Χριστιανική Λειψανολατρεία

Όταν ο Καζαντζάκης επισκέφτηκε ένα μοναστήρι κοντά στην Νεάπολη της Ιταλίας, στον δεύτερο όροφο του μοναστηριού είδε μια γυάλινη θήκη με μια νεκροκεφαλή μέσα. Ρώτησε να μάθει γι’ αυτήν κι ο εκεί επιβλέπων του είπε ότι αυτήν ήταν η αγία κεφαλή του Αγίου Στεφάνου. Μετά πήγε στον τρίτο όροφο και είδε πάλι μια γυάλινη θήκη με μια νεκροκεφαλή μέσα. Ρώτησε να μάθει και γι’ αυτήν και ο εκεί επιβλέπων τού τρίτου ορόφου τού είπε ότι αυτήν ήταν η αγία κεφαλή του Αγίου Στεφάνου. – Μα του λέει, κάτω μου είπανε πως η κεφαλή στο δεύτερο όροφο ήταν η κεφαλή του Αγίου Στεφάνου. – Ναι, του λέει ο επιβλέπων του τρίτου ορόφου, αλλά εκείνη ήταν όταν ο Άγιος Στέφανος ήταν μικρός !!!

Πώς περιγράφουν ξένοι περιηγητές την απίστευτη ποικιλία χαλκευμένων κειμηλίων και λειψάνων, που εμπορευόταν ο χριστιανικός κλήρος στο Βυζάντιο.
Σε ολόκληρο το Μεσαίωνα, η πρωταρχική σκέψη, που θερμαίνει τους περισσότερους ταξιδιώτες κατά τις περιπλανήσεις τους, είναι τα εκκλησιαστικά κειμήλια και τα λείψανα των αγίων. Και η μεγαλύτερη φιλοδοξία τους: ν΄ αποκτήσουν κάποιο ιερό ενθύμιο από τους ναούς και τα μοναστήρια της Ανατολής. Τα κειμήλια προσφέρονται σε απίστευτη ποικιλία από τον κλήρο, που συναγωνίζεται σε φαντασία και εφευρετικότητα τους πανούργους μοναχούς. Ο βυζαντινός κλήρος καπηλεύεται την πίστη και την ευλάβεια των ξένων προσκυνητών σκηνοθετώντας και χαλκεύοντας κατά χιλιάδες «αυθεντικά αντικείμενα».

Στον Παρθενώνα, που έχει μετατραπεί σε χριστιανικό ναό, έχει συγκεντρωθεί τόσος πλούτος «ιερών κειμηλίων και αγίων λειψάνων», που η δούκισσα της Αθήνας θερμοπαρακαλούσε το 1379 τον αρχιεπίσκοπο Βελλεστέριο, να της προμηθεύσει μερικά. Ιδού το σχετικό έγγραφο (βρίσκεται στο Ιστορικό και Εθνολογικό Μουσείο): «Σεβάσμιε πάτερ, έμαθα, ότι στο ναό της Παναγίας των Αθηνών υπάρχουν πολλά λείψανα της Παναγίας και άλλων αγίων. Παρακαλώ, λοιπόν, την υμετέρα πατρικότητα, να μου στείλετε από τα λείψανα αυτά και θα μου προσφέρετε μεγάλη εκδούλευση»

Ο γάλλος ευγενής Seigneur d΄ Anglure (1360-1412), που έφτασε το 1395 στη Ρόδο, καταγράφει στο οδοιπορικό του τα κειμήλια και τα λείψανα του ναού του αγίου Ιωάννου τού Βαπτιστή: «Μάς έδειξαν πρώτα-πρώτα ένα μπρούτζινο σταυρό, που είναι ξακουστός, επειδή έγινε από τη λεκάνη, όπου ο Χριστός ένιψε τα πόδια των αποστόλων. Έπειτα, μας έδειξαν το δεξί χέρι του αγίου Βαρθολομαίου και ένα πλούσιο χρυσοΰφαντο σεντόνι, που ύφανε με τα χέρια της η αγία Ελένη κι ένα αγκάθι από τον στέφανο του μαρτυρίου του σωτήρος μας Ιησού Χρίστου, ασημωμένο. Αυτό το αγκάθι μπουμπουκιάζει μια φορά το χρόνο, το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής. Εμείς το είδαμε κατά το γυρισμό μας από τη Ρόδο -ήταν μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής- να βγάζει βλαστάρι και άσπρα λουλουδάκια. Και πολλοί αξιόπιστοι άνθρωποι μας διαβεβαίωσαν, ότι το αγκάθι, μια μέρα πριν, ήταν κατάξερο και μαύρο». (Le saint voyage de Jerusalem du Seigneur d΄ Anglure publie par Francois Bonnardot et Auguste Longnon, Παρίσι, 1878).

Το 1403 φτάνει στην Κωνσταντινούπολη ο απεσταλμένος τού Ερρίκου Γ΄ της Καστίλλης στην Αυλή τού Ταμερλάνου, Glavijo. Οι βυζαντινοί, για να τιμήσουν τον ισπανό πρεσβευτή οργανώνουν επίδειξη των κειμηλίων, που αποτελούν τους θησαυρούς των ναών της Πόλης. Τα εφτασφράγιστα σεντούκια με τα ιερά αντικείμενα άνοιξαν ύστερα από ειδική τελετή με τρία κλειδιά, που κρατούσαν οι δυο κορυφές της κοσμικής και θρησκευτικής εξουσίας, ο αυτοκράτορας και ο πατριάρχης και το τρίτο ο πρωτοπρεσβύτερος του ναού.

«Φτάνοντας στο ναό του Ιωάννη τού Βαπτιστού, μαζί με το συνοδό μας, έναν αξιωματούχο της Αυλής, είδαμε να ΄χουν παραταχθεί οι ρασοφόροι μοναχοί και να μας περιμένουν κρατώντας πυρσούς και λαμπάδες. Ψάλλοντας θρησκευτικούς ύμνους ανεβήκαμε στον πύργο του ναού, όπου βρισκόταν η κρύπτη με τα άγια κειμήλια.

Πρώτα – πρώτα έβγαλαν οι μοναχοί ένα σεντούκι βαμμένο κόκκινο και το μετέφεραν κρατώντας το ψηλά με επισημότητα στην εκκλησία, ενώ συνεχίζονταν οι ψαλμωδίες. Εκεί το τοποθέτησαν επάνω σ΄ ένα τραπέζι σκεπασμένο με μεταξωτό ύφασμα. Τό σεντούκι ήταν σφραγισμένο με άσπρο βουλοκέρι και το ασφάλιζαν δυο κλειδαριές με ασημένιους θηλυκωτούς σύρτες. Ξεκλείδωσαν, άνοιξαν το σεντούκι κι έβγαλαν στην αρχή δυο ασημένιους δίσκους, που τους χρησιμοποίησαν για την εναπόθεση και την παρουσίαση των ιερών κειμηλίων.

Πρώτα ανέσυραν ένα σάκο από άσπρο δίμιτο, δεμένο ψηλά και σφραγισμένο με βουλοκέρι. Έσπασαν τη βούλα κι έβγαλαν από μέσα ένα μικρό, στρογγυλό, χρυσό κουτί. Μέσα στο κουτί ήταν το “ψωμίον” που “ενέβαψε” ο Χριστός “εις το τρυβλίον” και έδωσε στον Ιούδα κατά το μυστικό δείπνο – σημάδι, ότι αυτός θα τον προδώσει. Ήταν πραγματικά το κομμάτι της μπουκιάς, που ο Ιούδας δε μπόρεσε να καταπιεί. Το είχαν τυλίξει σ΄ ένα κομμάτι κόκκινο πανί και το είχαν σφραγίσει με δυο βουλές από κόκκινο βουλοκέρι. Αυτό το “ψωμίον” είχε τρία δάχτυλα πάχος. Ύστερα, έβγαλαν από τον ίδιο σάκο ένα άλλο χρυσό κουτί, μικρότερο όμως από το πρώτο. Είχε μέσα ένα κρυστάλλινο φιαλίδιο με αίμα τού Χριστού, που έτρεξε από το πλευρό του, όταν ο Λογγίνος τον κέντησε με τη λόγχη του.

Έβγαλαν έπειτα τρίτο χρυσό κουτί. Το καπάκι του είχε τρύπες, σα να έγιναν με αρίδι. Μέσα στο κουτί είδαμε θρόμβους αίματος. Όπως μάς είπαν, ήταν το αίμα, που έτρεξε από μια εικόνα του εσταυρωμένου, όταν κάποιος εβραίος στη Βηρυτό τόλμησε να πληγώσει την εικόνα για να προσβάλει τον Κύριο. Ύστερα έβγαλαν από τον ίδιο σάκο άλλο ένα κρυστάλλινο φιαλίδιο με μικρή αλυσίδα στο βούλωμά του. Εκεί μέσα ήταν κάτι πορφυρά πανάκια με μερικές τρίχες από τα γένια τού Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, απ΄ αυτές, που του ξερίζωσαν οι εβραίοι, όταν τον σταύρωσαν. Έπειτα έβγαλαν μια πλατειά θήκη μ΄ ένα κομμάτι μαρμαρόπλακας. Πάνω σ΄ αυτή την πλάκα είχε αποτυπωθεί το σώμα του Κυρίου, όταν τον κατέβασαν οι μαθητές από τον σταυρό.

Από την ίδια θήκη έβγαλαν, επίσης, ένα κουτί δουλεμένο μ΄ ασήμι και μάλαμα, σφραγισμένο με έξη βουλές και κλειδωμένο. Η κλειδαριά έδενε πάνω σε έξη διπλούς, στρογγυλούς κρίκους, απ΄ όπου κρεμόταν το ασημένιο κλειδί. Άνοιξαν το κουτί κι έβγαλαν ένα δίσκο σκεπασμένο με χρυσή πλάκα, όπου είχε στερεωθεί η αιχμή της λόγχης τού Λογγίνου, που κέντησε το πλευρό του σωτήρος μας. Ήταν μια λεπίδα με υποδοχή στο πίσω μέρος για την εφαρμογή της ξύλινης λαβής. Η λόγχη είχε μήκος μιας παλάμης και δύο δακτύλων.

Στον ίδιο δίσκο είχε προστεθεί κι ένα κομμάτι από ρόπαλο. Μ΄ αυτό χτύπησαν στο κεφάλι τον Κύριο, καθώς βρισκόταν μπροστά στον Πιλάτο. Επίσης και ένα κομμάτι από τον σπόγγο, που εμποτισμένος με χολή και όξος, είχε δοθεί στο Χριστό επί τού σταυρού. Στο ίδιο κουτί υπήρχε και ο χιτώνας του Ιησού, που επάνω του οι στρατιώτες “έβαλον κλήρον”. Ήταν διπλωμένος και σφραγισμένος με πολλές βούλες, για να μη μπορούν εκείνοι που έρχονται να το δουν, να κόψουν κανένα κομμάτι από το ιερό κειμήλιο, όπως έχει γίνει στο παρελθόν. Το ένα μανίκι του χιτώνα είχε αφεθεί έξω από το διπλωμένο και σφραγισμένο τμήμα του. Ήταν δίμιτο πανί κόκκινο».

Οδήγησαν ύστερα τον ισπανό πρεσβευτή στο μοναστήρι τού Παντοκράτορα. Εκεί είδε μιαν άλλη μαρμάρινη πλάκα, όπου είχε εναποτεθεί το σώμα του Κυρίου μετά την αποκαθήλωση. «Πάνω στην πλάκα διακρίνονται τα πετρωμένα δάκρυα των μαθητών του».

Στον Γαλατά, επίσκεψη μοναστηριών και επίδειξη νέων λειψάνων. «Στο Πέραν υπάρχουν δυο πλούσια και ομορφοχτισμένα μοναστήρια, του αγίου Παύλου και του αγίου Φραγκίσκου. Εκεί, μας έδειξαν τα εξής άγια λείψανα: ένα κόκκαλο της λεκάνης της αγίας Αικατερίνης. Το μακρύ κόκκαλο τού χεριού της Μαρίας της Μαγδαληνής. Το δεξί χέρι της αγίας Άννας. Λείπει όμως το μικρό δάχτυλο. Όπως λένε, το έκοψε ο αυτοκράτορας Μανουήλ, για να το προσθέσει στην ιδιωτική του συλλογή. Το μοναστήρι έχει καταθέσει αγωγή εναντίον του».

Το 1435, τριάντα χρόνια μετά τον Glavijo, θα έχει την ευκαιρία να προσκυνήσει τα ιερά κειμήλια του ναού της αγίας Σοφίας ο Ισπανός ευγενής Pedro Tajur. (Andazas y viajes de Pedro Tajur por diversas partes del΄ mundo avidos (1435-1439), Miguel Ginesta, Μαδρίτη, 1874). Την ξενάγησή του είχε αναλάβει ο ίδιος ο αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος. Αφηγείται ο ισπανός περιηγητής:
«Μόλις τελείωσε η λειτουργία, ο αυτοκράτορας πρόσταξε να μου δείξουν τα άγια κειμήλια. Πήρε ο ίδιος το ένα κλειδί και ο πατριάρχης, που βρισκόταν εκεί, το άλλο. Το τρίτο κλειδί το κρατούσε ο πρωθιερέας της αγίας Σοφίας. Οι παππάδες, ντυμένοι τα άμφιά τους, έβγαλαν με επισημότητα τα εξής ιερά κειμήλια: Τη λόγχη, που έπληξε την πλευρά τού Κυρίου, ένα εξαίσιο κειμήλιο. Το χιτώνα τού Χριστού (χωρίς ραφή). Πρέπει να ήταν άλλοτε βιολετής, γιατί τώρα έχει γίνει από την πολυκαιρία σκούρος. Ένα από τα καρφιά τού σταυρού και ο στύλος, όπου έδεσαν το Χριστό, για να τον μαστιγώσουν. Μού έδειξαν επίσης πολλά ατομικά αντικείμενα της Παναγίας, τη σχάρα όπου έψησαν τον άγιο Λαυρέντιο και άλλα πάνσεπτα κειμήλια»

Το 1432 ο Bertrandon de la Brocquiere, απεσταλμένος τού βασιλιά της Γαλλίας, είδε τα κειμήλια τού ναού της αγίας Σοφίας και των αγίων Αποστόλων. Ιδού η αφήγησή του (Voyages d΄ outremer des annees 1432 et 1433 par Bertrandon de la Brocquiere, conseiller et premier ecuyer tranchant de Philippe le Bon, Παρίσι, 1804):
«Στην αγία Σοφία, μού έδειξαν τον έναν από τούς χιτώνες τού Χριστού, τη λόγχη, που τον εκέντησε και το καλάμι, που τού έβαλαν στο χέρι κατά τη διαπόμπευση. Επίσης, μού έδειξαν τη σχάρα, όπου ψήθηκε ο άγιος Λαυρέντιος και μια μεγάλη σκαλιστή πέτρα σε σχήμα κρήνης, όπου ο Αβραάμ ετάισε τούς τρεις αγγέλους, που είχαν εντολή να αφανίσουν τα Σόδομα και τα Γόμορα. Στο ναό τού Παντοκράτορα, μού έδειξαν την πέτρινη πολύχρωμη πλάκα, που ο Νικόδημος είχε πελεκήσει για τον τάφο του, αλλά τη χρησιμοποίησε για να εναποθέσει το σώμα τού Χριστού μετά την αποκαθήλωση. Η Παναγία έκλαιγε πάνω στο σώμα τού  Ιησού και τα δάκρυά της, που έπεφταν πάνω στην πλάκα, έχουν μείνει εκεί από τότε πετρωμένα. Στο ναό των αγίων Αποστόλων, μού έδειξαν την κολώνα, όπου έδεσαν τον Ιησού Χριστό, για να τον μαστιγώσουν μπροστά στον Πιλάτο»

Φωτό κάτω: Το ευσεβές ρωμιοποίμνιο εκστασιάζεται, όταν οι ρασοφόροι του επιδεικνύουν “θαυματουργές” εικόνες, ζώνες, κόκκαλα κ.λπ. Ο εξουσιαστής με τον εξουσιαζόμενο αποτελούν δίπολο. Αν δεν υπήρχε ο ένας, δεν θα μπορούσε να υπάρχει κι ο άλλος. Αν δεν υπήρχε το αφελές ποίμνιο, δεν θα υπήρχαν οι ρασοφόροι και το αντίστροφο.

Πρωινάδικο της Ρωμιοσύνης διαφημίζει τα δώρα των μάγων, που διαθέτει η αγιορείτικη μονή του αγίου Παύλου και περιφέρει τακτικά -με το αζημίωτο- σε διάφορες εκκλησίες ανά την επικράτεια και όχι μόνον.

Γεμάτα τεμάχια πτωμάτων είναι ακόμα και στις μέρες μας τα μοναστήρια και οι εκκλησίες της χριστιανικής πανούκλας. Στην μονή Εσφιγμένου του Αγίου Όρους, μέσα σε 26 θήκες φυλάσσονται κρανία, χέρια, πόδια κ.λπ. τεμάχια από πτώματα 56 “αγίων”.

 

Το 1455 έφθασε στη Ρόδο των Ιπποτών, που αντιμετώπιζε τρομακτική πίεση από τούς Οθωμανούς, μια ομάδα γερμανών εθελοντών, νεοσταυροφόρων. Ανάμεσά τους και ο νεαρός Jorg von Ehingen, που υπηρετούσε στην Αυλή τού δούκα Αλβέρτου της Αυστρίας, αδελφού τού Φρειδερίκου Γ. Ήταν 25 χρόνων ο Ehingen, όταν αντίκρυσε τα τείχη της Ρόδου ύστερα από το αναγκαίο προσκύνημα στους αγίους τόπους. Έμεινε έντεκα μήνες στο νησί. Στο ημερολόγιό του περιγράφει λεπτομερώς την περιήγησή του στην Παλαιστίνη. (Τhe diary of Jorg von Ehingen, translated and edited by Malcolm Letts, Λονδίνο, 1929). Στη Ρόδο ούτε είδε ούτε άκουσε τίποτα. Σημειώνει μονάχα: «Ο Μέγας Άρχων των Ιπποτών μ΄ ετίμησε με πολύτιμα δώρα. Μού χάρισε ακόμα μερικά άγια λείψανα και το σπουδαιότερο, ένα αγκάθι από τον στέφανο τού μαρτυρίου τού Χριστού μας».

Η αποχαύνωση του ποιμνίου με ιερά ξύλα, ζώνες, καρφιά, πτώματα κ.τ.λ. δεν είναι αποκλειστικότητα της Ανατολικής Εκκλησίας. Η Δυτική Εκκλησία ακολουθεί τις ίδιες ακριβώς πρακτικές, ναοί και μοναστήρια της είναι γεμάτα από τέτοιου είδους αντικείμενα, όπως για παράδειγμα την Ιερά Σινδόνη, ένα πανί, με το οποίο σκουπίστηκε ο Χριστός. Οι πιστοί βέβαια, καθόλου δεν πτοούνται από τις επιστημονικές αναλύσεις, που για τη συγκεκριμένη περίπτωση της Ιεράς Σινδόνης απέδειξαν, ότι δεν είναι κατασκευασμένη τη ρωμαϊκή εποχή, αλλά το Μεσαίωνα.
Σε αποσπάσματα από βίντεο, που προβλήθηκε από την ΕΤ3 την Μεγάλη Παρασκευή, φαίνονται τα αποτελέσματα της επιστημονικής εξέτασης με μηχανήματα και μεθόδους της σύγχρονης τεχνολογίας ενός άλλου παρόμοιου ιερού αντικείμενου, που χαίρει επίσης μεγάλης εκτίμησης: Της Ιεράς Λόγχης, της λόγχης εκείνης δηλαδή, με την οποία ένας ρωμαίος τρύπησε τον Ιησού στο σταυρό. Παρ’ ότι η Ιερά Λόγχη αποδείχθηκε, ότι δεν είναι της ρωμαϊκής εποχής, αλλά 7-8 αιώνες μεταγενέστερη, της εποχής τού Καρλομάγνου, εξακολουθεί να λατρεύεται στις δυτικές εκκλησίες μέχρι και σήμερα.

O μοναχός Felix Faber, που ταξίδεψε το 1482 στους αγίους τόπους, κατέγραψε κατά την άφιξή του στη Ρόδο τα άγια λείψανα, που είδε στους ναούς: «Ένα κομμάτι από το σταυρό τού Ιησού Χριστού, ένα από τα δηνάρια, που πήρε ο Ιούδας, δύο αγκάθια από τον στέφανο τού Κυρίου (το ένα ανθίζει κάθε Μεγάλη Παρασκευή) ένα σταυρό καμωμένο από τη λεκάνη, όπου ο Χριστός ένιψε τα πόδια των μαθητών ύστερα από το μυστικό δείπνο και πολλά άλλα λείψανα, που είδα και άγγιξα». (Felix Faber: Evagatorium).

Είχαν τόσο αποθρασυνθεί οι καλόγεροι, που εμπορεύονταν τα ιερά κειμήλια και τόσο εφευρετικοί, ώστε τολμούσαν να προσφέρουν στους αφελείς χριστιανούς για να προσκυνήσουν τούς -στεναγμούς τού Ιωσήφ, τα κέρατα τού Μωυσή και τα φτερά των αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ. Και φυσικά δεν δίσταζαν να πουλάνε αντί κολοσσιαίων ποσών ακόμα και «κειμήλια» που, υποτίθεται, πως είναι μοναδικά. Έτσι βρέθηκαν ύστερα από λίγους αιώνες στην Ιερουσαλήμ, στην Κωνσταντινούπολη, σε ναούς και μοναστήρια της Ανατολής δεκάδες λόγχες, αμέτρητες χλαμύδες τού Χριστού, χιλιάδες καρφιά τού σταυρού και αγκάθια από τον «ακάνθινον στέφανον».

Όσο για τα κομμάτια «τίμιου ξύλου» κυκλοφορούσαν τόσα, που αντιστοιχούσαν σε μυριάδες σταυρούς. Κανένας προσκυνητής δεν γύριζε από την Ανατολή με άδεια χέρια. Η ευλάβεια συνδυαζόταν με την κερδοσκοπική προσδοκία. Τα κειμήλια μεταπουλιόνταν σε αστρονομικές τιμές στα ευρωπαϊκά μοναστήρια κι εκείνα με τη σειρά τους μεταβάλλονταν σε πακτωλό αργυρολογίας.

Κι όταν στο χρηματιστήριο των ιερών κειμηλίων εξαντλήθηκαν τα δάκρυα της Παναγίας -είχαν κυκλοφορήσει στη χριστιανική οικουμένη τόννοι ολόκληροι- και τα φτερά των αγγέλων και τα γένια τού Ιησού και τα εργόχειρα της Παναγίας, άρχισε το εμπόριο των δήθεν αγίων λειψάνων, που προσφέρονταν σε απίστευτη ποικιλία.

Η διαφήμιση για τις θαυματουργές δυνάμεις τους έδωσε νέα ώθηση στην ανίερη συναλλαγή. Επειδή οι τιμές έφθασαν σε αστρονομικά επίπεδα, οι ευσεβείς κυνηγοί των αγίων λειψάνων τα διαμέλιζαν κι ένας έπαιρνε την κάρα, άλλος τον κορμό κι άλλος τα χέρια και τα πόδια. Λείψανα λ.χ. της αγίας Μαρίνας βρίσκονται σε πολλά ελληνικά μοναστήρια. Μόνο στο Άγιο Όρος φυλάσσονται μέλη τού λειψάνου της αγίας στις μονές Μεγίστης Λαύρας, Ιβήρων, Διονυσίου, Κουτλουμουσίου, Ζωγράφου, Δοχειαρίου, Φιλόθεου, Ξενοφώντος και στις σκήτες Ευαγγελισμού της μονής Ξενοφώντος και Βογοδορίτσα τού ρωσικού μοναστηριού. (Χ. Γ. Πατρινέλη: Εκκλησιαστικαί ειδήσεις εκ τού ημερολογίου τού Marino Sannuto, Δελτ. Iστ. και Eθν. Eταιρ., 1965 και ιερομόναχου Γερασίμου: Προσκυνητάριον τού Αγίου Όρους Άθω, Καρυές, 1949)

Φυσικό ήταν, υστέρα από τον ευλαβικό αυτό ζήλο, να βρεθούν αφθονία λειψάνων του ίδιου αγίου. Σώζονται λ.χ. εικοσιέξη κάρες τού αγίου Ιουλιανού, δέκα τού Ιωάννου τού Βαπτιστού, έξη τού αγίου Ανδρέου και δέκα εφτά κεφαλές, τριάντα εφτά σώματα τού  αγίου Παγκρατίου, τρία ακέραια σώματα, έξη κάρες και αμέτρητα χέρια και πόδια τού αγίου Ιγνατίου, μ΄ όλο, που σύμφωνα με το συναξάρι του, έγινε βορά των θηρίων.

Οι πανούργοι καλόγεροι εκμεταλλεύονταν τη λαϊκή αμάθεια και οικονομούσαν χρήμα κι εξουσία.

Τι σχέση έχουν τα πτώματα -ζωντανά και ψόφια- με τον Θαλή, τον Δημόκριτο, τον Ηράκλειτο, τον Πυθαγόρα και τους ΕΛΛΗΝΕΣ φιλοσόφους;

Τι σχέση έχει η Εβραϊκή – Ορθόδοξη – Χριστιανική Πανούκλα με τους ΕΛΛΗΝΕΣ;

Να σου πω εγώ.

ΚΑΜΙΑ!!!

Η λειψανολατρεία κι ο φετιχισμός στον Χριστιανισμό
Όπως δεν είναι τίποτα καινούργιο στον Χριστιανισμό, έτσι δεν είναι καινούργιο και το φαινόμενο της λατρείας των ιερών λειψάνων η οποία θεωρείται στοιχείο της λατρείας των μαρτύρων και των αγίων, και θα παίξει μεγάλο ρόλο στη ζωή των πιστών χριστιανών για δύο ολόκληρες χιλιετίες.

Ιερά λείψανα υπήρχαν από θεούς και ήρωες
Ήδη οι «πρωτόγονοι» διατηρούσαν λείψανα ανθρώπων που είχαν ανώτερες δυνάμεις, συγγενών, φυλάρχων, πολεμιστών, εχθρών, όπως παραδείγματος χάρη τα κρανία που αποκτούσαν οι κυνηγοί κεφαλών. Ή φόραγαν τα λείψανα ως φυλαχτό. Η λατρεία των λειψάνων βασίζεται στην πίστη ότι μέσα στους ήρωες, τους προφήτες, τους μεσσίες· και τους αγίους δρα μια ιδιαίτερη δύναμη η οποία παραμένει ενεργή και μετά το θάνατο τους. Ευρεία λατρεία λειψάνων υπήρχε σε αρκετές προχριστιανικές «ανώτερες θρησκείες».

Στον Ινδουισμό, λείψανα έχουν μόνο μερικές μεταρρυθμιστικές αιρέσεις, οι ραντασβάμις τα ρούχα αρχαίων γκουρού, οι καμπιρπάνθις τις παντόφλες του δασκάλου τους. Αντιθέτως, στον Ζαϊνισμό ή τον Βουδισμό αυτή η λατρεία είναι πολύ ανεπτυγμένη. Λατρεύονται υπολείμματα του σώματος βουδιστών αγίων (sharirika) και χρηστικά αντικείμενα (paribhogika). Και η στάχτη και τα οστά του Βούδα, όπως αργότερα εκείνα πολλών χριστιανών αγίων, μοιράστηκαν ανάμεσα στους κοσμικούς οπαδούς του, σε πολλούς τόπους των Ινδιών εξέθεταν τα δόντια του, τα μαλλιά του, το ραβδί, το παγούρι, όπως και λείψανα των μαθητών του. Σήμερα ακόμη η πόλη Κάντι της Κεϊλάνης ισχυρίζεται ότι έχει στην κατοχή της ένα δόντι του Βούδα (μήκους 5 εκ.), η παγόδα Σουέ Ντάγκον στη Ρανγκούν (Βιρμανία) οχτώ τρίχες του Γκαουτάμα μαζί με ό,τι άφησαν οι μυθικοί προγονοί του. Πολλά τζαμιά διατηρούν τις τρίχες από το γένι του Μωάμεθ σε γυάλινα μπουκάλια. Αλλά και στον κινέζικο Βουδισμό διατηρούν ιερά οστά, όπως και πλήθος άλλων πραγμάτων που φτάνουν μέχρι μικροσκοπικούς κόκκους σκόνης πτωμάτων.

Ο Ιουδαϊσμός δεν έχει λατρεία λειψάνων
Πώς θα μπορούσε να αναπτυχθεί σ’ ένα λαό, στον οποίο η «Αγία Γραφή» (Δ’ Μωυσής 19,11 κ.εξ.) επιτάσσει: «Όποιος αγγίξει νεκρό, θα είναι ακάθαρτος για εφτά ημέρες». Όποιος μάλιστα δεν καθαριστεί την τρίτη και την έβδομη ημέρα, «όποιος μολύνει και την κατοικία του Κυρίου», «πρέπει να αποκόπτεται από το λαό του Ισραήλ». Ωστόσο η καθολική θεολογία βρίσκει στην Παλαιά Διαθήκη, εκτός πολλών άλλων χριστιανικών στοιχείων, και τη λατρεία των λειψάνων, π.χ. στα σημεία: «Τα κόκκαλα του Ιωσήφ, τα οποία έφεραν τα παιδιά του Ισραήλ από την Αίγυπτο, τα έθαψαν στην πόλη Συχέμ…». Ή «Τα οστά τους (των δικαίων) ας αναδώσουν νέα ζωή από τον τόπο τους» (Σοφ. Σειρ. 46, 12).

Η μαγεία των χριστιανικών λειψάνων έχει επομένως τόση σχέση με τον Ιουδαϊσμό, όση και με τον Ιησού και τους Αποστόλους του. Αντιθέτως υπάρχουν εκπληκτικές ομοιότητες με μια ευρέως διαδεδομένη παγανιστική λατρεία.

Για τους Έλληνες, οι ήρωες ήταν οι γενναίοι του πανάρχαιου παρελθόντος, νικητές σε μάχες, σε αγωνίσματα, ήταν ηγεμόνες, βασιλείς, τις περισσότερες φορές μυθικά πρόσωπα τα οποία ωστόσο σχεδόν όλοι θεωρούσαν πραγματικούς ανθρώπους. Σε αυτούς απέδιδαν την ίδρυση ναών και πόλεων, όλους τους σημαντικούς θεσμούς· σε αυτούς απέδιδαν την καταγωγή τους γένη ευγενών, ο Όμηρος τους ύμνησε και παντού πίστευαν ότι είχαν στην κατοχή τους τα λείψανα τους. Καθώς μάλιστα είχαν και τάφους θεών, του Δία, του Ουρανού, του Διόνυσου, του Απόλλωνα και άλλων, γνώριζαν και λάτρευαν φυσικά και πλήθος μνημείων ηρώων, θρυλικούς τάφους, πηγές, δέντρα, πέτρες, σπήλαια τα οποία έδειχναν οι ξεναγοί.

Τα λείψανα των ηρώων τα διατηρούσαν συνήθως σε τάφους που συχνά ήταν και ο αποκλειστικός τόπος λατρείας τους. Κι όπως έκαναν αργότερα οι χριστιανοί με τα οστά των αγίων τους, έτσι ενταφίαζαν ήδη οι Έλληνες τα οστά των ηρώων τους σε διακεκριμένες θέσεις, παραδείγματος χάρη στο κέντρο της πόλης, αν και κατά τα άλλα δεν έθαβαν σχεδόν καθόλου νεκρούς μέσα στην πόλη λόγω του κινδύνου της μόλυνσης. Κι αν ανέχονταν ακόμη λιγότερο να τους θάβουν στα ιερά, πάλι αποτελούσαν οι ήρωες εξαίρεση, αφού υπήρχαν πολλοί ναοί ή άλση ναών με τάφους ηρώων, ως επί το πλείστον μυθικών, αλλά και ιστορικών προσώπων

Ωστόσο, στην παγανιστική αρχαιότητα η λατρεία των σαρκικών λειψάνων ήταν σχεδόν πάντα ταφική λατρεία· μόνο σε μερικές εξαιρετικές περιπτώσεις διατηρούσαν οστά ηρώων εκτός τάφου, σε λειψανοθήκη, παραδείγματος χάρη στην περίπτωση της Ευρώπης στην Κρήτη. Τα οστά του Πέλοπα στην Ολυμπία και του Τάνταλου στο Άργος αναπαύονταν σε ορειχάλκινο δοχείο. Πάντως, τα περισσότερα τμήματα λειψάνων ήταν τις πιο πολλές φορές σε τάφο. Οπως η ηρωολατρεία, έτσι και η χριστιανική λατρεία λειψάνων ήταν αρχικά ταφική λατρεία. Οι μάρτυρες των πρώτων αιώνων θάβονταν από τους χριστιανούς σε τάφους και λατρεύονταν εκεί. Χωρίς τάφο κάποιου μάρτυρα δεν υπήρχε λατρεία. Όπως και στους ειδωλολάτρες, έτσι και στους χριστιανούς λειψανοθήκη ήταν αρχικά η σαρκοφάγος. Είτε την τοποθετούσαν στον τάφο είτε παρέμενε θεατή στη θολωτή είσοδο του τάφου, ώστε οι περαστικοί μπορούσαν να τη δουν και να την αγγίξουν, όπως συνέβαινε και σε πολλά ειδωλολατρικά ηρώα.

Στην ηρωολατρεία όπως και στην αγιολατρεία απεικόνιζαν τους τιμώμενους συχνά σε νομίσματα, αν και τους αγίους μόλις κατά τον Μεσαίωνα. Όπως οι χριστιανοί έπαιρναν συχνά ονόματα αγίων, ιδιαίτερα από τα τέλη του 3ου αιώνα και μετά, έτσι καθοριζόταν ήδη για τους ειδωλολάτρες η επιλογή ονόματος από κάποιο ήρωα. Ιδιαίτερη δύναμη περνάει μερικές φορές και στα αντικείμενα τα οποία χρησιμοποιούσαν οι ήρωες κι αυτή η δύναμη μπορεί να μεταδοθεί περαιτέρω. Γενικά κάνει ο ίδιος ο ήρωας θαύματα, ενώ στη χριστιανική πίστη θαύματα κάνουν και τα λείψανα, μεταδίδοντας τη δύναμη την οποία έχουν μέσα τους. Αυτό ισχύει ακόμη και για τμήματα λειψάνων.

Όποιος αγγίξει τα οστά μάρτυρα, διδάσκει ο Άγιος Βασίλειος, αποκτά μέσω της δύναμης τους μερίδιο στην αγιοσύνη. Ωστόσο, τα αρχαία λείψανα δεν μοιράζονταν. Δεν εκχωρούνταν κομμάτια λειψάνων. Ούτε υπήρχε παραγωγή τεχνητών λειψάνων -αδιανόητο για τους Έλληνες. Πρώτ’ από όλα δεν γνώριζαν καθόλου το εμπόριο λειψάνων, όπως το διεξήγαγαν οι χριστιανοί από τον 4ο αιώνα. Οι αρχαίοι λάτρευαν τα σαρκικά λείψανα, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, στον τάφο. Θα το θεωρούσαν ασέβεια να διαταράξουν τη γαλήνη του νεκρού. Ναι μεν διαμέλισαν στην αρχαία Αίγυπτο τα οστά του θεού Όσιρη και τα σκόρπισαν στη χώρα -αλλά μόνο στον μύθο. Η μάλλον μοναδική ιστορική εξαίρεση σε προχριστιανική εποχή, το σκόρπισμα των λειψάνων του Μένανδρου, ενός ηγεμόνα της Ινδίας της ελληνιστικής περιόδου, ενός βουδιστή, δεν αφορούσε το σκελετό αλλά την τέφρα.

Η πρώτη μαρτυρία για την αρχή της χριστιανικής λειψανολατρείας είναι η πολλαπλά πλαστογραφημένη αναφορά στο μαρτύριο του Πολύκαρπου κι αυτή η λατρεία αρχίζει στον τάφο του μάρτυρα. Σε αυτόν οδηγούν τα αρχαιότερα ίχνη -«όπως και στην ηρωολατρεία στον τάφο του ήρωα» (Pfister). Από τα μέσα του 3ου αιώνα ο τάφος των μαρτύρων δεν είναι μόνο τόπος της νέας αρχαίας λατρείας, αλλά μεταβάλλεται ο ίδιος σε λατρευτικό αντικείμενο, μεταβάλλεται, πριν τη γένεση της τότε ακόμη απαγορευμένης χριστιανικής εικονολατρίας, σε σημείο αποκρυστάλλωσης της αγιολατρείας. Στον τάφο καλούν τον άγιο, παρακαλούν για τη διαμεσολάβησή του, πιστεύουν ότι θα τους δοθεί βοήθεια και ευχαριστούν ήδη με αφιερωματικές πλάκες. Πάνω από μερικούς από τους ημοφιλέστερους τάφους χτίζουν μάλιστα και εκκλησίες, πράγμα με το οποίο δημιουργούνται οι απαρχές του μελλοντικού κύματος των προσκυνητών.

Οι χριστιανοί πίστευαν τώρα ότι η δύναμη που δρούσε στον άγιο, όταν ζούσε, συνεχίζει να είναι αποτελεσματική και στο άψυχο σώμα του. Συμπέραναν ότι, εάν τα ρούχα του Αποστόλου Παύλου έκαναν θαύματα, τότε πόσο μάλλον το σώμα των αγίων. Όποιος άγγιζε αυτά τα λείψανα, σε αυτόν μεταβιβαζόταν η δύναμή τους. Και πίστευαν ότι χάρη στην υπερφυσική δύναμη τους, με τη θεία χάρη τους, τα ιερά λείψανα κάνουν θαύματα, εξορκίζουν τα δαιμόνια των ειδωλολατρών γι’ αυτό το λόγο και τα χρησιμοποιούσαν στους εξορκισμούς, τα έπαιρναν μαζί τους σε λιτανείες ή τα εναπόθεταν σε ειδικούς βωμούς.

Αλλά καθώς στον καθολικισμό τα πάντα είναι ιεραρχημένα, όπως ο Πάπας έχει μεγαλύτερο κύρος από ό,τι ο επίσκοπος, ο επίσκοπος μεγαλύτερο από του ιερέα, εκείνος με τη σειρά του μεγαλύτερο από του λαϊκού, έτσι και τα λείψανα, όσο ιερά κι αν είναι, έχουν διαφορετική αξία, τα εξέχοντα κομμάτια (Reliquiae insignes), ολόκληρη η σορός, το κεφάλι, το χέρι, το πόδι, έχουν μεγαλύτερο κύρος από τα «Reliquiae non insignes» (μη εξέχοντα κομμάτια) στην περίπτωση των οποίων κάνουν και τη διάκριση σε «notabiles» (σημαντικά), όπως η παλάμη και το πέλμα, και σε «exiguae» (κατώτερα), π.χ. τα δάχτυλα των χεριών ή τα δόντια. Εκτός από αυτά, υπάρχουν τα αποκαλούμενα πρωταρχικά και τα δευτερεύοντα λείψανα, τα οποία με τη σειρά τους χωρίζονται σε αντικείμενα, όπως ρούχα, όργανα του μαρτυρίου κ.λπ. και σε ευλογίες, δηλαδή αντικείμενα με τα οποία αγγίχτηκαν οι σοροί ή τα απομεινάρια των αγίων.

Μετά τον ίδιο τον άγιο, το πρωταρχικό αντικείμενο, τη μεγαλύτερη αξία καταλαμβάνουν τα αντικείμενα με τα οποία ήρθε σε επαφή όταν ζούσε, και ανάμεσα σε αυτά πάλι τη μεγαλύτερη έχουν τα όργανα του μαρτυρίου. (Ο άγιος Λαυρέντιος αποκεφαλίστηκε μάλλον. Αυτό φάνηκε πολύ «απλοϊκό» στους μεταγενέστερους χριστιανούς. Γύρω στο 400 τον έβαλαν να «ψηθεί» σε σχάρα, και τώρα, φυσικά, σύντομα ξαναβρήκαν και το περίφημο όργανο του μαρτυρίου και το λάτρευαν ως λείψανο -παρεμπιπτόντως δεν είναι η μοναδική τιμώμενη σχάρα).

Μετά τα όργανα βασανισμού ακολουθούσε η γκαρνταρόμπα των αγίων προσώπων, π.χ. της Παναγίας (στο Βυζάντιο μάλωναν δύο Εκκλησίες σε ποιο από τα ρούχα της Παναγίας άξιζε η πρώτη θέση). Στα λείψανα δευτέρου βαθμού συγκαταλέγονται και αντικείμενα από το κοντινό περιβάλλον των τάφων των αγίων: λουλούδια, σκόνη την οποία οι πιστοί έτρωγαν, χάδι από τον τάφο, από τα καντήλια που άναβαν εκεί, ή και πράγματα που είχαν έρθει σε επαφή με τον τάφο, μαντήλια, αφιερώματα. Με την ευρύτερη και υψηλότερη έννοια του όρου, λείψανα θεωρούνταν και θεωρούνται όλα όσα βρίσκονταν δήθεν σε στενότερη σχέση με τον Ιησού και έτσι καθαγιάστηκαν στον ίδιο βαθμό, η φάτνη, ο σταυρός, το αγκάθινο στεφάνι, τα καρφιά, τα ρούχα του κ.ο.κ.

Και το κοινό αίσθημα του λαού ήξερε να κάνει τον λεπτό διαχωρισμό. Γερά κομμάτια της σορού μετρούσαν φυσικά περισσότερο από ένα δόντι ή τρίχες από το γένι. Αλλά κι αυτά εξακολουθούσαν να καταλαμβάνουν υψηλότερη θέση από ό,τι ενδύματα ή άλλα πράγματα με τα οποία είχε έρθει σε επαφή ο τιμώμενος. Επίσης ιεράρχησαν βέβαια πολύ καλά και τους θαυματουργούς αγίους, χτίζοντας στους μεγαλύτερους μεγαλύτερες εκκλησίες ή μνήματα, στους μικρότερους μικρότερα, και τους πρώτους τους γιόρταζαν φυσικά και με μεγαλύτερες γιορτές.

Φωτογραφίες: Ολες οι φωτογραφίες από την χριστιανική εκκλησία του αγίου Βαρθολομαίου στην πόλη Czermna της Πολωνίας, που είναι παράξενη και βέβηλη για την Ζωή και τον άνθρωπο. Τα εξωτερικά της γνωρίσματα δεν διαφέρουν από αυτά των περισσότερων χριστιανικών εκκλησιών. Λιτή διακόσμηση και μια όμορφη στέγη. Ανοίγοντας, όμως την πόρτα τίποτα δεν θυμίζει οίκο κάποιου Θεού της αγάπης αλλά κάποιου Θεού του θανάτου και του εκχυδαϊσμού. Αντί για εικονογραφίες, τους τοίχους και τα ταβάνια κοσμούν οστά και νεκροκεφαλές ΑΝΘΡΩΠΩΝ, γι’ αυτό και είναι γνωστό ως Kaplica Czaszek, δηλαδή το εκκλησάκι των κρανίων.

Η εκκλησία χρονολογείται από το 1776, όταν και ιδρύθηκε από τον ιερεά Vaslav Tomaszek. Ο ιερέας, λοιπόν, αποφάσισε να την χρησιμοποιήσει τόσο ως κανονική εκκλησία όσο και ως μαζικό τάφο. Τα οστά προέρχονται από τουλάχιστον 3.000 ανθρώπους, οι οποίοι πέθαναν είτε κατά την διάρκεια πολέμων είτε από επιδημίες. Από το 1776 έως το 1804, ο Tomaszek συνέλεξε τα οστά, των νεκρών και τα τοποθέτησε με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική στον εσωτερικό χώρο της εκκλησίας μέχρι να καλυφθεί τελείως. Είναι ένας εξαιρετικός τρόπος μάρκετινγκ για να έχει η εκκλησία πλήθος πιστών προβατων και τον οβολόν τους. Για κοίταξε τις φίλτατε αναγνώστη και νοιώσε … την αγάπη των χριστιανών για την απάτη και το ψέμα.

Η αυξανόμενη «ζήτηση» νεκρών αγίων, η ανεύρεση και τα «θαύματά» τους

Με την αυξανόμενη λατρεία των μαρτύρων και των λειψάνων τους χρειάζονταν φυσικά όλο και περισσότερες σορούς μαρτύρων. Έλα όμως που οι τάφοι των ομολογητών του 1ου και 2ου αιώνα είχαν χαθεί εντελώς. Αλλά και στην περίπτωση μεταγενέστερων δεν γνώριζαν συχνά τον τόπο ταφής τους. Έτσι έπρεπε να τους εντοπίσουν και να τους μεταφέρουν εκεί που ήθελαν. Τέτοιες ανακομιδές πιστοποιούνται στον Χριστιανισμό από τον 4ο αιώνα. Προϋποθέτουν συνήθως την ανεύρεση (inventio), όπως και την εκταφή τους (elevatio) και τελειώνουν κάθε φορά με την εναπόθεσή τους (depositio).

 

Η πρώτη ανακομιδή μιας (ακέραιης) σορού μάρτυρα έγινε στην Αντιόχεια το 354, όταν μετέφεραν τον άγιο Βαβύλα στη Δάφνη, για να αφανίσουν την εκεί λατρεία του Απόλλωνα. Αργότερα ο διαβόητος Κύριλλος μετέφερε τους μάρτυρες Κύρο και Ιωάννη από την Αλεξάνδρεια στη Μένουθη, για να καταστρέψει εκεί τη λατρεία της Ίσιδος. Στην περίπτωση του πρωτομάρτυρα Στέφανου, του οποίου ο μαρτυρικός τάφος εμφανίστηκε το 415 ξαφνικά στα Καφαργάμαλα -η σημαντικότερη ανακάλυψη σε αυτή την περιοχή- ξαναβρήκαν τώρα ακόμη και τις πέτρες με τις οποίες τον είχαν λιθοβολήσει -και τις λάτρευαν φυσικά κι αυτές ως λείψανα, καθώς είχαν έρθει σε επαφή με το μάρτυρα, πράγμα που δηλώνει κάποια συνέπεια· γιατί, ακόμη κι αν είναι τρέλα, έχει παρ’ όλα αυτά μια μέθοδο.

 

Πολύ μεγάλο ρόλο στις ανακομιδές παίζουν τα θαύματα τα οποία αρχίζουν κατά την ανακάλυψη και την εκταφή του αγίου, κατά την ίδια τη μεταφορά και λίγο μετά την άφιξη. Αφού προϋπόθεση για την επίσημη εκκλησιαστική αναγνώριση των λειψάνων ήταν γενικά η απόδειξη μέσω θαυμάτων και οραμάτων. Γι’ αυτό τον λόγο οπουδήποτε υπάρχει τάφος μάρτυρα, συμβαίνουν θαύματα, θεραπεύονται άρρωστοι, εξορκίζονται δαίμονες.

 

Από το δεύτερο ήμισυ του 4ου αιώνα ανακάλυπταν τον ένα τάφο μάρτυρα μετά τον άλλο.

Οι σοροί και τα οστά ασκητών ήταν περιζήτητα λείψανα.

Μόλις πέθαινε κάποιος ιδιαίτερα σεβαστός μοναχός, έσπευδαν εκεί, για να αποκτήσουν τη σορό του. Πολλοί προσπαθούσαν να αποφύγουν τη μοίρα των ιερών λειψάνων, παρακαλώντας να ταφούν σε μυστικό μέρος. Όταν τελικά κατάφεραν να μεταφέρουν στην πόλη τον λιπόθυμο μοναχό Ιάκωβο -παραλίγο να γίνει μάχη ανάμεσα στους κατοίκους της πόλης και τους αγρότες- δεν ήθελαν να τον δώσουν πίσω, μόλις συνήλθε. Κατά τον θάνατο του στυλίτη Συμεών αναγκάστηκαν μάλιστα να κληθούν στρατιώτες για την προστασία της σορού του. Και μετά τη δολοφονία μερικών μοναχών το έτος 395 από Άραβες ληστές, δύο πόλεις έδωσαν κανονική μάχη μεταξύ τους για τις σορούς· και δεν ήταν η μοναδική περίπτωση.

 

Οι κλοπές λειψάνων, ήταν για τους εραστές του είδους σχεδόν υπόθεση τιμής. Έτσι έκλεψαν ανάμεσα σε άλλα τη σορό του αγίου Ιλαρίωνα, του αγίου Μαρτίνου της Τουρ, του αγίου Μακάριου. Τα λείψανα του αγίου Χρυσοστόμου τα έκλεψαν μαζί με εκείνα άλλων αγίων κατά τη διαβόητη σταυροφορία του έτους 1204 στην Κωνσταντινούπολη και τα «μετέφεραν» στη Βασιλική του Βατικανού στη Ρώμη.

 

Οι χριστιανοί δεν φείδονταν κανενός κόπου, καμίας θυσίας και καμίας απάτης, για να αποκτήσουν λείψανα. Κατά τη διάρκεια των διωγμών, κάποιοι προσπάθησαν, λέει, να αποσπάσουν τα σκηνώματα ακόμη κι από τα χέρια των διωκτών τους, για να έχουν «κοινότητα» με το «ιερό σώμα». Και χριστιανοί αποστάτες κατά τους διωγμούς επιθυμούσαν διακαώς λείψανα μαρτύρων, για να αντιμετωπίσουν την αδυναμία τους! Και όταν δεν υπήρχαν πλέον μάρτυρες, αναζητούσαν τους τάφους τους, τους μυρίζονταν με αλάθητη όσφρηση λαγωνικού και τους ξέθαβαν.

 

Ακόμη κι οι πιο περίφημοι εκκλησιαστικοί ηγέτες το έκαναν, όπως ο άγιος Αμβρόσιος, στον οποίο έδειχνε τα οστά μαρτύρων «κάποιο φλογερό αισθητήριο». Το έτος 386 έγινε ευρετής και εφευρέτης δύο εντελώς άγνωστων έως τότε ομολογητών, «ιερών σφαγίων», όπως τους ονόμαζε, «θριαμβευτικών σφαγίων», των αγίων «Γερβάσιου» και «Προτάσιου» -η πρώτη γνωστή εκταφή «ευρεθέντων» μαρτύρων-, όπου σκηνοθέτησε και μια θεραπεία τυφλού, η οποία αντιμετωπίστηκε με μεγάλες επιφυλάξεις ακόμη κι από οπαδούς του. (Εφ)ηύρε έπειτα τους αγίους «Αγρικόλα» και «Βιτάλιο», «Ναζάριο» και «Κέλσο» και ισχυρίστηκε ότι «ακόμη κι αν η τέφρα τους σκορπιστεί σε ολόκληρο τον κόσμο, η δύναμη τους θα παραμείνει ακέραιη».

 

Η χριστιανική αυτοκρατορική αυλή θεωρούσε τις αμβροσιανές δραστηριότητες στημένο παιχνίδι.

Το 386, το ίδιο έτος κατά το οποίο ο Αμβρόσιος είχε παρουσιάσει στα Μεδιόλανα με θαυματουργικό τρόπο τους δύο μάρτυρες «Γερβάσιο» και «Προτάσιο», ένα διάταγμα απαγόρευε την παραγωγή και διανομή λειψάνων. Ο εκκλησιαστικός Διδάσκαλος ο οποίος στο αποκορύφωμα του αγώνα του εναντίον της αυλής υμνούσε τα ευρήματα του ως «υπερασπιστές» και «στρατιώτες», ως «προστάτες», και δόξαζε την ισχυρή προστασία τους (praesidia, patrocinia), νοιάζεται για το διάταγμα λιγότερο από όλους. Γενναιόδωρα έστειλε τα μικρότερα κομμάτια του «Γερβάσιου» και του «Προτάσιου» σε όλο τον κόσμο· τα περισσότερα κατακλύζουν τη Γαλατία.

 

Μικρές μερίδες των μαρτύρων ταξίδεψαν στην Τουρ, Βιεν, Ρουέν, όπου ο άγιος επίσκοπος Βικτρίκιος (εορτάζεται στις 7 Αυγούστου) -ένας πρώην στρατιώτης ο οποίος εγκατέλειψε τη στρατιωτική θητεία του «με ένα καλά επικυρωμένο θαύμα» (Θεολογικό και Εκκλησιαστικό Λεξικό) και ύστερα δραστηριοποιήθηκε ως φανατικός προσηλυτιστής ειδωλολατρών έως τη Βρετανία -κέρδισε υψηλές απολαβές, πουλώντας του κόσμου τα λείψανα. Ο Βικτρίκιος διέθετε ήδη μια συλλογή την οποία είχε αγοράσει στην Ιταλία, και προπαγάνδιζε ακούραστα την αποτελεσματικότητά της, αν και τα κομμάτια ήταν πολύ μικρά: «Δεν κάνει να διαμαρτυρόμαστε για το μικρό μέγεθος αυτών των λειψάνων. Οι άγιοι δεν παθαίνουν τίποτα, όταν τεμαχίζονται τα λείψανα τους. Σε κάθε κομμάτι υπάρχει η ίδια θεραπευτική ενέργεια, όπως και στο σύνολο» -μια «γρανιτένια προσωπικότητα» υμνεί ο Ιησουίτης Ε. de Moreau, εξέχουσα «ανάμεσα στις ευγενέστερες της εποχής του»

 

Αλλά δεν κατάφερναν όλοι τα πάντα, ακόμη κι ένας τόσο πωρωμένος, τετραπέρατος πάτρωνας, όπως ο άγιος Μαρτίνος, έμελλε κάποτε να σταματήσει μια λατρεία που μόλις άνθιζε, επειδή εκείνος που τιμάτο και λατρευόταν από την Εκκλησία ήταν πρώην ληστής των δρόμων.

 

Όπως ο Αμβρόσιος, έτσι υποστήριξαν κι οι άλλοι εκκλησιαστικοί διδάσκαλοι τη λατρεία των λειψάνων, ο Βασίλειος, ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός, ο Χρυσόστομος, ο Ιερώνυμος, ο Αυγουστίνος. Χωρίς κανένα δισταγμό επικυρώνουν θαύματα. Σύμφωνα με τον Αμβρόσιο, «πολλοί θεραπεύτηκαν σαν από μια σκιά (umbra quadam) των ιερών σορών». «Μόνο λίγη σκόνη μάζεψε τέτοιο μεγάλο πλήθος λαού. Η τέφρα δεν φαίνεται, οι ευεργεσίες είναι εμφανείς» (Αυγουστίνος). «Όχι μόνο οι σοροί των αγίων, αλλά και οι τάφοι τους είναι γεμάτοι πνευματική χάρη» (Χρυσόστομος).

 

Για παράδειγμα με μύρο. Πολλά λείψανα αναβλύζουν κατά “θαυμαστό” τρόπο μύρο. Ο Ιωάννης Δαμασκηνός ο οποίος «ως λόγιος, ποιητής και κήρυκας» παρείχε «στην εκκλησία μεγάλες υπηρεσίες» (Altaner/Stuiber), τον οποίο δόξασε η Σύνοδος της Νίκαιας (787), παρακινούσε τους αμφισβητίες του αγίου μύρου που ανάβλυζε από τα λείψανα: «Ως θεραπευτική πηγή μάς έδωσε ο Χριστός τα λείψανα των αγίων από τα οποία βγαίνουν με ποικίλους τρόπους ποτάμια αγαθοεργιών και αναβλύζουν μύρα. Και κανείς να μην είναι άπιστος! Διότι αφού από σκληρό βράχο στην έρημο ανάβλυσε νερό … είναι τότε απίστευτο να αναβλύζει από λείψανα μαρτύρων μύρο;» Έτσι στηρίζει η μια βλακεία την άλλη.

 

Από τον σεπτό δήθεν τάφο του αποστόλου Ανδρέα στην Πάτρα, όπου υπέστη δήθεν μαρτυρικό θάνατο σε σταυρό από τον οποίο έβγαζε δύο ολόκληρες ημέρες τα πιο ηθοπλαστικά κηρύγματα, από τον οποίο κήρυξε την «από του σταυρού διδασκαλία», ο οποίος «χρησιμεύει για την αιώνια καταστροφή των απίστων» («αυτό διαβάζεται σαν ευαγγέλιο»: Καπουτσίνος Maschek), ανάβλυζε μύρο και μάννα (ο Αντρέας προήχθη βέβαια και σε προστάτη άγιο της Ρωσίας, της Σκωτίας, της Ελλάδας, σε προστάτη του Τάγματος του Χρυσόμαλλου Δέρατος, προστάτη των χασάπηδων κ.ά. και τον καλούν συχνά στο ανεμοπύρωμα, τους σπασμούς όπως και ως διαμεσολαβητή σε ερωτικές υποθέσεις).

 

Ως διασημότερος αναβλυστής μύρου θεωρείτο ο -ίσως ιστορικό πρόσωπο- άγιος Δημήτριος του οποίου η λατρεία εντούτοις είναι μόνο συνέχεια εκείνης του ειδωλολατρικού Κάβειρου. Ο (δήθεν) τόπος ανάπαυσης του Δημήτριου στη Θεσσαλονίκη, όπου του αποδίδουν μεγάλες τιμές ως πολιούχου αγίου, με τη δύναμη του νεκρού έκανε το μύρο να αναβράζει (σ.σ.: το οποίο μύρο, διοχετεύεται στον τάφο μέσω μυστικών αγωγών, όπως ομολογεί ο ομότιμος καθηγητής θεολογικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Νίκος Ζαχαρόπουλος).

 

Αλλά και ερχόμενο σε επαφή με τα λείψανα του το μύρο αναβράζει -όπως κι αλλού, αν το μύρο περιέλθει στα χέρια των σωστών ανθρώπων, π.χ. σε εκείνα του αγίου Μαρτίνου της Τουρ. Ο φίλος του Σουλπίκιος Σεβήρος γράφει: «Ο ιερέας Αρπάγιος πιστοποιεί ότι είδε πώς φούσκωνε το λάδι με τις ευλογίες του Μαρτίνου, έως ότου ξεχείλισε από το παραγεμισμένο δοχείο». Το ίδιο αποτέλεσμα είχε φυσικά και η ευλογία του «ελαίου από το Τίμιο Ξύλο», του οποίου τα θραύσματα ταξίδεψαν σε ολόκληρο τον (ορθόδοξο) κόσμο. Ο προσκυνητής της Πιατσέντσα (Πλακεντίας) αναφέρει: «Κατά τη διάρκεια της λατρείας του Σταυρού στο αίθριο της εκκλησίας του Αγίου Τάφου φέρνουν λάδι για αγιασμό σε μισογεμάτα δοχεία. Τη στιγμή που το Τίμιο Ξύλο αγγίζει το στόμιο του δοχείου, το λάδι φουσκώνει κι αν δεν το κλείσουν αμέσως, χύνεται έξω όλο το λάδι». !!! Ασχολίαστο.

 

Τον 4ο αιώνα εδραιώθηκε σιγά-σιγά το έθιμο να φυλάσσουν λείψανα αγίων κάτω από την Αγία Τράπεζα (πράγμα που συνήθιζαν προ πολλού στον ειδωλολατρικό κόσμο). Τα έβαζαν κάτω από την πλάκα της Τράπεζας ή σε κάποια εσοχή της, το «sepulcrum» -η Αγία Τράπεζα μεταβλήθηκε σε τάφο αγίων. Όσο ακαλαίσθητο κι αν ήταν πράγμα, παρότι το είχαν συνηθίσει -αν αγνοήσουμε το γεγονός ότι πάρα πολλά, πιθανώς τα περισσότερα οστά, πάνω από τα οποία τελούσαν το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας, το Δείπνο του Κυρίου, δεν ανήκαν σε εκείνους στους οποίους τα απέδιδαν-, προέκυψε τώρα «έντονη ζήτηση» (Εγκυκλοπαίδεια της Εικονογραφίας) ιερών σορών ή μερών της σορού, η «ανάγκη» ήταν σύντομα κυριολεκτικά τεράστια και το πρόβλημα επίσης και το συλλεκτικό πάθος επίσης.

 

Υπήρχαν φανατικοί συλλέκτες χριστιανικών λειψάνων και σιγά-σιγά κάθε Εκκλησία ήθελε να έχει τα δικά της ιερά λείψανα μαρτύρων, στα τέλη του 6ου αιώνα είχαν σχεδόν όλες.

Απ’ τα αυτοκρατορικά εμβλήματα ως το λίπος αρκούδας

Τώρα όμως τα λείψανα δεν χρειάζονταν μόνο για την «τιμή των Αγίων Τραπεζών». Ιερές σοροί προστάτευαν κι από κάθε είδους διαβολικά πράγματα, έδιωχναν ένα σωρό κακά. Έτσι τα επιθυμούσαν διακαώς οι αυτοκράτορες, οι Εκκλησίες, αλλά και ιδιώτες.

 

Οι χριστιανοί αυτοκράτορες έδειξαν αμέσως μεγάλο ενδιαφέρον. Ήδη ο γιος του Κωνσταντίνου, Κωνστάντιος, διέταξε να μεταφέρουν το έτος 357 τρεις ολόκληρους αγίους, ή μάλλον τα οστά τους, στην πρωτεύουσα της Ανατολικής Αυτοκρατορίας, τα φερόμενα ως οστά των αγίων Ανδρέα, Λουκά και Τιμόθεου. Το 438, η Ευδοκία η Αθηναΐδα, η σύζυγος του Θεοδόσιου Β’, του ανθρώπου που εκπλήρωνε «όλες τις εντολές του Χριστιανισμού», έφερε στην Κωνσταντινούπολη από ένα προσκύνημα των Ιεροσολύμων τα λείψανα του αγίου Στέφανου και τις αλυσίδες του αγίου Πέτρου.

Αφού ο βασιλιάς Σιγισμούνδος της Βουργουνδίας «κατανάλωσε» τα ιερά λείψανα που είχε πάρει κατά την επίσκεψη του στη Ρώμη, έστειλε τον διάκονο του Ιουλιανό στον πάπα Σύμμαχο (498-514) -περιβόητο για τις οδομαχίες του, τις εκκλησιαστικές σφαγές και τις συμμαχιανές πλαστογραφίες-, για να του δώσει καινούργια. Επανειλημμένα δώρισε ο πάπας Πελάγιος Α’ (556-561), τον οποίο θεώρησαν συνένοχο στον θάνατο του προκατόχου του, του δολοφόνου πάπα Βιγίλιου, και στον βασιλιά Χιλδεβέρτο θησαυρούς λειψάνων.

 

Κι όταν ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός θέλησε να ανεγείρει στην Κωνσταντινούπολη εκκλησία προς τιμή των Αγίων Αποστόλων, παρακάλεσε και πήρε από τον πάπα Ορμίσδα σχετικά λείψανα, καθώς βέβαια άξιζε «να πάρει κι εκείνος τέτοια λείψανα, όπως τα είχε όλος ο κόσμος». Επιθυμούσε «sanctuaria beatorum Petriet Pauli» (ευλογίες από τους μακάριους Πέτρο και Παύλο), εκτός αυτού και κάτι από τις αλυσίδες των Αγίων Αποστόλων, «ει δυνατόν» και μερικά κομματάκια από τη σχάρα του αγίου Λαυρέντιου.

 

Οι αυτοκράτορες ήταν συχνά παρόντες και κατά την άφιξη των λειψάνων, κι αυτό το ενδιαφέρον διατηρήθηκε κι εντάθηκε περισσότερο κατά τους επόμενους αιώνες. Τα λείψανα ανήκαν, ούτως ειπείν, στο δημόσιο θησαυρό, ήταν σύμβολο «επίσημης» άσκησης της εξουσίας μέχρι και τον ακμάζοντα Μεσαίωνα. Η ευσεβής μανία (η υποκρισία) των κυρίων, τα καμώματα της εξουσίας τους έφταναν μέχρι τον εξοπλισμό των εκκλησιών των αυτοκρατορικών νεκροταφείων με λείψανα, μέχρι το συνδυασμό των αυτοκρατορικών εμβλημάτων με λείψανα, αλλά και τη δημιουργία «αυτοκρατορικών αγίων», patroni peculiares των βασιλέων, τα ιερά λείψανα έπαιζαν ρόλο και κατά τη σύναψη συμβάσεων, ορκίζονταν παρουσία λειψάνων, αλλά κυρίως τα έπαιρναν μαζί στον πόλεμο. Ο βασιλιάς Ερρίκος Α’ (919-936) δεν φειδόταν καμμίας εκστρατείας, για να αρπάξει μια από τις πολλές «Ιερές Λόγχες».

 

Ειδικά την εποχή της μετανάστευσης των λαών, όταν η δύναμη της αυτοκρατορίας συρρικνώθηκε, όταν η αυτοκρατορία της Δυτικής Ρώμης κατέρρευσε και οι πόλεις αφέθηκαν στη μοίρα τους, κοίταζαν και οι Εκκλησίες να βρουν θρησκευτικούς προστάτες. Εδώ βοήθησαν κατά κάποιο τρόπο τα ιερά πτώματα, οι σοροί, τα οστά αλλά και άλλα κομμάτια των αγίων, κυρίως τις ιδιαίτερα απειλούμενες πόλεις. Οι μεγάλοι άγιοι των προσκυνημάτων, οι Απόστολοι και οι μάρτυρες της Ρώμης, ο άγιος Φήλιξ της Νόλας, ο άγιος Βικέντιος της Σαραγόσας, φιγούραραν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο ως πολιούχοι όπως ο Σέργιος στη Ρουσαφά, ο Θεόδωρος στα Ευχάιτα, ο Θωμάς στην Έδεσσα, ο Δημήτριος στη Θεσσαλονίκη ή ο επίσκοπος Ιάκωβος στη Νίσιβη -ο «προστάτης και στρατηλάτης».

 

Σε περίπτωση πολέμων και λοιμών βοηθούσαν πάντα τα σκηνώματα, οι ιεροί σκελετοί, τα ιερά λείψανα. Σε κάποια επιδημία, οι πολίτες της Ρενς έκαναν πανηγυρική λιτανεία στην πόλη, μεταφέροντας ένα κάλυμμα από τον τάφο του αγίου Ρεμίγιου (Ρεμί). Ωστόσο το έθιμο δεν είχε μεταδοθεί μόνο στους ηγεμόνες και στις πόλεις, αλλά και στους περισσότερους χριστιανούς. Υπήρχαν αμέτρητα άτομα που έπαιρναν σπίτι τους λείψανα μαρτύρων (ή τέλος πάντων αυτά που νόμιζαν πως ήταν), κυρίως τέφρα ή «λείψανα αίματος», πανιά ποτισμένα με αίμα, στην Αίγυπτο ενίοτε και ολόκληρες σορούς μαρτύρων, τα είχαν μαζί τους στο κάθε τους βήμα ή τα χρησιμοποιούσαν περιστασιακά.

 

Πίστευαν ότι αποσοβούσαν όλων των ειδών τις καταστροφές ή προσέλκυαν τη «δύναμη» και τη συνηγορία των ουρανών (έως τον 13ο αιώνα οι αγορές λειψάνων από ιδιώτες επιτρέπονταν, χωρίς οποιονδήποτε έλεγχο από την πλευρά της Εκκλησίας).

 

Ένα από τα πρώτα τεκμηριωμένα παραδείγματα αυτής της πίστης, δίνει τον πρώιμο 4ο αιώνα η πλούσια χήρα Λουκίλλα από την Καρχηδόνα. Πριν κοινωνήσει, φιλούσε πάντα οστά μαρτύρων -κι αυτό μάλιστα, χωρίς εκείνα να είναι επίσημα αναγνωρισμένα ως τέτοια. Με εντελώς διαφορετικό τρόπο προσπαθούσε να προστατευθεί ο βασιλιάς Χιλπέριχος. Όταν το 583 εισέβαλε στο Παρίσι, διέταξε να προπορευθούν τα λείψανα πολλών αγίων, για να ματαιώσει μια κατάρα. Λεγόταν δε ότι τα οστά δε βοηθούσαν μόνο σε αυτή τη ζωή αλλά και στην άλλη.

 

Καθώς μια άλλη χριστιανική δεισιδαιμονία ή δοξασία -που τελικά είναι το ίδιο- ήταν να παίρνουν μαζί στον τάφο τους λείψανα, «για να γλυτώσουν μ’ αυτό τον τρόπο τα ερέβη του Κάτω Κόσμου» (επίσκοπος Μάξιμος του Τορίνου). Ο ειδικός προσκυνηματολόγος και τα λειψανολόγος Kotting διαπιστώνει και σε τέτοιου είδους «απανθίσματα» ένα γνήσιο θρησκευτικό πυρήνα «της υγιούς χριστιανικής λειψανολατρείας». Όταν όλα γύρω σήπονται, για τους· απολογητές εξακολουθεί να υπάρχει πάντα ένας ωφέλιμος «πυρήνας».

 

Ήδη κατά τον όψιμο 4ο αιώνα εμφανίστηκε στην Ανατολή η ευσεβής μέθοδος να ξεθάβουν και να τεμαχίζουν αυτές τις σορούς, με σκοπό τον πολλαπλασιασμό και τη διανομή των θαυματουργικών δυνάμεων των μαρτύρων. Ειδωλολάτρες και χριστιανοί αυτοκράτορες είχαν μεν διασφαλίσει δια νόμου το απρόσβλητο των τάφων, εκδίδοντας μάλιστα και αυστηρότερες διατάξεις, αλλά αυτό δεν κατόρθωσε να αποτρέψει τη χριστιανική Εκκλησία. Ήδη ο εκκλησιαστικός πατέρας Θεοδώρητος, ο πρώτος θεολόγος της χριστιανικής λειψανολατρείας, απέδιδε στα πιο μικρά τμήματα των λειψάνων την ίδια αποτελεσματικότητα με τα ολόκληρα.

 

Τεμαχισμένα σώματα -ολόκληρη η δράση της θείας χάριτος!

Άρχισε ένα ανθηρό εμπόριο, ανταλλαγές και πωλήσεις, παζάρευαν με γνήσια κι ακόμη συχνότερα με ψεύτικα λείψανα, ενίοτε έβγαιναν στην αγορά ως υπολείμματα μαρτύρων και δόντια τυφλοπόντικα, κόκκαλα ποντικών, λίπος αρκούδας. Με λίγα λόγια, οι συναλλαγές πήραν από εκείνη την εποχή τέτοιες διαστάσεις, ώστε το 386 ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος εξέδωσε ειδικό νόμο ενάντια στην πώληση και το εμπόριο λειψάνων. Εντούτοις αυτό συνέχιζε να ανθεί ασταμάτητα, καθώς μάλιστα δεν κατακρεουργούσαν με φρικιαστικό τρόπο μόνο τα πτώματα (reliquiae de corpore), αλλά κατά τον ίδιο τρόπο τεμάχιζαν κι άλλα ιερά λείψανα, τα διέλυαν, τα παλαίωναν, όπως τα όργανα του μαρτυρίου, τον δήθεν σταυρό του δήθεν Χριστού, αλυσίδες, σχάρες, ρούχα, καθώς, όπως δίδασκε ο πάπας Γρηγόριος Α’, «ο Μέγας», υπήρχε και σ’ αυτά η ίδια «δύναμη».

 

Έτσι άνθιζαν οι δουλειές από τον 4ο αιώνα έως τη Μεταρρύθμιση, «διότι ένα θαυματουργό λείψανο έφερνε μεγάλα κέρδη» (Schlesinger), οπότε τον 9ο κι ακόμη περισσότερο το 12ο και 13ο αιώνα ο τζίρος έφτασε στα ύψη, με τις σταυροφορίες, τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης. Στο τέλος ο κλήρος, όταν αυτό το εμπόριο είχε φτάσει στο αποκορύφωμα του, προσπάθησε να βγάλει από τη μέση τους ακριβούς μεσάζοντες. Γιατί η λατρεία των λειψάνων είναι «μία απλή ανθρώπινη ανάγκη σεβασμού προς το πρόσωπο του αγίου ανθρώπου. Στην αρχή υπήρχε η αθόρμητη ευλάβεια απέναντι στα λείψανα» (Θεολογικό και Εκκλησιαστικό Λεξικό).

Ευλογίες και σκελετοί που ταξιδεύουν

Όπως και να έχει το πράγμα, με τον τεμαχισμό των λειψάνων μπόρεσαν να εκπληρώσουν πολλές επιθυμίες και να αναζωογονήσουν την πίστη τους. Διότι όσο μικρό κομματάκι κι αν έπαιρναν από το λείψανο, ως ιδιώτες ή ως Εκκλησία, από μισαλλοδοξία ή για οποιοδήποτε άλλο λόγο, μιλούσαν ασταμάτητα για το γεγονός ότι είχαν στην κατοχή τους τον ένα ή τον άλλο άγιο. Και καθώς σκέφτονταν ποσοτικά και πίστευαν ότι η προστασία από περισσότερους αγίους θα ήταν μεγαλύτερη παρά από έναν, όπως και ότι, συγκεντρώνοντας πολλά ακόμη και μικροσκοπικά κομμάτια, θα αποκτούσαν μεγαλύτερη ευλογία, επεδίωκαν την απόκτηση όλο και περισσότερων. Έτσι προέκυψαν βέβαια ολόκληρες συλλογές λειψάνων.

 

Ο τεμαχισμός των λειψάνων γινόταν χωρίς περιορισμούς ιδίως στη χριστιανική Ανατολή. Πριόνιζαν, έκοβαν κι έσπαγαν ό,τι μπορούσαν να κόψουν από τον άγιο, ό,τι μπορούσαν να μικρύνουν και να πολλαπλασιάσουν. Η Δύση έδειχνε έως και τον 7ο, 8ο αιώνα περισσότερη αυτοσυγκράτηση, αλλά όχι και πλήρη αποχή, όπως πίστευαν για πολύ καιρό έως και τον 20ό αιώνα. Ένας αυστηρός ρωμαϊκός νόμος διασφάλιζε μεν το απρόσβλητο των τάφων, αλλά προφανώς τον παρέβαιναν.

 

Στην Δύση έκοβαν ήδη τεμαχισμένα σαρκικά λείψανα σε ακόμη μικρότερα κομμάτια, ή μοίραζαν σε μερίδες όσα ήταν εύκολο να διαιρεθούν, όπως το αίμα, η τέφρα, τα δόντια, οι τρίχες, και με τον ίδιο τρόπο κομμάτιαζαν και τις εισαγόμενες, ήδη κομματιασμένες σορούς. Σύμφωνα με τον Γρηγόριο της Τουρ, στις ταξιδιωτικές αποσκευές μιας προσκυνήτριας των Ιεροσολύμων υπήρχε ένα κομμάτι από λείψανο του Ιωάννη του Βαπτιστή, το οποίο τρεις Γαλάτες επίσκοποι ήθελαν να κόψουν σε μικρότερες φέτες.

 

Και στην Τουρ έγιναν πολλές ανακομιδές. Και στη Βόρεια Ιταλία υπό τον ιδιοφυή ευρετή κι εφευρέτη μαρτύρων Αμβρόσιο τεμάχιζαν σορούς μαρτύρων. Τη Δύση κατέκλυσαν κυρίως λείψανα από το αίμα των μαρτύρων «Γερβάσιου» και «Προτάσιου» που ο ίδιος είχε «ανακαλύψει». Ο φίλος του Αμβρόσιου επίσκοπος Βικτρίκιος της Ρουέν αγόραζε με ζήλο λείψανα μαρτύρων της Βόρειας Ιταλίας και της Ανατολής. Αλλά και στη Βόρεια Αφρική πουλούσαν μοναχοί αληθινά και ψεύτικα οστά μαρτύρων.

 

Ωστόσο, παρόλο τον τεμαχισμό και τη διακίνηση μικρών και μικροσκοπικών κομματιών, το απόθεμα δεν επαρκούσε, καθώς μάλιστα στη Ρώμη, όπως φαίνεται, για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν έκαναν τεμαχισμούς, αν και δεν δίσταζαν να παίρνουν λείψανα που είχαν κόψει οι Έλληνες. Οι πάπες τσιγκουνεύονταν μεν τα λείψανα που είχαν στην κατοχή τους, ιδίως εκείνα «πρωτευόντων αγίων», αλλά πιο γενναιόδωρα χάριζαν λείψανα τα οποία παρήγαγαν φτηνά, με ένα κόλπο.

 

Κατασκεύασαν δηλαδή το είδος των ευλογιών, όπου το κάθε αντικείμενο το οποίο ερχόταν σε επαφή με τον τάφο του αγίου, π.χ. τον δήθεν τάφο του αγίου Πέτρου (ή ύστερα και στην Τουρ τον τάφο του αγίου Μαρτίνου), μεταβαλλόταν το ίδιο σε ιερό λείψανο, καθώς η υπερφυσική δύναμη του «γνήσιου» λείψανου μεταφερόταν στο άλλο, που ήταν τώρα και αυτό «γνήσιο». Τοποθετούσαν απλά δίπλα στις σορούς των αγίων μαντήλια μέσα σε κουτιά από ξύλο, ελεφαντόδοντο ή πολύτιμο μέταλλο, και ισχυρίζονταν ότι είχαν ακριβώς την ίδια αποτελεσματικότητα με τα άλλα λείψανα -πράγμα που αναμφίβολα αλήθευε.

 

Και σ’ αυτό έδωσαν έμφαση οι μεγάλοι θεολόγοι του Χριστιανισμού του 4ου και 5ου αιώνα, οι εκκλησιαστικοί διδάσκαλοι Ιλάριος, Βασίλειος, Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Ιωάννης Χρυσόστομος, Αυγουστίνος και άλλοι. Πολλά πράγματα μπόρεσαν τώρα να γίνουν λείψανα, για να μην πούμε τα πάντα, όχι μόνο το ελάχιστο κομματάκι μιας σορού αγίου, αλλά. π.χ. κι ένα σφουγγάρι το οποίο ήταν ποτισμένο με το αίμα του αγίου ή ακόμη κι ένα κουρελάκι, αρκεί να είχε έρθει σε επαφή με το λείψανο· διότι με αυτό τον τρόπο η «δύναμη» του γνήσιου λειψάνου μεταφερόταν στο καινούργιο -από τον 4ο αιώνα μια έμμονη ιδέα ολόκληρου του χριστιανικού κόσμου.

 

Με τη βοήθεια των ευλογιών, τις οποίες η Ρώμη διασκόρπισε σε όλη τη Δύση, εδραίωσε πρώτα από όλα την επιρροή της εκκλησιαστικής πολιτικής της. Γενναιόδωρα μοίραζαν οι πάπες προς όλες τις κατευθύνσεις τα δώρα τους που δεν κόστιζαν τίποτα και μπήκαν «στην ιστορία της ευσέβειας» με ποικίλα ονόματα: brandea, pallida, sanctuaria, memoriae, benedictiones, eulogiae, patrocinia. Ο πάπας Γρηγόριος A’ (590-604), ο επονομαζόμενος Μέγας, έκανε μεγάλες αποστολές λειψάνων.

 

Ανάμεσα τους υπήρχαν σπάνια κομμάτια (με αποδέκτες βασιλείς) όπως σταυροί με ένθετα θραύσματα από τον σταυρό του Ιησού ή με τρίχες του Ιωάννη του Βαπτιστή, ο οποίος ως εκ θαύματος άφησε δύο κεφάλια. Αυτός ο πάπας έστελνε και κλειδιά με ρινίσματα από τις αλυσίδες του κορυφαίου Αποστόλου, για να τα κρεμάνε κατά της βασκανίας. Τώρα δεν δίσταζαν ούτε στη Ρώμη να χυμήξουν στους τάφους. Έτσι ο πάπας Βονιφάτιος Δ’ (608-615) διέταξε να μεταφέρουν στη Ρώμη πολλά οστά και να τα τοποθετήσουν κυρίως στην εκκλησία Santa Maria ad martyres (Παναγία των Μαρτύρων), το αρχαίο Πάνθεο, το «Ιερό όλων των θεών», το οποίο είχε ο ίδιος αναμορφώσει και αφιερώσει στην Παναγία και σε άπαντες τους μάρτυρες.

 

Από την εποχή του Παύλου Α’ (757-767) παραδόθηκαν πολλά «άγια σώματα» (αργότερα πλέον μόνο μικρά τμήματα) στο βασίλειο των Φράγκων αφού αυτός ο πάπας απευθύνθηκε επανειλημμένα στον Πιπίνο για βοήθεια εναντίον των Λογγοβάρδων και του Βυζαντίου -επομένως μπορούσε να ξοδέψει γι’ αυτό το σκοπό μερικά πτώματα, σε οποίον κι αν ανήκαν.

 

Οι περισσότεροι σκελετοί, κόκκαλα και κοκκαλάκια έκαναν πιο έντονη, πιο διάσημη ζωή απ’ ό,τι είχαν κάνει ποτέ όσο ζούσαν. Τα λείψανα του αγίου Βικέντιου της Σαραγόσας π.χ., του Ισπανού πρωτομάρτυρα και προστάτη της Πορτογαλίας, είναι από μόνα τους μια ολόκληρη ιστορία, είτε είναι ιστορικός ο θρυλικός θάνατος του είτε όχι. Έως τον 6ο αιώνα αναπαύονταν όλα τα οστά του, όπως λέγεται, στη Βαλένθια· όμως μισή χιλιετία αργότερα δεν υπάρχει τίποτα εκεί.

 

Αντ’ αυτού, δίνονται ήδη το 542 στη μονή Σαιν Ζερμαίν ντε Πρε (Αγίου Γερμανού του Πρε) κοντά στο Παρίσι τα άμφια του αγίου, στο αββαείο των Βενεδικτίνων του Καστρ δίνονται το 864 τα οστά, στο Λε Μαν η κάρα, αλλά και στο ναό του Αγίου Λαυρέντιου της Κολωνίας δίνεται η κάρα (και το κεφάλι του Ορφέα ήταν θαμμένο σύμφωνα με τη μια παράδοση στη Λέσβο, σύμφωνα με την άλλη κοντά στη Σμύρνη), το Μπάρι παίρνει το «ιερό λείψανο της χειρός» του χριστιανού ήρωα, οστά δίνονται και στο ναό του αγίου Βικέντιου στο Μετς, οστά και στο Μπρέσλαου (Βρότσλαφ), όπου ο Βικέντιος προήχθη τον 11ο αιώνα σε προστάτη του ιερατείου του εκεί καθεδρικού ναού και σε δεύτερο άγιο της επισκοπής, το σώμα δόθηκε και στην Αλγκάρβε της Πορτογαλίας, το σώμα δόθηκε και στη Λισαβόνα, λείψανα δόθηκαν και στη Σαραγόσα (το 855), στην Κορτόνα, στον καθεδρικό ναό της Λοζάνης (έως το 1529). Τέλος η κάρα η οποία είχε κλαπεί από την Κολωνία, καταλήγει το 1463 στη μητρόπολη της Βέρνης, όπου ο άγιος Βικέντιος γίνεται πολιούχος, και η εικόνα του εμφανίζεται σε νομίσματα και εμβλήματα της πόλης.

 

Τα υπολείμματα της Παναγίας, ή «όλη η αθλιότητα της ανθρωπότητας»

Μάλλον δεν χρειάζεται να αναφερθούμε στο γεγονός ότι από την Παναγία δεν διέθεταν τίποτα, ούτε το παραμικρό. Οι κάτοικοι της Ναζαρέτ δεν είχαν προσέξει τίποτα το ασυνήθιστο επάνω της. Ολόκληρη η Καινή Διαθήκη την αναφέρει σπάνια και χωρίς ιδιαίτερες τιμές. Οι πατέρες της Εκκλησίας, του 3ου αιώνα ακόμη, την κατηγορούν για ματαιοδοξία, υπερηφάνεια, έλλειψη πίστης στον Χριστό και πολλά άλλα. Οι επίσημοι ηγέτες της Εκκλησίας διατηρούσαν αρχικά κάποιες επιφυλάξεις απέναντι στη λατρεία της Παναγίας, προσπαθούσαν τουλάχιστον να την περιορίσουν στα όρια της αγιολατρείας. Ενώ μάλιστα από τον 4ο αιώνα τιμούσαν τους αγίους με αναφορά του ονόματός τους στις δεήσεις κατά τη θεία Λειτουργία, η Μαρία εξαιρείτο από αυτό έως τα μέσα του 5ου αιώνα.

 

Έναν αιώνα νωρίτερα της έδιναν λιγότερη προσοχή απ’ ό,τι στους κατώτερους μάρτυρες. Μόλις τον όψιμο 4ο αιώνα χτίζουν την πρώτη εκκλησία της Παναγίας στη Ρώμη η οποία διαθέτει σήμερα περίπου ογδόντα εκκλησίες της Παναγίας. Αλλά τότε δεν γνώριζαν ακόμη πουθενά προσκύνημα της Παναγίας. Τουλάχιστον τέσσερις αιώνες τα έβγαλε πέρα χωρίς αυτήν η χριστιανοσύνη. Μόλις από τον 5ο αιώνα τελούν εορτασμούς της Παναγίας. Αλλά στην Αφρική ακόμη και την εποχή του Αυγουστίνου δεν υπάρχει εορτασμός της Παναγίας. Μόνο από τη Σύνοδο της Εφέσου, στην οποία ο εκκλησιαστικός διδάσκαλος Κύριλλος επιβάλλει το δόγμα της Θεοτόκου Μαρίας, με τεράστιες δωροδοκίες, επίσκοποι, αυτοκράτορες και όσοι άλλοι ήθελαν και είχαν τη δυνατότητα, «σκοτώνονταν» ποιος θα ανεγείρει ναό της Παναγίας.

 

Για την εξωτερική εμφάνιση της Μαρίας δεν ήταν τίποτα γνωστό, όπως πιστοποιεί κι ο Αυγουστίνος. Αλλά κατά το προσκύνημα της στα Ιεροσόλυμα, η αυτοκράτειρα Ευδοκία είχε την τύχη ενός ευτυχούς ευρήματος. Γύρω στο 435 ανακάλυψε μια εικόνα της Παναγίας, και μάλιστα ζωγραφισμένη από τον Απόστολο Λουκά! Τον 6ο-7ο αιώνα παρήγαγαν «κυριολεκτικά εργοστασιακά» πορτρέτα της Παναγίας, και σαν να μην έφταναν αυτά, τον 8ο αιώνα ήρθαν να προστεθούν οι εικόνες της Παναγίας που δεν είχαν φτιαχτεί από ανθρώπινα χέρια, οι «αχειροποίητες».

 

Συνηθισμένες εικόνες της Παναγίας βρίσκονταν τον όψιμο 6ο αιώνα αναμφίβολα στα σπίτια των περισσότερων χριστιανών της Ανατολής, όπως και στα κελιά των μοναχών, όπου λέγεται ότι σχεδόν τις θεοποιούσαν. Εικόνες της Παναγίας λατρεύονταν τώρα περισσότερο από άλλες εικόνες αγίων, λατρεύονταν ως λείψανα, κι αυτός ήταν πιθανώς ο λόγος που δεν έκαναν ακόμη μεγάλο εμπόριο με λείψανα της Μαρίας: η εικόνα της ήταν αρχικά επαρκές υποκατάστατο. Τέλος έγινε το πιο συχνό θέμα της χριστιανικής τέχνης. Φιγούραρε από τις αρχές του 7ου αιώνα (610) στα πολεμικά πλοία του αυτοκράτορα Ηράκλειου -και διαμέσου των αιώνων η Παναγία παρέμεινε η «βασίλισσα της άνοιξης» και η μεγάλη βασίλισσα του πολέμου και του αίματος, η οποία γνώρισε σίγουρα τους μεγαλύτερους θριάμβους της στη Δύση, έως και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

 

Από τα τέλη του 5ου και τον 6ο αιώνα, κυρίως στην Παλαιστίνη, συνηθίζουν να προωθούν την πίστη και το εμπόριο με λείψανα της Παναγίας. Γνώριζαν ξαφνικά την πέτρα πάνω στην οποία ξεκουράστηκε η Παρθένος στο ταξίδι της για τη Βηθλεέμ. Όπως πιστοποιεί κάποιος προσκυνητής, αυτή η πέτρα ήταν τοποθετημένη γύρω στο 530 ως Αγία Τράπεζα στην εκκλησία του Αγίου Τάφου των Ιεροσολύμων. Δεκαετίες αργότερα όμως ένας άλλος προσκυνητής τη βρήκε πάλι στην πρωταρχική θέση της· από εκεί ανάβλυζε τώρα αφρίζοντας το πιο εύγευστο νερό.

 

Τον 6ο αιώνα ακόμη, υπάρχουν σχετικά λίγα λείψανα της γκαρνταρόμπας της Παναγίας. Γύρω στο 570 προσκυνητές από τη Δύση λατρεύουν στη Διοκαισάρεια ένα σταμνί κι ένα καλαθάκι της Παναγίας, στη Ναζαρέτ θαυματουργά ρούχα της Παναγίας, στα Ιεροσόλυμα δείχνουν τη ζώνη της και το κεφαλομάντηλό της. Ιδιαίτερα η ζώνη αποκτά όπως φαίνεται σύντομα μεγάλο κύρος και υμνείται αργότερα σε ύμνους και κηρύγματα. (Αφού τώρα λείψανα της ζώνης της Παναγίας υπάρχουν στο Λίμπουργκ, στο Άαχεν, στη Σαρτρ, στο Πράτο της Φλωρεντίας. Στην Τοσκάνη χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης ένα λείψανο της Τίμιας Ζώνης, στην Ανατολή έχουν προς τιμήν της ιδιαίτερο εορτασμό στις 31 Αυγούστου).

 

Εκκλησίες και ιδιώτες μαλώνουν τώρα για το ποιος κατέχει αυτά ή τα άλλα λείψανα της Παναγίας. Τα περισσότερα τα κερδίζει η Κωνσταντινούπολη: τα ιδρωμένα σάβανα στα οποία ήταν τυλιγμένη η σορός της Παναγίας, κι ένα φόρεμα το οποίο φορούσε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της.

Προς τιμή του φορέματος και της ζώνης η Κωνσταντινούπολη τελεί εορτασμούς, περιφέρουν το φόρεμα ακόμη και σε παρακλητικές λιτανείες, κι αυτό με μεγάλη επιτυχία, αφού τον 7ο και τον 9 ο αιώνα προστατεύει την πόλη επανειλημμένα από πολεμικούς αντιπάλους και σεισμούς. Τώρα τα λείψανα από τα ρούχα της Παναγίας βρίσκονται στο Άαχεν (από το «θησαυρό λειψάνων» των Καρολίγγειων), στη Σαρτρ (ως δώρο του Καρόλου του Φαλακρού), στη Σανς, στη Ρώμη, στο Λίμπουργκ κ.ο.κ. Τέλος σκορπίζονται στο κόσμο όλα τα πράγματα της Παναγίας που μπορεί κανείς να διανοηθεί.

 

Τον Μεσαίωνα λατρεύουν στο Γκάμινγκ κάτι «από την πέτρα πάνω στην οποία έτρεξε γάλα από τη παμμακάριστη παρθένο», κάτι «από τα μαλλιά της, από το πουκάμισο της, από τα παπούτσια της» κ.ά. Η εκκλησία των ανακτόρων της Βιτεμβέργης διαθέτει το 1509 «5 κομματάκια από «το γάλα της Παρθένου, 4 κομματάκια από τα μαλλιά της Παναγίας, τρία κομματάκια από το πουκάμισο της Παναγίας» κ.λπ.

 

Ας σκεφτούμε: Η Βιτεμβέργη είχε στην κατοχή της εκείνη τη χρονιά, όπως και να το κάνουμε, 5.005 λείψανα, τα περισσότερα εκ των οποίων είχε εισαγάγει από τους «Άγιους Τόπους» ο πρίγκιπας Φρειδερίκος ο Σοφός (!)· έως το 1522 εργαζόταν στη Βενετία για λογαριασμό του σοφού ηγεμόνα ειδικός αγοραστής. Αλλά και στα μέσα του αιώνα του Διαφωτισμού οι Ιησουίτες, οι οποίοι είναι μέχρι σήμερα ενεργοί στο Μόναχο, εισήγαγαν μια ειδική «προσευχή στη χτένα της Παρθένου Μαρίας», ισχυριζόμενοι ότι η λατρεία των μαλλιών της Μαρίας σε κάνει αλεξίσφαιρο: «Σαν να είσαι χωμένος σε σακί με μαλλί, θα στέκεσαι καταμεσής στη βροχή από σφαίρες» Λάτρευαν δε τη μαλλιαρή ιστορία της Παναγίας και με ένα ποίημα από το οποίο αρκεί μάλλον η πρώτη στροφή:

«Ο Θεός που μετράει όλες τις τριχούλες,
διάλεξε και τούτες,
κι έτσι αυτές οι λίγες τριχούλες αξίζουν για μένα,
περισσότερο από όλα τα μαργαριταράκια».

 

Ακόμη κι αυτή η σύντομη ματιά στο μέλλον μπορεί να υποδηλώσει την αποβλάκωση της χριστιανοσύνης για δύο ολόκληρες χιλιετίες. Αφού από ιστορική άποψη -κι εμείς εδώ δεν εξετάζουμε καμία άλλη!- ειδικά η λατρεία της Παναγίας παρουσιάζει μια εικόνα που, όπως λέει με παράπονο ο Arthur Drews, στη θέα της σε αγγίζει «όλη η αθλιότητα της ανθρωπότητας. Είναι μια ιστορία της πιο παιδαριώδους δεισιδαιμονίας, των πιο θρασειών πλαστογραφιών, παραποιήσεων της αλήθειας, ερμηνειών, φαντασιώσεων, σκευωριών, υφασμένη από ανθρώπινη κακομοιριά και ανεπάρκεια, ιησουίτικη πονηριά και εκκλησιαστική αρχομανία, ένα θέατρο για γέλια και για κλάματα: η αληθινή θεία κωμωδία».

 

Σπάνια κομμάτια και διαμαρτυρίες

Ωστόσο, ειδικά ανάμεσα στα λείψανα υπάρχουν αρκετά φαιδρά και περίεργα πράγματα. Ακόμη σπανιότερα κομμάτια είναι ίσως τα φτερά και τα αβγά του Αγίου Πνεύματος στην τιμημένη αρχιεπισκοπή του Μάιντς. Ή τα λείψανα του γαϊδάρου των Βαΐων, τα οποία η Βερόνα επέμενε ότι είχε. (Στον ευσεβή Μεσαίωνα υπήρχαν ακόμη και πολλές εορτές του γαϊδάρου όπως η festum asinorum της Ρουέν, η οποία όμως αφορούσε τον γάιδαρο του Βαλαάμ, το αντίστοιχο ζώο της Παλαιάς Διαθήκης· και η γιορτή του γαϊδάρου στη Μπωβαί τελείτο σε ανάμνηση της υποτιθέμενης φυγής στην Αίγυπτο).

 

Σε ιερά λείψανα μπορούσαν να μεταβληθούν ακόμη και κτίρια. Π.χ. στη Ρώμη μια ιδιωτική κατοικία, στην οποία λέγεται ότι ζούσε και κήρυττε ο απόστολος Παύλος δύο ολόκληρα χρόνια· έδειχναν τη σάλα ακόμη και τον 20ό αιώνα. Το πιο περιβόητο λείψανο αυτού του είδους όμως είναι αναμφίβολα η Santa Casa (Άγια Οικία) του Λορέτο, η υποτιθέμενη οικία της Παναγίας στη Ναζαρέτ την οποία επισκέπτονταν κάποτε αμέτρητοι προσκυνητές. Αλλά όταν το 1291 έχασαν και το τελευταίο οχυρό στην Παλαιστίνη, άγγελοι μετέφεραν «την Αγία Οικία» στην Ιταλία· αρχικά κοντά στο Φιούμε (Ριγιέκα), ύστερα στο Λορέτο, όπου και τον 20ό αιώνα εξακολουθεί να είναι προορισμός προσκυνητών.

 

Η λατρεία των λειψάνων διευρύνθηκε με το σύστημα των φυλακτηρίων που δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια συνέχεια των πολύ διαδεδομένων φυλαχτών της ειδωλολατρίας, αντικειμένων γεμισμένων με μαγικά στοιχεία τα οποία φορούσαν τις περισσότερες φορές γύρω από το λαιμό και τα οποία σκοπό είχαν να δίνουν ιδιαίτερες υπερφυσικές δυνάμεις και να απομακρύνουν το κακό από εκείνους που τα φορούσαν. Η Εκκλησία απαγόρευσε μεν τα φυλαχτά, αλλά ευλόγησε τα φυλακτήρια και σύντομα η ζήτηση φυλακτηρίων από χριστιανούς «έγινε ανυπολόγιστη» (Kotting).

 

Το όλο θέμα ήταν όμως τόσο απεχθές, ώστε ακόμη και μέσα από την Εκκλησία ξεσηκώθηκαν διαμαρτυρίες εναντίον των «τεφρολατρών και των ειδωλολατρών» (cinerarios et idololatras). Με τη μεγαλύτερη σφοδρότητα συνέβη αυτό στις αρχές του 5ου αιώνα από τον Γαλάτη ιερέα Βιγιλάντιο τον οποίο υποστήριξαν και επίσκοποι της πατρίδας του, αλλά ο εκκλησιαστικός διδάσκαλος Ιερώνυμος, προφανώς για εντελώς προσωπικούς λόγους, του επιτέθηκε με τη γνωστή και διαβόητη σφεντόνα λάσπης του και τον γκρέμισε στη δυσμένεια.

 

Αλλά και κατά τον Μεσαίωνα εμφανίζονταν συνεχώς πολέμιοι της αηδιαστικής λατρείας, παραδείγματος χάρη στο πρόσωπο του αρχιεπισκόπου Αγοβάρδου της Λυών (πέθανε το 840) ή, ακόμη περισσότερο στο πρόσωπο του σύγχρονου του, επισκόπου Κλαύδιου του Τορίνου, ο οποίος πολέμησε για την άποψη να αφήνουν καλύτερα τα λείψανα στον τάφο, στο χώμα, όπου είναι η θέση τους· ο οποίος αποκαλούσε αντιπάλους επισκόπους υβριστικά «σύναξη γαιδάρων»· ο οποίος δεν είχε σε καμία υπόληψη τα προσκυνήματα στον δήθεν τάφο του Πέτρου· ο οποίος έβαλε να απομακρύνουν από τις εκκλησίες της επισκοπής του όλες τις εικόνες, ακόμη και τους σταυρούς, και παρά την καταδίκη έμεινε ανενόχλητος στο επισκοπικό αξίωμα έως τον θάνατο του. Μόνο με τη Μεταρρύθμιση αποδοκιμάστηκε αυστηρά κάθε λατρεία λειψάνων.

 

Η Σύνοδος του Τριδέντου διέταξε όμως άλλη μια φορά κατηγορηματικά το αρχαίο χριστιανικό έθιμο και διακήρυξε ότι όλοι όσοι ισχυρίζονται ότι τα λείψανα των αγίων λατρεύονται ανώφελα, ότι τα μνήματα τους (memoriae) δέχονται μάταια επισκέπτες, ότι δεν επιτυγχάνεται καμία βοήθεια μέσω αυτών, «πρέπει να αναθεματίζονται ακριβώς όπως τους αναθεμάτιζε παλαιότερα η Εκκλησία και το κάνει πάλι τώρα».

 

Η χριστιανική λειψανολατρεία συνδέεται άρρηκτα με τη μαρτυρολατρεία και αγιολατρεία· σχεδόν το ίδιο όμως και με το θεσμό του προσκυνήματος. Ηγεμόνες, επίσκοποι ή απεσταλμένοι τους έκαναν πολύ μακρινούς δρόμους, για να αποκτήσουν σορούς μαρτύρων και αγίων (για τις οποίες, εκτός από τα φανταστικά θαύματα που τους απέδιδαν, ισχυρίζονταν συχνά και ότι δεν σήπονταν, ότι ανέδιδαν την πιο γλυκιά ευωδιά). Αλλά και τους απλούς πιστούς παρακινούσε η επιθυμία να πάρουν στο σπίτι τους λείψανα ή ευλογίες που διέθετε κάθε τόπος προσκυνήματος της αρχαιότητας.

 

Εκείνη την εποχή δεν έκαναν σχεδόν καμία διάκριση ανάμεσα σε λείψανα και ευλογίες. Πολύ θετικά για τα προσκυνήματα έδρασε και η δεισιδαιμονία (ή η πίστη) ότι ο άγιος βοηθούσε πολύ περισσότερο εκεί όπου κειτόταν θαμμένος ο ίδιος ή τουλάχιστον ένα κομμάτι του, το κεφάλι, το χέρι, το πέλμα, το δάχτυλο του ποδιού ή ένα κόκκαλο. Σε αυτά ήρθε να προστεθεί τέλος η πίστη (ή η δεισιδαιμονία) ότι η θαυματουργική δύναμη του ζωντανού αγίου υπήρχε αναλλοίωτη και στα λείψανα του και ότι αποκτούσαν ή μπορούσαν να αποκτήσουν αυτή τη δύναμη και οι ίδιοι με ένα απλό άγγιγμα.

Οι απαρχές του χριστιανικού προσκυνήματος των Ιεροσολύμων

– Από το «εύρημα του Τιμίου Σταυρού» έως την «Πανάγια Ακροβυστία»

Για δυο-τρεις αιώνες, οι χριστιανοί ούτε που το σκέφτονταν να πάνε προσκυνητές. Τελικά ο Ιησούς δεν είχε αναφωνήσει: «Όταν πεθάνω, τρέξτε όλοι στην Ιερουσαλήμ! Θαυμάστε τη γκαρνταρόμπα της μακαρίτισσας της μάνας μου! Πηγαίνετε προσκυνητές στο γάλα της, στα πούπουλα του Αγίου Πνεύματος!». Ο Ιησούς της Βίβλου κι ιδιαίτερα εκείνος της ιστορικοκριτικής θεολογίας, άλλα πράγματα δίδασκε.

 

Τον 2ο αιώνα ακόμη, κανείς δεν νοιαζόταν για τους τόπους των βιβλικών ιστοριών. Τους επισκέφτηκαν μόλις στα μέσα περίπου του επόμενου, μεμονωμένοι, δεν υπήρχε τακτική κίνηση προσκυνητών. Εξάλλου, οι πρώτοι οι οποίοι πήγαν προσκυνητές από περιοχές εκτός Παλαιστίνης σε τόπους των «σωτήριων συμβάντων» της Παλαιάς Διαθήκης και σε εκείνους στους οποίους «διαδραματίστηκαν» τα κύρια συμβάντα της ζωής του Ιησού (Θεολογικό και Εκκλησιαστικό Λεξικό) ήταν αποκλειστικά ιερείς και επίσκοποι, και μάλιστα από τη Μικρά Ασία και την Αίγυπτο. Πραγματικοί προσκυνητές της Παλαιστίνης «υπάρχουν μόλις από τον 4ο αιώνα» (Altaner/Stuiber). Σε όλο τον 4ο αιώνα κυριαρχούσαν τα προσκυνήματα στην Παλαιστίνη.

 

Εξελίχθηκαν, παρεμπιπτόντως, «ως πλήρης αντιστοιχία των προχριστιανικών ειδωλολατρικών προσκυνημάτων στους τάφους ηρώων και των ιουδαϊκών, στους τάφους πατριαρχών, προφητών και βασιλέων». Ο ισχυρισμός ότι εξελίχθηκαν «εντελώς αυτόνομα», όπως έρχεται να συμπληρώσει ο Kotting, μέσα από σκέψεις της Καινής Διαθήκης ήδη, δεν είναι παρά αερολογίες των απολογητών. Διότι οι ιστοριούλες περί αρρώστων τους οποίους στις «Πράξεις των Αποστόλων» θα θεράπευε ή θεράπευσε η σκιά του Πέτρου ή η ιδρωμένη γκαρνταρόμπα του Παύλου, είχαν βασικά την ίδια ηλικία με το θεσμό του προσκυνήματος.

 

Τα κίνητρα θα πρέπει να ήταν ποικίλα. Αλλά το επικρατέστερο ήταν σίγουρα η θρησκευτική «ανάγκη», δηλαδή η επιθυμία να δουν τους «Αγίους Τόπους», να πεισθούν, να βρουν, ούτως ειπείν, αποδείξεις για την αλήθεια της Βίβλου και την πιστότητα της παράδοσης, ενισχύοντας έτσι την πίστη τους. Η πρώτη τεκμηριωμένη αναφορά ανήκει στον εκκλησιαστικό ιστοριογράφο Ευσέβιο σχετικά με την προσευχή ενός προσκυνητή της Παλαιστίνης στους τόπους των «σωτήριων συμβάντων». Αναφέρει, ότι ο επίσκοπος Αλέξανδρος από την Καππαδοκία «με θεία εντολή- ταξίδεψε στα Ιεροσόλυμα, για να προσευχηθεί». Αυτό συνέβη γύρω στο 212. Μία δεκαετία αργότερα ο Αλέξανδρος έγινε Πατριάρχης Ιεροσολύμων, εμφανίστηκε δημόσια ως προστάτης του Ωριγένη και πέθανε το 250 ως μάρτυρας.

 

Το πραγματικό ρεύμα των προσκυνητών αρχίζει μόλις τον 4ο αιώνα, όταν η θρησκευτική πολιτική του Κωνσταντίνου εξομαλύνει το δρόμο. Προηγούμενες μαρτυρίες προσκυνημάτων στα Ιεροσόλυμα αφορούν μόνο ιερείς κι επισκόπους. Τώρα πήγαιναν και λαϊκοί, κυρίως προστέθηκε η Δύση, για την οποία λείπουν οι μαρτυρίες για την προκωνσταντίνεια εποχή. Τα περισσότερα εγχειρίδια εκκλησιαστικής ιστορίας τοποθετούν την έναρξη των προσκυνημάτων στα Ιεροσόλυμα μόλις στην εποχή του Κωνσταντίνου. Αλλά εφεξής τα Ιεροσόλυμα επιδρούσαν «όλους τους αιώνες σαν μαγνήτης στις καρδιές των χριστιανών».

 

Τώρα ξαφνικά βρίσκουν όλα τα πιθανά «λείψανα του Χριστού»: Εργαλεία του μαρτυρίου, ρούχα και «άλλα εμπράγματα λείψανα» του Χριστού. (Εγκυκλοπαίδεια της Εικονογραφίας). Η λατρεία του ακάνθινου στεφάνου αρχίζει μόλις τον 5ο αιώνα, εκείνη της λόγχης μόλις τον 6ο. Το 614 μεταφέρεται στην Κωνσταντινούπολη η αιχμή της και το 10ο αιώνα ακολουθεί το κοντάρι, στα τέλη του 15ου αιώνα επί πάπα Ιννοκέντιου Θ’ καταλήγει στη Ρώμη, στον ναό του αγίου Πέτρου.

 

Τα ιερά καρφιά εξακολουθούν να βρίσκονται στον θησαυρό του καθεδρικού ναού της Τρηρ. Ο άγιος μανδύας έρχεται εκεί γύρω στα 1100. Αλλά υπάρχουν και νέες εφ-ευρέσεις «λειψάνων του Χριστού» έως και τον 15ο αιώνα! Και στις αρχές του 20ού αιώνα, ο κόσμος έχει ευλογηθεί ήδη με περισσότερα από δέκα χιλιάδες κείμενα σχετικά με τις τοπικές χριστιανικές παραδόσεις της Παλαιστίνης. Το ουσιαστικό κύμα των προσκυνητών έφερε στο ζενίθ του και το εισήγαγε, κυρίως η Αγία Πόρνη Ελένη.

 

Η αμείλικτη ραδιούργα η οποία ήταν πρώτα για μεγάλο χρονικό διάστημα παλλακίδα του πατέρα του Κωνσταντίνου και μετά ζούσε μαζί του με διγαμία, μεταβάλλεται από τους σύγχρονους καθολικούς σε αγνότατο άγγελο, «σε χριστιανή από θεία χάρη και πίστη» (Hummeler), «πολύ λιτή και απλή, ακούραστη στις επισκέψεις των Θείων Λειτουργιών, πάντα πρόθυμη να βοηθήσει στην κάθε ανάγκη» (Schamoni), πάντα δραστήρια υπέρ των φυλακισμένων, των εξόριστων, των κατάδικων στα ορυχεία. Κι έτσι εορτάζεται λοιπόν κάθε χρόνο ακόμη και σήμερα, ακόμη σήμερα καταφεύγουν σε αυτή για την αποκάλυψη κλοπών και για την πρόληψη της κεραυνοβολίας.

 

Και για να ρίξουμε ένα βλέμμα στα μετέπειτα συμβάντα: τη θάβουν πρώτα στη Ρώμη, η σορός της μεταφέρεται ύστερα στην Κωνσταντινούπολη και τελικά το πολυτελές πορφυρό φέρετρο της, προφανώς κενό, καταλήγει στο μουσείο του Βατικανού. Η κάρα της λατρεύεται στο αββαείο των Βενεδικτίνων στην Hautvillers (Altum Villare), αργότερα στον καθεδρικό της Τρηρ. Αλλά και με όλα της τα λείψανα, συμβαίνουν -το εγγυώνται οι λόγιοι Βολλανδιστές- θαύματα επί θαυμάτων, που γεμίζουν δώδεκα σελίδες, οργανωμένα σε δώδεκα κατηγορίες, φθάνοντας έως εκείνη την ανήκουστη διάσωση του κόμη Αστάλδου, ο οποίος λίγο έλειψε να σπάσει το σβέρκο του πέφτοντας από το άλογο του, αλλά μετά από τη μικρή προσευχή «αγία Ελένη, στάσου στο πλευρό μου!» δεν τον έσπασε.

 

Λέγεται ότι η αγία πόρνη Ελένη πέτυχε, από κοινού με τον άγιο Μακάριο, την ανεύρεση του σταυρού του Ιησού (μαζί με τα καρφιά) στον Γολγοθά -ένα από τα αμέτρητα χονδροειδή ψέματα του Χριστιανισμού, που γι’ αυτό τον λόγο χαρακτηρίζεται θρύλος. Έως τα βάθη του 11ου αιώνα όμως, τα βασικά καθολικά έργα παρουσίαζαν την υπόθεση ως πραγματική! Συμβαίνει μάλιστα και τον 20ό αιώνα τα ίδια βιβλία να παρουσιάζουν την «ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού» ή το «εύρημα του Τιμίου Σταυρού», όπως και ονομάζεται συμβολικά, και ως γεγονός και ως θρύλο.

 

Η αγία πόρνη βρήκε τον σταυρό, όταν το 326 πήγε για προσκύνημα στους «Αγίους Τόπους». Ο άγιος επίσκοπος Ιεροσολύμων Μακάριος Α’ πιστοποίησε την «ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού» ή το «εύρημα του Τιμίου Σταυρού». Μετά από θεία αποκάλυψη η Ελένη βρήκε μάλιστα και τους τρεις σταυρούς του Γολγοθά και μπόρεσε να βρει τον σωστό με τη βοήθεια μιας νεκρανάστασης. Δηλαδή, αρχικά ο άγιος Μακάριος άγγιξε το νεκρό σώμα της χριστιανής χήρας Λιβανίας με δύο από τους σταυρούς, αλλά χωρίς αποτέλεσμα, όταν όμως ήρθε σε επαφή με τον τρίτο σταυρό «εκείνη ζωντάνεψε και υμνούσε τον Κύριο» (Donin).

 

Ένας άλλος τοπικός επίσκοπος, ο εκκλησιαστικός διδάσκαλος Κύριλλος των Ιεροσολύμων (348-386), ο οποίος δεν σημαδεύτηκε τυχαία με αυτό τον ύψιστο τίτλο της Καθολικής Εκκλησίας, πιστοποιεί παρομοίως τη γνησιότητα του σταυρού, τον οποίο όμως, σε αντίθεση με τον θρύλο, βάζει να έρχεται στο (θολό) φως της ιστορίας σε μια άλλη αγία ανεύρεση, εκείνη του Αγίου Τάφου. Και σύντομα επεκτείνονται σχετικά με το διακεκριμένο εύρημα ο Σωκράτης, ο Ρουφίνος, ο άγιος Αμβρόσιος, ο επίσκοπος Παυλίνος της Νόλας. Κι αυτά τα αμέτρητα σταυρικά λείψανα, καρπός μίας εντελώς ψευδούς πολυλογίας, «έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην εκκλησιαστική ιστορία» (Bertholet).

Σύμφωνα με τον Κύριλλο των Ιεροσολύμων, ήδη γύρω στο 350 ο κόσμος ήταν λοιπόν γεμάτος από κομματάκια του σταυρού. Έστελναν -ως ιδιαίτερη ένδειξη τιμής!- ροκανίδια, μεγάλα και μικρά, σε αμέτρητες εκκλησίες και ιδιώτες. Σε όλες τις χώρες, οι πολλές εκκλησίες του Τίμιου Σταυρού στις οποίες πηγαίνουν για προσκύνημα οφείλουν το όνομά τους σε κάποιο κομματάκι από τον ψεύτικο «αληθινό» σταυρό. Πολλοί ευσεβείς φορούσαν στο λαιμό τους μικρά ψήγματα του, όπως η Αγία Μακρίνα.

 

Έστειλαν κομματάκια του σταυρού στην Κωνσταντινούπολη, στη Ρώμη, στο Λέοντα Α , στο Σουλπίκιο Σεβήρο, στην αγία βασίλισσα Ραδεγόνδη στο Πουατιέ, όπου λατρεύουν ακόμη και τώρα το ροκανίδι, καθώς ήδη τον 6ο αιώνα ο «πνευματικός» φίλος της Βενάντιος Φορτουνάτος, επίσκοπος του Πουατιέ, συνέθεσε τον περίφημο ύμνο «Vexilla Regis prodeunt» (Οι σημαιούλες του βασιλιά προελαύνουν) που χρησιμοποιήθηκε στο ρωμαϊκό Βρεβιάριο (Ωρολόγιο). Ο πάπας Γρηγόριος Α’ έστειλε τμήματα του σταυρού στη βασίλισσα των Λογγοβάρδων Θεοδελίνδα και στον βασιλιά των Βησιγότθων Ρεκαρέδο. Και τα κομμάτια του μετανάστευσαν με αμέτρητους προσκυνητές στα πιο μακρινά μέρη του κόσμου.

 

Με αυτή την πασίγνωστη διανομή φυλακτηρίων, «σουβενίρ για προσκυνητές», είχε γίνει εξάλλου ένα πρώτο βήμα για το κανονικό κομμάτιασμα των λειψάνων, για τον κατακερματισμό των πτωμάτων μαρτύρων, αν κι εκείνη η διαδικασία, η διανομή του σταυρού, δεν αφήνει ακόμη να υποψιαστούμε τον κατακερματισμό νεκρών. Ωστόσο, παρότι, όπως είπαμε, υπήρχαν ήδη νωρίς σταυρικά λείψανα σε όλο τον κόσμο -κι αργότερα όλο και περισσότερα- ο σταυρός δεν λιγόστευε!

 

Τα κομματάκια που κυκλοφορούν ακόμη, δεν τα παρουσιάζουν πλέον βέβαια ως γνήσια, ισχυρίζονται όμως ότι τα έχουν φέρει σε επαφή με τον πραγματικό σταυρό και γι’ αυτό το λόγο διαθέτουν κι αυτά υπερφυσικές δυνάμεις. Η «εύρεση του σταυρού» ήταν πάντως ιστορικό γεγονός πρώτης τάξης· όχι μόνο επειδή έδωσε στο προσκύνημα της Παλαιστίνης μια ώθηση που ούτε φαντάζονταν, αλλά κι επειδή δεν διέθεταν κατά τα άλλα τίποτα χειροπιαστό από τον αναληφθέντα εις τον πατέρα. Μόλις πολύ αργότερα απόκτησε ο χριστιανικός κόσμος και τμήμα από το αίμα που έχυσε (κατά τα Άγια Πάθη), μάλιστα δε και την ακροβυστία του (ακροβυστία είναι το «πετσάκι» του πέους, που αποκόπτεται κατά την περιτομή) που βρίσκεται σε ιταλικές, γαλλικές, βελγικές, γερμανικές πόλεις, με αποτέλεσμα να προκύψει μια ολόκληρη λατρεία της Ακροβυστίας με πανηγυρικές Θείες Λειτουργίες προς τιμήν της Τίμιας Ακροβυστίας και μάλιστα με ειδικούς ιερείς της Ακροβυστίας.

 

Το ιερό εμπόριο της ακροβυστίας

Ας ρίξουμε πάλι μια σύντομη ματιά μπροστά -όχι μόνο από περιέργεια. Διότι με όλες αυτές τις Άγιες Ακροβυστίες του Ιησού έγινε τεράστια προπαγάνδα, έγιναν προσηλυτισμοί, ενισχύθηκε η πίστη, αυξήθηκε η εξουσία -όπως και τα κεφάλαια. Μία περίφημη ακροβυστία του Κυρίου υπήρχε από το 1112 ή 1114 στην Αμβέρσα. Και χαρακτηριστικά, εκεί μετακόμισε, με όλη τη χλιδή και κάθε επισημότητα, ακριβώς την εποχή που ενδημούσε η «αίρεση» του Tanchelm, ενός σχολαστικού χριστιανού ο οποίος δολοφονήθηκε πιθανώς από κάποιον ιερέα.

 

Όπως ήταν φρόνιμο, φυλασσόταν στην «Εκκλησία των Γυναικών», αφού η Ακροβυστία άρχισε σύντομα να θαυματουργεί, και ο επίσκοπος του Καμπραί είδε να βγαίνουν από αυτή τρεις σταγόνες αίμα. Έτσι την είχαν σε μέγιστη υπόληψη. Απόκτησε μεγαλόπρεπο παρεκκλήσι, περίτεχνο μαρμάρινο βωμό στον καθεδρικό ναό και την περιέφεραν σε επίσημη λιτανεία. Και παρόλο που, όπως λένε, εξαφανίστηκε το 1566 κατά την εικονομαχία, εξακολουθούσαν να τη λατρεύουν και τον όψιμο 18ο αιώνα.

 

Τώρα όμως η ακροβυστία του Χριστού της Αμβέρσας απόκτησε ισχυρό ανταγωνισμό από την ακροβυστία του Χριστού στη Ρώμη, μάλιστα δυσφημίστηκε σχεδόν, όταν η ίδια η αγία Μπριγκίτα (πέθανε το 1373 στη Ρώμη) η εθνική αγία της Σουηδίας, εγγυήθηκε για τη γνησιότητα της ρωμαϊκής Ακροβυστίας, βάζοντας την ίδια την αγία Θεομήτορα να εμφανίζεται ως μάρτυς. Όσο κι αν αυτό ωφέλησε το προσκύνημα της Ρώμης, τόσο επιζήμιο ήταν για εκείνο της Αμβέρσας, όπου τώρα ο κλήρος δήλωσε ότι δεν είχε μεν στην κατοχή του ολόκληρη την ακροβυστία, αλλά ένα σημαντικό τμήμα της (notandam portiunculam).

 

Μετά από αυτό άρχισε πάλι να κινείται και το προσκύνημα (δηλ. τα χριστιανικά πρόβατα) της Αμβέρσας, καθώς μάλιστα οι Κανονικοί της Αγαπητής Παρθένου (και της Πανάγιας Ακροβυστίας του Ιησού) «απέδειξαν» τη γνησιότητα της σε ένα μακροσκελές υπόμνημα, εν μέρει μέσα από την παράδοση αρχαίων εγγράφων, εν μέρει με το «θαύμα του αίματος» το οποίο βίωσε ο επίσκοπος του Καμπραί, όπως και με άλλα θαύματα.

 

Το 1426 ίδρυσαν στην Αμβέρσα μια αδελφότητα. Από τους ευγενέστερους ιερείς και κοσμικούς ανήκαν σε αυτήν και ο πάπας Ευγένιος Δ’ (εκείνος ο Άγιος Πατέρας ο οποίος αναγκάστηκε να διαφύγει από τη Ρώμη, μεταμφιεσμένος και κάτω από βροχή από πέτρες και το 1438 ανακηρύχθηκε έκπτωτος από τη Γενική Σύνοδο της Βασιλείας) προίκισε τα μέλη της Αδελφότητας της Αγίας Ακροβυστίας με πλούσια άφεση αμαρτιών και σημαντικά προνόμια, χωρίς κατά τα άλλα να διακηρύξει τη γνησιότητα της ακροβυστίας της Αμβέρσας.

 

Τόσο χαζοί δεν ήταν οι πάπες. Και την Τίμια Ακροβυστία της Ρώμης προίκισαν με αφέσεις αμαρτιών: ο Σίξτος Ε’ το 1585, ο Ουρβανός Θ’ το 1640, ο Ιννοκέντιος Γ το 1647, ο Αλέξανδρος Ζ’ το 1661, ο Βενέδικτος I B ‘ το 1724 -αλλά και αυτοί οι πάπες δεν εγγυήθηκαν για τη γνησιότητα του ρωμαϊκού κομματιού. Ωστόσο, οι πιστοί μπορούσαν να πάρουν από αυτή πλούσιες ευλογίες. Και οι πάπες επίσης. Όπως από το «εύρημα του σταυρού» στα Ιεροσόλυμα. Αυτό λέγεται ότι έδωσε αφορμή στον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο να χτίσει εκεί εκκλησίες. Αφού απέδιδαν στην πόρνη Ελένη ακόμη κι έναν οίκο του Θεού στη Γεθσημανή, τον οποίο ίδρυσε, όπως και να το κάνουμε, ως 79χρονη προσκυνήτρια.

 

Πάντως στην Ιερουσαλήμ και στην Παλαιστίνη υψώνονταν τώρα περίλαμπροι χριστιανικοί ναοί. Εκτός από επισκόπους και ιερείς συνέρρεαν με τον χρόνο όλο και περισσότεροι μοναχοί και κοσμικοί. Κι αμέσως ήξεραν να ικανοποιήσουν με τον καλύτερο, με περιεκτικό μάλιστα, τρόπο τις ανάγκες τους για εμψύχωση και ενίσχυση της πίστης. Ανταποκρίθηκαν ακόμη και στον αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα «άγνωστα» συμβάντα της ζωής του Ναζωραίου. Στα επόμενα διακόσια χρόνια τα «αναμνηστικά αντικείμενα» από τη ζωή του «πολλαπλασιάστηκαν στο άπειρο» (Kotting). Και τα ίδια έκαναν και με την παράδοση της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς μάλιστα αφορούσε χριστιανούς και Ιουδαίους κατά τον ίδιο τρόπο.

 

Ο Τίμιος Σταυρός, ο «γνήσιος», τον οποίο έπρεπε να προστατεύουν από τη λυσσαλέα λατρεία των πιστών προβάτων -λέγεται ότι κάποιος προσκυνητής έκοψε με τα δόντια του ένα κομμάτι, καθώς τον φιλούσε- βρισκόταν κατά τη διάρκεια του 4ου αιώνα στο επίκεντρο της λειτουργίας και του γενικού ενδιαφέροντος, εδώ γίνονταν θαυματουργικές θεραπείες, όπως στους ναούς του Ασκληπιού και άλλων ειδωλολατρικών θεών καθώς φαίνεται, θεραπεύονταν κυρίως δαιμονισμένοι (αφού σύμφωνα με τον άγιο Ιερώνυμο, οι δαίμονες δεν έτρεμαν πουθενά τόσο, όσο μπροστά στο δικαστήριο του Χριστού). Παρ’ όλα αυτά είχαν και την εξυπνάδα να δείχνουν στους προσκυνητές που συνέρρεαν από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, από τη Μεσοποταμία, τη Συρία, την Αίγυπτο, τη Θηβαΐδα κι ό,τι άλλους θησαυρούς βάζει ο ανθρώπινος νους, πλήθος μνημείων της Παλαιάς Διαθήκης όπως και ευαγγελικών τοπικών παραδόσεων.

Ποιος λέει ότι δεν υπάρχουν άγγελοι; Υπάρχουν και τεκμήρια

Tον 12ο αιώνα κάποιοι ευσεβείς καθολικοί καλόγεροι είχαν βρει ένα φτεράκι τόσο δα, που έπεσε από τις (!) φτερούγες του αρχάγγελου Γαβριήλ, καθώς γλιστρούσε μέσα από ένα φεγγίτη (και δείχνανε ένα παραθυράκι του μοναστηριού τους) με τον κρίνο στο χέρι, όπου τον περίμενε η Μαρία (με τα πόδια ανοιχτά) «και εισελθών προς αυτήν – η δε διελογίζετο ποταπός είη ο ασπασμός ούτος και είπεν ο άγγελος αυτή, “μη φοβού Μαριάμ” » (Κατά Λουκά, α’, 28-30). Πού ήταν το μοναστήρι; Μα, στη Γαλλία!

 

Πάμπολλα τα ενθύμια του Εβραίου Ιησού

Αλλά δεν ήταν το φτερό το μοναδικό θυμητάρι που κατάχτησαν οι χριστιανοί καλόγεροι από τη ζωή του Ιησού, ξεκινώντας όπως είδαμε από τη σημαδιακή μέρα της σύλληψης του. Δυο γαλλικές πόλεις, η Κλερμόν και η Σαλόν, έδειχναν στους πιστούς από έναν «άγιο ομφαλό» του Ιησού. Ο τρίτος, κομμένος στα δυο, φυλάσσεται ακόμη στον καθεδρικό ναό της Ρώμης Λατεράν ο ένας, και στη Σάντα Μαρία ο άλλος. Υπάρχουν επίσης, στην εκκλησία του αγίου Παύλου της Ρώμης, τα «άγια σπάργανα» του Ιησού. Μια άλλη αλλαξιά διατηρείται στον καθεδρικό ναό της πόλης Άαχεν.

Στη Γένουα και σε μερικές εκκλησίες της Λορένης, οι παπάδες δείχνουν «άγια άχυρα», απ’ αυτά που βρίσκονταν στο παχνί που πάνω του ξάπλωσαν τον Ιησού.

 

Από τις στάμνες, που έκανε ο Ιησούς το θαύμα της Κανά, υπάρχουν 24, στην Πίζα, στη Ραβένα, στη Βενετία, Μπολόνια, Παρίσι, κλπ.

 

Αλλά τι να πούμε για το θαύμα της κατοχής δακρύων του Ιησού, στην πόλη Βαντόμ. «Τρίχες από τα γένια του» στην εκκλησία Ευαγγελισμός της Μόσχας. Ένα «δόντι γάλακτος» στο μοναστήρι του Αγίου Μπερνάρ, νύχια και μαλλάκια στον καθεδρικό ναό της Κλερμόν, σταγόνες αίμα από το πλευρό του στον Ευαγγελισμό της Μόσχας, μποτίλιες με το γάλα της θεομήτορος, έξι «άγια σφουγγάρια» που δώσανε το όξος, ντουζίνες οι χιτώνες του Κυρίου, 32 καρφιά, από τα τέσσερα που υποτίθεται πως χρειάστηκαν (αν και θεωρείται μάλλον απίθανο να ‘βαλαν και στα πόδια).

 

Τρία κουμπιά από το πέπλο της Θεοτόκου δωρήθηκαν στα 1588 στον τσάρο Θεόδωρο από τον πατριάρχη Ιερεμία, καθώς κι ένα ακάνθινο στεφάνι, άλλο ένα διέθετε η Νοτρ Νταμ του Παρισιού, αγορασμένο πανάκριβα από τον Λουδοβίκο IX, που κάθε του αγκάθι δωρήθηκε ή πουλήθηκε. Παρ’ όλα αυτά το στεφάνι αυτοπολλαπλασιάσθηκε, γιατί διαθέτουν σήμερα πάνω από 800 εκκλησίες κομμάτια του. Όμως ο παπάς, που αξίζει να θαυμάσει κανείς, περισσότερο απ’ όλους, είναι κείνος που ‘φερε στη Γένουα από τη Βηθλεέμ, μέσα σε μια μποτίλια, λίγη «ανάσα» του Ιησού!

 

Καιρός όμως να σοβαρευτούμε και να δώσουμε τον λόγο στον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό (4ος αι.) που έγραφε στον άγιο Ιερώνυμο: «Έχουμε ανάγκη από όσο το δυνατό περισσότερους μύθους για να μπορούμε να εντυπωσιάζουμε τον όχλο. Όσο λιγότερο καταλαβαίνει ο όχλος, τόσο πιο ενθουσιώδης γίνεται». Ο επίσκοπος Συνέσιος στα 410: «Ο λαός ζητάει επίμονα να τον εξαπατάς, αλλιώς δεν μπορείς να κάνεις τίποτα μ’ αυτόν. Σε ό,τι με άφορα θα είμαι πάντοτε φιλόσοφος μόνο για τον εαυτό μου, αλλά για τον λαό θα είμαι μόνο ιερέας» Δηλαδή Απατεώνας.

 

Η κόπρος του Ιώβ

Ιδιαίτερη έλξη ασκούσε στους χριστιανούς η κόπρος του Ιώβ. Όπως διαβεβαιώνει ο εκκλησιαστικός πατέρας Ιωάννης Χρυσόστομος, ήταν προορισμός «ενός ρεύματος προσκυνητών από τα πέρατα του κόσμου προς την Αραβία, επειδή η θέα της κόπρου του Ιώβ … αύξανε τη σοφία και προέτρεπε στην αρετή της υπομονής». Τον τάφο του Ιώβ είδε ο Προσκυνητής από το Μπορντό κοντά στη Βηθλεέμ, ενώ η προσκυνήτρια Αιθερία τον είδε στο Καρνάιμ στην Ανατολική Ιορδανία.

 

Πτωματολατρείας συνέχεια – Παντού μούμιες, κομμένα χέρια, πόδια και κεφάλια

Το δεξί χέρι του Χρυσόστομου και το κρανίο του, φυλάσσονται στην μονή Βατοπεδίου. Όπως υποστηρίζεται μάλιστα, το αριστερό του αυτί, αντιστέκεται επίμονα στους νόμους της φύσης και παραμένει αναλλοίωτο. Το φαινόμενο, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση – μυθολογία, έχει την εξήγησή του. Όπως μαρτυρεί ο Πρόκλος (μαθητής του Χρυσόστομου) σ’ αυτό το αυτί έβλεπε τον απόστολο Παύλο να υπαγορεύει στον Χρυσόστομο, την ερμηνεία των «ιερών» γραφών. Φυσικά, απ’ την στιγμή που ο Παύλος είχε αποδημήσει εις Κύριον λίγους αιώνες πριν τον Χρυσόστομο, εξυπακούεται πως πρόκειται για ένα ακόμη θαύμα.

 

Η αγία Αικατερίνη, είναι λίγο πιο … αρτιμελής από τον Χρυσόστομο, καθώς «διασώζονται» και τα δυο της χέρια, καθώς και κεφάλι της. Το δεξί φυλάσσεται στην μονή Βατοπεδίου και το αριστερό στον ναό της Μεταμόρφωσης, που ανήκει σε φραγκισκανούς και βρίσκεται στο όρος Tabor του Ισραήλ. Το κρανίο της φυλάσσεται στην Σιένα της Ιταλίας.

 

Τα Επτάνησα, είναι μια απ’ τις περιοχές της Ελλάδος, όπου η πτωματολατρεία οργιάζει, καθώς τα λείψανα των αγίων Σπυρίδωνα (Κέρκυρα), Διονυσίου (Ζάκυνθος) και Γεράσιμου (Κεφαλλονιά), λατρεύονται ως ιερά τοτέμ. Θα πρέπει δε να σταθούμε ιδιαίτερα στην περίπτωση του αγίου Σπυρίδωνα, ο οποίος καθ’ ότι ανήσυχο πνεύμα, δεν κάθεται στο καβούκι του, αλλά κόβει βόλτες σε ξηρά και θάλασσα, καθιστώντας έτσι την συντήρησή του, οικονομικά ασύμφορη, καθώς οι ευσεβείς ιερείς αναγκάζονται να του αγοράζουν κάθε χρόνο καινούργια πασουμάκια, επειδή αυτά που φοράει έχουν φθαρεί από το πολύ περπάτημα.

 

Όπως εξομολογούνται οι εντιμότατοι ιερείς, τα φθαρμένα πασουμάκια ενίοτε έχουν στους πάτους τους και φύκια, πράγμα το οποίο αποδεικνύει περίτρανα πως ο άγιος σουλατσάρει στις ακρογιαλιές. Καθώς όμως ζούμε σε περίοδο με έντονη οικονομική στενότητα και τίποτε δεν πρέπει να πηγαίνει χαμένο, τα παλιά πασουμάκια δεν πετιούνται, αλλά όπως λέγεται, μοιράζονται σε κομματάκια στο χριστεπώνυμο ποίμνιο. Με το αζημίωτο βέβαια !

 

Λίγο πιο κάτω, στην Πάτρα, συναντούμε ένα ακόμη λείψανο. Την πολυταξιδεμένη -κι αόρατη, λόγω λειψανοθήκης- κάρα του αγίου Ανδρέα, που λατρεύεται ως σετ με τον σταυρό, πάνω στον οποίο υποτίθεται πέθανε ο άγιος (όχι, που δεν θα τον ανακάλυπταν τα λαγωνικά της Εκκλησίας). Στο σετ δεν συμπεριλαμβάνεται το δεξί χέρι του αγίου, το οποίο λατρεύεται ξεχωριστά στο Άγιον Όρος (μονή Βατοπεδίου).

 

Επειδή όπως προαναφέρθηκε, τα λείψανα μερικών αγίων είχαν τεράστια ζήτηση και η Εκκλησία για να ικανοποιήσει όλες τις ανάγκες και να βγάλει κι απ’ την μύγα ξύγκι, κάποια απ’ αυτά τεμαχίστηκαν σε πάμπολλα κομμάτια. Έτσι, σήμερα στο Βατοπέδι, συναντούμε τμήμα της κάρας του αγίου Στεφάνου, το οποίο εννοείται ότι εκπέμπει όλη την αγιότητα που θα είχε ακέραιο το λείψανο, στην Αθήνα το σαγόνι του αγίου Γρηγορίου Νύσσης και ένα δάκτυλο του Ιωάννη του Προδρόμου (Άγιον Όρος).

 

Φθάνοντας στο τέλος αυτoύ του μικρού οδοιπορικού στην χριστιανική πτωματολατρεία (είναι πράγματι μικρό, μπρος στην τεράστια ποσότητα των λειψάνων που λατρεύονται ανά τον χριστιανικό κόσμο), αξίζει να σταθούμε και στην περίπτωση ενός πρόσφατου αγίου, του Νεκτάριου Αιγίνης, που τα «ιερά» οστά και η κάρα του φυλάσσονται στην μονή Αγίας Τριάδας του νησιού. Αν παραβλέψουμε το γεγονός, πως η ζωή του ήταν γεμάτη «ιερές» δολοπλοκίες (συγχωρέθηκε μετά θάνατον από την Εκκλησία), είναι ν’ απορεί κανείς, πως θεωρείται μέγας θαυματοποιός και προστάτης των καρκινοπαθών, όταν είναι γνωστό, πως ο ίδιος πέθανε από καρκίνο του προστάτη μέσα στο Αρεταίειο Νοσοκομείο το 1920 !

 

Όταν ο Καζαντζάκης επισκέφτηκε ένα μοναστήρι κοντά στην Νεάπολη της Ιταλίας, στον δεύτερο όροφο του μοναστηριού είδε μια γυάλινη θήκη με μια νεκροκεφαλή μέσα. Ρώτησε να μάθει γι’ αυτήν κι ο εκεί επιβλέπων του είπε ότι αυτήν ήταν η αγία κεφαλή του Αγίου Στεφάνου. Μετά πήγε στον τρίτο όροφο και είδε πάλι μια γυάλινη θήκη με μια νεκροκεφαλή μέσα. Ρώτησε να μάθει και γι’ αυτήν και ο εκεί επιβλέπων τού τρίτου ορόφου τού είπε ότι αυτήν ήταν η αγία κεφαλή του Αγίου Στεφάνου. – Μα του λέει, κάτω μου είπανε πως η κεφαλή στο δεύτερο όροφο ήταν η κεφαλή του Αγίου Στεφάνου. – Ναι, του λέει ο επιβλέπων του τρίτου ορόφου, αλλά εκείνη ήταν όταν ο Άγιος Στέφανος ήταν μικρός !!!

 

Κατά τ’ άλλα, βοήθειά σας !!!

 

Ενας άσωτος λαός δεν σώζεται με τίποτα!

 

Το ψάρι που εμφανίστηκε... στην έρημο πριν από 60.000 χρόνια

Λέγεται ότι είναι το σπανιότερο ψάρι του κόσμου, αλλά και το πιο απομονωμένο είδος της Γης. Είναι ένα ψαράκι που ζει αποκλειστικά σε μια πλημμυρισμένη σπηλιά της Κοιλάδας του Θανάτου, επιζώντας σε ακραία μοναξιά εδώ και πολύ καιρό - πραγματικά πολύ καιρό, σύμφωνα με την τελευταία μελέτη.

Βρισκόμαστε στο Ντέβιλς Χολ, έναν διάσημο γεωλογικό σχηματισμό στο Εθνικό Πάρκο της Κοιλάδας του Θανάτου, μια από τις πιο άνυδρες περιοχές του πλανήτη. Ανάμεσα σε γυμνά βράχια, το άνοιγμα μιας σπηλιάς με διαστάσεις δύο επί πέντε μέτρα - εδώ έχουν ζήσει όλα τα ψάρια του είδους Cyprinodon diabolis που υπήρξαν ποτέ.

Έχουν μήκος μόλις δύο εκατοστά, και ο συνολικός πληθυσμός τους περιορίζεται σε λιγότερο από 50 άτομα. Το νερό έχει σταθερά υψηλή θερμοκρασία 32 βαθμών και τα επίπεδα οξυγόνου είναι χαμηλά. Η σπηλιά είναι πολύ βαθιά, ωστόσο τα ψάρια τρέφονται και αναπαράγονται μόνο σε μια φυσική βυθισμένη πλατφόρμα από ασβεστόλιθο, πλάτους μόλις δύο μέτρων.

Λόγω της σπανιότητάς του, το C.diabolis ήταν ένα από τα πρώτα είδη που εντάχθηκαν στον αμερικανικό νόμο για τα απειλούμενα είδη, και το αμερικανικό Ανώτατο Δικαστήριο απαγόρευσε τις γεωτρήσεις γύρω από το Ντέβιλς Χολ, προκειμένου να προστατευτεί το νερό της σπηλιάς.

Τόσο για τη βιολογία όσο και για τις προσπάθειες προστασίας του περιβάλλοντος, το ψάρι του Ντέβιλς Χολ έχει αποκτήσει εμβληματική αξία.

Ένα ψάρι στην έρημο

Η απίθανη παρουσία του ψαριού στη μέση της ερήμου κάνει τους επιστήμονες να ξύνουν τα κεφάλια τους εδώ και δεκαετίες. Η σπηλιά είναι μεν ανοιχτή στον αέρα, δεν επικοινωνεί όμως με λίμνες ή άλλες εμφανείς πηγές νερού.

Ορισμένοι έχουν προτείνει ότι το ψαράκι μεταφέρθηκε εκεί από ιθαγενείς Αμερικανούς σχετικά πρόσφατα, πριν από μερικούς αιώνες. Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι πρόκειται για πιο παλιά ιστορία. Το C.diabolis και διάφορα συγγενικά είδη της Κοιλάδας του Θανάτου, λένε, κατάγονται από ψάρια της λίμνης που κάλυπτε την Κοιλάδα του Θανάτου την τελευταία εποχή των παγετώνων.

Η τελευταία μελέτη, η οποία δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Molecular Ecology, δείχνει ότι το είδος εμφανίστηκε πολύ νωρίτερα από ό,τι είχε υποψιαστεί κανείς.

Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Ντέιβις συνέκριναν το DNA του Cyprinodon diabolis και δύο άλλων στενών συγγενών του, του C.radiosus και του C.nevadensis. Και τα τρία είδη ζουν σε λίμνες της Νεβάδα και της Καλιφόρνια, οπότε θα περίμενε κανείς ότι οι εξελικτικές γραμμές τους διαχωρίστηκαν πολύ πρόσφατα.

Οι αναλύσεις έδειξαν όμως ότι το ψάρι του Ντέβιλς Χολ διαχωρίστηκε από τα άλλα είδη πριν από 50.000 με 80.000 χρόνια, και όχι πριν από 20.000 χρόνια όπως ήθελαν οι πιο φιλόδοξες μέχρι σήμερα εκτιμήσεις.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ακόμα ότι η ίδια η σπηλιά του Ντέβιλς Χολ ήταν κάποτε κλειστή, και άνοιξε στον αέρα όταν η οροφή της κατέρρευσε περίπου την ίδια εποχή που εμφανίστηκε το ψαράκι, πριν από 40.000 με 60.000 χρόνια.

Το C.diabolis «επιζεί το Ντέβιλς Χολ από τότε που το σπήλαιο άνοιξε στην επιφάνεια» γράφουν στη δημοσίευσή τους.

«Τα δύο συμβάντα, ο αποικισμός και η κατάρρευση της οροφής του σπηλαίου, θα μπορούσαν να είχαν προκληθεί από ένα κοινό γεωλογικό συμβάν που δεν έχει αναγνωριστεί μέχρι σήμερα» λένε.

Δηλώνουν όμως ανήσυχοι για το μέλλον ενός εμβληματικού είδους που κατάφερε να επιζήσει στην έρημο για τόσο πολύ καιρό.

«Η τύχη του ψαριού μόνο σίγουρη δεν είναι. Σήμερα, ο πληθυσμός του Ντέβιλς Χολ βρίσκεται στα πρόθυρα της εξαφάνισης, με τους αριθμούς να πέφτουν μέχρι τα 30 ψάρια από περίπου 400 τη δεκαετία του 1970» προειδοποιούν.

 

 

Δωδώνη, εκεί που οι θεοί μίλησαν πρώτη φορά στον άνθρωπο

Το αρχαιότερο μαντείο της ελληνικής επικράτειας βρίσκεται στην Ήπειρο, σε ένα πανέμορφο τοπίο που θα σας γοητεύσει όποια εποχή και αν το επισκεφτείτε. «Θέας άξια», όπως λέει ο Παυσανίας, ήταν στην εποχή του ο ναός του Δία με την ιερή βελανιδιά να δεσπόζει στο μέσο του χώρου. Υπήρχαν ακόμα ιερό αφιερωμένο στον Ηρακλή, ναοί της Αφροδίτης και της Θέμιδος, δύο μικροί ναοί της Διώνης και πολλά ιερά και ναοί που δεν έχουν ακόμα ανασκαφεί. Αναπόσπαστο μέρος του ιερού χώρου είναι το εντυπωσιακό θέατρο, το οποίο κατασκευάστηκε από τον βασιλιά Πύρρο τον 3ο αιώνα π.Κ.Χ

Η περιοχή στην αρχαιότητα

Ο Αριστοτέλης στα Μετεωρολογικά αναφέρει ότι αυτή η περιοχή είναι η παλαιότατη Ελλάδα, όπου περισσότερο έγινε αισθητός ο κατακλυσμός του Δευκαλίωνα. Στην περιοχή αυτή, γύρω από τη Δωδώνη και τον Αχελώο, κατοικούσαν οι Σελλοί και εκείνοι που τότε ονομάζονταν Γραικοί και τώρα Έλληνες.

Από την εποχή του Χαλκού η Δωδώνη, όπως και η ευρύτερη περιοχή της Θεσπρωτίας κατοικείται από Πελασγούς. Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Ελλοπία και ήταν γνωστή ως η περιοχή όπου πάντα βρέχει.

Στην Ελλοπία συνάντησε ο Νεοπτόλεμος, γυρνώντας από την Τροία, τον παππού του τον Πηλέα κι έμεινε εκεί να βασιλεύει από τη Δωδώνη ως το στενό του Ιονίου Πελάγους, όπως λέει ο Πίνδαρος. Είχε μαζί του αιχμαλώτους τη γυναίκα του Έκτορα την Ανδρομάχη και τον μάντη της Τροίας Έλενο και γιο του Πριάμου.

Το Μαντείο

Από τον Ηρόδοτο μαθαίνουμε πως οι Έλληνες πίστευαν πως το μαντείο της Δωδώνης ήταν το αρχαιότερο στον ελλαδικό χώρο και πως την εποχή των Πελασγών ήταν το μοναδικό που υπήρχε. Οι Πελασγοί προσεύχονταν και θυσίαζαν σε ανώνυμους θεούς, μέχρι που, την εποχή του Ομήρου και του Ησιόδου, πληροφορήθηκαν τα ονόματα των Αιγύπτιων θεών. Αυτοί οι δύο ποιητές, λέει ο Ηρόδοτος, έδωσαν για πρώτη φορά ονόματα στους Έλληνες θεούς.

Δύο μαύρα περιστέρια πέταξαν από τις Θήβες της Αιγύπτου. Το ένα πήγε στη Λιβύη, όπου ιδρύθηκε το Μαντείο του Άμμωνα Δία και το άλλο στη Δωδώνη, εκεί που βρισκόταν ένα πανάρχαιο ιερό της Μητέρας Γης. Αφού στάθηκε επάνω σε μία βελανιδιά, το περιστέρι μίλησε με ανθρώπινη φωνή και είπε πως εκεί έπρεπε να γίνει ένα μαντείο του Δία. Το μαντείο ιδρύθηκε και πλάι στον Δία εξακολούθησε η λατρεία της Γαίας, που τώρα ονομάζεται Διώνη, το θηλυκό του ονόματος «Δίας».

Ο αντίστοιχος αιγυπτιακός μύθος λέει πως δύο ιέρειες του Αμμών – Ρα πουλήθηκαν ως δούλες από Φοίνικες εμπόρους και η κάθε μία στο μέρος που βρέθηκε ίδρυσε ιερό του Δία. Στον Δία της Δωδώνης προσευχήθηκε ο Αχιλλέας, όταν ο Πάτροκλος βγήκε να πολεμήσει στη θέση του «Ζευ άνα, Δωδωναίε, πελασγικέ…», κάνε να νικήσουν οι Αχαιοί και να γυρίσει πίσω σώος ο Πάτροκλος.

Ένα ιδιαίτερο τελετουργικό χρησμοδοσίας

Στο μαντείο της Δωδώνης υπηρετούσαν τρεις ιέρειες-μάντισσες, οι οποίες ονομάζονταν Πελειάδες (περιστέρες) και στην εποχή του Ηρόδοτου ήταν η Προμένεια, η Τιμαρήτη και η Νικάνδρα. Οι Δωδωναίες ιέρειες ήταν απόγονοι παλαιών οικογενειών, των οποίων η καταγωγή χανόταν στα βάθη των αιώνων. Μαζί τους υπηρετούσαν και άνδρες ιερείς, που ονομάζονταν τόμουροι.

Ο Ηρακλής, στην τραγωδία του Σοφοκλή «Τραχίνιαι», αναφέρεται σε μία προφητεία που ίδιος έλαβε από την «πολύγλωσση δρυν» στο «άλσος των Σελλών». Η «δρυς» αυτή είναι η γνωστή ιερή βελανιδιά του Δία, αν και οι χρησμοί αποκαλύπτονταν από όλα τα δέντρα, οξιές και βελανιδιές του κατάφυτου άλσους. Οι «πολλές γλώσσες» ήταν τα φύλλα των δέντρων που θρόιζαν με το φύσηγμα του ανέμου. Για να είναι πιο ευκρινής ο ήχος των φύλλων, κρεμούσαν στα κλαριά χάλκινα δοχεία, τα οποία συγκρούονταν μεταξύ τους και ακούγονταν σαν ομιλίες. Τους ήχους αυτούς διερμήνευαν οι ιερείς και οι ιέρειες και προφήτευαν. Από μία ιερή βελανιδιά της Δωδώνης έκοψε η θεά Αθηνά ένα κομμάτι ξύλο και έφτιαξε ένα τμήμα από την πλώρη στην Αργώ, για να μιλά το πλοίο με ανθρώπινη φωνή στους Αργοναύτες.

Υπήρχαν όμως και δύο κολώνες, πάνω στις οποίες είχαν προσαρτήσει έναν λέβητα στη μία και το άγαλμα ενός παιδιού με μαστίγιο στην άλλη. Όταν ο άνεμος μετακινούσε το άγαλμα, οι χάλκινοι ιμάντες του μαστιγίου χτυπούσαν τον λέβητα και δημιουργούσαν ήχους. Πάντως, υπήρχε και μία παράδοση που έλεγε πως οι ιερείς έπαιρναν τους χρησμούς από περιστέρια, τα οποία κάθονταν στα κλαριά των ιερών δέντρων και μιλούσαν με φωνή ανθρώπινη.

Κατά τη διάρκεια του τελετουργικού του μαντείου, οι ιέρειες έψαλλαν αυτόν τον ύμνο, τον οποίο διέσωσε ο Παυσανίας: «Υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει ο Ζευς. Μεγάλε Ζευ! Καρπούς χαρίζει η μάνα γη, τη μάνα γη δοξάστε. (Ζεῦς ἦν, Ζεῦς ἐστίν, Ζεῦς ἔσεται. Ὤ μεγάλε Ζεῦ! Γῆ καρπούς ἀνίῃ, διό κλήζετε, Ματέρα Γαία!)». Η λατρεία της αρχαιότατης Γαίας, έσμιξε με τη λατρεία του πελασγικού θεού Δία και δημιούργησε ένα γοητευτικό θεϊκό ζεύγος.

Οι προσκυνητές έγραφαν τα ερωτήματά τους σε ελάσματα από μόλυβδο και λάμβαναν την απάντηση προφορικά. Σε ένα από αυτά οι Κερκυραίοι ρωτούν σε ποιον θεό αν θυσιάσουν οι ήρωες θα ζουν στην πόλη τους ευτυχισμένοι και ασφαλείς και κάποιος Ανάξιππος ρωτά αν θ’ αποκτήσει αρσενικά παιδιά από τη Φιλίστα. Ωστόσο, έχουν βρεθεί και κάποια ελάσματα στα οποία η απάντηση είναι γραμμένη στην πίσω πλευρά. Όπως αυτό που ένας Αισχυλίνος ρωτά αν πρέπει να ταξιδέψει στην Αδριατική και στην πίσω μεριά του ελάσματος η απάντηση είναι «μὴ πλεῖν», δηλαδή «μην πλεύσεις».

Το μαντείο εξακολούθησε να λειτουργεί έως το 391 Κ.Χ, όταν κάθε παγανιστική εκδήλωση τέθηκε υπό απαγόρευση από τον Χριστιανό Αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Μέγα. Το μαντείο έπαψε να λειτουργεί, η ιερή βελανιδιά κόπηκε και στον χώρο ανεγέρθηκαν δύο χριστιανικοί ναοί.

[Ευρήματα της περιοχής εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας (www.namuseum.gr) και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων (www.amio.gr).

Στο Μουσείο της Ακρόπολης μπορείτε να δείτε την έκθεση «Μαντείο της Δωδώνης» όπου παρουσιάζεται ο τρόπος λειτουργίας του μαντείου και η σημασία του για τον αρχαίο κόσμο. Παράλληλα εξετάζει την ανάγκη του ανθρώπου να προβλέπει το μέλλον. Η έκθεση θα διαρκέσει ως τις 10 Ιανουαρίου 2017. Μην την χάσετε! (περισσότερες πληροφορίες εδώ: www.theacropolismuseum.gr) ]
-------------------

Αρχαίες Πηγές:
Πίνδαρος Ωδές
Αισχύλου Προμηθέας Δεσμώτης
Ομήρου Ιλιάδα και Οδύσσεια
Ηρόδοτος βιβλίο 2
Παυσανίας Ελλάδος Περιήγησις
Στράβων Γεωγραφικά

Ο υπεραγώγιμος συγγενής του μποζονίου Χιγκς

Επιστήμονες εντόπισαν για πρώτη φορά μέσα σε υπεραγωγούς ένα σωματίδιο που σχετίζεται με το μποζόνιο Χιγκς, το φευγαλέο σωματίδιο του οποίου η ύπαρξη επιβεβαιώθηκε πειραματικά στο CERN το 2012, έπειτα από δεκαετίες ερευνών.

Ένα σωματίδιο με μικρή μάζα κινείται σχετικά ανενόχλητο στο πεδίο Χιγκς, ενώ ένα βαρύ σωματίδιο κινείται σα να βρίσκεται μέσα σε ένα παχύρευστο υγρό.

To πεδίο Χιγκς, το οποίο είναι υπεύθυνο για την ύπαρξη του ομώνυμου σωματιδίου, διακατέχει όλο το Σύμπαν και είναι αυτό που δίνει τη μάζα στα υπόλοιπα σωματίδια, «εμποδίζοντας» την κίνησή τους στο χώρο: ένα σωματίδιο με μικρή μάζα κινείται σχετικά ανενόχλητο στο πεδίο Χιγκς, ενώ ένα βαρύ σωματίδιο κινείται σα να βρίσκεται μέσα σε ένα παχύρευστο υγρό.

Η αρχική ιδέα όμως για το συγκεκριμένο σωματίδιο, σχετίζεται άμεσα με τη μελέτη της συμπεριφοράς των φωτονίων μέσα στους υπεραγωγούς. Οι υπεραγωγοί είναι σώματα που επιτρέπουν υπό συνθήκες τη διέλευση των ηλεκτρονίων από το εσωτερικό τους δίχως αντίσταση και σε αυτούς τα φωτόνια συμπεριφέρονται διαφορετικά από ότι συνήθως, αφού αν και κανονικά έχουν μηδενική μάζα εντός των υπεραγωγών που έχουν ψυχθεί σε θερμοκρασία κοντά στο απόλυτο μηδέν (-273ο Κ) επιβραδύνονται από τις δονήσεις του υλικού και αποκτούν μάζα.

Οι δονήσεις που δίνουν τη μάζα στα φωτόνια είναι μαθηματικά ισοδύναμες με τα σωματίδια Χιγκς και είναι ακριβώς αυτές που παρατηρήθηκαν για πρώτη φορά σε υπεραγωγούς σε θερμοκρασία δωματίου στο πανεπιστήμιο του Τόκιο από το Ρίο Σιμάνο και την ομάδα του.

Για να δημιουργήσουν τις κατάλληλες δονήσεις στον υπεραγωγό, οι ερευνητές τον «ταρακούνησαν» με παλμούς φωτός. Με τον τρόπο αυτό παρήγαγαν τα πρώτα υπεραγώγιμα σωματίδια Χιγκς πριν από ένα χρόνο και έκτοτε μελετούν τις ιδιότητές τους οι οποίες όλα δείχνουν πως συμπίπτουν μαθηματικά με αυτές του μποζονίου Χιγκς.

Οι ομοιότητες στη συμπεριφορά των δύο διαφορετικών σωματιδίων μπορούν να αποβούν επίσης χρήσιμες για τη μελέτη του ίδιου του μποζονίου Χιγκς, καθώς όπως περιγράφουν οι ερευνητές στη δημοσίευσή τους στο επιστημονικό περιοδικό Science «φαινόμενα που δε μπορούν να υλοποιηθούν σε πειράματα φυσικής σωματιδίων μπορούν πλέον να παρατηρηθούν σε ένα απλό τραπέζι.

Ευελπιστούμε να ανακαλύψουμε όντως νέα φυσική, παρέχοντας δεδομένα και σε άλλους κλάδους», κατέληξαν.

Επιστήμονες αποδεικνύουν τον σχηματισμό «βαρυτικών δινών» γύρω από τις μαύρες τρύπες

Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο XMM-Newton της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος, μία διεθνής ομάδα αστρονόμων απέδειξε ότι οι μαύρες τρύπες καθώς περιστρέφονται συμπαρασύρουν στην κίνησή τους και τον χωρόχρονο, με συνέπεια αυτός να συστρέφεται τοπικά και να δημιουργεί ένα είδος «βαρυτικής δίνης».

Καλλιτεχνική απεικόνιση του φαινομένου Lense-Thirring

Η ανακάλυψη, στην οποία συνέβαλε και το διαστημικό τηλεσκόπιο NuSTAR της NASA, δίνει τέλος σε έναν γρίφο που έμενε άλυτος εδώ και 30 χρόνια, ενώ θα επιτρέψει στους επιστήμονες να μελετήσουν πώς συμπεριφέρεται η ύλη που βρίσκεται κοντά σε μία μαύρη τρύπα. Επίσης, θα ανοίξει τον δρόμο για πειραματικό έλεγχο της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας στην περίπτωση ισχυρών βαρυτικών πεδίων.

Ακολουθώντας μία σπειροειδή τροχιά που θα την οδηγήσει μέσα στη μαύρη τρύπα, η ύλη θερμαίνεται αποκτώντας θερμοκρασία εκατομμυρίων Κελσίου. Έτσι, αρχίζει να εκπέμπει ακτίνες Χ στο διάστημα.

Τη δεκαετία του 1980, αστρονόμοι παρατήρησαν πως η ένταση των ακτίνων Χ μεταβάλλεται, και μάλιστα με ένα συγκεκριμένο μοτίβο. Αρχικά, ανάμεσα στο μέγιστο και το ελάχιστο της έντασης μεσολαβούν 10 δευτερόλεπτα, ένας χρόνος που ελαττώνεται με την πάροδο των εβδομάδων και των μηνών, έως ότου μηδενισθεί.

Το φαινόμενο ονομάζεται ημι-περιοδική ταλάντωση (QPO), για το οποίο ήδη από τη δεκαετία του 1990 αρκετοί αστρονόμοι υποπτεύθηκαν ότι οφείλεται σε ένα φαινόμενο που προέβλεψε ο Αϊνστάιν, στο πλαίσιο της Γενικής Σχετικότητας. Σύμφωνα με αυτό το φαινόμενο, ένα περιστρεφόμενο σώμα στρέφει μαζί του τον χωρόχρονο, με συνέπεια να δημιουργείται τοπικά μία «βαρυτική δίνη».

«Φανταστείτε ότι περιστρέφεται ένα κουτάλι μέσα σε μέλι. Τότε, οποιοδήποτε μικρό σωματίδιο βρίσκεται μέσα στο μέλι θα συμπαρασυρθεί στην κίνηση του κουταλιού», εξηγεί στην ιστοσελίδα της ESA ο αστρονόμος Άνταμ Ίνγκραμ, από το πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ και μέλος της ομάδας. «Κάτι που σημαίνει πως οτιδήποτε κινείται σε τροχιά γύρω από το περιστρεφόμενο σώμα, λόγω αυτού του φαινομένου, θα επηρεασθεί η πορεία του».

Αν το επίπεδο της τροχιάς του αντικειμένου είναι κεκλιμένο, τότε το αποτέλεσμα θα είναι η τροχιά να αρχίζει να αλλάζει προσανατολισμό με περιοδικό τρόπο, επιστρέφοντας έπειτα από έναν «κύκλο» στην αρχική της κατάσταση. Αυτή η περιοδική αλλαγή προσανατολισμού της τροχιάς ονομάζεται φαινόμενο Lense-Thirring και, στην περίπτωση μίας μαύρης τρύπας, ένας τέτοιος «κύκλος» διαρκεί ελάχιστα δευτερόλεπτα.

Επομένως, η διάρκειά του είναι περίπου ίδια με την περίοδο των QPO. Κάτι που έκανε τους επιστήμονες να υποθέσουν πως τα δύο φαινόμενα συνδέονται.

Ο Ίνγκραμ ξεκίνησε να εργάζεται πάνω στο πρόβλημα περίπου πριν από μία δεκαετία, μελετώντας τη συμπεριφορά του «δίσκου συσσώρευσης», δηλαδή του δίσκου που σχηματίζει η ύλη γύρω από μία μαύρη τρύπα, καθώς κινείται σε σπειροειδή τροχιά για να καταλήξει σε αυτήν. Ήταν ήδη γνωστό ότι το τμήμα του δίσκου που βρίσκεται κοντά στη μαύρη τρύπα μετατρέπεται σε θερμό πλάσμα, όπου τα άτομα «ξεγυμνώνονται» από τα ηλεκτρόνιά τους, τα οποία κινούνται ελεύθερα σε όλη τη μάζα.

Ήδη από το 2009, μαζί με συναδέλφους του ο Ολλανδός επιστήμονας υποστήριζε σε επιστημονικό άρθρο του πως οι αυξομειώσεις της έντασης των ακτίνων Χ οφείλονται στο φαινόμενο Lense-Thirring, και πιο συγκεκριμένα στους «κύκλους» αλλαγής προσανατολισμού της τροχιάς της ύλης σε αυτό το εσωτερικό τμήμα του δίσκου. Ωστόσο, παρόλο που στο άρθρο περιγραφόταν ο μηχανισμός, δεν υπήρχαν παρατηρησιακά δεδομένα που να τον αποδεικνύουν.

Τα παρατηρησιακά δεδομένα προέκυψαν από την ακτινοβολία που εκπέμπουν τα άτομα σιδήρου στον δίσκο, καθώς «βομβαρδίζονται» από την ενέργεια που απελευθερώνει το εσωτερικό τμήμα. Η ακτινοβολία αυτή ανήκει στο φάσμα των ακτίνων Χ και, αν η ύλη σε αυτό το εσωτερικό τμήμα του δίσκου ακολουθεί όντως «κύκλους» αλλαγής προσανατολισμού, τότε θα έπρεπε η συχνότητα των ακτίνων Χ από τα άτομα σιδήρου να μεταβάλλεται με ανάλογο τρόπο.

Έτσι, τώρα ο Ίνγκραμ με συναδέλφους του από το Άμστερνταμ, το Κέιμπριτζ, το Σαουθάμπτον και το Τόκιο, έβαλαν στο «μικροσκόπιο» τη μαύρη τρύπα H 1743-322, συγκεντρώνοντας με το τηλεσκόπιο XMM-Newton δεδομένα διάρκειας 260.000 δευτερόλεπτα και με το NuSTAR 70.000 δευτερολέπτων.

Αναλύοντας τις μετρήσεις, διαπίστωσαν πως η συχνότητα των ακτίνων Χ του σιδήρου συμφωνεί με της προβλέψεις της Γενικής Σχετικότητας. «Ουσιαστικά μετρήσαμε άμεσα την κίνηση της ύλης σε ένα ισχυρό βαρυτικό πεδίο, κοντά σε μία μαύρη τρύπα», σχολιάζει ο επιστήμονας.

Η ίδια τεχνική μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο για τον έλεγχο της Γενικής Σχετικότητας, η οποία δεν έχει επιβεβαιωθεί σε τόσο ισχυρά βαρυτικά πεδία. Επομένως, αν οι αστρονόμοι μπορούν να κατανοήσουν τη συμπεριφορά της ύλης που «εξαφανίζεται» μέσα σε μία μαύρη τρύπα, θα μπορούν να την αξιοποιήσουν για να ελέγξουν τις προβλέψεις της θεωρίας του Αϊνστάιν σε έως σήμερα «ανεξερεύνητες περιοχές».

Οποιαδήποτε απόκλιση από τις προβλέψεις της θα αποτελεί ένδειξη πως υπάρχει μία βαθύτερη θεωρία για την περιγραφή της βαρύτητας, αφού η Γενική Σχετικότητα δεν αποτελεί την «τελευταία λέξη» της φυσικής για την ερμηνεία της.

Τα δέντρα κοιμούνται, απεργούν και θερμαίνουν τον πλανήτη!

Κάθε χρόνο τα δέντρα βγάζουν φύλλα ολοένα πιο νωρίς την άνοιξη, εξαιτίας της ανόδου της θερμοκρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής. Φαίνεται όμως πως τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με μια νέα διεθνή επιστημονική έρευνα, τα δέντρα έχουν αρχίσει να «απεργούν», καθώς δείχνουν μια τάση να σταματήσουν αυτή την πρόωρη ανάπτυξη φύλλων.

Ερευνητές, με επικεφαλής τον Γιονγκσούο Φου του Πανεπιστημίου του Πεκίνου, μελέτησαν στοιχεία για πολλά κοινά δέντρα σε 1.245 τοποθεσίες από τη Δανία ως τη Βοσνία. Οπως διαπιστώθηκε, τόσο στην περίοδο 1980-1994 όσο και 1999-2013 τα φύλλα των δέντρων φύτρωναν όλο και πιο πρόωρα, συνολικά κατά περίπου 13 ημέρες στη διάρκεια των 30 τελευταίων ετών. Ομως στη δεύτερη περίοδο (1999-2013) ο ρυθμός μεταβολής ήταν μικρότερος από ό,τι την περίοδο (1980-1994). Δηλαδή, ναι μεν τα φύλλα συνεχίζουν να βγαίνουν πιο νωρίς, όμως με συνεχώς επιβραδυνόμενο ρυθμό, με αποτέλεσμα μερικοί επιστήμονες να μην αποκλείουν ότι είναι πλέον θέμα χρόνου να σταματήσει αυτή η χρονική μετάθεση προς τα εμπρός.

Τα δέντρα, πέραν των άλλων πολύτιμων λειτουργιών τους για τα οικοσυστήματα, αποτελούν ανάχωμα κατά της κλιματικής αλλαγής, καθώς απορροφούν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα της ατμόσφαιρας. Το γεγονός ότι βγάζουν φύλλα πιο νωρίς σημαίνει ότι με το πέρασμα των χρόνων απορροφούν όλο και περισσότερο διοξείδιο, το κατ’ εξοχήν «αέριο του θερμοκηπίου».

Ομως η νέα μελέτη δημιουργεί φόβους ότι τα δέντρα πλησιάζουν στα όριά τους όσον αφορά το πόσο πρόωρα μπορούν να βγάλουν φύλλα και άρα πόσο περισσότερο διοξείδιο μπορούν να απορροφήσουν. Οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι εξασθενεί πλέον η ευαισθησία των δέντρων στην άνοδο της θερμοκρασίας. Ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι αρκετά δέντρα προσπαθούν να προστατευθούν με τον δικό τους τρόπο από τη συνεχή άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη. Πολλά είδη δέντρων χρειάζονται μια περίοδο ψυχρών θερμοκρασιών προτού είναι έτοιμα να βγάλουν φύλλα την άνοιξη.

Αυτός ο βιολογικός μηχανισμός υπάρχει ώστε τα δέντρα να είναι βέβαια ότι όταν θα βγάλουν φύλλα ο χειμώνας έχει πράγματι περάσει και τα φύλλα τους δεν θα ξεραθούν. Επειδή όμως, λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι καιρικές συνθήκες έχουν γίνει πιο απρόβλεπτες, τα δέντρα είναι πιθανό ότι παύουν να βγάζουν φύλλα ακόμη πιο νωρίς, προκειμένου να μειώσουν τον κίνδυνο μιας πιθανής ζημιάς τους. Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έχει ανέβει κατά 0,8 βαθμούς Κελσίου περίπου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδά της και ο στόχος του ΟΗΕ είναι η άνοδος αυτή να μην ξεπεράσει τους δύο βαθμούς. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Nature».

Παρά την ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι όλα τα δάση αποτελούν «όπλο» κατά της κλιματικής αλλαγής, αυτό τελικά δεν ισχύει για όλα τα δέντρα της Ευρώπης, που μάλλον φέρνουν το αντίθετο αποτέλεσμα, θερμαίνοντας κι άλλο τον πλανήτη. Η αναδάσωση από μόνη της δεν θα περιορίσει την κλιματική αλλαγή, αν δεν φυτευτούν τα κατάλληλα δέντρα. Σε αυτό το μάλλον απρόσμενο συμπέρασμα κατέληξε μια νέα επιστημονική έρευνα, σύμφωνα με την οποία η σταδιακή αντικατάσταση των πλατύφυλλων και φυλλοβόλων δέντρων με κωνοφόρα μετά το 1750 έχει ως συνέπεια να διευκολύνεται η άνοδος της θερμοκρασίας.

Τα κωνοφόρα, όπως τα πεύκα και τα έλατα, έχουν πιο σκούρο πράσινο χρώμα και απορροφούν περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία και θερμότητα από άλλα είδη δέντρων, όπως οι βελανιδιές και οι σημύδες, παγιδεύοντας έτσι θερμότητα που αλλιώς θα διέφευγε στο Διάστημα. Επίσης απελευθερώνουν λιγότερο νερό στην ατμόσφαιρα (άρα δημιουργούν λιγότερα σύννεφα που μπλοκάρουν την ηλιακή ακτινοβολία), ενώ δεσμεύουν και λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα.

Τα ευρωπαϊκά δάση συρρικνώθηκαν δραματικά μεταξύ 1750-1850, κατά περίπου 190.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, αλλά έκτοτε και ως σήμερα – χάρη στη χρήση των ορυκτών καυσίμων που μείωσε την ανάγκη για ξυλεία – τα δάση αυξήθηκαν ξανά στην Ευρώπη κατά 386.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Σήμερα πια εκτιμάται ότι καταλαμβάνουν μια έκταση 10% μεγαλύτερη από ό,τι πριν από τη βιομηχανική επανάσταση. Παρ’ όλη όμως αυτή την επέκταση των δασών, η θερμοκρασία της Ευρώπης έχει αυξηθεί κατά 0,12 βαθμούς Κελσίου από το 1750 ως σήμερα.

Οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον δρα Κιμ Νάουντς του γερμανικού Ινστιτούτου Μετεωρολογίας Μαξ Πλανκ στο Αμβούργο, επεσήμαναν ότι τα πιο πρόσφατα δάση έχουν διαφορετική σύνθεση δέντρων σε σχέση με τα παλαιότερα δάση και αυτή η νέα σύνθεση ευνοεί τελικά την κλιματική αλλαγή. Σήμερα περίπου το 85% των ευρωπαϊκών δασών βρίσκονται υπό ανθρώπινη διαχείριση, η οποία όμως ευνοεί τα κωνοφόρα δέντρα, που αναπτύσσονται ταχύτερα και έχουν μεγαλύτερη εμπορική αξία. Ετσι, αν και οι αναδασώσεις των τελευταίων δεκαετιών έχουν θεωρηθεί θετική εξέλιξη, καθώς τα δέντρα απορροφούν άνθρακα από την ατμόσφαιρα, φαίνεται πως το τελικό «ισοζύγιο» δεν έχει θετικό αντίκτυπο στην κλιματική αλλαγή.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αν η φύση είχε αφεθεί μόνη της, τα ευρωπαϊκά δάση θα είχαν πολύ μεγαλύτερη συνεισφορά στη μάχη κατά της ανόδου της θερμοκρασίας. Εκτιμάται ότι τα σημερινά ευρωπαϊκά δάση δεσμεύουν 3,1 δισεκατομμύρια τόνους άνθρακα λιγότερους από ό,τι το 1750. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι, εκτός της Ευρώπης, και σε άλλες ηπείρους έχει συμβεί κάτι ανάλογο με τα δάση, γι’ αυτό εισηγούνται να προτιμούνται πλατύφυλλα και φυλλοβόλα δέντρα αντί κωνοφόρων, όταν γίνεται αναδάσωση σε μια περιοχή. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Science».

Ενδιαφέροντα, ανησυχητικά και ενδεικτικά της αρνητικής επίδρασης του ανθρώπου στο περιβάλλον είναι τα ευρήματα μιας έρευνας από διεθνή ομάδα επιστημόνων για τον πληθυσμό των δέντρων στη Γη. Η μελέτη των νέων δορυφορικών παρατηρήσεων σε συνδυασμό με την ανάλυση διαφόρων σχετικών δεδομένων σε υπερυπολογιστή δείχνουν ότι από τη στιγμή που ο άνθρωπος βρήκε τρόπο να κόβει δέντρα ο πληθυσμός των δέντρων στον πλανήτη έχει μειωθεί κατά 45%! Οι ειδικοί εκτιμούν ότι πριν από 12 χιλιάδες έτη, όταν ο άνθρωπος δεν είχε βρει ακόμη τρόπους να κόβει δέντρα, ο πληθυσμός τους στον πλανήτη αριθμούσε περίπου τα 6 τρισεκατομμύρια. Η νέα μελέτη υπολογίζει τον αριθμό των δέντρων που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στη Γη σε περίπου 3 τρισ. και οι ερευνητές θεωρούν ότι στην συντριπτική τους πλειοψηφία τα χαμένα δέντρα έχουν κοπεί από ανθρώπινο χέρι.

Τα ευχάριστα νέα της νέας μελέτης είναι ότι ο αριθμός των δέντρων στη Γη σήμερα είναι οκτώ φορές μεγαλύτερος από αυτόν που εκτιμούσαν ως σήμερα οι επιστήμονες. Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι ο άνθρωπος κόβει περί τα 15 δισ. δέντρα ετησίως με τις περισσότερες απώλειες να έχουν τα τροπικά δάση όπου βρίσκονται τα αρχαιότερα αλλά και μεγαλύτερα σε μέγεθος του πλανήτη. «Η χαρτογράφηση των δέντρων σε παγκόσμια κλίμακα θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τον κρίσιμο ρόλο που παίζουν ως μέρος του μηχανισμού συντήρησης της ζωής στη Γη» αναφέρει ο Τόμας Κράουθερ, επικεφαλής της μελέτης που εργαζόταν κατά την εξέλιξή της στο Πανεπιστήμιο Yale και τώρα εργάζεται στο Ινστιτούτο Οικολογίας της Ολλανδίας. Η μελέτη έγινε από ερευνητές 15 χωρών και δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Nature».

Η Τροφική Νέα Τάξη Πραγμάτων

Η Απάτη / Προπαγάνδα του αιώνα – Τροφές και φάρμακα

Τα τελευταία εκατό+ χρόνια, το ανθρώπινο είδος έχει εμπλακεί σε ένα τεράστιο και περίπλοκο πείραμα, που χρησιμοποιεί τα σώματά μας, την υγεία μας, την ευημερία μας και την καλή μας θέληση, για να τεστάρει την υπόθεση ότι η σύγχρονη επιστήμη μπορεί να βελτιώσει τις τροφές και τα φάρμακα που μας προσφέρει η Φύση. Οι θάνατοι από καρκίνο έχουν ανέβει από το 3% στο 35%. Οι διαβητικοί από το 0,1% στο 25%. Τα καρδιακά νοσήματα, από σχεδόν ανύπαρκτα, έφτασαν να σκοτώνουν κάθε χρόνο εκατομμύρια ανθρώπους.

Γνωρίζετε ότι:
*Οι φυσικές και οι τεχνητές αρωματικές ουσίες περιέχουν συνήθως τα ίδια συνθετικά χημικά;
*Κρέατα και γαλακτοκομικά προϊόντα προέρχονται από ζώα που τρέφονται με τα πτώματα δεκάδων εκατομμυρίων σκύλων και γατών, που έχουν θανατωθεί με ευθανασία σε κλινικές και καταφύγια αδέσποτων ζώων;
*Οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες, που χρησιμοποιούνται στα αναψυκτικά με λίγες θερμίδες, μπορούν να προκαλέσουν όγκο στον εγκέφαλο, Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ;
*Το 70% των επεξεργασμένων τροφών του σούπερ-μάρκετ της γειτονιάς, περιέχει τουλάχιστον ένα γενετικά κατασκευασμένο συστατικό, που δεν έχει ποτέ δοκιμαστεί όσον αφορά στις βλάβες στην υγεία σας;
*Περισσότερα από 3.000 συνθετικά χημικά προστίθενται συστηματικά στις τροφές χωρίς να έχουν ελεγχθεί για την διαδραστικότητα και την παραγωγή τοξινών στον ανθρώπινο οργανισμό;
*Οι βιταμίνες και τα συμπληρώματα διατροφής, που διαφημίζονται ως φυσικά, είναι συνθετικές χημικές ουσίες, ξένες κι επικίνδυνες προς αυτό που διαφημίζουν;
*Περισσότερες από 55.000 χημικές ουσίες περιέχονται στα καλλυντικά έχουν ελεγχθεί σε ποσοστό μικρότερο του 2% και είναι επίσης επικίνδυνες για την υγεία;
*Εννέα από τα εμβόλια που κάνουν τα παιδιά σας πριν πάνε στο σχολείο, περιέχουν πρόσθετα και συντηρητικά, ικανά να προκαλέσουν βλάβες στον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα, αυτισμό και αδυναμία συγκέντρωσης;
*Οι κρατικοί Οργανισμοί Τροφίμων και Φαρμάκων που εγκρίνουν την κυκλοφορία ενός φαρμάκου, βασίζουν τις αποφάσεις τους στις πληροφορίες που παίρνουν από τον κατασκευαστή του σκευάσματος;

Πειραματιζόμαστε με την εξελικτική πορεία του είδους μας, παίρνοντας κοντόφθαλμα ηλίθιες αποφάσεις, που, ενώ δείχνουν [φαινομενικότητα] πρόθεση να προάγουν τον πολιτισμό, στην ουσία [πραγματικότητα] απειλούν την ίδια του την επιβίωση! Είναι γνωστό ότι σπάνια στον πολιτισμό των τσιμεντουπόλεων του ανθρώπινου ζώου, η φαινομενικότητα ταυτίζεται με την πραγματικότητα. Αυτή η ανικανότητα διαφοροποίησης είναι κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα των Επιτυχημένων Ψυχοπαθών.

“Ας κάνουμε ένα τραπέζι”
Αποφασίζετε να παραθέσετε δείπνο στο σπίτι σας και να μαγειρέψετε για μισή ντουζίνα φίλους, γείτονες ή συγγενείς. Ας πούμε ότι επιλέγετε ένα κλασικό μενού: ψητό κρέας, τηγανητές πατάτες, γλυκές πιπεριές γεμισμένες με τυρί, σπανάκι σαλάτα, ψωμί με βούτυρο ή μαργαρίνη, και τάρτα ροδάκινο για επιδόρπιο. Όσο για τα ποτά, οι καλεσμένοι μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε παγωμένο τσάι και σόδα.

Επιφανειακά, το γεύμα που ετοιμάζετε θα έχει υπέροχη εμφάνιση και μυρωδιά και γεύση και θα δείχνει εξαιρετικά θρεπτικό. Αλλά ας πούμε ότι είστε κι εσείς ξένοι σε μια ξένη χώρα και θέλετε να δείτε τι υπάρχει πίσω απ’ αυτήν την πανδαισία, φτάνοντας μέχρι το επίπεδο των μορίων. Δεν θέλετε να γίνετε νευρωσικοί . απλά θέλετε να ξέρετε. Έτσι αρχίζετε να κάνετε κάποιες ερωτήσεις, να ερευνάτε το θέμα, και να τι βρίσκετε:

Ας αρχίσουμε από τις πατάτες. Καθώς τις τηγανίζετε στο αντικολλητικό τηγάνι, απελευθερώνονται μέσα στο φαγητό και τον αέρα μόρια από αναλλοίωτες χημικές ουσίες Teflon. Οι ίδιες οι πατάτες έχουν ήδη μολυνθεί από τα υπολείμματα μισής ντουζίνας εντομοκτόνων, που το δικό σας γερό πλύσιμο δεν κατάφερε να αφαιρέσει, επειδή τα εντομοκτόνα έχουν την ικανότητα να διαπερνούν τον φλοιό της πατάτας. Έτσι τώρα έχετε δημιουργήσει ένα κυριολεκτικά καυτό κράμα μορίων Teflon και εντομοκτόνων, που ίσως κανείς δεν έχει ποτέ μελετήσει τις επιπτώσεις του στην ανθρώπινη υγεία.

Πίνετε Τσάι χρησιμοποιώντας νερό της βρύσης, που περιέχει χλώριο, φθοριούχες ενώσεις και μόρια υπερχλωρικού άλατος – μιας χημικής ουσίας που χρησιμοποιείται στα πυραυλικά καύσιμα, τις φωτοβολίδες και τους αερόσακους , και τώρα κάνει συνεχώς την εμφάνισή της στο νερό της βρύσης. Το νερό αυτό περιέχει, επίσης, υποπροϊόντα χλωρίωσης, που περιλαμβάνουν τριαλομεθάνια και αλο-οξεϊκά οξέα, που έχουν συνδεθεί με καρκίνο, προβλήματα αναπαραγωγής και γενετικές ανωμαλίες. Οι καλεσμένοι σας προσθέτουν στο τσάι τους ένα τεχνητό γλυκαντικό, που περιέχει ασπαρτάμη. Η χημική αυτή ουσία εμφανίζεται και σε όλα τα άλλα αεριούχα ποτά. Περισσότερα για την δολοφονική ασπαρτάμη.

Τόσο το σπανάκι όσο και το μαρούλι που χρησιμοποιείτε για τη σαλάτα περιέχει ίχνη υπερχλωρικού άλατος, αυτού του ενοχλητικού πυραυλικού καύσιμου που επιμένει να βρίσκεται παντού. Το σπανάκι κρύβει, επίσης, ίχνη έως και δέκα διαφορετικών παρασιτοκτόνων, εάν πιστέψουμε τις εκθέσεις ελέγχου τροφίμων. Όσο για κείνες τις γλυκές πιπεριές που σερβίρετε, περιέχουν κατάλοιπα έως και εννέα διαφορετικών εντομοκτόνων. Το dressing της σαλάτας, τώρα, που όλοι χρησιμοποιούν, περιέχει ένα ποτ-πουρί χημικών ουσιών, όπως συντηρητικά, αρώματα, χρώματα και τεχνητά γλυκαντικά.

Το κρέας που όλοι απολαμβάνουν, προέρχεται από ένα ζώο που μεγάλωσε σε ένα γιγαντιαίο εκτροφείο, όπου χιλιάδες αγελάδες συνωστίζονται και τρέφονται με αυξητικές ορμόνες, διεγερτικά της όρεξης, αντιβιοτικά και ηρεμιστικά, χημικές ουσίες που το ζώο κουβαλάει στο σώμα του. Η τροφή τους έχει εμπλουτιστεί εκούσια και με άλλες χημικές ουσίες, και έχει μολυνθεί ακούσια με κατάλοιπα εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων. Έτσι το ζώο που τρώτε περνάει – άθελά του – ένα μέρος του χημικού του φορτίου σε σας.

Το ψωμί που σερβίρετε περιέχει αλεύρι που ο παρασκευαστής έχει χρησιμοποιήσει οξειδωτικούς παράγοντες, όπως το χλώριο, για να το κάνει να σιτέψει. Το χλώριο ρίχτηκε στο τελευταίο στάδιο παραγωγής και κάποια μόρια χλωρίου επέζησαν της διαδικασίας ψησίματος του ψωμιού. Πολλές Ευρωπαϊκές χώρες, η Γερμανία είναι μία από αυτές, έχουν απαγορεύσει εδώ και μισό αιώνα τη χρήση του χλωρίου ως οξειδωτικού παράγοντα στο ψωμί, φοβούμενες τις επιπτώσεις στην υγεία.

Η μαργαρίνη που απλώνουν οι καλεσμένοι σας στο παραπάνω ψωμί περιέχει trans λιπαρά οξέα, που ανεβάζουν τη χοληστερόλη και συντελούν στις καρδιοπάθειες. Ένα παραπροϊόν της διαδικασίας υδρογόνωσης της μαργαρίνης είναι τα υπολείμματα τοξικών μετάλλων, όπως νίκελ και αλουμίνιο, που μένουν στο έτοιμο προϊόν. Μπορείτε να δείτε με τα μάτια σας την επίδραση της μαργαρίνης στο σώμα σας, απλά αφήνοντας ένα κομμάτι στον πάγκο της κουζίνας για κάμποσους μήνες, δεν θα μουχλιάσει, ούτε θα την αγγίξουν έντομα ή τρωκτικά. Εάν χρησιμοποιείτε στο ψωμί σας βούτυρο, αντί για μαργαρίνη, τρώτε μια από τις πιο μολυσμένες τροφές, γιατί οι αγελάδες ξεφορτώνονται ένα μέρος των τοξινών που κουβαλάνε στο σώμα τους διοχετεύοντάς τις μέσα στο γάλα τους.

Βγάζετε την τάρτα ροδάκινου από το ψυγείο και τη βάζετε στο φούρνο μικροκυμάτων για να ζεσταθεί. Η τάρτα είναι μέσα σε ένα πλαστικό σκεύος και όσο το γλυκό ζεσταίνεται, το σκεύος απελευθερώνει τη χημική ουσία DEHA, η οποία εισχωρεί στην τάρτα. Το DEHA είναι ένας πλαστικοποιητής, που η ΕΡΑ θεωρεί ότι μπορεί να προκαλεί καρκίνο στον άνθρωπο. Χρησιμοποιείτε ροδάκινα μολυσμένα από υπολείμματα έως και εννέα διαφορετικών εντομοκτόνων, που έχουν διεισδύσει στο φλοιό.

Κανένας δεν ξέρει τι συνέργιες δημιουργούνται όταν η υψηλή θερμοκρασία του φούρνου ενώσει τα κατάλοιπα των εντομοκτόνων με τα μεταναστεύοντα μόρια των πλαστικών. Εάν αποφασίσετε να προσθέσετε μια κουταλιά βανίλια στην τάρτα, πιθανόν να εισάγετε στον οργανισμό σας διοξίνη, μια βιοσυσσωρευτική τοξική ουσία, που βρίσκεται μερικές φορές στα παγωτά σε επίπεδα έως και 200 φορές υψηλότερα από εκείνα που η ΕΡΑ θεωρεί ασφαλή.

Εάν αποφασίσετε να προσφέρετε μοσχαρίσιο κρέας αντί για βοδινό, το ζώο θα έχει μεγαλώσει με τροφές σχεδιασμένες για να το κρατούν αναιμικό αλλά ζωντανό και γεμάτες αντιβιοτικά και άλλα φάρμακα, δυο από τα οποία είναι το nitrofurazone (γνωστό καρκινογόνο) και το chloramphenicol (που μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στο αίμα ορισμένων ανθρώπων). Κανείς δεν ξέρει τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις ή τις συνεργικές συνέπειες που μπορεί να έχει η κατανάλωση μοσχαρίσιου κρέατος φορτωμένου με τόσες χημικές ουσίες.

Εάν σερβίρατε κοτόπουλο, δεν θα περιορίζατε και πολύ τους κινδύνους. Ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε το 1976 στο Scientific American σήμανε για πρώτη φορά τον κώδωνα κινδύνου σε ό,τι αφορά τα πουλερικά, όταν αποκάλυψε ότι τα κοτόπουλα που καταναλώνετε, τρέφονται με τροφές «σχεδόν εντελώς ξένες προς οποιαδήποτε τροφή θα εύρισκαν ποτέ στη φύση. Είναι προϊόντα εργαστηρίου». Και τα προϊόντα αυτά περιέχουν αντιβιοτικά, συνθετικό σουλφανιλαμίδιο, ορμόνες, ακόμα και αρσενικό.

Εάν είχατε επιλέξει ψάρι για το γεύμα, θα είχε χρειαστεί να αποφύγετε τον καρχαρία, τον ξιφία, το σκουμπρί και το tilefish, επειδή έχει βρεθεί ότι αυτά τα είδη ψαριών κουβαλάνε το μεγαλύτερο φορτίο τοξικών μετάλλων.

Αν επιλέγατε χοιρινό; Ο Τζον Ρόμπινς, αυθεντία σε θέματα διατροφής, γράφει στο βιβλίο του “Δίαιτα για μια Νέα Αμερική” πόσο η εκτροφή γουρουνιών βασίζεται σε μια σειρά από συνθετικές χημικές ουσίες, όπως η XLP-30, ένα πρόσθετο για τη γονιμότητα, που παρασκευάζεται από την εταιρεία πετρελαίων Shell Oil και δίνεται στα θηλυκά γουρούνια για να γεννάνε περισσότερο. Ένα στέλεχος της Shell παραδέχτηκε το βάθος της συλλογικής μας άγνοιας, σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις στην υγεία, λέγοντας, «Δεν ξέρουμε γιατί φέρνει αυτό το αποτέλεσμα».

Η Τροφική Απάτη του αιώνα
Σε όλη τη διάρκεια του εικοστού αιώνα, σοβαρές ασθένειες εκδηλώνονταν την ίδια χρονική περίοδο, που αρχίζαμε να διαπιστώνουμε απότομη πτώση στη θρεπτική αξία των τροφών μας. Επίσης, δεν είναι σύμπτωση το ότι η περίοδος αυτή συνέπιπτε με τη έκθεσή μας σε μια μεγάλη γκάμα επεξεργασμένων τροφών.

Αυτού του είδους οι συμπτώσεις είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του Ψέματος του Αιώνα. Ας το αναλύσουμε, αρχίζοντας από τα συμπτώματα μιας ασθένειας.

Στο θέμα της τροφής, φαίνεται να ανταλλάξαμε την ασφάλεια, μακροπρόθεσμα, της υγείας μας με τις χαμηλότερες τιμές και την ευκολία – μολονότι ακόμα και το κίνητρο του χαμηλού κόστους μπορεί να είναι τελικά μια ψευδαίσθηση, αν λάβουμε υπ’ όψη τα χρήματα που μπορεί να ξοδέψουμε στους γιατρούς, εξαιτίας της κατανάλωσης επεξεργασμένων τροφίμων.

Το βιβλίο αυτό θα δείξει ότι η συνεχής εξάπλωση επεξεργασμένων προϊόντων διατροφής (αυτή τη στιγμή, φιγουράρουν στα ράφια των σούπερ-μάρκετ περισσότερα από 300.000), τα φάρμακα που δίνονται κατόπιν ιατρικής συνταγής (ξεπερνούν τις 30.000) και τα φάρμακα που πωλούνται ελεύθερα (τουλάχιστον 200) δημιουργούν μια εγγενή τοξική συνέργια.

Έχουμε [ή μας έχουν] εισάγει χιλιάδες χημικές ουσίες στη δίαιτά μας. Τι επίδραση θα έχει η καθεμιά; Και πώς θα αλληλεπιδράσουν μέσα στον οργανισμό μας; Η μελέτη της συνέργιας – οι απροσδόκητοι τρόποι με τους οποίους μπορεί να αντιδράσουν τα χημικά – είναι ένα νέο πεδίο στο οποίο οι ερευνητές κάνουν τώρα ανησυχητικές ανακαλύψεις. Συνδυάστε την τροφή και τα φάρμακα με την τοξική ζύμωση συνθετικών χημικών, που διοχετεύονται διαρκώς στο φυσικό περιβάλλον, και θα έχετε μια συνταγή μαζικής καταστροφής του ανοσοποιητικού συστήματος και μια κατάρρευση του συστήματος υγείας.

Η θεμελιώδης πρόταση, επάνω στην οποία στηρίχτηκε η σύγχρονη ιατρική, ο όρκος του Ιπποκράτη και ο όρος του, “να μην προκαλείς ποτέ κακό” [6] μοιάζει να μην ενδιαφέρει τους κατασκευαστές φαρμάκων ή τις υπηρεσίες υγείας – παρά μόνο σαν δευτερεύουσα σκέψη, για να αποφύγουν τις μηνύσεις. Διαβάστε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα τον ευρημάτων που συγκέντρωσαν έγκυρες πηγές, σχετικά με το τι υπάρχει πραγματικά στις τροφές μας, στο νερό, στις βιταμίνες, στα φάρμακα, στα εμβόλια, στα καλλυντικά και στα σπίτια μας.

Όταν διαβάζετε στο κάτω μέρος μιας ετικέτας «φτιαγμένο από φυσικές αρωματικές ουσίες», είναι πολύ πιθανό να σας εξαπατούν, διότι οι φυσικές και οι τεχνητές αρωματικές ουσίες περιέχον συνήθως τα ίδια συνθετικά χημικά.

Στα μεγάλα ζωοτροφεία, το 100 τοις εκατό των ζώων τρέφονται με πέντε η περισσότερες ορμόνες ανάπτυξης φύλου, όπως προγεστερόνη και τεστοστερόνη, οι οποίες επιταχύνουν τους ρυθμούς αύξησης του βάρους, και οι ορμόνες αυτές είναι γνωστό ότι προκαλούν αναπαραγωγική δυσλειτουργία και καρκίνο στους ανθρώπους.

Κρέατα και γαλακτοκομικά προϊόντα προέρχονται από ζώα που τρέφονται με τα πτώματα δεκάδων εκατομμυρίων σκύλων και γάτων, που έχουν θανατωθεί με ένεση ευθανασίας σε κτηνιατρικές κλινικές και καταφύγια αδέσποτων ζώων.

Έχουν ήδη αρχίσει να βλέπουν το φως στοιχεία σύμφωνα τα οποία οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες, που χρησιμοποιούνται στα αναψυκτικά με λίγες θερμίδες, μπορούν να προκαλέσουν όγκο στον εγκέφαλο και παθήσεις του νευρικού συστήματος, όπως Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ. Η εμφάνιση των ασθενειών αυτών έχει αυξηθεί δραματικά, σε αναλογία με την αυξανόμενη χρήση των εν λόγω συνθετικών γλυκαντικών.

Τουλάχιστον το 70 τοις εκατό των επεξεργασμένων τροφών στο σούπερ-μάρκετ της γειτονιάς σας, περιέχει τουλάχιστον ένα γενετικά κατασκευασμένο συστατικό, που δεν έχει ποτέ δοκιμαστεί όσον αφορά στις βλάβες που μπορεί να προκαλεί στην υγεία σας.

Περισσότερα από τρεις χιλιάδες συνθετικά χημικά προστίθενται συστηματικά στα προϊόντα διατροφής των ΗΠΑ, και κανένα σχεδόν δεν έχει ελεγχθεί ως προς τις συνέργιες (διαδραστικότητα) και την παραγωγή τοξινών στον ανθρώπινο οργανισμό. Οι βιταμίνες και τα συμπληρώματα διατροφής που πωλούνται στις ΗΠΑ και ψευδώς διαφημίζονται ως φυσικά, είναι στην πραγματικότητα συνθετικές χημικές ουσίες που περιέχουν πίσσα, συντηρητικά, τεχνητό χρώμα και μια τεράστια γκάμα από άλλα επιβλαβή συστατικά.

Περισσότερες από 55.000 χημικές ουσίες περιέχονται στα καλλυντικά που πουλιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, η τοξικότητα και η ασφάλεια των συστατικών αυτών έχει ελεγχθεί σε ποσοστό μικρότερο του 2%.

Τα περίπου εννέα εμβόλια που κάνουν τα παιδιά σας πριν πάνε στο σχολείο, περιέχουν πρόσθετα και συντηρητικά, όπως υδράργυρο, αλουμίνιο, MSG και φορμαλδεΰδη, που ενοχοποιούνται για ένα πλήθος διαταραχών – από βλάβες στον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα μέχρι αυτισμό και αδυναμία συγκέντρωσης.

Ωραία έτσι; Θα μου πείτε “ενταξει φίλε το καταλάβαμε και τώρα τι κάνουμε;”
Ο Μέγας Άρχοντας Yaldabaoth, οι Επικυρίαρχοι και τα λοιπά ζούδια, μια χαρά τακτοποιούν το ανθρώπινο κοπάδι τους, αφού αυτό είναι η τροφή τους, το πρόβατο όμως τι κάνει; Κατά κανόνα τίποτα δεν κάνει, απλά περιμένει να περάσει από το πάγκο του χασάπη. Μπορούμε όμως να κάνουμε κάτι για την υγεία μας και τον εαυτό μας.

Ο κανόνας των κανόνων είναι: Σελήνιο το μοναδικό
*Δυνατό ανοσοποιητικό δηλ. Σ Ε Λ Η Ν Ι Ο σε συμπλήρωμα διατροφής, μόνο ελεγμένα καλών εταιριών.

Επίσης μην ξεχνάς το βασικό μας Αξίωμα:
“ΚΑΝΕ ΟΤΙ ΘΕΛΕΙΣ ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΝΟΙΑΖΕΤΑΙ” για την υγεία σου, την ζωή σου, την ψυχή σου [αν έχεις] Κανείς δεν νοιάζεται...

ΝΙΚΑΙΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ! Η ίδρυση της από τους Φωκαείς και η επίδραση των Ελλήνων στη Νότιο Γαλλία

Στο επίκεντρο της δημοσιότητας βρέθηκε η Νίκαια, αλλά δυστυχώς για τον χειρότερο λόγο.

Σοκαρισμένη η παγκόσμια κοινή γνώμη μετά την τελευταία τρομοκρατική επίθεση στην Γαλλική πόλη Νίκαια, που θρηνεί από χθές 84 τουλάχιστον αθώους ανθρώπους. Ποια είναι όμως η ιστορία της πόλης με την ελληνική καταγωγή;

Η Νίκαια ιδρύθηκε από Έλληνες της Μασσαλίας (Φωκαείς) και ονομάστηκε έτσι για μία νίκη τότε επί των «γειτόνων» Λιγήρων ή ως επίθετο της θεάς Αρτέμιδος ή της θεάς Αθηνάς που λατρεύονταν στην μητρόπολη Μασσαλία.

Όλα ξεκίνησαν γύρω στο 600 π.Χ. όταν Έλληνες από τη Φώκαια ιδρύουν την πόλη της Μασσαλίας κοντά στην εκβολή του ποταμού Ροδανού, όπου βρίσκεται και η σημερινή πόλη της Μασσαλίας, και την Αλαλία στην ανατολική ακτή της Κορσικής, για να εξασφαλίσουν βάσεις για το εμπόριο με την Ισπανία και ακόμη μακρύτερα. Λόγω όμως της στρατηγικής θέσης της η Μασσαλία αναπτύχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες Ελληνικές αποικίες της Δυτικής Μεσογείου. Στην περιοχή αυτή, ιδιαίτερα γόνιμη για τις εμπορικές συναλλαγές, οι τολμηροί Φωκαείς συνάντησαν, προέβησαν σε εμπορικές συναλλαγές και αλληλεπίδρασαν με τους ντόπιους κελτο-λιγουριανούς πληθυσμούς. Τα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής αποδεικνύουν ότι οι ντόπιοι κάτοικοι της περιοχής είχαν αναπτύξει ένα ιδιαίτερα οργανωμένο δίκτυο διανομής κρασιού από τους τοπικούς αμπελώνες, εκμεταλλευόμενοι τον Ροδανό ποταμό, ο οποίος καταλήγει στη Μεσόγειο.

Έτσι φτάνοντας περίπου το 350 π.Χ. οι Φωκαείς άποικοι, επεκτεινόμενοι προς ανατολάς και κατά μήκος των ακτών της Μεσογείου ιδρύουν την Νίκαια. Άλλες πόλεις που ιδρύθηκαν από τους Φωκαείς είναι η Ολβία, Αρελάτο (το σημερινό Arles), Αγάθη, Ιεράπολη και Μόνοικο – το σημερινό Μονακό!

Κατόπιν περνάει στα χέρια των Ρωμαίων οι οποίοι την κατέλαβαν γύρω στο 50  π.Χ. Μετά για περίπου 2 αιώνες η Νίκαια μεγαλουργεί και βρίσκεται σε περίοδο μεγάλης ακμής. Μέχρι το 262 μ.Χ. που οι Γοτθοι την διαλύουν και το 860 οι Σαρακηνοί επίσης. Μετά το 900 περιήλθε στην Προβηγκία και το 1400 περίπου στη Σαβοΐα, όπου απέκτησε σημαντική ναυτική δύναμη. Το 1560 επίσημη γλώσσα γίνονται τα ιταλικά (αντί για τα λατινικά μέχρι τότε).  Το 1620 γίνεται τμήμα του βασιλείου της Σαρδηνίας. Το 1543 η πόλη πολιορκείται από συνασπισμένους Γάλλους και Οθωμανούς και λεηλατείται από τον Μπαρμπαρόσα.  Το 1700 εντάσσεται και πάλι στη Σαβοΐα αλλά πολιορκείται και πάλι από τους Γάλλους και γκρεμίζονται τα τείχη της. Με τη συνθήκη της Ουτρέχτης το 1713 την ξαναπαίρνουν οι Ιταλοί. Το 1744 την παίρνουν οι Γάλλοι και η θέση τους μονιμοποιείται μέχρι το 1814, όταν ξαναεντάσσεται στη Σαρδηνία. Το 1860 με τη συνθήκη του Τορίνο, η περιοχή δόθηκε στη Γαλλία.

Η Ελληνική επίδραση
Κατά το Ρωμαίο Ιουστίνο οι Γαλάτες έμαθαν από τους Έλληνες τον πολιτισμένο τρόπο ζώης και εγκατέλειψαν τα βαρβαρικά τους έθιμα. Διδάχθηκαν επίσης την καλλιέργεια της ελιάς και του αμπελιού, να κτίζουν σπίτια και πόλεις και να τις τειχίζουν κατά το ελληνικό πρότυπο. Ακόμη από τους Έλληνες έμαθαν τους νόμους, την κοπή των νομισμάτων, το αλφάβητο και τον ελληνικό τρόπο ζωής γενικότερα. Οι Γαλάτες επηρεάστηκαν από τους Έλληνες και στην κοινωνική καθώς και στην πολιτική τους οργάνωση. Ο Γαλάτης Τρώγος Πόμπηιος ανέφερε χαρακτηριστικά για την μεγάλη επιρροή των Ελλήνων ‘‘Ως να μην είχαν πάει Έλληνες στην Γαλατία, αλλά οι Γαλάτες στην Ελλάδα’’. Τα πρόσφατα ευρήματα στην περιοχή καταδεικνύουν το μεγάλο βαθμό εξελληνισμού των Γαλατών. Οι σχέσεις μεταξύ ντόπιων, κυρίως Γαλατών και Λιγούριων, και Ελλήνων υπήρξαν φιλικές. Οι Έλληνες ενδιαφερόντουσαν για το εμπόριο, τις τέχνες και τα γράμματα και όχι την κατάκτηση περιοχών και υποδούλωση λαών στην ενδοχώρα.

Κορσική και Παρίσι – Δύο από τα πολλά ελληνικά ονόματα
Όπως αναφέρει ο Στράβων, ‘‘κόρσα’’ σημαίνει κορυφές και από ό,τι συμπεραίνει εύκολα κανείς, το όνομα Κορσική προέρχεται από την Κορυφή-Κορφική-Κορσική. Κατά μια άλλη άποψη, το νησί οφείλει το όνομα του και πάλι σε Έλληνες από τον αρχαίο βασιλιά του νησιού Κύρνο. Ο Κύρνος ήταν γιός του Ηρακλή και έτσι έδωσε στο νησί το όνομά του. Η Κορσική είναι η αρχαία Κύρνος.
‘‘Εις μεταγενέστερους δε χρόνους, άλλοι λεμβάρχοι πάλιν, πεζεύσαντες μέχρι της Χρυσής Κλιτύος (Cote d’ or), παρέπλευσαν τον κείθεν πηγάζοντα νέον μεγάλον ποταμόν και έφθασαν μέχρι της νήσου των Παρισιών (Cite) ένθα εγκαταστάθησαν. Την νησίδα αυτήν όνομασαν Παρίσον, ως απέχουσαν από τας όχθας κατ’ ίσα περίπου διαστήματα. Συνενώσαντες δ’ αυτήν ξύλινων γεφυρών μετά των ένθεν κακείθεν τόπων, την κατέστησαν αγοράν τακτικήν των αντίπερα κατοίκων, αποκαλούντες αυτούς Παρίσιους (Parisii), καθ’ό μεταβαίνοντας και οιονεί ανήκοντας εις την Πάρισον νήσον…’’

Ο ποταμός που περικυκλώνει το νησί (Cite) των Παρισίων ονομάσθηκε Σηκουάνας:ο σηκ(ούς) ο κύκλω ανάσ(σων), προστατεύων. Στο νησί αυτό είχαν αναγείρει σηκούς (ιερά) για ήρωες και ημίθεους.

Αρχαίες ελληνικές πόλεις στην περιοχή που υπάρχουν και σήμερα
Aγάθη (Agde), Αίγιθνα (Cannes), Αθηνόπολις (Saint Tropez), Αντίπολη (Antibes), Αυενιών (Avignon), Ιερόπολις (Hyeres), Ηράκλεια (Cavalier ή Frejus), Θηλίνη (Arles), Κιθαρίστα (La Ciotat), Μασσαλία (Marseilles), Μόνοικος (Monaco), Ροδανουσία (Saint Gilles ή Trinquetaille) Ρόδο (Saint Blaise du Buis), Νίκαια (Nice), Νιμ (Nîmes), Ολβία (Saint Pierre d” Almanarre ή Cannes), Στοιχάδες Nήσοι (Hyeres Island), Ταυρόεις (Le Brusc) και Ταυροέντον (Saint Cyr Sur Mer).



Η Νίκαια σήμερα
Η σημερινή πόλη έχει πληθυσμό περίπου 350.000 κατοίκων και περιλαμβάνει την παλιά, γραφική πόλη με τους στενούς δρόμους, το λόφο Le Château, το εμπορικό λιμάνι και τη νέα πόλη, με την εντυπωσιακή προκυμαία και τη λεωφόρο Προμενάντ ντεζ Ανγκλαί (Promenade des Anglais). Κύρια οικονομική δραστηριότητα της πόλης, χειμώνα και καλοκαίρι, είναι ο τουρισμός. Στα αξιοθέατά της περιλαμβάνονται Μουσεία, ναοί, η υπαίθρια αγορά, καθώς και το Καρναβάλι της Νίκαιας, το οποίο διεξάγεται από το 1873.

Είναι έδρα Πανεπιστημίου, Σχολής Καλών Τεχνών, ενώ το λιμάνι της και το αεροδρόμιό της είναι από τα σημαντικότερα διαμετακομιστικά κέντρα της Γαλλίας.