιγμή, αλλά αυτό που θα κερδίσουν κάνοντάς το. Αυτοί που ασχολούνται με το θαλάσσιο εμπόριο, δεν το κάνουν επειδή θέλουν να ταξιδεύουν με κίνδυνους και δυσκολίες, αλλά για να αποκτήσουν πλούτη. Και ο άρρωστος που παίρνει ένα δύσοσμο φάρμακο δεν το κάνει επειδή θέλει να πιει το φάρμακο αλλά για να γίνει υγιής.

 

Ό,τι κάνουμε, θέλουμε να το κάνουμε επειδή είναι ωφέλιμο. Όταν λοιπόν κάνουμε κάτι που νομίζουμε ότι είναι καλό ενώ στην πραγματικότητα είναι βλαβερό, αυτό δεν μπορεί να ονομαστεί δύναμη, αλλά μόνο φαίνεται σαν τέτοια, ενώ στην πραγματικότητα είναι αδυναμία. Για να ξέρουμε τι είναι ωφέλιμο όμως χρειάζεται φρόνηση, και η φρόνηση δεν ταιριάζει με το να κάνουμε αυτό που «μας φαίνεται» καλύτερο. Από τη στιγμή που ο Πώλος θεωρεί τη δύναμη σαν κάτι καλό και ενάρετο, δεν μπορεί να τη συνδέει με τις αυθόρμητες εκφράσεις εκδίκησης και καπρίτσιου που αναφέρει.

 

Όταν λοιπόν κάποιος σκοτώνει, εξορίζει ή παίρνει περιουσίες, μπορεί κάλλιστα να το κάνει χωρίς να είναι ωφέλιμο γι’ αυτόν, ενώ νομίζει ότι είναι. Δεν μπορεί όμως να θέλει πραγματικά κάτι που δεν του είναι ωφέλιμο αλλά μόνο τού φαίνεται τέτοιο. Και για να ξέρει αν του είναι ωφέλιμο ή όχι, πρέπει να έχει τη φρόνηση για να κρίνει. Η κατοχή δύναμης δεν αρκεί για να εξαίρουμε κάποιον ως ενάρετο ή ζηλευτό πρόσωπο.

 

Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα από τα σωκρατικά παράδοξα, ότι κανείς δεν κάνει το κακό εν γνώσει του (ουδείς εκών κακός). Ο Σωκράτης θεωρούσε ότι όλοι οι άνθρωποι επιδιώκουν την ευδαιμονία. Αρκεί λοιπόν ο καθένας να ξέρει πώς θα την κατακτήσει. Από τη στιγμή που θα γνωρίσει την αλήθεια για το ποια πράξη θα τον φέρει κοντύτερα στην ευτυχία, το μόνο που μένει είναι να την πράξει. Όλοι μας δηλαδή από τη στιγμή που ξέρουμε τι είναι καλό και τι είναι κακό, αναγκαστικά θα κάνουμε τις καλές πράξεις και θα αποφεύγουμε τις άδικες, αφού σίγουρα όλοι θέλουμε το καλό μας. Οι επιθυμίες μας όμως εκβιάζονται από πρόσκαιρες απολαύσεις και πάθη, και μας ωθούν σε άδικες πράξεις που προσφέρουν πρόσκαιρη ικανοποίηση εις βάρος της επίτευξης του στόχου μας. Το να αδικήσει, ο Σωκράτης το θεωρεί απαράδεκτη ενέργεια γιατί θα του κοστίσει την ευτυχία. Η άδικη τιμωρία λοιπόν, που ο Πώλος παραδέχεται σαν ένδειξη δύναμης, είναι γι’ αυτόν άθλια.

 

Ο Πώλος αντιδράει υποστηρίζοντας ότι ακόμα και ο Σωκράτης θα ζήλευε κάποιον με δύναμη που φέρεται όπως περιέγραψε πριν, εξουσιάζοντας τον οποιονδήποτε, είτε δίκαια είτε άδικα˙ ο Σωκράτης όμως λέει ότι όχι μόνο δεν θα ζήλευε έναν τέτοιον, αλλά θα τον λυπόταν. Κι αυτό γιατί αυτός που σκοτώνει άδικα είναι άθλιος, ενώ αυτός που αδικείται ούτε άθλιος είναι ούτε του αξίζει η λύπηση.

 

«Δηλαδή εσύ θα ήθελες πιο πολύ ν’ αδικείσαι παρά ν’ αδικείς;»

 

«Προσωπικά δεν θα ήθελα ούτε το ένα ούτε το άλλο. Αν όμως ήταν αναπόφευκτο ν’ αδικώ ή ν’ αδικούμαι, θα προτιμούσα ν’ αδικηθώ παρά ν’ αδικήσω»^469c.

 

Ο Σωκράτης δεν είναι ο πασιφιστής που αρνείται πλήρως τη θανάτωση, ούτε την εξορία ή την απόσπαση της περιουσίας κάποιου, παρά μόνο όταν γίνεται άδικα. Με άλλα λόγια, μιλάει για την τιμωρία και τη δικαιοσύνη. Αρνείται όμως απόλυτα την ανταποδοτικότητα, αφού πίστευε πως ό,τι και να του έχει κάνει κάποιος, έστω και άδικα, δεν επιτρέπεται αυτός να απαντήσει ανάλογα, καθώς κάνοντας μια άδικη πράξη θα έβλαπτε τον εαυτό του. Η άρνηση της ανταποδοτικότητας (ακόμα ένα σωκρατικό παράδοξο) έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την κοινή ηθική της εποχής, που επέτρεπε και επικροτούσε την εκδίκηση (ανταπόδοση) μιας βλαβερής πράξης. Ο Σωκράτης λοιπόν από τη μία επικροτεί τη δίκαιη τιμωρία αυτού που αδίκησε, από την άλλη όμως δεν δέχεται ότι η εκδίκηση από μόνη της είναι καλός λόγος για την τιμώρηση.

 

Η δίκαιη τιμωρία όμως είναι κάτι ωραίο, κάτι καλό. Αυτός που δέχεται δίκαιη τιμωρία, δέχεται κάτι ωραίο, άρα και ωφέλιμο, δηλαδή ωφελείται ο ίδιος. Ακόμα κι αν η τιμωρία προξενεί σωματικούς πόνους, βελτιώνεται η ψυχή του, «λυτρώνεται δηλαδή από την κακία της ψυχής όποιος τιμωρείται δίκαια»^477a. Και η ιατρική πολλές φορές δεν είναι ευχάριστη, αφού η θεραπεία μπορεί να είναι επίπονη ή ψυχοφθόρα, είναι όμως προφανώς ωφέλιμη, προσφέροντας την υγεία. Η απόδοση δικαιοσύνης λοιπόν αν και φαίνεται ή και λαμβάνεται ως κάτι δυσάρεστο (φυλάκιση, εξορία, αφαίρεση περιουσίας), γιατρεύει την ψυχή από την φαυλότητα. Η φαυλότητα της ψυχής είναι το χειρότερο από όλα τα άσχημα, όπως η φτώχεια και η ασθένεια, αφού τα μέρη της φαυλότητας (αδικία, ακολασία, δειλία, αμάθεια) είναι περισσότερο βλαβερά από τη φτώχεια και την ασθένεια. Αυτοί που αποφεύγουν την τιμωρία βλέπουν μόνο το λυπηρό, δυσάρεστο, μέρος της και «αγνοούν πόσο περισσότερη δυστυχία είναι να συμβιώνει κάποιος με μη υγιή ψυχή παρά με μη υγιές σώμα»^479b, και κάνουν τα πάντα για να μη λογοδοτήσουν.

 

Η αποφυγή της τιμωρίας λοιπόν αποδεικνύεται εμμονή στο κακό, ενώ η αποδοχή της προσπάθεια βελτίωσης της ψυχής και κατάκτησης της ευτυχίας.

 

Αν ο άδικος θέλει πραγματικά να ωφεληθεί, από μόνος του πρέπει να ζητήσει την τιμωρία, όπως ο ασθενής τον γιατρό. Άρα για την απολογία στο δικαστήριο η ρητορική, που ορίστηκε σαν η επιτυχημένη προσπάθεια αποφυγής της τιμωρίας και απόκτησης αγαθών (από τον Γοργία και τον Πώλο), δεν είναι καθόλου χρήσιμη, ούτε για τον ίδιο αυτόν που αδίκησε, ούτε αν υπερασπίζεται έναν φίλο ή συγγενή, αν φυσικά θέλει το καλό του. Είναι μάλιστα αντιπαραγωγική, αφού αποτρέπει από την ευκαιρία για περίθαλψη της ψυχής. Για τον Σωκράτη, η τιμωρία ήταν ένα μέσο σωφρονισμού, και ποτέ τρόπος εκδίκησης.

 

Αφού λοιπόν η τιμωρία είναι ωφέλιμη, πρέπει να φροντίζουμε για την τιμωρία του φίλου και όχι του εχθρού. Μάλιστα, η τιμωρία του εχθρού πρέπει να αποτραπεί αν είναι στις δυνάμεις μας. Ακόμα και στην περίπτωση που ένας δικός μας εχθρός αδικεί κάποιον άλλο, επίσης εχθρό μας (δηλαδή ακόμα και στην περίπτωση που η μοίρα του εχθρού δεν μας αφορά άμεσα), αν (και μόνο αν) χρειαστεί να τον βλάψουμε, τότε πρέπει με κάθε τρόπο να φροντίσουμε να μη λογοδοτήσει και να μην προσαχθεί στον δικαστή για να ωφεληθεί. Και αν προσαχθεί, λόγου χάρη για κλοπή, πρέπει να επινοήσουμε τρόπο να γλιτώσει και να διαφύγει με τα κλοπιμαία για να τα ξοδέψει και να τα χαραμίσει με τρόπο άδικο και ανόσιο. Έτσι, θα βλάψει μόνος του την ψυχή του και θα στερηθεί την ευτυχία. Μόνο σε αυτές τις περιπτώσεις είναι χρήσιμη η ρητορική.

 

Καλύτερο βέβαια από το να γιατρευτούμε είναι να μην χρειαστούμε καν τη γιατρειά, δηλαδή να μην παρουσιαστεί η ασθένεια. Όσον αφορά την ψυχή, είναι καλύτερο να μην αδικήσουμε, ώστε να μην χρειαστεί να τιμωρηθούμε για να ωφεληθούμε.

 

«Κατ’ εξοχήν ευτυχισμένος λοιπόν είναι όποιος δεν έχει κακία στην ψυχή»

«Δεύτερος στην ευτυχία είναι όποιος απαλλάσσεται από την κακία», δηλαδή αυτός που δέχεται νουθεσία, επίπληξη και τιμωρία.

 

«Χειρότερα συνεπώς ζει όποιος βρίσκεται μέσα στην αδικία και δεν απαλλάσσεται»^478d–e.

Άρα η δικαιοσύνη, που απαλλάσσει από την αδικία, είναι ωραιότερη από την «χρηματιστική» τέχνη και την ιατρική που απαλλάσσουν από τη φτώχεια και την ασθένεια. Η ωφέλεια της δικαιοσύνης λοιπόν είναι μεγαλύτερη ακόμα και από της ιατρικής.

-------------------

* Μαθητής του Γοργία, ενθουσιώδης οπαδός της διδασκαλίας του, δάσκαλος ρητορικής και ο ίδιος. Εμφανίζεται και στον διάλογο Φαίδρος.

 

Πλάτων – Γοργίας (ή περί ρητορικής)

Τα Πάθη στους Στωικούς

Σύμφωνα με τους Στωικούς τα βασικά πάθη της ψυχής είναι τέσσερα:

•  - λύπη (ή πόνος)
•  - φόβος
•  - επιθυμία
•  - ηδονή (ως αυτοσκοπός)

 

Αυτά θα πρέπει να αποφεύγονται από τους ανθρώπους που θέλουν ειλικρινά να ζουν σύμφωνα με τη φύση τους, το «ζῆν κατά φύσιν», γιατί, χωρίς να το καταλαβαίνουν, οδηγούνται σε εκφράσεις και αντιδράσεις για τις οποίες δεν συμφωνεί ο βαθύτερος εαυτός τους, (το Ηγεμονικό των Στωικών), με αποτέλεσμα κάποια στιγμή να μετανιώνουν και να αισθάνονται άσχημα γι’ αυτές τις πράξεις τους.

 

Εξ αυτών, η έντονη και δεσμευτική επιθυμία και ο φόβος (κάποιου δηλαδή προσώπου ή πράγματος που θεωρούμε καλό, δηλαδή ωφέλιμο ή κακό δηλαδή βλαβερό), είναι πρωτογενή, ενώ η ηδονή (που προέρχεται από την απόκτηση του επιθυμητού) και η λύπη ή πόνος (που αποτελεί το αντίθετο της ηδονής και προέρχεται από την αντιμετώπιση κάποιου εξωτερικού φοβικού  αντικειμένου, σκέψης ή αισθήματος), χαρακτηρίζονται ως δευτερογενή.

 

Επίσης, η επιθυμία και η ηδονή χαρακτηρίζονται από τους Στωικούς ως αγαθά (πάθη), ενώ ο φόβος και ο πόνος ως δεινά ή κακά (πάθη).

 

Για να αντιμετωπίσουμε και να ελέγξουμε ένα πάθος, θα πρέπει να αναχθούμε στο πρωτογενές επίπεδο έκφρασής του (επιθυμία ή φόβος κάποιου προσώπου ή πράγματος) και να ελεγχθεί συνειδητά (λογικά) εάν είναι πράγματι ωφέλιμο ή βλαβερό για εμάς.

 

Π.χ. επιθυμώ σφόδρα (είμαι ερωτευμένος) να παντρευτώ κάποια για την οποία μου λένε φίλοι ότι είναι ψυχικά άρρωστη ή εξαρτημένη σε τοξικές ουσίες. Εγώ όμως δεν τους ακούω και κάνω αυτό που μου αρέσει (μένω στην ηδονή αποφεύγοντας τον πόνο…)

 

Τα παραπάνω επιγράφονται συνοπτικά από τους Στωικούς με ένα τρίλεξο: εμπάθεια-απάθεια-ευπάθεια.

 

Αυτό θέλει να πει ότι ο άνθρωπος που σκοπεύει συνειδητά και έμπρακτα τη μη περιστασιακή ευδαιμονία στη ζωή του, πρέπει να αποφεύγει στις εκφράσεις του τις ακρότητες της εμπάθειας (με την έννοια του έντονου και ανεξέλεγκτου πάθους, το οποίο μορφοποιείται ως έντονη ενεργητικότητα και επιθετικότητα προς τα έξω) και της ευπάθειας (με την έννοια του έντονου και ανεξέλεγκτου πάθους, το οποίο μορφοποιείται ως έντονη παθητικότητα και επιθετικότητα προς τα μέσα), και να προσπαθεί να μένει στην ενδιάμεση θέση, της απάθειας…

Η μόνωση του συναισθήματος

Μία από τις στρατηγικές που έχουν τη δυνατότητα να χρησιμο­ποιούν οι άνθρωποι για την αντιμετώπιση των αγχογόνων και άλλων οδυνηρών καταστάσεων είναι η μόνωση του συναισθήματος από το γνωστικό περιεχόμενο μιας κατάστασης.

 

Με πιο τεχνικούς όρους, το συναισθηματικό στοιχείο μιας εμπειρίας ή μιας ιδέας είναι δυνατόν να διαχωριστεί από τη γνωστική του διάσταση.

 

Η μόνωση του συναισθήματος ως άμυνα έχει μεγά­λη αξία: οι χειρουργοί δεν θα ήταν σε θέση να εργάζονται αποδοτικά εάν διαρκώς τους απασχολούσε η αγωνία των ασθενών τους, η προσωπική τους αποστροφή, η δυσφορία ή ο σαδισμός τους την ώρα που χειρουργούν κάποιον ασθενή.

 

Ούτε οι στρα­τηγοί θα ήταν σε θέση να σχεδιάζουν μια μάχη εάν τους απα σχολούσε διαρκώς η φρίκη του πολέμου. Ούτε όμως και οι αστυνομικοί θα μπορούσαν να διερευνούν βίαια εγκλήματα χωρίς να καταρρακώνονται ψυχικά. Σε κοινωνικό επίπεδο η λειτουργία της μόνωσης του συναισθήματος αποδίδεται με τον όρο «ψυχικό μούδιασμα» (psychic numbing), που επινόησε ο Litton (1968). Με τον όρο αυτό επεξηγείται η συνέπεια μιας καταστροφής που υφίσταται το άτομο.

 

Οι θεραπευτές που εργάστηκαν με επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος αναφέρουν ότι έμειναν άναυδοι από τον ξύλινο λόγο που χρησιμοποιούσαν αυτοί οι άνθρωποι όταν περιέγραφαν τις φρικαλεότητες που είχαν υποστεί και οι οποίες ξεπερνούσαν κάθε φαντασία.

 

Ο πολιτικός επιστήμονας Herman Kahn(1962) έγραψε ένα πολύ σημαντικό βιβλίο για τα πιθανά αποτελέσματα μιας πυρηνικής καταστροφής. Εκείνο που προκαλεί εντύπωση στο βιβλίο του είναι ότι οι πιο φρικτές συνέπειες της ατομικής καταστροφής περιγράφονται λεπτομερώς με έναν αποστασιοποιημένο, σχεδόν κεφάτο τρόπο.

 

Αν και σε ακραίες καταστάσεις η μόνωση έχει μια πραγματικά προσαρμοστική αξία για το άτομο, η άμυνα αυτή βρίσκεται ένα βαθμό πιο πάνω από τη διάσχιση: η οδυνηρή εμπειρία δεν εξαλείφεται εξολοκλήρου από τη συνείδηση, αποκόπτεται όμως το συναισθηματι­κό της νόημα.

 

Η μόνωση μπορεί επίσης να γίνει μια κεντρική άμυνα του ατόμου ακόμη και χωρίς προηγούμενα τραυματικά γεγονότα, μέσω κάποιας συγκεκριμένης ανατροφής που δέχεται το παιδί σε συνδυασμό με την ιδιοσυγκρασία του.

 

Όλοι έχουμε γνωρίσει μερικούς ανθρώπους οι οποίοι ισχυρίζονται ότι δεν έχουν συναισθηματικές αντιδράσεις απέναντι σε πράγματα που οι υπόλοιποι από εμάς αντιδρούμε με έντονα συναισθήματα.

 

Αυτοί οι άνθρωποι μερικές φορές θεωρούν την κατάστασή τους πλεονέκτημα και εξιδανικεύουν την αποκλειστική έκφραση λογικών σκέψεων από μέρους τους.

 

Ο θαυμασμός του πολιτι­σμού μας γι’ αυτή την ικανότητα διαχωρισμού του συναισθήματος από τη λογική φαίνεται στη μεγάλη πραγματικά αφοσίωση του τηλεοπτικού κοινού στο «Star Τrek» και ειδικότερα στο χαρακτήρα του Spock. Το γεγονός ότι η μόνωση θεωρείται μια μάλλον αμυντική και όχι φυσική διάθεση φαίνεται από την από­ φαση των συγγραφέων αυτής της σειράς να προσδώσουν στον Mr. Spock μια λανθάνουσα συναισθηματική πλευρά, οι καταβο­λές της οποίας εντοπίζονται στη γήινη μητέρα του.

 

Σύμφωνα με τους ψυχαναλυτικούς στοχαστές, η μόνωση είναι η πιο πρωτόγονη «διανοητική» άμυνα και το βασικό στοιχείο της ψυχολογικής λειτουργίας μηχανισμών όπως η διανοητικοποίηση, η εκλογίκευση και η ηθικοποίηση. Το κοινό χαρακτηριστικό τους είναι η αποπομπή στο ασυνείδητο των προσωπικών συναισθηματικών επιπτώσεων κάθε κατάστασης, ιδέας ή γεγονότος. Όταν η βασική άμυνα ενός ατόμου είναι η μόνωση και το πρότυπο ζωής του αντανακλά την υπερεκτίμηση της σκέψης και την υποτίμηση του συναισθήματος, τότε ο χαρακτήρας του αποκαλείται ψυχαναγκαστικός.

 

Διανοητικοποίηση

Διανοητικοποίηση είναι ο όρος που χαρακτηρίζει μια πιο εξελιγμένη παραλλαγή της μόνωσης του συναισθήματος από τη νόηση.

 

Η τυπική δήλωση ενός ατόμου που χρησιμοποιεί τη μόνωση είναι ότι δεν έχει συναισθήματα, ενώ το άτομο που χρησιμοποιεί τη διανοητικοποίηση κάνει μεν λόγο για συναισθήματα αλλά με έναν τρόπο ο οποίος μοιάζει να στερείται συναισθήμα­τος.

 

Για παράδειγμα, το σχόλιο «Όπως είναι φυσικό, λοιπόν, έχω θυμώσει γι’ αυτό», ειπωμένο με έναν ανέμελο, αποστασιοποιημένο τόνο, αποκαλύπτει ουσιαστικά ότι, παρόλο που η ιδέα της βίωσης του συναισθήματος του θυμού γίνεται θεωρητικά αποδεκτή από το άτομο, η πραγματική έκφραση αυτού του συναισθήματος συνεχίζει να εμποδίζεται.

 

Όταν κατά τη διάρκεια της ψυχανάλυσης οι ασθενείς προχωρούν σε διανοητικοποιήσεις για τη θεραπεία τους, έχουν την τάση να αναφέρουν τις εμπειρίες τους από αυτήν (ενν. τη θεραπεία) με έναν τόνο που μοιάζει περισσότερο με μετάδοση μετεωρολογικού δελτίου της ψυχής τους παρά με αποκάλυψη κάποιου σημαντικού γεγονότος με συναισθηματική απήχηση.

 

Στην προεδρική καμπάνια του 1988, όταν ο Μάικλ Δουκάκης ερωτήθηκε σχετικά με την αντίδρασή του σε έναν υποθετικό βιασμό της συζύ­γου του, ήρθε αντιμέτωπος με την περιφρόνηση του κοινού λόγω της άμυνας της διανοητικοποίησης που χρησιμοποίησε.

 

Η διανοητικοποίηση χειρίζεται τη συνηθισμένη συναισθηματική υπερφόρτωση με τον ίδιο τρόπο που η μόνωση χειρίζεται την τραυματική υπερδιέγερση. Η ικανότητα ενός ατόμου να μπορεί να σκέπτεται λογικά σε μια συναισθηματικά φορτισμένη κατάσταση είναι ενδεικτική της ύπαρξης ενός ισχυρού Εγώ, και στο βαθμό που οι συναισθηματικές πτυχές της κατάστασης υφίστανται τελικά επεξεργασία και καταλήγουν σε συναισθηματική αναγνώριση η εν λόγω άμυνα λειτουργεί εποικοδομητικά.

 

Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι έχουν κάνει ένα άλμα στην ωρίμανση της προσωπικότητάς τους όταν βλέπουν ότι κάτω από ψυχοπιεστικές συνθήκες είναι ικανοί να αντιδρούν με διανοητικοποίηση και όχι με μια παρορμητική, αντανακλαστική αντίδραση. Όταν όμως ένα άτομο φαίνεται ότι δεν έχει την ικα­νότητα να απομακρυνθεί από μια αμυντική, χωρίς συναίσθημα θέση, όπως συνέβη με τον κύριο Δουκάκη, τότε οι άλλοι διαι­σθάνονται ότι δεν είναι ειλικρινές. Το σεξ, ο αστεϊσμός, η καλ­λιτεχνική έκφραση και άλλες ευχάριστες μορφές παιχνιδιού των ενηλίκων μπορεί να απουσιάζουν χωρίς λόγο σε ένα άτομο που έχει μάθει να εξαρτάται από τη διανοητικοποίηση για να αντιμετωπίζει τη ζωή.

Μη ξεχνάς να σε αγαπάς

Γιατί όλα τρέχουν τόσο γρήγορα και άλλα τόσα σε προλαβαίνουν. Και από τη μια στιγμή στην άλλη, κλίνεσαι να πάρεις αποφάσεις ζωής μέσα σε μόνο μια στιγμή, πριν καν σταθείς να πάρεις ανάσα.

Γιατί μάλλον αυτοί οι ρυθμοί είναι τόσο τραγικά έντονοι και πολλές φορές σε ξεπερνάνε και εσύ με την ταμπέλα μιας ζωής ολόκληρης του «καλού παιδιού» βιάζεσαι να ικανοποιήσεις γούστα περαστικών, ή αδερφών και κάπου κάπου σε ξεχνάς.

Και όλα αλλάζουν… Μέρα με τη μέρα, ώρα με την ώρα και κάπου χάνεσαι. Κάθεσαι και αναρωτιέσαι συχνά «Με πάει η ζωή, ή την πάω εγώ;» και βουλιάζεις σε σκέψεις και αναλύσεις, όμως θυμήσου, είτε το ένα γίνεται, είτε το άλλο, τις τελικές αποφάσεις τις παίρνεις εσύ και μόνο εσύ.

Δοκίμασες πολλά, θα δοκιμάσεις και άλλα τόσα και ίσως εν τέλει μετανιώσεις για πολλά και σε θαυμάσεις για άλλα τόσα, ή και το αντίστροφο, μα… σε όλο αυτό μη ξεχνάς να σε αγαπάς.

Μη ξεχνάς να σε αγαπάς, μα και να σε φροντίζεις και να απολαμβάνεις τα όποια σου κατορθώματα που σου άνοιξαν δρόμους μαγικούς σε εμπειρίες νέες. Απ’ όλες έμαθες κι όλες κάπως κάπως τις έζησες και που ‘σαι ακόμα… Όπου και να ‘σαι, να είσαι βέβαιος πως είσαι μόνο στην αρχή. Κάθε μέρα ξεκινά και μια νέα ζωή.

Να μη ξεχνάς να σε αγαπάς και που και που να σε παινεύεις. Ξέρεις, χρειάζεται. Καθημερινά ανεβάζουμε ψηλά τον πήχη, βάζουμε στόχους, τους εκπληρώνουμε και στη συνέχεια, απλά περνάμε σε επόμενους, χωρίς καν να χαρούμε. Λάθος!

Να σε «ψηλώνεις». Είναι ειλικρινά περίφημο να το κάνεις εσύ ο ίδιος για σένα, να σε αναγνωρίζεις, χωρίς να ζητιανεύεις τα αυτονόητα από οπουδήποτε αλλού. Αν έρχονται βέβαια φυσικά, καλοδεχούμενα.

Να μη ξεχνάς να σε αγαπάς και να ακούς το σώμα σου, τα καμπανάκια του, τα φτερουγίσματα, ή τις ζαλάδες σου… Έχε επίγνωση. Και να σε προστατεύεις, όπως θα έκανες για το παιδί σου το ίδιο, γιατί μη ξεχνάς… κι εσύ παιδί είσαι.

Να αποφεύγεις το τετραγώνισμα του κύκλου και στα ζητήματα καρδιάς, μυαλό μη μπλέκεις. Έχε κι εδώ την επίγνωση πως κάποια πράγματα δεν εκλογικεύονται ποτέ, γιατί η θέση τους είναι αλλού και αγάπησέ τα κι αυτά… γιατί όλα αυτά είσαι εσύ.

Και ξέρεις κάτι; Με την ευάλωτη πλευρά σου, τους φόβους, τα όνειρα και τα στραβά σου, τα άγχη, την τρέλα και τα σκαμπανεβάσματά σου, είσαι υπέροχος. Κι αν πρώτα εσύ δε σε αγαπήσεις, τότε ποιος;

Η τέχνη του να είσαι ευτυχισμένος χωρίς σχέση

Ο John Allen Paulos (μαθηματικός) κάποτε είπε ότι «η αβεβαιότητα είναι η μόνη βεβαιότητα που υπάρχει και το να μάθουμε πώς να ζούμε με ανασφάλεια είναι η μόνη ασφάλεια». Για όποιον βρίσκεται σε σχέση, αυτή η πρόταση θα μπορούσε να αποδειχθεί κάτι παραπάνω από τρομακτική.

Το ίδιο ισχύει και για όποιον βρίσκεται σε σχέση και έχει προηγουμένως βιώσει έναν επίπονο χωρισμό. Γι’ αυτό, χρειάζεται να καταρρίψουμε τα στερεότυπα για την εργένικη ζωή, για μια ζωή χωρίς σχέση. Ένας άνθρωπος που δεν βρίσκεται σε σχέση μπορεί να σημαίνει ότι είναι αρκετά δυνατός για να ζήσει και να απολαύσει τη ζωή, χωρίς να εξαρτάται από τους άλλους. Οι παρακάτω λόγοι θα σας κάνουν να δείτε την «single» ζωή με άλλα μάτια. Να την εκτιμήσετε, να την απολαύσετε και πιθανώς να την επιζητήσετε.

Γιατί να εκτιμήσετε την single ζωή:

1. Δεν υπάρχει κανένας λόγος για να μην είστε ο εαυτός σας

Καθώς δεν έχετε έναν/μία σύντροφο για την οποία να νοιάζεστε -ή να χρειάζεται να εντυπωσιάσετε- δεν υπάρχει λόγος να μην είστε χαλαροί. Κάντε ο,τι ακριβώς θέλετε να κάνετε· έτσι απλά.

2. Έχετε περισσότερο χρόνο για να συγκεντρωθείτε στο παρόν

Όπως προαναφέρθηκε, οι εργένηδες και εργένισσες έχουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο από εκείνους που έχουν σχέση, επειδή δεν χρειάζεται να αφιερώσουν ενέργεια και χρόνο, ακόμα και για να σκεφτούν το άλλο άτομο, πόσο μάλλον για να κάνουν οτιδήποτε αφορά σε μια σχέση. Το κλειδί λοιπόν εδώ βρίσκεται στο να αφιερώσετε αυτή την ενέργεια , για να ανακαλύψετε τι είναι αυτό που θα σας κάνει ευτυχισμένους, ήρεμους και επιτυχημένους στο παρόν (και ίσως και στο πολύ κοντινό μέλλον)

3. Έχετε την ευκαιρία να αναγνωρίσετε τι λείπει από τη ζωή σας

Εκτός από μια σχέση, φυσικά! Όταν εστιάζετε στο να σκεφτείτε τι θα μπορούσε να σας κάνει πιο ευτυχισμένους, είναι αδύνατο να μην οραματιστείτε εκείνα που δεν έχετε, αλλά που όταν καταφέρετε να τα αποκτήσετε, θα κάνουν τη ζωή σας πιο απολαυστική.

4. Η αλλαγή είναι κάτι θετικό – αρκεί εσείς να τη δείτε με αυτό τον τρόπο

Συχνά, αυτό που χρειάζεται να κάνετε είναι να σκεφτείτε όλες τις ευκαιρίες που είναι τώρα δυνατές εξαιτίας της αλλαγής και να σκεφτείτε όλες εκείνες τις δυνατότητες που είναι ακόμα διαθέσιμες, αφού γίνει η αλλαγή.

5. Μπορείτε να σκεφτείτε τον έρωτα, ακόμα κι αν δεν είστε ερωτευμένοι

Και δεν χρειάζεται να τον σκέφτεστε νοσταλγικά ή με αρνητικό πρόσημο! Συλλογιστείτε πάνω στο ζήτημα του έρωτα γενικά, αλλά και στο πώς θέλετε να ερωτευτείτε διαφορετικά την επόμενη φορά που θα αποφασίσετε να ξεκινήσετε μια σχέση και έτσι θα είστε πιο προετοιμασμένοι και αποφασισμένοι για τη συνέχεια.

6. Δεν είναι και τόσο τραγικό, κοιτώντας τη ζωή γενικά

Όταν σκεφτείτε πόσοι άνθρωποι στον πλανήτη μας υποφέρουν από πείνα και έλλειψη στέγης, θα σας φανεί πραγματικά ανόητο το να στεναχωριέστε και να ανησυχείτε που απλά εσείς δεν έχετε σχέση.

7. Έχετε περισσότερο χρόνο για τους φίλους και την οικογένειά σας

Δεν μπορείτε να αρνηθείτε ότι όταν μια σχέση τελειώνει, έχετε περισσότερο χρόνο και ενέργεια να αφιερώσετε σε όλες τις άλλες διαπροσωπικές σχέσεις της ζωής σας -και να αντλήσετε ικανοποίηση και χαρά επίσης από αυτές.

8. Έχετε λιγότερες δικαιολογίες

Θυμάστε όλες εκείνες τις φορές που είπατε κάτι όπως «Υπάρχουν τόσα πράγματα που χρειάζεται να κάνω, αλλά δεν προλαβαίνω γιατί πρέπει να περάσω χρόνο με τη σχέση μου;» Όταν δεν έχετε σχέση, μια τέτοια δικαιολογία δεν στέκει. Εκτός κι αν βρείτε άλλη δικαιολογία, η μόνη επιλογή που σας μένει είναι να κάνετε επιτέλους εκείνο που αναβάλλατε τόσο καιρό.

9. Έχετε την ικανότητα εξέλιξης και γρήγορης αλλαγής

Αν αποφασίσετε να αφιερώσετε όλο τον επιπλέον χρόνο και ενέργεια σε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα ή σκοπό, τότε μπορείτε να καταφέρετε αξιοσημείωτη πρόοδο αρκετά γρήγορα.

10. Γίνεστε πιο ανεξάρτητοι

Και αυτό μόνο καλό μπορεί να αποδειχθεί για την υπόλοιπη ζωή σας και φυσικά για τις μελλοντικές σας σχέσεις.

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΜΟΥΝΔΑΣ – Ο ΙΟΥΛΙΟΣ ΚΑΙΣΑΡΑΣ ΠΕΡΙΦΡΟΝΕΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΤΑ ΕΤΣΙ ΤΗ ΝΙΚΗ

Ο Καίσαρας δεν ήταν συνηθισμένος να ακούει “όχι”, ιδιαίτερα από τον στρατό του. Αψηφώντας ανοιχτά τις εντολές του, οι άντρες του σταύρωσαν τα χέρια και αρνήθηκαν να συνεχίσουν να προελαύνουν. Αυτό εξαγρίωσε τον σπουδαίο στρατηγό. Ο Καίσαρας έβγαλε την περικεφαλαία του και την πέταξε. Ήθελε να βεβαιωθεί ότι όλος ο στρατός θα είχε το βλέμμα στραμμένο πάνω του και θα έβλεπε αυτό που θα έκανε στη συνέχεια. Αν ήταν να πεθάνει προσπαθώντας να τους παρακινήσει, θα το έκανε, και ήθελε να είναι μάρτυρες του θανάτου του.

Βρισκόμαστε στο έτος 45 π.Χ.. Ο στρατός του ήταν εξαντλημένος. Εδώ και καιρό καταδίωκαν ανηλεώς τον εχθρό και αντί να τους δώσει χρόνο να ξεκουραστούν, ο Καίσαρας διέταξε τους άντρες του να επιτεθούν ξανά. Στην αρχή τον υπάκουσαν και εφόρμησαν προς τον αντίπαλο στρατό που ήταν σχεδόν διπλάσιος σε μέγεθος. Καθώς έφτασαν σε απόσταση βολής, ο εχθρός εξαπέλυσε βροχή από λόγχες- ξύλινα κοντάρια μήκους δύο μέτρων με μεγάλες σιδερένιες μύτες ακονισμένες σαν ξυράφι. Πολλοί από τους στρατιώτες του Καίσαρα που βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή έπεσαν νεκροί. Φοβισμένοι, εξουθενωμένοι και περιτριγυρισμένοι από τους σκοτωμένους συμπολεμιστές τους, οι άντρες του σταμάτησαν την προέλαση.

Ο στρατός, που αψήφησε τις εντολές του για επίθεση και έδειξε πρωτοφανή ατολμία στη θέα των εχθρικών θέσεων, δεν υπαναχωρούσε. Η ζέστη πρέπει να ήταν ανυπόφορη κάτω από τον καυτό ήλιο της Ισπανίας, σε συνδυασμό με το βάρος της πανοπλίας και των όπλων που κουβαλούσαν, αλλά και πάλι έκριναν πως ήταν καλύτερα να σταθούν εκεί παρά να ορμήσουν προς τον βέβαιο θάνατο. Για τον Καίσαρα, η κατάσταση ήταν κρίσιμη. Έπρεπε να προχωρήσουν- δεν υπήρχε περιθώριο για άλλες καθυστερήσεις. Τι μπορούσε να κάνει; Πώς θα μπορούσε ένας άνθρωπος να παρακινήσει έναν ολόκληρο στρατό, να τον κάνει να ξεπεράσει το πείσμα του και να επιτεθεί;

Περνώντας από την ασφάλεια των πίσω θέσεων στην πρώτη γραμμή, ο Καίσαρος ψυχολόγησε τα στρατεύματά του. Μια συνηθισμένη για τα ρωμαϊκά δεδομένα αντίδραση θα ήταν να τιμωρήσει παραδειγματικά κάποιους απ’ όσους είχαν εκφράσει δυσαρέσκεια: να διατάξει το μαστίγωμα ή τη θανάτωση κάποιων για να στείλει το μήνυμα στους υπόλοιπους. Οι σύγχρονοί του θα είχαν θεωρήσει μια τέτοια πράξη δικαιολογημένη, αν όχι επιβεβλημένη. Αλλά ο Καίσαρας ήταν διαφορετικός. Σε τι θα τον ωφελούσε να ασκήσει ένα τέτοιο εκδικητικό δικαίωμα και να τιμωρήσει τους στρατιώτες του; Θα συνέχιζαν να μην τον υπακούν και το μόνο που θα κατάφερνε ήταν να τους προκαλέσει αγανάκτηση. Για τον Καίσαρα, ήταν σαφές τι έπρεπε να κάνει. Αν ο στρατός του δεν ήταν διατεθειμένος να επιτεθεί, θα το έκανε εκείνος, μόνος του.

Αφού έβγαλε την περικεφαλαία του και βεβαιώθηκε ότι τον έβλεπαν όλοι, ο Καίσαρας αμφισβήτησε τη γενναιότητά τους. Έπειτα γύρισε και όρμησε προς τον εχθρικό στρατό. Μόνος του. Ένας Ρωμαίος στρατηγός, με το ξίφος στο χέρι, έτρεχε ακάλυπτος για να συγκρουστεί με έναν ολόκληρο στρατό.

Ο Καίσαρας έδινε το παράδειγμα ακόμη και όταν βρισκόταν αντιμέτωπος με τον βέβαιο θάνατο. Αν ήθελε να κάνει τον στρατό του να επιτεθεί, ήξερε ότι έπρεπε να δώσει το παράδειγμα. Έπρεπε να ηγηθεί από την πρώτη γραμμή. Με κάθε βήμα, απομακρυνόταν όλο και περισσότερο από την ασφάλεια που του παρείχαν οι άντρες του και πλησίαζε στο πεπρωμένο του. Οι εχθροί του πρέπει να περιήλθαν σε σύγχυση όταν τον είδαν να πλησιάζει, ενώ οι άντρες του έμειναν αποσβολωμένοι. Μετά από μερικά βήματα θα βρισκόταν εντός της εμβέλειας των εχθρικών ακοντίων καθώς οι αντίπαλοι εξαπέλυαν εκατοντάδες φονικά όπλα καταπάνω του. Η ζωή του σπουδαιότερου ηγέτη της εποχής- και ίσως της ιστορίας- κρεμόταν από μια κλωστή.

Η ατομική επίθεση του Καίσαρα έβγαλε τους άντρες του από τον λήθαργο. Καθώς τα ακόντια άρχισαν να γέρνουν προς τον στόχο τους, ο στρατός όρμησε με μανία για να προφτάσει τον στρατηγό του. Παρακινημένοι από την ντροπή που τους προκάλεσε με την τόλμη του, όρμησαν ξέφρενα. Οι άντρες του έτρεξαν ξοπίσω του, τον προσπέρασαν και ενεπλάκησαν με τον εχθρό προστατεύοντας έτσι τον στρατηγό τους. Όμως ο Καίσαρας δεν υποχώρησε στην ασφάλεια των μετόπισθεν. Συνέχισε να πολεμάει, σώμα με σώμα, με το ξίφος ανά χείρας, μέσα στον πυρετό της μάχης.

Σκύβοντας και χρησιμοποιώντας αποτελεσματικά την ασπίδα του, απέφυγε όλες τις λόγχες και βγήκε αλώβητος. Εκείνη την εποχή όταν κάποιος στεκόταν τυχερός το θεωρούσαν απόδειξη πως είχε την εύνοια των θεών και σίγουρα ο Καίσαρας είχε σταθεί τυχερός πέρα από κάθε μέτρο. Ο στρατός του είχε δει έναν καταιγισμό από λόγχες που είχε εξαπολύσει εναντίον του ο εχθρός να αστοχούν και να καρφώνονται στο έδαφος γύρω του. Οι θεοί ήταν με το μέρος του γιατί ηγούνταν από την πρώτη γραμμή – το ίδιο και ο στρατός του.

Ο Καίσαρας και οι στρατιώτες του έφτασαν στη νίκη μετά από μία ολόκληρη ημέρα σκληρών συγκρούσεων. Η περηφάνια και η τιμή τους αποκαταστάθηκε και το ηθικό τους εκτοξεύτηκε στα ύψη. Και, το σημαντικότερο, η αφοσίωση που είχαν στον αρχηγό τους έγινε ακόμη βαθύτερη. Όπως είναι γνωστό, ο Καίσαρας δήλωσε ότι στις προηγούμενες μάχες είχε αγωνιστεί για τη νίκη, ενώ σε αυτή για τη ζωή του. Αντί να μαστιγώσει ή να εξαναγκάσει τους άντρες του να πολεμήσουν, ριψοκινδύνευσε την ίδια του τη ζωή για να αποδείξει την αφοσίωσή του στον σκοπό που τους ζητούσε να επιδιώξουν.

ΜΙΣΟ-ΜΙΣΟ, Ή: ΠΩΣ ΝΑ ΑΝΤΕΚΔΙΚΗΘΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΥΡΟ ΚΥΚΝΟ

Τις μισές φορές είμαι υπερσκεπτικιστής. Τις άλλες μισές έχω βεβαιότητες και μπορεί να γίνομαι ανυποχώρητος στην υπεράσπιση τους, με ιδιαίτερα πεισματική στάση. Και βέβαια, υπερσκεπτικιστής είμαι εκεί όπου οι άλλοι- και ιδίως εκείνοι που αποκαλώ ψευδοκαλλιεργημένους- δείχνονται εύπιστοι, ενώ εύπιστος είμαι εκεί όπου οι άλλοι δείχνονται υπερσκεπτικιστές. Είμαι σκεπτικιστής όταν πρόκειται για επιβεβαίωση- αν και μόνον όταν τα σφάλματα έχουν κόστος- ενώ όχι όταν πρόκειται για διάψευση. Επειδή διαθέτουμε πλήθος στοιχείων δεν σημαίνει ότι έχουμε και επιβεβαίωση, ενώ ένα και μόνο γεγονός έχει τη δυνατότητα να διαψεύσει. Είμαι σκεπτικιστής όταν υποψιάζομαι ότι υπάρχει περίπτωση ακραίου τυχαίου, είμαι εύπιστος όταν πιστεύω ότι το τυχαίο είναι ήπιο.

Τις μισές φορές είμαι υπερσυντηρητικός στη διαχείριση των δικών μου υποθέσεων, τις άλλες μισές είμαι υπερεπιθετικός. Αυτό μπορεί να μην ακούγεται εξαιρετικό, αλλά ο συντηρητισμός μου αφορά σ’ αυτό που οι άλλοι ονομάζουν ανάληψη κινδύνου, ενώ η επιθετικότητά μου στους τομείς όπου οι άλλοι συμβουλεύουν προσοχή.

Νοιάζομαι λιγότερο για τα μικρά σφάλματα και περισσότερο για τα μεγάλα- για τα δυνητικά εξοντωτικά σφάλματα. Ανησυχώ πολύ περισσότερο για το “πολλά υποσχόμενο” Χρηματιστήριο, ιδίως δε τις “ασφαλείς” μετοχές της μεγάλης κεφαλαιοποίησης, παρ’ ότι για τις κερδοσκοπικές επιχειρήσεις- πράγματι οι πρώτες κρύβουν αόρατους κινδύνους, ενώ οι δεύτερες δεν απειλούν με αιφνιδιασμούς, καθώς γνωρίζετε πόσο ευμετάβλητες είναι και συνεπώς μπορείτε να περιορίσετε τους κινδύνους ζημιάς επενδύοντας σ’ αυτές μικρότερα ποσά.

Ανησυχώ λιγότερο για τους πολυσυζητημένους και εντυπωσιακούς κινδύνους, ενώ περισσότερο για τους επικίνδυνους κρυφούς κινδύνους.

Εντέλει πρόκειται για έναν απλό κανόνα λήψεως αποφάσεων: είμαι εξαιρετικά επιθετικός όταν υπάρχει το ενδεχόμενο έκθεσης σε θετικούς Μαύρους Κύκνους- εκεί όπου τυχόν αποτυχία δεν θα κόστιζε τόσο- ενώ πολύ συντηρητικός όταν κινδυνεύω από αρνητικό Μαύρο Κύκνο. Είμαι πολύ επιθετικός όταν ένα σφάλμα σε μοντέλο μπορεί να με ωφελήσει, παρανοϊκός όταν το σφάλμα μπορεί να με βλάψει. Αυτό μπορεί να μη φαίνεται και τόσο ενδιαφέρον, είναι όμως ακριβώς εκείνο που δεν κάνουν οι άλλοι. Έτσι, στον χώρο των χρηματοπιστωτικών, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ρηχές θεωρίες για να διαχειριστούν τους κινδύνους τους ενώ θέτουν τρελές ιδέες υπό “ορθολογική” κρίση.

Τις μισές φορές είμαι διανοούμενος, τις άλλες μισές είμαι αυστηρά άνθρωπος της πράξης. Είμαι αυστηρά πρακτικός σε ακαδημαϊκά θέματα, είμαι διανοούμενος όταν περνούμε στην πράξη.

Τις μισές φορές είμαι ρηχός, τις άλλες μισές θέλω να αποφεύγω τη ρηχότητα. Ρηχός είμαι όταν το θέμα έχει αισθητικό περιεχόμενο, αποφεύγω τη ρηχότητα όταν έχω να χειρισθώ ρίσκα και αποδόσεις. Ο αισθητισμός μου με κάνει να προτιμώ την ποίηση από την πρόζα, τους Έλληνες από τους Ρωμαίους, την καλλιέργεια από την ευρυμάθεια, την ευρυμάθεια από την γνώση, τη γνώση από την ευφυΐα και την ευφυΐα από την αλήθεια. Όμως αυτά μόνον για όσα θέματα δεν έχουν ενδεχόμενους Μαύρους Κύκνους. Η τάση μας είναι να δειχνόμαστε πολύ ορθολογικοί, πλην όταν μπαίνει στη μέση ο Μαύρος Κύκνος.

Κάποτε μου έδωσαν μια ακόμη συμβουλή από εκείνες που σου αλλάζουν τη ζωή: αυτήν τη θεωρώ εφαρμόσιμη, σοφή και εμπειρικά ισχυρή. Ένας συμφοιτητής μου στο Παρίσι, ο μέλλων μυθιστοριογράφος Jean-Olivier Tedesco, μου είπε μια φράση που με εμπόδισε να τρέξω να προλάβω το μετρό: “Δεν τρέχω για το τρένο”.

Πρέπει να σνομπάρουμε τη μοίρα μας. Έχω διδάξει τον εαυτό μου να ανθίσταται, να μη βιάζεται προκειμένου να προλάβει το πρόγραμμά του. Μπορεί να φαίνεται πολύ μικρής σημασίας συμβουλή, όμως την κατέγραψα. Όταν πλέον αρνήθηκα να τρέχω για να προλάβω το τρένο, τότε αισθάνθηκα την πραγματική αξία της κομψότητας και της αισθητικής στη συμπεριφορά, την αίσθηση ότι έχω τον έλεγχο του χρόνου μου, του προγράμματός μου, της ζωής μου. Το να χάνεις το τρένο κοστίζει μόνον άμα τρέξεις να το προλάβεις! Αντίστοιχα, το να μην ανταποκριθείς στην έννοια της επιτυχίας που προσδοκούν οι άλλοι για σένα, σε πληγώνει μόνο άμα αυτό είναι που επιζητάς.

Μπορείς να βρεθείς πάνω από τη μάχη για επικράτηση, όχι έξω από αυτήν, εάν αυτή είναι συνειδητή σου επιλογή.

Η εγκατάλειψη μιας υψηλόμισθης θέσης αποτελεί καλύτερη ανταμοιβή από τη χρησιμότητα που παρέχουν τα λεφτά περί των οποίων πρόκειται, αν αυτό είναι δική σου απόφαση (μπορεί να ακούγεται παλαβό, όμως το έχω δοκιμάσει και έτσι είναι). Πρόκειται για το πρώτο βήμα του στωικού, όταν αποφασίσει να φτύσει τη μοίρα. Αποκτάς μεγαλύτερο έλεγχο στην ίδια σου τη ζωή άμα θέτεις μόνος σου τα κριτήριά σου.

Η Μητέρα Φύση μάς έχει δώσει μερικούς αμυντικούς μηχανισμούς: όπως και στον μύθο του Αισώπου, ένας απ’ αυτούς είναι να θεωρούμε πως τα σταφύλια που δεν μπορούμε να φτάσουμε (ή, πάντως, που δεν φτάσαμε) είναι ξινά. Όμως μια εκ των προτέρων περιφρόνηση και απόρριψη των σταφυλιών δίνει ακόμη μεγαλύτερη ανταμοιβή. Αξίζει να είσαι επιθετικός: παραιτήσου μόνος, άμα έχεις τα κότσια.

Είναι πολύ πιο δύσκολο να βγεις χαμένος από ένα παιχνίδι που οργανώνεις εσύ ο ίδιος.

Σε όρους Μαύρου Κύκνου, αυτό σημαίνει ότι στο απίθανο είσαι εκτεθειμένος μόνο άμα του επιτρέψεις να σε ελέγχει. Πάντα ελέγχεις εκείνο που εσύ κάνεις: συνεπώς, αυτό πρέπει να θέτεις ως σκοπό σου.

ΤΕΛΟΣ

Όμως όλες αυτές οι ιδέες, όλη αυτή η φιλοσοφία της επαγωγής, όλα αυτά τα προβλήματα της γνώσης, όλες αυτές οι ακραίες ευκαιρίες και οι φοβιστικές ενδεχόμενες ζημίες- όλα αυτά σβήνουν μπροστά στην ακόλουθη μεταφυσική διάσταση.

Ορισμένες φορές ξαφνιάζομαι με το πόσο κινδυνεύουν οι άνθρωποι να περάσουν κακιά ημέρα ή πάλι να θυμώσουν επειδή αισθάνονται ριγμένοι, γιατί είχαν ένα κακό γεύμα ή κρύο καφέ ή κοινωνική απόρριψη ή αγενή υποδοχή κάπου. Ξαναθυμίζω την ανάλυση- στο Κεφάλαιο 8- της δυσχέρειας που υπάρχει να δούμε τις αληθινές πιθανότητες των γεγονότων εκείνων που ρυθμίζουν την ίδια μας τη ζωή. Πολύ γρήγορα ξεχνούμε ότι το γεγονός και μόνο πως είμαστε ζωντανοί, αποτελεί εκπληκτικά καλή τύχη- είναι ένα σπάνιο γεγονός, είναι μια τυχαία σύμπτωση τερατωδών διαστάσεων.

Φαντασθείτε έναν κόκκο σκόνης δίπλα απ’ έναν πλανήτη ένα δισεκατομμύριο φορές μεγαλύτερο από τη Γη. Αυτός ο κόκκος σκόνης αντιστοιχεί στις πιθανότητες που υπήρχαν να γεννηθείτε, ενώ ο πελώριος πλανήτης αντιπροσωπεύει τις πιθανότητες να μην υπήρχατε. Μην ταλαιπωρείστε, λοιπόν, με τα μικροπράγματα. Μην είστε σαν τον αγνώμονα εκείνο που του χάρισαν ένα κάστρο κι εκείνος ανησυχούσε για την υγρασία που υπήρχε στο μπάνιο. Σταματήστε να κοιτάζετε το άλογο που σας χάρισαν στα δόντια- θυμηθείτε ότι είστε ένας Μαύρος Κύκνος.

NASSIM NICHOLAS TALEB, Ο ΜΑΥΡΟΣ ΚΥΚΝΟΣ