Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΣΤΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΤΩΝ ΜΗΛΙΩΝ

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

 

 Ο Θουκυδίδης, ο ιστορικός του Πελοποννησιακού πολέμου και κορυφαίος ιστορικός του κόσμου, γεννήθηκε στον Αττικό δήμο Αλιμούντα (σημερινό Άλιμο), το 460 π. X. Από τα νεανικά του χρόνια εμφανίστηκε με αξιώσεις στην πολιτική κονίστρα και εκλέχθηκε στο ανώτατο αξίωμα του στρατηγού κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο. Η Ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου (431-404 π. X.) αποτελεί προϊόν ενός αμερόληπτου πνεύματος και κατατάσσεται στα σημαντικότερα κείμενα όλων των εποχών. Η πολεμική αναμέτρηση ανάμεσα στην Αθηναϊκή και την Πελοποννησιακή Συμμαχία μετουσιώνεται στην Ξυγγραφή του θεμελιωτή της αντικειμενικής ιστοριογραφίας και ερευνητή της αλήθειας σε έργο επίκαιρο και διαχρονικό. Οι λέξεις, τις οποίες ο Θουκυδίδης χρησιμοποιεί, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι μεταφέρουν ένα ιδιαίτερο κράμα έντασης και αυστηρότητας και προσφέρουν την έντονη αίσθηση ότι τα γεγονότα του καιρού του διέθεταν ένα πρωτόγνωρο βάθος και μια ιδιαίτερη πολυπλοκότητα.

 

Στην παρούσα εισήγηση, θα εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας στην έννοια της πολιτικής ως σχέση ισχύος και εξουσίας, όπως αυτή εκτίθεται και αναλύεται στη Θουκυδίδεια Ξυγγραφή και ειδικότερα στο διάλογο των Μηλίων. Εκ προοιμίου, είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι το κορυφαίο οκτάτομο έργο του παρότι συνιστά ιστοριογραφία, μια προσεκτικότερη θεώρησή του αποκαλύπτει τον πολιτικό[1] και ρεαλιστικό[2] του χαρακτήρα. Στη Μεθοδολογία[3] ο Θουκυδίδης επιχειρώντας να εξηγήσει τη μέθοδο, την οποία θα ακολουθήσει κατά την καταγραφή της Ιστορίας, διευκρινίζει ότι οι αγορεύσεις των πολιτικών αρχηγών, οι συζητήσεις και οι μεταξύ τους διαξιφισμοί δεν είναι τεχνητοί δισσοί λόγοι σοφιστικών διαλέξεων, αλλά ανταποκρίνονται με ακρίβεια στην πραγματικότητα[4].Ο Θουκυδίδης, ο οποίος διακρίνεται και για το βάθος και την ακεραιότητα του πολιτικού του στοχασμού[5], προβάλλει με ώριμη, νηφάλια και πειστική πληρότητα το χαρακτήρα, τη μορφή και τις πραγματικές διαστάσεις, όχι μόνο της Αθηναϊκής ηγεμονίας, αλλά του συνόλου των κρατικών μορφωμάτων της εποχής του[6].

 Το «τοῦ κρείττονος συμφέρον» στο διάλογο των Μηλίων

 

 Είναι αναντίρρητο το γεγονός ότι πλήθος ερωτημάτων, τα οποία σχετίζονται με το πολιτικό status quo του 5^ου αιώνα π. X και την πολιτική της ισχύος (power politics) ανακύπτουν από τη μελέτη του θουκυδίδειου έργου. Σύμφωνα με την αντίληψη του ιστοριογράφου, η βούληση της κυριαρχίας συνιστά τον άγραφο νόμο, ο οποίος διέπει την ανθρώπινη ιστορία[7]. Παράλ­ληλα, η μοναδική αρχή που διέπει τις σχέσεις μεταξύ κυρίαρχων και εξουσιαζόμενων είναι η Machpolitik[8]. Η συγκεκριμένη αρχή ενυπάρχει και στην αντίληψη σύμφωνα με την οποία στον κόσμο των κυρίαρχων διαθέσεων και του συμφέροντος εύλογα κανείς υποτάσσεται στον ισχυ­ρότερο, ενώ πολεμά τον ισόπαλο και κυριαρχεί στον ασθενέστερο. Τπό αυτή τη μορφή, η εξου­σία εμφανίζεται ως δύναμη και μεταχειρίζεται την ωμή βία για να επιβάλλει τη βούλησή της[9].

 

Ωστόσο, είναι αδιαμφισβήτητο ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, το ισχυρότερο μέρος της αντιπαράθεσης ακολουθεί αρχές, οι οποίες αντιβαίνουν το δίκαιο και προτάσσουν την εξυ­πηρέτηση των ιδίων συμφερόντων χωρίς ίχνος συναισθηματισμού[10]. Το συγκεκριμένο γνώρι­σμα της υπεροχής εκφράζεται στο διάλογο των Μηλίων με το υπερθετικού βαθμού επίθετο «ισχυρότατα»[11], ως αποκλειστικό γνώρισμα της υπεροχής των Αθηναίων. Ο όρος «τά ισχυ­ρότατα» εκφράζει τη δύναμη εκείνη η οποία δύναται να επικρατήσει («περιγίγνεται πρός τά άντιταγμένα») και τα μέσα στα οποία μπορεί κανείς να στηριχθεί, για να νικήσει ή τουλάχι­στον να αμυνθεί. Αποτελεί τη δύναμη, η οποία έχει προϋποθέσεις, αλλά πολύ περισσότερο και δυνατότητες νίκης[12].

Σε αρκετά σημεία των δημηγοριών της Ιστορίας, ο Θουκυδίδης έχει συγκριθεί με τον Φλω­ρεντινό πολιτειολόγο, τον Machiavelli, όσον αφορά την αμοραλιστική του στάση απέναντι στην ισχύ[13], όπως προβάλλεται στις δημηγορίες των πολιτικών αρχηγών. Ωστόσο, η στάση αυτή πη­γάζει από τον ισχυρισμό ότι ο χώρος της πολιτικής – συμπεριλαμβανομένης και της διεθνούς πο­λιτικής – έχει τους δικούς της κανόνες, οι οποίοι δεν εμπλέκονται με τις αρχές και τους κανόνες της ηθικής[14]. Για το λόγο αυτό ο ισχυρισμός αυτός αντιφάσκει με κάθε πολιτική απόφαση ή πράξη, η οποία εκτιμάται τόσο από την άποψη των προθέσεων όσο και από αυτή των μέσων και των συνεπειών με αξιολογικά κριτήρια.

 

Το συγκεκριμένο παράδειγμα υπεροχής, το οποίο προβάλλεται με τον πιο απροκάλυπτο τρόπο στο διάλογο των Μηλίων αποτελεί, αδιαμφισβήτητα, ένα από τα πλέον διδακτικά τμή­ματα της Ξνγγραφήςγιατη οχέση δικαίου και ηθικής. Συγκεκριμένα, την εποχή κατά την οποία εξιστορεί ο Θουκυδίδης[15], υπήρξε ένα νησάκι[16] με κατοίκους δωρικής καταγωγής, το οποίο διέ- κειτο περισσότερο ευνοϊκά στη Σπάρτη, εξαιτίας της φυλετικής συγγένειας. Μάλιστα, είχε δια­τηρήσει την ουδετερότητα μέχρι τη στιγμή κατά την οποία της επιβλήθηκε, με τον πιο στυγνό τρόπο, η υποταγή της από μια συντριπτικού μεγέθους αθηναϊκή δύναμη. Οι Αθηναίοι τονίζουν, με κάθε τρόπο, ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα επιλογής για τους ασθενέστερους, διότι η ίδια η δυναμική της ηγεμονίας επιβάλλει με αναγκαιότητα την απροκάλυπτη σκληρότητα[17] και τους τοποθετεί σε μια συγκεκριμένη θέση, εκείνης της υποτέλειας. Το δίλημμα[18], λοιπόν, το οποίο θέτει η ηγεμονία είναι εκείνο, το οποίο διατυπώνουν και οι Αθηναίοι πρέσβεις[19]: «Αυταρχική σκληρή εξουσία ή έκθεση σε κίνδυνο[20]». Η στάση απέναντι στο δίλημμα αυτό καθίσταται αυ­τονόητη, εξαιτίας της παρουσίας της ανάγκης που υπαγορεύει την πρώτη επιλογή.

 

Βεβαίως, η αθηναϊκή τοποθέτηση εκφραζόμενη από θέση ισχύος αποτελείτην ουσία του ιμ­περιαλισμού[21], μια Machtpolitik εκφραζόμενη με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο[22]. ΟιΑθηναίοι ισχυ­ροποιούν τη θέση αυτή και με το επιχείρημα ότι η αρχή της επικυριαρχίας στον ασθενέστερο δεν αποτελεί δική τους επινόηση[23]. Τονίζουν, δηλαδή, ότι δεν θέσπισαν οι ίδιοι κάποιο νόμο με τον οποίο να εξουσιάζει κανείς οτιδήποτε μπορεί να ελέγξει εξ ολοκλήρου, αλλά ακολούθησαν μια καθιερωμένη πρακτική[24]. ΟιΑθηναίοι, δηλαδή, δεν διστάζουν να εκδηλώσουν τις πιο στυγνές τους προθέσεις απέναντι στους ανίσχυρους Μηλίους και να παραμερίσουν στο βωμό της υπέρ­μετρης φιλοδοξίας και του συμφέροντος[25]. Για μια ακόμη φορά, διαφαίνεται ότι ο ισχυρός, με κάθε μορφής δύναμη, αποβλέπει στο συμφέρον και επικαλείται την ανάγκη για να δικαιολογή­σει τη χρήση της ως μέσο ελέγχου και καθυπόταξης της πολιτικής βούλησης των ασθενών.

 

Από την άλλη πλευρά, τα επιχειρήματα, τα οποία εκφράζονται από τους Μηλίους στο διά­λογό τους καταδεικνύουν – μεταξύ άλλων – τη θέση που κατέχουν οι όροι της εμπιστοσύνης και της συνέπειας στις διακρατικές σχέσεις, ενώ παράλληλα υπογραμμίζονται τα ασθενή σημεία της αντίπαλης θεωρίας. Η επίκληση στην ευγνωμοσύνη, η οποία είχε κερδηθεί με την παροχή βοή­θειας από τους Μηλίους, κατά το παρελθόν, είχε εθελουσίως παραμερισθεί και ξεχαστεί από τους Αθηναίους. Οι Μήλιοι απορούν με το θράσος, το οποίο διακρίνει την επιχειρηματολογία των Αθηναίων, οι οποίοι δε διστάζουν να υποστηρίξουν ότι η υποτέλειά τους αποτελεί συμφέ­ρον αμφοτέρων[26] Έτσι, ό, τι συμφέρει, ισχυρίζονται οι Αθηναίοι, ανακηρύσσεται «ἀγαθόν[27]». Προειδοποιούν τους Μηλίους για τα «δεινότατα», τα οποία μπορούν να προλάβουν εάν υπα­κούσουν στις συμβουλές τους και δεν εξαντλήσουν όσα αποθέματα δύναμης τους έχουν απο- μείνει[28]. Προβάλλουν, δηλαδή, ως κοινό καλό για τον ισχυρό και τον ασθενή το γεγονός ότι, αν οι Μήλιοι υποχωρήσουν, δεν θα εξαντληθούν οι πόροι και οι αντοχές των δύο πλευρών[29].

 

Κατ’ ουσίαν, οι εκφοβιστές Αθηναίοι, επικαλούμενοι την οικονομία των μέσων, εκβιάζουν τρόπον τινά την απόφαση των Μηλίων, ενώ εμμέσως τους επικρίνουν και για έλλειψη διορατι­κότητας. Μάλιστα, εστιάζοντας στο σημείο αυτό του διαλόγου θα ισχυριζόμασταν – με σχετική ασφάλεια – ότι κανένα άλλο απόσπασμα δεν πλησιάζει περισσότερο στην ιδέα ότι το δίκαιο ταυ­τίζεται με την ισχύ[30]. Οι Αθηναίοι, δηλαδή, διαμόρφωσαν μια κατάσταση εξουσίας και σφετε- ρισμού των αλλοτρίων και ύστερα απλώς την υποστήριζαν αμυντικά[31]. Εξάλλου, αν θεωρήσουμε ότι ο όρος ισχύς συγγενεύει προς το ρήμα «ἴσχω[32]», τότε σημαίνει κατέχω κάτι και έχω τη δυ­νατότητα να διατηρήσω την κατοχή του σε κάθε επιβολή. Η ηγεμονεύουσα, λοιπόν, δύναμη υπόκειται σε αναγκαιότητες, τις οποίες δημιουργεί η ίδια η φύση της, με πρωτεύουσα ανάγκη εκείνη που συνδέεται με τη διατή ρηση της ισχύος και με τα όποια επακόλουθα της, όπως είναι: ο φόβος, η βίαιη καταστολή ή η εντεινόμενη κυριαρχία. Η αποδοχή της αναγκαιότητας της ισχύος, της διατήρησης και της επέκτασής της είναι μια φυσική αντίδραση η οποία δεν απαιτεί καμιά εξήγηση[33].

 

Όσον αφορά την εκδήλωση συναισθηματισμού, όπως είναι ο οίκτος ή η επιείκεια προς τον αντίπαλο ή ακόμη και τη χρήση εύσχημων λόγων, αποφεύγονται σε κάθε περίπτωση με τη δικαιολογία ότι υπονομεύουν την ύπαρξή της[34]. Άλλωστε, σε ένα άναρχο διεθνές σύστημα, όπως υποστηρίζουν οι Μήλιοι, επιχειρήματα ηθικού ή νομικού περιεχομένου έχουν σημασία μόνο όταν υπάρχει συσχετισμός ισχύος. Στην αντίθετη περίπτωση, δεν αφήνουν περιθώρια επιβο­λής παρά μόνο σε εκείνον ο οποίος διαθέτει τη μεγαλύτερη δύναμη («Τα νομικά επιχειρήματα έχουν αξία, όταν τα επικαλούνται εκείνοι που είναι ισόπαλοι ως προς τη δύναμη[35]»). Επιση­μαίνουν οι Αθηναίοι, με ηχηρά λόγια, ότι, εάν υπάρχει ανισορροπία δυνάμεων[36], τότε η επί­κληση σε δικαϊκές αρχές ή στην ηθική δεν θα τελεσφορήσει, διότι πάντοτε υπερισχύει ο απόλυτος νόμος της φύσης, δηλαδή, ο νόμος του ισχυρότερου[37].

 

Όμως, λίγα χρόνια αργότερα, και η ίδια η ιστορία πιστοποίησε τα λόγια των Μηλίων προς τους Αθηναίους. Οι Μήλιοι μιλώντας προφητικά στους Αθηναίους ψέγουν την πολιτική τους, η οποία βασίζεται στο δίκαιο του ισχυροτέρου[38] και στο πρόσκαιρο συμφέρον και τους προει­δοποιούν ότι εν καιρώ ίσως οι όροι αντιστραφούν και η πολιτική τους θα χρησιμεύσει ως πα­ράδειγμα προς μίμηση για άλλους: «Καί πρός ὑμῶν οὐχ ἧσσον τοῦτο ὅσῳ καί ἐπί μεγίστῃ τιμωρίᾳ σφαλέντες ἄν τοῖς ἄλλοις παράδειγμα γενοῖσθε»[39]. Αξιοσημείωτο, μάλιστα, είναι το γεγονός ότι η διδαχή αυτή των Μηλίων έχει διαχρονική αξία, αφού πράγματι οι βουλές της τύχης ως άδη­λες και εναλλασσόμενες μπορούν στη θέση του νικητή να τοποθετήσουν τον ηττημένο και αν­τίστροφα. Πράγματι,λίγο αργότερα, όπως κατέγραψε ο Ξενοφώντας στα Ελληνικά, οι συνέπειες της Machpolitik, την οποία ακολούθησαν οι Αθηναίοι, δεν άργησαν να φανούν. Ο αθηναϊκός στόλος υπέστη ολοσχερή καταστροφή από τους Λακεδαιμονίους και τους συμμάχους τους στους Αιγός ποταμούς[40].

 

  Τελικές παρατηρήσεις

 

 Συνοψίζοντας τα κυριότερα επιχειρήματα, τα οποία προβάλλουν οι Μήλιοι έναντι των Αθη­ναίων, θα τονίζαμε ότι η πρώτη τοποθέτησή τους θεμελιώνεται στο κοινό συμφέρον, το οποίο έχουν τα δύο αντιπαρατιθέμενα μέρη και το δεύτερο επιχείρημά τους τίθεται έναντι μιας πολιτικής επέκτασης, η οποία δύναται να εξασφαλίσει ασφάλεια και διάρκεια, όταν θεμελιώνεται αποκλειστικά και μόνο στη δύναμη. Ωστόσο, από τη συνολική μελέτη και αποτίμηση των επι­χειρημάτων, όπως εκφράστηκαν και από τα δύο αντιμαχόμενα μέρη του διαλόγου (Αθηναίοι- Μήλιοι), διαφαίνονται οι αλήθειες εκείνες της ιστορίας και της πολιτικής, οι οποίες αποδεικνύουνότιη ισχύς-τις περισσότερες φορές, αν όχι όλες – αποκλείει τη δικαιοσύνη και επι- σημαίνεται ότι η επεκτατική τάση είναι γνώρισμα μόνο του ισχυρού. Τα κράτη έχοντας ως όπλο αντίστασης, αλλά και επίθεσης εναντίον του αντιπάλου τους, την οικονομική, πολιτική, στρα­τιωτική και διπλωματική ισχύ επιδιώκουν με κάθε τρόπο να επιβιώσουν στο ανταγωνιστικό διε­θνές σύστημα και, εάν οι συνθήκες το επιτρέπουν, να επεκταθούν[41]. Αυτό σημαίνει ότι ο σιδηρούς νόμος του ισχυρού επιτάσσει την κυριαρχία του στον πολιτικό στίβο και την επέκτασή του μέχρι εκείνο το σημείο που του επιτρέπει η ισχύς του. Επομένως, εν προκειμένω, ισχυρό είναι το αθη­ναϊκό κράτος, το οποίο υπερέχει έναντι των υπολοίπων σε ισχύ, κυριαρχεί και επεκτείνεται σα- ρωτικά, καταβάλλοντας κάθε προσπάθεια αντίστασης στις επιταγές του[42].

 

Οι Αθηναίοι, λοιπόν, ολοκληρώνοντας το διάλογο με τους Μηλίους δίνουν μια πυκνή όσο και ρεαλιστική άποψη σχετικά με τους παράγοντες οι οποίοι καθορίζουν γενικότερα την πολι­τική συμπεριφορά. Στο συνεχώς μεταβαλλόμενο πολιτικό κλίμα της Αθήνας, στο οποίο δια­μορφώνεται ο πολιτικός στοχασμός του Θουκυδίδη και διεξάγεται ο διάλογος μεταξύ της ηγεμονεύουσας δύναμης των Αθηνών και των Μηλίων, κυρίαρχη είναι η αντίληψη ότι το συμ­φέρον, η επιτυχία και το ωφέλιμο αποτελούν τη βάση της ανθρώπινης δράσης και τον πλοηγό για κάθε πολιτικό διακύβευμα. Η πρόταξη αυτή του συμφέροντος συνεπάγεται και τη σύγ­κρουση με τις αρχές δικαίου και ηθικής, με αποτέλεσμα οι συγκρουσιακές και ανταγωνιστικές[43] σχέσεις να προσδίδουν στο διάλογο ένα διαχρονικό αλλά και επίκαιρο χαρακτήρα.

–  Τοῦ δε πολέμου οἱ καιροί οὐ μενετοί. Α, 142

–  Μέγα γάρ τό τῆς θαλάσσης κράτος A, 143, 5.

 --------------------
[1] Τ. A. Sinclair, Ιστορία της ελληνικής πολιτικής σκέψης, τόμος Α’, Γ Παπαζήσης, Αθήνα 1969, σελ. 141.
[2] Gregory Crane, Thucydides and the Ancient Simplicity: The limits of Political Realism, University of Cal­ifornia, Berkley 1998, σελ. 4
[3] Ι 20-22.
[4] 122.4-5: «Καί ἐς μέν ἀκρόασιν ἴσως τό μή μυθῶδες αὐτῶν ἀτερπέστερον φανεῖται· ὅσοι δέ βουλήσονται τῶν τέ γενομένων τό σαφές σκοπεῖν καί τῶν μελλόντων ποτέ αὖθις κατά τό ἀνθρώπινον τοιούτων καί παραπλησίων ἔσεσθαι, ὠφέλιμα κρίνειν αὐτά ἀρκούντως ἕξει. Κτῆμά τε ἐς αἰεί μᾶλλον ἤ ἀγώνισμα ἐς τό παραχρῆμα ἀκούειν ξύγκειται».
[5] Εν αντιθέσει με τον Ηρόδοτο, ο οποίος επεχείρησε να καταγράψει τα «γενόμενα», ο συγγραφέας του Πελοποννησιακού πολέμου έγραψε τα «γιγνόμενα». Για τον ίδιο λόγο επικρίνει και τον Ελλάνικο, το Μυτιληναίο ιστορικό, για την εκτενή περιγραφή των περσικών πολέμων και τη σημαντική του παράλειψη για την αθηναϊκή ανάπτυξη που σημειώθηκε κατά την κλασική εποχή. Για το λόγο αυτό, από το πρώτο κιό- λας βιβλίο του, με την περίφημη πεντηκονταετία (1180-118), επιχείρησε να αναπληρώσει το «χρονικό» κενό που δημιουργήθηκε.
[6] J. J. Romilly, Ιστορία και Λόγος στο Θουκυδίδη, μτφρ. Ελ. Κακριδή, Μ. I. Ε. Τ., Αθήνα 1988, σελ. 301.
[7] Η. Ηλιού, Το Μήνυμα του Θουκυδίδη, Κέδρος, Αθήνα 2002, σελ. 37.
[8] C. Morris, Western Political Thought: vol. I, Plato to Augustine, Basic Books, 1967, p. 39.
[9] Κ. Βουδούρη, Η πολιτική και ο πολιτικός, Αθήνα 1990, σελ. 196.
[10] C. Barbagallo, Τα Αίτια Παρακμής της Αρχαίας Ελλάδας, μτφρ. Ελ. Ααμψίδη, Μπαϋρον, Αθήνα χ. χ, σελ. 107.
[11] V 111.2: «Ἐνθυμούμεθα δέ ὅτι φήσαντες περί σωτηρίας βουλεύσειν οὐδέν ἐν τοσούτῳ λόγῳ εἰρήκατε ὦ ἄνθρωποι ἄν πιστεύσαντες νομίσειαν σωθήσεσθαι, ἀλλ’ ὑμῶν τά μέν ἰσχυρότατα ἐλπιζόμενα μέλλεται, τά δ’ ὑπάρχοντα βραχέα πρός τά ἤδη ἀντιτεταγμένα περιγίγνεσθαι».
[12] Η ισχύς ως συντελεστής νίκης εμφανίζεται στο VII 25 και στο II 87.
[13] S. Forde, «Varieties of Realism: Thucydides and Machiavelli», in Journal of Politics, vol. 54, 1992, p. 372- 93.
[14] Κ. Μέλακοπίδη, Υπάρχει Ηθική στη Διεθνή Πολιτική;, I. Σιδέρης, Αθήνα 2003, σελ. 54.
[15] Είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε ότι μπορεί από την Θουκυδίδου Ξυγγραφή να αναφύεται ένας πραγ­ματισμός που διακρίνει τις διεθνείς σχέσεις όχι μόνον της εποχής του, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι ο ίδιος επι­κύρωσε την ανηθικότητα που επικρατεί σε αυτές. Αρκετά μάλιστα είναι εκείνα τα σημεία που το πιστοποιούν. Στην αναπαραγωγή του Επιταφίου Λόγου του Περικλέους, ο ιστορικός δεν διστάζει να σχο­λιάσει την τραγωδία του λοιμού που συνέβη στην Αθήνα. Επιπλέον, στη πραγμάτευση του δύσκολου εγ χειρήματοςτης Σικελικής εκστρατείας ο Θουκυδίδης εκθειάζει τη σύνεση που χαρακτηρίζει τη σκέ\|/η του Νικία. Παράλληλα εξαπολύει, όμως, πυρά εναντίον του πολιτικού του αντιπάλου Αλκιβιάδη, λόγω της προδοσίας του εις βάρος των Αθηναίων συμπατριωτών του. Καθώς, όπως αναφέρεται στο VI 92. 5: «Αθηναίων τήν τε οΰσαν και την μέλλουσαν δύναμιν καθελητε, και μετά ταντα αϋτοί τε άσφαλώς οίκήτε και τής άπάσης Ελλάδος έκούαης καί ού βία, κατ’ εύνοιαν St ήγήσθε», συμβουλεύει τους Λακεδαιμονίους να εκ­στρατεύσουν εναντίον των Αθηναίων στη Σικελία και την Αττική, μόνο και μόνο για την ικανοποίηση του εγωισμού και του προσωπικού τους συμφέροντος.
[16] A. Sinclair, ό.π., σελ. 150.
[17] OR. Gilpin (War and Change in World Politics, Cambridge University Press, Cambridge 1981, p. 93) αναγνωρίζει τον Θουκυδίδη ως τον πρώτο πολιτικό επιστήμονα ο οποίος, μέσα από την Ιστορία που ξυνέγραψε, κατανόησε ότι η αλλαγή στην ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό του κράτους έχει ώς απόρροια τον πόλεμο ως αναπόφευκτη διέξοδο.
[18] I. Brown, «Thucydides, Chance and the Dilemma of Imperialisme», in History Today, vol. 31, No 3, p. 10-15.
[19] To θέμα πραγματεύεται διεξοδικά o C. Orwin, (The Hunamity of Thucydides, Princeton University Press, Princeton 1994, p. 44-56), ο οποίος ειρωνικά σχολιάζει ότι οι Αθηναίοι περίπου παρουσιάζονται σαν θύματα της ίδιας της αρχής τους.
[20] 176. 1: «Καί εἰ τότε ὑπομείναντες διά παντός ἀπήχθεσθε ἐν τῇ ἡγεμονίᾳ, ὥσπερ ἠμεῖς, εὖ ἴσμεν μή ἄν ἧσουν ὑμᾶς λυπηρούς γενομένους τοῖς ξυμάχοις καί ἀναγκασθέντας ἄν ἤ ἄρχειν ἐγκρατῶς ἤ αὐτούς κινδυνεύει».
[21] Β. Νούλα, Θουκυδίδης ο Φιλόσοφος, Πατάκης, Αθήνα 2006, σελ. 95.
[22] V 89. 1: «Έπισταμένους πρός είδότας ότι δίκαια μεν έν τώ άνθρωπείω λόγω από τής ϊσης ανάγκης κρίνεται, δυνατά δε οί προύχοντες πράσσουσι και οι άσθενεϊς ζυγχωροϋσιν».
[23] W. Gomme, A. Andrews & Κ. J. Dover, A Historical Commentary on Thucydides, Oxford 1945 -1981², p. 164, 174-175. Οι Αθηναίοι υποστηρίζουν ότι η δικαιοσύνη δεν καθίσταται εφαρμόσιμη στην περί­πτωση της Μήλου, λόγω της δυσαναλογίας δύναμης που υπάρχει μεταξύ τους.
[24] D. Grene, Man in his pride: A study of the political philosophy ofThucydides and Plato, Chicago 1950, p. 62.
[25] Π. Κονδύλη, Η Ηδονή, η Ισχύς και η Ουτοπία, Στιγμή, Αθήνα 1992, σελ 58. Ο Π. Κονδύλης, σκιαγραφεί τους Αθηναίους με τον πιο γλαφυρό τρόπο: «Πίσω από το σκισμένο προσωπείο των θεσμίσεων προβάλ­λει τώρα το αληθινό πρόσωπο της φύσης: είναι το πρόσωπο των Αθηναίων, όταν ζητούν από τους Μηλίους να υποταγούν. Δεν το ζητούν με τη συνείδησή τους βεβαρημένη, δεν πιστεύουν ότι έτσι παραβιάζουν τη θεία τάξη, γιατί η θεία ή φυσική τάξη, ο εσωτερικός νόμος του Όντος είναι ακριβώς ο νόμος του ισχυρότερου».
[26] V 92-93: «{ΜΗΛ.} Και πώςχρήσιμον άν ζυμβαίη ήμιν δονλενσαι, ώσπερ καί νμιν άρξαι;» και οι Αθηναίοι απαντούν: «{ΑΘ.} Ότι νμΐνμένπρό τον τά δεινόταταπαθεΐν ύπακοΰσαι άνγένοιτο, ήμεϊςδέ μή διαφθείραντες ύμάς κερδαίνοιμεν άν». Την ίδια άποψη εκφράζουν και οι Κερκυραίοι, οι οποίοι ζητούν βοήθεια από τους Αθηναίους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την Πελοποννησιακή συμμαχία, ισχυριζόμενοι ότι συμπί­πτουν τα συμφέροντα τους (I 33).
[27] Ακόμη και ο Πρωταγόρας φαίνεται να το υποστηρίζει (Πλάτων, Πρωταγόρας, 351 b).
[28] Το δίλημμα αυτό με το οποίο βρέθηκαν αντιμέτωποι οι Μήλιοι μας παραπέμπει σε ένα ευρύτερο πλαίσιο της σχέσης μεταξύ ελιγμού (δηλ. οικονομικών βλαβών) και ολοκληρωτικού πολέμου, το οποίο αναλύεται διεξοδικά από τον Π. Κονδύλη, Θεωρία τον Πολέμου, Θεμέλιο, Αθήνα 1997, σελ. 159.
[29] V 93: «Ὅτι ὑμῖν μέν πρό τοῦ τά δεινότατα παθεῖν ὑπακοῦσαι ἄν γένοιτο, ἡμεῖς δέ μή διαφθείραντες ὑμᾶς κερδαίνοιμεν ἄν».
[30] Ένα ακόμη χωρίο με το οποίο ενισχύεται η παραπάνω άποψη είναι στο 176. 2, στο οποίο οι Αθηναίοι στη σύσκεψη στη Σπάρτη λένε χαρακτηριστικά ότι: «Ὅν οὐδείς πω παρατυχόν ἰσχύι τι κτήσασθαι προθείς τόν μή πλέον ἔχειν ἀπετράπετο. ἐπαινεῖσθαι τε ἄξιοι οἵτινες χρησάμενοι τῇ ἀνθρωπείᾳ φύσει ὥστε ἑτέρων ἄρχειν δικαιότεροι ἤ κατά τήν ὑπάρχονσαν δύναμιν γένωνται».
[31] A. W. Gomme, A Historical Commentary on Thucydides, vol. 1, Charendon Press, Oxford 1972, p. 16,17.
[32] H. Liddel, R. Scott, Μέγα Λεζικόν της Ελληνικής Γλώσσης, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, λ. ισχύς.
[33] Την ίδια άποψη θα είχε και ο Μακιαβέλλι. Βλ. L. Krieger and F. Stern, The Responsibility of Power: His­torical Essays in Honor of Hajo Holborn, Doubleday, N. Y. 1967, p. 38: «Για τον Μακιαβέλλη η απόκτηση, διατήρηση και επέκταση της ισχύος γίνεται σ’ έναν κόσμο όπου η πολιτική δε χρειάζεται καμιά δικαιολόγηση».
[34] III 40.2-3: «Μηδέ τρισί τοῖς ἀξυμφορωτάτοις τῇ ἀρχῇ, οἴκτῳ καί ἡδονῇ λόγων καί ἐπιεικείᾳ, ἁμαρτάνειν».
[35] Ιστορία, μτφρ. Α. Βλάχου, Εστία, Αθήνα 1998, (Ε 89).
[36] Για την ανισορροπία δυνάμεων Αθήνας και Σπάρτης βλ. R. Gilpin, «The Theory of Hegemonic War», in The Origin and Prevention of Major Wars, ed. R. I. Rotberg and T.K. Rabb, Cambridge University Press, Cambridge 1988, p. 15.
[37] Θουκ., ό.τι. σημ. 35: «Ο ισχυρός είναι εκείνος που επιβάλλει ό, τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύ­νατος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του».
[38] Η θεωρία αυτή για το δίκαιο του ισχυρότερου ανήκει στη σοφιστική αντίληψη και διδασκαλία, για την οποία κάνει λόγο αρχικά ο Guthrie γράφοντας ότι: «Ο καλύτερος τρόπος για να αντιληφθεί κανείς το χα­ρακτήρα της εποχής στην οποία έζησαν οι Σοφιστές είναι να αρχίσει με το Θουκυδίδη. Γιατί ο Πελοπον- νησιακός Πόλεμος υπήρξε το πλαίσιο της ελληνικής ζωής και των πνευματικών αναζητήσεων της, τα τελευταία τριάντα χρόνια του 5^ου αιώνα. Από την άλλη πλευρά, οι προβληματισμοί που έθεσαν οι Σοφιστές είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο ωρίμασε η σκέψη του ιστορικού που μας παρέδωσε αυτόν τον πόλεμο, και ο οποίος συνέλαβε με εντυπωσιακή οξυδέρκεια το πνεύμα των Ελλήνων της εποχής του».
[39] V 90.1 : «Μή καταλύειν ὑμᾶς το κοινόν ἀγαθόν, ἀλλά τῷ αἰεί ἐν κινδύνῳ γιγνομένῳ εἶναι τά εἰκότα καί δίκαια, καί τι καί ἐντός τοῦ ἀκριβοῦς πείσαντά τινα ὠφεληθῆναι. καί πρός ὑμῶν οὐχ ἧσσον τοῦτο, ὅσῳ καί ἐπί μεγίστῃ τιμωρίᾳ σφαλέντες ἄν τοῖς ἄλλοις παράδειγμα γένοισθε».
[40] Ξενοφώντος, Ελληνικά, Β 2,3 – 4: «Ἐν δέ ταῖς Ἄθήναις τῆς Παράλου ἀφικομένης νυκτός ἐλέγετο ἡ συμφορά, καί οἰμωγή ἐκ τοῦ Πειραιῶς διά τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς ἄστυ διῆκεν ὁ ἕτερος τῷ ἑτέρῳ παραγγέλλων· ὤστ’ ἐκείνης τῆς νυκτός οὐδείς ἐκοιμήθη, οὐ μόνον τούς ἀπολωλότας πενθοῦντες, ἀλλά πολύ μᾶλλον ἔτι αὐτοί ἑαυτούς πείσεσθαι νομίζοντες οἷα ἐποίησαν Μηλίους τέ, Λακεδαιμονίων ἀποίκους ὄντας, κρατήσαντες πολιορκίᾳ, καί Ἰστιαιέας καί Σκιωναίους καί Τορωναίους καί Αἰγινήτας καί ἄλλους πολλούς τῶν Ἑλλήνων».
[41] Για την εκδήλωση ιμπεριαλιστικών τάσεων από μέρους των ανθρώπων και για τις αλλαγές που αυτές προ- κάλούν στο συσχετισμό δυνάμεων στο εσωτερικό του κράτους ή στο διεθνές σύστημα, γίνεται λόγος από δομικούς ρεαλιστές με εκτενείς αναφορές στο Κ. Waltz, «The Origins ofWar in Neorealist Theory», in The journal of interdisciplinary history, vol. xviii, No 4, The MIT Press, spring 1988, p. 40-44.
[42] W. R. Connor, «Αpost-modernist Thycydides?», CJ, vol. 72,1977, p. 289-98.
[43] Συγκεκριμένα, η άποψη αυτή σχετικά με το συγκρουσιακό χαρακτήρα που διακρίνει τις σχέσεις των κρα­τών διαπνέει όλο το έργο του Κ. Waltz (Man, the State and War, Columbia University Press, New York  1959)

ΑΠΛΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ

Όταν βλέπουμε, απλά βλέπουμε, αυτό που συμβαίνει, (χωρίς να το παρατηρούμε αλλά απλά να το βλέπουμε,) κάτι «γεννιέται» μέσα μας…
Είναι η Επίγνωση…

Διότι απλά βλέπουμε σημαίνει, πως «δεν συμμετέχουμε» σε αυτό που συμβαίνει. Δεν ταυτιζόμαστε δηλαδή μαζί του. Είμαστε αποστασιοποιημένοι.

Αλλά χωρίς να είμαστε παρατηρητές, (και είναι σημαντικό αυτό,) γιατί αν παρατηρούμε, (το κάθε τι) που συμβαίνει, (αν η προσοχή μας δηλαδή «πάρει θέση» με το να επικεντρωθεί σε αυτό που συμβαίνει για να το «καταλάβει»), τότε, εισβάλει ο νους, (επεμβαίνει), και προτάσσει αυτομάτως «γνώμες», «κρίσεις», «αναλύσεις, και «ψάχνει», που σημαίνει χάνεται… Άρα, ο νους, ποτέ δεν μπορεί να δει αντικειμενικά.

Η μη εμπλοκή του νου λοιπόν, είναι αυτή που μας οδηγεί στην Επίγνωση. Την Πραγματική Επίγνωση. Που δεν έχει να κάνει με πληροφορίες, αλλά με σύνδεση μας, απευθείας με Βίωμα. Τότε ζούμε Πραγματικά.

Διότι ότι κι αν συμβαίνει, (που εμείς «απλά το βλέπουμε»), δεν έχει να κάνει τελικά με το κάθε εξωτερικό γεγονός, άνθρωπο, κατάσταση, αλλά με το τι συμβαίνει «μέσα μας» εξαιτίας του, δηλαδή αυτό που λέμε: «τι μας κάνει» το κάθε τι. Το αντίκρισμα αυτού, απλώς «εμφανίζει», εκφάνσεις της δικής μας θέσης, κατάστασης, στάσης, στο κάθε τι. Αυτό βλέπουμε τελικά, μέσα από το οτιδήποτε. Δηλαδή, εμάς τους ίδιους.

Όταν μονάχα βλέπουμε, είμαστε αποστασιοποιημένοι λοιπόν, καί από το κάθε εξωτερικό γεγονός, κατάσταση, άνθρωπο, καί από το τι προκαλεί κάθε τι από αυτά σε εμάς, μέσα μας. Μας βλέπουμε…

Αποστασιοποιημένοι σημαίνει οπότε, μη ταυτισμένοι. Άρα, αντικειμενικοί. Καθαροί.
Σημαίνει, πως βρισκόμαστε σε μια συνειδησιακή θέση, πέραν, και πίσω, (αλλά μέσα σε όλα), από το κάθε τι.

Και «βιώνουμε» …Αυτό.
Αυτό δηλαδή, που Είναι.

Μη εντασσόμενοι σε τίποτα. Μη παραμυθιαζόμενοι από το οτιδήποτε. Και μη σαφώς κατακερματισμένοι ως οντότητες.

Αυτή, η βαθιά τοποθέτηση, δεν είναι στάση, άσκηση, νοητική κατασκευή, πρόγραμμα, εξήγηση κλπ. Εκτελείται, από την ίδια τη Συνείδηση, που αρχίζει να αναγνωρίζει τον Εαυτό της.

Και είναι, η βίωση της ζωής αντικειμενικά.
Η Βίωση ως Ζωή, Αυτού που Είμαστε.
Είναι, η Ελευθερία της Ύπαρξης, Πραγματοποιούμενη, στην κάθε μας στιγμή.
Είναι, η Πραγματική Ζώσα Ζωή του παρόντος πεδίου.
Δεν υπάρχει κάτι άλλο…

Μόνο το «εγώ» ψάχνει, αναλύει, αντιτίθεται, κάνει σχέδια, δημιουργεί κοσμοθεωρίες, και έχει ανάγκη το παρελθόν στο οποίο βασίζεται, κι ένα μέλλον για να ασχολείται, ώστε να διαιωνίζει την παρουσία του…

Ειδάλλως, τα πάντα συμβαίνουν μόνα τους, εντελώς φυσικά.

ΗΡΘΑΜΕ ΑΠΛΑ ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΥΜΕ

Όλα είναι εδώ, τώρα. Πάντα ήταν, και πάντα θα είναι.

Αντί να ζούμε αυτό όμως, εμείς, διαχωρίζουμε «κάτι» από το σύνολο, (των άπειρων πιθανοτήτων ως δυνατότητες που ήδη προϋπάρχουν), του δίνουμε έμφαση και σημασία, και φτάνει να γίνει το κύριο μέλημα μας στη ζωή. Κι αυτό βέβαια κατόπιν, είναι το κάθε φωτιζόμενο από εμάς θέμα, και χαρακτηριζόμενο μας ως «πρόβλημα».

Γιατί ότι συλλαμβάνεται από το σύνολο της αντίληψης μας, ο νους, (μια και αυτή είναι η δουλειά του), το απομονώνει ως πληροφορία, κατόπιν δημιουργεί διάφορα σενάρια πιθανοτήτων, και μας μπερδεύει (επειδή τον πιστεύουμε), δημιουργώντας μας αδιέξοδες καταστάσεις για τις οποίες κατόπιν, πρέπει να αγωνιστούμε ώστε να τις «λύσουμε». Είμαστε απόλυτα ταυτισμένοι λοιπόν με το νου…

Μα να λύσουμε όμως τελικά τι; Αφού εξ’ αρχήν, δεν υπάρχει πρόβλημα…

Και θα μου πείτε γιατί; Γιατί ο καθένας μας στη ζωή, εισπράττει πάντα αυτό που του αξίζει, με την έννοια ότι είναι αποτέλεσμα της παρελθούσας του ζωής, των επιλογών του, των σκέψεων που κάνει, και της προσωπικής του κοσμοθεώρησης, (δεδομένες πεποιθήσεις περί σωστού και λάθους) όπως, και των συναισθημάτων που εξαπολύει προς τον εαυτό του, και προς τα πάντα γύρω του… Γι’ αυτό ακριβώς και η επίρριψη ευθυνών, ή τα αδιέξοδα, απλά το μόνο που κάνουν, είναι να μαρτυρούν το μπέρδεμα που έχουμε στην ψυχονοητικοσυναισθηματική μας κατάσταση, η οποία προφανώς έξω στην ζωή, απλά αντικατοπτρίζεται, μονάχα για να τη δούμε, και όχι για να πάρουμε θέση σε αυτά ή να τα λύσουμε, χωρίς πρώτα να έχουμε αναγνωρίσει τις διεργασίες που τα προκάλεσαν ερήμην μας...

Αυτό σημαίνει, πως οτιδήποτε υπάρχει εκεί έξω, διορθώνεται αυτόματα, όταν (και εάν), επεξεργαστούμε τις λειτουργίες στις οποίες μετέχουμε, δηλαδή, τι από μέσα μας έφερε τα παρόντα αποτελέσματα. Οι αιτίες για τα πάντα έξω, λοιπόν, υπάρχουν μόνο μέσα… Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο το κάθε τι που γίνεται εξωτερικά, είναι για να μπορέσει να μας μάθει (να μας δείξει) ποιοι (έχουμε επιλέξει συνειδητά ή ασύνειδα να) είμαστε, ώστε να μας γίνει αναγνωρίσιμο, για να αναλάβουμε τελικά τον εαυτό μας, που σημαίνει κατ’ επέκταση και την εξωτερική μας ζωή.

Κι όμως. Όλη η παραπάνω προαναφερθείσα διαστρεβλωμένη μας θέση στα πράγματα μας μπλοκάρει, και μας κάνει να πελαγώνουμε. Κι αυτό, γιατί δημιουργείται σύγκρουση μέσα μας (παρά ευκαιρία για να μάθουμε για εμάς), ανάμεσα σε αυτό που διεξάγεται, (με τον τρόπο που το χαρακτηρίζουμε καθαρά υποκειμενικά, και όχι αντικειμενικά), και ανάμεσα σε αυτό που θα θέλαμε να γινόταν.

Μα, δεν έχει σημασία ούτε τι θέλουμε, ούτε τι διεξάγεται όμως τελικά! Δηλαδή, αν αυτό που θέλουμε θα μπορέσει να πραγματοποιηθεί ή όχι…

Γιατί εξ’ αρχής, είμαστε εδώ για να «δούμε» το πως έχουν τα πράγματα σε αυτόν τον χώρο. Το πώς λειτουργούν. Το τι υπάρχει.

Δεν βρισκόμαστε εδώ ούτε για να «περάσουμε καλά», ούτε για να πραγματοποιήσουμε διάφορα, ούτε για να αποδείξουμε κάτι ή να πετύχουμε στόχους, ούτε για να γίνουμε σημαντικοί, να ξεχωρίσουμε, να αφήσουμε κάτι αξιόλογο πίσω μας φεύγοντας…

Όλα αυτά είναι τα εμπόδια μας, παρά η πραγματική μας ζωή. Γιατί το μόνο που κάνουν, είναι να μας αναγκάζουν να παραμένουμε «κολλημένοι» εδώ, (θεωρώντας πως είμαστε μονάχα οι προσωπικότητες που φιλοξενούνται στο σώμα που κατέχουμε), κι έτσι να μην γνωρίζουμε καν ότι κολλήσαμε, και φυσικά ούτε και να μπορούμε να ξεκολλήσουμε τελικά εύκολα...

Γιατί κανείς δεν είπε ποτέ πως είναι εύκολη υπόθεση η υπέρβαση αυτού του πεδίου. Είναι όμως αυτό το οποίο ήρθαμε να κάνουμε, αναβάλλοντας το διαρκώς, παρόλο που βλέπουμε πως δεν είναι τα πράγματα ρόδινα...

Γιατί η δυσαρέσκεια ακριβώς του γεγονότος πως ευτυχία, (μόνιμη, ολοκληρωτική και πραγματική) δεν υπάρχει σε αυτό το πεδίο ότι κι αν πετύχουμε, σε όποιο βαθμό, κι ότι κι αν αποκτήσουμε, είναι και το εφαλτήριο, για να αρχίσουμε να ψάχνουμε, ώστε να βρούμε το τι Πραγματικά συμβαίνει…

Διότι η Πραγματική Ευτυχία, έχει να κάνει με την Εσωτερική Γαλήνη, η οποία πραγματοποιείται, μόνο αναγνωρίζοντας ποιοι Είμαστε Πραγματικά. Και για να μπορέσουμε να δούμε (και να αναγνωρίσουμε στη συνέχεια νιώθοντας την Αλήθεια για εμάς), είναι αναγκαία η απομάκρυνση (ώστε να επέλθει η αποκόλληση), από την ύλη ως εγωισμό, δύναμη, εξουσία, (έξω από την ουσία), κατοχή, σωματικές ζωώδης καθαρά απολαύσεις, και βιαιότητα, (που μας καθηλώνει ως όντα, ακόμα και πιο κάτω του πεδίου της ύλης…)

Γι’ αυτό μιλάμε για αποστασιοποίηση. Για μελέτη ουσιαστικά της ανθρώπινης μας πλευράς, και όχι ταύτιση μαζί της. Αυτή η μελέτη για να πραγματοποιηθεί, (της ανθρώπινης υπόστασης), πρέπει να γίνει, εντός όλων των καταστάσεων που συναντάμε, και οι οποίες ουσιαστικά διεξάγονται από μόνες τους, μια και άλλες, πολύ ανώτερες δυνάμεις (από την αφεντιά μας), καθορίζουν τη ροή των συμβαινομένων…

Αυτό σημαίνει πως σε οτιδήποτε γίνει (ή δεν γίνει), η θέση μας σε αυτό είναι που έχει τον πρωτεύοντα ρόλο, διότι και οι κινήσεις μας θα είναι και οι ανάλογες. Κι αυτό, γιατί θα καθορίζουν το ποιοι είμαστε (και το εκφράζουμε), την κάθε δεδομένη στιγμή.

Αυτό λοιπόν που χρειάζεται, είναι η Εσωτερική μας (Ζωή) θέση - κατάσταση να είναι τέτοια, που να εμφανίζει και να διαχέει το γεγονός, ότι δεν είμαστε ο κάθε ρόλος που παίζουμε στην κάθε κατάσταση. Να γίνει αντιληπτό και κατανοητό, πως απλά ήρθαμε να δούμε…

Αγάπη: Πώς η καλή επικοινωνία δίνει διάρκεια σε μια σχέση

Για να καταφέρουμε να έχουμε μια σχέση με διάρκεια χρειάζεται να έχουμε την ικανότητα να συντονιστούμε με τις βαθύτερες ανάγκες και λαχτάρες μας και να τις μεταφράσουμε σε ξεκάθαρα σήματα ώστε να βοηθηθούν οι αγαπημένοι μας και να ανταποκριθούν. Πάνω από όλα, χρειάζεται μάλλον να αναγνωρίσουμε και να παραδεχτούμε τον πρωταρχικό κώδικα του συναισθηματικοί) δεσμού παρά να προσπαθήσουμε να το απορρίψουμε και να το ξεπεράσουμε. Σε πολλές σχέσεις αγάπης, οι ανάγκες και οι φόβοι συναισθηματικού δεσμοί) είναι κρυφές ατζέντες, κατευθύνουν τις πράξεις μας. όμως αυτό ποτέ δεν αναγνωρίζεται. Είναι καιρός πλέον να αναγνωριστούν αυτές οι ατζέντες, έτσι ώστε να μπορούμε ενεργά να δώσουμε μορφή στην αγάπη που τόσο απελπισμένα χρειαζόμαστε... 

 

Για να λειτουργήσει η αγάπη χρειάζεται να αποδεχτεί κανείς ότι ακόμη και εάν υπάρχει αγάπη, είναι πάντοτε μια υπό­θεση σε εξέλιξη. Ακριβώς όταν καταφέρεις να τα κάνεις όλα σω­στά. ο ένας από τους δυο αλλάζει! Η μυθιστοριογράφος Ursula Le Guin μάς υπενθυμίζει ότι η αγάπη «δεν στέκεται σαν πέτρα. Πρέπει να παρασκευαστεί σαν το ψωμί. να το ζυμώνεις και να το ξαναζυμώνεις όλη την ώρα. από την αρχή».

 

Είκοσι χρόνια ερευνών μάς λένε ότι έχουμε βοηθήσει πολλά διαφορετικά είδη ζευγαριών να «κατασκευάσουν» την αγάπη τους. νιόπαντρα ζευγάρια και ζευγάρια σε μακροχρόνιους γάμους. ομο­φυλόφιλοι και ετεροφυλόφιλοι, βασικά ευτυχισμένους και σε απελ­πιστικά δύσκολες σχέσεις, παραδοσιακά και αντισυμβατικά ζευ­γάρια, ανώτατης μόρφωσης ή εργάτες, συγκρατημένους ή δια­χυτικούς.

 

Οι καταθλιμμένοι και αγχωμένοι σύντροφοι ωφελούνται καταπληκτικά από τα μοντέλα ενίσχυσης του ψυχολογικού δεσμού στα ζευγάρια. Το σεξ είναι καλύτερο όταν υπάρχει ασφαλής συναισθηματική σύνδεση.

 

Το ρίσκο, που είναι ουσιώδες για τον ερωτισμό, δεν πηγάζει από συνεχείς επιφανειακούς νεωτερισμούς, αλλά από την ικανότητα να μένει κανείς ανοιχτός στον σύντροφό του στο εδώ και τώρα.

 

Η φροντίδα και η στήριξη για πρακτικά θέματα είναι μια φυ­σική αντίδραση όταν νιώθουμε κοντά και συνδεδεμένοι. «Όταν αγα­πάς. θέλεις να κάνεις πράγματα για την αγαπημένη σου», έγραψε ο Χέμινγουεί. «Θέλεις να θυσιαστείς. Θέλεις να εξυπηρετήσεις».

 

Γνωρίζουμε από την έρευνα ότι οι ασφαλείς σύντροφοι είναι πιο ευαίσθητοι στις ανάγκες για φροντίδα του ενός προς τον άλλον.

 

Η Ρόουζ και ο Μπιλ, ένα ζευγάρι μεταπτυχιακών φοιτητών, μαλώνουν σχεδόν για τα πάντα, όμως βασικά μαλώνουν για συ­ναισθηματική σύνδεση και αλληλοστήριξη σε πρακτικά θέματα. Ακόμη και στο τέλος της θεραπείας όταν έχουν σημαντικά προο­δεύσει. μπαίνουν σε έναν καβγά για το γεγονός ότι ο Μπιλ δεν έχει περάσει το τηλέφωνο του παιδιάτρου στο κινητό του, παρό­λο που η Ρόουζ τού έχει ζητήσει να κάνει τουλάχιστον αυτό. Όταν το μωρό αρρωσταίνει δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει το κινητό του για να πάρει τον γιατρό τηλέφωνο. Τελικά βρίσκουν έναν τρόπο να σταματήσουν αυτόν τον καβγά. «Όταν δεν μπορώ να βρω αυ­τό το τηλέφωνο, τρομοκρατούμαι», λέει η Ρόουζ στον Μπιλ. «Έχω ανάγκη να με ακούς όταν ζητάω τέτοια πράγματα». 0 Μπιλ τώ­ρα προσφέρει τη στήριξή του. «Σε ακούω», της λέει, «είναι σαν να μου λες “Έχεις τη συμπαράστασή μου; ” Χρειάζεται γι’ αυτό να εξαρτάσαι από μένα. Και είσαι μια υπέροχη μητέρα για τα παι­διά μας. Έχω προσθέσει το τηλέφωνο στο κινητό μου και σου έχω παραγγείλει και εσένα το δικό σου κινητό και έτσι αυτό δεν θα ξανασυμβεί. Μήπως μπορώ να σε στηρίξω και με άλλους τρό­πους;» Σε μια μετέπειτα συνεδρία η Ρόουζ λέει στον Μπιλ ότι δεν του κρατάει κακία που φροντίζει τα παιδιά τα απογεύματα όταν αυτός θέλει να μελετήσει. Τώρα που νιώθει πιο κοντά του, στην πραγματικότητα χαίρεται να του πηγαίνει καφέ και να της λέει πώς τα πάει με τα μαθήματά του. Όταν καταφέρνουμε να δημιουργήσουμε ένα πιο ασφαλές δέσιμο, αυτό απελευθερώνει την προσοχή μας. έτσι ώστε να μπορούμε να συντονιστούμε με τον άλ­λον και πραγματικά να στηρίξουμε τον αγαπημένο μας "

 

Εάν έπρεπε να κάνω μια σύνοψη όλων αυτών που έμαθα από όλα αυτά τα ζευγάρια, θα ήταν κάπως έτσι:

• Η ανάγκη μας να έρθουν κοντά μας οι άλλοι όταν τους φωνά­ζουμε -να μας προσφέρουν ένα ασφαλές λιμάνι- είναι από­λυτη.
• Η συναισθηματική πείνα είναι μια πραγματικότητα. Όταν κά­ποιος νιώθει συναισθηματική ερημιά, όταν νιώθει ότι έχει απορ- ριφθεί ή εγκαταλειφθεί. τότε πονάει σωματικά και συναισθημα­τικά και πανικοβάλλεται.
• Υπάρχουν πολύ λίγοι τρόποι να τα βγάλουμε πέρα με τον πόνο μας όταν οι πρωταρχικές μας ανάγκες για σύνδεση δεν έχουν ικανοποιηθεί.
• Η συναισθηματική ισορροπία, η ηρεμία και η πραγματική χαρά είναι τα βραβεία της αγάπης. Το ερωτικό ξεμυάλισμα είναι το βραβείο των μπούφων.
• Δεν υπάρχει τέλεια επίδοση στην αγάπη ή στο σεξ. Όταν έχεις πάθει εμμονή με την επίδοση, τότε φτάνεις σε αδιέξοδο. Αυτό που μετράει είναι η συναισθηματική παρουσία.
• Στις σχέσεις δεν υπάρχει σχέση αιτίου - αιτιατού. δεν υπάρχουν ευθείες γραμμές, μόνο κύκλοι που οι σύντροφοι δημιουργούν μαζί. Σπρώχνουμε ο ένας τον άλλον σε θηλιές και φαύλους κύ­κλους σύνδεσης και αποσύνδεσης.
• Εάν αποφασίσουμε να ακούσουμε το συναίσθημά μας και να το χρησιμοποιήσουμε σαν οδηγό, μας λέει ακριβώς τι χρειαζό­μαστε.
• Όλοι μερικές φορές πατάμε το κουμπί πανικού. Χάνουμε την ισορροπία μας και καταφεύγουμε σε τρόπους αγχωτικού ελέγ­χου ή αναισθησίας ή απομάκρυνσης. Το μυστικό είναι να μην παραμένουμε σε αυτές τις καταστάσεις. Είναι πολύ δύσκολο για τον/την αγαπημένη σας να σας συναντήσει εκεί

 

Για να δώσουμε μορφή στην αγάπη, πρέπει να είμαστε ανοιχτοί και να μπορούμε να ανταποκριθούμε τόσο συναισθηματικά όσο και σωματικά. Μπορούμε να δούμε τι είναι αυτό που περικλείει η αγάπη, σύμφωνα με τις μελέτες που έχουν γίνει από τον Bil Mason και τη Sally Mendoza του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας για το χνουδωτό πιθηκάκι τίτι. Τα θηλυκά ταΐζουν τα μωρά τους, όμως δεν προσφέρουν καμιά άλλη μητρική ανταπόκριση. Δεν περιποιούνται τα μωρά τους ούτε τα αγγίζουν. Αντιθέτως, τα αρσενικά είναι αυτά που φροντίζουν κατά 80% τα μωρά. Κρατούν και αγκαλιάζουν το μωρό, είναι συναισθηματικά δεσμευμένα και αποτελούν το ασφαλές λιμάνι. Τα μωρά τίτι δεν φαίνεται να τα πειράζει καθόλου όταν η μητέρα τους απομακρύνεται από την οικογένεια για λίγο. όμως όταν ο πατέρας απομακρύνεται, το επίπεδο της κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες στο αίμα τους, φτάνει στα ύψη.

 

Στο γραφείο μου. οι πιο συναισθηματικά απόμακροι σύντροφοι καμιά φορά μού λένε: «Κάνω τα πάντα για να δείξω ότι νοιάζομαι, κουρεύω το γκαζόν, φέρνω στο σπίτι έναν καλό μισθό, λύνω προβλήματα και δεν φλερτάρω δεξιά και αριστερά. Όμως γιατί δεν φαίνεται να έχουν σημασία όλα αυτά και το μόνο που μετράει για τη γυναίκα μου είναι ότι δεν “συζητάμε για συναισθηματικά θέματα και δεν αγκαλιαζόμαστε; ”» Τους λέω: «Γιατί έτσι είμαστε φτιαγμένοι. Χρειαζόμαστε κάποιον να μας προσέχει πραγματικά, να μας κρατάει σφιχτά, να έρχεται κάποιες φορές πραγματικά κοντά μας και να ανταποκρίνεται με συναισθηματικό τρόπο που να μας συγκινεί, να συνδέεται μαζί μας. Τίποτε δεν συγκρίνεται με αυτό. Και εσύ το χρειάζεσαι αυτό. Το ξέχασες; Το να νιώθεις συνδεδεμένος είναι κάτι πολύ γλυκό, η αγκαλιά καθησυχάζει βαθιά και ικανοποιεί, ανεξαρτήτως εάν αγκαλιάζουμε ή μας αγκαλιάζουν. Στους περισσότερους από μας αρέσει να κρατάμε ένα μωρό. Είναι μια τόσο ωραία αίσθηση, όσο και όταν αγκαλιάζουμε τον/τη σύντροφό μας.

 

Όμως τα πάντα είναι συναισθηματικός δεσμός και δέσιμο: O έρωτας μεταξύ ενηλίκων συμπεριλαμβάνει σεξουαλικότητα και φροντίδα. O συναισθηματικός δεσμός είναι η βάση. το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται όλα τα υπόλοιπα. 

ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΑΦΥΠΝΗΣΗΣ

Ο Μποντιντάρμα είπε:

- Η ουσία του Ντάρμα είναι απόσπαση. Και ο σκοπός εκείνων που ασκούνται είναι η απελευθέρωση από τα φαινόμενα. Τα Σούτρα λένε:' Η απόσπαση είναι φώτιση, επειδή αρνείται τα φαινόμενα. Βουδότητα σημαίνει επίγνωση. Οι θνητοί των οποίων ο νους αποκτά επίγνωση, φθάνουν στον Δρόμο της Φώτισης, και γι' αυτό ονομάζονται Βούδες. Τα Σούτρα λένε:' Εκείνοι που ελευθερώνονται από όλα τα φαινόμενα, ονομάζονται Βούδες '. Η παρουσία των φαινομένων σαν μη παρουσία δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή οπτικά, αλλά μπορεί να γίνει γνωστή μόνο μέσω της σοφίας. Όποιος ακούσει και πιστέψει αυτήν την διδασκαλία, ανεβαίνει στο Μεγάλο Όχημα και εγκαταλείπει τις τρεις περιοχές.

Οι τρεις περιοχές είναι: απληστία, οργή και πλάνη. Η εγκατάλειψη των τριών περιοχών σημαίνει να πάμε από την απληστία, την οργή και την πλάνη πίσω στην ηθικότητα, τον διαλογισμό και την σοφία. Η απληστία, η οργή και η πλάνη δεν έχουν δική του φύση. Εξαρτώνται από τους θνητούς. Και όποιος είναι ικανός να συλλογιστεί, θα δει ότι η φύση της απληστίας, της οργής και της πλάνης είναι η βουδική φύση. Πέρα από την απληστία, την οργή και την πλάνη δεν υπάρχει άλλη βουδική φύση. Τα Σούτρα λένε:' Οι Βούδες έγιναν Βούδες μόνο, ενώ ζούσαν με τα τρία δηλητήρια και τρέφονταν με τον αγνό Ντάρμα '. Τα τρία δηλητήρια είναι: απληστία, οργή και πλάνη.

Το Μεγάλο Όχημα είναι ανώτερο όλων των οχημάτων. Είναι το μεταφορικό μέσον των Μποντισάτβα, οι οποίοι χρησιμοποιούν το κάθε τι χωρίς να χρησιμοποιούν τίποτε και ταξιδεύουν όλη μέρα χωρίς μετακίνηση. Τέτοιο είναι το όχημα των Βουδών. Τα Σούτρα λένε: 'Το μη όχημα είναι το όχημα των Βουδών '.

Εκείνος που αντιλαμβάνεται ότι οι έξι αισθήσεις δεν είναι πραγματικές, ούτε οι πέντε συσσωρεύσεις είναι φανταστικές και ότι κανένα πράγμα τέτοιου είδους δεν μπορεί να εντοπιστεί στο σώμα, αυτός κατανοεί την γλώσσα των Βουδών. Τα Σούτρα λένε:' Η σπηλιά των πέντε συσσωρεύσεων είναι η αίθουσα του Ζεν. Το άνοιγμα του εσωτερικού ματιού είναι η πύλη του Μεγάλου Οχήματος '. Τι θα μπορούσε να είναι πιο σαφές;

Η μη σκέψη για τίποτε, είναι Ζεν. Από την στιγμή που θα το μάθεις, τότε το περπάτημα, η ορθοστασία, το κάθισμα ή το ξάπλωμα, το κάθε τι που θα κάνεις, θα είναι Ζεν. Το να μάθεις ότι ο νους είναι κενός, σημαίνει να δεις τον Βούδα. Οι Βούδες των δέκα κατευθύνσεων δεν έχουν νου. Το να δεις τον μη νου, σημαίνει να δεις τον Βούδα.

Το να εγκαταλείψεις τον εαυτό σου χωρίς να μετανιώσεις, είναι η μεγαλύτερη ευσπλαχνία. Το να υπερβείς την κίνηση και την ακινησία, είναι ο ανώτερος διαλογισμός. Οι θνητοί κινούνται συνεχώς, ενώ οι Άρχατ μένουν ακίνητοι. Αλλά ο ύψιστος διαλογισμός ξεπερνάει εκείνον των θνητών και των Άρχατ. Τα άτομα που φθάνουν σε αυτήν την κατανόηση απελευθερώνονται απ' όλα τα φαινόμενα χωρίς προσπάθεια και θεραπεύουν κάθε ασθένεια χωρίς φάρμακα. Τέτοια είναι η δύναμη του μεγάλου Ζεν.

Το να χρησιμοποιείς τον νου για να αναζητήσεις την πραγματικότητα, είναι πλάνη. Η μη χρήση του νου για την αναζήτηση της πραγματικότητας, είναι επίγνωση. Η απαλλαγή από τα λόγια, είναι απελευθέρωση. Το να παραμένεις αμόλυντος από την σκόνη των αισθήσεων, σημαίνει διαφύλαξη του Ντάρμα. Η υπέρβαση της ζωής και του θανάτου, σημαίνει εγκατάλειψη του οίκου. Το να μην υποστείς άλλη μια ύπαρξη, σημαίνει φθάσιμο στην Ατραπό. Η μη δημιουργία πλανών, είναι φώτιση. Το να μην βυθίζεσαι στην άγνοια, είναι σοφία. Η μη προσβολή, είναι νιρβάνα. Και η μη εμφάνιση του νου, είναι η άλλη όχθη.

Όταν είσαι παραπλανημένος, υπάρχει αυτή η όχθη. Όταν αφυπνίζεσαι, δεν υπάρχει. Οι θνητοί στέκουν σε αυτήν την όχθη. Αλλά εκείνοι που ανακαλύπτουν το μεγαλύτερο απ' όλα τα οχήματα, δεν στέκουν ούτε σε αυτήν ούτε στην άλλη όχθη. Είναι ικανοί να εγκαταλείψουν και τις δύο όχθες. Εκείνοι που θεωρούν την άλλη όχθη σαν διαφορετική από αυτήν, δεν κατανοούν το Ζεν.

Πλάνη σημαίνει θνητότητα, και επίγνωση σημαίνει βουδότητα. Δεν είναι το ίδιο πράγμα. Αλλά ούτε είναι κάτι διαφορετικό. Απλώς οι άνθρωποι διακρίνουν την πλάνη από την επίγνωση. Όταν είμαστε παραπλανημένοι, υπάρχει ένας κόσμος όπου μπορούμε να ξεφύγουμε. Όταν έχουμε επίγνωση, δεν υπάρχει τίποτε για να ξεφύγουμε.

Στο φως του αμερόληπτου Ντάρμα οι θνητοί δεν διαφέρουν από τους σοφούς. Τα Σούτρα λένε ότι ο αμερόληπτος Ντάρμα είναι κάτι στο οποίο οι θνητοί δεν μπορούν να εισδύσουν και το οποίο οι σοφοί δεν μπορούν να ασκήσουν. Ο αμερόληπτος Ντάρμα ασκείται μόνο από τους μεγάλους Μποντισάτβα και Βούδες. Το να θεωρείς την ζωή σαν διαφορετική από τον θάνατο, ή την κίνηση σαν διαφορετική από την ακινησία, σημαίνει ότι είσαι μεροληπτικός. Αμεροληψία σημαίνει να μην θεωρείς την δυστυχία σαν διαφορετική από το νιρβάνα, γιατί η φύση και των δύο είναι κενότητα. Όταν φαντάζονται ότι βάζουν ένα τέλος στην δυστυχία και εισέρχονται στο νιρβάνα, οι Άρχατ αποκλείονται από το νιρβάνα. Αλλά οι Μποντισάτβα γνωρίζουν ότι η δυστυχία είναι ουσιαστικά κενή. Και παραμένοντας στην κενότητα, παραμένουν στο νιρβάνα. Νιρβάνα σημαίνει απουσία γέννησης και θανάτου. Είναι πέρα από την γέννηση και τον θάνατο και πέρα από το νιρβάνα. Όταν ο νους παύει να κινείται, εισέρχεται στο νιρβάνα. Το νιρβάνα είναι ένας κενός νους. Όταν οι πλάνες δεν υφίστανται, οι Βούδες φθάνουν στο νιρβάνα. Όταν οι προσβολές δεν υφίστανται, οι Μποντισάτβα εισέρχονται στον τόπο της φώτισης.

Ένας ακατοίκητος τόπος είναι ένας τόπος χωρίς απληστία, οργή η πλάνη. Η απληστία είναι η περιοχή της επιθυμίας, η οργή είναι η περιοχή της μορφής και η πλάνη είναι η άμορφη περιοχή. Όταν αρχίζει μια σκέψη, εισέρχεται στις τρεις περιοχές. Όταν τελειώνει η σκέψη, εγκαταλείπεις τις τρεις περιοχές. Η αρχή ή το τέλος των τριών περιοχών, η ύπαρξη ή μη ύπαρξη των πάντων εξαρτάται από τον νου. Αυτό ισχύει για όλα, ακόμα και για τέτοια άψυχα πράγματα όπως είναι τα βράχια και τα ξύλα.

Όποιος γνωρίζει ότι ο νους είναι μια φαντασία και στερείται κάθε πραγματικότητας, γνωρίζει ότι ο νους του υπάρχει και δεν υπάρχει. Οι θνητοί δημιουργούν συνεχώς τον νου, ισχυριζόμενοι ότι υπάρχει. Και οι Άρχατ αρνούνται συνεχώς τον νου, ισχυριζόμενοι ότι δεν υπάρχει. Αλλά οι Μποντισάτβα και οι Βούδες ούτε δημιουργούν ούτε αρνούνται τον νου. Αυτό εννοείται με την έκφραση:' ο νους που ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει '. Ο νους που ούτε υπάρχει ούτε δεν υπάρχει ονομάζεται Μέση Ατραπός.

Αν χρησιμοποιείς τον νου σου για να μελετήσεις την πραγματικότητα, δεν θα κατανοήσεις ούτε τον νου ούτε την πραγματικότητα. Αν μελετήσεις την πραγματικότητα χωρίς να χρησιμοποιήσεις τον νου, θα τα κατανοήσεις και τα δύο. Όσοι δεν κατανοούν, δεν καταλαβαίνουν την κατανόηση. Οι άνθρωποι που είναι ικανοί για ορθή όραση, γνωρίζουν ότι ο νους είναι κενός. Η απουσία και των δύο, κατανόησης και μη κατανόησης, είναι αληθινή κατανόηση.

Εξεταζόμενη με την αληθινή όραση η μορφή δεν είναι απλώς μορφή, γιατί η μορφή εξαρτάται από τον νου. Και ο νους δεν είναι απλώς νους, γιατί ο νους εξαρτάται από την μορφή. Νους και μορφή δημιουργούνται και αναιρούνται αμοιβαία. Ό,τι υπάρχει, υφίσταται σε συσχετισμό με ό,τι δεν υπάρχει. Και ό,τι δεν υπάρχει, δεν υφίσταται σε συσχετισμό με ό,τι υπάρχει. Αυτή είναι η αληθινή όραση. Μέσω αυτής της όρασης τίποτε δεν είναι ορατό και τίποτε δεν είναι αόρατο. Μια τέτοια όραση φθάνει στις δέκα κατευθύνσεις χωρίς να κοιτάξει: γιατί τίποτε δεν είναι ορατό' γιατί η μη όραση είναι όραση' γιατί η όραση δεν είναι όραση. Αυτό που βλέπουν οι θνητοί είναι πλάνη. Η αληθινή όραση είναι αποσπασμένη από την όραση.

Ο νους και ο κόσμος είναι αντίθετοι και η όραση προβάλλει όταν αυτοί συναντιούνται. Όταν μέσα ο νους σου δεν διεγείρεται, ο κόσμος δεν προβάλλει έξω. Όταν ο κόσμος και ο νους είναι και οι δύο διαυγείς, αυτή είναι η αληθινή όραση. Και αυτή η κατανόηση είναι αληθινή κατανόηση.

Το να μην βλέπεις τίποτε, σημαίνει να αντιλαμβάνεσαι την Ατραπό και το να μην κατανοείς τίποτε, σημαίνει να γνωρίζεις τον Ντάρμα, επειδή η όραση δεν είναι ούτε όραση ούτε μη όραση και η κατανόηση δεν είναι ούτε κατανόηση ούτε μη κατανόηση. Το να βλέπεις δίχως να κοιτάζεις, είναι αληθινή όραση. Το να κατανοείς χωρίς να αντιλαμβάνεσαι, είναι αληθινή κατανόηση.

Η αληθινή όραση δεν είναι απλώς η βλέπουσα όραση. Είναι επίσης μη βλέπουσα. Και η αληθινή κατανόηση δεν είναι απλώς η κατανοούσα κατανόηση. Είναι επίσης μη κατανοούσα. Αν κατανοείς κάτι, οτιδήποτε, τότε δεν κατανοείς. Μόνον όταν δεν κατανοείς τίποτε έχεις αληθινή κατανόηση. Η κατανόηση δεν είναι ούτε κατανόηση, ούτε μη κατανόηση.

Τα Σούτρα λένε:' Το να μην εγκαταλείπεις τη σοφία, είναι ανοησία '. Όταν ο νους υπάρχει, η κατανόηση και η μη κατανόηση είναι και οι δύο λάθος.

Όταν κατανοείς, η πραγματικότητα εξαρτάται από σένα. Όταν δεν κατανοείς, εσύ εξαρτάσαι από την πραγματικότητα. Όταν η πραγματικότητα εξαρτάται από σένα, το μη αληθινό γίνεται αληθινό. Όταν εσύ εξαρτάσαι από την πραγματικότητα, το αληθινό γίνεται μη αληθινό. Όταν εσύ εξαρτάσαι από την πραγματικότητα, όλα είναι ψεύτικα. Όταν η πραγματικότητα εξαρτάται από σένα, όλα είναι αληθινά. Έτσι ο σοφός δεν χρησιμοποιεί τον νου του για να αναζητήσει την πραγματικότητα, ούτε την πραγματικότητα για να αναζητήσει τον νου. Δεν χρησιμοποιεί τον νου για να ψάξει για τον νου, ούτε την πραγματικότητα για να αναζητήσει την πραγματικότητα. Ο νους του δεν δίνει γέννηση στην πραγματικότητα, ούτε η πραγματικότητα δίνει γέννηση στον νου του. Και επειδή και τα δύο- νους και πραγματικότητα-είναι ήρεμα, αυτός βρίσκεται πάντα σε σαμάντι.

Όταν ο θνητός νους εμφανίζεται, η βουδότητα εξαφανίζεται. Όταν ο θνητός νους εξαφανίζεται, η βουδότητα προβάλλει. Όταν ο νους εμφανίζεται, η πραγματικότητα εξαφανίζεται. Όταν ο νους εξαφανίζεται, η πραγματικότητα εμφανίζεται. Εκείνος που γνωρίζει ότι τίποτε δεν εξαρτάται από τίποτε, έχει βρει την Ατραπό. Και όποιος γνωρίζει ότι ο νους δεν εξαρτάται από τίποτε, βρίσκεται πάντα στον τόπο της φώτισης.

Όταν δεν κατανοείς, κάνεις λάθος. Όταν κατανοείς, δεν κάνεις λάθος. Αυτό συμβαίνει γιατί η φύση του λάθους είναι κενή. Όταν δεν κατανοείς, το σωστό φαίνεται λαθεμένο. Όταν κατανοείς, το λάθος δεν είναι λάθος, γιατί λάθος δεν υπάρχει. Τα Σούτρα λένε:'Τίποτε δεν έχει δική του φύση'. Δράσε. Μην αναρωτιέσαι. Όταν αναρωτιέσαι, κάνεις λάθος. Το λάθος είναι αποτέλεσμα της αμφιβολίας. Όταν φθάσεις σε μια τέτοια κατανόηση, οι λαθεμένες πράξεις των περασμένων ζωών σου σβήνονται. Όταν αυταπατάσαι, οι έξι αισθήσεις και οι πέντε σκιές γίνονται πρόξενοι δυστυχίας και θνητότητας. Όταν αφυπνίζεσαι, οι έξι αισθήσεις και οι πέντε σκιές γίνονται πρόξενοι του νιρβάνα και της αθανασίας.

Εκείνος που αναζητά την Ατραπό, δεν ψάχνει έξω από τον εαυτό του. Γνωρίζει ότι ο νους είναι η Ατραπός. Αλλά όταν βρίσκει τον νου, δεν βρίσκει τίποτε. Και όταν βρίσκει την Ατραπό, δεν βρίσκει τίποτε. Και όταν βρίσκει την Ατραπό, δεν βρίσκει τίποτε. Αν νομίζεις ότι μπορείς να χρησιμοποιήσεις τον νου για να βρεις την Ατραπό, αυταπατάσαι. Όταν αυταπατάσαι, η βουδότητα υπάρχει. Όταν έχεις επίγνωση, δεν υπάρχει. Αυτό συμβαίνει επειδή η επίγνωση είναι βουδότητα.

Αν αναζητάς την Ατραπό, η Ατραπός δεν θα εμφανισθεί, ώσπου να εξαφανισθεί το σώμα σου. Είναι σαν να βγάζεις τον φλοιό ενός δέντρου. Αυτό το καρμικό σώμα υφίσταται συνεχή αλλαγή. Δεν έχει σταθερή ύπαρξη. Να ασκείσαι σύμφωνα με τις σκέψεις σου. Μην μισείς ούτε και να αγαπάς την ζωή και τον θάνατο. Κράτα την κάθε σκέψη σου ελεύθερη από πλάνη και ενόσω ζεις θα δεις την αρχή του νιρβάνα, και στον θάνατο θα νιώσεις την ασφάλεια της μη επαναγέννησης.

Το να βλέπεις την μορφή αλλά να μην φθείρεσαι απ' αυτήν, ή το να ακούς τον ήχο αλλά να μην φθείρεσαι απ' αυτόν, είναι απελευθέρωση. Τα μάτια που δεν είναι προσκολλημένα στην μορφή, είναι Πύλες του Ζεν. Τα αυτιά που δεν προσκολλώνται στον ήχο, είναι επίσης Πύλες του Ζεν. Με λίγα λόγια εκείνοι που αντιλαμβάνονται την ύπαρξη και την φύση των φαινομένων και παραμένουν αποσπασμένοι, έχουν ήδη απελευθερωθεί. Εκείνοι που αντιλαμβάνονται την εξωτερική εμφάνιση των φαινομένων, βρίσκονται στο έλεός τους. Απελευθέρωση σημαίνει να μην υπόκεισαι σε προσβολή. Δεν υπάρχει άλλη απελευθέρωση. Όταν γνωρίζεις πως να κοιτάζεις την μορφή, τότε η μορφή δεν διεγείρει τον νου και ο νους δεν δημιουργεί την μορφή. Μορφή και νους είναι αμφότερα αγνά.

Όταν οι πλάνες απουσιάζουν, ο νους είναι η χώρα των Βουδών. Όταν οι πλάνες είναι παρούσες, ο νους είναι κόλαση. Οι θνητοί δημιουργούν πλάνες. Και επειδή χρησιμοποιούν τον νου για να γεννήσουν τον νου, βρίσκονται πάντα στην κόλαση. Οι Μποντισάτβα βλέπουν μέσα από τις πλάνες. Και επειδή δεν χρησιμοποιούν τον νου για να γεννήσουν τον νου, βρίσκονται πάντα στην χώρα των Βουδών. Αν δεν χρησιμοποιείς τον νου σου για να δημιουργήσεις νου, κάθε κατάσταση του νου είναι κενή και κάθε σκέψη είναι ακίνητη. Έτσι πηγαίνεις από τη μια βουδική χώρα στην άλλη. Όταν προβάλλει μια σκέψη, υπάρχει καλό και κακό κάρμα, παράδεισος και κόλαση. Όταν καμιά σκέψη δεν προβάλλει, δεν υπάρχει καλό και κακό κάρμα, ούτε παράδεισος και κόλαση.

Το σώμα ούτε υπάρχει, ούτε δεν υπάρχει. Επομένως η ύπαρξη σαν θνητός και η μη ύπαρξη σαν σοφός είναι αντιλήψεις με τις οποίες ο σοφός δεν έχει καμία σχέση. Η καρδιά του είναι κενή και απέραντη σαν τον ουρανό.

Εκείνο που ακολουθεί, παρατηρείται στην Ατραπό. Βρίσκεται πέρα από την δυνατότητα αντίληψης των Άρχατ και των θνητών.

Όταν ο νους φθάνει στο νιρβάνα, δεν βλέπεις το νιρβάνα, γιατί ο νους είναι νιρβάνα. Αν βλέπεις το νιρβάνα κάπου έξω από τον νου, τότε αυταπατάσαι.

Κάθε δυστυχία είναι ένας βουδικός σπόρος, γιατί η δυστυχία ωθεί τους ανθρώπους να αναζητήσουν την σοφία. Αλλά μπορείς να πεις μόνο ότι η δυστυχία γεννάει την βουδότητα. Δεν μπορείς να πεις ότι η δυστυχία είναι βουδότητα. Το σώμα και ο νους είναι ο αγρός. Η δυστυχία είναι ο σπόρος, η σοφία είναι το βλαστάρι και η βουδότητα είναι ο καρπός.

Ο Βούδας στον νου είναι σαν το άρωμα σε ένα δέντρο. Ο Βούδας προέρχεται από έναν νου απαλλαγμένο από δυστυχία, ακριβώς όπως το άρωμα προέρχεται από ένα θαλερό δένδρο. Δεν υπάρχει το άρωμα χωρίς το δέντρο, ούτε ο Βούδας χωρίς τον νου. Αν υπάρχει άρωμα χωρίς δέντρο, τότε πρόκειται για διαφορετικό άρωμα. Αν υπάρχει Βούδας χωρίς το νου, τότε πρόκειται για έναν διαφορετικό Βούδα.

Όταν τα τρία δηλητήρια είναι παρόντα στον νου σου, ζεις στην χώρα της ρυπαρότητας. Όταν τα τρία δηλητήρια απουσιάζουν, ζεις στην χώρα της αγνότητας. Τα Σούτρα λένε ' Αν γεμίσεις την χώρα με ακαθαρσίες και βρωμιές, κανένας Βούδας δεν θα εμφανισθεί ποτέ '. Η ρυπαρότητα και η βρωμιά αναφέρονται στην πλάνη και τα δηλητήρια. Ο Βούδας αναφέρεται στον αγνό και αφυπνισμένο νου.

Δεν υπάρχουν λόγια που να μην είναι Ντάρμα. Το να μιλάς όλη μέρα χωρίς να λες τίποτε, αυτό είναι η Ατραπός. Το να είσαι σιωπηλός όλη μέρα και όμως να λες κάτι, δεν είναι η Ατραπός. Έτσι η ομιλία ενός Τατχαγκάτα δεν εξαρτάται από την σιωπή του, ούτε η σιωπή του εξαρτάται από την ομιλία του, ούτε η ομιλία του υπάρχει ξέχωρα από την σιωπή του. Εκείνοι που κατανοούν και την ομιλία και την σιωπή, βρίσκονται σε σαμάντι. Αν μιλάς όταν γνωρίζεις, η ομιλία σου είναι ελεύθερη. Αν μένεις σιωπηλός όταν δεν γνωρίζεις, η σιωπή σου είναι δέσμια. Αν η ομιλία δεν προσκολλάται στα φαινόμενα, είναι ελεύθερη. Αν η σιωπή προσκολλάται στα φαινόμενα, είναι δέσμια. Η ομιλία είναι ουσιαστικά ελεύθερη. Δεν έχει καμιά σχέση με την προσκόλληση. Και η προσκόλληση δεν έχει καμιά σχέση με την ομιλία.

Η πραγματικότητα δεν έχει ύψος ή βάθος. Αν κοιτάξεις ψηλά ή χαμηλά, δεν πρόκειται για κάτι πραγματικό. Μια σχεδία δεν είναι πραγματική, αλλά ο επιβάτης της σχεδίας είναι. Το άτομο που ανεβαίνει σε μια τέτοια σχεδία μπορεί να διασχίσει εκείνο που δεν είναι πραγματικό. Γι' αυτό ακριβώς είναι πραγματικό.

Σύμφωνα με τον κόσμο υπάρχει αρσενικό και θηλυκό, πλούτος και φτώχεια. Σύμφωνα με την Ατραπό δεν υπάρχει αρσενικό και θηλυκό, ούτε πλούτος και φτώχεια. Όταν μια θεά πραγματώνει την Ατραπό, δεν αλλάζει το φύλο της. Όταν ο σταβλίτης αφυπνίζεται, δεν αλλάζει την κοινωνική του θέση. Ελεύθεροι από φύλο και κατάσταση μετέχουν της ίδιας βασικής εμφάνισης. Η θεά αναζήτησε δώδεκα χρόνια την θηλυκότητά της, χωρίς επιτυχία. Μια παρόμοια αναζήτηση του ανδρισμού θα είναι εξίσου άκαρπη. Τα δώδεκα χρόνια αντιπροσωπεύουν τις δώδεκα εισόδους.

Χωρίς τον νου δεν υπάρχει Βούδας. Χωρίς τον Βούδα δεν υπάρχει νους. Παρόμοια χωρίς νερό δεν υπάρχει πάγος και χωρίς πάγο δεν υπάρχει νερό. Όποιος μιλάει για την εγκατάλειψη του νου, δεν φθάνει και πολύ μακριά. Μην προσκολλάσαι στις εμφανίσεις του νου. Τα Σούτρα λένε:' Όταν δεν βλέπεις καμιά εμφάνιση, τότε βλέπεις τον Βούδα '. Αυτό εννοείται με την έκφραση, ' απελευθέρωση από τις εμφανίσεις του νου '.

Η έκφραση:' χωρίς τον νου δεν υπάρχει Βούδας', σημαίνει ότι ο Βούδας προέρχεται από τον νου. Ο νους γεννάει τον Βούδα. Αλλά παρ' όλο που ο Βούδας προέρχεται από τον νου, ο νους δεν προέρχεται από τον Βούδα. Ακριβώς όπως το ψάρι προέρχεται από το νερό, αλλά το νερό δεν προέρχεται από το ψάρι. Όποιος θέλει να δει ένα ψάρι, βλέπει πρώτα το νερό. Και όποιος θέλει να δει έναν Βούδα, βλέπει πρώτα τον νου. Από την στιγμή που θα δεις το ψάρι, ξεχνάς το νερό. Από την στιγμή που θα δεις τον Βούδα, ξεχνάς τον νου. Αν δεν ξεχάσεις τον νου, ο νους θα σε μπερδέψει, ακριβώς όπως το νερό θα σε μπερδέψει αν δεν το ξεχάσεις.

Η θνητότητα και η βουδότητα είναι σαν το νερό και τον πάγο. Η προσβολή από τα τρία δηλητήρια είναι θνητότητα. Η εξάγνιση μέσω των τριών απαλλαγών είναι βουδότητα. Εκείνο που παγώνει και γίνεται πάγος τον χειμώνα, λιώνει και γίνεται νερό το καλοκαίρι. Εξαφάνισε τον πάγο και δεν θα υπάρχει πια νερό. Απαλλάξου από την θνητότητα και δεν θα υπάρχει πια βουδότητα. Αληθινά η φύση του πάγου είναι ίδια με την φύση του νερού. Και η φύση του νερού είναι η φύση του πάγου. Η φύση της θνητότητας είναι ίδια με την φύση της βουδότητας. Η θνητότητα και η βουδότητα μοιράζονται την ίδια φύση, ακριβώς όπως τα γούτοου και φούτζου μοιράζονται την ίδια ρίζα αλλά όχι την ίδια εποχή. Μόνο εξαιτίας της πλάνης των διαφορών υπάρχουν οι λέξεις 'θνητότητα' και 'βουδότητα'. Όταν ένα φίδι γίνεται δράκοντας, δεν αλλάζει τα λέπια του. Και όταν ένας θνητός γίνεται σοφός, δεν αλλάζει το πρόσωπό του. Γνωρίζει τον νου του μέσω της εσωτερικής σοφίας και φροντίζει το σώμα του μέσω της εξωτερικής πειθαρχίας.

Οι θνητοί απελευθερώνουν τους Βούδες και οι Βούδες απελευθερώνουν τους θνητούς. Αυτό εννοούμε με την λέξη 'αμεροληψία'. Οι θνητοί απελευθερώνουν τους Βούδες, επειδή η προσβολή δημιουργεί επίγνωση. Οι Βούδες απελευθερώνουν τους θνητούς, επειδή η επίγνωση αρνείται την προσβολή. Δεν είναι δυνατόν να μην υπάρξει προσβολή. Και δεν είναι δυνατόν να μην υπάρξει επίγνωση. Αν δεν υπήρχε η προσβολή, τίποτε δεν θα δημιουργούσε επίγνωση. Και αν δεν υπήρχε η επίγνωση, τίποτε δεν θα μπορούσε να αρνηθεί την προσβολή. Όταν παραπλανιέσαι, οι Βούδες απελευθερώνουν τους θνητούς. Όταν έχεις επίγνωση, οι θνητοί απελευθερώνουν τους Βούδες. Οι Βούδες δεν γίνονται μόνοι τους Βούδες. Ελευθερώνονται από τους θνητούς. Οι Βούδες θεωρούν την πλάνη σαν πατέρα τους και την απληστία σαν μητέρα τους. Η πλάνη και η απληστία είναι διαφορετικές ονομασίες της θνητότητας. Η πλάνη και η θνητότητα είναι σαν το δεξί και το αριστερό χέρι. Δεν υπάρχει άλλη διαφορά.

Όταν παραπλανιέσαι, βρίσκεσαι σε αυτήν την όχθη. Όταν έχεις επίγνωση, βρίσκεσαι στην άλλη όχθη. Αλλά από την στιγμή που γνωρίζεις ότι ο νους σου είναι κενός και δεν βλέπεις πλέον εμφανίσεις, τότε βρίσκεσαι πέρα από την πλάνη και την επίγνωση. Και από την στιγμή που βρίσκεσαι πέρα από την πλάνη και την επίγνωση, τότε η άλλη όχθη δεν υπάρχει. Ο Τατχαγκάτα δεν βρίσκεται σ' αυτήν ούτε στην άλλη όχθη. Ούτε βρίσκεται στο ενδιάμεσο. Οι Άρχατ βρίσκονται στο ενδιάμεσο και οι θνητοί σε αυτήν την όχθη. Στην άλλη όχθη είναι η βουδότητα.

Οι Βούδες έχουν τρία σώματα: ένα σώμα μεταμόρφωσης, ένα σώμα ανταμοιβής και ένα αληθινό σώμα. Το σώμα μεταμόρφωσης ονομάζεται επίσης σώμα ενσάρκωσης. Αυτό εμφανίζεται όταν οι θνητοί κάνουν καλές πράξεις. Το σώμα ανταμοιβής εμφανίζεται όταν καλλιεργούν την σοφία και το αληθινό σώμα εμφανίζεται όταν αποκτούν επίγνωση του υπέρτατου. Το σώμα μεταμόρφωσης είναι αυτό που βλέπεις να πετάει προς όλες τις κατευθύνσεις σώζοντας τους άλλους όταν μπορεί. Το σώμα ανταμοιβής θέτει ένα τέλος στις αμφιβολίες. 'Η μεγάλη φώτιση που συνέβη στα Ιμαλάια' ξαφνικά γίνεται αληθινή. Το αληθινό σώμα δεν λέει, ούτε κάνει τίποτε. Παραμένει απόλυτα ήρεμο. Αλλά στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ούτε ένα βουδικό σώμα, πολύ λιγότερο τρία. Αυτή η ομιλία για τα τρία σώματα βασίζεται απλώς στην ανθρώπινη κατανόηση, η οποία μπορεί να είναι ρηχή, μέτρια ή βαθιά.

Οι άνθρωποι ρηχής κατανόησης φαντάζονται ότι συσσωρεύουν ευλογίες και συγχέουν το σώμα μεταμόρφωσης με τον Βούδα. Οι άνθρωποι μέτριας κατανόησης φαντάζονται ότι θέτουν τέρμα στην δυστυχία και συγχέουν το σώμα ανταμοιβής με τον Βούδα. Και οι άνθρωποι βαθιάς κατανόησης φαντάζονται ότι δοκιμάζουν την βουδότητα και συγχέουν το αληθινό σώμα με τον Βούδα. Αλλά οι άνθρωποι με βαθύτατη κατανόηση κοιτάζουν προς τα μέσα χωρίς να περισπώνται από τίποτε. Αφού ο καθαρός νους είναι ο Βούδας, φθάνουν στην κατανόηση του Βούδα χωρίς να χρησιμοποιήσουν τον νου. Τα τρία σώματα, ακριβώς όπως και όλα τα άλλα πράγματα, είναι ανεπίτευκτα και απερίγραπτα. Ο ανεμπόδιστος νους φθάνει στην Ατραπό. Τα Σούτρα λένε: ' Οι Βούδες δεν κηρύττουν τον Ντάρμα. Δεν απελευθερώνουν τους θνητούς και δεν δοκιμάζουν την βουδότητα '. Αυτό ακριβώς εννοώ.

Τα άτομα δημιουργούν το κάρμα' το κάρμα δεν δημιουργεί τα άτομα. Δημιουργούν κάρμα σε αυτήν την ζωή και παίρνουν την ανταμοιβή τους στην επόμενη. Ουδέποτε ξεφεύγουν. Μόνο εκείνος που είναι τέλειος δεν δημιουργεί κάρμα σε αυτήν την ζωή και δεν λαμβάνει καμιά ανταμοιβή. Τα Σούτρα λένε: ' Εκείνος που δεν δημιουργεί κάρμα, αποκτάει τον Ντάρμα '. Αυτά δεν είναι κενά λόγια. Μπορείς να δημιουργήσεις κάρμα, αλλά δεν μπορείς να δημιουργήσεις ένα άτομο. Όταν δημιουργείς κάρμα, ξαναγεννιέσαι μαζί με το κάρμα σου. Όταν δεν δημιουργείς κάρμα, χάνεσαι μαζί με το κάρμα σου. Επομένως αφού το κάρμα εξαρτάται από το άτομο και το άτομο εξαρτάται από το κάρμα, αν ένα άτομο δεν δημιουργεί κάρμα, το κάρμα δεν έχει εξουσία πάνω του. Κατά τον ίδιο τρόπο: ' Ένα άτομο μπορεί να διευρύνει την Ατραπό. Η Ατραπός δεν μπορεί να διευρύνει το άτομο '.

Οι θνητοί συνεχίζουν να δημιουργούν κάρμα και επιμένουν λαθεμένα ότι δεν υπάρχει ανταμοιβή. Αλλά μπορούν να αρνηθούν την δυστυχία; Μπορούν να αρνηθούν πως ό,τι σπέρνει η παρούσα κατάσταση του νου, το θερίζει η επόμενη; Πως μπορούν να ξεφύγουν; Αλλά αν η παρούσα κατάσταση του νου δεν σπέρνει τίποτε, τότε η επόμενη κατάστασή του δεν θερίζει τίποτε. Μην παρανοείς το κάρμα.

Τα Σούτρα λένε: ' Παρά το ότι μπορεί να πιστεύουν στον Βούδα, όσοι φαντάζονται ότι οι Βούδες ασκούν πειθαρχίες, δεν είναι Βουδιστές. Το ίδιο ισχύει και για κείνους που φαντάζονται ότι οι Βούδες υπόκεινται σε ανταμοιβές πλούτου ή φτώχειας. Αυτοί είναι ιντσαντίκα. Είναι ανίκανοι για πίστη '.

Εκείνος που κατανοεί την διδασκαλία των σοφών, είναι σοφός. Εκείνος που κατανοεί την διδασκαλία των θνητών, είναι θνητός. Ο θνητός που μπορεί να εγκαταλείψει την διδασκαλία των θνητών και να ακολουθήσει την διδασκαλία των σοφών, γίνεται σοφός. Αλλά οι ανόητοι αυτού του κόσμου προτιμούν να αναζητούν τους σοφούς πολύ μακριά. Δεν πιστεύουν ότι η σοφία του δικούς τους νου είναι σοφία. Τα Σούτρα λένε : Στους ανθρώπους χωρίς κατανόηση, μην κηρύττεις το Σούτρα '. Επίσης λένε: ' Ο νους είναι η διδασκαλία '. Αλλά οι άνθρωποι που δεν έχουν κατανόηση, δεν πιστεύουν στο δικό τους νου, ούτε πιστεύουν ότι κατανοώντας την διδασκαλία μπορούν να γίνουν σοφοί. Προτιμούν να αναζητούν μακρινή γνώση και ποθούν πράγματα του διαστήματος, βουδικές εικόνες, φως, λιβάνια και χρώματα. Πέφτουν θύματα της πλάνης και χάνουν τα λογικά τους.

Τα Σούτρα λένε: ' Όταν κατανοείς ότι όλες οι εμφανίσεις δεν είναι εμφανίσεις, τότε βλέπεις τον Τατχαγκάτα '. Όλες οι μυριάδες πύλες προς την αλήθεια προέρχονται από τον νου. Όταν οι εμφανίσεις του νου είναι διαφανείς σαν το διάστημα, τότε έχουν εξαφανιστεί.

Οι ατέλειωτες δυστυχίες μας είναι οι ρίζες της ασθένειας. Όταν οι θνητοί ζουν, ανησυχούν για τον θάνατο. Όταν είναι χορτάτοι, ανησυχούν για την πείνα. Δική τους είναι η Μεγάλη Αβεβαιότητα. Αλλά οι σοφοί δεν εξετάζουν το παρελθόν, δεν ανησυχούν για το μέλλον, ούτε προσκολλώνται στο παρόν. Κάθε στιγμή ακολουθούν την Ατραπό. Αν δεν έχεις αφυπνιστεί σ' αυτή τη μεγάλη αλήθεια, τότε καλά θα κάνεις να αναζητήσεις έναν δάσκαλο πάνω στην γη ή στον ουρανό. Μην δημιουργείς την ίδια σου την έλλειψη.

Μποντινταρμα

ΑΝΑΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Οι μαγοι της γενιας του δον Χουαν πιστευαν οτι υπαρχει ενα εγγενες αποθεμα ενεργειας μεσα στον καθενα μας, ενα αποθεμα που δεν υποκειται σε επεμβασεις εξωτερικων δυναμεων που επιδιωκουν ειτε την αυξηση ειτε τη μειωση του. Πιστευαν οτι αυτη η ποσοτητα ενεργειας ηταν αρκετη για να πετυχει κανεις αυτο που, για κεινους, αξιζε να ειναι αυτοσκοπος καθε ανθρωπου που ζει πανω στη Γη: να σπασει τους φραγμους της φυσιολογικης αντιληψης. Ο δον Χουαν Ματους ηταν πεπεισμενος οτι η ανικανοτητα μας να σπασουμε αυτους τους φραγμους ειναι αποτελεσμα του πολιτισμου και του κοινωνικου μας περιβαλλοντος. Υποστηριζε οτι η κουλτουρα μας και το κοινωνικο περιβαλλον επιστρατευει και το τελευταιο ψηγμα της εμφυτης ενεργειας μας στην πραγματωση θεμελιωμενων προτυπων συμπεριφορας που μας εμποδιζουν να σπασουμε τους φραγμους της φυσιολογικης αντιληψης

Το γκρεμισμα αυτων των αντιληπτικων φραγμων ειναι η αναποδραστη διεξοδος της ανθρωποτητας.

Θα σημαινε την εισοδο μας σε ασυλληπτους κοσμους, των οποιων η πρακτικη ουσια δεν υστερει καθολου απο εκεινη του γνωστου κοσμου της καθημερινης μας ζωης. Ανεξαρτητα απο το αν δεχομαστε η οχι αυτο το σκεπτικο, ταλανιζομαστε ολοι απο την εμμονη να σπασουμε αυτους τους φραγμους και αποτυγχανουμε οικτρα στην προσπαθεια--εξ ου και η αφθονια των ναρκωτικων και των διεγερτικων και των θρησκευτικων τελετουργικων στη συγχρονη ανθρωποτητα.

Η αποτυχια μας να εκπληρωσουμε αυτη την υποσυνειδητη επιθυμια, οφειλεται στο γεγονος οτι την αντιμετωπιζουμε με εναν ατακτο, ανοργανωτο τροπο. Τα εργαλεια μας ειναι πολυ προχειροφτιαγμενα. Ειναι κατι αναλογο σαν να προσπαθεις να γκρεμισεις εναν τοιχο χτυπωντας τον με το κεφαλι σου. Ο ανθρωπος δεν επιχειρει ποτε αυτη την καταρριψη με οπλο του την ενεργεια.

Για τους μαγους η επιτυχια εξαρταται αποκλειστικα απο το ποσο διαθεσιμη ειναι η οχι στον ανθρωπο η ιδια η ενεργεια.

Αφου ειναι αδυνατο να αυξησουμε την εγγενη μας ενεργεια, η μοναδικη οδος που βρηκαν οι μαγοι του αρχαιου Μεξικου ηταν η ανακατανομη της. Για κεινους αυτη η διαδικασια της ανακατανομης ξεκινουσε με τα μαγικα περασματα και τον τροπο που επιδρουσαν στο υλικο σωμα.

Σε ολη τη διαρκεια της διδασκαλιας του, ο δον Χουαν τονιζε με καθε τροπο το γεγονος οτι η τεραστια εμφαση που εδιναν οι σαμανοι της γενιας του στην εξαιρετικη φυσικη κατασταση και την πνευματικη ευεξια διατηρουνταν μεχρι σημερα. Εγω ειχα τη δυνατοτητα να επιβεβαιωσω την αληθεια των λογων του παρατηρωντας εκεινον και τους δεκαπεντε συνοδοιπορους του στα μονοπατια του σαμανισμου.

Η αξιοθαυμαστη σωματικη και πνευματικη ισορροπια τους ηταν το εμφανεστερο χαρακτηριστικο τους.

Η απαντηση του δον Χουαν οταν καποτε τον ρωτησα ευθεως γιατι οι μαγοι δινουν τοση μεγαλη σημασια στην υλικη πλευρα του ανθρωπου με αφησε αναυδο. Κι αυτο γιατι τον θεωρουσα ανεκαθεν βαθια πνευματικο ανθρωπο.

Οι σαμανοι δεν ειναι καθολου πνευματικοι, μου απαντησε. Ειναι πολυ πρακτικοι ανθρωποι.
Ειναι γνωστο τοις πασι, παντως, οτι γενικα θεωρουνταν εκκεντρικοι ή ακομη και ανισορροποι.
Ισως αυτο ειναι που σε κανει να τους φανταζεσαι πνευματικους. Φαινονται ανισορροποι, επειδη προσπαθουν παντα να εξηγησουν τα ανεξηγητα. Και, στη ματαιη προσπαθεια τους να δωσουν σαφεις εξηγησεις για πραγματα που ειναι αδυνατο να εξηγηθουν, χανουν καθε λογικη συνοχη και λενε ανοησιες.

Η αληθεια ειναι οτι χρειαζεσαι ενα ευπλαστο σωμα, αν θελεις τη φυσικη ρωμη και τη σοφια,αυτα ειναι τα δυο σημαντικοτερα ζητηματα στη ζωη των σαμανων, επειδη προαγουν τη νηφαλιοτητα και τη θετικοτητα, τις μοναδικες απαραιτητες προυποθεσεις για να εισχωρησει κανεις σε αλλες διαστασεις της αντιληψης.

Για να ταξιδεψεις αληθινα στο αγνωστο, απαιτειται μεγαλη τολμη, αλλα οχι απερισκεψια. Ενας μαγος πρεπει να ειναι τελεια κυριαρχημενος, προσεκτικος, ικανος και σε εξαιρετικη κατασταση, για να βρει μια ισορροπια μεταξυ τολμης και απερισκεψιας.

Μα σε τι χρησιμευει η εξαιρετικη φυσικη κατασταση, δον Χουαν; ρωτησα. Δεν αρκει η επιθυμια η η αποφαση να ταξιδεψει κανεις στο αγνωστο;

Ουτε στον υπνο σου! μου απαντησε μαλλον αποτομα. Και μονο η σκεψη να κοιταξεις καταματα το αγνωστο -ποσο μαλλον να εισχωρησεις σε αυτο- απαιτει ατσαλινο θαρρος κι ενα σωμα που θα εχει το σφριγος να συντηρηση αυτο το θαρρος.

Τι νοημα θα ειχε να ησουν σθεναρος, αν δεν ειχες την πνευματικη ετοιμοτητα, τη φυσικη ρωμη και επαρκη μυικη δυναμη;

Η τελεια φυσικη κατασταση που συνιστουσε σταθερα ο δον Χουαν απο την πρωτη μερα της γνωριμιας μας, προιον της σχολαστικης εκτελεσης των μαγικων περασματων, ηταν, βασει ολων των ενδειξεων, το πρωτο βημα προς την ανακατανομη της εμφυτης ενεργειας μας. Αυτη η ανακατανομη της ενεργειας ηταν, κατα την αποψη του δον Χουαν, το σπουδαιοτερο ζητημα στη ζωη των σαμανων, αλλα και καθε ανθρωπου.

Ανακατανομη ενεργειας ειναι η διαδικασια που συνισταται στη μεταφορα, απο το ενα σημειο στο αλλο, της ενεργειας που υπαρχει ηδη μεσα μας. Αυτη η ενεργεια εκτοπιζεται απο τα κεντρα ζωτικοτητας μεσα στο σωμα, τα οποια χρειαζονται αυτη την εκτοπισμενη ενεργεια για να επιφερουν μια ισορροπια αναμεα στην πνευματικη ετοιμοτητα και τη σωματικη ευεξια..

Οι σαμανοι της γενιας του δον Χουαν μοχθουσαν αδιακοπα για την ανακατανομη της εσωτερικης τους ενεργειας. Κι αυτη η αφοσιωση δεν ηταν μια διανοητικη προσπαθεια ουτε το αποτελεσμα συλλογισμων η συμπερασματων μεσω της επαγωγικης η της παραγωγικης μεθοδου.

Ηταν απλως το προιον της ικανοτητας τους να αντιλαμβανονται την ενεργεια οπως ρεει μεσα στο συμπαν...

Καρλος Καστανεντα, Μαγικα Περασματα

Δανάη και Περσέας

Στη Μυθολογία μας η Δανάη ήταν μοναχοκόρη του Ακρισίου, βασιλιά του Άργους, και της Ευρυδίκης, κόρης του Λακεδαίμονα.

Ήταν ακόμα και μια από τις πολλές ερωτικές «ατασθαλίες» του Δία, ο οποίος ως χρυσή βροχή, εισχώρησε στη φυλακή της, για να γεννηθεί από την ένωση αυτή ο ημίθεος Περσέας.

Τι όμως οδήγησε τη Δανάη σε εγκλεισμό και απομόνωση;

Ο βασιλιάς Ακρίσιος, ο πατέρας της, είχε λάβει ένα χρησμό, σύμφωνα με τον οποίο θα τον σκότωνε ο εγγονός του.

Πανικόβλητος, κλειδώνει τη Δανάη μαζί με την τροφό της σε μια υπόγεια φυλακή, οι τοίχοι της οποίας είχαν επενδυθεί με μεταλλικές πλάκες.

Τη Δανάη, όμως, βλέποντάς την ο οξυδερκής Δίας στην προσωπική της απομόνωση, την ερωτεύεται.
Μας είναι γνωστή η ικανότητά του στις μεταμορφώσεις.

Ως χρυσή βροχή εισχωρεί από μία χαραμάδα στη φυλακή της.

Έτσι γεννιέται ο Περσέας.

Ο Ακρίσιος πληροφορείται τη γέννηση του εγγονού του από τα κλάματά του.

Ο φόβος πως ο χρησμός θα επιβεβαιωθεί τον οδηγεί πρώτα στο φόνο της τροφού.

Στη συνέχεια, για να μη μιανθεί με τη διπλή παιδοκτονία, κλειδώνει τη Δανάη και τον μικρό Περσέα σε ένα μπαούλο και τους ρίχνει στο έλεος τη θάλασσας.

Το μπαούλο η ελεούσα θάλασσα το ξεβράζει στη Σέριφο, όπου και το μαζεύει ο ψαράς Δίκτυς και το μεταφέρει στον αδελφό του, το βασιλιά Πολυδέκτη.

Μητέρα και γιος σώζονται!

Κατά τον Φερεκύδη, ο Πολυδέκτης τους περιποιούνταν σα να ήταν συγγενείς του.

Όσο ο Περσέας ενηλικιώνεται δίπλα στο Δίκτυ, ο Πολυδέκτης ερωτεύεται την Δανάη, χωρίς όμως ανταπόκριση.

Θεωρώντας τον Περσέα, εμπόδιο, τού αναθέτει το φόνο της θνητής Γοργόνας, Μέδουσας, βέβαιος για την αποτυχία του, άρα για το θάνατό του.

Ο Περσέας όμως με τη βοήθεια των θεών γυρίζει θριαμβευτής, με το κεφάλι της Μέδουσας σ’ ένα σάκο.

Βρίσκει τη μητέρα του ικέτιδα σε ναό, μαζί με τον Δίκτυ, ως καταδιωκόμενους από τον Πολυδέκτη.
Τότε στρέφοντας το κεφάλι της Μέδουσας προς τον Πολυδέκτη, τον μετατρέπει σε πέτρα. Το κεφάλι αυτό, το περίφημο «Γοργόνειο», ακόμη και νεκρό, πέτρωνε όποιον το κοίταζε.

O Περσέας κάνει τον Δίκτυ βασιλιά της Σερίφου και με τη Δανάη και τη γυναίκα του, την Ανδρομέδα, επιστρέφουν στην πατρίδα τους, το Άργος.

Ο Ακρίσιος, έντρομος, εγκαταλείπει την πόλη και μετακινείται στη Λάρισα της Θεσσαλίας.
Μετά από καιρό όμως ο Περσέας πήγε κι αυτός στη Λάρισα, για να συμμετάσχει στους νεκρικούς αθλητικούς αγώνες, που είχε οργανώσει ο βασιλιάς της πόλεως Τευταμίδης στη μνήμη του πατέρα του.

Καθώς ο Περσέας αγωνιζόταν στη δισκοβολία, έριξε, χωρίς να το θέλει, τον δίσκο στο κεφάλι του Ακρισίου, θεατή των αγώνων, και τον σκότωσε.

Ο χρησμός επαληθεύεται, όσο κι αν προσπάθησε ο Ακρίσιος να τον αποτρέψει, όσο μακριά κι αν έστειλε τον κίνδυνο

Η μοίρα τον βρήκε.... Το ενεργούμενό της ήταν αυτός που εξαρχής αναφερόταν στο χρησμό..
Οι χρησμοί δεν λαθεύουν και είναι πιο επίφοβοι, όταν ο χρόνος της πραγμάτωσης των προβλεπομένων δεν προσδιορίζεται....

Κλείνω, με το μοιρολόι της διωγμένης Δανάης, όπως το εμπνεύστηκε ο ποιητής της αρχαιότητας ο Σιμωνίδης ο Κείος (6ος αι.π.Χ.):

«Μέσα στο πλουμιστό πλεούμενο κλεισμένοι
μάνα και γιος.
Λυσσομανούσε ο αγέρας, το πέλαγος τρικυμισμένο-
Ράγισε ο τρόμος της Δανάης την ψυχή,
καυτά κύλησαν τα δάκρυα στα μάγουλά της.
Πήρε στην αγκαλιά της τον Περσέα
και του ψιθύρισε στ᾽ αυτί.
Μικρό μου αγόρι,
τι συμφορά με έχει βρει.
Γαληνεμένο κοιμάσαι,
απόκαμε η τρυφερή καρδούλα σου,
κι έχεις πλαγιάσει σ᾽ αυτήν την άβολη βαρκούλα,1
που είναι στεριωμένη με χάλκινα καρφιά
και λαμπυρίζει μέσα στη μαυρίλα της ζοφερής ετούτης νύχτας.
Μέσα στον αλικοπόρφυρο μανδύα τυλιγμένο
αφήνεις μόνο το γλυκό σου προσωπάκι να φανεί.
Δεν νοιάζεσαι για της αλμύρας τον αφρό
που πάνω από το κεφάλι σου παφλάζει.
Ούτε για τα ουρλιαχτά του ανέμου.
Αν ήξερες φόβος τι σημαίνει,
θα τέντωνες στο θρήνο το τρυφερό σου αυτί.
Μωρό μου, κοιμήσου σε παρακαλώ, κοιμήσου,
να κοιμηθεί κι η θάλασσα,
να κοιμηθεί και το κακό που μας κυνηγά.
Δία μου, θα αλλάξεις γνώμη;
Αν είναι τολμηρή,
αν είναι άδικη η προσευχή μου,
συγχώρεσέ με».

Νέοι... 500 ετών

Είμαστε γενετικά προγραμματισμένοι να ζούμε μέχρι τα 120. Όμως ο βιογεροντολόγος Όμπρεϊ ντε Γκρέι ξεπερνά αυτό το όριο. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του, θα μπορούσαμε να ζούμε ακόμα και 500 χρόνια υγιείς.

Ο Βρετανός επιστήμονας Όντρεϊ ντε Γκρέι παρουσιάζει ένα φιλόδοξο επιστημονικό πρόγραμμα που αποτελεί σημαντική πρόκληση για την κοινωνία του 21ου αιώνα. Ζητά την επένδυση ενός δις δολαρίων στην τεχνολογία και την έρευνα της γενετικής, προκειμένου να προωθήσει το εκκεντρικό σχέδιό του, που έχει στόχο να μας χαρίσει αιώνια ζωή. «Το ερώτημα που προκύπτει για τη μακροζωία είναι ποια θα είναι η ποιότητα ζωής», επισημαίνει η Μ. Βιολάκη-Παρασκευά, πρόεδρος της Ελληνικής Γεροντολογικής και Γηριατρικής Εταιρείας (ΕΙΓΕ). Ο Ντε Γκρέι απαντά πως θα έχουμε εξασφαλίσει, εκτός από τη μακροζωία, μια άριστη φυσική και πνευματική κατάσταση. Σύμφωνα με μια έρευνα σχετικά με τη διαδικασία της γήρανσης που διεξήγαγε το Πανεπιστήμιο Κέμπριτζ στην Αγγλία, ο ανθρώπινος οργανισμός είναι δομημένος έτσι ώστε να ζει 500 ή ακόμα και χίλια χρόνια, εφόσον ακολουθεί μια συντηρητική ζωή.

Ο 44χρονος ιδιόρρυθμος επιστήμονας Ντε Γκρέι, που εκτός από βιογεροντολόγος είναι και αυτοδίδακτος γενετιστής, είναι ακόμα πιο τολμηρός: βεβαιώνει πως η γήρανση δεν είναι αναπόφευκτη. Αντίθετα, υποστηρίζει πως αποτελεί συνέπεια ζημιών σε κυτταρικό ή μοριακό επίπεδο που η ιατρική πρόοδος θα μπορούσε να αποτρέψει ή να αποκαταστήσει. Η επιστήμη θα μπορούσε να προσφέρει στον άνθρωπο μακροζωία που θα άγγιζε τα όρια της αθανασίας. «Μιλάμε για παράταση της νεότητας και όχι των γηρατειών», διευκρινίζει.

Ειδική συντήρηση
Προφανώς θα πεθαίναμε αν μας έπεφτε κάποια σκαλωσιά στο κεφάλι, αν δεχόμασταν επίθεση από κάποιο λιοντάρι ή αν μας πυροβολούσαν. Όμως, σύμφωνα με τον γενειοφόρο προφήτη της επιστήμης, που έχει εμφάνιση χίπη της δεκαετίας του 1970, οι θάνατοι που συνδέονται με τη γήρανση θα μπορούσαν να εξαλειφθούν. «Θεωρώ πως πρέπει να αντιμετωπίζουμε τον ανθρώπινο οργανισμό σαν ένα παλιό αμάξι με πιο περίπλοκο μηχανισμό. Κάποια συντηρούνται καλά και ζουν ακόμα και 100 χρόνια. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι δεν είμαστε οι σχεδιαστές του ανθρώπινου οργανισμού και, κατά συνέπεια, πρέπει να ανακαλύψουμε πώς λειτουργεί για να τον συντηρήσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα».

Το φιλόδοξο σχέδιο που θα επέτρεπε στους σύγχρονους σαραντάρηδες να γιορτάσουν τα 100στά γενέθλιά τους εξαρτάται από την πορεία των ερευνών του προγράμματος Strategies for Engineered Negligible Senescence, SENS (Στρατηγικές για τη μηχανική αντιμετώπιση της γήρανσης). Στηρίζεται σε μελέτες που έχουν γίνει στους πιο πρωτοπόρους τομείς της βιοϊατρικής. Ο Ντε Γκρέι ειδικεύεται στην έρευνα τεχνικών που έχουν στόχο ακριβώς την παράταση της ζωής. Έτσι, το 2003 αποφάσισε να προσφέρει το Βραβείο του Μαθουσάλα Ποντικού (Methuselah Mouse Prize) που συνοδεύεται από τρία εκατομμύρια δολάρια και θα απονεμηθεί σε όποιον επιστήμονα καταφέρει να παρουσιάσει κάποια μέθοδο αναζωογόνησης... για τρωκτικά. Αν η έρευνα στα ποντίκια προχωρήσει, θα ανοίξει ο δρόμος της χρηματοδότησης του προγράμματος του Ντε Γκρέι τόσο από ιδιωτικούς όσο και από δημόσιους φορείς. Αυτό είναι το ζητούμενο, προκειμένου να κάνουμε ένα σημαντικό βήμα που θα μας φέρει πιο κοντά στην παντοτινή νεότητα.

Ου γαρ έρχεται μόνον
Ο Ντε Γκρέι είναι πεπεισμένος πως υπάρχουν επτά επιστημονικά πεδία ερευνών που θα μας ανοίξουν τις πύλες προς την αιώνια ζωή. Ανάμεσα σε αυτά τα πεδία περιλαμβάνονται οι έρευνες που έχουν στόχο την καταπολέμηση του καρκίνου και τον έλεγχο των κυττάρων σε μοριακό επίπεδο. Αυτές ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη. Ο Ντε Γκρέι επισημαίνει πως μέσα σε τρεις δεκαετίες από την έναρξη της οικονομικής χρηματοδότησης και των υπόλοιπων πεδίων ερευνών θα έχουμε τα πρώτα αποτελέσματα. Οι μελέτες δεν περιορίζονται στα συστήματα του οργανισμού που φθείρονται στο τέλος της ζωής, λόγω εκφυλιστικών ασθενειών ή εξαιτίας της απώλειας των κινητικών ικανοτήτων μας. Είναι ευρύτερες και γίνονται με στόχο να εντοπίσουμε τα σημάδια που προαναγγέλλουν την εμφάνιση των συμπτωμάτων του γήρατος. Πρόκειται για μια σειρά ανεπιθύμητων ενεργειών που συσσωρεύονται προκαλώντας επιπλοκές οι οποίες επηρεάζουν την ομαλή λειτουργία του οργανισμού.

«Οι φθορές στον οργανισμό που συνδέονται με την ηλικία χωρίζονται σε επτά διαφορετικές κατηγορίες. Η απώλεια κυττάρων που δεν αντικαθίστανται είναι μία από αυτές. Κάποιες φορές παρατηρείται το ακριβώς αντίθετο φαινόμενο: η συσσώρευση ανεπιθύμητων κυττάρων. Στην τρίτη κατηγορία εντάσσονται οι φθορές που συνδέονται με δυσλειτουργίες στο εσωτερικό των κυττάρων στις οποίες αποδίδονται οι αλλοιώσεις των χρωμοσωμάτων. Άλλες είναι οι φθορές που προκύπτουν λόγω αλλοιώσεων στο DNA των μιτοχονδρίων (οργανιδίων που διαθέτουν όλα τα ευκαρυωτικά κύτταρα). Προβλήματα προκαλεί και η συσσώρευση μορίων που δεν είναι εύπεπτα, δηλαδή μορίων που τα λισοσώματα δεν είναι σε θέση να απορροφήσουν. Στην έκτη και έβδομη κατηγορία κατατάσσονται τα προβλήματα που συνδέονται με τα διαστήματα μεταξύ των κυττάρων: τα αποθέματα των δύσπεπτων μορίων φράσσουν τις διόδους, ενώ ο πολλαπλασιασμός των χημικών αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στις πρωτεΐνες επιβαρύνει τους ελαστικούς ιστούς των αρτηριών. Στόχος του SENS είναι να θεραπεύσει ή να προλάβει την εμφάνιση αυτών των ατελειών».

Σχετικά με τη δυνατότητα παρέμβασης σε αυτές τις αλλοιώσεις, ο Ντε Γκρέι εξηγεί πως ήδη τρεις μέθοδοι αντιμετώπισής τους βρίσκονται στο στάδιο των κλινικών δοκιμών. Μία από αυτές στηρίζεται στην εμφύτευση βλαστικών κυττάρων (stem cells) σε περιοχές του εγκέφαλου που ελέγχουν την παραγωγή ντοπαμίνης. Πρόκειται για μια μέθοδο καταπολέμησης των συμπτωμάτων της νόσου Πάρκινσον. Επιπλέον, ήδη εμφυτεύονται βλαστικά κύτταρα με στόχο την αναζωογόνηση των καρδιακών κυττάρων. Όσο για την αρτηριοσκλήρυνση, ο Ντε Γκρέι υποστηρίζει πως θα μπορούσαν να σχεδιαστούν ιατρικές μέθοδοι με στόχο την καταπολέμηση των χημικών αλληλεπιδράσεων που προκαλούν ανεπιθύμητες ενέργειες.

Δύσκολα προβλήματα
Πιο περίπλοκη είναι η επίλυση των προβλημάτων που συνδέονται με τις αλλοιώσεις των χρωμοσωμάτων, δομών που οργανώνουν το DNA. Με άλλα λόγια, πιο δύσκολη είναι η εφαρμογή θεραπειών για την καταπολέμηση του καρκίνου. «Η εξέλιξη βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα εξαιρετικά περίπλοκο που συνδέεται με τη συντήρηση του DNA. Κάποιοι οργανισμοί πεθαίνουν λόγω της ανάπτυξης διαδικασιών που δημιουργούν όγκους», εξηγεί ο βιογεροντολόγος.

«Ο καρκίνος μπορεί να μας σκοτώσει, επειδή προκαλεί κακοήθεις αλλοιώσεις στα κύτταρα. Η τεχνική που αναπτύσσουμε στο SENS για να τον νικήσουμε ονομάζεται Whole-body Interdiction of Lengthening of Telomeres (WILT, αποτροπή της επιμήκυνσης των τελομερών). Η κεντρική ιδέα της στρατηγικής μας στηρίζεται στο γεγονός ότι τα καρκινογόνα κύτταρα έχουν το χάρισμα της αθανασίας. Αν μπορούσαμε να τα αφοπλίσουμε και να αποφύγουμε τις αλλοιώσεις που επιφέρουν, δε θα πεθαίναμε από καρκίνο. Αυτό επιχειρούμε να πετύχουμε αποτρέποντας την επέκταση των τελομερών». Όμως τι είναι τα τελομερή; Γιατί είναι τόσο σημαντικά για τη διατήρηση της νεότητας; Ο Ντε Γκρέι είναι αντιμέτωπος με μια διπλή πρόκληση: από τη μια πλευρά, πρέπει να καταστρέψει τα τελομερή των κακοηθών κυττάρων και, από την άλλη, να τα διατηρήσει ακέραια στα υγιή κύτταρα στο αίμα, στο δέρμα και στο στομάχι. Τα βλαστικά κύτταρα χρησιμοποιούνται ακριβώς με σκοπό να αποκαταστήσουν τα προβλήματα που εμφανίζονται στα υγιή τελομερή.

Μήκος και φθορά
Ο ρόλος των τελομερών είναι να εμποδίζουν τη διπλή έλικα του DNA να ξετυλίγεται και περιέχουν τέσσερις συγκεκριμένες βάσεις: τη θυμίνη (T), την κυτοσίνη (C), τη γουανίνη (G) και την αδενίνη (A). Γνωρίζουμε επομένως πως το αλφάβητο του DNA μας αποτελείται από τέσσερα γράμματα: Α, Τ, C και G. Επίσης είναι γνωστό πως τα τελομερή συμμετέχουν στη διαίρεση των κυττάρων. Επιπλέον, προστατεύουν τα χρωμοσώματα από φθορές και καθορίζουν το χρόνο ζωής των κυττάρων. Ανακαλύφθηκαν από τον Χέρμαν Μίλερ τη δεκαετία του '30 και θα μπορούσαν να συγκριθούν με τα πλαστικά προστατευτικά που διαθέτουν τα κορδόνια των παπουτσιών στις άκρες τους. Συνολικά, κάθε κύτταρο διαθέτει 23 ζευγάρια τελομερών. Το πρόβλημα αυτών των «φρουρών» των χρωμοσωμάτων έγκειται στο γεγονός πως σε κάθε κυτταρική διαίρεση υφίστανται κάποια αλλοίωση, που μεταφράζεται σε μια ελαφριά συρρίκνωση. Με το πέρασμα του χρόνου, η μείωση του μήκους των τελομερών μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τα γονίδιά μας. Η σημαντική συρρίκνωσή τους σηματοδοτεί την είσοδο του κυττάρου σε μια διαδικασία γηρασμού που καταλήγει με το θάνατό του. Για παράδειγμα, τα τελομερή των κυττάρων του αίματος ενός νεογέννητου φτάνουν, κατά προσέγγιση, τα 8.000 ζευγάρια γενετικών γραμμάτων και μειώνονται στα 1.500 στα αντίστοιχα κύτταρα ενός ηλικιωμένου. Κάθε φορά που κάποιο από αυτά τα κύτταρα διαιρείται, τα τελομερή του χάνουν από 30 έως 200 γράμματα, ένα τίμημα που μακροπρόθεσμα του κοστίζει τη ζωή.

Το ιδανικό σενάριο θα ήταν τα κύτταρά μας να διέθεταν χιλιόμετρα τελομερών, που θα επέτρεπαν την παράταση της νιότης μας και θα συνέβαλλαν στην εξαφάνιση του φαντάσματος των ασθενειών, συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών, από τη ζωή μας. Με αυτόν τον τρόπο θα λύναμε το ένα μέρος της εξίσωσης. Όμως παραμένει άλυτο το υπόλοιπο: η φθορά των τελομερών των καρκινικών κυττάρων με στόχο την οριστική καταστροφή τους πριν από το σχηματισμό όγκων. Πίσω από αυτό το περίπλοκο αίνιγμα κρύβεται η τελομεράσα, η κύρια υπεύθυνη για την προσθήκη διαβρωμένων γραμμάτων στο DNA.

Χωρίς παράπλευρες απώλειες
Όταν κάποιο κύτταρο αρχίζει να υφίσταται αλλοιώσεις που το καθιστούν κακοήθες και τα άκρα των χρωμοσωμάτων του αρχίζουν να φθείρονται, ενεργοποιεί την τελομεράσα. Εκείνη τότε αναλαμβάνει την αποκατάστασή των τελομερών, επιτρέποντας στο κύτταρο να εξακολουθήσει να διαιρείται. Με άλλα λόγια, το κακοήθες κύτταρο παραμένει νέο και ρωμαλέο. Αν οι επιστήμονες κατάφερναν να μπλοκάρουν την τελομεράσα χωρίς να προκαλέσουν «παράπλευρες απώλειες» στον οργανισμό, θα προκαλούσαν τη γήρανση και το θάνατο των καρκινογόνων κυττάρων. Κάποιοι ειδικοί επιχειρούν να αλλάξουν τη σύνθεση της τελομεράσας με φάρμακα, όμως ο Ντε Γκρέι προτείνει μια πιο ριζοσπαστική λύση: τη μείωση των γονιδίων που προκαλούν την παραγωγή της. Έτσι, ο καρκίνος δε θα μεταλλασσόταν ώστε να αντιστέκεται στην ογκολογική θεραπεία. Ωστόσο το πρόβλημα είναι ακόμα πιο περίπλοκο: δεν αρκεί να διαθέτει κάποιος δεινότητα σκοπευτή, για να πυροβολήσει την τελομεράσα των γονιδίων που σχηματίζουν ιστούς ανεξάρτητους από τα βλαστικά κύτταρα. Πρέπει επιπλέον να αποκατασταθούν σταδιακά τα βλαστικά κύτταρα, προκειμένου να εξασφαλίσουμε τη διαίρεση εκείνων που είναι απαραίτητα για την ομαλή λειτουργία των οργάνων και την υγεία των ιστών.

Βλαστικά κύτταρα
«Πριν από πέντε χρόνια συνειδητοποίησα πως θα ήμουν σε θέση να λύσω αυτό το πρόβλημα. Κάθε δεκαετία θα μπορούσαμε να εμβολιαζόμαστε με γονίδια χωρίς τελομεράσα και με αυτόν τον τρόπο θα αποφεύγαμε τις κακοήθεις μεταλλάξεις. Ταυτόχρονα, θα εφοδιάζαμε τα γονίδια με μακρύτερα τελομερή που θα ήταν ήδη σχεδιασμένα». Προς το παρόν, η αποτελεσματικότητα της μεθόδου δεν έχει αποδειχτεί, παρ? όλο που κάποιοι ερευνητές έχουν ήδη προχωρήσει σε πειραματικό στάδιο στην εφαρμογή της. Στις δοκιμές φαίνεται πως αυτά τα υπερκύτταρα δεν υφίστανται καρκινογόνες μεταλλάξεις.

Η Μαρία Μπλάσκο, ερευνήτρια του Εθνικού Κέντρου Ογκολογικών Ερευνών (CNIO) στη Μαδρίτη της Ισπανίας, σχεδίασε μια τεχνική που έχει στόχο να περιορίσει το μήκος των τελομερών αυτόματα, μέσα σε λιγότερο από δύο ώρες. Σύμφωνα με την Μπλάσκο, η διαδικασία που ακολουθεί, εκτός από γρήγορη, είναι και λιγότερο δαπανηρή. «Η έλλειψη τεχνικών που θα περιόριζαν το μήκος των τελομερών αυτόματα αποτέλεσε την αιτία για την οποία οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν επένδυσαν σε έρευνες για τη θεραπεία του καρκίνου που θα βασίζονταν ακριβώς στη συρρίκνωσή τους».

Γάλλοι και γυναίκες
Η ηλικία συνδέεται άμεσα με το μήκος των άκρων των χρωμοσωμάτων. «Έχουμε εξετάσει τα τελομερή εκατοντάδων ατόμων ηλικίας από 60 έως 100 ετών που προέρχονταν από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες», τονίζει η Έλσα Βέρα, ερευνήτρια στο CNIO. «Το μήκος τους φθίνει σημαντικά μετά την ηλικία των 10 ετών τόσο στους άντρες όσο και στις γυναίκες, αν και οι γυναίκες διαθέτουν μακρύτερα τελομερή, καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους». Η μελέτη έδειξε επίσης πως στις Γαλλίδες είναι πιο μακριά συγκριτικά με τις υπόλοιπες Ευρωπαίες, γεγονός που ενισχύει τη θεωρία που συνδέει τη γενετική με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και το μήκος των τελομερών. «Στην ύπαρξη κοντύτερων τελομερών αποδίδονται συχνά και οι θάνατοι από καρδιαγγειακές νόσους», υποστηρίζει η Μπλάσκο. «Γεγονός που θα μπορούσε να εξηγήσει το γαλλικό παράδοξο, σύμφωνα με το οποίο οι Γαλλίδες καταναλώνουν περισσότερο αλκοόλ, όμως διατηρούν χαμηλά ποσοστά εμφάνισης καρδιαγγειακών νόσων, συγκριτικά με άλλες Ευρωπαίες», προσθέτει.

Ρώτησαν τον Ντε Γκρέι αν μέσα στους επόμενους δύο αιώνες, κατά του οποίους οι σημερινοί σαραντάρηδες θα έχουν τη δυνατότητα να παρατείνουν το όριο της ζωής τους από τα 80 στα 200 χρόνια, θα αναπτυχθούν θεραπείες με χρήση βλαστικών κυττάρων... και αν θα έρθει κάποτε η στιγμή που οι άνθρωποι θα κλείνουν κάποιο ιατρικό ραντεβού για την επιμήκυνση των τελομερών τους. «Δε θα εκπλησσόμουν αν σε 200 χρόνια από σήμερα θα έχουμε φτάσει στο σημείο όλες οι γενετικές θεραπείες με μητρικά κύτταρα να εγχέονται μέσω ενός απλού εμβολίου στον οργανισμό. Ίσως τότε να είμαστε σε θέση να εντοπίζουμε και τα γονίδια της τελομεράσας και να τα εξάγουμε με ευκολία». Θα μπορούσε επομένως κάποιος να ισχυριστεί πως η γήρανση αποτελεί ασθένεια ή μια μαύρη σελίδα στην ιστορία της εξέλιξης; «Όχι ακριβώς. Θα λέγαμε πως η εξέλιξη δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το φαινόμενο της γήρανσης. Στον άγριο κόσμο των ζώων, όπου δεν παρεμβαίνει ο ανθρώπινος πολιτισμός, σχεδόν όλοι οι οργανισμοί πεθαίνουν πριν προλάβουν να γεράσουν. Τα ζώα πεθαίνουν από ασιτία, επειδή τους τρώει κάποιο άλλο ή εξαιτίας ατυχημάτων. Γι? αυτό δεν τους χρειάζονται γονίδια που να κάνουν κάτι για την πρόληψη των γηρατειών».

Πολέμιοι της αιώνιας νεότητας
Ο Ντε Γκρέι είναι ένας από τους επιστήμονες που πυροδοτούν έντονες αντιδράσεις τόσο από την πλευρά των επικριτών του όσο και την πλευρά εκείνων που ασπάζονται τις απόψεις του. Είναι επίμονος και μιλά σαν προφήτης, όμως διαθέτει ένα λαμπρό μυαλό, του αρέσει να ταράζει τα νερά και δε φοβάται μήπως γελοιοποιηθεί. Όπως είναι αναμενόμενο, η προοπτική της παράτασης της ζωής κατά έναν αιώνα εγείρει πολλούς προβληματισμούς, και ο Ντε Γκρέι έχει μια απάντηση για όλους. Η πιο συνηθισμένη κριτική στηρίζεται στο γεγονός πως θα βρεθούμε αντιμέτωποι με μια αύξηση του πληθυσμού χωρίς προηγούμενο. «Ωραία, τι θα είχε συμβεί αν ο πρωθυπουργός της Γαλλίας είχε απαγορεύσει στον Παστέρ να οργανώσει εκπαιδευτικές εκστρατείες γύρω από την υγιεινή με το ίδιο κίνητρο;», απαντά ο επιστήμονας και προσθέτει: «Το να θεωρούμε τους εαυτούς μας τόσο ανίκανους να αντιμετωπίσουμε μελλοντικά προβλήματα και να καταδικάζουμε εκατομμύρια ανθρώπους να ζήσουν όσο και οι παππούδες τους αποτελεί ένα κακόγουστο αστείο. Στο παρελθόν βρήκαμε λύσεις σε παρόμοια προβλήματα. Για παράδειγμα, ποιος θα φανταζόταν το 1850 ότι ο άνθρωπος θα αναγκαζόταν να υποταχθεί στην αναξιοπρεπή πράξη να χρησιμοποιεί καουτσούκ κάθε φορά που κάνει σεξ, προκειμένου να περιορίσει την εκρηκτική αύξηση του πληθυσμού που ακολούθησε τη μείωση της παιδικής θνησιμότητας;».

Ένας από τους πιο οργισμένους πολέμιους του Ντε Γκρέι είναι ο Σέργουιν Νιούλαντ, καθηγητής ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Γιέιλ και συγγραφέας του βιβλίου How we Die (Πώς πεθαίνουμε). «Ο Ντε Γκρέι δεν είναι κακός ούτε τρελός. Όμως το σχέδιό του δε θα έχει επιτυχία. Αν είχε, θα μας κατάστρεφε στην προσπάθεια να μας προστατεύσει: αν η ζωή μας είχε τόσο μεγάλη χρονική διάρκεια, θα υπονόμευε το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης», έγραψε ο Νιούλαντ σε ένα άρθρο του στο περιοδικό Technology Review που εκδίδει το MIT (Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης).

Προγνωστικά και υποθέσεις
Η απουσία στοιχείων και αριθμών αποτελεί ένα άλλο σημείο ρήξης του Ντε Γκρέι με διάφορα μέλη της επιστημονικής κοινότητας. Ο ίδιος απαντά στους επικριτές του μέσω της ιστοσελίδας του: «Ούτε οι αδελφοί Ράιτ παρουσίαζαν νούμερα και στοιχεία το 1900». Πράγματι, οι εφευρέτες των μηχανοκίνητων πτήσεων έδωσαν το έναυσμα για τη ανάπτυξη μιας νέας επιστήμης μερικά χρόνια αργότερα, χωρίς να παραθέσουν κατ' αρχάς στοιχεία. Αργότερα αποδείχτηκε πως ήξεραν τι έκαναν και πως λειτούργησαν όπως κάθε μηχανικός που στηρίζει τα σχέδιά του σε υπαρκτές γνώσεις πριν αναπτύξει ένα καινούριο σύστημα. «Εγώ διαθέτω στοιχεία στα οποία έχουν πρόσβαση όσοι μπαίνουν στον κόπο να διαβάσουν το πόρταλ και τα δημοσιεύματά μου». Όμως τα γηρατειά δεν αποτελούν ασθένεια, γι' αυτό, προφανώς, δεν μπορούν να θεραπευτούν, υποστηρίζουν κάποιοι άλλοι επικριτές του. «Πες το όπως θέλεις. Η γήρανση αποτελεί ένα βιολογικό φαινόμενο που προκαλεί ανικανότητα και θάνατο. Χρησιμοποιώντας τη λέξη θεραπεία, αναφέρομαι σε μια σειρά θεραπειών που έχουν στόχο τον έλεγχο μιας κατάστασης, όπως της φυματίωσης, για παράδειγμα. Μπορούμε να την ξεπεράσουμε σώζοντας ανθρώπους. Όμως εγώ δε θέλω απλώς να καθυστερήσω τη διαδικασία της γήρανσης. Φιλοδοξώ να την αναστρέψω, δηλαδή να επαναφέρω τον άνθρωπο από ένα στάδιο προχωρημένου πόνου σε ένα στάδιο όπου δε θα υποφέρει. Γι' αυτό η θεραπεία θα πρέπει να είναι περιοδική και να εφαρμόζεται καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας».


Υποστηρικτές της αθανασίας
Ίσως επειδή όλοι ελπίζουμε να ζήσουμε υγιείς για περισσότερα χρόνια, οι θεωρίες του Ντε Γκρέι βρίσκουν και ένθερμους υποστηρικτές. Όταν ο Τζέισον Πόντιν, συντάκτης του Technology Review, έγραψε ένα επικριτικό άρθρο για τον Ντε Γκρέι, εξεπλάγη με τον όγκο των ηλεκτρονικών μηνυμάτων που έλαβε από θορυβημένους αναγνώστες. Τον κατηγορούσαν πως στεκόταν εμπόδιο στο δρόμο προς την αθανασία. Όμως το άρθρο του Νιούλαντ Do you Want to Live Forever? (Θέλεις να ζήσεις για πάντα;) υπήρξε μέχρι σήμερα το πιο πολυδιαβασμένο στην ιστορία του συγκεκριμένου εντύπου και προκάλεσε τις περισσότερες αντιδράσεις αναγνωστών. Σε μια προσπάθεια να απαντήσει, ο Πόντιν ανακοίνωσε πως θα προσέφερε 10.000 δολάρια σε οποιονδήποτε γεροντολόγο κατάφερνε να παρουσιάσει κάποια θεωρία που θα απαξίωνε τις θεωρίες του Ντε Γκρέι. Μέχρι σήμερα, κανείς δεν έχει πάρει την αμοιβή.

Μεταξύ των υποστηρικτών του, πιο ισχυρός είναι ο εκατομμυριούχος Πίτερ Τιλ, ένας από τους πρωτοπόρους επιχειρηματίες στον τομέα των συστημάτων πληρωμής λογαριασμών μέσω ίντερνετ, του γνωστού Pay-Pal. Ο Τιλ προσέφερε τρία εκατομμύρια δολάρια στο SENS. «Ενδιαφέρθηκε για το πρόγραμμα, ερωτεύτηκε την ιδέα και τελικά αποφάσισε να μας δώσει μια ευκαιρία. Φυσικά δε γνωρίζει αν η προσέγγισή μου θα λειτουργήσει και κανείς δεν του εγγυάται πως δε σπαταλά άσκοπα τα χρήματά του. Όμως θεωρεί πως το ρίσκο αξίζει τον κόπο. Το 1 δις δολάρια που έχω ζητήσει θα διατεθούν στην ανάπτυξη επτά ερευνητικών πεδίων, ενώ οι έρευνες για τη θεραπεία μέσω βλαστικών κυττάρων ήδη χρηματοδοτούνται σε παγκόσμιο επίπεδο. Όμως για τους υπόλοιπους έξι τομείς χρειάζονται περισσότερα χρήματα. Για να σχεδιαστεί ο προϋπολογισμός ενός προγράμματος, υπολογίζουμε τις ώρες δουλειάς που απαιτεί κάθε τομέας, τις οποίες πολλαπλασιάζουμε με το κόστος της αμοιβής των βιολόγων πλήρους απασχόλησης. Επιπλέον, προσθέτουμε τα χρήματα που προορίζονται για τις ερευνητικές ομάδες με τις οποίες συνεργαζόμαστε, καθώς και για τη συντήρηση των γραφείων του SENS. Φιλοδοξούμε να αναπτύξουμε συνεργασίες και με πανεπιστήμια και εργαστήρια που εδρεύουν σε διάφορες χώρες του κόσμου, όμως τα αποτελέσματα των ερευνών πρέπει να αναλύονται και να μελετώνται από κάποιον κεντρικό φορέα. Γι' αυτό είναι απαραίτητη η λειτουργία του Ινστιτούτου SENS, που θα φιλοξενείται σε ένα κτίριο γεμάτο μαθηματικούς και γραφεία». Εκτός από τον Τιλ, τον Ντε Γκρέι υποστηρίζουν και κάποιοι επιστήμονες: «Οι περισσότεροι δεν είναι γεροντολόγοι, γεγονός που δε με εκπλήσσει. Εκείνοι ασχολούνται με πεδία που έχουν στόχο τη θεραπεία ασθενειών και όχι τον έλεγχο της γήρανσης. Ορισμένοι υποστηρίζουν τις έρευνές μου, άλλοι διαφωνούν απόλυτα με τις ιδέες μου και, επιπλέον, νιώθουν πως απειλούνται, επειδή οι θεωρίες μου θα μπορούσαν να αλλάξουν τον τρόπο που δουλεύουν».

Αξίζει τόσα χρήματα;
Ο Ντε Γκρέι συνοψίζει το πρόβλημα της ελλιπούς χρηματοδότησης του προγράμματός του ως εξής: «Γενικά, πρόκειται για ένα συνδυασμό διαφόρων παραγόντων που συνδέονται με την πολιτική, την άγνοια και την οικονομία. Στα παραπάνω προσθέστε και το γεγονός πως οι σοβαροί γεροντολόγοι καλούνται διαρκώς να διαφοροποιηθούν από τη φρικτή βιομηχανία ενός ακήρυχτου πολέμου που έχει στόχο την αντιμετώπιση της γήρανσης. Κρέμες αντιρυτιδικές, άχρηστα φάρμακα και χάπια. Γι' αυτό, όταν ακούμε πως κάποιος υποστηρίζει ότι έχουμε τη δυνατότητα να ζούμε χίλια χρόνια, η αυτόματη αντίδρασή μας είναι να τον αντιμετωπίσουμε με πολλή επιφύλαξη».

Το ζήτημα εγείρει και ηθικούς προβληματισμούς: «Οι δυνατότητες του ανθρώπου είναι τεράστιες. Καθώς τα χρόνια περνούν, παρά τη φυσιολογική φθορά των οργάνων, το μυαλό πολύ συχνά παραμένει αλώβητο από τα γηρατειά και σε προχωρημένη ηλικία μπορεί να δώσει θαυμαστά αποτελέσματα. Η επιστήμη προχωρά. Τα γονίδια μάς ανοίγουν νέους ορίζοντες, και οι νέοι κλάδοι που συνδυάζουν την παραδοσιακή φαρμακογενετική με τη φαρμακολογία της βιοχημείας και άλλους τομείς δίνουν πολλές υποσχέσεις για την αντιμετώπιση των ασθενειών, ωστόσο ενέχουν πολλούς περιορισμούς και βιοηθικούς προβληματισμούς», τονίζει η πρόεδρος της ΕΓΓΕ, Μ. Βιολάκη-Παρασκευά.

Παρ' όλο που οι ιδέες και οι προσεγγίσεις του Ντε Γκρέι μοιάζουν σωστές, δε γνωρίζουμε αν ο κόσμος θα τις πάρει στα σοβαρά μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια, την πιο κρίσιμη στιγμή για να δοθεί ώθηση στις ιδέες του ή να εγκαταλειφθεί πλήρως το όλο εγχείρημα. Αξίζει πάντως να αναρωτηθούμε τι τίμημα είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε προκειμένου να κατακτήσουμε την αιώνια νεότητα.

Ο ΔΙΧΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΔΙΧΑΣΜΕΝΟΣ. Ο διχασμός έχει γίνει φυσική κατάσταση του ανθρώπου, τουλάχιστον για την ώρα.

Μπορεί να μη συνέβαινε το ίδιο στον πρωτόγονο κόσμο, αιώνες καταβολών όμως, πολιτισμού και πνευματικής καλλιέργειας έχουν κάνει κάθε άνθρωπο να είναι ένα ολόκληρο πλήθος – διχασμένος, χωρισμένος, αντιφατικός.

Το ένα του κομμάτι πηγαίνει από ‘δω, το άλλο πηγαίνει από ‘κει, στον διαμετρικά αντίθετο δρόμο και είναι σχεδόν ανέφικτο να κρατήσει κανείς τον εαυτό του συγκροτημένο.

Και μόνο το γεγονός ότι ο άνθρωπος εξακολουθεί να υπάρχει, είναι ένα θαύμα. Θα μπορούσε να είχε εξαφανιστεί εδώ και πολύ καιρό.

Επειδή όμως αυτός ο διχασμός είναι αντίθετος με τη φύση του, κάπου κρυμμένη στο βάθος εξακολουθεί να επιβιώνει η ενότητα. Επειδή η ψυχή του ανθρώπου είναι μία, όλες οι καταβολές και οι επιρροές καταστρέφουν κυρίως την περιφέρειά του. Το κέντρο όμως παραμένει ανέγγιχτο.

Γι’ αυτό ο άνθρωπος καταφέρνει να εξακολουθεί να ζει. Η ζωή του όμως έχει γίνει κόλαση. Όλη η προσπάθεια του ανθρώπου είναι το πώς να εξαλείψει αυτόν το διχασμό, αυτή τη διχασμένη προσωπικότητα, τον χωρισμένο άνθρωπο, πώς να γίνεις ολοκληρωμένος, κεντραρισμένος, αποκρυσταλλωμένος.

Έτσι όπως είσαι, δεν μπορείς να πεις ότι υπάρχεις. Δεν έχεις ύπαρξη. Είσαι ένα παζάρι από μόνος σου και ένα σωρό φωνές φωνάζουν μέσα σου.

Αν θέλεις να πεις ‘ναι’, αμέσως εμφανίζεται το ‘όχι’. Δεν μπορείς ούτε να ξεστομίσεις τη λέξη ‘ναι’, ολοκληρωτικά.

Παρατήρησέ το, λες ‘ναι’ και από το βάθος ανασύρεται μαζί και το ‘όχι’. Ούτε μπορείς να πεις την απλή λέξη ‘όχι’, χωρίς να νιώθεις αντιφατικά την ίδια στιγμή. Μ’ αυτόν τον τρόπο, δεν είναι εφικτή η ευτυχία. Η δυστυχία είναι το φυσικό επακόλουθο της διχασμένης προσωπικότητας.

Δυστυχία, γιατί βρίσκεσαι συνεχώς σε διαμάχη με τον εαυτό σου. Δεν είναι ότι πολεμάς με τον κόσμο, μα κάθε στιγμή πολεμάς με τον ίδιο σου τον εαυτό.

Πως μπορεί μ’ αυτόν τον τρόπο να υπάρξει ειρήνη;
Πως μπορεί μ’ αυτόν τον τρόπο να υπάρξει σιωπή;
Πως μπορείς να ησυχάσεις έστω και για μία μόνη στιγμή;

Δεν έχεις ησυχία ούτε στιγμή. Ακόμα κι όταν κοιμάσαι, ονειρεύεσαι χίλια δυο πράγματα. Ακόμα κι όταν κοιμάσαι, σκαρώνεις ένα σωρό πράγματα – μια διαρκής διαμάχη. Έχεις γίνει πεδίο μάχης.

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ

Η ΑΛΗΘΕΙΑ, η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, (αυτό που συμβαίνει πραγματικά) μπορεί να γίνει αντιληπτό ολοκληρωτικά (δηλαδή στο βάθος, την έκταση και το περιεχόμενο του) μονάχα από το Ελεύθερο Πνεύμα που συλλαμβάνει άμεσα αυτό που συμβαίνει στο όλο και στις επιμέρους λειτουργίες που δημιουργούν μια “τοπική” όψη της πραγματικότητας. Το Ελεύθερο Πνεύμα που δεν δεσμεύεται σε τίποτα χρησιμοποιεί την ολική αντίληψη και τις μερικές αντιλήψεις γνωρίζοντας την σχετικότητά τους και τους περιορισμούς τους. Έτσι έχει πλήρη αντίληψη της πραγματικότητας, ολοκληρωτική και τελεσίδικη. Έχει αντίληψη του όλου και χρησιμοποιεί τις επιμέρους λειτουργίες αναγνωρίζοντας την αλήθεια τους (σαν λειτουργίας) αλλά δεν υιοθετεί το περιεχόμενό τους.

Η αποδοχή μιας επιμέρους λειτουργίας (της αντίληψης, της σκέψης, της ψυχικής διάθεσης, της εξωτερικής αίσθησης) σαν εκφραστή της πραγματικότητας οδηγεί σε μια παραμορφωμένη εικόνα της πραγματικότητας. Η υιοθέτηση του περιεχομένου σαν αλήθειας οδηγεί στην υποκειμενικότητα, την προσωπική απομόνωση, την φαντασία, δηλαδή σε μια κατασκευασμένη, μη αληθινή όψη της πραγματικότητας.

Ενώ το Ελεύθερο Πνεύμα αναγνωρίζει, για παράδειγμα, την διανόηση σαν λειτουργία, σαν αληθινή, όμως κατανοεί πως ό,τι κατασκευάζει η σκέψη (δηλαδή το περιεχόμενο της σκέψης) είναι μια τεχνητή κατασκευή. Το λάθος των ανθρώπων είναι ακριβώς ότι πιστεύουν (είναι πεπεισμένοι) πως ό,τι σκέφτονται (η σκέψη τους και τα δημιουργήματά της) είναι η πραγματικότητα, η αλήθεια. Από αυτή την διαστρεβλωμένη αντίληψη της πραγματικότητας πηγάζουν προσανατολισμοί, διαθέσεις και πράξεις των ανθρώπων. Το αποτέλεσμα φαίνεται στις κοινωνίες, στην κοινωνική ζωή.

Τι είναι λοιπόν Αλήθεια; Αλήθεια είναι αυτό που αντιλαμβάνεται το Ελεύθερο Πνεύμα, όχι το πνεύμα που ανακηρύσσει μια επιμέρους λειτουργία (όπως η σκέψη) σαν όραμα της αλήθειας και δέχεται ό,τι παράγει αυτή η λειτουργία σαν αληθινό. Αυτό είναι μια “αλήθεια”, η αλήθεια (σαν ιδέα) στο διανοητικό επίπεδο και ήδη από την διατύπωσή της αυτή η αλήθεια οδηγεί στην υπέρβαση της διανόησης, στην κατάργηση της σκέψης. Όλα όσα σκέφτονται οι άνθρωποι, όσα κατασκευάζουν με την σκέψη τους, είναι ψεύτικες όψεις της πραγματικότητας.

Πως ακριβώς συμβαίνει αυτό;

Η πραγματικότητα που αντιλαμβάνεται το Ελεύθερο Πνεύμα είναι μια κίνηση που υπάρχει μόνο την στιγμή που εξελίσσεται και που ρέει κάθε στιγμή κι αλλάζει κι ανανεώνεται και ο μόνος πραγματικός χρόνος είναι ακριβώς αυτή η στιγμή, το απόλυτο παρόν.

Σε αυτή την αντίληψη που συλλαμβάνει και το όλο και το μερικό και τοπικό, οι λειτουργίες είναι αληθινές, σαν λειτουργίες, αλλά όχι το ψεύτικο περιεχόμενό τους. Δηλαδή αντιλαμβανόμαστε, εννοούμε (σκεπτόμαστε) συναισθανόμαστε, αισθανόμαστε, σε μια αντίληψη χωρίς όρια, περιορισμούς, διαχωρισμούς του όλου και του μερικού.

Δρούμε άμεσα, χωρίς παραμορφώσεις ή περισπασμούς, όπου χρειάζεται, χωρίς να χάνουμε ποτέ την ροή της ζωής. Οι άνθρωποι όμως, με την σκέψη τους, δεν κρατιούνται σε επαφή με την κίνηση, την αέναη αλλαγή των φαινομένων, στην ροή της ζωής. Φτιάχνουν σταθερές εικόνες του “χώρου”, των αντικειμένων, των φαινομένων κι εκεί που υπάρχει μόνο κίνηση κι εξέλιξη βλέπουν σταθερές ουσίες που “εξελίσσονται” κι “αλλάζουν” (κι αυτό είναι διαφορετικό).

Το αποτέλεσμα είναι πως οι άνθρωποι δεν ζουν την ζωή στην ροή της αλλά σκέφτονται (στεκόμενοι έξω από το ρεύμα της ζωής) την ζωή, τα αντικείμενα, τις σχέσεις τους, προσανατολίζονται σύμφωνα με την ιδεολογική “αποθήκη” τους και πράττουν προσπαθώντας να εφαρμόσουν τις επιθυμίες τους. Προσπαθούν να εφαρμόσουν το μοντέλο της σκέψης τους (που συνεχώς ανανεώνουν και αναπροσαρμόζουν στις νέες συνθήκες, αλλά πάντα είναι κάτι “στατικό”) στην πραγματικότητα. Ζουν στην φαντασία τους και προσπαθούν να εφαρμόσουν την φαντασία τους στην ζωή. Φυσικό είναι να αποτυγχάνουν τις πιο πολλές φορές και να απογοητεύονται.

Η αλήθεια λοιπόν βρίσκεται μόνο στην άμεση επαφή με την πραγματικότητα, με αυτό που συμβαίνει, στην παρακολούθηση της ροής της ζωής, στο απόλυτο παρόν, στην στιγμή που ρέει. Η αλήθεια δεν βρίσκεται στην σκέψη των ανθρώπων. Όλη η σκέψη των ανθρώπων, ο πολιτισμός τους, οι φιλοσοφίες κι οι θρησκείες τους (σαν δόγματα) κι οι πράξεις των ανθρώπων, είναι όλα μάταιες ειδωλολατρείες. Δεν ανήκουν στην πραγματική ζωή αλλά στην φαντασία που έχουν ανακηρύξει οι άνθρωποι σε αλήθεια.

Αλήθεια στον σχετικό κόσμο των ανθρώπων είναι ό,τι οδηγεί προς την Πραγματικότητα πέρα από τις φαντασίες κι αυταπάτες των ανθρώπων. Όλη η σκέψη είναι για πέταμα. Όλες οι επιθυμίες κι οι προσανατολισμοί που μας απομακρύνουν από την Αλήθεια είναι πάθη κι ανοησία και σπατάλη χρόνου. Όλες οι πράξεις των ανθρώπων, ακόμα και αυτές που θεωρούνται οι πιο ιερές, όπως τα ψευτομυστήρια κι οι μαγικές τελετουργίες, είναι αφελής ειδωλολατρία, που δεν μας ανυψώνει προς την Αλήθεια.

Ο Δρόμος της απάρνησης των περιττών στον κόσμο, της απάθειας στο σκοτάδι των επιθυμιών, της σιωπής μέσα στον θόρυβο της σκέψης, της άμεσης επαφής με ό,τι συμβαίνει πραγματικά (κι όχι με ό,τι σκεφτόμαστε), της απελευθέρωσης από περιορισμούς κι αυταπάτες, είναι ο Μόνος Δρόμος που Οδηγεί στην Ελευθερία, στην Ολοκλήρωση, στην Αλήθεια. Όχι σαν επίτευξη κάποιου εγώ, σαν αποτέλεσμα κάποιας προσπάθειας, αλλά ακριβώς σαν διάλυση κάθε αυταπάτης που αφήνει την Φύση να Λειτουργήσει Ελεύθερα, Αντικειμενικά κι Ολοκληρωμένα.

Άλλος δρόμος δεν υπάρχει. Κι αυτή η “αλήθεια” δεν είναι ένα διανόημα, μια θεωρία, αλήθεια που πρέπει να πιστεύουμε και να διδάσκουμε και να προσπαθούμε να εφαρμόσουμε. Είναι κάτι που διαπιστώθηκε πρακτικά, απαύγασμα εμπειρίας, ο Μόνος Ορθός Τρόπος Ζωής, κάτι απόλυτα πρακτικό.

Η Ίδια η Ζωή.

Το μοντέλο του μικρού Higgs δίνει χέρι βοήθειας στην υπόθεση του Θερμού Πληθωρισμού

Δύο δεκαετίες από τότε που προτάθηκε ως μια εναλλακτική θεώρηση του πληθωρισμού, ο θερμός πληθωρισμός, ο οποίος εμπλέκει θερμές μάλλον παρά ψυχρές θερμοκρασίες, δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί σε μια πλήρως ολοκληρωμένη θεωρία. Αντίθετα από τον τυπικό πληθωρισμό, οι ερευνητές δεν έχουν καταφέρει να οικοδομήσουν ένα απλό και πειστικό μοντέλο για τον θερμό πληθωρισμό που να συγκροτείται από πρώτες αρχές. Αυτό μέχρι τώρα. Σε μια νέα μελέτη, ο κύριος εισηγητής του θερμού πληθωρισμού, Arjun Berera, από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και οι συνεργάτες του έχουν δανειστεί μια έννοια από τις θεωρίες σωματιδιακής φυσικής για να παραγάγουν ένα τέτοιο μοντέλο. Το αποτέλεσμα διαλύει την κυρίαρχη θεώρηση ότι η ανάπτυξη μοντέλων απλών πρώτων αρχών του θερμού πληθωρισμού θα ήταν αδύνατη.

 

Στον τυπικό πληθωρισμό, κάθε προϋπάρχουσα ακτινοβολία πιέζεται και διαχέεται κατά τη διάρκεια μιας σύντομης κοσμικής φάσης και δεν παράγεται νέα ακτινοβολία. Η θερμοκρασία του σύμπαντος πέφτει απότομα κατά πολλές τάξεις μεγέθους και μια περίοδος αναθέρμανσης που ακολουθεί πληρεί το σύμπαν με ακτινοβολία και πάλι. Ο θερμός πληθωρισμός είναι απλούστερος. Νέα ακτινοβολία παράγεται σταθερά από τη διάσπαση του βαθμωτού πεδίου που πυροδοτεί πληθωρισμό, τον Πληθωρισμό. Η θερμοκρασία παραμένει υψηλή και δεν υπάρχει φάση αναθέρμανσης. Αποτελεί ειρωνεία, ωστόσο, ότι τα μοντέλα του θερμού πληθωρισμού απαιτούσαν μέχρι τώρα χιλιάδες πρόσθετα πεδία να συνδεθούν με το υποθετικό πεδίο inflaton (που είναι υπεύθυνο για τον πληθωρισμό) για να αποφευχθούν ευρείες διορθώσεις για τη μάζα τους.

 

Κάνοντας χρήση του μηχανισμού που σταθεροποιεί τη μάζα του μποζόνιου Higgs στις θεωρίες σωματιδιακής φυσικής, που αποκαλείται μικρό Higgs (little Higgs models), ο Berera και οι συνάδελφοί του οικοδόμησαν ένα μοντέλο εμπλέκοντας μόνο τέσσερα επιπλέον πεδία και όχι διορθώσεις μάζας. Οι ερευνητές στη συνέχεια συνέκριναν τις παρατηρησιακές προβλέψεις του μοντέλου με περιορισμούς στον πληθωρισμό που παρήχθησαν από τις μετρήσεις της κοσμικής μικροκυματικής ακτινοβολίας υποβάθρου του δορυφόρου Planck και βρήκαν μια πολύ καλή συμφωνία μεταξύ των δυο.

Ετοιμοθάνατο άστρο συνελήφθη από το Hubble να εκτοξεύει πύρινες σφαίρες

Ένα τελείως ασυνήθιστο φαινόμενο είδε το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble: τεράστιες καυτές μπάλες αερίων να εκτοξεύονται από ένα άστρο που πεθαίνει. Κάθε σφαίρα πλάσματος είναι διπλάσια σε μέγεθος σε σχέση με τον πλανήτη Άρη και κινείται στο Διάστημα με ταχύτητα 800.000 χιλιομέτρων την ώρα.

Τα αστρικά πυρά εκτοξεύονται κάθε 8,5 χρόνια εδώ και τουλάχιστον 400 χρόνια, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επιστημόνων, με επικεφαλής τον Ραγκβέντρα Σαχάι της NASA. Οι «μπάλες» αποτελούν ένα αίνιγμα, επειδή οι αστρονόμοι δεν μπορούν να φανταστούν με ποιό τρόπο το άστρο V Hydrae, ένας ετοιμοθάνατος ερυθρός γίγαντας σε απόσταση 1.200 ετών φωτός από τη Γη, μπορεί να εκτινάξει τέτοιο υλικό και με τέτοια μορφή.

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι «μπάλες» εκτοξεύονται από κάποιο άλλο «κανόνι», ένα δεύτερο άστρο-συνοδό, που ακόμη δεν έχει εντοπισθεί και το οποίο κάθε 8,5 χρόνια πλησιάζει τo V Hydrae, «κλέβοντας» ένα μέρος της ατμόσφαιρας του τελευταίου και μετά «πυροβολώντας» το σαν μπάλα στο διάστημα. Κάθε σφαίρα πλάσματος έχει θερμοκρασία τουλάχιστον 9.500 βαθμών Κελσίου, σχεδόν διπλάσια από εκείνη στην επιφάνεια του Ήλιου. Όσο απομακρύνεται από το άστρο, κάθε καυτή σφαίρα κρυώνει σταδιακά και γίνεται αόρατη στο φάσμα του ορατού φωτός.

Το μικρότερο τρανζίστορ του κόσμου «διατηρεί ζωντανό τον νόμο του Μουρ»

Η δημιουργία ενός πειραματικού τρανζίστορ του οποίου τα εξαρτήματα είναι πιο μικρά από το θεωρητικό «όριο» μεγέθους υπόσχεται να παρατείνει για αρκετά ακόμα χρόνια την εκθετική αύξηση ισχύος στους υπολογιστές, υποστηρίζουν αμερικανοί ερευνητές

Κλειδί για την ανάπτυξη του νέου τρανσίστορ ήταν η χρήση δύο νέων υλικών, των νανοσωλώνων άνθρακα και του δισουλφιδίου του μολυβδαινίου

Το νέο τρανζίστορ -ουσιαστικά ένας μικροσκοπικός διακόπτης ηλεκτρικού ρεύματος- βασίζεται σε μια πύλη μήκους μόλις ενός νανόμετρου, 20 φορές μικρότερη από τις πύλες που χρησιμοποιούνται στη σημερινή γενιά επεξεργαστών.

Όπως προέβλεψε τη δεκαετία του 1980 ο συνιδρυτής της Intel Γκόρντον Μουρ, η πυκνότητα των τρανζίστορ στα ολοκληρωμένα κυκλώματα διπλασιάζεται κάθε περίπου δύο χρόνια, επιτρέποντας την ανάπτυξη όλο και πιο γρήγορων υπολογιστών.

Η βιομηχανία ημιαγωγών γνωρίζει όμως ότι ο λεγόμενος Νόμος του Μουρ δεν θα ισχύει για πολύ ακόμα, αφού τα εξαρτήματα των ολοκληρωμένων κυκλωμάτων πλησιάζουν το θεωρητικό όριο μικρότερου μεγέθους: αν σμικρυνθούν πέρα από αυτό το όριο χάνουν την ικανότητα να ελέγχουν τη ροή ηλεκτρονίων λόγω κβαντικών φαινομένων.

Τα περισσότερα τρανζίστορ περιλαμβάνουν τρεις ακροδέκτες: την πηγή, τον απαγωγό και την πύλη. Η πύλη, η οποία ανοίγει η κλείνει ανάλογα με την τάση που δέχεται, ελέγχει τη ροή ρεύματος από την πηγή προς τον απαγωγό.

«Η βιομηχανία ημιαγωγών υπέθετε εδώ και καιρό ότι θα ήταν αδύνατο να λειτουργήσει μια πύλη με μήκος μικρότερο από 5 νανόμετρα» αναφέρει ο Σούτζεϊ Ντέσαϊ του αμερικανικού Εθνικού Εργαστηρίου «Λόρενς Μπέρκλεϊ», πρώτος συγγραφέας της δημοσίευσης στο Science.

Κλειδί για την ανάπτυξη του μικρότερου τρανζίστορ του κόσμου ήταν η χρήση νανοσωλήνων άνθρακα για την κατασκευή της πύλης. Επιπλέον, η πηγή και ο απαγωγός συνδέονται μεταξύ τους μέσω ενός καναλιού που αποτελείται όχι από πυρίτιο όπως συνήθως αλλά από δισουλφίδιο του μολυβδαινίου -υλικού που χρησιμοποιείται ευρέως σε λιπαντικά κινητήρων, αλλά έχει το δυναμικό να αξιοποιηθεί και σε άλλες εφαρμογές όπως τα ολοκληρωμένα κυκλώματα, τα LED και τα φωτοβολταϊκά πάνελ.

«Δείξαμε ότι, με την κατάλληλη επιλογή υλικών, υπάρχει ακόμα μεγάλο περιθώριο σμίκρυνσης των ηλεκτρονικών κυκλωμάτων» δήλωσε ο Άλι Τζάβει του Εθνικού Εργαστηρίου «Λόρενς Μπέρκλεϊ», επικεφαλής της μελέτης.

Επισήμανε πάντως ότι οι συμβατικές μέθοδοι παραγωγής της βιομηχανίας ημιαγωγών δεν επαρκούν για την παραγωγή τέτοιων τρανζίστορ.

Αν τα πρακτικά και τεχνικά προβλήματα επιλυθούν τα επόμενα χρόνια, ο Νόμος του Μουρ θα μπορούσε να διατηρηθεί ζωντανός, τουλάχιστον για λίγο ακόμα.