Ο κριός σαν σύμβολο

Το κριάρι στάθηκε ανέκαθεν ο οδηγός και ο άγρυπνος φύλακας του κοπαδιού, στην αρχαιότητα. Μια εποχή που το κοπάδι αποτελούσε τη ραχοκοκαλιά της επιβίωσης των αρχαίων κοινωνιών, πηγή τροφής, ένδυσης και πλούτου.

 
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που ο κριός επιλέχθηκε σε σύμβολο, όχι μόνο ως πρός τηνσυνολίκη εμφάνιση του αλλά και ε ιδαιτερα χαρακτηριστικά του, και πιο συγκεκριμένα τα κέρατα, εκείνη την περίτεχνη σπείρα που η αρχαία φαντασία διάβασε ως σφραγίδα θεϊκής καταγωγής, ως σημείο επαφής με τα θεία πεδία.

 
Έτσι εξηγείται γιατί ο Μέγας Αλέξανδρος απεικονίζεται με κέρατα κριού στα νομίσματα και τα αγάλματά του, διεκδικώντας μέσω αυτού του συμβόλου συγγένεια με τον Άμμωνα Δία, και γιατί ο ίδιος ο Ζευς, στη μορφή του Άμμωνος, έφερε τα ίδια κέρατα ως έμβλημα υπέρτατης εξουσίας πάνω στη φύση και στη μοίρα.

Μέσα σε αυτή την παράδοση εντάσσεται και η εικόνα του Ερμή Κριοφόρου, όπως τον διέσωσε η αρχαία γλυπτική, θεού που φέρει στους ώμους του νεαρό κριάρι. Ο Ερμής εδώ δεν εμφανίζεται ως προστάτης κοπαδιών, αλλά ως ιεροκύρηκας στα μυστήρια αλλά και ψυχοπομπός, ως εκείνος που οδηγεί τις ψυχές πρός την μύηση, αλλά και στο πέρασμα προς τον κάτω κόσμο.

 
Το ζώο που κουβαλά δεν είναι θήραμα ούτε προσφορά, είναι εικόνα της ίδιας της ψυχής, αδύναμης να διανύσει μόνη τον δρόμο της μύησης, δεόμενης να στηριχθεί στους ώμους του θεϊκού οδηγού. Η δύναμη του Ερμή δεν έγκειται στη νίκη επί του θανάτου, αλλά στη γνώση του περάσματος, στην ικανότητα να βαδίζει εκεί όπου η ανθρώπινη ψυχή θα χανόταν χωρίς οδηγό.

Αιώνες αργότερα, η Χριστιανική παράδοση θα αναγνωρίσει στο πρόσωπο του Χριστού ενα παρομοιο αρχέτυπο ρόλο, εκείνον του ποιμένα που αναζητά και ανασηκώνει στους ώμους του το χαμένο πρόβατο. Το κοπάδι δεν σώζεται με τη δική του δύναμη, ούτε βρίσκει μόνο του τον δρόμο της επιστροφής, σώζεται επειδή ο ποιμένας το θέτει επάνω του και το φέρει πίσω στο κοπάδι. Η κάθοδος του Χριστού στον θάνατο, όπως και η κάθοδος του Ερμή στον Άδη, συμβολίζουν την μνήμη μιας θεϊκήςκαταγωγής που η ίδια, μέσα στη λήθη της πτώσης, δεν αναγνωρίζει πια. Ο ώμος του θεού γίνεται η γέφυρα ανάμεσα στους δύο κόσμους, κι η κάθοδός του.

Στον Χριστιανικό κόσμο ο θάνατος είναι η μόνη οδός επιστροφής, κατά την Δευτέρα παρουσία . Έτσι, από τα Ελληνικά αγάλματα ως τις πρώτες Χριστιανικές απεικονίσεις, επιβιώνει το ίδιο σύμβολο με διαφορετικές σωτηριολογικές κατευθύνσεις.