Η Εσωτερική Θέα και η Μνήμη του Εν-ός.

Το Πάν είναι γεμάτο σημεία, και σοφός είναι όποιος μπορεί να βλέπει το ένα μέσα από το άλλο . Τίποτε δεν στέκει μόνο του· όλα υπαινίσσονται, όλα δείχνουν πέρα από τον εαυτό τους. Μα αυτή η όραση δεν ανήκει στα μάτια του σώματος. Κλείσε τα μάτια και στρέψου προς τα μέσα· εκεί, μέσα στη σιωπή, υπάρχει ένας άλλος τρόπος όρασης, ήσυχος και φωτεινός, κοινός σε όλους, μα ξεχασμένος από τους πολλούς.

Γιατί η ψυχή του φιλοσόφου δεν θα δει ποτέ το ωραίο, αν δεν γίνει πρώτα η ίδια ωραία. Πρέπει να καθαρθεί από το περιττό, να αφήσει το βάρος του πολλαπλού, να γίνει απλή και διάφανη σαν φως. Τότε μόνο πλησιάζει το Ωραίο και το Αγαθό χωρίς φόβο, σαν να επιστρέφει σε κάτι που πάντοτε γνώριζε.

Κι όμως, πριν από αυτή την μυσταγωγία, υπάρχει μια προπέδευση που δεν πρέπει να αμελείται: η σύνδεση με την φύση, η συσχέτιση και η ήρεμη θέαση του κόσμου. Να διαλογίζεσαι καθώς βλέπεις τον ήλιο να απλώνει το φως του πάνω σε όλους, τα άστρα που κρατούν τη νυχτερινή τάξη, το νερό που ρέει αδιάκοπα, τα σύννεφα που μεταβάλλονται, τη φωτιά που ανυψώνεται.

Τα φυσικά φαινόμενα δεν ζητούν τίποτε, και όμως διδάσκουν τα πάντα. Είτε ζήσει κανείς πολύ είτε λίγο, αυτό το μυστικό φυσικό θέαμα παραμένει το ίδιο—σταθερό, απλό, και πάντοτε άξιο θαυμασμού.

Και εάν γίνουν όλα αυτά τότε το αληθινό ξύπνημα της ψυχής θα σημάνει και τη ανάστασή της — όχι μαζί με το σώμα, αλλά πέρα από αυτό, όπως γίνεται και στα μυστήρια. Διότι όταν η ψυχή στραφεί προς τον Νου και το Αγαθό, τότε ελευθερώνεται. Δεν διασκορπίζεται πια στην πολλαπλότητα, ούτε χάνεται στα φαινόμενα. Μαζεύεται, επιστρέφει, και βρίσκει τα πάντα μέσα της. Γιατί εκεί, στο βάθος της, κατοικεί το ίχνος του Εν-ός — μια μνήμη σιωπηλή, αλλά αδιάψευστη.

Πλωτῖνος, Ἑννεάδες: II.3.7· II.3.12-13· I.6.[1] 8.17-27· III.6.7· VI.8.7.1