Δώσε χρόνο στον εαυτό σου…

Δώσε χρόνο στον εαυτό σου. Πήγαινε σπίτι σου, ακόμα και αν δεν σε περιμένει κανείς εκεί. Αφήστε πίσω τις σχέσεις που δεν χρειάζεστε, απαλλαγείτε από κακές συνήθειες, από την κατάθλιψη, από τους λάθος ανθρώπους, από ανθρώπους που δεν αγαπάτε πια.

Μην είστε άπληστοι. Μην στερείτε από κάποιον άλλον την ευκαιρία να βρει την ευτυχία και μην στερείτε και από τον εαυτό σας την ευκαιρία να ευτυχίσετε. Ο καθένας ζει την ζωή του διαφορετικά. Οι εμπειρίες είναι δικές σας, άσχετα από το αν έχουν την έγκριση των άλλων ή όχι.

Αν ταιριάζουν οι ρυθμοί σας, τότε έχετε βρει την αδελφή ψυχή σας. Αν δεν ταιριάζουν οι ρυθμοί σας, τότε δείτε αυτές τις σχέσεις ως πολύτιμες εμπειρίες, ευχαριστείστε τους και απομακρυνθείτε. Δώστε χρόνο στον εαυτό σας.

Μην περιμένετε μέχρι να γίνουν χειρότερα τα πράγματα. Αν δεν αισθάνεστε καλά τώρα, δεν πρόκειται να φτιάξουν τα πράγματα στο μέλλον. Μην περιμένετε μέχρι τα πράγματα να φτάσουν στο απροχώρητο και θα πρέπει να πάρετε μια απόφαση υπό πίεση.

Δώστε χρόνο στον εαυτό σας. Μην μολύνετε τον εαυτό σας με ενοχές. Οι ενοχές μπορούν να καταστρέψουν όχι μόνο την ψυχή σας, αλλά και το μυαλό και το σώμα σας. Δώστε χρόνο στον εαυτό σας και μην χαλάτε την ζωγραφική της ζωής σας.

Εκτιμήστε την ζωή σας περισσότερο από τους άλλους. Δώστε χρόνο στον εαυτό σας. Αν κάποιος υποτιμά την ζωή σας, απομακρυνθείτε. Απομακρυνθείτε, γιατί πάνω από όλα είστε υπεύθυνοι μόνο για την ζωή σας. Η ζωή είναι το πολυτιμότερο δώρο, μην το σπαταλάτε. Μην προσφέρετε την αγάπη σας σε εκείνους που δεν μπορούν να την εκτιμήσουν.

Η εξερεύνηση του εαυτού μας είναι δύσκολη διαδικασία. Μόνο εσείς μπορείτε να ορίσετε τα όριά σας και μέχρι ποιο σημείο μπορούν οι άλλοι να σας χρησιμοποιήσουν. Το να θυσιάζετε τον εαυτό σας επί ματαίω, να βοηθάτε ανθρώπους που δεν ζήτησαν την βοήθειά σας, αυτόματα σας κάνει να χάνετε πολλή ενέργεια, που θα μπορούσατε να χρησιμοποιήσετε σε για κάποιον που πραγματικά χρειαζόταν την βοήθειά σας.

Οι σχέσεις είναι γόνιμες, όταν υπάρχει ανταλλαγή και συνεργασία. Είναι σαν τον χορό. Αν αρχίσεις να πατάς στα βήματα του άλλου, αν ο χορός σου γίνει επώδυνος, τότε πρέπει να κλείσεις την μουσική και να περιποιηθείς τις πληγές σου. Μετά ξεκινήστε έναν καινούργιο χορό με ομορφιά και χάρη. Ίσως, μαζί με έναν νέο συνεργάτη. Αυτό ισχύει για όλα τα είδη σχέσεων.

Το να βρείτε διέξοδο σε μια δύσκολη κατάσταση είναι καλό, αλλά το να αποφύγετε τελείως την δύσκολη κατάσταση είναι ακόμα καλύτερο. Πάντα ξέρουμε πότε είναι η σωστή στιγμή για να φύγουμε: εμπιστευθείτε τον εαυτό σας, μην προσπαθείτε να τον πείσετε ότι κάνει λάθος. Να είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας και τους γύρω σας.

Όσο και αν θέλετε να πιστεύετε το αντίθετο, δεν υπάρχουν κακοί άνθρωποι.Υπάρχουν άνθρωποι διαφορετικοί από εμάς. Μπορεί να μην γνωρίζουμε, γιατί μπαίνουν στην ζωή μας αυτοί οι άνθρωποι, αλλά το σίγουρο είναι, ότι μπαίνουν. Η μόνη ευθύνη που έχετε είναι απέναντι στον εαυτό σας και σε κανέναν άλλον.

Ό,τι συμβαίνει στην ζωή μας, συμβαίνει με την άδειά μας. Εμείς είμαστε οι μόνοι υπεύθυνοι για το πως είναι η ζωή μας αυτή την στιγμή, ακόμα και αν δεν το συνειδητοποιούμε. Εμείς ζωγραφίσαμε την ζωή μας με γκρι, επιλέξαμε να φοβόμαστε τα πάντα, επιλέξαμε να είμαστε ξένοι στην ίδια μας την ζωή.

Κοιτάξτε γύρω σας. Μήπως ήρθε η ώρα για μια αλλαγή; Μήπως ήρθε η ώρα να αφήσουμε όλα τα άσχημα γύρω μας; Αναμφίβολα είναι δύσκολο να αφήσουμε πίσω μας όλα εκείνα από τα εκείνα έχουμε επιβιώσει, άσχετα από το τι λέει ο καθένας. Η φυγή είναι δύσκολη, αλλά είναι απαραίτητη. Πάρτε τον χρόνο σας, σκεφτείτε το και μην αφήσετε την ευκαιρία να φύγετε να πάει χαμένη.

Σταματήστε να ακούτε τις συμβουλές άλλων και να ζείτε με τις σκέψεις κάποιου άλλου. Κοιτάξτε μέσα σας. Που είναι η άγκυρά σας; Μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορείτε να κάνετε την διαφορά. Σταματήστε να ψάχνετε την άγκυρά σας αλλού. Το ίδιο ισχύει και για την ευτυχία: αν δεν μπορείτε να την βρείτε στον εαυτό σας, δεν μπορείτε να την βρείτε ούτε στους άλλους.

Αφήστε πίσω σας τις ενοχλητικές αυταπάτες και τους φόβους. Συνεχίστε να ονειρεύεστε και να προσπαθείτε. Ποτέ μην σταματάτε και μην φοβάστε τα λάθη. Τα λάθη σημαίνουν, ότι έχετε προσπαθήσει για κάτι και αυτό είναι υπέροχο. Μην φοβάστε την αντίδραση των άλλων ανθρώπων. Δεν μπορείτε να την προβλέψετε μέχρι να κάνετε αυτό που θέλετε. Αλλά ακόμα και αν μπορούσατε να την προβλέψετε, γιατί να φοβάστε; Θα έχετε την ευκαιρία να φύγετε και να προχωρήσετε.

Η αλήθεια είναι, ότι όλα έρχονται στην ώρα τους. Ακόμα και τα θαύματα. Οπότε δώστε χρόνο στον εαυτό σας και μην καθυστερείτε. Αν καθυστερήσετε, όλα αλλάζουν. Αδράξτε την μέρα!

Να κάνεις ξεκάθαρες τις κόκκινες γραμμές σου

Όρια! Μια λέξη που προσπαθεί να βρει τη σωστή θέση της από πολύ νωρίς στη ζωή μας, χωρίς πάντα να το πετυχαίνει. Ήδη το παιδί από τη βρεφική και νηπιακή ηλικία προσπαθεί να τα ανακαλύψει κι εμείς ως γονείς το θεωρούμε σημαντικό να τους τα προσδιορίσουμε.

Οι ίδιοι, ωστόσο, ως ενήλικες δεν καταφέρνουμε πάντα να οριοθετήσουμε τις προσωπικές μας σχέσεις με τρόπο που να διασφαλίζει την ισορροπία που έχουμε ανάγκη. Τα φυσικά όρια (αυτά του προσωπικού χώρου) είναι πάντα τα πιο εύκολα να τεθούν, όπως και τα διανοητικά όρια. Οι περισσότεροι νομίζω αντιστεκόμαστε όταν ο άλλος αμφισβητεί τη νοημοσύνη μας και υποτιμά τη δύναμη του λογικού μυαλού μας. Όταν αντιλαμβανόμαστε ότι μας συμπεριφέρονται ως ένα αφελές και εύκολα διαχειρίσιμο άτομο αντιδρούμε με τρόπο επιθετικό πολλές φορές, γιατί εδώ που τα λέμε κανένας δε θέλει να τον περνάνε για ανόητο.

Τα όρια όμως που συχνά τα κάνουμε «λάστιχο» είναι τα συναισθηματικά όρια. Κι αυτό γιατί είναι τα μόνα που παραπαίουν ανάμεσα στις ανάγκες μας και στα πρέπει που τις εγκλωβίζουν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να θεωρούμαστε μερικές φορές συναισθηματικά δεδομένοι από τον άλλον, κυρίως όταν αυτός ο άλλος δεν δε μοιράζεται τα ίδια συναισθήματα με εμάς. Αυτό με τη σειρά του μας δημιουργεί το αίσθημα του ανικανοποίητου και το αίσθημα του συναισθηματικά αδικημένου.

Δεν έχει σημασία αν αυτά τα όρια αδυνατούμε να τα θέσουμε με σαφήνεια από ανασφάλεια ή από αδυναμία χαρακτήρα. Στο δια ταύτα, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο αποκαρδιωτικό. Το πρόβλημα όμως είναι δικό μας και όχι του άλλου. Δεν είναι λογικό να χρεώνουμε στον άλλον μια συμπεριφορά που εμείς την τροφοδοτούμε αναιρώντας τις γραμμές μας. Ο άλλος απλά παίζει με αυτές τις γραμμές γιατί του το επιτρέπουμε να το κάνει.

Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να ξέρουμε τη θέλουμε ή έστω τι δεν θέλουμε κι αυτό να το υπερασπιζόμαστε ως δικαίωμα για να είναι ισορροπημένα τα μέσα μας. Γιατί όλοι αυτό θέλουμε. Να είμαστε μέσα μας καλά. Για να μπορούν και όλα τα υπόλοιπα να είναι ή να γίνονται καλύτερα. Όρια, λοιπόν. Όρια όμως κι όχι τείχη. Γιατί τα τείχη μας κρύβουν τον κόσμο από την άλλη μεριά κι αυτό δεν είναι υγιές. Υγιές είναι να θέτουμε με σαφή τρόπο τις κόκκινες γραμμές μας. Δε θέλει κόπο, θέλει τρόπο!

Προσπάθεια χωρίς προσκόλληση

Η καθημερινότητα της ζωής μας άγεται και διέπεται από συγκεκριμένα μοτίβα συμπεριφοράς, είναι μια δράση που αυτοπεριορίζεται από συναισθήματα και την συνήθεια της επανάληψης. Στο στίβο της ζωής η καθημερινή μας δράση, στην πλειοψηφία των ανθρώπων, περιορίζει το σκοπό στη διεκπεραίωση των καθημερινών καταστάσεων και όχι στην ανάδειξη και την αξιοποίηση των εμπειριών που συνοδεύουν αυτές τις καθημερινές καταστάσεις.

Αντί να δούμε τη δράση μας κάθε μέρα ως ένα σύνολο στιγμών με πολλές και διαφορετικές εμπειρίες για αυτοπραγμάτωση, αντί να δούμε τη δράση της κάθε ημέρας και την ίδια τη ζωή ως ένα σχολείο με εμάς ως μαθητές και τις εμπειρίες ως διδάγματα, περιοριζόμαστε στην αντίληψη αυτών που συμβαίνουν μέσω των αισθήσεων.Περιοριζόμαστε δηλαδή στο «ζην» και όχι στο «ευ ζην».

Ο κόσμος των αισθήσεων, τα αρνητικά συναισθήματα και κυρίως το καθημερινό στρες αλλά και η ψευδαίσθηση των προσδοκιών με τις οποίες φορτώνουμε την καθημερινή μας δράση, υπονομεύουν και μας στερούν τη δυνατότητα να γευτούμε την αληθινή και αυθεντική εμπειρία. Με αυτό τον τρόπο παράγουμε μοτίβα συμπεριφοράς και ξοδεύουμε άσκοπα τη ζωτική μας ενέργεια, σε έναν αέναο κύκλο άσκοπης καθημερινότητας που μας εγκλωβίζει σε μια εικονική πραγματικότητα.

Για να μπορέσουμε να βιώσουμε τη ζωή μας ως μια γιορτή πλούσια σε εμπειρίες, που η κάθε εμπειρία αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για στοχασμό, πρέπει να απεγκλωβιστούμε από το βάρος των άσκοπων προσδοκιών και να γίνουμε παρατηρητές του ίδιου μας του εαυτού στην καθημερινή του δράση.

Παρατηρητές και όχι κριτές με στόχο τη γνώση και όχι την κριτική. Με αυτό τον τρόπο σταδιακά θα απαλλαγούμε από τα μοτίβα συμπεριφοράς που ως ξένα ρούχα έχουμε ντυθεί, θα γνωρίσουμε τη φορεσιά της αληθινής μας ψυχής και με αυτό το ένδυμα θα βαδίσουμε το μονοπάτι της αυτοπραγμάτωσης.

Για το σοφό, η αταραξία είναι το μέσο
Για τον αρχάριο, η δράση είναι το μέσο
Bhagavad Gita

Νετρόνια θα μπορέσουν να ελέγξουν το νόμο βαρύτητας του Νεύτωνα καθώς και τη θεωρία χορδών

Μια πρωτοποριακή τεχνική που χρησιμοποιεί νετρόνια θα μπορούσε να δώσει υπαινιγμούς για την ύπαρξη επιπλέον διαστάσεων, ή ακόμη και της σκοτεινής ύλης, λένε ερευνητές. Η ιδέα τους βασίζεται στον έλεγχο ορισμένων μικροσκοπικών διακυμάνσεων της βαρύτητας που δρα πάνω σε βραδέως κινούμενα νετρόνια μέσα σε μια μικροσκοπική κοιλότητα.

Σε μια δημοσίευση στο περιοδικό Nature Physics σκιαγραφείται ο τρόπος που τα νετρόνια μεταπηδούσαν από τη μια βαρυτική κβαντική κατάσταση στην άλλη.

Αυτά λοιπόν τα κβαντικά άλματα μπορεί να ελέγξουν τη θεωρία βαρύτητας του Νεύτωνα – και τυχόν αποκλίσεις από αυτόν – με μια πρωτοφανή ακρίβεια.

Οι «κβαντικές καταστάσεις» των ατόμων, των φωτονίων, των μορίων αλλά ακόμη και αρκετά μεγάλων αντικειμένων έχουν μελετηθεί εκτενώς στο παρελθόν.

Αυτές οι καταστάσεις λέγονται κβαντικές επειδή χρειάζονται ένα ‘πακέτο’ ενέργειας πολύ συγκεκριμένου μεγέθους – ένα κβάντουμ – για τη δημιουργία των καταστάσεων αυτών.

Ωστόσο, από τις τέσσερις θεμελιώδεις δυνάμεις, η βαρύτητα είναι κατά πολύ η πιο ασθενής, και μόλις το 2002 αποδείχθηκε η κβαντική φύση της βαρύτητας .

Αυτή η έρευνα που έγινε τότε από μια ομάδα φυσικών στο Ινστιτούτο Laue-Langevin (ILL) χρησιμοποίησε αργά νετρόνια που έπεφταν λόγω της βαρύτητας.

Τώρα όμως μια άλλη ομάδα ερευνητών από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης έχουν εξειδικεύσει την τεχνική του ILL προκειμένου να εξετάσουν και να εκμεταλλευτούν τους τρόπους της κβαντικής βαρύτητας.

Πριν από την πτώση

Τα νετρόνια της έρευνας δημιουργήθηκαν σε έναν αντιδραστήρα σχάσης, και η επιβραδύνθηκαν σε απίστευτα χαμηλές ταχύτητες από κάποια υλικά γνωστά ως επιβραδυντές.

Αυτά τα νετρόνια συλλέγονται και εγχέονται στο κβαντικό πείραμα με ταχύτητες της τάξης των πέντε μέτρων ανά δευτερόλεπτο – μόλις το 1% της ταχύτητας των μορίων του αέρα γύρω μας.

Το καλό με αυτά τα νετρόνια σε αυτά τα πειράματα είναι ότι είναι ηλεκτρικά ουδέτερα – στο πλαίσιο δε του πειράματος, είναι απομονωμένα από όλες τις δυνάμεις της φύσης, δεδομένου ότι μπορεί να ενεργεί πάνω τους μόνο η βαρύτητα .

Τα νετρόνια εκτοξεύονται μεταξύ δυο παραλλήλων πλακών, η μία πάνω από την άλλη και που απέχουν μεταξύ τους απόσταση 25 μm, το μισό από το πλάτος μιας τρίχας. Η πάνω πλάκα απορροφά νετρόνια και η κάτω τα ανακλά.

Καθώς αυτά τα νετρόνια περνούν διαμέσου των πλακών διαγράφουν μια καμπύλη, όπως ακριβώς μια μπάλα που εκτοξεύεται οριζόντια στο πεδίο βαρύτητας. Αν αυτά χτυπήσουν στην κάτω επιφάνεια πριν περάσουν πό όλη την διαδρομή τους, τότε ανακλώνται και αν φτάσουν στην πάνω πλάκα απορροφούνται – και έτσι δεν ανιχνεύονται στην άλλη άκρη των πλακών.

Το καινούργιο στο πείραμα της ομάδας ΙLL είναι η εισαγωγή του γνωστού ως πιεζοηλεκτρικού αντηχείου στην κάτω πλάκα: ο σκοπός του είναι η αναπήδηση της κάτω πλάκας σε μια συγκεκριμένη συχνότητα.

Το ILL είναι η πιο γνωστή πυκνή και συνεχής πηγή νετρονίων στον κόσμο.

Οι ερευνητές βρήκαν μια εξάρτηση στον αριθμό των νετρονίων που ανιχνεύονται στο τέλος της διαδρομής των πλακών από τη συχνότητα δόνησης της κάτω πλάκας. Διαπίστωσαν δηλαδή συγκεκριμένες συχνότητες «συντονισμού» στις οποίες τα νετρόνια έτειναν να απορροφηθούν.

Τι σημαίνουν όλα αυτά;

Αυτές οι συχνότητες δόνησης της κάτω πλάκας αντιστοιχούν στις κβαντικές βαρυτικές καταστάσεις των νετρονίων. Οι ερευνητές λοιπόν ήταν σε θέση για πρώτη φορά να εξαναγκάσουν τα νετρόνια να μεταβούν από την μια κβαντική κατάσταση στην άλλη.

Ενώ ο νόμος της νευτώνειας βαρύτητας ξέρουμε ότι ισχύει για κοσμολογικές αποστάσεις, το να ελεγχθεί η ισχύς του σε πολύ μικρές αποστάσεις είναι εξαιρετικά δύσκολο. Και οποιαδήποτε απόκλιση από το νόμο του αντιστρόφου του τετραγώνου θα μπορούσε να κρύβει επιχειρήματα για νέα φυσική.

Οι διαφορές στις συχνότητες – οι οποίες είναι ανάλογες με την ενέργεια – από κάθε μία από αυτές τις μεταβάσεις θα είναι ένας εξαιρετικά ευαίσθητος έλεγχος της βαρύτητας σε μικροσκοπική κλίμακα.

Ενώ είναι εύκολο να μετρηθούν τα αποτελέσματα της βαρύτητας στις μεγαλύτερες πλανητικές ή ακόμα και γαλαξιακές κλίμακες, η ασθενής ισχύς της είχε ως αποτέλεσμα να ήταν δύσκολο να παρατηρηθεί στην μικροκλίμακα μέχρι τώρα.

Και οποιαδήποτε απόκλιση από τη βαρύτητα που η θεωρία του Νεύτωνα προβλέπει θα μπορούσε να είναι μία υπόδειξη, ένας υπαινιγμός, μιας νέας φυσικής.

“Με τη θεωρία μπορεί κανείς να υποθέσει ότι υπάρχει μόνο η καθαρή βαρύτητα του Νεύτωνα, οπότε για μια μετάβαση χρειαζόμαστε μια συγκεκριμένη ενέργεια”, λέει ο Peter Geltenbort μέλος της ομάδας ILL.

“Τώρα μπορούμε να συγκρίνουμε την ενέργεια αυτή με την ενέργεια που έχουμε μετρήσει και αν υπάρχει κάποια απόκλιση τότε αυτή θα ήταν ένα σημάδι ότι η βαρύτητα του Νεύτωνα δεν ισχύει κατά 100% στις μικρές αποστάσεις. Κάθε τέτοια απόκλιση θα μπορούσε να δώσει επιχειρήματα για τη ύπαρξη του σωματιδίου που είναι γνωστό ως axion (αξιόνιο), το οποίο με τη σειρά του θα αποδείκνυε την ύπαρξη και τη φύση της σκοτεινής ύλης.

“Τα πειράματα στην αστροφυσική και την αστρονομία δίνουν στις μεγάλες αποστάσεις πολύ στενά όρια για την ύπαρξη των αξιονίων, όχι όμως για τις μικρές αποστάσεις. Αυτές είναι οι ίδιες θεωρίες που περιγράφουν τα φαινόμενα στις μεγάλες κλίμακες, αλλά με τη μέθοδό μας θα ψάξουμε για τα αξιόνια σε πολύ μικρές κλίμακες”, εξηγεί ο Geltenbort.

Το ίδιο ισχύει και για τα υπερσυμμετρικά σωματίδια, που δέχονται ότι υπάρχουν οι λεγόμενες υπερσυμμετρικές θεωρίες – κλάδοι της θεωρίας των υπερχορδών – και οι οποίες υποδεικνύουν ότι υπάρχουν κι άλλες πρόσθετες διαστάσεις στις μικροσκοπικές κλίμακες. Οι τελευταίες απαιτούν μια πειραματική ακρίβεια που μόλις τώρα έγινε δυνατή από την ομάδα ILL…

"Εμείς δεν πρόκειται ποτέ να έχουμε τόση ευαισθησία όπως στις μεθόδους που ακολουθούν οι φυσικοί στις αστρονομικές κλίμακες, αλλά μπορούμε να είμαστε πολύ πιο ευαίσθητα στην κλίμακα μεταξύ χιλιοστού και λιγότερου από ένα μικρόμετρα," συμπληρώνει ο Geltenbort.

Η εκπληκτική εξαφάνιση των αντινετρίνων

Τα ηλιακά νετρίνα έχουν φέρει σε αμηχανία εδώ και καιρό τους φυσικούς με την παράξενη ικανότητά τους να μην εντοπίζονται , αφού τα δύο τρίτα των σωματιδίων φάντασμα εξαφανίζονται καθ ‘ οδόν από τον Ήλιο προς τη Γη. Τώρα, μια εκλεπτυσμένη εκδοχή ενός παλιού υπολογισμού προκαλεί σάλο με τον υπαινιγμό ότι οι ερευνητές υποτιμούσαν συστηματικά και τον αριθμό των αντι-νετρίνων – που παράγονται σε πειράματα στους πυρηνικούς αντιδραστήρες.

Μετρήσεις που έγιναν στο Παρατηρητήριο Νετρίνων Sudbury (SNO) στον Καναδά δείχνουν ότι μπήκαν νέα ερωτήματα για τα νετρίνα, τα πιο φευγαλέα σωματίδια του μικρόκοσμου.

Ένας καινούργιος υπολογισμός δείχνει ότι περίπου το 3% των αντινετρίνων έχουν χαθεί από τις πυρηνικές δοκιμές του αντιδραστήρα.

Το έλλειμμα θα μπορούσε να εξηγηθεί αν δεχθούμε ότι τα αντινετρίνα μετατρέπονται σε «άγονα αντινετρίνα», όπως αποκαλούνται αυτά τα οποία δεν είναι δυνατόν να ανιχνευθούν άμεσα, και τα οποία αποτελούν σαφείς αποδείξεις, για φαινόμενα πέρα ​​από το καθιερωμένο μοντέλο της σωματιδιακής φυσικής.

Στη δεκαετία του 1960, ο φυσικός Ray Davis, εργαζόμενος σε μεγάλα βάθη στο ορυχείο χρυσού Homestake στη Νότια Ντακότα, διαπίστωσε ότι η ροή των ηλιακών νετρίνων που κτυπούν τη Γη ήταν το ένα τρίτο αυτής που προβλεπόταν από τους υπολογισμούς των πυρηνικών αντιδράσεων που συμβαίνουν στον ήλιο, από τον θεωρητικό φυσικό John Bahcall. Davis. Ο τελευταίος έλαβε αργότερα και το βραβείο Νόμπελ για τη συμβολή του στην αστροφυσική των νετρίνων.

Το αίνιγμα αυτό των άγονων νετρίνων θεωρήθηκε ότι επιλύθηκε το 2001, όταν στο SNO βρέθηκαν τα χαμένα δύο τρίτα με ένα εναλλακτικό τρόπο ανίχνευσης. Συγχρόνως δέχτηκαν οι φυσικοί ότι τα νετρίνα τελικώς έχουν μάζα, η οποία τους επιτρέπει να ταλαντεύονται ανάμεσα σε τρεις γεύσεις: του ηλεκτρονίου, του μιονίου και του ταυ. Ο Davis είχε εντοπιστεί τότε μόνο τα νετρίνα του ηλεκτρονίου και δεν υπολόγισε τα άλλα δύο είδη.

Τα πειράματα που μετρούν το ρυθμό της παραγωγής των αντινετρίνων από τη διάσπαση του ουρανίου και του πλουτωνίου, είχαν αποτελέσματα που σχεδόν ταίριαζαν με αυτή τη θεωρία. Όμως, ένας αναθεωρημένος υπολογισμός δείχνει ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα. Μια ομάδα γάλλων φυσικών υπό τον Thierry Lasserre έθεσε ως στόχο να ελέγξει τις προβλέψεις του ρυθμού παραγωγής αντινετρίνο από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες.

Στη νέα εκτίμησή τους ο ρυθμός παραγωγής είναι περίπου 3% μεγαλύτερος από ό,τι προηγουμένως είχε προβλεφθεί. Αυτό σημαίνει ότι πολλές γενιές πειραμάτων με νετρίνα και αντινετρίνα έχουν χάσει εν αγνοία τους ένα μικρό κλάσμα των σωματιδίων. "Ήταν έκπληξη για μας”, λέει ο Lasserre.

Το αποτέλεσμα μπορεί να αποδεικνύει ότι τα νετρίνα καθώς και τα αντινετρίνα ταλαντώνονται και προς ένα τέταρτο είδος νετρίνο ή αντινετρίνο, τη λεγόμενη «άγονη» έκδοση, που δεν αλληλεπιδρά με τη συνηθισμένη ύλη, λέει ο Carlo Giunti, ένας φυσικός στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο. Τέλος ας αναφέρουμε πως κι άλλα πειράματα έχουν βρει στο παρελθόν στοιχεία για αυτά τα άγονα νετρίνα, όπως στο Los Alamos και στο Fermilab.

Το κενό μπορεί να μετατραπεί σε υπεραγωγό, αν υπήρχε ένας πανίσχυρος μαγνήτης

Ο Maxim Chernodub του Πανεπιστημίου της Τουρ της Γαλλίας πιστεύει ότι ισχυρά μαγνητικά πεδία θα μπορούσαν να αποσπάσουν φορτισμένα εικονικά σωματίδια από τον κενό χώρο και να τα κάνει να ρέουν ως ένα ρεύμα που δεν συναντά ποτέ καμιά αντίσταση.

Αυτή η φαινομενικά παράδοξη πρόταση είναι μια συνέπεια της αρχής της αβεβαιότητας της κβαντικής θεωρίας, σύμφωνα με την οποία δεν μπορούμε ποτέ να είμαστε βέβαιοι ότι ο κενός χώρος είναι πραγματικά άδειος. Αντίθετα, το κενό σφύζει από “εικονικά” σωματίδια , τα οποία εξαφανίζονται σχεδόν αμέσως μετά την εμφάνισή τους. Θα μπορούσαν να επιζήσουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μόνο αν δεν υπήρχε παραβίαση της αρχής διατήρησης της ενέργειας.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν φορτισμένα σωματίδια, που συμπεριφέρονται σαν μικροσκοπικοί ραβδόμορφοι μαγνήτες, εμφανιστούν από το κενό μέσα σε ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο. Τα σωματίδια περιστρέφονται με τρόπο ώστε, το δικό τους μαγνητικό πεδίο να ευθυγραμμίζεται με το εξωτερικό πεδίο, έτσι ώστε να μειώνεται η ολική ενέργεια. Εάν όμως το μαγνητικό πεδίο είναι πολύ ισχυρό, τότε τα εικονικά σωματίδια μπορούν να γίνουν πραγματικά.

"Μπορείτε να προσθέσετε πολλά σωματίδια με κανένα σε ενέργεια”, αναφέρει ο Chernodub. Τέτοια σωματίδια έχουν όλα την ίδια κβαντική κατάσταση και μορφή, γνωστή ως συμπύκνωμα στην οποία ρέουν μαζί σαν ένα και μεταφέρουν ρεύμα χωρίς αντίσταση.

Προηγούμενες έρευνες είχαν επικεντρωθεί σε σχετικά βαρέα σωματίδια, που ονομάζονται μποζόνια W, τα οποία ξεπηδούν από το κενό με τον τρόπο αυτό. Όμως ο Chernodub διαμόρφωσε το σενάριο με πιο ελαφρά σωματίδια που ονομάζονται ρ μεσόνια, τα οποία απαιτούν λιγότερο ισχυρά μαγνητικά πεδία για να γίνουν πραγματικά..



Ένα up (u) κουάρκ και ένα αντι-κάτω (d) κουάρκ που αναδύονται από το κενό σχηματίζουν ένα θετικά φορτισμένο ρ μεσόνιο, ενώ ένα κάτω (d) κουάρκ και ;ένα αντι-up κουάρκ που αναδύονται από το κενό σχηματίζουν ένα φορτισμένο αρνητικά ρ μεσόνιο. Αν το μαγνητικό πεδίο (οι γκρι διακεκομμένες γραμμές) είναι αρκετά ισχυρό, τότε τα μεσόνια ρ γίνονται πραγματικά από virtual. Όλα αυτά μοιράζονται την ίδια κβαντική κατάσταση, και αποτελούν ένα συμπύκνωμα ρ μεσονίων. Αυτό σημαίνει ότι ρέουν μαζί ως ένα – παράλληλα με τις γραμμές του μαγνητικού πεδίου – και μεταφέρουν ρεύμα χωρίς αντίσταση

Ο Chernodub υπολογίζει ότι όταν το μαγνητικό πεδίο φτάσει τα 1016 Tesla, τα συμπυκνώματα των ρο μεσονίων θα πρέπει να αναδυθούν από το κενό.

Ο ίδιος παρομοιάζει το συμπύκνωμα που προκύπτει με αυτό που σχηματίζεται στους συνήθεις υπεραγωγούς. Κάτω από μια ορισμένη κρίσιμη θερμοκρασία, τα ηλεκτρόνια σε αυτά τα υλικά δεσμεύονται μεταξύ τους στα λεγόμενα ζεύγη Cooper και μοιράζονται όλα την ίδια κβαντική κατάσταση, κι έτσι ρέουν χωρίς τριβές. Ωστόσο, ο Paul Olesen του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης λέει ότι η ομοιότητα δεν είναι ακριβής, διότι οι συνήθεις υπεραγωγοί απωθούν τα μαγνητικά πεδία.

Στους κανονικούς αγωγούς, τα ηλεκτρόνια – τα οποία μεταφέρουν το ρεύμα – ταξιδεύουν μέσα από ένα πλέγμα θετικών ιόντων. Κανονικά, όταν ένα από αυτά τα ηλεκτρόνια χτυπήσει ένα ιόν στο πλέγμα, χάνει την ενέργεια του ως θερμότητα. Είναι αυτό που λέμε ηλεκτρική αντίσταση. Αλλά σε υπεραγώγιμα υλικά, κάτω από μια ορισμένη κρίσιμη θερμοκρασία, ένα ηλεκτρόνιο όταν χτυπά ένα ιόν αναγκάζει το πλέγμα να δονείται. Η δόνηση αυτή επηρεάζει ένα γειτονικό ηλεκτρόνιο, με αποτέλεσμα να προσελκύεται στο πρώτο ηλεκτρόνιο. Τα δύο δεσμευμένα ηλεκτρόνια αποτελούν το λεγόμενο ζεύγος Cooper, τα οποία μοιράζονται την ίδια κβαντική κατάσταση. Αυτό το φαινόμενο επιτρέπει στα δύο ηλεκτρόνια να κινούνται ως ένα, σε ένα συμπύκνωμα, άγοντας το ρεύμα χωρίς αντίσταση

Θα μπορούσε το κενό του διαστήματος να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία ηλεκτρικής ενέργειας; Ωραία ιδέα, υποστηρίζει ο Dmitri Kharzeev του εργαστηρίου Brookhaven, αλλά αυτό δεν θα συμβεί σύντομα. Το μεγαλύτερο μαγνητικό πεδίο που είναι γνωστό μέχρι σήμερα στο σύμπαν προέρχεται από τα άστρα νετρονίων ή μάγναστρα ( magnetars). Τα πεδία αυτών των άστρων φτάνουν μέχρι και 1011 Tesla.

"Αν το γήινο μαγνητικό πεδίο ήταν 17 τάξεις μεγέθους μεγαλύτερο από ό, τι είναι τώρα, και αν θα μπορούσαμε να παράγουμε ενέργεια με κάποιο τρόπο σε ένα διαστημικό σταθμό, τότε θα είμαστε σε θέση να μεταφέρουμε ρεύμα από το διάστημα προς τη Γη προς την κατεύθυνση του μαγνητικού πεδίου”, συνεχίζει π Kharzeev. “Δεν θα χρειάζονταν να υπήρχαν γραμμές παροχής ρεύματος, και θα μπορούσαμε να μεταφέρουμε ρεύμα μέσω του κενού χώρου."

Μαγνητικά πεδία αυτής της έντασης ίσως υπήρξαν στο πρώιμο σύμπαν. Αν αυτά οδήγησαν στην υπεραγωγιμότητα, τότε τα ρεύματα που παράχθηκαν μπορεί να είχαν κάποια επίδραση στην κοσμική δομή, υποστηρίζει ο Kharzeev. Αλλά, προσθέτει, οι υψηλές θερμοκρασίες την ίδια στιγμή μπορεί να κατέστρεφαν το αποτέλεσμα.

Σήμερα, τέτοια μαγνητικά πεδία μπορούν να εμφανιστούν στον Σχετικιστικό Επιταχυντή Βαρέων Ιόντων RHIC στο Brookhaven ή στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων LHC στη Γενεύη. Οι ερευνητές κάνουν τώρα σχέδια για να ψάξουν τα δεδομένα τους μήπως εντοπίσουν μέσα σε αυτά το φαινόμενο.

Η εργασία του Maxim Chernodub αναμένεται να δημοσιευθεί στο Physical Review Letters.

Γιατί μας γοητεύουν οι θεωρίες συνωμοσίας;

«Υπάρχει μία μυστική ομάδα λίγων ανθρώπων που κινούν τα νήματα της ανθρωπότητας.» 

«Τον ιό HIV τον δημιούργησαν επίτηδες για να μειώσουν τον πληθυσμό της γης. Ή για να πλουτίσουν από τα φάρμακα από έφτιαξαν μετά για την αντιμετώπισή του.» 

«Ο άνθρωπος δεν πήγε ποτέ στη σελήνη.» 

«Και όμως, η γη είναι επίπεδη.» 

«Οι εξωγήινοι όχι μόνο υπάρχουν, αλλά κυκλοφορούν ανάμεσά μας και μας ελέγχουν.» 

«Το νερό, η τροφή και ο αέρας που αναπνέουμε περιέχουν ειδικές χημικές ουσίες που μας κάνουν παθητικούς δέκτες οποιασδήποτε εις βάρος μας ενέργειας.» 

Αυτές είναι μερικές από τις πιο δημοφιλείς θεωρίες συνωμοσίας που έχουν πολλούς οπαδούς παγκοσμίως. Για καμία από αυτές δεν υπάρχουν αξιόπιστες αποδείξεις. Αν ασχοληθείτε λίγο πιο σοβαρά με αυτές θα διαπιστώσετε πως τα μόνα επιχειρήματα που έχουν να παρουσιάσουν οι υποστηρικτές τους είναι άλλες θεωρίες συνωμοσίες.

Τότε γιατί τόσος κόσμος τις πιστεύει;
Σε γενικές γραμμές αυτό συμβαίνει για τους ίδιους λόγους  που αγαπάμε τα ψέματα περισσότερο από την αλήθεια. Οι θεωρίες συνωμοσίας όμως έχουν ένα επιπλέον πλεονέκτημα. Μας γοητεύουν επειδή είναι φτιαγμένες με την ίδια τεχνική που φτιάχνονται τα μυθιστορήματα και οι ταινίες. Τι είδους τεχνική είναι αυτή;

Η Συνωμοσία κάνει Τέχνη

Το μυθιστόρημα και η ταινία είναι διασκεδαστικά. Μας εντυπωσιάζουν οι τολμηροί, έξυπνοι χαρακτήρες γιατί ταυτιζόμαστε μαζί τους. Μας συγκινούν με τα βάσανα των ηρώων τους γιατί μέσα από τον οίκτο μας γι’ αυτούς λυτρωνόμαστε από τα δικά μας βάσανα. Μας διασκεδάζει η δράση που ταράζει την ήσυχη ή ακίνητη ζωή μας.

Ο φιλόσοφος Αριστοτέλης έχει γράψει ένα καταπληκτικό βιβλίο, την «Ποιητική» που αφορά την δημιουργία των θεατρικών έργων. Η ανάλυση της τεχνικής της δραματουργίας που κάνει, αποκαλύπτει γιατί μας γοητεύει τόσο η μυθοπλασία. Θα σας αναφέρω τέσσερα μόνο σημεία:

1. Σε αντίθεση με τον ιστορικό, γράφει ο Αριστοτέλης, ο δημιουργός μία τραγωδίας δεν πρέπει να λέει όσα έχουν γίνει, αλλά όσα «υπάρχει πιθανότητα να γίνουν σύμφωνα με την αναγκαιότητα και με λογική συνοχή». (1451a)
2. «Πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος» (1450b)  Το χάος του κόσμου που μας περιβάλλει μπαίνει σε τάξη.
3. «Να μην υπάρχει τίποτα αδικαιολόγητο στην πλοκή». ( 1455b)
4. «Επειδή η τραγωδία είναι, όχι μόνο μίμηση τελείας πράξεως, αλλά και φοβερών παθημάτων, αυτά πραγματοποιούνται στον ύψιστο βαθμό, το ένα εξαιτίας του άλλου.. διότι τότε επιτυγχάνεται μεγαλύτερος θαυμασμός, παρά αν συμβαίνουν κατά τύχη και αυτόματα.» (1452a)

Τις ίδιες αρχές τις οποίες εντοπίζει ο Αριστοτέλης στην αρχαία τραγωδία θα βρείτε και στα σενάρια των σύγχρονων ταινιών. Τα πάντα έχουν μία εξήγηση και όλες οι ενέργειες εξυπηρετούν έναν σκοπό. Στη διάρκεια της ταινίας αποκαλύπτονται ή υπονοούνται οι αιτίες της συμπεριφοράς του ήρωα.

 

Τίποτα δεν είναι ακατανόητο.
Στην αληθινή ζωή όμως συμβαίνουν πράγματα τα οποία είναι απλές συμπτώσεις. Ή, και αν δεν είναι, η αποκάλυψη των αιτίων απαιτεί επιστημονική έρευνα, άρα κόπο, και δεν είναι καθόλου διασκεδαστικά. Όταν ένα αεροπλάνο απλώς εξαφανίζεται, είναι ενοχλητικό. Θέλουμε να ξέρουμε Πώς έγινε αυτό και, κυρίως, γιατί έγινε!

Μπορεί, μετά από χρόνια, η έρευνα να αποκαλύψει πως απλώς συνέβη να χαλάσει κάποιο όργανο και το αεροπλάνο έτυχε να πέσει σε ένα σημείο όπου η πρόσβαση ήταν εξαιρετικά δύσκολη. «Πώς έτυχε;» ξαναρωτάμε, δυσπιστώντας. Τι το προκάλεσε; Ποιος έφταιξε; Ποιον σκοπό εξυπηρετούσε ένα τέτοιο συμβάν;

Αυτές οι ερωτήσεις μας προκαλούν άγχος και αγωνιούμε να βρούμε την απάντηση. Αυτός είναι ο λόγος που ο Αριστοτέλης έγραφε πως δεν πρέπει στο θέατρο να διηγείσαι μία αληθινή ιστορία, αλλά μία αληθοφανή, η οποία θα εξηγεί τι και πώς.

 

Γιατί όμως έχουμε την ανάγκη να γνωρίζουμε οπωσδήποτε αιτίες και σκοπούς;
Στο ίδιο έργο ο Αριστοτέλης δίνει τον ορισμό της τραγωδίας. Εκεί εξηγεί πως «με τον φόβο και τον οίκτο επέρχεται η κάθαρσις των δικών μας παθημάτων». Σκεφτείτε, πότε νιώθετε οίκτο για τα θύματα του αεροπλάνου που έπεσε; Αν  μάθετε πως έτυχε (κανείς δεν ξέρει πώς και γιατί) να χαλάσει ένα εξάρτημα, ή αν αποκαλυφθεί πως τρομοκράτες είχαν πάρει το αεροπλάνο μαζί με τους επιβάτες και τους κρατούσαν αιχμάλωτους σε μία ζούγκλα; Τι σας τρομάζει περισσότερο;

Όλως περιέργως, οι ιστορίες που πληρούν τις προδιαγραφές του μυθιστορήματος, ενώ μας τρομάζουν και μας στεναχωρούν περισσότερο από μία ψυχρή και τυχαία αλήθεια, ταυτόχρονα μας γοητεύουν. Και μας γοητεύουν επειδή μας προσφέρουν την κάθαρση και τακτοποιούν το χάος της ζωής δίνοντάς του νόημα! Συχνά μας δίνουν κάτι παραπάνω από νόημα. Μας δίνουν αξία!

Αυτό συμβαίνει με θεωρίες όπως η πρώτη που αναφέρεται στην αρχή. Αυτοί οι λίγοι, οι παντοδύναμοι που ελέγχουν όλον τον κόσμο, είναι μικροί μπροστά στην οξυδέρκειά μας. Αν και έχουν όλες τις δυνάμεις στα χέρια τους, εμάς δεν μας ξεγέλασαν. Κι εκείνοι που μας δηλητηριάζουν το μυαλό με αποβλακωτικές ουσίες, την πάτησαν. Γιατί εμάς δεν μας έπιασαν. Γιατί; Ποιος ξέρει; Κανείς δεν αναρωτιέται.
Σημασία έχει πως νιώθουμε πιο έξυπνοι από αυτούς και αποκαλύπτουμε τις σκοτεινές τους διαθέσεις, που τόσο περίτεχνα είχαν κρύψει. Είμαστε επίσης πιο έξυπνοι από την πλειονότητα των συνανθρώπων μας που πιστεύουν ό, τι τους λένε επειδή αποβλακώθηκαν από τις ηλιθιογόνες ουσίες που σε εμάς δεν είχαν αποτέλεσμα. Είμαστε ξεχωριστοί!

Η διαδικασία

Ο εγκέφαλός μας είναι πολύπλοκος και παιχνιδιάρης. Το πιο παιχνιδιάρικο μέρος του είναι το αρχαιότερο: ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή. Είναι το μέρος του εγκεφάλου που υπήρχε πριν αναπτυχθεί ο νεοφλοιός, ο οποίος αναλαμβάνει την ενδελεχή επεξεργασία των δεδομένων και στον οποίο τακτοποιούνται ορθολογικά οι σκέψεις μας. Ο ιππόκαμπος όμως και η αμυγδαλή αντιδρούν αμέσως στα ερεθίσματα, με τον αρχαίο ακατέργαστο  τρόπο. Η διαδικασία εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς ως εξής:
Ας υποθέσουμε πως κάποια στιγμή, ενώ είστε φορτωμένος με ψώνια, γλιστράτε και πέφτετε από τη σκάλα. Στον ιππόκαμπο καταγράφεται το περιστατικό κι έτσι θυμόσαστε πως ήταν απόγευμα, πως σκοπεύατε να ετοιμάσετε ένα συγκεκριμένο γλυκό και φορούσατε το αγαπημένο σας μπλε πουκάμισο. Αυτό όμως που σας κάνει να ανησυχείτε κάθε φορά που ανεβαίνετε μία σκάλα από τότε κι ύστερα, είναι η εντύπωση που σχηματίστηκε στην αμυγδαλή κατά την ώρα του ατυχήματος. Ο ιππόκαμπος γνωρίζει να σας πει ποια είναι η συγκεκριμένη σκάλα και ποια είναι μία άλλη που της μοιάζει. Η αμυγδαλή όμως, όποτε αντικρίζετε μία οποιαδήποτε σκάλα επαναφέρει την αγωνία της στιγμής του ατυχήματος.

Τα συναισθήματα που έχουν φωλιάσει μέσα μας από παλαιότερες εντυπώσεις, είναι η βάση πάνω στην οποία θα ριζώσει μία οποιαδήποτε αφήγηση ανακαλεί αυτές τις εντυπώσεις. Η αντίδραση είναι αυτόματη και εμφανίζεται ακόμα και σε περιπτώσεις που μοιάζουν ελάχιστα με την δική μας εμπειρία. Αυτή η ακούσια και αυτόνομη λειτουργία της αμυγδαλής υποδέχεται ευχάριστα τη γοητεία που ασκούν επάνω μας οι θεωρίες συνωμοσίας.

Για παράδειγμα, οι αρνητικές εμπειρίες που κατά καιρούς βιώνουμε από τον περιορισμό της ελευθερίας μας, έχουν χαράξει στον εγκέφαλό μας τις δυσάρεστες εντυπώσεις. Βαθιά μέσα μας αισθανόμαστε πως «Οι εξουσιαστές είναι μοχθηροί, άπληστοι και ικανοί για όλα». Όταν λοιπόν έγινε η τρομοκρατική επίθεση στους δίδυμους πύργους της Ν. Υόρκης, αρκούσε ένας να πει «η κυβέρνηση το έκανε» για ν’ αγγίξει τις ευαίσθητες χορδές της αμυγδαλής μας. Η πληροφορία ήρθε κι έκατσε επάνω σε κάτι που προϋπήρχε. Μέχρι να φτάσει η πληροφορία στον νεοφλοιό, ο οποίος χρειάζεται λογικά επιχειρήματα για να αποφανθεί, ήδη νιώθουμε βολικά με τη θεωρία. Ύστερα, οι συνωμοσιολόγοι στολίζουν την ιστορία τους με όμορφες λεπτομέρειες και η γοητεία του μυθιστορήματος γεμίζει το μυαλό μας με χρωματιστές μπουρμπουλήθρες.

Οτιδήποτε ταιριάζει με τα στερεότυπά μας είναι ευπρόσδεκτο. Η άποψη πως υπάρχουν κάτι τρελοί που απλώς ηδονίζονται με τη βία, που είναι έτοιμοι να ανατιναχτούν μαζί με όλον τον υπόλοιπο κόσμο, αρκεί αυτός να πάψει να υπάρχει, μας φαίνεται παράλογη. «Δεν μπορεί, κάποια αιτία, κάποιος σκοπός θα υπάρχει», σκεφτόμαστε.

Η αλήθεια είναι πως ζούμε σε έναν χαώδη κόσμο, και προσπαθούμε απεγνωσμένα να βρούμε νόημα και σκοπό. Μερικές φορές, η προσπάθειά μας αυτή είναι σωτήρια. Η ικανότητά μας να συγκρίνουμε διαφορετικές καταστάσεις και να αναζητούμε ένα κοινό σχέδιο πίσω από αυτά, μας βοήθησε να εξελιχθούμε ως είδος. Αλλά αυτό που είναι σήμερα ο σύγχρονος άνθρωπος οφείλεται στη συνεργασία και των δύο τμημάτων του εγκεφάλου μας. Ό, τι αποθηκεύει η συναισθηματική μνήμη, το επεξεργάζεται η λογική και να την η επιστήμη!

Εκείνος που εύκολα ασπάζεται μία θεωρία συνωμοσίας δεν είναι απαραίτητα ηλίθιος. Απλώς, έχει αφήσει τη λογική νοημοσύνη του να ατροφήσει, επειδή δεν της δίνει υλικό να δουλέψει. Εμπιστεύεται τις αποφάνσεις του συναισθηματικού τμήματος του μυαλού του, που αντιδρά πάντοτε πρώτο. Βολεύεται με αυτό και διασκεδάζει ακούγοντας και διαδίδοντας ενδιαφέρουσες ιστορίες γεμάτες ίντριγκα και περιπέτεια.

Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει πως μια παράξενη ιστορία είναι αληθινή, ακόμα και αν δεν υπάρχουν αποδείξεις. Ίσως αύριο υπάρξουν. Πριν όμως την υποστηρίξει και τη διαδώσει, οφείλει να την επεξεργαστεί λογικά, διότι κάποιες από αυτές είναι εξαιρετικά επικίνδυνες. Η συναισθηματική μας μνήμη πρέπει να συνεργάζεται με τη λογική μνήμη. Είναι ο μόνος τρόπος να βεβαιωνόμαστε αν παρακολουθούμε μία ακατανόητη αληθινή ιστορία ή ένα απολύτως κατανοητό και αληθοφανές μυθιστόρημα.

Μια συγκλονιστική συνάντηση στην Ιλιάδα - Αχιλλέας και Πρίαμος

Δύο αξιοσέβαστοι βασιλιάδες στην πιο συγκινητική στιγμή μιας σκληρής πολεμικής περιπέτειας.

Ο ένας είναι ο Αχιλλέας. Νέος, πεισματάρης και υπόδειγμα γενναιότητας. Πατέρας του είναι ο βασιλιάς της Φθίας, Πηλέας και μητέρα του η θεά Θέτις. Το επικό ποίημα «Ιλιάς», έχει ως κεντρικό θέμα την «μῆνιν τοῦ Αχιλλέως» και τα γεγονότα που αυτή προκάλεσε. Στη σκηνή που θα διαβάσετε παρακάτω, η μῆνις υποχωρεί μπροστά στο μεγαλείο του αντιπάλου και αποκαλύπτεται μία άλλη πτυχή της προσωπικότητας του ήρωα. Ο Αχιλλέας ανήκει στον συνασπισμένο στρατό των ελληνικών πόλεων που πολιορκούν την Τροία.

Ο άλλος είναι ο Πρίαμος, ο ηλικιωμένος πια βασιλιάς της Τροίας, της ένδοξης πόλης που τώρα πολιορκούν οι Αχαιοί. Ο γιος του ο Πάρης – Αλέξανδρος ερωτεύτηκε την πανέμορφη Ελένη, τη σύζυγο του βασιλιά της Σπάρτης, και την έφερε μαζί του στην Τροία. Οι Αχαιοί έχουν έρθει να την πάρουν πίσω. Ο άλλος γιος του Πριάμου, ο Έκτωρ, σκότωσε σε μία μάχη τον Πάτροκλο, ο οποίος φορούσε την πανοπλία του Αχιλλέα. Ο Πάτροκλος ήταν παιδικός φίλος του Αχιλλέα, ο οποίος εκδικήθηκε τον θάνατό του σκοτώνοντας τον Έκτορα σε μονομαχία. Ύστερα, θολωμένος από θυμό και θλίψη ατίμασε το σώμα του σκοτωμένου πρίγκιπα σέρνοντάς το στο στρατόπεδο πίσω από το άρμα του. Αυτή η ασέβεια σε νεκρό, και μάλιστα σε πολεμιστή και πρίγκιπα, εξέπληξε όχι μόνο τους Τρώες, αλλά και τους Αχαιούς. Αλλά ποιος μπορούσε να τα βάλει με τον Αχιλλέα; Όλοι έτρεμαν μπροστά στον οξύθυμο και πεισματάρη ημίθεο. Όλοι, εκτός από εκείνον που δεν είχε πια τίποτα να χάσει!

Ο Πρίαμος είχε ήδη ζήσει μια φορά την καταστροφή της πατρίδας του, όταν ήταν ακόμα παιδί, από τον στρατό του Ηρακλή. Εξελίχθηκε σ’ έναν ικανό και δίκαιο βασιλιά, τον οποίο ο λαός του αγαπούσε πολύ. Τώρα στα γεράματά του έμελλε να ζήσει και πάλι τον ίδιο όλεθρο. Αλλά πριν δει την πόλη του να καίγεται είδε τους γιους του να σκοτώνονται ο ένας μετά τον άλλον. Στην περίπτωση του Έκτορα δεν είχε ν’ αντιμετωπίσει μόνο τη θλίψη για τον χαμό του διαδόχου του, αλλά και τον πόνο που του προκαλούσε η ατίμωση του νεκρού του σώματος. Ο Έκτωρ παρέμενε άταφος έξω από τη σκηνή του Αχιλλέα και ο Πρίαμος αποφάσισε να πάει ο ίδιος στον Αχιλλέα και να ζητήσει τον νεκρό του γιο προσφέροντας λύτρα. Ξεκίνησε μία νύχτα και τρύπωσε στο στρατόπεδο των Αχαιών. Με τη βοήθεια του θεού Ερμή, εκείνου που είχε αναλάβει να συνοδεύει τους νεκρούς στον Κάτω Κόσμο, έφτασε στη σκηνή του Αχιλλέα και χωρίς δισταγμό μπήκε στη σκηνή του βασιλιά των Μυρμιδόνων. Η σκηνή που εκτυλίσσεται ανάμεσα στους δύο άνδρες και περιγράφει ο Όμηρος στην Ιλιάδα (Ω 485 – 676) είναι εντυπωσιακή!

Η συνάντηση

Ο ηλικιωμένος και βασανισμένος Πρίαμος γονατίζει μπροστά στον φονιά του παιδιού του, ακουμπά τα γόνατά του και του φιλά τα χέρια. Αυτό ήταν το εθιμοτυπικό της ικεσίας εκείνη την εποχή. Ο Αχιλλέας τα’ χασε! Οι υπόλοιποι που βρίσκονταν εκεί κοιτούσαν ο ένας τον άλλον με έκπληξη. Ο Πρίαμος παραμένει προσηλωμένος στον σκοπό του. Κοιτάζει τον Αχιλλέα και του λέει:

«Θυμήσου τον πατέρα σου, θεϊκέ Αχιλλέα, που είναι συνομήλικός μου, στο ολέθριο κατώφλι των γηρατειών. Ίσως κι εκείνον οι γύρω του να τον θλίβουν και κανείς να μην βρίσκεται κοντά του να τον υπερασπιστεί. Εκείνος όμως, ακούγοντας πως είσαι ζωντανός, να έχει χαρά μες στην καρδιά του. Διότι ελπίζει μια μέρα να δει τον αγαπημένο του γιο να επιστρέφει από την Τροία. Εγώ όμως, απ’ όλους πιο δυστυχής, αφού άριστους γέννησα γιους στην Τροία, ούτε ένας πια δεν μου έχει απομείνει…»

Εξηγεί τον σκοπό της απρόσμενης επίσκεψης και ικετεύει: «Δείξε σεβασμό στους θεούς, Αχιλλέα, και έλεος σε μένα, καθώς θυμάσαι τον πατέρα σου. Σε μένα, τον πιο αξιοθρήνητο των ανθρώπων της γης, που φέρνω στο στόμα μου το χέρι εκείνου που σκότωσε το παιδί μου.»

Κι ενώ εκείνος γονατιστός σπαράζει με λυγμούς θρηνώντας το παιδί του, ο Αχιλλέας απομακρύνει απαλά το χέρι του γέροντα από τα γόνατά του και αφήνεται στον δικό του θρήνο. Και δεν θρηνεί μονάχα τον Πάτροκλο.

Ο Αχιλλέας γνώριζε πως αν πήγαινε στην Τροία να πολεμήσει, δεν θα επέστρεφε ποτέ. Η μητέρα του τον είχε προειδοποιήσει γι’ αυτό και προσπάθησε να τον κρύψει. Ο Αχιλλέας όμως προτιμούσε να πεθάνει νέος, αλλά δοξασμένος παρά να ζήσει άσημος ως τα βαθιά του γεράματα. Έτσι, γνωρίζει καλά πως δεν πρόκειται να ξαναδεί τον πατέρα του και η ιδέα του Πρίαμου να ξεκινήσει τη συζήτηση αναφερόμενος στον Πηλέα βρήκε στόχο! Ο Αχιλλέας κλαίει μαζί με τον εχθρό του, σε μία τρομερή στιγμή που και οι δύο αντικρίζουν την κοινή μοίρα των ανθρώπων. Η φοβερή του οργή που τον οδήγησε να ξεπεράσει κάθε όριο, παγώνει μπροστά στον οίκτο και τον σεβασμό για τον ευγενή γέροντα με άσπρα μαλλιά. Απλώνει το χέρι του και σηκώνει τον Πρίαμο, που μετά βίας στέκεται στα πόδια του:

Ο πάγος σπάει

«Στ’ αλήθεια δύσμοιρε, πόσες συμφορές δεν σε βρήκαν. Πώς βρήκες δύναμη στ’ αλήθεια να έρθεις μόνος και να σταθείς μπροστά στα μάτια εκείνου που τόσους γιους σου έχω σκοτώσει; Σίδερο η καρδιά σου! Έλα όμως, κάτσε εδώ στον θρόνο, ν’ αφήσουμε τους πόνους μας να καταλαγιάσουν κι ας είμαστε πικραμένοι. Τίποτα με τον θρήνο δεν γίνεται!

Διότι έτσι κανόνισαν οι θεοί για τους ταλαίπωρους θνητούς, να ζούνε μες στις πίκρες. Ανέμελοι μόνο εκείνοι ζούνε. Διότι στο κατώφλι του Διός δύο πιθάρια με δώρα υπάρχουν. Ένα γεμάτο βάσανα κι ένα με τα καλά. Σε όποιον δώσει και από τα δύο, άλλοτε του συμβαίνουν πράγματα καλά κι άλλοτε βασανίζεται. Σε όποιον όμως δώσει μονάχα από τις λύπες, καταραμένος ζει πάνω στη γη τη θεϊκή, από θεούς κι ανθρώπους κυνηγημένος.»

Ανακαλώντας τις αναμνήσεις του, ο Αχιλλέας, σε μία νοητική διεργασία που θυμίζει ψυχανάλυση, συνειδητοποιεί πως ο πατέρας του, ο Πηλέας, ήταν από τους πιο τυχερούς ανθρώπους. Από εκείνους που ο Δίας μοίρασε δώρα και από τα δύο πιθάρια. Ήταν βασιλιάς, παντρεύτηκε μία θεά, απέκτησε γιο που έγινε ο μέγιστος ήρωας των Ελλήνων. Τώρα όμως ήρθε η ώρα για τα βάσανα. Δεν πρόκειται να έχει τον γιο του κοντά του, να τον φροντίσει στα γεράματα και η βασιλεία του θα μείνει χωρίς διάδοχο. Στην ίδια κατηγορία ανήκει και ο Πρίαμος, που έζησε μία δοξασμένη βασιλική ζωή και όλοι τον θαύμαζαν. Έλεγαν πως είναι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος του κόσμου, ώσπου τον βρήκε η δυστυχία, ο πόλεμος, ο χαμός των παιδιών του και σύντομα, η καταστροφή της πόλης του. Δεν μας το λέει ο Αχιλλέας, αλλά καθώς περιγράφει την τύχη των δύο γερόντων, ίσως να μην του διέφυγε η σύμπτωση πως και οι δύο πέρασαν από την ευτυχία στη δυστυχία εξαιτίας μίας απόφασης των παιδιών τους. Ο Πηλέας θα μείνει ολομόναχος επειδή ο Αχιλλέας περιφρόνησε τον θάνατο προτιμώντας τη δόξα, και ο Πρίαμος υφίσταται τις συνέπειες του φλογερού έρωτα του Πάρη για την Ελένη.

Ο Αχιλλέας και ο Πρίαμος, ο κατακτητής και ο κατακτημένος συνάπτουν μία σιωπηλή συμμαχία, που όπως κάθε συμμαχία εξυπηρετεί το κοινό συμφέρον. Και οι δύο έχουν την ανάγκη να κλείσουν τους λογαριασμούς τους με το παρελθόν, γνωρίζοντας πως δεν έχουν μέλλον.
Οι λογαριασμοί κλείνουν

«Βάστα γερά όμως και μην σπαράζεις στην καρδιά σου, πριν πάθεις άλλο κακό. Διότι σε τίποτα δεν θα σε ωφελήσει η λύπη για τον γιο σου. Δεν πρόκειται να τον αναστήσεις», παρηγορεί ο Αχιλλέας τον νέο του φίλο δίνει εντολή στους υπηρέτες του να πλύνουν το σώμα του Έκτορα και να το φροντίσουν όπως πρέπει. Υπόσχεται ανακωχή έντεκα ημερών, ώστε να κηδευτεί ο νεκρός όπως πρέπει. Ύστερα ολοκληρώνεται η συναλλαγή σύμφωνα με το εθιμοτυπικό της εποχής, δηλαδή με την καταβολή λύτρων. Με τον τρόπο αυτό, ο ικέτης διατηρεί την αξιοπρέπειά του, καθώς εξαγοράζει τον γιο του και δεν του δίνεται ως ελεημοσύνη. Από την άλλη, ο Αχιλλέας μπορεί να πει στον νεκρό Πάτροκλο «μην μου θυμώσεις Πάτροκλε, αν μάθεις εκεί στον Άδη πως ελευθέρωσα τον Έκτορα για χάρη του πατέρα του, γιατί τα λύτρα δεν ήταν ταπεινά. Και από αυτά εγώ σε σένα θα δώσω όσα σου αναλογούν»

Το χάος μπήκε σε τάξη και τώρα πια οι δύο άντρες, που αύριο θα είναι και πάλι εχθροί, απολαμβάνουν την γαλήνη που αναζητούσαν. Ο Αχιλλέας προσκαλεί τον Πρίαμο να δειπνήσουν μαζί. Έτσι, όπως κάποτε δειπνούσε με τον Πάτροκλο. Και καθώς δειπνούν, ο Όμηρος ανοίγει ένα παράθυρο στις γαληνεμένες ψυχές δύο εχθρών, που απολαμβάνουν μία ιερή στιγμή φιλίας.
Φως στο σκοτάδι

«… και ο Πρίαμος θαύμαζε τον Αχιλλέα. Πόσο σπουδαίος και όμορφος, ίδιος θεός! Αλλά και ο Αχιλλέας κοιτούσε με θαυμασμό τον Πρίαμο, που είχε όψη ευγενική και μιλούσε τόσο όμορφα!»

Η Ιλιάδα τελειώνει και πάλι με γεύμα. Αυτή τη φορά το παραθέτει ο Πρίαμος μετά την ολοκλήρωση της κηδείας του Έκτορα. Τι έγινε μετά, όταν ο πόλεμος συνεχίστηκε, το μαθαίνουμε από άλλα κείμενα. Ο Όμηρος άρχισε το ποίημά του με το περίφημο «Τραγούδησε θεά την οργή του Πηλείδη Αχιλλέα, την ολέθρια, που μύρια βάσανα φόρτωσε τους Αχαιούς» και το τελειώνει με τον στίχο «Έτσι φρόντιζαν αυτοί του Έκτορα ταφή, του δαμαστή των αλόγων».

Έτσι τίμησε και ο Όμηρος τον γενναίο Έκτορα. Γύρω από το νεκρό του σώμα δύο γενναίοι άντρες του πολέμου απόλαυσαν για λίγο την ευλογία της ειρήνης. Δύο εχθροί είδαν ο ένας στα μάτια του άλλου τις αρετές πίσω από τις φρικαλεότητες του πολέμου. Είδαν τον άνθρωπο της ειρήνης που είχε χαθεί μέσα στο σκοτάδι του πολέμου. Και τον σεβάστηκαν.

Για την καλή ζωή

Ποιο είναι το σπουδαιότερο πράγμα στη ζωή; Τι αξίζει να επιδιώξουμε πάση θυσία; Μπορεί να είναι απλώς η ευθυμία;

Μήπως είναι η αγάπη, η επιτυχία, ο πλούτος, η οικογένεια, η δόξα; Ο καθένας μπορεί να δώσει μία διαφορετική απάντηση σε αυτή την ερώτηση, γιατί βέβαια, για τον καθένα ίσως το σπουδαιότερο πράγμα να είναι κάτι διαφορετικό. Μήπως όμως υπάρχει κάτι που θα ταίριαζε με βεβαιότητα σε κάθε άνθρωπο;

Έτσι ισχυριζόταν ο φιλόσοφος και επιστήμονας Δημόκριτος, ο οποίος έζησε από το 460 περ. έως το 370 Π.Κ.E.. Θα τον έχετε ίσως ακουστά για την ατομική του θεωρία, που ήταν πρωτοποριακή για την εποχή του. Τα σωματίδια της ύλης, όμως, δεν ήταν το μόνο που απασχολούσε τον Δημόκριτο. Στο ερώτημα που θέσαμε στην αρχή, ο Δημόκριτος απαντά «η ευθυμία», την οποία αξιολογεί ως το ύψιστο καλό.

Πρώτ’ απ’ όλα, όπως όλοι γνωρίζουμε, κανείς δεν μπορεί να εργαστεί, να διασκεδάσει, να επιτύχει οτιδήποτε στη ζωή του, αν έχει καταβληθεί από άγχος. Γνωρίζουμε επίσης ότι το άγχος προκαλείται από την ανησυχία. Αν είσαι υπερβολικά φτωχός, ανησυχείς και αγχώνεσαι προσπαθώντας να βρεις τρόπους να επιβιώσεις. Αλλά ακόμα και αν έχεις όλα τα αγαθά του κόσμου, μπορεί να πέσεις στην παγίδα της απληστίας και να ανησυχείς καθημερινά μήπως τα χάσεις. Οι πολύ διάσημοι άνθρωποι ανησυχούν καθημερινά για τη διατήρηση της δόξας τους και αγχώνονται όταν εμφανιστεί κάποιος ικανότερος από αυτούς, κάποιος που μπορεί να τους πάρει τον «θρόνο». Και στις δύο αυτές περιπτώσεις η ευθυμία απουσιάζει από την ανθρώπινη ψυχή. Τότε, αναρωτιέται κανείς, πώς επιτυγχάνεται αυτή η γαλήνια κατάσταση ισορροπίας;

Οτιδήποτε και αν κάνεις κάντο με μέτρο! Απόλαυσε το φαγητό, τον έρωτα, τον πλούτο, ό, τι μπορείς να αποκτήσεις, αλλά μην ξεχνάς πως η υπερβολή θα ταράξει την εσωτερική σου ισορροπία. Την άποψη αυτή υποστήριζαν και ο Πλάτων και αργότερα ο Αριστοτέλης, σε αντίθεση με κάποιους άλλους φιλοσόφους που προτίμησαν τα άκρα του άκρατου ηδονισμού ή της ασκητικής ζωής χωρίς καμία απόλαυση. Ο Δημόκριτος ισχυρίζεται πως εύθυμη, και άρα ευτυχισμένη, ψυχή είναι μόνο εκείνη που διατηρεί το μέτρο. Αλλά πώς γνωρίζει κανείς πότε έχει ξεπεράσει το μέτρο; «Όταν κάποιος νιώθει μεγάλη ένταση και ανησυχία, σημαίνει πως έχασε το μέτρο και έφτασε στην υπερβολή», λέει ο Δημόκριτος. Αν, λοιπόν, έχετε τόσες πολλές ανεκπλήρωτες επιθυμίες, ώστε να χάνετε τον ύπνο σας ή να βρίσκεστε σε συνεχή εκνευρισμό, περιορίστε τις και προσπαθήστε ν’ απολαμβάνετε περισσότερο εκείνα που ήδη έχετε.

Κάθε φορά που περιορίζετε τις περιττές συγκινήσεις σε καταστάσεις υπερβολικής χαράς ή υπερβολικού πόνου, εκπαιδεύετε τον εαυτό σας προσαρμόζεται στις πραγματικές συνθήκες. Ο πόνος θα έρθει κάποια στιγμή για όλους· αντί να αναρωτιόμαστε «γιατί να συμβεί σε μένα αυτό», καλύτερα να αξιοποιήσουμε όση βοήθεια έχουμε για να τον αντιμετωπίσουμε. Και όταν έρθει η μεγάλη χαρά, ας μην υπερβάλουμε, σαν να πρόκειται να κρατήσει για πάντα. Γιατί όταν οι περιστάσεις αλλάξουν πάλι, δύσκολα θα αντέξουμε την μετάπτωση. Είναι αδύνατον να προσαρμόσουμε την πραγματικότητα στις προσδοκίες μας, μπορούμε όμως να πάρουμε την τύχη στα χέρια μας, λέει ο Δημόκριτος:

«Οι άνθρωποι δημιούργησαν την εικόνα της Τύχης για να δικαιολογήσουν τη δική τους αβουλία. Διότι η τύχη ελάχιστα αντιμάχεται τον συνετό, αλλά η οξυδερκής προνοητικότητα εξομαλύνει τα περισσότερα προβλήματα της ζωής».

Φυσικά, τα προβλήματα που καλείται ο καθένας να αντιμετωπίσει διαφέρουν και οπωσδήποτε ο αγώνας προσαρμογής για κάποιους θα είναι πολύ δυσκολότερος απ’ όσο για άλλους. Το νόημα όμως είναι να επιτύχει ο καθένας, ανάλογα με τις περιστάσεις του, την καλύτερη δυνατή ισορροπία και να μην αφήνει την ευτυχία του έρμαιο στους εξωτερικούς παράγοντες. Γιατί αν το κάνει αυτό, τότε επάνω στα προβλήματα που ήδη έχει προσθέτει άλλο ένα: χάνει την ελευθερία του.

Η επιχειρηματολογία του Δημόκριτου είναι ισχυρή και πειστική. Αυτό που πρωτίστως πρέπει κάποιος να επιδιώκει στη ζωή του είναι η ευθυμία, μία ευχάριστη, σταθερή κατάσταση ψυχής, η οποία του επιτρέπει να εξετάζει με προσοχή τις συνθήκες, να ελέγχει τις αντιδράσεις του όταν αλλάζουν οι περιστάσεις, να χαίρεται και να λυπάται με μέτρο, να είναι ο κύριος του εαυτού του, και άρα, ελεύθερος άνθρωπος που ξέρει ανά πάσα στιγμή τι κάνει και γιατί το κάνει.

Ο ίδιος ο Δημόκριτος πάντως, φαίνεται πως ωφελήθηκε πολύ από αυτή τη μέθοδο. Ο «γελαστός φιλόσοφος», όπως τον αποκαλούσαν οι συμπολίτες του, εξέπληξε τον κόσμο με τις γνώσεις που απέκτησε στα μαθηματικά, στη γεωμετρία, στην αστρονομία, στην ιστορία κι ένα σωρό άλλα κράτησε το μυαλό τους ελεύθερο από τις αγκυλώσεις της θρησκείας και της πολιτικής. Ταξίδεψε σε όλες τις σπουδαίες πόλεις της Μ. Ασίας, επισκέφτηκε φυσικά την Αθήνα, ίδρυσε στην πατρίδα του, τα Άβδηρα της Θράκης, μία σπουδαία σχολή, έγραψε 70 έργα (δυστυχώς διασώθηκαν ελάχιστα μόνο αποσπάσματα) κι έζησε εκατό περίπου χρόνια!

Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ, ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ, ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ - Ἀντώνιος 26-27, 75, 84-86

Αντώνιος και Κλεοπάτρα

Ο Βίος του Αντωνίου, όπως και ο παράλληλος Βίος του Δημητρίου, παρουσιάζουν παραδείγματα προς αποφυγήν, και όχι προς μίμηση. Και εδώ, όπως και γενικότερα στους Βίους, ο Πλούταρχος δεν ενδιαφέρεται να δώσει ακριβή ιστορική εικόνα, αλλά πρωτίστως να επιλέξει τις κρίσιμες λεπτομέρειες που αρκούν για τη σκιαγράφηση του χαρακτήρα του βιογραφούμενου.

Ο Μάρκος Αντώνιος (82-30 π.Χ.) υπήρξε ένας από τους ισχυρότερους πολιτικούς και στρατιωτικούς της εποχής. Συνδέθηκε στενά με τον Καίσαρα, μέχρι τη δολοφονία του τελευταίου (44 π.Χ.). Αμέσως μετά συγκρότησε από κοινού με τον Οκταβιανό και τον Λέπιδο τη (δεύτερη) τριανδρία (43 π.Χ.). Το επόμενο έτος νίκησε στους Φιλίππους τον στρατό των δολοφόνων του Καίσαρα και, στην αναδιανομή που ακολούθησε, έλαβε τις ανατολικές επαρχίες του ρωμαϊκού κράτους. Το καλοκαίρι του 41 π.Χ. συνάντησε πρώτη φορά στην Ταρσό της Κιλικίας την Κλεοπάτρα, που έμελλε να σφραγίσει στο εξής τη ζωή του και την πολιτική του. Δέκα χρόνια αργότερα, το 31 π.Χ. σε έναν αγώνα υπέρ πάντων, ηττήθηκε από τον Οκταβιανό στη ναυμαχία του Ακτίου και αποσύρθηκε μαζί με την Κλεοπάτρα στην Αλεξάνδρεια, όπου, ένα χρόνο αργότερα, αυτοκτόνησαν ο ένας μετά τον άλλον, λίγο πριν πέσουν στα χέρια του Οκταβιανού.

Το πρώτο (α) από τα αποσπάσματα που ανθολογούνται αναφέρεται στην πρώτη συνάντηση της εικοσιοκτάχρονης Κλεοπάτρας με τον σαραντάχρονο Αντώνιο στην Ταρσό, το δεύτερο (β) στο τελευταίο βράδυ του Αντωνίου στην Αλεξάνδρεια και το τρίτο (γ) στο δραματικό τέλος της Κλεοπάτρας.

Ἀντώνιος 26-27, 75, 84-86

(α)

[26.1] πολλὰ δὲ καὶ παρ᾽ αὐτοῦ καὶ παρὰ τῶν φίλων δεχομένη γράμματα καλούντων, οὕτως κατεφρόνησε καὶ κατεγέλασε τοῦ ἀνδρός, ὥστε πλεῖν ἀνὰ τὸν Κύδνον ποταμὸν ἐν πορθμείῳ χρυσοπρύμνῳ, τῶν μὲν ἱστίων ἁλουργῶν ἐκπεπετασμένων, τῆς δ᾽ εἰρεσίας ἀργυραῖς κώπαις ἀναφερομένης πρὸς αὐλὸν ἅμα σύριγξι καὶ κιθάραις συνηρμοσμένον. [26.2] αὐτὴ δὲ κατέκειτο μὲν ὑπὸ σκιάδι χρυσοπάστῳ, κεκοσμημένη γραφικῶς ὥσπερ Ἀφροδίτη, παῖδες δὲ τοῖς γραφικοῖς Ἔρωσιν εἰκασμένοι παρ᾽ ἑκάτερον ἑστῶτες ἐρρίπιζον. [26.3] ὁμοίως δὲ καὶ θεραπαινίδες αἱ καλλιστεύουσαι Νηρηίδων ἔχουσαι καὶ Χαρίτων στολάς, αἱ μὲν πρὸς οἴαξιν, αἱ δὲ πρὸς κάλοις ἦσαν. ὀδμαὶ δὲ θαυμασταὶ τὰς ὄχθας ἀπὸ θυμιαμάτων πολλῶν κατεῖχον. [26.4] τῶν δ᾽ ἀνθρώπων οἱ μὲν εὐθὺς ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ παρωμάρτουν ἑκατέρωθεν, οἱ δ᾽ ἀπὸ τῆς πόλεως κατέβαινον ἐπὶ τὴν θέαν. ἐκχεομένου δὲ τοῦ κατὰ τὴν ἀγορὰν ὄχλου, τέλος αὐτὸς ὁ Ἀντώνιος ἐπὶ βήματος καθεζόμενος ἀπελείφθη μόνος. [26.5] καί τις λόγος ἐχώρει διὰ πάντων, ὡς ἡ Ἀφροδίτη κωμάζοι πρὸς τὸν Διόνυσον ἐπ᾽ ἀγαθῷ τῆς Ἀσίας. [26.6] ἔπεμψε μὲν οὖν καλῶν αὐτὴν ἐπὶ τὸ δεῖπνον· ἡ δὲ μᾶλλον ἐκεῖνον ἠξίου πρὸς ἑαυτὴν ἥκειν. εὐθὺς οὖν τινα βουλόμενος εὐκολίαν ἐπιδείκνυσθαι καὶ φιλοφροσύνην, ὑπήκουσε καὶ ἦλθεν. ἐντυχὼν δὲ παρασκευῇ λόγου κρείττονι, μάλιστα τῶν φώτων τὸ πλῆθος ἐξεπλάγη. [26.7] τοσαῦτα γὰρ λέγεται καθίεσθαι καὶ ἀναφαίνεσθαι πανταχόθεν ἅμα, καὶ τοιαύταις πρὸς ἄλληλα κλίσεσι καὶ θέσεσι διακεκοσμημένα καὶ συντεταγμένα πλαισίων καὶ περιφερῶν τρόπῳ, ὥστε τῶν ἐν ὀλίγοις ἀξιοθεάτων καὶ καλῶν ἐκείνην γενέσθαι τὴν ὄψιν. [27.1] τῇ δ᾽ ὑστεραίᾳ πάλιν ἀνθεστιῶν αὐτήν, ἐφιλοτιμήθη μὲν ὑπερβαλέσθαι τὴν λαμπρότητα καὶ τὴν ἐπιμέλειαν, ἀμφοῖν δὲ λειπόμενος καὶ κρατούμενος ἐν αὐτοῖς ἐκείνοις, πρῶτος ἔσκωπτεν εἰς αὐχμὸν καὶ ἀγροικίαν τὰ παρ᾽ αὑτῷ. [27.2] πολὺ δ᾽ ἡ Κλεοπάτρα καὶ τοῖς σκώμμασι τοῦ Ἀντωνίου τὸ στρατιωτικὸν ἐνορῶσα καὶ βάναυσον, ἐχρῆτο καὶ τούτῳ πρὸς αὐτὸν ἀνειμένως ἤδη καὶ κατατεθαρρηκότως. [27.3] καὶ γὰρ ἦν ὡς λέγουσιν αὐτὸ μὲν καθ᾽ αὑτὸ τὸ κάλλος αὐτῆς οὐ πάνυ δυσπαράβλητον οὐδ᾽ οἷον ἐκπλῆξαι τοὺς ἰδόντας, ἁφὴν δ᾽ εἶχεν ἡ συνδιαίτησις ἄφυκτον, ἥ τε μορφὴ μετὰ τῆς ἐν τῷ διαλέγεσθαι πιθανότητος καὶ τοῦ περιθέοντος ἅμα πως περὶ τὴν ὁμιλίαν ἤθους ἀνέφερέ τι κέντρον. [27.4] ἡδονὴ δὲ καὶ φθεγγομένης ἐπῆν τῷ ἤχῳ· καὶ τὴν γλῶτταν ὥσπερ ὄργανόν τι πολύχορδον εὐπετῶς τρέπουσα καθ᾽ ἣν βούλοιτο διάλεκτον, ὀλίγοις παντάπασι δι᾽ ἑρμηνέως ἐνετύγχανε βαρβάροις, τοῖς δὲ πλείστοις αὐτὴ δι᾽ αὑτῆς ἀπεδίδου τὰς ἀποκρίσεις, οἷον Αἰθίοψι Τρωγλοδύταις Ἑβραίοις Ἄραψι Σύροις Μήδοις Παρθυαίοις. [27.5] πολλῶν δὲ λέγεται καὶ ἄλλων ἐκμαθεῖν γλώττας, τῶν πρὸ αὐτῆς βασιλέων οὐδὲ τὴν Αἰγυπτίαν ἀνασχομένων παραλαβεῖν διάλεκτον, ἐνίων δὲ καὶ τὸ μακεδονίζειν ἐκλιπόντων.

(β)

[75.1] πάλιν δ᾽ Ἀντώνιος ἔπεμπε Καίσαρα μονομαχῆσαι προκαλούμενος. ἀποκριναμένου δ᾽ ἐκείνου πολλὰς ὁδοὺς Ἀντωνίῳ παρεῖναι θανάτου, συμφρονήσας ὅτι τοῦ διὰ μάχης οὐκ ἔστιν αὐτῷ βελτίων θάνατος, ἔγνω καὶ κατὰ γῆν ἅμα καὶ θάλατταν ἐπιχειρεῖν. [75.2] καὶ παρὰ δεῖπνον ὡς λέγεται τοὺς οἰκέτας ἐκέλευεν ἐπεγχεῖν καὶ προθυμότερον εὐωχεῖν αὐτόν· ἄδηλον γὰρ εἰ τοῦτο ποιήσουσιν αὔριον ἢ δεσπόταις ἑτέροις ὑπηρετήσουσιν, αὐτὸς δὲ κείσεται σκελετὸς καὶ τὸ μηδὲν γενόμενος. [75.3] τοὺς δὲ φίλους ἐπὶ τούτοις δακρύοντας ὁρῶν, ἔφη μὴ προάξειν ἐπὶ τὴν μάχην, ἐξ ἧς αὑτῷ θάνατον εὐκλεᾶ μᾶλλον ἢ σωτηρίαν ζητεῖν καὶ νίκην. [75.4] ἐν ταύτῃ τῇ νυκτὶ λέγεται μεσούσῃ σχεδόν, ἐν ἡσυχίᾳ καὶ κατηφείᾳ τῆς πόλεως διὰ φόβον καὶ προσδοκίαν τοῦ μέλλοντος οὔσης, αἰφνίδιον ὀργάνων τε παντοδαπῶν ἐμμελεῖς φωνὰς ἀκουσθῆναι καὶ βοὴν ὄχλου μετ᾽ εὐασμῶν καὶ πηδήσεων σατυρικῶν, ὥσπερ θιάσου τινὸς οὐκ ἀθορύβως ἐξελαύνοντος· [75.5] εἶναι δὲ τὴν ὁρμὴν ὁμοῦ τι διὰ τῆς πόλεως μέσης ἐπὶ τὴν πύλην ἔξω τὴν τετραμμένην πρὸς τοὺς πολεμίους, καὶ ταύτῃ τὸν θόρυβον ἐκπεσεῖν πλεῖστον γενόμενον. [75.6] ἐδόκει δὲ τοῖς ἀναλογιζομένοις τὸ σημεῖον ἀπολείπειν ὁ θεὸς Ἀντώνιον, ᾧ μάλιστα συνεξομοιῶν καὶ συνοικειῶν ἑαυτὸν διετέλεσεν.

(γ)

[84.1] ἦν δὲ Κορνήλιος Δολοβέλλας ἐπιφανὴς νεανίσκος ἐν τοῖς Καίσαρος ἑταίροις. [84.2] οὗτος εἶχε πρὸς τὴν Κλεοπάτραν οὐκ ἀηδῶς· καὶ τότε χαριζόμενος αὐτῇ δεηθείσῃ κρύφα πέμψας ἐξήγγειλεν, ὡς αὐτὸς μὲν ὁ Καῖσαρ ἀναζεύγνυσι πεζῇ διὰ Συρίας, ἐκείνην δὲ μετὰ τῶν τέκνων ἀποστέλλειν εἰς ‹Ῥώμην εἰς› τρίτην ἡμέραν ἔγνωκεν. [84.3] ἡ δ᾽ ἀκούσασα ταῦτα πρῶτον μὲν ἐδεήθη Καίσαρος, ὅπως αὐτὴν ἐάσῃ χοὰς ἐπενεγκεῖν Ἀντωνίῳ· καὶ συγχωρήσαντος, ἐπὶ τὸν τάφον κομισθεῖσα καὶ περιπεσοῦσα τῇ σορῷ μετὰ τῶν συνήθων γυναικῶν [84.4] «ὦ φίλ᾽ Ἀντώνιε» εἶπεν «ἔθαπτον μέν σε πρώην ἔτι χερσὶν ἐλευθέραις, σπένδω δὲ νῦν αἰχμάλωτος οὖσα καὶ φρουρουμένη μήτε κοπετοῖς μήτε θρήνοις αἰκίσασθαι τὸ δοῦλον τοῦτο σῶμα καὶ τηρούμενον ἐπὶ τοὺς κατὰ σοῦ θριάμβους. [84.5] ἄλλας δὲ μὴ προσδέχου τιμὰς ἢ χοάς· ἀλλ᾽ αὗταί σοι τελευταῖαι Κλεοπάτρας ἀγομένης. [84.6] ζῶντας μὲν γὰρ ἡμᾶς οὐθὲν ἀλλήλων διέστησε, κινδυνεύομεν δὲ τῷ θανάτῳ διαμείψασθαι τοὺς τόπους, σὺ μὲν ὁ Ῥωμαῖος ἐνταῦθα κείμενος, ἐγὼ δ᾽ ἡ δύστηνος ἐν Ἰταλίᾳ, τοσοῦτο τῆς σῆς μεταλαβοῦσα χώρας μόνον. [84.7] ἀλλ᾽ εἰ δή τις τῶν ἐκεῖ θεῶν ἀλκὴ καὶ δύναμις —οἱ γὰρ ἐνταῦθα προὔδωκαν ἡμᾶς—, μὴ πρόῃ ζῶσαν τὴν σεαυτοῦ γυναῖκα, μηδ᾽ ἐν ἐμοὶ περιίδῃς θριαμβευόμενον σεαυτόν, ἀλλ᾽ ἐνταῦθά με κρύψον μετὰ σεαυτοῦ καὶ σύνθαψον, ὡς ἐμοὶ μυρίων κακῶν ὄντων οὐδὲν οὕτω μέγα καὶ δεινόν ἐστιν, ὡς ὁ βραχὺς οὗτος χρόνος ὃν σοῦ χωρὶς ἔζηκα.» [85.1] τοιαῦτ᾽ ὀλοφυραμένη καὶ στέψασα καὶ κατασπασαμένη τὴν σορόν, ἐκέλευσεν αὑτῇ λουτρὸν γενέσθαι. λουσαμένη δὲ καὶ κατακλιθεῖσα, λαμπρὸν ἄριστον ἠρίστα. καί τις ἧκεν ἀπ᾽ ἀγροῦ κίστην τινὰ κομίζων· [85.2] τῶν δὲ φυλάκων ὅ τι φέροι πυνθανομένων, ἀνοίξας καὶ ἀφελὼν τὰ θρῖα σύκων ἐπίπλεων τὸ ἀγγεῖον ἔδειξε. [85.3] θαυμασάντων δὲ τὸ κάλλος καὶ τὸ μέγεθος, μειδιάσας παρεκάλει λαβεῖν· οἱ δὲ πιστεύσαντες ἐκέλευον εἰσενεγκεῖν. [85.4] μετὰ δὲ τὸ ἄριστον ἡ Κλεοπάτρα δέλτον ἔχουσα γεγραμμένην καὶ κατασεσημασμένην ἀπέστειλε πρὸς Καίσαρα, καὶ τοὺς ἄλλους ἐκποδὼν ποιησαμένη πλὴν τῶν δυεῖν ἐκείνων γυναικῶν, τὰς θύρας ἔκλεισε. [85.5] Καῖσαρ δὲ λύσας τὴν δέλτον, ὡς ἐνέτυχε λιταῖς καὶ ὀλοφυρμοῖς δεομένης αὐτὴν σὺν Ἀντωνίῳ θάψαι, ταχὺ συνῆκε τὸ πεπραγμένον. καὶ πρῶτον μὲν αὐτὸς ὥρμησε βοηθεῖν, ἔπειτα τοὺς σκεψομένους κατὰ τάχος ἔπεμψεν. ἐγεγόνει δ᾽ ὀξὺ τὸ πάθος. [85.6] δρόμῳ γὰρ ἐλθόντες, καὶ τοὺς μὲν φυλάττοντας οὐδὲν ᾐσθημένους καταλαβόντες, τὰς δὲ θύρας ἀνοίξαντες, εὗρον αὐτὴν τεθνηκυῖαν ἐν χρυσῇ κατακειμένην κλίνῃ κεκοσμημένην βασιλικῶς. [85.7] τῶν δὲ γυναικῶν ἡ μὲν Εἰρὰς λεγομένη πρὸς τοῖς ποσὶν ἀπέθνῃσκεν, ἡ δὲ Χάρμιον ἤδη σφαλλομένη καὶ καρηβαροῦσα κατεκόσμει τὸ διάδημα τὸ περὶ τὴν κεφαλὴν αὐτῆς. εἰπόντος δέ τινος ὀργῇ· [85.8] «καλὰ ταῦτα Χάρμιον;» «κάλλιστα μὲν οὖν» ἔφη «καὶ πρέποντα τῇ τοσούτων ἀπογόνῳ βασιλέων.» πλέον δ᾽ οὐδὲν εἶπεν, ἀλλ᾽ αὐτοῦ παρὰ τὴν κλίνην ἔπεσε. [86.1] λέγεται δὲ τὴν ἀσπίδα κομισθῆναι σὺν τοῖς σύκοις ἐκείνοις καὶ τοῖς θρίοις ἄνωθεν ἐπικαλυφθεῖσαν· οὕτω γὰρ τὴν Κλεοπάτραν κελεῦσαι, μηδ᾽ αὐτῆς ἐπισταμένης τῷ σώματι προσπεσεῖν τὸ θηρίον· [86.2] ὡς δ᾽ ἀφαιροῦσα τῶν σύκων εἶδεν, εἰπεῖν· «ἐνταῦθ᾽ ἦν ἄρα τοῦτο». καὶ τὸν βραχίονα παρασχεῖν τῷ δήγματι γυμνώσασαν. [86.3] οἱ δὲ τηρεῖσθαι μὲν ἐν ὑδρίᾳ τὴν ἀσπίδα καθειργμένην φάσκουσιν, ἠλακάτῃ δέ τινι χρυσῇ τῆς Κλεοπάτρας ἐκκαλουμένης αὐτὴν καὶ διαγριαινούσης, ὁρμήσασαν ἐμφῦναι τῷ βραχίονι. [86.4] τὸ δ᾽ ἀληθὲς οὐδεὶς οἶδεν· ἐπεὶ καὶ φάρμακον αὐτὴν ἐλέχθη φορεῖν ἐν κνηστίδι κοίλῃ, τὴν δὲ κνηστίδα κρύπτειν τῇ κόμῃ· πλὴν οὔτε κηλὶς ἐξήνθησε τοῦ σώματος οὔτ᾽ ἄλλο φαρμάκου σημεῖον. [86.5] οὐ μὴν οὐδὲ τὸ θηρίον ἐντὸς ὤφθη, συρμοὺς δέ τινας αὐτοῦ παρὰ θάλασσαν, ᾗ τὸ δωμάτιον ἀφεώρα καὶ θυρίδες ἦσαν, ἰδεῖν ἔφασκον· ἔνιοι δὲ καὶ τὸν βραχίονα τῆς Κλεοπάτρας ὀφθῆναι δύο νυγμὰς ἔχοντα λεπτὰς καὶ ἀμυδράς. [86.6] οἷς ἔοικε πιστεῦσαι καὶ ὁ Καῖσαρ. ἐν γὰρ τῷ θριάμβῳ τῆς Κλεοπάτρας αὐτῆς εἴδωλον ἐκομίζετο καὶ τῆς ἀσπίδος ἐμπεφυκυίας. ταῦτα μὲν οὖν οὕτω λέγεται γενέσθαι. [86.7] Καῖσαρ δέ, καίπερ ἀχθεσθεὶς ἐπὶ τῇ τελευτῇ τῆς γυναικός, ἐθαύμασε τὴν εὐγένειαν αὐτῆς, καὶ ταφῆναι τὸ σῶμα σὺν Ἀντωνίῳ λαμπρῶς καὶ βασιλικῶς ἐκέλευσεν. ἐντίμου δὲ καὶ τὰ γύναια κηδείας ἔτυχεν αὐτοῦ προστάξαντος. [86.8] ἐτελεύτησε δὲ Κλεοπάτρα μὲν ἑνὸς δέοντα τεσσαράκοντα ἔτη βιώσασα, καὶ τούτων δύο καὶ εἴκοσι βασιλεύσασα, συνάρξασα δ᾽ Ἀντωνίῳ πλείω τῶν δεκατεσσάρων. Ἀντώνιον δ᾽ οἱ μὲν ἕξ, οἱ δὲ τρισὶ τὰ πεντήκοντα ὑπερβαλεῖν φασιν. [86.9] αἱ μὲν οὖν Ἀντωνίου καθῃρέθησαν εἰκόνες, αἱ δὲ Κλεοπάτρας κατὰ χώραν ἔμειναν, Ἀρχιβίου τινὸς τῶν φίλων αὐτῆς δισχίλια τάλαντα Καίσαρι δόντος, ἵνα μὴ τὸ αὐτὸ ταῖς Ἀντωνίου πάθωσιν.

***

(α) Η πρώτη συνάντηση

[26,1] Παρά το γεγονός ότι και από τον ίδιο και από τους φίλους του δεχόταν πολλά γράμματα με τα οποία την προσκαλούσαν,¹ περιφρόνησε και αγνόησε τόσο επιδεικτικά τον άνδρα, ώστε να αναπλέει τον ποταμό Κύδνο² μέσα σε πλοίο χρυσόπρυμνο, με αναπεπταμένα πανιά ολοπόρφυρα και με τους κωπηλάτες να λάμνουν με ασημένια κουπιά υπό τον ήχο του αυλού, που συνδυαζόταν αρμονικά με τους ήχους από τις σύριγγες και τις κιθάρες. [2] Η ίδια ήταν ξαπλωμένη κάτω από στέγαστρο χρυσοποίκιλτο, στολισμένη όπως ζωγραφίζουν την Αφροδίτη, ενώ αγόρια όμοια με ζωγραφισμένους Έρωτες έστεκαν από τη μια και από την άλλη ανεμίζοντας ριπίδια. [3] Επίσης, οι ωραιότερες θεραπαινίδες, ντυμένες Νηρηίδες και Χάριτες,³ έστεκαν άλλες πλάι στα πηδάλια και άλλες πλάι στα παλαμάρια. Ευωδιές εξαίσιες από αμέτρητα θυμιάματα ξεχύνονταν στις όχθες. [4] Από τους ανθρώπους πάλι άλλοι τη συνόδευαν από τη μια και από την άλλη όχθη ευθύς από την εκβολή του ποταμού, ενώ άλλοι κατέβαιναν από την πόλη στην ακτή για να δουν το θέαμα. Και καθώς το πλήθος το συναθροισμένο στην αγορά απομακρυνόταν κατά κύματα, στο τέλος ο ίδιος ο Αντώνιος, καθισμένος στο βήμα, απόμεινε μόνος. [5] Και παντού κυκλοφορούσε η φήμη ότι η Αφροδίτη ερχόταν να ξεφαντώσει με τον Διόνυσο⁴ για το καλό της Ασίας.
[6] Έστειλε λοιπόν ο Αντώνιος και την καλούσε σε δείπνο· αυτή ωστόσο εξέφρασε την επιθυμία να την επισκεφθεί καλύτερα εκείνος. Θέλοντας λοιπόν από την πρώτη στιγμή να δείξει την καλή του διάθεση και τα φιλικά του αισθήματα, ανταποκρίθηκε και πήγε. Εκεί βρέθηκε μπροστά σε προετοιμασία ανώτερη από οποιαδήποτε περιγραφή· όμως αυτό που του προκάλεσε τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν το πλήθος των φώτων. [7] Γιατί τόσα φώτα λέγεται ότι είχαν τοποθετηθεί και άναβαν συγχρόνως σε όλα τα σημεία, και με τέτοιες κλίσεις και τέτοιους συνδυασμούς το ένα σε σχέση με το άλλο είχαν οργανωθεί και διαταχθεί σε σχηματισμούς τετραγώνων και κύκλων, ώστε το θέαμα εκείνο να συγκαταλέγεται στα λίγα ωραία θεάματα που θα άξιζε να δει κανείς.
[27,1] Την επόμενη ημέρα, όταν ο Αντώνιος της ανταπέδιδε το τραπέζι, είχε τη φιλοδοξία να την ξεπεράσει στη λαμπρότητα και τη χάρη, όταν όμως υστερούσε και στα δύο και έβγαινε ηττημένος ακριβώς σ᾽ αυτά, υπήρξε ο πρώτος που ειρωνεύτηκε τις δικές του ετοιμασίες για την πενιχρότητα και τη χοντροκοπιά τους. [2] Η Κλεοπάτρα, διαπιστώνοντας ότι και στα αστεία του Αντωνίου υπήρχε έντονο το στοιχείο του στρατιώτη και του κοινού ανθρώπου, χρησιμοποιούσε αυτόν τον τρόπο και απέναντί του με παρρησία ήδη και με τόλμη. [3] Γιατί η ομορφιά της καθ᾽ εαυτήν δεν ήταν, λένε, απαράμιλλη ούτε τέτοια ώστε να αφήνει έκθαμβους όσους την έβλεπαν, η συναναστροφή όμως μαζί της είχε κάτι το σαγηνευτικό, στο οποίο δεν μπορούσες να αντισταθείς, και η μορφή της, σε συνδυασμό με την πειθώ του λόγου της και το ήθος που, κατά κάποιον τρόπο, συνόδευε την επικοινωνία της με τους άλλους, είχε κάτι το συναρπαστικό. [4] Επίσης, όταν μιλούσε, ήταν απόλαυση να ακούς τον ήχο της φωνής της, ενώ και τη γλώσσα της, σαν όργανο πολύχορδο, την προσάρμοζε με ευχέρεια σε οποιαδήποτε γλώσσα ήθελε και έτσι μόνο με ελάχιστους βαρβάρους επικοινωνούσε μέσω διερμηνέα, ενώ κατά κανόνα τις απαντήσεις τις έδινε η ίδια, όπως επί παραδείγματι στους Αιθίοπες, στους Τρωγλοδύτες,⁵ στους Εβραίους, στους Άραβες, στους Σύρους, στους Μήδους και στους Πάρθους. [5] Λέγεται ακόμη ότι είχε μάθει τις γλώσσες και πολλών άλλων, ενώ οι προκάτοχοί της βασιλείς δεν είχαν υποβληθεί στον κόπο να μάθουν ούτε την αιγυπτιακή γλώσσα, ενώ κάποιοι είχαν ξεχάσει ακόμη και τα μακεδονικά.⁶

(β) ἀπολείπειν ὁ θεὸς Ἀντώνιον

[75,1] Ο Αντώνιος έστελνε και πάλι και προκαλούσε τον Καίσαρα⁷ σε μονομαχία.Όταν εκείνος απάντησε ότι ο Αντώνιος είχε στη διάθεσή του πολλούς δρόμους προς τον θάνατο, συνειδητοποίησε ότι δεν υπήρχε γι᾽ αυτόν θάνατος ενδοξότερος από τον θάνατο στη μάχη και αποφάσισε να επιτεθεί ταυτοχρόνως και στην ξηρά και στη θάλασσα. [2] Στη διάρκεια μάλιστα του δείπνου ζητούσε, λένε, από τους υπηρέτες να τον κερνούν και να τον σερβίρουν πλουσιοπάροχα· γιατί ήταν άγνωστο, έλεγε, αν αυτό θα μπορούσαν να το κάνουν και την επομένη ή θα υπηρετούσαν άλλους κυρίους, ενώ εκείνος θα κείτονταν νεκρός, ένα πτώμα και ένα τίποτα. [3] Βλέποντας τότε τους φίλους του να δακρύζουν με αυτά που άκουγαν, είπε ότι δεν θα τους οδηγήσει στη μάχη από την οποία προσδοκούσε πιο πολύ ένδοξο θάνατο παρά σωτηρία και νίκη.
[4] Εκείνη τη νύχτα,γύρω στα μεσάνυχτα, ενώ επικρατούσε στην πόλη άκρα ησυχία και κατήφεια από τον φόβο και την αγωνία γι᾽ αυτά που έρχονταν, άξαφνα ακούστηκαν, λένε, ήχοι μελωδικοί οργάνων κάθε λογής και κραυγή πλήθους συνοδευόμενη από βακχικά ευοί ευάν⁸ και σκιρτήματα σατύρων, σαν κάποιος θίασος⁹ του Διονύσου να αποχωρούσε θορυβωδέστατα· [5] η πορεία τους έμοιαζε να περνάει περίπου από τη μέση της πόλης και να κατευθύνεται προς την έξω πύλη που έβλεπε προς τους εχθρούς· εκεί ο θόρυβος έγινε εκκωφαντικός και έπειτα έσβησε. [6] Εκείνοι που προσπάθησαν να εξηγήσουν το σημάδι έκριναν ότι τον Αντώνιο τον εγκατέλειπε ο θεός με τον οποίο πρωτίστως ήθελε πάντα να μοιάζει και να ταυτίζεται.¹⁰

(γ) To τέλος της Κλεοπάτρας

[84,1] Υπήρχε λοιπόν ανάμεσα στους φίλους του Καίσαρα Οκταβιανού κάποιος επιφανής νέος, ονόματι Κορνήλιος Δολαβέλλας. [2] Τα αισθήματα του νέου αυτού προς την Κλεοπάτρα ήταν ιδιαιτέρως φιλικά. Τότε, ανταποκρινόμενος στην παράκλησή της, κρυφά της στέλνει μήνυμα πως ο Καίσαρας ο ίδιος ετοιμάζεται να αναχωρήσει με το πεζικό του δια μέσου της Συρίας, την ίδια και τα παιδιά της σκοπεύει σε τρεις μέρες να τους στείλει στη Ρώμη. [3] Μόλις το πληροφορείται αυτό η Κλεοπάτρα, το πρώτο που ζητά από τον Καίσαρα είναι να της επιτρέψει να προσφέρει χοές στον Αντώνιο. Της δίνει αυτός την άδεια κι εκείνη έρχεται με τις βάγιες της στον τάφο, πέφτει, αγκαλιάζει την τεφροδόχο και λέει: [4] «Αγαπημένε μου Αντώνιε, πριν από λίγο με χέρια ελεύθερα ακόμη σ᾽ έθαψα, τώρα αιχμάλωτη σου προσφέρω σπονδές. Τόσο καλά με φρουρούν που δεν μπορώ με θρήνους και κοπετούς το σκλάβο κορμί μου να αφανίσω. Με προορίζουν να στολίσω τον θρίαμβο¹¹ του εχθρού σου. [5] Άλλες τιμές, άλλες χοές μη περιμένεις πια. Αυτές τις τελευταίες σου προσφέρει η σκλάβα Κλεοπάτρα. [6] Γιατί ενόσω ζούσαμε τίποτε δεν μπόρεσε τους δυο μας να χωρίσει, όμως ο θάνατος μάς αναγκάζει να ανταλλάξουμε πατρίδα. Εσύ ο Ρωμαίος, εδώ να κείτεσαι, εγώ η δύστυχη στην Ιταλία, μονάχα τόσο λίγο τόπο από την χώρα σου μερίδιο να πάρω. [7] Αληθινά, αν κάποιος θεός στη χώρα σου το σθένος έχει και τη δύναμη (της γης αυτής μας πρόδωσαν οι θεοί) όσο ζει η γυναίκα σου, μη την εγκαταλείψεις. Μην επιτρέψεις να λαμπρυνθεί με εμένα ο θρίαμβος του εχθρού σου. Εδώ μαζί σου κρύψε με, μαζί σου θάψε με. Από τα μύρια βάσανά μου κανένα μεγαλύτερο, κανένα φοβερότερο δεν είναι, όσο ο λίγος τούτος χρόνος που έχω ζήσει χώρια σου».
[85,1] Μετά, αφού πολύ έκλαψε εκείνη κι αγκάλιασε και καταφίλησε την τεφροδόχο, διέταξε να της ετοιμάσουν το λουτρό της. Κι αφού λούστηκε, ξάπλωσε στο ανάκλιντρό της κι έφαγε ένα λαμπρό γεύμα. Και τότε έφτασε κάποιος από τους αγρούς κρατώντας ένα καλάθι. [2] Επειδή οι φύλακες θέλησαν να μάθουν τι έχει μέσα, άνοιξε ο άνθρωπος το καλάθι, έβγαλε τα φύλλα και είδαν πως ήταν γεμάτο σύκα. [3] Αυτοί θαυμάσανε την ομορφιά και το μέγεθος των σύκων κι εκείνος χαμογελώντας τους παρακάλεσε να πάρουν από ένα. Τον εμπιστεύτηκαν τότε και του επέτρεψαν να μπει μέσα. [4] Η Κλεοπάτρα πάλι, μόλις τελείωσε το γεύμα της, έστειλε στον Καίσαρα ένα δελτάριο που είχε προηγουμένως γράψει και σφραγίσει. Έδιωξε μετά όλους τους άλλους, εκτός από τις δυο πιστές της γυναίκες και κλείδωσε τις πόρτες.
[5] Έλυσε λοιπόν ο Καίσαρας το δελτάριο και σαν είδε εκεί να τον ικετεύει με παρακάλια και κλάματα να τη θάψει μαζί με τον Αντώνιο, αμέσως αντελήφθη τι είχε γίνει. Και στην αρχή σκέφτηκε να τρέξει να βοηθήσει, μετά όμως έστειλε κάποιους να πάνε γρήγορα και να ερευνήσουν. [6] Το κακό όμως είχε κιόλας συμβεί. Επειδή, ενώ οι άνθρωποι έτρεξαν γρήγορα και είδαν πως ούτε οι φύλακες είχαν τίποτε αντιληφθεί, με το που άνοιξαν τις πόρτες την βρήκαν να κείτεται νεκρή πάνω σε χρυσή κλίνη και να είναι στολισμένη βασιλικά. [7] Η μια γυναίκα, αυτή που λεγόταν Ειράς, ξεψυχούσε μπροστά στα πόδια της, η άλλη, η Χάρμιον, παραπατούσε ζαλισμένη προσπαθώντας να τακτοποιήσει το διάδημα που στεφάνωνε το κεφάλι της βασίλισσας. Τότε κάποιος της φώναξε οργισμένος, [8] «Ωραία τα κατορθώματα αυτά, Χάρμιον;» Κι αυτή απάντησε, «Ωραιότατα, μα την αλήθεια, και ταιριαστά σε μιαν απόγονο τόσων βασιλέων». Και δεν είπε τίποτε άλλο, αλλά εκεί δίπλα στην κλίνη έπεσε.
[86,1] Λέγεται τώρα πως το φαρμακερό αυτό φίδι, την ασπίδα, το έφεραν με εκείνα τα σύκα και τα φύλλα που το σκέπαζαν να μη φαίνεται. Αυτές τις εντολές είχε δώσει η Κλεοπάτρα, ώστε το ερπετό να ριχτεί πάνω στο κορμί της χωρίς κι η ίδια να ξέρει πότε. [2] Όταν όμως αφαίρεσε τα σύκα και το είδε, είπε, «Εδώ λοιπόν βρίσκεται τούτο» και αφού γύμνωσε το μπράτσο της, άφησε το φίδι να τη δαγκώσει. [3] Άλλοι πάλι λένε πως η Κλεοπάτρα κρατούσε την ασπίδα καλά κλεισμένη μέσα σ᾽ ένα λαγήνι, πως την ερέθισε και την εξαγρίωσε με μια χρυσή ρόκα κι όρμησε έτσι και κόλλησε στο μπράτσο της. [4] Ποια όμως είναι η αλήθεια, κανείς δεν γνωρίζει. Επειδή ακούστηκε και τούτο, ότι δηλ. η Κλεοπάτρα κρατούσε φαρμάκι μέσα σε μια κοίλη περόνη που έκρυβε στα μαλλιά της. Ωστόσο, ούτε κάποια μελανιά, ούτε κάποιο άλλο σημάδι εμφανίστηκε στο σώμα της. [5] Όμως ούτε και το φίδι βρέθηκε μέσα στην κάμαρη, μολονότι είπαν μερικοί πως είδαν κάποια ίχνη του κοντά στη θάλασσα, εκεί που έβλεπαν τα παράθυρα του δωματίου. Άλλοι είπαν πως είδαν πάνω στο μπράτσο της Κλεοπάτρας δυο σημαδάκια μικρά και αμυδρά. [6] Αυτό φάνηκε να το πιστεύει και ο ίδιος ο Καίσαρας. Έτσι κατά τον θρίαμβό του παρουσίασε μια εικόνα της Κλεοπάτρας με το φίδι κολλημένο πάνω της. Έτσι λέγεται πως έγιναν τα πράγματα.
[7] Ο Καίσαρας πάλι, μολονότι ενοχλήθηκε πολύ από το θάνατο της γυναίκας, εθαύμασε την αρχοντιά της και έδωσε εντολή να ταφεί δίπλα στον Αντώνιο, με λαμπρότητα και τιμές βασιλικές. Πρόσταξε επίσης και οι γυναίκες της να ταφούν με τιμές.
[8] Η Κλεοπάτρα λοιπόν πέθανε αφού έζησε χρόνους τριάντα εννιά, από τους οποίους βασίλεψε είκοσι δύο και συγκυβέρνησε με τον Αντώνιο δέκα τέσσερις.¹² Για τον Αντώνιο άλλοι λένε πως έζησε πενήντα έξι άλλοι πενήντα τρία χρόνια. [9] Και τα αγάλματα του Αντωνίου κατακρεμίστηκαν ενώ της Κλεοπάτρας διατηρήθηκαν στη θέση τους, επειδή ο Αρχίβιος. ένας από τους φίλους της, προσέφερε στον Καίσαρα δυο χιλιάδες τάλαντα για να μην έχουν την ίδια τύχη με τα αγάλματα του Αντωνίου.
--------------------------

¹ Ο Αντώνιος και οι φίλοι του καλούσαν την Κλεοπάτρα να επισπεύσει την άφιξή της.

² Ποταμός της Κιλικίας που εκβάλλει στη Μεσόγειο ΒΑ του ανατολικού άκρου της Κύπρου. Διέσχιζε την πρωτεύουσα της Κιλικίας Ταρσό.

³ Οι 50 Νηρηίδες είναι νύμφες της θάλασσας, κόρες του θαλάσσιου δαίμονα Νηρέα. Οι τρεις Χάριτες (Αγλαΐα, Ευφροσύνη, Θάλεια) είναι κόρες του Δία και της Ευρυνόμης. Χαρίζουν σε θεούς και ανθρώπους την ομορφιά, τη χάρη και την ευφροσύνη.

⁴ Προηγουμένως έχει αναφερθεί ότι κατά την είσοδο του Αντωνίου στην Έφεσο τα πλήθη τον υποδέχονταν ως Διόνυσο καθώς επίσης και ότι οι γυναίκες είχαν μεταμφιεστεί σε βάκχες και οι άντρες σε σατύρους.

⁵ Κατ᾽ άλλους Τρωγοδύτες. Φυλή με πολλές ιδιαιτερότητες που κατοικούσε στην ανατολική ακτή της Αιγύπτου (μεταξύ Σουέζ και Αβυσσηνίας).

⁶ Αυτό σημαίνει ότι μιλούσαν την Κοινή.

⁷ Τον Οκταβιανό.

⁸ Βακχικά επιφωνήματα.

⁹ Θίασος ονομάζεται κυρίως η ακολουθία του Διονύσου.

¹⁰ Ο Διόνυσος (βλ. σχόλ. 4).

¹¹ Θρίαμβος ονομαζόταν η επινίκια "παρέλαση" που διοργάνωναν στη Ρώμη Ρωμαίοι στρατιωτικοί ηγέτες έπειτα από σημαντικές νίκες.

¹² Η πληροφορία δεν είναι ακριβής. Η Κλεοπάτρα, που αυτοκτόνησε το 30 π.Χ., πρωτοσυναντήθηκε με τον Αντώνιο στην Ταρσό το 41 π.Χ.

Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ, ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ, ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ - Κράσσος 33

Σκηνὴ ὁ βίος

Το έργο για το οποίο κυρίως δοξάστηκε ο Πλούταρχος είναι οι Βίοι Παράλληλοι, οι βιογραφίες δηλ. επιφανών ανδρών που έχουν συνταχθεί κατά ζεύγη αποτελούμενα από έναν Έλληνα και έναν Ρωμαίο -σώζονται 22 τέτοια ζεύγη. Το ενδιαφέρον του Πλουτάρχου στους Βίους είναι λιγότερο ιστορικό και περισσότερο ηθοπλαστικό: με τις βιογραφίες επιφανών ανδρών επιδιώκει να δημιουργήσει πρότυπα προς μίμηση -ενίοτε και προς αποφυγήν. Στην περίπτωση του Κράσσου το ελληνικό ανάλογό του είναι ο Αθηναίος στρατηγός Νικίας (†413 π.Χ.).

Κράσσος 33

[33.1] τούτων δὲ πραττομένων Ὁρώδης ἐτύγχανεν ἤδη διηλλαγμένος Ἀρταβάζῃ τῷ Ἀρμενίῳ καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ γυναῖκα Πακόρῳ τῷ παιδὶ καθωμολογημένος, ἑστιάσεις τε καὶ πότοι δι᾽ ἀλλήλων ἦσαν αὐτοῖς, καὶ πολλὰ παρεισήγετο τῶν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος ἀκουσμάτων. [33.2] ἦν γὰρ οὔτε φωνῆς οὔτε γραμμάτων ὁ Ὁρώδης Ἑλληνικῶν ἄπειρος, ὁ δ᾽ Ἀρταβάζης καὶ τραγῳδίας ἐποίει καὶ λόγους ἔγραφε καὶ ἱστορίας, ὧν ἔνιαι διασῴζονται. [33.3] τῆς δὲ κεφαλῆς τοῦ Κράσσου κομισθείσης ἐπὶ θύρας, ἀπηρμέναι μὲν ἦσαν αἱ τράπεζαι, τραγῳδιῶν δ᾽ ὑποκριτὴς Ἰάσων ὄνομα Τραλλιανὸς ᾖδεν Εὐριπίδου Βακχῶν τὰ περὶ τὴν Ἀγαύην. εὐδοκιμοῦντος δ᾽ αὐτοῦ, Σιλάκης ἐπιστὰς τῷ ἀνδρῶνι καὶ προσκυνήσας, προὔβαλεν εἰς μέσον τοῦ Κράσσου τὴν κεφαλήν. [33.4] κρότον δὲ τῶν Πάρθων μετὰ χαρᾶς καὶ κραυγῆς ἀραμένων, τὸν μὲν Σιλάκην κατέκλιναν οἱ ὑπηρέται βασιλέως κελεύσαντος, ὁ δ᾽ Ἰάσων τὰ μὲν τοῦ Πενθέως σκευοποιήματα παρέδωκέ τινι τῶν χορευτῶν, τῆς δὲ τοῦ Κράσσου κεφαλῆς λαβόμενος καὶ ἀναβακχεύσας ἐπέραινεν ἐκεῖνα τὰ μέλη μετ᾽ ἐνθουσιασμοῦ καὶ ᾠδῆς
[33.5] φέρομεν ἐξ ὄρεος
ἕλικα νεότομον ἐπὶ μέλαθρα,
μακάριον θήραμα. [33.6] καὶ ταῦτα μὲν πάντας ἔτερπεν· ᾀδομένων δὲ τῶν ἑξῆς ἀμοιβαίων πρὸς τὸν χορὸν
‹Α.› τίς ἐφόνευσεν;
‹Β.› ἐμὸν τὸ γέρας,
ἀναπηδήσας ὁ Ἐξάθρης —ἐτύγχανε γὰρ δειπνῶν— ἀντελαμβάνετο τῆς κεφαλῆς, ὡς αὐτῷ λέγειν ταῦτα μᾶλλον ἢ ἐκείνῳ προσῆκον. [33.7] ἡσθεὶς δ᾽ ὁ βασιλεὺς τὸν μὲν οἷς πάτριόν ἐστιν ἐδωρήσατο, τῷ δ᾽ Ἰάσονι τάλαντον ἔδωκεν. εἰς τοιοῦτόν φασιν ἐξόδιον τὴν Κράσσου στρατηγίαν ὥσπερ τραγῳδίαν τελευτῆσαι.

***
[33,1] Ενώ συνέβαιναν αυτά, ο Ορώδης είχε ήδη συμφιλιωθεί με τον Αρταβάζη τον Αρμένιο και είχε αρραβωνιάσει τον γιο του Πάκορο με την αδελφή εκείνου· είχαν αρχίσει τα αμοιβαία τραπεζώματα και οι προσκλήσεις για οινοποσία· εκεί απαγγέλλονταν και πολλά ποιήματα από την Ελλάδα. [2] Γιατί ο Ορώδης δεν ήταν άγευστος ούτε της ελληνικής γλώσσας ούτε της λογοτεχνίας, ενώ ο Αρταβάζης συνέθετε και τραγωδίες και έγραφε λόγους και ιστορικά έργα, κάποια από τα οποία σώζονται. [3] Όταν λοιπόν έφεραν το κεφάλι του Κράσσου στην πόρτα, είχαν μόλις σηκώσει τα τραπέζια και ένας υποκριτής τραγωδιών από τις Τράλλεις,¹ ονομαζόμενος Ιάσων, τραγουδούσε από τις Βάκχες του Ευριπίδη τη σκηνή της Αγαύης. Ενώ τον επευφημούσαν, εμφανίστηκε στην πόρτα του ανδρωνίτη ο Σιλάκης και, αφού προσκύνησε, έριξε στο μέσο των συνδαιτυμόνων το κεφάλι του Κράσσου. [4] Οι Πάρθοι περιχαρείς χειροκροτούσαν και κραύγαζαν· τον Σιλάκη οι υπηρέτες, έπειτα από διαταγή του βασιλιά, τον έβαλαν να καθίσει, ενώ ο Ιάσων, αφού παρέδωσε σε κάποιο από τα μέλη του χορού το ομοίωμα της κεφαλής του Πενθέα, άδραξε το κεφάλι του Κράσσου και υποδυόμενος την κυριευμένη από την βακχική μανία Αγαύη τραγούδησε με το πάθος του θεόληπτου τους λυρικούς εκείνους στίχους
[5] φέρω από τα όρη στα μέλαθρα

χλωρό βλαστάρι·

μόλις το έκοψα,

ευλογημένο κυνήγι.

[6] Και αυτά έτερπαν τους πάντες· όταν όμως τραγουδούσαν το αμέσως επόμενο αμοιβαίο άσμα της Αγαύης και του χορού
‹Α.› Ποιος τον σκότωσε;
‹Β.› Δικό μου το έπαθλο,²
πήδησε πάνω ο Εξάθρης,³ που έτυχε να είναι παρών στο δείπνο, και πιάστηκε και αυτός από το κεφάλι, θέλοντας έτσι να δείξει ότι ταίριαζε πολύ περισσότερο τους στίχους εκείνους να τους λέει αυτός παρά ο άλλος. [7] Ο βασιλιάς κατευχαριστημένος του προσέφερε τα πατροπαράδοτα δώρα, ενώ στον Ιάσονα έδωσε ένα τάλαντο.⁴ Σε τέτοιο τέλος κατέληξε, λένε, η στρατηγία του Κράσσου, σαν να ήταν τραγωδία.
---------------------

¹ Πόλη στην κοιλάδα του Μαιάνδρου, ανατολικά της Εφέσου· άλλοτε υπαγόταν στην Καρία και άλλοτε στη Λυδία.

² Ευρυπίδης, Βάκχες 1169-1171, 1178-1179.

³ Είναι αυτός που σκότωσε τον Κράσσο.

⁴ Οι καλοί ηθοποιοί αμείβονταν γενικά αδρά.

Το εσωτερικό μας κενό δεν γεμίζει με αντικείμενα

Οι εξωτερικές δράσεις και η αναζήτηση της απόλαυσης, είναι ασπιρίνες για να ξεχνούν οι άνθρωποι το κενό και τα προβλήματά τους και να αποφεύγουν να δουν τι συμβαίνει μέσα τους. Τα προβλήματα όμως θα παραμένουν άλυτα όσο κανείς αποφεύγει να τα αντιμετωπίσει ή αναζητά επιφανειακές λύσεις.

Οι άνθρωποι σήμερα αποφεύγουν να δουν αυτό που συμβαίνει μέσα τους και για να ξεχνιούνται, το ρίχνουν στο φαΐ, στο sex, στη διασκέδαση, στα σπορ, στην πολιτική, στις εκδρομές, στα χόμπι, στο ντύσιμο, στο κυνήγι του χρήματος, στο να ασχολούνται με τους άλλους, στην τηλεόραση, το ιντερνέτ, τα θεάματα, το ποτό, τα ναρκωτικά, οποιαδήποτε περίεργη απόλαυση και ότι μπορεί να βάλει ο νους του ανθρώπου.

Είναι δυνατόν όμως, να λυθούν τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί στο νου και την καρδιά του, αποφεύγοντας να τα δει και να τα αντιμετωπίσει; Ή είναι δυνατόν να βρει κανείς ικανοποίηση και ευτυχία, να γεμίσει το κενό του, καταφεύγοντας σε πράγματα έξω από αυτόν, σε υλικά αντικείμενα; Εξ άλλου τα αντικείμενα και οι απολαύσεις τους, όπως και οι ίδιες αισθήσεις υπόκεινται σε πολλούς περιορισμούς. Πράγματα φθαρτά και υποκείμενα σε περιορισμούς είναι αδύνατο να μας φέρουν μόνιμη ευτυχία, εσωτερική πληρότητα, ειρήνη κ.λπ.. Είναι γεγονός ότι δεν μπορούμε να έχουμε πάντα αυτό που θέλουμε και έτσι νοιώθουμε δυστυχισμένοι.

Αλλά είναι γεγονός ότι και όταν αποκτούμε αυτό που θέλουμε πάλι δυστυχούμε, γιατί ανακαλύπτουμε ότι το συγκεκριμένο πράγμα που φανταζόμασταν ότι θα μας έκανε πλήρεις και ευτυχισμένους δεν το πραγματοποίησε.

Κανένα αντικείμενο καμία εξωτερική κατάσταση δεν εμπεριέχει ευτυχία και πληρότητα. Είναι μόνο η φαντασία του νου που προβάλει σε όλα τα εξωτερικά πράγματα και καταστάσεις ιδιότητες που δεν έχουν. Η πλειοψηφία των ανθρώπων ποτέ δεν έψαξε τα πράγματα λίγο βαθύτερα, να δει δηλαδή κατά πόσο όλα αυτά που έμαθε από τους γονείς το σχολείο την κοινωνία κ.λπ. σχετικά με τον εαυτό του, και τον κόσμο είναι πράγματι έτσι. Η άγνοια όμως είναι ο χειρότερος σύντροφος του ανθρώπου. Η λανθασμένη κατανόηση των πραγμάτων μας οδηγεί σε λανθασμένες δράσεις και πόνο.

Μπορεί προσωρινά όλες αυτές οι εξωτερικές δράσεις που κάνει, να του φέρουν μία ψευδαισθησιακή ευχαρίστηση και να ξεχνάει κανείς τις ουσιαστικές του ανάγκες. Γρήγορα όμως αυτές οι εσωτερικές άλυτες καταστάσεις θα ξανάρθουν στην επιφάνεια και θα αναζητούν τη λύση τους. Η αδιαφορία να κοιτάξει κανείς αυτά και να δώσει λύσεις, απλά παρατείνει και αυξάνει τον πόνο και το αδιέξοδο.

Όσο αναβάλλει κανείς τη μελέτη του εαυτού του και το ταξίδι προς την αληθινή του φύση, η διαφυγή από τα προβλήματα και τον πόνο αυτής της ζωής, είναι αδύνατη.

Αυτό μπορείς να το διαπιστώσεις κοιτώντας γύρω σου, πως ζούνε οι άνθρωποι και τι τους συμβαίνει. Άμα ανοίξεις την τηλεόραση ή διαβάσεις εφημερίδα, είναι εύκολο να δεις τον ανθρώπινο πόνο σε όλο του το μεγαλείο. Αυτό συμβαίνει σε συναισθηματικό, νοητικό και σωματικό επίπεδο. Πολύς ή λίγος πόνος, απλά διακόπτεται από μικρά διαλείμματα απόλαυσης και αδράνειας.

Παρά ταύτα, αυτό που συνεχίζει να κάνει η πλειοψηφία των ανθρώπων είναι να ψάχνει να βρει ευτυχία και πληρότητα στις απολαύσεις και γενικότερα στα εξωτερικά πράγματα. Και αυτό μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην αυτοκαταστροφή μας ως ανθρωπότητα και μάλιστα με βήματα γοργά αφού πια έχουμε την τεχνολογία να προκαλούμε μαζικές καταστροφές και θάνατο.

H μεταβατική περίοδος πριν την εφηβεία: όσα πρέπει να προσέχετε

Αν συγκρίνουμε την επιστημονική βιβλιογραφία γύρω από την προσχολική ηλικία ή την εφηβεία με τις δημοσιεύσεις σχετικά με την ηλικία μεταξύ 6 και 12 ετών, βλέπουμε ότι τα άρθρα και τα βιβλία που αναφέρονται σ’ αυτή τη “μεταβατική περίοδο” είναι ελάχιστα. Γι αυτό και οι γνώσεις μας για την ανάπτυξη των παιδιών σ’ αυτή τη φάση είναι ελλιπείς.

Η “μεταβατική περίοδος”, το διάστημα μεταξύ 5 και 11 ετών, που ο Φρόιντ ονόμαζε “λανθάνουσα περίοδο”, θεωρείται ότι είναι ένα διάστημα κατά το οποίο δεν συμβαίνουν και πολλά πράγματα, μια περίοδος όπου το παιδί προετοιμάζεται για τις θύελλες της εφηβείας κι εξοπλίζεται για να τις αντιμετωπίσει. Αλλά κι αυτή η “μεταβατική περίοδος” είναι εξίσου δύσκολη. Δεν είναι η ηρεμία πριν τη θύελλα, ούτε είναι τόσο ομοιόμορφη όσο υποδηλώνει ο όρος “λανθάνουσα περίοδος”. ΄

Και μπορούμε να τη χωρίσουμε σε τρεις φάσεις:

Όταν το παιδί είναι 6-7 ετών, οι γονείς είναι ακόμα ιδιαίτερα σημαντικοί γι' αυτό. Σημαίνουν προστασία και συναισθηματικό δέσιμο, παρέχουν στο παιδί ένα πλαίσιο αναφοράς. Το παιδί θέλει να βγει έξω στον κόσμο —κι ο κόσμος σ’ αυτή τη φάση συμβολίζεται από το σχολείο κι από τον “καλύτερο” φίλο του. Μερικά παιδιά αισθάνονται ότι είναι πια μεγάλα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι νιώθουν μόνο περηφάνια και αυτοπεποίθηση. Το γεγονός ότι αφήνουν το νηπιαγωγείο για να πάνε στο δημοτικό προκαλεί επίσης ανασφάλεια και φόβο. Το παιδί που ήταν χθες ο «μεγάλος» ή η «μεγάλη» στο νηπιαγωγείο, ξεκινάει τώρα πάλι από την αρχή και πρέπει να ενταχθεί και να υποταχθεί σε κάτι καινούργιο. Στο νηπιαγωγείο είχε μάθει τους κανόνες, ήξερε πως να τα βγάζει πέρα, πώς να παίρνει αυτό που θέλει, πώς να κολακεύει ή να κοροϊδεύει τις δασκάλες. Τώρα όλα είναι διαφορετικά. Η έξοδος στον κόσμο δεν είναι μόνο μια απελευθέρωση. Γεννά ανασφάλειες και φόβους που δεν αντιμετωπίζονται με τα καθησυχαστικά σχόλια των γονέων, με φράσεις όπως «είσαι πια ολόκληρος άντρας» ή «είσαι μεγάλο κορίτσι».

Πολύ μεγαλύτερη ανακούφιση αισθάνονται τα παιδιά, όταν τους απλώνουμε το χέρι και τα βοηθάμε έμπρακτα. Όταν νιώσουν αρκετή ασφάλεια, τότε τα παιδιά γυρίζουν την πλάτη στους γονείς κι επαναστατούν. Οι αξίες και οι κανόνες των γονιών εξακολουθούν για ένα διάστημα να προσφέρουν προσανατολισμό στα παιδιά, συγχρόνως όμως αμφισβητούνται· Τα παιδιά αρχίζουν να κάνουν πολύ παρέα με συνομήλικους του ίδιου φύλου. Οι φιλίες με το αντίθετο φύλο αποτελούν εξαίρεση και γίνονται συνήθως στόχος κοροϊδίας και διφορούμενων αστείων.

Η δεύτερη φάση της “μεταβατικής περιόδου” είναι κάθε άλλο παρά ήρεμη: Συχνά τα παιδιά σ’ αυτή την ηλικία γίνονται υπέρμαχοι μιας φοντα-μενταλιστικής ηθικής —δεν τρώνε κρέας, βρίσκουν «τελείως ηλίθιους» τους γονείς τους που πίνουν και καπνίζουν. Από την άλλη όμως παραβιάζουν χωρίς κανένα ενδοιασμό τα όρια, κάνουν απαγορευμένα πράγματα έτσι για πλάκα, βασανίζουν ζώα ή έντομα, για να δουν τις αντιδράσεις τους.

Είδα τις προάλλες δύο δίχρονα παιδιά να παρακολουθούν μια πασχαλίτσα που είχε πέσει σε μια λακκούβα με νερό και αγωνιζόταν να μην πνιγεί. Όταν τους είπα να τη σώσουν, το ένα αγόρι μου απάντησε γελώντας: «Μα δεν βλέπεις; Προσπαθεί να μάθει κολύμπι».

Η τρίτη φάση ξεκινά γύρω στα 10. Το παιδί διαχωρίζει τη θέση του από τα μικρότερα παιδιά. Είναι στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού, σε λίγο θα μπει στο γυμνάσιο. Νέοι ορίζοντες ανοίγονται μπροστά του. Δεν θέλει να έχει πια καμία σχέση με τα άχρονα κι 7χρονα “νιάνιαρα” που δεν ξέρουν τι τους γίνεται. Και η εποχή του νηπιαγωγείου ανήκει πια στην προϊστορία. Τώρα είναι “μεγάλο”, ζητά το θαυμασμό και το σεβασμό των μικρότερων.

Συχνά εμφανίζεται ξανά η αντιπαλότητα ανάμεσα στ’ αδέρφια, αποκτά όμως διαφορετικό χαρακτήρα. Τα μεγαλύτερα παιδιά φέρονται υποτιμητικά και υπεροπτικά στα μικρότερα αδέρφια τους. Δεν επιτρέπουν καμιά αμφισβήτηση για το ποιος έχει το πάνω χέρι. Τα “μικρά” όμως δεν τα δέχονται όλα αδιαμαρτύρητα. Αντιδρούν έντονα και τότε τα “μεγαλύτερα” μπορεί να τους φερθούν πολύ σκληρά.

Σ’ αυτή την τρίτη φάση τα παιδιά στρέφουν το βλέμμα προς το μέλλον. Αρχίζουν οι σωματικές αλλαγές που προαναγγέλλουν την εφηβεία. Στα κορίτσια αυτή η φάση αρχίζει πιο νωρίς απ’ ό,τι στα αγόρια. Τα παιδιά αμφισβητούν τους κανόνες που ίσχυαν μέχρι τώρα, απαιτούν εξηγήσεις. Θέλουν να επιβάλλουν τη θέλησή τους, να αποφασίζουν μόνα τους. Ζητούν πολλή ελευθερία, δύσκολα όμως συνειδητοποιούν την ευθύνη. Αρνούνται να βοηθήσουν στις δουλειές του σπιτιού, θεωρούν ότι αυτό θίγει την άξιοπρέπειά τους. Διαμαρτύρονται ότι τ’ άλλα παιδιά έχουν περισσότερη ελευθερία, αισθάνονται ότι τα περιορίζουν, ότι τους φέρονται σαν να είναι μικρό ι ανώριμα παιδιά, ενώ, στο κάτω-κάτω, κοντεύουν να γίνουν ενήλικο».

Αλλά —κι εδώ υπάρχει μια φαινομενική μόνο αντίφαση— η ελευθερία ου ζητούν τους φοβίζει κιόλας. Μέσα στο 11χρονο παιδί, που είναι σωματικά “μεγάλο” και απαιτεί τον ανάλογο σεβασμό, βρίσκεται ένα "μικρό” πou ζητά αγάπη και στοργή, που κάποιες φορές —κι ας μην το δείχνει θα ήθελε να το πάρουν απ’ το χέρι, επειδή την ελευθερία τη νιώθει σαν βαρύ φορτίο, που ενδόμυχα φοβάται ότι δεν θα μπορέσει να το σηκώσει.

Παρόλο που η αυτονομία, η οριοθέτηση απέναντι στους γονείς και η παρέα με τους συνομήλικους έχουν μεγάλη σημασία για τα παιδιά αυτής Γης ηλικίας, ο πατέρας και η μητέρα, ο κόσμος γενικά των ενήλικων, παραμένει σημαντικός, γιατί αντιπροσωπεύει τη σταθερότητα και την αξιοπιστία. Συχνά παρατηρείται, σ’ αυτή την περίοδο, μια στροφή προς μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα, π.χ. προς τον παππού ή τη γιαγιά.

Ας μη βιαστούμε να συμπεράνουμε πως αυτή η στροφή οφείλεται απλώς στα υλικά οφέλη που αποκομίζουν τα παιδιά απ’ τους παππούδες. Ο παππούς κι η γιαγιά κακομαθαίνουν βέβαια τα παιδιά. Πέρα απ’ αυτό όμως, παίζουν κι έναν άλλο ρόλο για τα 10χρονα ή 11χρονα παιδιά που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στον κόσμο. Η εκθρόνιση των γονιών, η απομάκρυνση του παιδιού απ’ αυτούς, αντισταθμίζονται, και με το παραπάνω, από τη συντροφιά των παππούδων. Ο παππούς κι η γιαγιά έχουν μεγάλη πείρα από τη ζωή, χωρίς όμως να δίνουν στο παιδί την εντύπωση οτι παριστάνουν τους παντογνώστες (όταν το καταφέρνουν αυτό). Γίνονται έτσι σημεία αναφοράς που βοηθούν το παιδί να βρει τον προσανατολισμό του σε τέτοιες μεταβατικές περιόδους. Οι παππούδες, οι ηλικιωμένοι άνθρωποι γενικά, είναι οι ρίζες: Δείχνουν στους νέους που θέλουν να βγουν στον κόσμο από πού έρχονται. Μέσα από τις κουβέντες τους με τους παππούδες, τα παιδιά αποφασίζουν ποιες αξίες, ποιους κανόνες και ποιες παραδόσεις θέλουν να συνεχίσουν ν' ακολουθούν στη ζωή τους, τι απ’ όλο αυτό το παρελθόν αξίζει να βάλουν στο σάκο τους και τι θα πρέπει να αφήσουν πίσω γιατί είναι περιττό βάρος που απλώς θα δυσκολέψει την πορεία τους.

Μεταξύ 9 και 11 χρόνων, τα παιδιά μπορεί να φαίνονται μεγάλα, είναι όμως πολύ ευαίσθητα, συχνά πληγώνονται, αμφιταλαντεύονται ανάμεσα στο “θέλω” και το “δεν θέλω”, ανάμεσα στο “μπορώ” και το “δεν μπορώ”, ανάμεσα στην επιθυμία τους για ανεξαρτησία και την ανάγκη τους για ασφάλεια. Γι' αυτά και χρειάζονται σταθερά σημεία αναφοράς, ώστε να μπορέσουν ν’ αντιμετωπίσουν την αβεβαιότητα σ’ αυτή τη φάση της ανάπτυξης τους. Χρειάζονται ξεκάθαρους κανόνες και σαφή όρια, για να μη χάσουν το δρόμο.

Οι τρεις αυτές φάσεις της ανάπτυξης και οι αντίστοιχες ηλικίες που ανέφερα, είναι ένα θέμα που σηκώνει πολλή συζήτηση. Η δυναμική της ανάπτυξης μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από παιδί σε παιδί. Αν συγκρίνουμε δύο 7χρονα παιδιά μεταξύ τους, μπορεί να μην έχουν τίποτα άλλο κοινό πέρα από τη χρονολογία της γέννησής τους. Ένα παιδί 7 ετών μπορεί να δίνει την εντύπωση ότι είναι 9, ενώ ένα άλλο να μοιάζει με 5χρονο. Μιλώντας με το δεύτερο νομίζεις ότι έχεις να κάνεις μ’ ένα παιδί του νηπιαγωγείου, ενώ το πρώτο καταλαβαίνει τόσα πράγματα και χειρίζεται τόσο καλά το λόγο που σου φαίνεται “μεγάλο”.

Πέρα απ’ αυτές τις διαφορές μεταξύ των παιδιών, υπάρχουν και οι διαφορές μέσα στο ίδιο το παιδί: Βλέπουμε π.χ. ένα 9χρονο κορίτσι να έχει Ψηλώσει ξαφνικά πολύ, να μοιάζει σχεδόν γυναίκα, ενώ συναισθηματικά είναι ακόμη σαν άχρονο παιδί. Βλέπουμε ένα 8χρονο να μιλά σα 10χρονο, ενώ σωματικά δεν θα το ξεχωρίζαμε από ένα παιδί του νηπιαγωγείου. Ενα παιδί 9 χρόνων μπορεί να μας κάνει σήμερα κηρύγματα ηθικής και αύριο να συμπεριφέρεται σαν πεισματάρικο κι εγωκεντρικό 4χρονο. Αυτές οι διαφορές κάνουν μερικές φορές τους παιδαγωγούς να αισθάνονται ότι ακροβατούν σε τεντωμένο σχοινί, καθώς προσπαθούν ν’ ανταποκριθούν στο επίπεδο ανάπτυξης κάθε παιδιού.

Σε γενικές γραμμές υπάρχουν τρία σημαντικά ζητήματα σ’ αυτή τη “μεταβατική περίοδο” ανάπτυξης:

Πρώτα απ’ όλα τα παιδιά οριοθετούνται. Θέλουν να τα πάρουν οι γονείς στα σοβαρά, να αναγνωρίσουν τις ικανότητες τους. Δεν είναι πια τα μικρά παιδιά που μπορούσες να τους επιβάλεις αυθαίρετα κανόνες, απαγορεύσεις και τιμωρίες. Αν και αμφισβητούν τώρα τους γονείς, θα ήταν λάθος να απομακρυνθούμε από κοντά τους, θεωρώντας ότι μπορούν να τα βγάλουν πέρα μόνα τους. Οι υπερβολές των παιδιών σ’ αυτή τη φάση πρέπει να αντιμετωπίζονται με κανόνες και όρια και όχι με το «άστα να κάνουν ό,τι θέλουν»*. Τις ελευθερίες που έχουν κατακτήσει, μπορούν να τις απολαύσουν μόνο όταν στεκόμαστε στο πλευρό τους και τα υποστηρίζουμε στην οργάνωση και το σχεδίασμά της καθημερινότητάς τους. Όσο πιο συγκεκριμένες είναι οι υποδείξεις μας, όσο λιγότερο παριστάνουμε τους παντογνώστες, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να κερδίσουμε την αποδοχή τους.

Το δεύτερο ζήτημα είναι πώς ν’ αντιμετωπίσουμε τις αντιφάσεις αυτής της περιόδου: Το παιδί ζητά αυτονομία, θέλει όμως και ν’ ανήκει σε μια ομάδα συνομήλικων. Δεν εξαρτάται πια τόσο απ’ τους γονείς, αλλά υποτάσσεται στους κανόνες της ομάδας. Ανοίγουν μπροστά του νέοι ορίζοντες, μαθαίνει τη ζωή, αλλάζει ο τρόπος που σκέφτεται κι εκφράζεται. Όλα αυτά όμως του προκαλούν συγχρόνως και φόβο, γιατί ο ορίζοντας που ανοίγεται μπροστά του δεν είναι ξεκάθαρος. Αντιδρά υιοθετώντας μια ακραία ηθική, δεν τρώει κρέας, διαμαρτύρεται για τον αφανισμό των άγριων ζώων —και την ίδια στιγμή γκρεμίζει φωλιές πουλιών ή βασανίζει έντομα.

Το παιδί ερευνά και πειραματίζεται. Αυτό όμως σημαίνει ότι δοκιμάζει ανάμικτα συναισθήματα, ότι αντιμετωπίζει συνεχώς εσωτερικές συγκρούσεις. Παραβιάζει όρια, υπερεκτιμά τις δυνάμεις του. Γι’ αυτό χρειάζεται περισσότερο παρά ποτέ ένα αξιόπιστο περιβάλλον . Διαφορετικά θα αισθανθεί εγκαταλειμμένο, με αποτέλεσμα είτε να τρομοκρατηθεί είτε να προσπαθήσει να τραβήξει την προσοχή με βίαιες και καταστροφικές συμπεριφορές.