ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ vs ΘΡΗΣΚΕΙΑ

ΜΕΡΟΣ Α΄

ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ vs ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ
Απόλυτη, ασυμφιλίωτη σύγκρουση
Εδώ δεν έχουμε παρεξήγηση.
Έχουμε οντολογικό πόλεμο.

1. O Kόσμος
Δημόκριτος
ο κόσμος είναι αυτάρκης
δεν έχει σκοπό
δεν «οδηγείται»
δεν περιμένει λύτρωση
Χριστιανισμός
ο κόσμος είναι πεσμένος
έχει αρχή και τέλος
υπάρχει για να ξεπεραστεί
περιμένει αποκατάσταση
Για τον Δημόκριτο, ο κόσμος δεν χρειάζεται σωτηρία.
Για τον χριστιανισμό, ο κόσμος δεν αντέχεται χωρίς σωτηρία.
Αυτό από μόνο του αρκεί.

2. Ο άνθρωπος
Δημόκριτος
άνθρωπος = φυσικό ον
δεν υπάρχει «εκλεκτός ρόλος»
η ευδαιμονία είναι ισορροπία, όχι ανταμοιβή
Χριστιανισμός
άνθρωπος = πεσμένη ψυχή
ζει εν αναμονή κρίσης
η ζωή είναι δοκιμασία
Ο Δημόκριτος δεν θα καταλάβαινε καν τη φράση
«σώσε την ψυχή σου».

3. Η ηθική
Δημόκριτος
ηθική χωρίς Θεό
χωρίς κόλαση
χωρίς ανταμοιβή
Η αρετή είναι εσωτερική ισορροπία, όχι υπακοή.
Χριστιανισμός
ηθική εντολής
με τελικό λογαριασμό
με έσχατη δικαιοσύνη
Εδώ η σύγκρουση είναι τελεσίδικη:
η ηθική του Δημόκριτου καταρρέει αν μπει Θεός·
η χριστιανική ηθική καταρρέει αν φύγει.

4. Γιατί ο Δημόκριτος «εξαφανίστηκε»
Όχι γιατί ήταν λάθος.
Αλλά γιατί ήταν αφόρητος.
δεν παρηγορεί
δεν υπόσχεται
δεν εξηγεί τον πόνο
δεν δικαιώνει την αδικία
Λέει μόνο:
«έτσι είναι ο κόσμος — ζήσε με καθαρό νου»
Αυτό δεν οικοδομεί θρησκεία.

Συμπέρασμα Μέρους Α΄
Ο Δημόκριτος και ο χριστιανισμός δεν τέμνονται πουθενά.
Όπου ο ένας στέκεται, ο άλλος καταρρέει.
Αν ο Δημόκριτος είχε νικήσει ιστορικά,
ο χριστιανισμός δεν θα μπορούσε καν να διατυπωθεί.

ΜΕΡΟΣ Β΄
ΜΗΠΩΣ Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΗΤΑΝ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΕ;
Εδώ δεν έχουμε σύγκρουση.
Έχουμε χαμένη ισορροπία.

Τι έκανε ο Αριστοτέλης μοναδικό�

1. Ο Αριστοτέλης:
ακύρωσε τον πλατωνικό δυϊσμό
επανέφερε τη φύση στο κέντρο
έδωσε νόημα εντός του κόσμου, όχι έξω από αυτόν
Για εκείνον:
η ψυχή δεν είναι ξένη στο σώμα
ο κόσμος δεν είναι σκιά
το νόημα δεν αναβάλλεται για αλλού
Αυτό είναι κολοσσιαίο.

2. Γιατί δεν επικράτησε
Γιατί ήταν:
δύσκολος
μη παρηγορητικός
χωρίς μυστήριο
χωρίς εσχατολογία
Ο Αριστοτέλης λέει:
«η ευδαιμονία είναι έργο ζωής, όχι δώρο Θεού»
Αυτό απαιτεί ώριμο άνθρωπο, όχι πιστό.

3. Ο χριστιανισμός και ο Αριστοτέλης

Ο χριστιανισμός:

δεν μπορούσε να τον δεχτεί πλήρως
τον χρησιμοποίησε αργότερα (Θωμάς Ακινάτης)
αλλά μόνο αφού απονευρώθηκε μεταφυσικά

Πήρε:
τη λογική
τη μεθοδολογία

Άφησε:
την αυτάρκεια του κόσμου
την αυτονομία της ηθικής

4. Ήταν όντως η «τελευταία ευκαιρία»;
Ναι — και αυτό είναι το τραγικό.
Ο Αριστοτέλης ήταν:
ούτε μυστικιστής
ούτε μηδενιστής
ούτε σωτηριολογικός
Ήταν η τελευταία καθαρά ελληνική σύνθεση:
φύση + λόγος + άνθρωπος
χωρίς «άλλους κόσμους».
Μετά από αυτόν:
ή φυγή προς το υπερβατικό (νεοπλατωνισμός)
ή φυγή προς τη σωτηρία (χριστιανισμός)

ΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ
Ο Δημόκριτος ήταν αδύνατο να ενσωματωθεί.
Ο Πλάτων άνοιξε τον δρόμο.
Ο Αριστοτέλης τον έκλεισε — αλλά δεν τον ακολούθησαν.

Και έτσι χάθηκε η δυνατότητα ενός κόσμου:
όπου η αλήθεια δεν χρειάζεται παρηγοριά
και ο άνθρωπος δεν χρειάζεται σωτηρία.