ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Στον Ιερό Περίβολο της Πραγματικότητας

 

Ο Χώρος της Επίγνωσης (και της Ανθρώπινης Επίγνωσης επίσης) είναι ο Μόνος Πραγματικός Χώρος, της Ύπαρξης, της Εμπειρίας, της Ζωής: Οποιοδήποτε γνωστικό γεγονός Προϋποθέτει την Επίγνωση (τον Παρατηρητή) ή τον Χώρο Εποπτείας και το παρατηρούμενο (που δεν είναι παρά μεταβολές στις σχέσεις των στοιχείων του παρατηρούμενου χώρου).

 

Η Επίγνωση Θεωρείται σαν  ένα Ολοκληρωμένο Σύστημα Εμπειρίας της Ύπαρξης στο Οποίο Τίθενται εξαρχής το Υποκείμενο και το αντικείμενο. Πως όμως αντιλαμβάνεται το Υποκείμενο, τι αντιλαμβάνεται κι είναι αληθινό ό,τι αντιλαμβάνεται; Αυτό που συλλαμβάνεται είναι η Πραγματικότητα;

 

Πραγματικότητα είναι Αυτό (ο Χώρος, οι Καταστάσεις, τα όντα, οι σχέσεις, οι μεταβολές του παρατηρούμενου… όλα συλλήψεις της Αντίληψης) που Υπάρχει από Μόνο του που δεν είναι κατασκευασμένο. Ένας τέτοιος ορισμός της Πραγματικότητας όμως είναι διφορούμενος. Αν Εφαρμοσθεί Κυριολεκτικά μπορεί να Οδηγήσει όντως στην Πραγματικότητα, στην Αντικειμενική Πραγματικότητα, στην Υπερβατική Πραγματικότητα, στην Αντικειμενικότητα Πέραν του Υποκειμένου, αλλά αν εφαρμοσθεί επιπόλαια, επιφανειακά οδηγεί σε μια τελείως εσφαλμένη αντίληψη της αντικειμενικότητας και της πραγματικότητας. Οι Σοφοί ακολουθούν τον Πρώτο Δρόμο. Οι περισσότεροι άνθρωποι διολισθαίνουν στην πλαστή πραγματικότητα και στο όνειρο.

 

Ας το εξηγήσουμε με απλά λόγια: Εφόσον ο Μόνος Πραγματικός Χώρος Ύπαρξης κι Εμπειρίας και Γνώσης είναι η Επίγνωση (δηλαδή το Υποκείμενο), μπορούμε να Οδηγηθούμε στην Αντικειμενική Πραγματικότητα (όπως την ορίσαμε πιο πάνω σαν το μη κατασκευασμένο) μόνον Μέσα στο Υποκείμενο, Υπερβαίνοντας το «Υποκείμενο», τις υποκειμενικές διαδικασίες, αντιλήψεις και βιώματα. Είναι αυτή ακριβώς η Υπέρβαση, η Έξοδος από το Υποκείμενο, που υποδείχθηκε από τους Σοφούς και την Μυστική Παράδοση σαν η Μόνη Οδός που Οδηγεί στην Αλήθεια, στην Αντικειμενική Πραγματικότητα.

 

Οι περισσότεροι άνθρωποι όμως ακολουθούν εντελώς αντίθετο δρόμο. Ενώ, όπως είπαμε ο Μόνος Πραγματικός Χώρος Ύπαρξης, Εμπειρίας, Γνώσης, είναι η Επίγνωση σαν Σύστημα Υποκειμένου- αντικειμένου  (ο κόσμος της δυαδικότητας), το Υποκείμενο καθηλώνεται, οχυρώνεται στον «εαυτό» του και τοποθετεί απέναντί του το αντικειμενικό: αυτό που συλλαμβάνει είναι το άμεσα αντικειμενικό, το οποίο με την παρατήρηση και την επαλήθευση και την διυποκειμενική σύμβαση μεταξύ των ανθρώπων, θεωρείται σαν «αντικειμενικό». Από μια άποψη είναι αντικειμενικό, αλλά δεν είναι η Αντικειμενική Πραγματικότητα.

 

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των δύο τρόπων προσέγγισης του Αντικειμενικού; Στην Πρώτη Περίπτωση Βγαίνουμε τελείως έξω από το Σύστημα της Επίγνωσης, το Δυαδικό σύστημα, σε μια Κατάσταση Επίγνωσης Ανώτερη, Ευρύτερη και Πλήρη που Αγκαλιάζει τα πάντα: Βιώνουμε ένα Ανοιχτό Σύστημα Αντίληψης, πέρα από την δυαδικότητα, Βιώνουμε την Ενότητα της Ύπαρξης, Βιώνουμε την Πραγματικότητα. Στην Δεύτερη Περίπτωση όμως παραμένουμε μέσα στο Δυαδικό Σύστημα, αποκλεισμένοι στο υποκείμενο και τοποθετώντας τον αντικειμενικό κόσμο απέναντί μας σαν κάτι ξένο: Βιώνουμε όχι μια ολοκληρωμένη εμπειρία της ύπαρξης, αλλά τον διχασμό, την αποξένωση από το περιβάλλον κι αναρωτιόμαστε για τον λόγο ύπαρξής μας, την θέση μας στον κόσμο, τη σχέση μας με τον κόσμο και τους άλλους (όλα αυτά τα βασανιστικά ερωτήματα που τυραννούν τους ανθρώπους χιλιάδες χρόνια). Ο Πρώτος Δρόμος απαιτεί μια Σαφή Αντίληψη του τι συμβαίνει, απαιτεί μια Πνευματική Ανάπτυξη, μια Υπέρβαση της παρούσας υποκειμενικής κατάστασης, μια Απελευθέρωση της Επίγνωσης από τα υποκειμενικά στοιχεία, μια Διεύρυνση της Επίγνωσης πέρα από τα όρια, στο Χωρίς Όρια. Είναι η στενή και τεθλιμμένη Οδός που Οδηγεί στην Αληθινή Ζωή. Ο Δεύτερος Δρόμος είναι ο εύκολος δρόμος των ανθρώπων που δεν επιθυμούν καμιά πνευματική ανάπτυξη αλλά μια απλή (πολλές φορές μη αξιοπρεπή) επιβίωση και διαβίωση μέσα σε ένα χιλιοκομματιασμένο κόσμο, σε μια ζωώδη κοινωνία που ο πολιτισμός της ανέχεται την αδικία, την φτώχεια, τη δυστυχία…

 

Πραγματικότητα είναι  η Χωρίς Διαφοροποιήσεις Συνεχής Παρουσία που Ανανεώνεται κάθε στιγμή κι είναι πάντα Πλήρης… δεν είναι απλά η απουσία αντίληψης, το «πνευματικό κενό». Η Ηρεμία είναι η Πλήρης Δράση κι η Φωτισμένη Δράση είναι η Απαρασάλευτη Ηρεμία.

 

Η Επίγνωση Αυθόρμητη, Ανεμπόδιστη, Ανόθευτη, είναι η Πραγματικότητα: Αντίληψη και Περιεχόμενο της Αντίληψης Ταυτίζονται. Αυτός είναι ο λόγος που όλα συλλαμβάνονται, γίνονται γνωστά, χωρίς προσπάθεια. Βιώνουμε την Ύπαρξη σαν Ενότητα, κι όλα Περιέχονται σε αυτή την Εμπειρία.

 

Πραγματικότητα είναι Αυτό που συλλαμβάνεται (από την Επίγνωση, Πέραν του Υποκειμένου σαν το Αληθινά Αντικειμενικό) άμεσα χωρίς γνωστικές ενέργειες ή διαδικασίες, αυθόρμητα χωρίς παρεμβάσεις: Πραγματικότητα είναι Αυτό που Υπάρχει πριν και μετά την ανθρώπινη σκέψη, πέρα από την ανθρώπινη σκέψη: Μια Πλήρης Αποδοχή Όλου  του Χώρου Ύπαρξης  σαν Μιας Ενότητας: Μια Αποκάλυψη που δεν οφείλει τίποτα σε δικές μας προσπάθειες: η Μη Κατασκευασμένη Πραγματικότητα.

 

Οποιαδήποτε προσπάθεια να διευκρινισθεί, να αναλυθεί, ή να ερμηνευθεί το περιεχόμενο της αντίληψης αποτελεί μια αυθαίρετη κατασκευή, μια προβολή των περιοριστικών δραστηριοτήτων στην πραγματικότητα που μας οδηγεί μέσα στον αδιέξοδο κύκλο της δυαδικότητας, σε μια εικονική πραγματικότητα, σε μια μαζική φρεναπάτη.

 

Όταν αυτό γίνεται ενστικτωδώς, καθώς αφηνόμαστε στο Ρεύμα της Ζωής, που μας πετάει στις ακτές του άμεσα αντικειμενικού, οδηγούμαστε σε διάφορες αντιλήψεις της Πραγματικότητας. Αυτός είναι στην ουσία του ο μηχανισμός της μετανάστευσης των όντων μέσα στην δημιουργία, στους διάφορους κόσμους. Όταν αυτό γίνεται με συγκεκριμένες προσδιορισμένες διαδικασίες μιλάμε για Πεδία Εκδήλωσης της Ύπαρξης. Κι όταν γίνεται με συγκεκριμένους αυστηρούς κανόνες (που αναγνωρίζουμε σαν νόμους της φύσης) τότε έχουμε μπροστά μας την διαφοροποίηση των (μετρήσιμων) αντικειμενικών κόσμων, του κόσμου του πνεύματος, του νου, της ψυχής, του υλικού κόσμου…

 

Ανεξάρτητα από το σε ποιο Πεδίο ή Κόσμο Εκδηλώνεται η Επίγνωση η Ίδια η Επίγνωση Είναι Χώρος που Υπερβαίνει τα Πάντα ενώ ταυτόχρονα τα περιλαμβάνει όλα σαν ένα πολύ μικρό μέρος της πραγματικότητάς της… καθώς Επεκτείνεται σε Απέραντα Βάθη Μακριά από όλα.

 

Η Επίγνωση ακόμα κι όταν Εκδηλώνεται με ένα υλικό φορέα (σώμα) στην Πραγματικότητα Προηγείται του σώματος, είναι Ανεξάρτητη από το Σώμα και Ελεύθερη να Ανυψωθεί πάνω από τον κόσμο της δυαδικότητας και να Πετάξει Προς τα Ανεξερεύνητα Βάθη του Αληθινού Όντος. Εξαρτάται από εμάς να το επιδιώξουμε, να το πραγματοποιήσουμε, να το Βιώσουμε.

 

Εμείς οι ίδιοι, σαν Επίγνωση, Ανυψωνόμαστε Πέρα από τα Όρια, η θέτουμε όρια, Εκδηλωνόμαστε πνευματικά πέρα από τους ψυχοσωματικούς περιορισμούς (σε μια μεταφυσική πορεία στους αόρατους κόσμους μέχρι την Θεότητα), ή περιοριζόμαστε μέσα στις ψυχοσωματικές λειτουργίες, στην μίζερη ζωούλα μας, σε ένα κόσμο που παραζαλισμένος γυρίζει γύρω από τις αυταπάτες του.

Είμαστε Υπεύθυνοι της Ύπαρξής μας: Αληθινά Κυρίαρχοι, ή δούλοι της μοίρας μας… ανάλογα με το πώς την οικοδομούμε…

Χρωστάμε τη Δημοκρατία σε έναν αδιόρθωτο γλεντζέ

Ως γνωστόν οι δημοκρατικοί θεσμοί γεννήθηκαν στην Αθήνα, και αν ο Κλεισθένης, γιος του Μεγακλή και της Αγαρίστης. Παρά λίγο όμως αυτός ο Κλεισθένης να μη γεννιόταν ποτέ, αλλά να ξεφύτρωνε στη θέση του κάποιος άλλος, που μπορεί να λεγόταν επίσης Κλεισθένης και να ήταν γιος της Αγαρίστης αλλά ο μπαμπάς του να ήταν ο Ιπποκλείδης και να μην τον ένοιαζε καθόλου η Δημοκρατία.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Εκείνο τον καιρό, τον 6ο π.Χ. αιώνα, τύραννος της σημαντικής, τότε, πόλης της Σικυώνας (κοντά στο σημερινό Κιάτο), ήταν ο Κλεισθένης, λαϊκής καταγωγής πολιτικός, που πήρε την εξουσία υποστηριζόμενος από τους φτωχούς και μεσαίους καλλιεργητές. Όπως οι περισσότεροι τύραννοι του καιρού του, στράφηκε κατά των πλουσίων, τους έβαλε τα δυο πόδια σ’ ένα παπούτσι και ανέδειξε την Σικυώνα σε σημαντική δύναμη της Βόρειας Πελοποννήσου.

Αυτός ο Κλεισθένης είχε μια κόρη, την Αγαρίστη, την οποία, παρά την ταπεινή καταγωγή του, ονειρευόταν να την παντρέψει με κάποιον γαμπρό από ονομαστό σόι. Έτσι, όταν η Αγαρίστη έφθασε σε ηλικία γάμου (που εκείνα τα χρόνια ήταν μεταξύ 16 και 18 ετών), ο Κλεισθένης κάλεσε στο παλάτι του τα παλικάρια των πιο ονομαστών οικογενειών ολόκληρου του Πανελλήνιου και τους φιλοξένησε αρχοντικά επί πολλούς μήνες, μελετώντας το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά κάθε υποψήφιου γαμπρού. Στην πρόσκληση του Κλεισθένη ανταποκρίθηκαν πολλοί, κάπου δεκατέσσερις. Ήρθαν υποψήφιοι από την Ιταλία, ο Σμινδυρίδης από τη Σύβαρη και ο Δάμασος από την Σίρη. Από την Επίδαμνο της Αδριατικής ήρθε ο Αμφίμνηστος Επιστρόφου, ήρθαν ακόμη ένας Αιτωλός, ένας Ηπειρώτης, ένας Θεσσαλός και ένας από την Ερέτρια της Εύβοιας. Από την Πελοπόννησο φυσικά ήρθαν οι περισσότεροι: πέντε γαμπροί, με επιφανέστερο τον Λεωκύδη, γιο του Φείδωνος, βασιλιά του Άργους. Ήρθαν και δύο Αθηναίοι, ο Ιπποκλείδης Τεισάνδρου και ο Μεγακλής Αλκμαίωνος.

Από την αρχή φάνηκε η υπεροχή του Ιπποκλείδη. Εκτός του ότι καταγόταν από τους Κυψελίδες της Κορίνθου, ήταν και πιο όμορφος, πιο έξυπνος και πιο αθλητικός από όλους. Ήταν επίσης μεγάλος γλεντζές, αλλά αυτό για τους Έλληνες ήταν προσόν και όχι ελάττωμα. Την τελευταία βραδιά της φιλοξενίας, ο Κλεισθένης, που είχε σχεδόν καταλήξει στην επιλογή του Ιπποκλείδη, έκανε ένα αποχαιρετιστήριο γλέντι. Σ’ αυτό όμως το γλέντι, ο Ιπποκλείδης, που είχε πιει περισσότερό από το κανονικό, μέθυσε για καλά, διέταξε έναν αυλητή να του παίζει και άρχισε να χορεύει μόνος του. Στην αρχή χόρεψε λακωνικούς χορούς, κατόπιν αττικούς, εν συνεχεία τον κόρδακα (ένα είδος τσιφτετέλι) και στο τέλος φώναξε και έφεραν έαν μεγάλο τραπέζι, ανέβηκε επάνω του κι άρχισε να χορεύει πρώτα με τα πόδια κι ύστερα με τα… χέρια, στηρίζοντας το κεφάλι του στο τραπέζι και κουνώντας τα πόδια του στον αέρα στο ρυθμό της μουσικής (σημείωση: οι αρχαίοι Έλληνες δε φορούσαν σώβρακα και παντελόνια).

Ο Κλεισθένης, που από την αρχή του χορού παρακολουθούσε με μεγάλη δυσφορία τα καμώματα του μέλλοντος γαμπρού, στο σημείο αυτό έχασε την υπομονή του. Έξω φρενών σταμάτησε τον αυλητή και φώναξε στον χορευτή: «Ω παι Τεισάνδρου απωρχήσαό γε μιν τον γάμον!» (Γιε του Τεισάνδρου, με το χορό σου έχασες τον γάμο!)

Του Ιπποκλείδη δεν ίδρωσε το αυτί και απάντησε ανέμελα στον αμφιτρύωνά του: «Ου φροντίς Ιπποκλείδη» (Δε σκοτίζεται ο Ιπποκλείδης).

Έτσι ο Κλεισθένης, αφού αποχαιρέτησε τους καλεσμένους του, δίνοντας στον καθένα τους (και στον Ιπποκλείδη) πλούσια δώρα, κράτησε για γαμπρό του τον άλλο Αθηναίο υποψήφιο, τον Μεγακλή του Αλκμαίωνος, που τον πάντρεψε με την Αγαρίστη. Από το γάμο τους γεννήθηκε ένας γιος, που πήρε το όνομα του παππού του, Κλεισθένης Μεγακλέους, ο οποίος πρωτοστάτησε στην εκδίωξη των Πεισιστρατιδών και την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας στην Αθήνα. Μια κόρη του νεώτερου Κλεισθένη λεγόταν επίσης Αγαρίστη και ήταν η γιαγιά του Περικλή.

ΗΡΟΔΟΤΟΣ, (Βιβλίο Στ’, Ερατώ 122-128)

Σε έχασα και μ' έχασα

Δε ξέρω αν το πρόσεξες, αλλά κάτι έχει χαθεί μέσα μου...
Κάτι έσπασε, κάτι ράγισε.
Χωρίσαμε και κάτι χάθηκε...

Η ψυχή μου είναι; Η καρδιά μου, που κάθε μέρα μου παραπονιέται για τον πόνο του χωρισμού; Ή μήπως είναι ο εαυτός μου, που τον έχασα χάνοντας εσένα;
Κάτι, κάτι συμβαίνει μέσα μου και σίγουρα είναι δυσάρεστο.

Έχασα εσένα και έχασα εμένα.
Έχασα την όρεξη για ζωή, την όρεξη να συναντήσω νέους ανθρώπους και να δεθώ μαζί τους.
Έχασα τα μάτια σου, τα χάδια σου, τα φιλιά σου στο σώμα μου και στο λαιμό μου, που τόσο με τρέλαιναν.
Έχασα το στήριγμα μου, μα πάνω απ' όλα έχασα την αγάπη σου.

Σε κοιτώ και δε βλέπω πια εμάς, παρά δύο ανθρώπους που ήταν κάποτε μαζί από αγάπη και τώρα χώρισαν από εγωισμό και έγιναν δύο ξένοι.
Δεν ξέρω πια τι κάνεις, δεν ξέρω πως περνάς την μέρα σου, αλλά εύχομαι να είσαι καλά και ευτυχισμένος.
Εύχομαι τόσα, αλλά το κυριότερο, εύχομαι με όλη μου την καρδιά να είμαστε ξανά μαζί!

Να προσέχεις και μην ανησυχείς. Θα προσέχω και εγώ εμένα, όπως και έκανα πριν έρθεις εσύ στην ζωή μου. Θα με προσέχω. Θα είμαι εγώ ο φύλακας άγγελός μου.

Όπως μου είχες πει κάποτε, "Μάθε να στηρίζεσαι στις δικές σου δυνάμεις γιατί ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να συμβεί".

Κι όντως δεν ήξερα τότε, δεν έπαιρνα τα λόγια σου στα σοβαρά, γιατί πίστευα ότι θα σε είχα πάντα δίπλα μου και ότι εσύ θα είσαι η δύναμή μου σε όλα, όπως επίσης κάποτε μου είχες πει...

Μεγαλώνοντας ασφαλή παιδιά. Ο δεσμός μεταξύ γονέων-παιδιού

Οι μεγαλύτερες ανησυχίες των γονέων συνήθως αφορούν την αποτελεσματικότητα τους ως γονείς και για το εάν μεγαλώνουν σωστά τα παιδιά τους. Τις περισσότερες φορές αναλώνονται σε θέματα και απορίες χωρίς όμως να υπάρχει ουσιαστική υπόσταση  όπως το γιατί το παιδί μου δεν είναι κοινωνικό αφού εγώ είμαι, γιατί δεν με υπακούει, γιατί, γιατί, γιατί…

Η προσήλωση της προσοχής τους αφορά τα επιδερμικά και επιφανειακά ζητήματα που τους βασανίζουν ενώ υπάρχουν υπόγειες αιτίες και λύσεις τις οποίες θεωρούμε αυτονόητες. Μια από αυτές και ίσως η σημαντικότερη όλων είναι η σωματική αλλά κυρίως και η ψυχική ασφάλεια που θα έπρεπε να νιώθει κάθε παιδί.                                                                                                                          
Τι εννοούμε με τον όρο «ασφάλεια»;
Ασφάλεια είναι η ενδόμυχη ανάγκη του ατόμου να γνωρίζει ότι δεν διατρέχει οποιονδήποτε κίνδυνο για την σωματική και ψυχική του ακεραιότητα. Μέσα από τον ευρύτερο όρο της «ασφάλειας» έχει δημιουργηθεί και εγκαθιδρυθεί στον επιστημονικό κόσμο ο όρος «δεσμός ασφαλείας» στον οποίο απευθύνονται χιλιάδες ερευνητές και ειδικοί ψυχική υγείας. Η λέξη «δεσμός» αναφέρεται σε μια συνεχή, αμοιβαία δούναι και λαβείν συναισθηματική σχέση με ένα συγκεκριμένο άτομο. Το άτομο αυτό συνήθως είναι το πρόσωπο που φροντίζει το παιδί από την βρεφική ηλικία μέχρι και την ενηλικίωση. Έτσι αυτομάτως, ο όρος αυτός αναφέρεται στους γονείς ή στα άτομα του κλειστού οικογενειακού πλαισίου τα οποία αναλαμβάνουν εξολοκλήρου την ανατροφή ενός παιδιού. Ο δεσμός είναι οικουμενικής και παγκόσμιας εμβέλειας και δεν ξεχωρίζει εθνικότητες, φυλές, χρώμα δέρματος, θρησκείες, κουλτούρες. Είναι μια πηγαία και αυστηρά απαραίτητη ανάγκη του ατόμου να αναπτύξει δεσμούς ασφάλειας με τους γονείς του.

Οι τρείς κύριοι επιστήμονες οι οποίοι αναφέρθηκαν στον ορισμό του δεσμού είναι ο πανταχού γνωστός Sigmund Freud, ο ερευνητής της αναπτυξιακής προόδου των παιδιών Erik Erikson και ο κοινωνικός ερευνητής John Bowlby.Σύμφωνα με τον πρώτο, τα παιδιά συνδέονται με τα πρόσωπα που ικανοποιούν την πείνα τους και συνήθως τα άτομα αυτά είναι οι μητέρες. Ως βιολογικά όντα με ενορμήσεις, οι άνθρωποι δρουν με τέτοιο τρόπο ώστε να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους, για να βιώσουν την ευχαρίστηση. Έτσι στην βρεφική ηλικία, το βρέφος διακατέχεται από την ενόρμηση της ικανοποίησης της δίψας και πείνας. Η μητέρα ή ο πατέρας είναι τα δύο άτομα που θα παίξουν ουσιαστικό ρόλο στην ικανοποίηση αυτής της ενόρμησης και έτσι το παιδί θα νιώσει ψυχικά ασφαλές. Ο αναπτυξιολόγος Erik Erikson μίλησε για 8 στάδια στον κύκλο ζωής των παιδιών με το πρώτο να ξεκινά από την γέννηση και να τελειώνει στο τέλος του πρώτου χρόνου ζωής. Η θεωρία του εστιάζει στην εσωτερική σύγκρουση του παιδιού να εμπιστευτεί ή όχι το άτομο που το φροντίζει. Εάν οι γονείς είναι πρόθυμοι και πλήρως απαντητικοί στις επιθυμίες του παιδιού για φροντίδα, τότε το παιδί αποκτά το αίσθημα της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης.               
         
Εντούτοις, η θεωρία και η οπτική του κοινωνικού ερευνητή John Bowlby είναι η κυριότερη και επικρατέστερη γύρω από το θέμα αυτό. Ο  δεσμός ασφαλείας μεταξύ παιδιού- γονέων δρα ως ένας μηχανισμός ισορροπίας μεταξύ της ανάγκης του βρέφους για ασφάλεια και την ανάγκης του για εμπειρίες μάθησης. Ο δεσμός αυτός εάν δημιουργηθεί σωστά στα δύο πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού, το βοηθά να διατηρήσει το αίσθημα ασφάλειας ακόμα κι όταν αποχωρίζεται το πρόσωπο που το φροντίζει. Παράλληλα, λειτουργεί και ως ένα εσωτερικευμένο μοντέλο εργασίας που τα παιδιά το χρησιμοποιούν για να κατευθύνουν τις συναλλαγές τους με τον περίγυρο τους.

Σε τι βοηθά ο δεσμός ασφάλειας στα παιδιά;
Ο πανίσχυρος δεσμός ασφάλειας θεωρείται ως το άλφα και το ωμέγα της ψυχικής ανάπτυξης του παιδιού. Και αυτό γιατί τα παιδιά νιώθουν πιο έτοιμα να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της καθημερινότητας με σοβαρότητα και υπευθυνότητα. Έχουν συναισθηματική ισορροπία, αρπάζουν ευκαιρίες για να εξερευνήσουν το περιβάλλον τους και έτσι αποκτούν νέες δεξιότητες. Είναι αυτόνομα και αυτάρκεις, με περισσότερη αυτοπεποίθηση και υψηλότερο επίπεδο αυτοεκτίμησης. Είναι τα παιδιά που χαμογελούν συνέχεια και είναι ευτυχισμένα. Μπορούν να πάρουν αποφάσεις για τον εαυτό τους, σκέφτονται πιο λογικά και έχουν πολύ καλές κοινωνικές δεξιότητες καθώς και ικανότητες οργάνωσης και επίλυσης προβλημάτων.

Ποιος είναι ο ρόλος των γονέων στην διαδικασία αυτή;
Οι γονείς είναι τα σημαντικότερα πρόσωπα στη ζωή ενός παιδιού. Το να είσαι όμως ένας επιτυχημένος γονέας προϋποθέτει πολύ σκληρή δουλειά 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, χωρίς διαλείμματα και αργίες, επτά μέρες την εβδομάδα. Όλη αυτή η εντατική ενασχόληση με τα παιδιά οδηγεί στην εξουθένωση και στην έντονη ανησυχία των γονέων για την ποιότητα της σχέσης τους με το παιδί τους. Εντούτοις, διάφορες έρευνες έρχονται να ρίξουν φως στη δύσκολη αυτή κατάσταση και καταδεικνύουν ότι οι υγιείς, ευτυχισμένοι και αυτάρκεις έφηβοι και νεαροί ενήλικες είναι «προϊόντα» σταθερών σπιτιών στα οποία και οι δυο γονείς αφιερώνουν χρόνο και δίνουν προσοχή στα παιδιά τους. Επίσης, τα παιδιά που έχουν μια μητέρα που ανταποκρίνεται με ευαισθησία στις ανάγκες τους, είναι αυτά που θα ανταποκριθούν άμεσα στην δυστυχία των άλλων.

Το τι θα κάνει ένα παιδί είναι πανομοιότυπο με αυτό που είδε την μητέρα του να κάνει. Αντιθέτως, έχει αποδειχθεί ότι τα άτομα που αλληλεπιδρούν με λιγότερο ευαίσθητους και υποστηρικτικούς φροντιστές, αισθάνονται ανασφαλή, αγχωμένα και χωρίς κοινωνικές δεξιότητες.

Πώς να ενισχύσετε τις σχέσεις ασφάλειας με τα παιδιά σας.
Απλές και καθημερινές συνήθειες μπορούν να αποβούν θετικές και ωφέλιμες για την ενίσχυση των σχέσεων ασφαλείας με τα παιδιά σας. Συγκεκριμένα:

• Δείξτε προσοχή και αγάπη στα παιδιά σας χαρίζοντας τους πολλά χαμόγελα και αγκαλιές.
• Παίξτε με τα παιδιά σας γιατί αυτό σας συνδέει μαζί τους, σας βοηθά να τα μάθετε καλύτερα και να διασκεδάσετε μαζί ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η ανάπτυξη της φαντασίας τους και οι κοινωνικές τους δεξιότητες.
• Παρηγορήστε τα όταν αισθάνονται πληγωμένα, τρομαγμένα, λυπημένα ή θυμωμένα.
• Ακούστε τα συναισθήματα και τις σκέψεις τους και μην κρίνετε αλλά διδάξτε τα πώς να εκφράζονται με αποδεχτό τρόπο.
• Δείξτε ενσυναίσθηση, δείτε τα πράγματα από την δική τους πλευρά όσο άσχετα και ασήμαντα σας φαίνονται.
• Μειώστε το χρόνο στη τηλεόραση και στα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Τι πιο ωραίο να φτιάξετε κάτι με το παιδί σας ή να πάτε κάπου παρέα.

Όπως τονίστηκε και πιο πάνω οι γονείς είναι οι πρωταγωνιστές στη ζωή του παιδιού. Για αυτό τον ουσιαστικό ρόλο θα πρέπει εσείς  οι ίδιοι οι γονείς να:

• Φροντίσετε τον εαυτό σας και την υγεία σας.
• Έχετε έλεγχο των συναισθημάτων σας, να δείχνετε κατανόηση και ευγένεια.
• Έχετε υπομονή και αποβάλετε την ανάγκη για τελειότητα.
• Αναλάβετε την ευθύνη των συναισθημάτων και των πράξεων σας.
• Κάνετε το χιούμορ μέρος της καθημερινότητας σας και να είστε θετικοί.
• Ζητήστε βοήθεια όταν την χρειάζεστε και βοηθήστε άλλους που το χρειάζονται.

Με αυτούς τους πολύ «αυτονόητους» τρόπους μπορεί ένα παιδί να αναπτύξει και να ισχυροποιήσει ένα δεσμό ασφάλειας με τους γονείς τους. Γιατί όλοι θέλουμε, τα παιδιά μας να έρχονται στο σπίτι και να νιώθουν ασφαλή τόσο σωματικά αλλά κυρίως συναισθηματικά και ψυχικά. Γιατί όλοι θέλουμε τα παιδιά μας να είναι αυτά που χαμογελούν συνέχεια και να είναι ευτυχισμένα. 

Η προσωπικότητά μας καθορίζεται από τη δομή του εγκεφάλου μας, σύμφωνα με έρευνα

Οι διαφορετικοί τύποι προσωπικότητας των ανθρώπων εμφανίζουν διαφορετικές δομές εγκεφάλου, σύμφωνα με μια νέα διεθνή επιστημονική έρευνα. Οι πέντε κύριες διαστάσεις ή παράγοντες της προσωπικότητας, σύμφωνα με τους ψυχολόγους, είναι ο νευρωτισμός, η εξωστρέφεια, η ανοικτή αντίληψη, η δεκτικότητα (αλτρουισμός) και η ευσυνειδησία (αυτοπειθαρχία). Η νέα έρευνα συνδέει καθένα από τους πέντε παραπάνω τύπους προσωπικότητας με ένα διακριτό «προφίλ» του φλοιού του εγκεφάλου.

Οι ερευνητές από τη Βρετανία, τις ΗΠΑ και την Ιταλία, με επικεφαλής τον δρα Λούκα Πασαμόντι του Τμήματος Κλινικών Νευροεπιστημών του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό νευροεπιστήμης "Social Cognitive and Affective Neuroscience", μελέτησαν τον φλοιό του εγκεφάλου άνω των 500 ατόμων ηλικίας 22 έως 36 ετών, χωρίς ιστορικό νευροψυχικών διαταραχών, συσχετίζοντας την εγκεφαλική δομή καθενός με την προσωπικότητά του.

Διαπιστώθηκε, μεταξύ άλλων, ότι οι άκρως νευρωτικοί άνθρωποι, που έχουν μεγαλύτερη τάση για εμφάνιση νευροψυχικών διαταραχών, διαθέτουν φλοιό διπλωμένο σε μικρότερη έκταση και με μεγαλύτερο πάχος. Αντίθετα, οι άνθρωποι με ανοικτή προσωπικότητα, που ρέπουν στην περιέργεια, στη δημιουργικότητα και στην καινοτομία, έχουν το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή πιο λεπτό εγκεφαλικό φλοιό, απλωμένο σε μεγαλύτερη έκταση.

Όσο οι άνθρωποι μεγαλώνουν, ο νευρωτισμός τους τείνει να υποχωρεί, καθώς ελέγχουν καλύτερα τα συναισθήματά τους, και αντίθετα ενισχύονται άλλες διαστάσεις της προσωπικότητάς τους, όπως η δεκτικότητα και η ευσυνειδησία, καθώς γίνονται πιο υπεύθυνοι και λιγότερο ανταγωνιστικοί.

«Η μελέτη μας στηρίζει την άποψη ότι, σε ένα βαθμό τουλάχιστον, η προσωπικότητα σχετίζεται με την ωρίμανση του εγκεφάλου, μια αναπτυξιακή διαδικασία που επηρεάζεται έντονα και από γενετικούς παράγοντες» δήλωσε η δρ Ρομπέρτα Ριτσέλι.

«Φυσικά, διαμορφωνόμαστε συνεχώς από τις εμπειρίες μας και το περιβάλλον. Όμως το γεγονός ότι βλέπουμε ξεκάθαρες διαφορές στη δομή του εγκεφάλου, οι οποίες συνδέονται με τις διαφορές της προσωπικότητας, δείχνει ότι σχεδόν σίγουρα εμπλέκεται και ένας γενετικός παράγοντας», ανέφερε ο καθηγητής Νικόλα Τόσκι του Πανεπιστημίου «Τορ Βεργκάτα» της Ρώμης.

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι επιστήμονες έχουν βρει σχέση ανάμεσα στη δομή του εγκεφάλου και στη συμπεριφορά. Οι ίδιοι ερευνητές είχαν πέρυσι βρει ότι οι εγκέφαλοι των εφήβων με σοβαρά προβλήματα αντικοινωνικής συμπεριφοράς διαφέρουν σημαντικά από τους υπολοίπους συνομηλίκους τους.

Ηχητικά κύματα για την εξουδετέρωση των τσουνάμι

Ένας ερευνητής του Πανεπιστημίου του Κάρντιφ πιστεύει ότι καταστροφικά τσουνάμι, που δημιουργούνται από ισχυρούς σεισμούς, είναι δυνατόν να εξουδετερωθούν με τη χρήση στοχευμένων ηχητικών κυμάτων.

 

Σύμφωνα με τον Ουσάμα Κάντρι, ακουστικά κύματα βαρύτητας μπορούν να κατευθυνθούν κατά των εισερχόμενων τσουνάμι, εξουδετερώνοντάς τα και διαχέοντας την τεράστια ενέργειά τους. Η τεχνολογία αυτή θα καταστήσει δυνατή τη μείωση των ζημιών που προκαλούν τα θανατηφόρα κύματα στις ακτές.

 

«Μέχρι τώρα, έχει δοθεί ελάχιστη προσοχή στην προσπάθεια μετριασμού των τσουνάμι και το δυναμικό των κυμάτων ακουστικής βαρύτητας παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητο», δήλωσε ο Κάντρι. «Στην πράξη, η δημιουργία των κατάλληλων κυμάτων ακουστικής βαρύτητας εισάγει σοβαρές προκλήσεις λόγω της υψηλής ενέργειας που απαιτείται για μια αποτελεσματική αλληλεπίδραση με ένα τσουνάμι», πρόσθεσε.

 

Όπως και στην περίπτωση των τσουνάμι, τα ακουστικά κύματα βαρύτητας προκύπτουν στη διάρκεια βίαιων τεκτονικών γεγονότων. Ωστόσο, σε αντίθεση με τα τσουνάμι, τα ακουστικά κύματα ταξιδεύουν βαθιά κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού.

 

Ο Κάντρι πιστεύει ότι τα κύματα αυτά θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ή να ελεγχθούν τεχνητά και να χρησιμοποιηθούν ως ασπίδα για τα τσουνάμι. Τα ακουστικά κύματα θα «χτυπούν» επανειλημμένα τα τσουνάμι και κάθε αλληλεπίδραση θα μειώνει το πλάτος των κυμάτων του τσουνάμι.

 

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, τα τσουνάμι ευθύνονται για την απώλεια σχεδόν μισού εκατομμυρίου ζωών, καθώς και εκτεταμένες καταστροφές με σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον και την παγκόσμια οικονομία.

 

Το τσουνάμι του 2004 στον Ινδικό Ωκεανό ήταν μία από τις πλέον θανατηφόρες φυσικές καταστροφές στην πρόσφατη ιστορία, προκαλώντας περισσότερους από 230.000 θανάτους σε 14 χώρες. Ο σεισμός και το τσουνάμι εξαπέλυσαν 1.500 φορές περισσότερη ενέργεια από την ατομική βόμβα που κατέστρεψε τη Χιροσίμα.

Πλανήτες με ξέφρενες ταχύτητες εκτινάσσονται έξω από τον Γαλαξία μας

Νέες προσομοιώσεις δείχνουν ότι πλανήτες, σαν ορισμένα αστέρια, θα μπορούσαν να εκτιναχθούν έξω από τον γαλαξία τους σε ταχύτητες ρεκόρ, που φτάνουν ακόμα και τα 50 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα.

"Βλέπουμε σίγουρα αστέρια με υπερ-ταχύτητες εκεί έξω, και δεν είναι αποκύημα της φαντασίας μας να πιστεύουμε ότι υπάρχουν πλανήτες εκεί έξω με παρόμοιες υπερ-ταχύτητες," λέει ο επικεφαλής της μελέτης Idan Ginsburg από το Κολλέγιο του Dartmouth.

Μια καλλιτεχνική απεικόνιση ενός ξέφρενου πλανήτη που αφήνει πίσω του τον γαλαξία που τον φιλοξενεί. Νέα έρευνα δείχνει ότι η μαύρη τρύπα στην καρδιά του Γαλαξία μας μπορεί να πετάξει πλανήτες έξω από το Γαλαξία μας

Το πρώτο αστέρι με υπερ-ταχύτητες εντοπίστηκε το 2005, ένα άστρο που πετάχτηκε σαν απόβλητο με περίπου 3 εκατομμύρια χιλιόμετρα ανά ώρα από τον Γαλαξία μας από τη κεντρική μαύρη τρύπα του. Ακριβώς, όπως τα άστρα που δραπετεύουν από τον Γαλαξία εξ αιτίας ενός ανεπιθύμητου λακτίσματος από μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα, εάν κάποιοι πλανήτες τυχαίνει να είναι σε τροχιά γύρω από αυτό το αστέρι, τότε αυτοί θα ακολουθήσουν μια επίσης παρόμοια διαδρομή.

"Αυτοί οι πλανήτες με την τρομερή ταχύτητα θα είναι κάποια από τα ταχύτερα αντικείμενα στο Γαλαξία μας", λέει ο αστροφυσικός Avi Loeb του Κέντρου Harvard-Smithsonian για την Αστροφυσική.

Προσομοιώνοντας ένα δυαδικό αστρικό σύστημα και κάθε αστέρα με τουλάχιστον έναν πλανήτη, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ενώ ένα αστρικό σύστημα συλλαμβάνεται και μπαίνει σε τροχιά γύρω από τη μαύρη τρύπα, το άλλο αστρικό σύστημα εκτοξεύεται με τους πλανήτες του στο διάστημα.

«Οι προσομοιώσεις μας έδειξαν ότι αυτοί οι πλανήτες βρίσκονται περίπου στο 40 τοις εκατό των δυαδικών αστρικών συστημάτων (με δύο αστέρια), και σε πάνω από το 70 τοις εκατό για τα συστήματα με τέσσερα αστέρια," λέει ο Ginsburg. "Αυτές οι υποθέσεις συμβαίνουν αν έχετε έναν πλανήτη πολύ κοντά στο αστέρι του, και το αστέρι αυτό διαταράσσεται παλιρροιακά από την τεράστια μαύρη τρύπα."

Κατά μέσο όρο αυτοί οι πλανήτες θα εκτινάσσονται σε ταχύτητες 11-16 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα, αλλά ένα μικρό μέρος τους θα μπορούσε να επιτύχει ταχύτητες έως και 50 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα, ένα μικρό κλάσμα της ταχύτητας του φωτός.

Θα μπορούμε δε να τους μελετήσουμε καθώς θα περνούν μπροστά από το άστρο, με την βοήθεια της προσωρινής μείωσης της φωτεινότητας του άστρου.

Η έρευνα θα δημοσιευτεί στο Monthly Notices της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας.

Ευθανασία

Οι δυνατότητες που παρέχει η σύγχρονη ιατρική τεχνολογία είναι σχεδόν απεριόριστες και θέτουν, ως εκ τούτου, το ερώτημα: Επειδή μπορούμε να κάνουμε οτιδήποτε, πρέπει και να το κάνουμε; Ποιο είναι το όριο των δυνατοτήτων της υψηλής ιατρικής τεχνολογίας; Και πού αρχίζει το «δέον» της ηθικής ιατρικής συνείδησης; Μπορούμε να παρατείνουμε με μηχανικά μέσα τη ζωή αρρώστων με διαπιστωμένο εγκεφαλικό θάνατο. Θα πρέπει και να το κάνουμε; Μπορούμε να διακόψουμε αυτήν την τεχνητή παράταση ζωής, με την ευθανασία. Θα πρέπει και να το κάνουμε; Και πότε και ποιος θα το αποφασίσει;

Ο Ιπποκράτης παραγγέλλει: «και να μην επεμβαίνει στις περιπτώσεις που οι άρρωστοι έχουν πια τελείως νικηθεί από την αρρώστια τους, γνωρίζοντας πως η ιατρική δεν έχει τη δύναμη να κάνει το πάν: Και το μη εγχειρείν τοίσι κεκρατημένοις υπό τον νοσημάτων, ειδότας ότι ταύτα ου δύναται ιητρική:» (Ιπποκράτους, Περί Τέχνης). Η παθητική ευθανασία με τα λόγια του Ιπποκράτη. Ο ίδιος, όμως, απορρίπτει, ρητώς, την ενεργητική ευθανασία: «ου δώσω δε ουδέ φάρμακον ουδενί αιτηθείς θανάσιμον: Και να μου το ζητήσουν φάρμακο θανατηφόρο σε κανέναν δεν θα δώσω» (Ιπποκράτους, Όρκος).

Η λέξη ευθανασία είναι αντιδάνειο από την αγγλική του όρου euthanasia, ο οποίος είναι δάνειο από την ελληνική της λέξης ευθανασία, που σημαίνει καλός, ήρεμος, ανώδυνος θάνατος, και αποτελεί κανονικό παράγωγο του επιθέτου ευθάνατος: αυτός που πεθαίνει εύκολα, καλά. 1 Είναι επιτακτική ανάγκη πολιτεία, γιατροί, δικαιοσύνη, εκκλησία, και πολίτες, με δημόσια συζήτηση και ουσιαστική αντιπαράθεση -τα προβλήματα δεν είναι μονοσήμαντα- να προσεγγίσουμε τη νέα πραγματικότητα με ανθρωπιά και ευαισθησία.

Οι όποιες αποφάσεις θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα συναίνεσης και τα κριτήρια σαφώς καθορισμένα. Σε κοινωνίες, όπου η φροντίδα υγείας βασίζεται, κυρίως, στην χρησιμοθηρική αρχή: «οικονομικό κόστος/όφελος», η φροντίδα υγείας θα προσδιορίζεται και από το «τι φέρνει η ζαριά» της γενετικής: καλό ή κακό γονίδιο, και από την ηλικία και την βαρύτητα, το ανίατο ή όχι της αρρώστιαςτων ανθρώπων.

Όμως, τότε θα έχουμε μια κοινωνία – «που φαγώθηκε από τα μαλάματα το πρόσωπό της». Γ. Σεφέρης

Στις κοινωνίες, όπου η φροντίδα υγείας των πολιτών αποτελεί υποχρέωση της πολιτείας και θεωρείται κοινωνικό αγαθό, και στις οποίες υπάρχει πρόβλεψη για την αξιοποίηση και χειρισμό της επιστημονικής γνώσης και της καλπάζουσας ιατρικής τεχνολογίας, τα ανακύπτοντα ηθικά διλήμματα μπορεί να αντιμετωπισθούν με ευαισθησία, ανθρωπιά και κοινή συναίνεση. Και την παραδοχή από όλους, γιατρούς, κυρίως από τους γιατρούς, και κοινωνία, ότι αρκετές φορές η ιατρική αδυνατεί να θεραπεύσει. Ο γιατρός όμως πάντοτε μπορεί να ανακουφίσει και να δώσει ελπίδα. Κι αυτό δεν κοστίζει τίποτα. Αξίζει όμως πολλά.

«Και πρώτα ορίζω τι πιστεύω ότι είναι ιατρική. Να απαλλάσσει τους αρρώστους από τους πόνους και να αμβλύνει την σφοδρότητα της αρρώστιας. Και πρώτον μεν διοριεύμαι ο νομίζω ιητρικήν είναι το δη πάμπαν απαλλάσσειν των νοσεόντων τους καμάτους και των νοσημάτων τας σφοδρότητας αμβλύνει» Ορίζει ο Ιπποκράτης (Ιπποκράτους, Περί Τέχνης).

Με την έννοια που χρησιμοποιείται σήμερα, διεθνώς, η ευθανασία, σημαίνει την ανώδυνη επίσπευση του θανάτου ατόμου πάσχοντος από ανίατη επώδυνη ασθένεια. Η συζήτηση των φιλοσοφικών, ιατρονομικών, ηθικών όψεων της «ευθανασίας» είναι σοβαρό, αμφιλεγόμενο και δύσκολο αν όχι και επικίνδυνο θέμα. Ο θάνατος, μόνον ως φυσική, αναπόδραστη απόληξη της ζωής από οποιαδήποτε φυσική αιτία (και η νόσος είναι φυσική αιτία) μπορεί να είναι δεκτός, αλλά, πάντοτε, όχι αποδεκτός, από τον άνθρωπο.

Ο Θάνατος, απλουστευτικά, οριζόμενος ως απουσία ζωής, μόνον αρνητικά μπορεί να ορισθεί. Τι καθ’ αυτό είναι θάνατος δεν είναι δυνατόν να διατυπωθεί από τον ζώντα άνθρωπο, ως βιωματική εμπειρία. Ο σκοπός της ευθανασίας, όπως αυτή γίνεται αποδεκτή σήμερα, είναι αγαθός. Η αυτονομία και η ατομική ελευθερία του πάσχοντος ανθρώπου, ζητούν την πραγματοποίηση και τη νομιμοποίησή της.

Ο θνήσκων άνθρωπος, που υποφέρει, πια, παρά ζει, και ο οποίος, «λογικά» και «εν ψυχρώ», αποφασίζει, ότι τέτοια ζωή δεν την θέλει, και προτιμά τον θάνατο, θα πρέπει να υποβοηθείται να διέλθει την Αχερουσία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οδυνηρής και αποδεδειγμένα ανίατης πάθησης, η ζωή παύει να αποτελεί αγαθό και καθίσταται αβάσταχτο ψυχικό και σωματικό μαρτύριο, οπότε η ευθανασία είναι λύτρωση και πράξη ανθρωπιστική.

Είναι λογικό ή ανθρώπινο να αρνείται η κοινωνία και ο γιατρός, στον θνήσκοντα άνθρωπο, το αίτημά του για υποβοήθηση του θανάτου του, όταν ο πόνος και η απελπισία τον έχουν οδηγήσει στην διατύπωση αυτού του αιτήματος; Στην έννοια του θανάτου αναδύεται με καθαρότητα η μοναδικότητα του ανθρώπου, όχι με την αφηρημένη της έννοια, αλλά με την έννοια της μοναδικής και ανεπανάληπτης σωματο-ψυχο-νοητικής οντότητας-προσωπικότητας του συγκεκριμένου και μοναδικού προσώπου, με το συγκεκριμένο παρελθόν παρόν και μέλλον του.

«Ο Ιβάν Ίλιτς έβλεπε πως πεθαίνει, μα όχι μόνο δε μπορούσε να συνηθίσει στην ιδέα αυτή, μα δεν την καταλάβαινε, δε μπορούσε να την καταλάβει. Το παράδειγμα του συλλογισμού που είχε μάθει στη λογική του Κιζεβέτερ: «Ο Κάιους είναι ένας άνθρωπος. Οι άνθρωποι είναι θνητοί. Αρα ο Κάιους είναι θνητός του φαινόταν σε όλη του ζωή σωστό μόνο για τον Κάιους και καθόλου για τον εαυτό του. Μα ο Ιβάν Ίλιτς δεν ήταν καθόλου ο Κάιους, ούτε ένας άνθρωπος γενικά. Ήταν πάντα σε όλη του τη ζωή μια ύπαρξη ξεχωριστή από όλες τις άλλες υπάρξεις. Ήταν ο Βάνια με τη μαμά, με το μπαμπά, με τα παιχνίδια, με την Κάτιενκα.

Είχε τάχα φιλήσει ο Κάιους το χέρι της μάνας του; είχε ακούσει το φρου-φρου από το μεταξωτό της φόρεμα; Είχε ερωτευτεί σαν αυτόν; Μπορούσε τάχα ο Κάιους να διευθύνει τόσο καλά μια δίκη; Πραγματικά ο Κάιους είναι θνητός και σωστό είναι να πεθάνει. Μα με μένα το Βάνια τον Ιβάν Ίλιτς, με όλα μου τα αισθήματα τις ιδέες, είναι αδύνατο να είμαι υποχρεωμένος να πεθάνω. Και ξαφνικά αυτός φάνηκε πίσω από το παραβάν. Πρόσωπο με πρόσωπο μ αυτόν. μόνο να τον κοιτάζει και να παγώνει»2

Αυτό το μοναδικό πρόσωπο αφορά ο θάνατος του, τον οποίον βέβαια δεν μπορεί να βιώσει, παρά μόνον να τον σκεφθεί και να τον φοβάται. Και αυτό το μοναδικό πρόσωπο αφανίζεται με την ευθανασία, σε οποιαδήποτε μορφή της.

Η διάγνωση του κλινικού θανάτου ταυτιζόμενη με το μη αντιστρεπτό κώμα στο οποίο διατηρούνται μόνον οι φυτικές λειτουργίες του οργανισμού, αλλά απουσιάζει, αποδεδειγμένα και μονίμως, οποιαδήποτε εγκεφαλική δραστηριότητα, επιτρέπει σήμερα την αφαίρεση οργάνων για μεταμόσχευση. Πράγμα που υποδηλώνει, ότι η οντότητα που εκφράζεται ως μοναδικό και ανεπανάληπτο πρόσωπο έχει χαθεί ανεπιστρεπτί. Εν τούτοις, είναι φανερό ότι άλλα όργανα του νεκρού εξακολουθούν να «ζουν», επιτρέποντας την μεταμόσχευσή τους.

Ενώ ο ορισμός του κλινικού θανάτου είναι αντικειμενικά σαφής, και επιστημονικά αποδεκτός, η έννοια του θανάτου, όπως αυτή υπεισέρχεται στον όρο ευθανασία, είναι παράλογη και αντιφατική. Εδώ δεν πρόκειται για τον φυσικό θάνατο, στον οποίο καταλήγει κάθε ζων όν, αλλά για συνειδητό τερματισμό της ζωής του αρρώστου, εν ζωή (εφ’ όσον δεν έχει επέλθει ο κλινικός θάνατος), με την αγαθή πρόθεση της απαλλαγής του από τα βάσανα και την αθλιότητα του πόνου της ανίατης αρρώστιας.

Δεν είναι, δηλαδή, ο θάνατος, στην περίπτωση της ευθανασίας, η τελική κατάληξη κάθε ζώντος, αλλά μέσον, ριζικό, αλλά και ακυρωτικό της ζωής, με σκοπό την απαλλαγή από τον αβάσταχτο πόνο και την έσχατη αίσθηση απελπισίας και εγκατάλειψης, που συνοδεύει το θνήσκοντα, αλλά, ακόμη εν ζωή,άνθρωπο. Εδώ αναδύεται η αντίφαση της ευθανασίας, ως εξ ορισμού καλός θάνατος. Δεν πρόκειται για καλό θάνατο, αλλά απλώς για θανάτωση του θνήσκοντος στην συγκεκριμένη στιγμή που επιλέγεται.

Καλός θα ήταν ο θάνατος ο αναπόφευκτος, επερχόμενος όποτε η φύση επιλέξει, χωρίς πόνους, με την αποδοχή του άφευκτου, με την ηρεμία της παρηγοριάς που δίνουν οι συγγενείς και ο γιατρός, με την απελευθέρωση από τον φόβο της οδύνης του θανάτου. Αυτό θα ήταν ευθανασία: «Ο θάνατός σου, λέω, θα σε βρει απόμακρα απ’ τη θάλασσα, ήσυχος και γλυκός, τέτοιος θάρθει για να σε σβήσει: Θάνατος δε τοι εξ αλός αυτώ αβληχρός μάλα τοίος ελεύσετε, ος και σε πέφνη.»3 Έτσι προμαντεύει το θάνατο του Οδυσσέα στην Νέκυιά του ο Όμηρος.

Στη τεχνολογικά κυριαρχούμενη σύγχρονη κοινωνία ο θάνατος δεν αποτελεί πλέον την κατάληξη της ζωής, η οποία τελειώνει μέσα στην θαλπωρή της οικογένειας. Προσλαμβάνουμε την έννοια του θανάτου ως απουσία ζωής, μιας και ο θάνατος δεν μπορεί να ορισθεί θετικά, δεδομένου ότι ουδείς ζων άνθρωπος μπορεί να έχει εμπειρία και να περιγράψει τον θάνατο, αυτό το τελικό και οριστικό. Τι;

Πώς μπορεί να περιγραφεί, με όρους ζωής, ο θάνατος; Ό,τι γνωρίζουμε, ως ζώντα υποκείμενα, περί θανάτου, είναι θεωρητικό και η μόνη εμπειρία που έχουμε περί αυτού είναι η ψυχρότητα του νεκρού σώματος-πτώματος, του άλλου. Η έκπτωση του ζωντανού σώματος σε νεκρό πτώμα, παρ’ όλο που δεν είναι στιγμιαία κατάσταση, αποτελεί οριακό και αμετάτρεπτο γεγονός. Όσο πρόκειται για σώμα, έστω πάσχον, δεν μπορούμε να μιλάμε για θάνατο. Και όταν αντιμετωπίζουμε το νεκρό πτώμα, πώς, ζώντες όντες, να αισθανθούμε τον θάνατο;

«Ο θάνατος ουδέν προς ημάς. Το γαρ διαλυθέν αναισθητεί, το δε αναισθητούν ου προς ημάς» Επίκουρος4

Όσο ζούμε αυτός, ο θάνατος, δεν υπάρχει και όταν έλθει αυτός δεν υπάρχουμε εμείς.

Το χτύπημα της ανίατης αρρώστιας, με ότι αυτή συνεπάγεται, είναι εντελώς διαφορετικό από το χτύπημα του θανάτου, που οριστικά αναιρεί την αρρώστια και τα συνακόλουθά της, αλλά οριστικά, επίσης, αναιρεί και τη ζωή. Η πορεία του ζώντος προς τον θάνατο δεν έχει κανένα χαρακτηριστικό, που να προσεγγίζει την φρίκη του οριστικού θανάτου. Δεν πρόκειται εδώ για οποιαδήποτε συναισθηματική φόρτιση, καταθλιπτική αντίδραση, απελπισία ή αγανάκτηση που μπορεί να αισθανθεί κάποιος, βιώνοντας τον θάνατο, (πάντοτε) ενός άλλου.

Η μόνη δυνατότητα να «συναντηθεί» κανείς με τον θάνατο είναι να τον σκεφθεί, (να τον βιώσει είναι αδύνατο) ως αποκλειστικά δικό του θάνατο. Κι ενώ όλοι μας είμαστε βέβαιοι για τον ερχομό του θανάτου, πάντοτε είμαστε αβέβαιοι για τον χρόνο επέλευσής του. Αυτή η αβεβαιότητα είναι που επιτρέπει την συνέχιση της ζωής, ως επιβράδυνση της πορείας προς τον αμετακίνητο και αναπόφευκτο θάνατο.

Εν τούτοις, μέσα σε αυτήν την αναγκαστική και αναπόδραστη πορεία προς το τέλος, ο άνθρωπος δεν προσδιορίζεται μόνον από την αναγκαιότητα του τέλους, τον άφευκτο θάνατο, αλλά και από την απέραντη ελευθερία του, ως πρόσωπο μοναδικό. Βλέποντας τον εαυτό του, ο χτυπημένος από την ανίατη αρρώστια άνθρωπος, να σπαράσσεται όχι μόνον από τον πόνο, αλλά και από τον αφανισμό της ελευθερίας του και της αξιοπρέπειάς του, απελπίζεται.

Και είναι αυτή η απελπισία, η απώλεια και της έσχατης ελπίδας, που τον κάνει ν’ αναζητά τον λυτρωτικό θάνατο. Είναι τότε που, ο καταδικασμένος και σπαραγμένος από την αρρώστια, το μοναδικό «πρόσωπο-άνθρωπος» ζητά την λύτρωση του θανάτου.

Και εδώ προκύπτει το δίλημμα της ευθανασίας.

Πάντοτε μπορούμε να θανατώσουμε τον πόνο και την αγωνία του πάσχοντος.

Όχι τον πάσχοντα άνθρωπο.

Όλοι μας γνωρίζουμε, ότι θα πεθάνουμε. Αυτό είναι το τίμημα που πληρώνουμε ως όντα διαθέτοντα λογικό. Αλλά το συνειδητοποιούμε, μόνον όταν βλέπουμε έναν άλλον να πεθαίνει. Και ο γιατρός, συναισθανόμενος και γνωρίζοντας, ότι είναι ο πόνος και η αγωνία του θανάτου, (όχι ο ανύπαρκτος ως εμπειρία θάνατος) τα οποία ο θνήσκων άρρωστος κυριολεκτικά και αντικειμενικά φοβάται και υφίσταται, θα πρέπει να προσπαθεί (και πάντοτε μπορεί) να ανακουφίσει τον πόνο, να απαλύνει τον φόβο και την απελπισία της μοναξιάς και της εγκατάλειψης, με όλα τα μέσα.

Σκοτώστε τον πόνο, τον φόβο και την απελπισία, ΟΧΙ, τον άρρωστο.

Είναι, σήμερα, δυνατή η πραγματική, τύποις και ουσία ευθανασία (καλός θάνατος), χωρίς να θανατώσουμε τον άρρωστο. Είναι αναγκαίο να σέβεται ο γιατρός και η πολιτεία την προσωπική επιλογή των αρρώστων και να τους επιτρέπει, να επιλέγουν «να πεθαίνουν τον δικό τους θάνατο», στο μέτρο που μπορούν να το κάνουν, κατά τον ίδιο τρόπο που επιλέγουν να ζουν «την δική τους ζωή».

Δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζει κάθε άρρωστος ότι πεθαίνει. Ούτε και είναι αποδοτική τακτική η συστηματική παραπλάνηση του αρρώστου. Για ορισμένους αρρώστους η αποκάλυψη της αλήθειας (ότι πεθαίνουν) είναι απλώς άσκοπη σκληρότητα, ενώ για άλλους η απόκρυψη της αλήθειας μπορεί να αποβεί καταστροφική, παρεμποδίζοντας την περεταίρω επικοινωνία με τον άρρωστο και την αντιμετώπισή του.

Εν τέλει, όλοι οι θνήσκοντες άρρωστοι συνειδητοποιούν (ασχέτως εάν το εκφράζουν) τι συμβαίνει, ακόμη και όταν γιατροί και οικείοι, επιδέξια, τους κρύβουν την αλήθεια. Και αυτό που ουσιαστικά χρειάζονται είναι η ηθική υποστήριξη, η κατανόηση και συμπαράσταση και τρυφερότητα των οικείων τους, των δικών τους ανθρώπων, που αμβλύνει την οδύνη τους.

«Ξέρετε, τις τελευταίες μέρες του υπόφερε τρομερά, είπε η χήρα. Τρομερά σας λέω! Έσκουζε αδιάκοπα τρία μερόνυχτα. Ήταν κάτι ανυπόφορο. Απορώ πως το βάσταξα. Αχ, τι τράβηξα η κακομοίρα, δε φαντάζεστε! Ο γιατρός έλεγε: αυτό και κείνο, το ένα και το άλλο. Αν σας προτείνουμε αυτό, τότε… Για τον Ιβάν Ίλιτς ένα μόνο πράγμα είχε σημασία: είναι τάχα επικίνδυνη η κατάστασή του ή όχι; Αυτό, το μήνα πήγε να συμβουλευτεί έναν άλλο ξακουστό γιατρό: και ο άλλος του είπε σχεδόν τα ίδια με τον πρώτο. Και η γνώμη του δεν έκανε τίποτα άλλο παρά να μεγαλώσει τις αμφιβολίες και το φόβο του Ιβάν Ίλιτς. Ένας ομοιοπαθής έκανε κι αυτός άλλη διάγνωση, του έδωσε ένα φάρμακο που ο Ιβάν Ίλιτς το έπαιρνε κρυφά μια φορά τη βδομάδα

Ο πόνος στο πλευρό τον βασάνιζε. Ήταν αδύνατο τώρα να ξεγελάσει τον εαυτό του, του συνέβαινε κάτι το τρομερό, καινούργιο, για πρώτη φορά τόσο σημαντικό στη ζωή του. Και το ήξερε μόνο αυτός. Στο σπίτι του, και πρώτα-πρώτα η γυναίκα του και η κόρη του έβλεπε πως δεν τον καταλαβαίνουν, αγαναχτούσαν με την μελαγχολία του, λες κι έφταιγε αυτός για το χάλι του.
Εξετάζοντας με το νου του τις λεπτομέρειες για κείνο που, σύμφωνα με την γνώμη του γιατρού του συνέβαινε, μπήκε στο νόημα. Έφαγε, είχε όρεξη για συζήτηση. Άρχισε να ζουλάει το πλευρό του. Ναι δε με πονάει καθόλου πιά, αισθάνομαι πιά πολύ καλύτερα, ξαφνικά …Θε μου Θε μου, ξανά, ξανά ο πόνος δε λέει να σταματήσει. Δεν είναι ζήτημα απόφυσης δεν είναι ζήτημα νεφρού είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Αυτό άραγε είναι ο θάνατος; Όχι δε θέλω.

Μια μέρα που σηκώθηκε από την πάπια δεν είχε τη δύναμη να σηκώσει το παντελόνι, σωριάστηκε σε μια καρέκλα και κοίταζε με φρίκη τα γυμνά αδύνατα μεριά του με τα στραγγισμένα μουσκούλια τους. Μπήκε στο δωμάτιο ο Γεράσιμος (ο υπηρέτης) Γεράσιμε είπε… σε παρακαλώ βοήθησέ με θα σου είναι δυσάρεστο αυτό, νομίζω. Να με συγχωρείς δε μπορώ. -Σας παρακαλώ κύριε. Γιατί να μην κουραστώ. Άρρωστος άνθρωπος είσαστε.

Το μεγαλύτερο μαρτύριο για τον Ιβάν ήταν το ψέμα που το παραδεχόντουσαν όλοι, ότι δηλαδή είναι μόνο άρρωστος και όχι του πεθαμού. Και ήθελαν και ανάγκαζαν τον ίδιο να παίρνει μέρος σ’ αυτό το ψέμα. Ένα ψέμα που κατεβάζει τη φοβερή αυτή επίσημη πράξη του θανάτου στο επίπεδο του ψαριού που σερβίρεται για φαγητό και σεις το ξέρετε κι εγώ το ξέρω πως πεθαίνω σταματάτε τουλάχιστο να λέτε ψέματα. Όλοι γύρω του είχαν κατεβάσει το τρομερό φαινόμενο του θανάτου στο επίπεδο μιας τυχαίας ενόχλησης ή ακόμη και απρέπειας (σα να είχαν να κάνουν με κάποιον που μπαίνοντας σε ένα σαλόνι μυρίζει άσχημα). Μόνο ο Γεράσιμος δεν έλεγε ψέματα. καταλάβαινε τι συμβαίνει και δεν το εύρισκε αναγκαίο να το κρύβει και συμπονούσε απλοϊκά τον κύριο του που έσβηνε μέρα με τη μέρα. Όλοι μας μια μέρα θα πεθάνουμε έτσι; Ήθελε να πει πως αυτό που έκανε για να βοηθήσει έναν ετοιμοθάνατο μια μέρα κάποιος άλλος θα το κάνει για κείνον τον ίδιο.»5

Κανείς, και πρωτίστως ο γιατρός, δεν έχει το δικαίωμα να σκοτώσει την ελπίδα, έστω την ελπίδα του «να μην υποφέρω.» Είναι γεγονός, ότι η εφαρμογή των νέων τεχνολογικών επαναστάσεων στην ιατρική, δίνει την δυνατότητα μιας μάταιης και άχρηστης παράτασης της επιβίωσης ή, σωστότερα, παράταση της χωρίς επιστροφή πορείας, προς τον θάνατο. Σε αυτές τις περιπτώσεις η παρότρυνση του Ιπποκράτη «και το μη εγχειρέειν τοίσι κεκρατημένοις υπό το νοσημάτων, ειδότας ότι ταύτα ου δύναται ιητρική» δίνει την λύση.

Στο πλαίσιο της απόλυτης ελευθερίας του ατόμου, όσον αφορά στην δική του μοναδική, προσωπική ζωή, η ευθανασία είναι μια απολύτως προσωπική επιλογή, η οποία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απαξιωτικά, όταν το χτυπημένο από την αρρώστια σώμα και πνεύμα και η πάσχουσα ψυχή έχουν τόσο ευτελισθεί, ώστε ο πάσχων άνθρωπος είναι απόλυτα πεισμένος ότι δεν αξίζει να ζει πλέον και αρνείται να ζει τέτοια απάνθρωπη ζωή.

Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι επιλέγουν την ευθανασία, παρότι αγαπούν την ζωή με το ίδιο πάθος, όπως ο καθένας μας. Και οι άνθρωποι αυτοί επιθυμούν, όταν η πορεία προς τον θάνατο είναι ανυπόφορη κι όχι μόνον επειδή υποφέρουν σωματικά, να φύγουν από την ζωή.

Φανταστείτε, τον άρρωστο άνθρωπο με ανίατη νόσο στα τελικά στάδια, που είναι καθηλωμένος σε ένα κρεββάτι νοσοκομείου, συνδεδεμένος με ποικίλες συσκευές υποστήριξης ζωτικών οργάνων: καθετήρας στην ουρήθρα, φλεβοκαθετήρες για χορήγηση υγρών και φαρμάκων, γαστροστομία για σίτιση, τραχειοσωλήνας που τον συνδέει με τον αναπνευστήρα, ρινογαστρικός καθετήρας, και για να μην μείνει αλώβητό κάθε δυνατό στόμιο εισβολής στο σώμα του, τοποθετείται και σωλήνας αερίων.

Ζητά, αυτός ο άνθρωπος, όταν δεν είναι κατεσταλμένος, να φύγει από το νοσοκομείο, για να πεθάνει, όποτε αυτό συμβεί, στο σπίτι του με αξιοπρέπεια. Όμως, οι γιατροί αρνούνται, διότι η διακοπή της λειτουργίας των μηχανήματων σημαίνει βέβαιο θάνατο και επισύρει ποινικές κυρώσεις.

Έχει ο άρρωστος, σε αυτές τις περιπτώσεις, το δικαίωμα να πάρει την απόφαση, να πεθάνει, ο ίδιος, να αυτοκτονήσει, με συμπαραστάτη τον γιατρό; ΝΑΙ, με τον γιατρό συμπαραστάτη του στο τέλος της ζωής του. Ένας θάνατος με αξιοπρέπεια είναι η τελική εκδήλωση της ελεύθερης βούλησης του μοναδικού προσώπου με τις συγκεκριμένες προσωπικές αξίες ζωής. Είναι η κορύφωση και πραγματοποίηση της ατομικής ελευθερίας. Και πρέπει να γίνει σεβαστή.

Το έργο της ευθανασίας είναι υποχρέωση ευνομούμενης και δίκαιης πολιτείας. Εν τούτοις η νομιμοποίηση της ευθανασίας στην κοινωνία της παγκοσμιοποίησης, πρέπει να εξεταστεί με πολλήν περίσκεψη και αιδώ. Η αποτίμηση της αξίας της ζωής, δεν είναι ιατρική ή κοινωνική αρμοδιότητα. Αποτελεί προσωπική, εκάστου ανθρώπου, ουσία ανεπανάληπτη και μοναδική. Και η επιχειρηματολογία ότι γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι αποδεκτή η νομιμοποίηση της ευθανασίας, χωρίς εξονυχιστική εξέταση των ωφελημάτων και των συνεπειών της, ενέχει το κίνδυνο, η καθιέρωσή της, να επιτείνει την αγωνία των ανθρώπων, ως προς την ακριβοδίκαιη εφαρμογή της, με ανθρωπιστικά και επιστημονικά κριτήρια, και όχι κριτήρια κοινωνικοοικονομικά.

Κανείς δεν μπορεί να εμπιστευθεί σε τρίτους, την απόφαση για την ευθανασία του, σε μια κερδοσκοπική εποχή του ασύστολου κέρδους, σε μια κοινωνία ηθικώς αφερέγγυα, αδιάφορη, επιτρέπουσα και ελευθεριάζουσα. Η δημιουργία θεσμικού οργάνου από την Πολιτεία, το οποίο θα εφαρμόζει, νόμιμα, την ευθανασία, σε περιπτώσεις συγκεκριμένες και με απόλυτη συναίνεση και αίτηση, μετά από ανάλυση και όχι υπό το κράτος συναισθηματικής φόρτισης ή απελπισίας του πάσχοντος, μπορεί να αποτελεί, ακόμη, αμφιλεγόμενο θέμα, ως προς τα κριτήρια επιλογής των προσώπων και των μέσων, αλλά αποτελεί την μόνη λύση.

Όσο λάθος είναι, να αρνείται η πολιτεία την εκπλήρωση της επιθυμίας του ανίατου και πάσχοντος αρρώστου, για ευθανασία, εξ’ ίσου λάθος, και μεγαλύτερο ίσως, είναι να αναλαμβάνει αυτόν τον ρόλο προσωπικά ο γιατρός. Άλλη εικόνα και ρόλο έχει και πρέπει να έχει ο γιατρός στην κοινωνία. Την εικόνα και τον ρόλο του θεραπευτή και αυτού που μπορεί και ξέρει τον τρόπο να ανακουφίσει την πάσχουσα ζωή.

Ο γιατρός μπορεί να είναι συμπαραστάτης στο άρρωστο που θα πιεί, εθελουσίως, το θανατηφόρο κώνειο. Όχι ο χορηγός του κωνείου. «Ου δώσω δε ουδέ φάρμακον ουδενί αιτηθείς θανάσιμον»,έχει ορκιστεί. Άρρωστοι που, λόγω της ασθενείας των, είναι καταθλιπτικοί και απελπισμένοι και διατυπώνουν την επιθυμία να πεθάνουν, αισθάνονται άχρηστοι και ότι είναι βάρος για την οικογένειά τους και το περιβάλλον τους.

Η αποδοχή του αιτήματος αυτών των αρρώστων για ευθανασία, ανεξέταστα, και η υποβοήθησή της, από τον γιατρό, είναι σαν να τους λέει ο γιατρός: «Έχεις δίκιο. Είσαι άχρηστος, ανάπηρος, βάρος για την οικογένειά σου, σπαταλάς τον χρόνο τον γιατρών και ο κόσμος θα ήταν καλύτερο εάν έφευγες» Κάποιος ή κάποιοι αποφασίζουν ότι η ζωή κάποιου άλλου ανθρώπου δεν έχει αξία, και αποφασίζουν να την διακόψουν.

Ορισμένοι διατυπώνουν ευθέως την άποψη, ότι ένας τέτοιος άρρωστος άνθρωπος αποτελεί βάρος για την κοινωνία, σπαταλά τους πόρους της, δεν είναι παραγωγικός και εν πάση περιπτώσει δεν θα επιζήσει περισσότερος από μερικούς μήνες.

Με το κόστος της νοσηλείας σε τεράστια ύψη, θα ήταν καλύτερο, λέει η άποψη αυτή, να διαθέσουμε αυτά τα χρήματα για άλλες θεραπεύσιμες περιπτώσεις. Όπως διακηρύσσει ο Jack Kevorkian, ο «γιατρός θάνατος», «Εάν υπάρξει μια λογική πολιτική προγραμματισμένου θανάτου, το όφελος για την κοινωνία θα είναι ανυπολόγιστο»!

Ο κυβερνήτης του Colorado των ΗΠΑ, πριν από πολλά χρόνια, διατύπωνε την θέση ότι «οι άρρωστοι με τελικού σταδίου ανίατες ασθένειες έχουν το καθήκον να πεθάνουν και να φύγουν από την μέση» 6 (getoutoftheway) Έτσι, με την αναβίωση του Καιάδα, από το δ ι κ α ί ω μ α να πεθάνει κανείς -που μπορεί να το ασκήσει ή όχι- περάσαμε στο κ α θ ή κ ο ν να πεθάνει -που αποτελεί, υποχρέωση. Στην Ολλανδία, που από καιρό έχει νομιμοποιηθεί η ευθανασία, έχουν αναφερθεί 7 ανεκδοτολογικές περιπτώσεις ηλικιωμένων αρρώστων, οι οποίοι αρνούνται την εισαγωγή τους στο νοσοκομείο, φοβούμενοι ότι θα υποστούν ευθανασία.

Και τι εικόνα σχηματίζει κανείς για μια κοινωνία, η οποία αποδέχεται την λογική, πως ορισμένα μέλη της επειδή δεν είναι πλέον παραγωγικά, πρέπει να φύγουν από την μέση; Για μια κοινωνία, που μετράει την αξία της ανθρώπινης ζωής, με την παραγωγικότητα ή την προσδοκία είσπραξης φόρων; Μια ανθρώπινη, δίκαιη, δημοκρατική κοινωνία θα πρέπει να αντισταθεί στην ξερή διαπίστωση, ότι κάποιος πρέπει να ζει μόνο για όσο διάστημα είναι παραγωγικός. Ευθανασία σημαίνει ανώδυνη μετάβαση στον θάνατο, με την παρουσία του γιατρού, ως συμπαραστάτη.

Ο γιατρός υποχρεούται και μπορεί, με τα μέσα που του παρέχει σήμερα η επιστήμη του, να απαλλάξει τον άρρωστο από τον πόνο και, με την ανθρωπιά του να αμβλύνει τον φόβο του θανάτου. Παράλληλα, δεν πρέπει να προβαίνει σε μάταιες ενέργειες πολυπραγμοσύνης και αμυντικής ιατρικής ή και (συχνά) για λόγους προσπορισμού κέρδους, με την πρόφαση της διαγνωστικής ή θεραπευτικής πληρότητας. Τέτοιες ενέργειες ευτελίζουν και τον γιατρό και τον άρρωστο και εκτός από ατελέσφορες, σε αρκετές περιπτώσεις είναι ύποπτες. Και η ιατρική έχει όρια.

«Αλλά ήρθε η ώρα να φύγουμε, εγώ για να πεθάνω, εσείς να ζήσετε. Ποιος από εμάς πάει στο καλύτερο είναι άγνωστο σε όλους εκτός από τον Θεό: Αλλά γὰρ ἤδη ὥρα ἀπιέναι, ἐμοὶ μὲν ἀποθανουμένῳ, ὑμῖν δὲ βιωσομένοις• ὁπότεροι δὲ ἡμῶν ἔρχονται ἐπὶ ἄμεινον πρᾶγμα, ἄδηλον παντὶ πλὴν ἢτῷ θεῷ.» Σωκράτης

Εν τέλει, «Θα μπορέσουμε να πεθάνουμε κανονικά;» Γ. Σεφέρης
-------------------
1 Κατάθεση κατά τη δίκη του Kevorkian στο δικαστήριο του Michigan (OaklandCircuitCourt, 9 June 1990).
1 Ερμηνευτικό και ετυμολογικό Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας. Παπυρος-Λαρους-Μπριτάννικα
2 Τολστόι Λέων. Ο Θάνατος του Ιβάν Ίλιτς. Μετάφραση Αντρέας Σαραντόπουλος. Εκδόσεις Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος. Αθήνα 1989
3 Ομήρου. Οδύσσεια. Ραψωδία λ. Μετάφραση Δ.Ν. Μαρωνίτης. σελ. 18
4 Επίκουρος. Ηθική. Εισαγωγή μετάφραση σχόλια Γιώργος Ζωγραφίδης. Εκδόσεις. Εξάντας. 1992
5 Τολστόι, Ο.π.
6 «Elderlys’ Duty to Die”, New York Times, 29 March 1984
7Johansen J. Euthanasia: A Case of Individual Liberty? Created 10 Nov 95. Updated 14 Nov 95. Copyright1995 by Ohio Right to Life

Ο Ήλιος ίσως κατάπιε την αδελφή της Γης

Μια νέα θεωρία για το παρελθόν του ηλιακού μας συστήματος αναφέρει ότι είχε σχηματιστεί ένας πλανήτης που ανήκει στην κατηγορία των υπερ-Γαιών ο οποίος είχε φρικτό τέλος αφού τον… καταβρόχθισε ο Ήλιος.

Τα τελευταία χρόνια έχουν διατυπωθεί πολλές θεωρίες για το πώς σχηματίστηκε, εξελίχθηκε και τελικά διαμορφώθηκε το ηλιακό μας σύστημα όπως εμείς το γνωρίζουμε. Κάποιες από αυτές αναφέρουν ότι το ηλιακό μας σύστημα είχε περισσότερους πλανήτες από όσους υπάρχουν σήμερα οι οποίοι είτε έπεσαν ο ένας πάνω στον άλλο είτε πάνω σε κάποιους από τους υπάρχοντες πλανήτες και καταστράφηκαν.

Υπάρχει επίσης η άποψη ότι κάποιοι από αυτούς τους… έξτρα πλανήτες δεν συγκρούστηκαν αλλά οι βαρυτικές αλληλεπιδράσεις του οδήγησαν σε έξοδο από το ηλιακό μας σύστημα.

Όμως σε κανένα από τα διάφορα μοντέλα που έχουν προταθεί για το ηλιακό μας σύστημα δεν βρίσκεται μια υπερ-Γη. Πρόκειται για πλανήτες με μέγεθος λίγο μεγαλύτερο από αυτό της Γης οι οποίοι είναι πολύ κοινοί στο Σύμπαν. Σε περισσότερα από τα μισά πλανητικά συστήματα που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα υπάρχει τουλάχιστον μια υπερ-Γαία. Σε ένα μάλιστα σύστημα από τους τέσσερις πλανήτες που έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής οι τρεις είναι υπερ-Γαίες.

Η εξήγηση

Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Νεβάδα προσπάθησαν να δώσουν μια απάντηση σε αυτό το πλανητικό παράδοξο στο ηλιακό μας σύστημα. Στη μελέτη τους που δημοσιεύεται στην διαδικτυακή υπηρεσία προδημοσιεύσεων arxiv υποστηρίζουν ότι και το δικό μας ηλιακό σύστημα διέθετε μια υπερ-Γαία. Οι προσομοιώσεις των ερευνητών δείχνουν ότι ο πλανήτης αυτός ήταν από τους πρώτους που σχηματίστηκαν στο ηλιακό μας σύστημα, πιθανώς και ο πρώτος, και «εγκαταστάθηκε» σε ένα σημείο ανάμεσα στον Ερμή και τον Ήλιο.

Ο πλανήτης αυτός, αν υπήρξε, βρισκόταν σε πολύ κοντινή απόσταση από τον Ήλιο και σύμφωνα με τους ερευνητές κάποια στιγμή έπεσε πάνω στο μητρικό μας άστρο. Σε περίπτωση που ο πλανήτης αυτός υπήρξε και βρισκόταν τόσο κοντά στον Ήλιο είναι επίσης πιθανό να μην καταστράφηκε πέφτοντας πάνω του αλλά το άστρο προοδευτικά να… ρούφηξε την ύλη του.

Το όνειρο της μετατροπής του υδρογόνου σε μέταλλο

Η ιδέα ότι το υδρογόνο μπορεί να μετατραπεί σε στερεό μέταλλο διατυπώθηκε τη δεκαετία του 1930, παραμένει όμως ανεπιβεβαίωτη μέχρι και σήμερα.

Τώρα, όμως, οι επιστήμονες δείχνουν να έχουν έρθει ένα βήμα πιο κοντά. Και μια ενδεχόμενη επιτυχία τους θα είχε μεγάλη σημασία για την τεχνολογία: το μεταλλικό υδρογόνο ίσως είναι το μόνο υλικό που συμπεριφέρεται ως υπεραγωγός σε θερμοκρασία δωματίου.

Το υδρογόνο, η ελαφρύτερη και πιο άφθονη ουσία στο Σύμπαν, απαντάται σε κανονικές συνθήκες στη μοριακή του μορφή, αποτελούμενη από δύο ενωμένα άτομα (H2).

Σύμφωνα με μια υπόθεση που διατυπώθηκε το 1935, σε συνθήκες ακραίας πίεσης τα μόρια υδρογόνου διασπώνται σε ατομικό υδρογόνο, με τα ηλεκτρόνια των ατόμων να κινούνται ελεύθερα σε όλο τον όγκο του υλικού.

Το υδρογόνο θα αποκτούσε έτσι την κρυσταλλική δομή που έχουν συνήθως τα μέταλλα -τα άτομά τους διατεταγμένα σε πολύ συγκεκριμένες θέσεις, σχηματίζοντας για παράδειγμα πεντάγωνα ή εξάγωνα. Τα ηλεκτρόνια διέρχονται ελεύθερα μέσα από την κρυσταλλική δομή, χαρίζοντας στα μεταλλικά υλικά άριστη ηλεκτρική αγωγιμότητα.

Τη δεκαετία του 1930, όταν δεν υπήρχε ακόμα η τεχνολογία για τη δοκιμή της θεωρίας στην πράξη, οι φυσικοί υπολόγιζαν ότι το μεταλλικό υδρογόνο εμφανίζεται σε συνθήκες πίεσης άνω των 25 GPa ή περίπου 247 ατμόσφαιρες.

Σήμερα, οι επιστήμονες έχουν πετύχει στο εργαστήριο πιέσεις μέχρι και 388 GPa -πιέσεις που απαντώνται μόνο στους πυρήνες μεγάλων πλανητών- αλλά το μεταλλικό υδρογόνο παραμένει άφαντο.

Τουλάχιστον, οι επιστήμονες έχουν καταφέρει να μετατρέψουν το αέριο υδρογόνο σε στερεό, αναφέρει το περιοδικό Chemistry World της βρετανικής Βασιλικής Εταιρείας Χημείας.

Σε πίεση γύρω στα 180 GPa και σε θερμοκρασία δωματίου, το μοριακό υδρογόνο κρυσταλλώνεται σε μια στερεά μορφή που ονομάζεται Φάση Ι. Πάνω από τα 180 GPa εμφανίζεται η Φάση ΙΙΙ με ομοιοπολικούς δεσμούς, ενώ στα 230 GPa σχηματίζεται η παρόμοια Φάση ΙV.

Όλες αυτές οι φάσεις όμως αποτελούνται από μόρια αντί από άτομα υδρογόνου και δεν είναι μεταλλικά υλικά.

Μια δυνητικά σημαντική εξέλιξη ήρθε φέτος τον Ιανουάριο, όταν ερευνητές του Ινστιτούτου Χημείας Max Planck στη Γερμανία ανακοίνωσαν ότι μια πέμπτη, εν μέρει ατομική, φάση του υδρογόνου εμφανίζεται σε πίεση 270 GPa, ενώ πέρα από τα 360 GPa δημιουργείται μια έκτη φάση, η οποία δεν αποκλείεται να είναι μεταλλική.

Είναι ωστόσο δύσκολο να επιβεβαιώσει κανείς τον ισχυρισμό. Σχεδόν όλες οι ερευνητικές ομάδες ασκούν πίεση στο υδρογόνο χρησιμοποιώντας «διαμαντένια αμόνια»: ζευγάρια διαμαντιών που πιέζουν το δείγμα ανάμεσά τους όλο και περισσότερο.

Σε συνθήκες ακραίας πίεσης, το δείγμα συρρικνώνεται σε μικροσκοπικές διαστάσεις, κάτι που δυσχεραίνει την εξέτασή τους. Οι ιδιότητες του υλικού προσδιορίζονται κανονικά με φασματοσκοπικές μεθόδους που βομβαρδίζουν το δείγμα με λέιζερ.

Όταν όμως το δείγμα είναι μικρό, τα διαμάντια αναπόφευκτα απορροφούν ένα μέρος της ακτινοβολίας λέιζερ, κάτι που αφενός επηρεάζει τις μετρήσεις, αφενός μπορεί να οδηγήσει στη θραύση των διαμαντιών.

Μόνο ο χρόνος θα δείξει αν ο ισχυρισμός των γερμανών ερευνητών θα αποδειχθεί ορθός.

Υπάρχει πάντως και η πιθανότητα το μεταλλικό υδρογόνο να μην είναι στερεό αλλά «υπερρευστό» -μια παράξενη κατάσταση της ύλης με μηδενικές τριβές.

Όπως σχολιάζει ο Γιουτζίν Γρεγκόριανς του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, ο οποίος έχει δημιουργήσει στο εργαστήριό του την ημι-ατομική Φάση V, «όλοι οι υπεραγωγοί που γνωρίζουμε είναι στερεοί, ενώ όλα τα υπερρευστά είναι μονωτές».

«Αυτή η μορφή υγρού υδρογόνου θα ήταν υπεραγωγός και υπερρευστό ταυτόχρονα -δεν θα έμοιαζε με τίποτα που έχουμε παρατηρήσει ως σήμερα».

Ο δρομέας που έδωσε την ζωή του για να φέρει το ιερό πυρ των Δελφών στις Πλαταιές

Καλοκαίρι του 479 π.Χ. και η Μάχη των Πλαταιών μόλις έχει τελειώσει.

Οι Έλληνες για μια φορά ακόμα κατάφεραν να αναχαιτίσουν τους Πέρσες εισβολείς. Οι εναπομείναντες Πέρσες παίρνουν την άγουσα για την επιστροφή αφήνοντας πίσω αφήνοντας πίσω τους ερειπωμένους Ναούς, καμένα Ιερά Άλση και κατεστραμμένους Βωμούς.

Οι Έλληνες με κοινό ψήφισμα αποφασίζουν για πενήντα χρόνια να μην τα αναστηλώσουν ώστε οι επόμενες γενιές να μην ξεχάσουν την βαρβαρότητα τους… Οι Πλαταιείς όμως πρέπει να εξαγνίσουν την Πόλη από το μίασμα που άφησαν πίσω τους οι βάρβαροι. έχουν μολύνει το πυρ που έκαιγε στον βωμό της. Το μίασμα θα φέρει κακοτυχία, λιμούς, δεινά.

Οι τελετές δεν θα έχουν αποτέλεσμα, οι Θεοί θα αποστρέψουν το προστατευτικό βλέμμα τους από την ακάθαρτη Πόλη. Θα παραμείνει κατακτημένη και χωρίς τους βαρβάρους. Οι Πλαταιείς πολίτες θεωρούν ότι ο τόπος τους μολύνθηκε από την παρουσία των βαρβάρων εισβολέων και συμφωνούν στο ότι το άσβεστο πυρ της πόλης θα πρέπει να αντικατασταθεί με νέο από τους Δελφούς.

Οι άρχοντες της Πόλεως καλούν αμέσως μετά την μάχη τον οπλίτη-ημεροδρόμο Ευχίδα. Δεν υπάρχει ούτε σκέψη να περιμένουν έστω και μια νύκτα για ξεκούραση. Το μίασμα είναι υψίστης προτεραιότητος. Κάθε καθυστέρηση εξαγνισμού αποτελεί ανόσια πράξη και ύβρη προς τους Θεούς της Πόλεως. Το έργο αναλαμβάνει ο οπλίτης ημεροδρόμος Ευχίδας, ο οποίος καλείται να πάει τρέχοντας μέχρι τους Δελφούς και να επιστρέψει φέρνοντας καθαρή καινούργια φωτιά, που θα την πάρει από το ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς.

Ο Ευχίδας ήταν πολεμιστής στην μάχη των Πλαταιών, περίφημος για την ταχύτητά του στο τρέξιμο Ο Ευχίδας πρέπει να πάει στους Δελφούς και να φέρει εξαγνισμένο πυρ από τον Ναό του Απόλλωνος και να γυρίσει πίσω. Τρέχοντας, πρέπει να καλύψει μία απόσταση 1000 σταδίων, ισοδύναμη με 200 χιλιόμετρα μέσα από χαράδρες, στενά μονοπάτια, άλση και βουνά.

Η απόσταση είναι τεράστια, η κόπωση από την μάχη μεγάλη. Όμως είναι ο ημεροδρόμος της Πόλεως των Πλαταιών. Η φυσική του αντοχή σε μεγάλες αποστάσεις είναι μεγαλύτερη των συμπατριωτών του. Η αποστολή του Ιερή.

Ο Ευχίδας ξεκινά και περνώντας δάση, βουνά και ρεματιές, φτάνει στον προορισμό του, θα εξαγνιστεί στην Κασταλία Πηγή, θα φορέσει δάφνινο στεφάνι, θα πάρει το Ιερό Πυρ και θα επιστρέψει σε 24 ώρες στις Πλαταιές για να το παραδώσει.

Όταν άναψε το πυρ στον βωμό που είχε στηθεί για τον εορτασμό της νίκης στη μάχη, ασπάσθηκε τους συμπολεμιστές του και απεβίωσε.

Οι Πλαταιείς τον ενταφίασαν στο ιερό της Ευκλείας Αρτέμιδας, χαράζοντας επάνω στον τάφο του, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, το επίγραμμα: “Ευχίδας Πυθώδε τρέξας ήλθοε τώδ’ αυθημερόν” (Πλουτάρχου Αριστείδης, 20)

Ο ηρωικός ημεροδρόμος έτρεξε σύμφωνα με τις μαρτυρίες, περίπου 1.000 στάδια (δηλαδή περίπου 200 χιλιόμετρα!! Σήμερα, έχει θεσπισθεί και ο Ευχίδειος Άθλος, ιστορικός αγώνας υπεραποστάσεων, με πολύχρονη παρουσία στα αθλητικά δρώμενα της χώρας μας.

Ένας ιπτάμενος δίσκος που καταπολεμά την φωτιά με ήχο

Η καταπολέμηση των δασικών πυρκαγιών μπορεί να είναι μια τεράστια πρόκληση, καθώς είναι συχνά σε απομακρυσμένες περιοχές, και είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Ένας εφευρέτης σκέφτηκε ότι ένας ιπτάμενος δίσκος μπορεί να είναι η απάντηση – χρησιμοποιώντας ηχητικά κύματα για να καταστείλει τις φλόγες.

Παρά τις θεωρίες συνωμοσίας, είναι η πρώτη φορά που στην πραγματικότητα θα αντιμετωπίσουμε έναν δίσκο να αιωρείται στον ουρανό, που θα είναι εξοπλισμένος με προηγμένη τεχνολογία, και θα είναι εδώ για να μας σώσει.

Το Firesound είναι ένας ιπτάμενος δίσκος πυρόσβεσης. Είναι αυτόνομος και έχει σχεδιαστεί για να περιπολεί τα πάρκα και τα δάση, συνεχώς και να ψάχνει για κίνδυνο χρησιμοποιώντας αισθητήρες καπνού και θερμικές κάμερες.

Σε αντίθεση με τα ΑΤΙΑ από τις ταινίες δεν θα πυροβολήσει με δέσμη λέιζερ που θα μπορούσε να προκαλέσει μια δασική πυρκαγιά, αλλά θα εκπέμψει χαμηλές συχνότητες από ηχητικά κύματα που θα σβήσουν μικρές φωτιές για να μη μπορέσουν να εξαπλωθούν.

Το Firesound χρησιμοποιεί ηχητικά σήματα χαμηλών συχνοτήτων για να σβήσει τις φωτιές

Το Firesound δεν θα χρειάζεται να μεταφέρει βαριά φορτία από αφρούς, υγρά ή σκόνες. Μια καλή έκρηξη στα 30 έως 60Hz (η οποία είναι μόνο ηχητική ) κάνει το κόλπο, και δεν αφήνει κανένα ίχνος στο φυσικό περιβάλλον.

Θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί για τον εντοπισμό ατόμων που αγνοούνται, ή ακόμη και παρέχει κάλυψη WiFi σε μια μικρή περιοχή.

Υπάρχουν ένα σωρό ιδέες που μένουν αναξιοποίητες στα ράφια των επιστημόνων, ενώ θα μπορούσαν να μετατραπούν σε ένα δημιουργικό περιεχόμενο, όπως το Firesound – Charles Bombardier

Ο Charles Bombardier είναι διάσημος για την ανάπτυξη των καναδικών τρένων, αεροπλάνων, ακόμα και snowmobiles.

Τι συνέλεγε και τι διάβαζε ο Αριστοτέλης τον 4ο π.Χ. αιώνα;

Ο Αριστοτέλης είναι ο πρώτος που ξέρουμε ότι είχε συγκροτήσει βιβλιοθήκη, γράφει στο ΙΓ’ βιβλίο των Γεωγραφικών ο Στράβων.

Είναι ο πρώτος που είχε μια οργανωμένη προσωπική βιβλιοθήκη, θα λέγαμε με σημερινούς όρους. Με τι σκοπούς συγκροτήθηκε η βιβλιοθήκη αυτή και τι περιείχε; Τι συνέλεγε και τι διάβαζε ο Αριστοτέλης τον 4ο π.Χ. αιώνα;

Ο Κωνσταντίνος Σπ. Στάικος, αρχιτέκτονας, συλλέκτης βιβλίων και ιστορικός του ελληνικού βιβλίου, συγγραφέας της πεντάτομης Ιστορίας της βιβλιοθήκης στον δυτικό πολιτισμό (Κότινος, 2002-2012), επιχειρεί να χαρτογραφήσει τη βιβλιοθήκη του Αριστοτέλη στο τελευταίο του βιβλίο (Αριστοτέλους βιβλιοθήκη, Ατων, 2015).

Η ανασύσταση της βιβλιοθήκης του Αριστοτέλη αρχίζει από τα παιδικά χρόνια στα Στάγειρα της Χαλκιδικής. Ο πατέρας του Νικόμαχος, απόγονος του Μαχάονα, γιου του Ασκληπιού, διακεκριμένος γιατρός, μάλιστα γιατρός του βασιλιά της Μακεδονίας Αμύντα Γ’, είχε ασχοληθεί και με τη συγγραφή ιατρικών πραγματειών.

Όπως εκτιμά ο συγγραφέας, «πρέπει να θησαύριζε αντίγραφο του Ριζοτομικού – του αρχαιότερου βιβλίου περί βοτάνων – και ένα δοκίμιο για θέματα διαίτης (Υγιεινά)» αλλά και ιατρικά εγχειρίδια από τις ιατρικές σχολές της Κω και της Κνίδου. Αυτά κληρονομεί ο Αριστοτέλης μετά τον θάνατο των γονιών του, που πεθαίνουν όταν είναι ακόμη ανήλικος, οκτώ ή δέκα ετών. Τον αναθρέφει ο γαμπρός του Πρόξενος, παλιός μαθητής του Πλάτωνα.

Ακολουθώντας τα βήματα εκείνου ο Αριστοτέλης στα 17 του πηγαίνει στην Αθήνα και αρχίζει τις σπουδές του στην πλατωνική Ακαδημία. Μυείται στη διαλεκτική μέθοδο και γρήγορα εξελίσσεται σε λαμπρό μαθητή, ο οποίος αναλαμβάνει τον τιμητικό ρόλο του «αναγνώστη», διαβάζει δηλαδή στο ακροατήριο της Ακαδημίας κάθε σύγγραμμα που επρόκειτο να δημοσιευθεί, προκειμένου οι ακροατές να συζητήσουν, να κρίνουν, να διασαφηνίσουν, να διορθώσουν σημεία του έργου προτού αυτό εκδοθεί, μια εκδοτική διαδικασία της Ακαδημίας που έχει περιγράψει ο Κ. Σπ. Στάικος στο βιβλίο του Η βιβλιοθήκη του Πλάτωνα και της Ακαδημίας (Ατων, 2012).

Τη φήμη του διακεκριμένου φιλοσόφου ο Αριστοτέλης αποκτά αργότερα, αφότου επιστρέφει στην Αθήνα, έπειτα από μακρά απουσία μετά τον θάνατο του Πλάτωνα, και διδάσκει στο Λύκειο (335 π.Χ. και εξής). Με την οικονομική ενίσχυση του παλαιού μαθητή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η σχολή απέκτησε επιβλητικές εγκαταστάσεις και ο Αριστοτέλης «προμηθεύτηκε και οργάνωσε το κατάλληλο εποπτικό υλικό ανάλογα με την κάθε επιστήμη και, τέλος, συγκρότησε μια χωρίς προηγούμενο συλλογή βιβλίων που αφορούσε το σύνολο της γραπτής πνευματικής παράδοσης και αποτέλεσε σημείο αναφοράς τόσο για την αναζήτηση της επιστημονικής αλήθειας όσο και για τις εργασίες του Αριστοτέλη».

Αυτόν τον βιβλιακό πλούτο μαζί με τη διεύθυνση του Λυκείου αφήνει στον στενό φίλο και συνεργάτη του Θεόφραστο όταν τα αντιμακεδονικά αισθήματα οξύνονται στην Αθήνα και αναγκάζεται το 323 π.Χ. να καταφύγει στη Χαλκίδα.

Ο Θεόφραστος με τη σειρά του κληροδοτεί με τη διαθήκη του τη δική του βιβλιοθήκη μαζί με εκείνη του Αριστοτέλη στον Νηλέα, παλαιό μαθητή του Αριστοτέλη. Ο Νηλέας ελπίζει ότι μαζί θα αναλάβει και τη διεύθυνση του Λυκείου, αντ’ αυτού όμως επιλέγεται ο Στράτων από τη Λάμψακο. Προς εκδίκηση, ο Νηλέας φεύγει από την Αθήνα για τη γενέτειρά του Σκήψη στη βορειοδυτική Μικρά Ασία μαζί με τα βιβλία που του κληροδοτήθηκαν και ανέκδοτα έργα του Αριστοτέλη, στερώντας από το Λύκειο πολύτιμο διδακτικό υλικό.

Παραχωρεί τα βιβλία στην οικογένειά του, ανθρώπους απλούς που δεν καταλάβαιναν την αξία τους και δεν φρόντισαν για τη φύλαξή τους. Οταν μάλιστα έμαθαν ότι οι Ατταλίδες αναζητούσαν βιβλία για τη βιβλιοθήκη της Περγάμου, τα έθαψαν για να μην πέσουν στα χέρια τους. Μουχλιασμένα και ταλαιπωρημένα, τα βιβλία ξεθάφτηκαν αργότερα και πωλήθηκαν στον βιβλιοσυλλέκτη Απελλικώνα από την Τέω. Ο Απελλικών σκοτώνεται στο τέλος του μιθριδατικού πολέμου και μεταξύ των λαφύρων που φέρνει στη Ρώμη ο Σύλλας μετά την κατάληψη της Αθήνας είναι και η βιβλιοθήκη του Αριστοτέλη.

Ο τόμος, πανδέκτης πληροφοριών για τη ζωή και τα έργα του Αριστοτέλη, για το Λύκειο και τους μαθητές του, τους απογραφείς, τους καταλογογράφους, τους πρώτους εκδότες του αριστοτελικού corpus αλλά και για τη βιβλιακή κουλτούρα της εποχής, φέρει τον υπότιτλο: «Η σπουδαιότερη συλλογή βιβλίων που συγκροτήθηκε ποτέ».

Υπερβολικός στην πρώτη ανάγνωση, ο υπότιτλος καταλήγει δίκαιος, εφόσον στην Αριστοτέλους βιβλιοθήκη συμπεριλαμβάνονται όχι μόνο τα βιβλία που διάβασε και είχε στην κατοχή του ο Αριστοτέλης αλλά και εκείνα που έγραψε – περίπου 400 αναφέρει η παράδοση, εκ των οποίων 47 έχουν διασωθεί -, έργα τα οποία μέσω αλεξανδρινών, λατίνων και αράβων γραμματικών κατέληξαν να αποτελούν τη βάση της δυτικής σκέψης.

Ο Αριστοτέλης είναι ο πρώτος επιστήμονας, εκείνος ο οποίος πρώτος ταξινομεί τη γνώση σε διακριτές περιοχές ώστε να ερευνηθεί με επιστημονικές μεθόδους (λογική, φυσική φιλοσοφία, βιολογία, ηθική, πολιτική, ρητορική…). Είναι επίσης ο πρώτος που θεωρεί τη βιβλιογραφική υποδομή απαραίτητη για την ανάπτυξη της επιστημονικής σκέψης και ο πρώτος που ασχολείται με τη βιβλιακή οργάνωση.

Δίδαξε στους Αιγύπτιους βασιλείς πώς να συγκροτήσουν μια βιβλιοθήκη, αναφέρει ο Στράβων. Αποκωδικοποιώντας την αναφορά οδηγούμαστε στους Πτολεμαίους και στη φημισμένη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, με τον Αριστοτέλη να γίνεται πρωτοπόρος και σε αυτό που με σημερινούς όρους αποκαλούμε επιστήμη της βιβλιοθηκονομίας.

Φλώρινα: Φοιτητής «έπλασε» με χιόνι τη Θεά Αφροδίτη μπροστά από το κτήριο του «Αριστοτέλη»

Η θεά Αφροδίτη, δεσπόζει στους δρόμους της Φλώρινας και όσοι περαστικοί περνούν από την περιοχή έχουν την χαρά να απολαύσουν την υπέροχη αυτή δημιουργία. Άμα είσαι καλλιτεχνικό πνεύμα… Φοιτητής της Σχολής Καλών Τεχνών Φλώρινας, είδε το χιόνι ως δημιουργία και μάλιστα πρωτότυπη.

Ο Αλέξης Νικολαΐδης βρέθηκε στο χώρο μπροστά από το κτήριο του «Αριστοτέλη» και μέχρι αργά το απόγευμα είχε κατορθώσει να μετατρέψει την άμορφη μάζα χιονιού σε αριστούργημα.
Η θεά Αφροδίτη, δεσπόζει στους δρόμους της Φλώρινας και όσοι περαστικοί περνούν από την περιοχή έχουν την χαρά να απολαύσουν την υπέροχη αυτή δημιουργία.

Δείτε τις φωτογραφίες

Aρμονίες, δυσαρμονίες και εντάσεις στον σημερινό κόσμο

Θα ήθελα πάντως, σε σχέση με το θέμα μας, να ξεκαθαρίσω κάτι από την αρχή: τίποτα δεν είναι σίγουρο και δεδομένο για τον άνθρωπο, τίποτα δεν είναι δεδομένο ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι θα ζούσαμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο. Ειδικότερα, θέλω να δώσω ιδιαίτερη έμφαση – πρέπει να το καταλάβουμε βαθιά – ότι δεν υπάρχει κληρονομήσιμη παράμετρος στην “ανθρώπινη φύση”. Δεν υπάρχει ουδεμία εγγύηση για μια αδιάκοπη ηθική, πολιτική, πνευματική “πρόοδο”. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι και η “τεχνική πρόοδος” έχει γνωρίσει στην ιστορία περιόδους τελμάτωσης ή ακόμη και οπισθοχώρησης.

Ο κόσμος που έχουμε κληρονομήσει καθορίζεται: πρώτον, από πολύ μεγάλη ποικιλία καθώς επίσης από έντονη ετερογένεια όσον αφορά τις απαρχές του· δεύτερον, από το τεράστιο κίνημα ομογενοποίησης που αρχίζει με την ευρωπαϊκή επέκταση στο τέλος του 15ου αιώνα και περνάει σε μία εντελώς νέα φάση μετά από τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ακόμη περισσότερο τα τελευταία είκοσι χρόνια.

H ευρωπαϊκή επέκταση, όλο το διάστημα αυτών των πέντε αιώνων, ήταν επέκταση κυρίως αποικιακή ή ημι-αποικιακή. Ως τέτοια πήρε είτε τη μορφή ενός εποικισμού συνοδευμένου από την σχεδόν καθολική εξόντωση των ιθαγενών (Βόρειος Aμερική, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Σιβηρία και, σε σημαντικό βαθμό, Λατινική Aμερική) είτε τη μορφή της άμεσης ή έμμεσης καθυπόταξης των τοπικών πληθυσμών (Αφρική, Ινδία κι ένα μεγάλο τμήμα της Ασίας).

Συνεπώς, η ευρωπαϊκή επέκταση δεν είχε σχέση με επέκταση πολιτιστική (εκτός από ορισμένες περιπτώσεις που αφορούν κάποιες τοπικές ελίτ). Τελικά, οι χώρες οι οποίες βρέθηκαν υπό αποικιακό ή ημι-αποικιακό καθεστώς διατήρησαν αναλλοίωτες τις πατρογονικές παραδόσεις τους, τις συνήθειες, τους τρόπους ζωής.

Στο δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα αυτές οι χώρες απέκτησαν την τυπική ανεξαρτησία τους. Το ίδιο χρονικό διάστημα – παράλληλα με την ανεξαρτησία – έγινε μία βαθιά διείσδυση τόσο στον τρόπο ζωής αυτών των λαών όσο και στην οικονομική τους οργάνωση, εκ μέρους της Δυτικής Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Όμως τούτη η διείσδυση εμπεριείχε μόνο το ήμισυ της ευρωπαϊκής παράδοσης, δηλαδή κατ’ ουσίαν ό,τι έχει σχέση με την τεχνολογία και τις καταναλωτικές συνήθειες (στο μέτρο βέβαια που κάτι τέτοιο το επέτρεπε το οικονομικό επίπεδο των αποικιών). Πάντως, οι πιο βαθιές συνήθειες και ειδικότερα τα “ήθη κι έθιμα” που αφορούν την πολιτική και την εξουσία, σε πολλές και πολύ σημαντικές περιπτώσεις, έχουν μείνει ουσιαστικά τα ίδια.

Αποδίδω σ’ αυτό το γεγονός εξαιρετική σημασία, διότι πιστεύω με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο ότι η επέκταση ενός αποχαλινωμένου καπιταλισμού μαζί και της σημερινής ψευδο-αγοράς δεν θα φέρει αυτομάτως την ελευθερία και την δικαιοσύνη. Αντιθέτως, πιστεύω ότι μοναδική ελπίδα για το μέλλον του κόσμου μας είναι και παραμένουν οι εξής παράγοντες: η πολιτική εγρήγορση και η δραστηριότητα των λαών. Προς το παρόν έχουμε μόνο μικρά δείγματα μιας τέτοιας εγρήγορσης και δραστηριότητας. Εξάλλου, το ίδιο ισχύει, μάλιστα κατά τρόπο εξόφθαλμο, και για εκείνες τις χώρες του δυτικού κόσμου στις οποίες πρωτοεμφανίστηκε το ιστορικό πρόταγμα της ελευθερίας, της ισότητας και της δικαιοσύνης – το πρόταγμα δηλαδή της ατομικής και συλλογικής αυτονομίας.

H ευρωπαϊκή παράδοση χαρακτηρίζεται από μία ουσιώδη αντινομία για την οποία θα μιλήσω αμέσως.

Στην Ευρώπη, από τον 12ο αιώνα και μετά, παρατηρούμε ότι εμφανίζονται τα πρώτα σπέρματα μιας πορείας προς την ελευθερία σε όλους τους τομείς: στην πολιτική, στον πολιτισμό, στη σκέψη. Παρατηρούμε ότι οι πρωτο-αστικές διοικήσεις των πόλεων διεκδικούν και κατακτούν μια κάποια αυτονομία από τη βασιλική, αυτοκρατορική ή την εκκλησιαστική εξουσία. Παρατηρούμε ότι οι τέχνες “σπάνε” τα κληρονομημένα και τυποποιημένα σχήματα. Στη συνέχεια, ακολουθεί η Αναγέννηση, η Μεταρρύθμιση, ο Διαφωτισμός, οι Επαναστάσεις – του 17ου, του 18ου, του 19ου αιώνα – το εργατικό κίνημα, η μεγάλη πολιτιστική άνθηση του μοντερνισμού από το 1750 μέχρι το 1950, η χειραφέτηση των γυναικών και της νεολαίας. Όλη αυτή την πορεία την ονομάζω: κοινωνικό-ιστορικό πρόταγμα της συλλογικής και ατομικής αυτονομίας.

Ωστόσο δεν πιστεύω ότι το κοινωνικό-ιστορικό πρόταγμα της συλλογικής και ατομικής αυτονομίας έχει ριζώσει πραγματικά. Τα αποτελέσματα όμως όλων αυτών των επαναστάσεων και κινημάτων έχουν αφήσει κάποια σημάδια στους θεσμούς και, ιδίως, έχουν ορίσει έναν ορισμένο ανθρωπολογικό τύπο: το ελεύθερα σκεπτόμενο δημοκρατικό άτομο.

Πάντως στην Ευρώπη αναδύεται, επίσης, κι ένα άλλο πρόταγμα, πρόταγμα αντινομικό σε σχέση με το πρώτο για το οποίο ήδη μίλησα. Πρόκειται για το πρόταγμα της “απεριόριστης επέκτασης της ορθολογικής κυριαρχίας”, το οποίο αρχικά αφορούσε μόνο τη σφαίρα της οικονομικής παραγωγής. Τούτο το πρόταγμα, δυναμικά υποστηριζόμενο από την χωρίς προηγούμενο τεχνολογική εξέλιξη, που με την σειρά της το ενισχύει και το διευρύνει, γεννά τον καπιταλισμό με την ευρεία έννοια του όρου, ο οποίος κυριαρχεί στην Ευρώπη και τη Βόρειο Aμερική και, λίγο ως πολύ, με την επέκταση της Δύσης, σε όλο τον κόσμο.

Ο καπιταλισμός αυτός καθαυτός δεν έχει ενδογενή συνάφεια με τη δημοκρατία· ίσα ίσα θα έλεγα ότι συμβαίνει μάλλον το αντίθετο. Τα ιστορικά γεγονότα και οι σημερινές εξελίξεις σίγουρα δεν θα μας διέψευδαν. Ο καπιταλισμός δεν είναι ένα ομαλά αυτορρυθιζόμενο σύστημα. Αν οι ζοφερές προφητείες του 19ου αιώνα αποδείχτηκαν μέχρι τώρα λανθασμένες, αυτό οφείλεται στην κοινωνική και πολιτική αντίσταση που συνάντησε ο καπιταλισμός από το δημοκρατικό και το εργατικό κίνημα. Για εκατόν πενήντα χρόνια – αρχές του 19ου αιώνα ως τη δεκαετία του 1950 – αυτή η αντίσταση επέβαλε στον καπιταλισμό μια ουσιαστική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των εργατών, μια εξίσου ουσιαστική μείωση των ωρών εργασίας, μια σειρά μέτρων προστασίας και, τελικά, με την κρίση του 1929-33, μια ενεργό παρέμβαση των κυβερνήσεων με στόχο την ρύθμιση της οικονομίας.

Όμως τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια οι καιροί άλλαξαν. Οι πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις είναι σε κάμψη. H πλήρης απασχόληση έχει γίνει κάτι το αδιανόητο. Το χρηματιστήριο στη Wall Street ανεβαίνει κάθε φορά που μια εταιρεία ανακοινώνει απολύσεις εργαζομένων. H τεχνητή ανεργία χρησιμοποιείται εσκεμμένα, περίπου σαν φόβητρο, για την καταστολή της κοινωνικής αντίστασης. H πολιτική σκηνή χαρακτηρίζεται από: απάθεια, ιδιώτευση, ιδεολογική οπισθοχώρηση, πλήρη κενότητα.

Οι δυτικές χώρες δεν αποτελούν πλέον το παράδειγμα του αγώνα για την ελευθερία. Οι σημερινές κυβερνήσεις έχουν στερήσει από τον εαυτό τους τα μέσα για τη ρύθμιση της οικονομίας. H αφηνιασμένη και βάρβαρη κυριαρχία των πολυεθνικών εταιρειών έχει εξαπλωθεί παντού σε όλο τον πλανήτη. H εκβιομηχάνιση των φτωχών χωρών γίνεται σε συνθήκες χειρότερες κι απ’ αυτές που ίσχυαν κατά την περίοδο της πρωτογενούς καπιταλιστικής συσσώρευσης στην Ευρώπη.

Και, τέλος, το περιβάλλον καταστρέφεται με ραγδαίο ρυθμό. H ομογενοποίηση του κόσμου όπως συμβαίνει σήμερα είναι ουσιαστικά ομογενοποίηση “οικονομική” – στην παραγωγή, την κατανάλωση, την εμπορική “κουλτούρα” – ή, στην καλύτερη περίπτωση, πρόκειται απλώς για πολιτιστικές ανταλλαγές που εξαντλούνται μεταξύ κάποιων και πάντως λίγων ελίτ (ανταλλαγές που δεν έχουν καμία δημοκρατική επίπτωση στα ευρέα τμήματα του πληθυσμού). Τα αυταρχικά ή ψευδο-δημοκρατικά καθεστώτα ανθίζουν παντού, ενώ η καταστροφή των παραδοσιακών πολιτισμών, χωρίς οποιαδήποτε εναλλακτική λύση, ευνοεί την επιστροφή του θρησκευτικού και εθνοτικού φανατισμού με τα γνωστά φρικτά αποτελέσματα. Σε κάθε περίπτωση πάντως, τα ίδια τα γεγονότα δείχνουν ότι η Μαντόνα δεν μπορεί να αποτελέσει μια “αξιόπιστη” εναλλακτική λύση στο Κοράνι…

H μεταφορά σε άλλους πολιτισμούς εκείνων των στοιχείων της δυτικής ιστορίας που εμείς θεωρούμε ότι έχουν καθολική ισχύ – και αυτά είναι, κατά τη γνώμη μου, η ελευθερία της σκέψης, η ελευθερία της πολιτικής ζωής και δράσης, η λαϊκή κυριαρχία, ο χωρισμός της θρησκευτικής από την πολιτική σφαίρα – δεν είναι αυτόματη. Τα στοιχεία αυτά ασφαλώς δεν αποτελούν ούτε φυλετικό ούτε εθνοτικό προνόμιο, ούτε και κατάρα του δυτικού ανθρώπου.

Αλλά τι είναι; Είναι το αποτέλεσα μιας μακροχρόνιας πάλης, η οποία άρχισε από το 12ο αιώνα. H άνθησή τους στο μη δυτικό τμήμα του κόσμου δεν μπορεί να είναι μίμηση, αλλά ενεργός αφομοίωση από τους τοπικούς πληθυσμούς και μπορεί να συμβεί μόνο μέσα στο πλαίσιο μιας αυθεντικής δημιουργίας, μιας σύνθεσης της τοπικής με τη δυτική παράδοση. Σημάδια μιας τέτοιας δραστηριότητας εμφανίζονται ήδη σε διάφορες “υπό ανάπτυξη χώρες” όπως, π.χ., η Ινδονησία, το Χονγκ-Kονγκ, η Κίνα, η Mπούρα, οι Φιλιππίνες, τμήματα της Λατινικής Aμερικής. Αυτό δείχνει κατά την άποψή μου ότι για όλους τους λαούς του κόσμου υπάρχει η δυνατότητα της αυτόνομης πολιτικής δραστηριότητας, αλλά δείχνει επίσης το πόσο τραχύς και αβέβαιος είναι ο δρόμος προς την ελευθερία. Οι εναλλακτικές δυνατότητες που διαγράφονται για το μέλλον είναι δύο:
Είτε οι Δυτικοί αποκτούν ξανά την πολιτική και πνευματική τους δημιουργικότητα και γίνονται ικανοί να επηρεάσουν αποφασιστικά μια γόνιμη επαφή ανάμεσα στην ευρωπαϊκή παράδοση και τις άλλες κουλτούρες (κάτι τέτοιο μπορεί βεβαίως να ξεκινήσει και από τον μη δυτικό κόσμο).
Είτε όλος ο κόσμος σκλαβώνεται όλο και περισσότερο από την αυτονομημένη πορεία της τεχνοεπιστήμης και της οικονομικής ανάπτυξης για την οικονομική ανάπτυξη. Και τότε, με κανένα τρόπο, δεν θα μπορέσει να αποφευχθεί η εξάπλωση της πιο εφιαλτικής ουτοπίας.

Τι πρέπει να σημαίνει και να συνεπάγεται μια δημοκρατική αναγέννηση.

Όχι μόνο τις συνταγματικές ρήτρες , αλλά μια γνήσια κυριαρχία των συλλογικοτήτων πάνω στην ίδια τους τη ζωή και στο μέλλον τους, μαζί με μια προσπάθεια εθνοτικής και θρησκευτικής ανοχής.

Εξηγήσεις για τη δημοκρατία.

Μερικοί ουτοπικοί εφιάλτες που είναι ήδη παρόντες, περιλαμβάνουν:
— Μια αναμφισβήτητη και παγκόσμια κυριαρχία των πολυεθνικών εταιριών, απελευθερωμένες από κάθε πολιτικό έλεγχο και κοινωνικο-πολιτική αντιπολίτευση΄
— Μια συνεχή καταστροφή του πλανητικού περιβάλλοντος, πράγμα που οδηγεί σε μία μη αναστρέψιμη οικολογική ανισορροπία. Τα νέο-ολοκληρωτικά καθεστώτα έκαναν σχεδόν αναπόφευκτη την ανάγκη για διανομή με δελτίο των εν ανεπαρκεία πόρων βάσης΄
— Μια παροξυσμική εντατικοποίηση των εθνοτικών και θρησκευτικών συγκρούσεων, και / ή έναν ανεξέλεγκτο αγώνα για την παγκόσμια κυριαρχία που οδηγείται από τις ηπειρωτικές ή παγκόσμιες ομάδες εξουσίας, συμπεριλαμβανομένων οργανώσεων ανοιχτά μαφιόζικων
– Κάθε πιθανός συνδυασμός των παραπάνω σημείων.

Κάθε ένα από αυτά τα στοιχεία αντιστοιχεί σε τάσεις όχι μόνο ήδη ενεργές, αλλά δομικά ριζωμένες στη σημερινή κατάσταση. Είμαστε επομένως αναγκασμένοι να προειδοποιήσουμε , έχοντας κατά νου ότι οι ήδη γνωστές ιστορικές καταστροφές δημιουργήθηκαν, περισσότερο ή λιγότερο συχνά, στη βάση γεγονότων και παραγόντων που δεν είχαν προβλεφτεί.