ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Νεφέλαι (358-397)

ΧΟ. χαῖρ᾽, ὦ πρεσβῦτα παλαιογενές, θηρατὰ λόγων φιλομούσων·
σύ τε, λεπτοτάτων λήρων ἱερεῦ, φράζε πρὸς ἡμᾶς ὅ τι χρῄζεις·
360 οὐ γὰρ ἂν ἄλλῳ γ᾽ ὑπακούσαιμεν τῶν νῦν μετεωροσοφιστῶν
πλὴν ἢ Προδίκῳ, τῷ μὲν σοφίας καὶ γνώμης οὕνεκα, σοὶ δέ,
ὅτι βρενθύει τ᾽ ἐν ταῖσιν ὁδοῖς καὶ τὠφθαλμὼ παραβάλλεις,
κἀνυπόδητος κακὰ πόλλ᾽ ἀνέχει κἀφ᾽ ἡμῖν σεμνοπροσωπεῖς.
ΣΤ. ὦ Γῆ, τοῦ φθέγματος· ὡς ἱερὸν καὶ σεμνὸν καὶ τερατῶδες.
365 ΣΩ. αὗται γάρ τοι μόναι εἰσὶ θεαί, τἄλλα δὲ πάντ᾽ ἐστὶ φλύαρος.
ΣΤ. ὁ Ζεὺς δ᾽ ὑμῖν, φέρε, πρὸς τῆς Γῆς, οὑλύμπιος οὐ θεός ἐστιν;
ΣΩ. ποῖος Ζεύς; οὐ μὴ ληρήσεις· οὐδ᾽ ἐστὶ Ζεύς. ΣΤ. τί λέγεις σύ;
ἀλλὰ τίς ὕει; τουτὶ γὰρ ἔμοιγ᾽ ἀπόφηναι πρῶτον ἁπάντων.
ΣΩ. αὗται δήπου· μεγάλοις δέ σ᾽ ἐγὼ σημείοις αὐτὸ διδάξω.
370 φέρε, ποῦ γὰρ πώποτ᾽ ἄνευ Νεφελῶν ὕοντ᾽ ἤδη τεθέασαι;
καίτοι χρῆν αἰθρίας ὕειν αὐτόν, ταύτας δ᾽ ἀποδημεῖν.
ΣΤ. νὴ τὸν Ἀπόλλω, τοῦτό γέ τοι ‹δὴ› τῷ νῦν λόγῳ εὖ προσέφυσας·
καίτοι πρότερον τὸν Δί᾽ ἀληθῶς ᾤμην διὰ κοσκίνου οὐρεῖν.
ἀλλ᾽ ὅστις ὁ βροντῶν ἐστὶ φράσον, τοῦθ᾽ ὅ με ποιεῖ τετρεμαίνειν.
375 ΣΩ. αὗται βροντῶσι κυλινδόμεναι. ΣΤ. τῷ τρόπῳ, ὦ πάντα σὺ τολμῶν;
ΣΩ. ὅταν ἐμπλησθῶσ᾽ ὕδατος πολλοῦ κἀναγκασθῶσι φέρεσθαι,
κατακρημνάμεναι πλήρεις ὄμβρου δι᾽ ἀνάγκην, εἶτα βαρεῖαι
εἰς ἀλλήλας ἐμπίπτουσαι ῥήγνυνται καὶ παταγοῦσιν.
ΣΤ. ὁ δ᾽ ἀναγκάζων ἐστὶ τίς αὐτάς, οὐχ ὁ Ζεύς, ὥστε φέρεσθαι;
380 ΣΩ. ἥκιστ᾽, ἀλλ᾽ αἰθέριος δῖνος. ΣΤ. Δῖνος; τουτί μ᾽ ἐλελήθει,
ὁ Ζεὺς οὐκ ὤν, ἀλλ᾽ ἀντ᾽ αὐτοῦ Δῖνος νυνὶ βασιλεύων.
ἀτὰρ οὐδέν πω περὶ τοῦ πατάγου καὶ τῆς βροντῆς μ᾽ ἐδίδαξας.
ΣΩ. οὐκ ἤκουσάς μου τὰς Νεφέλας ὕδατος μεστὰς ὅτι φημὶ
ἐμπιπτούσας εἰς ἀλλήλας παταγεῖν διὰ τὴν πυκνότητα;
385 ΣΤ. φέρε, τουτὶ τῷ χρὴ πιστεύειν; ΣΩ. ἀπὸ σαυτοῦ ᾽γώ σε διδάξω.
ἤδη ζωμοῦ Παναθηναίοις ἐμπλησθεὶς εἶτ᾽ ἐταράχθης
τὴν γαστέρα, καὶ κλόνος ἐξαίφνης αὐτὴν διεκορκορύγησεν;
ΣΤ. νὴ τὸν Ἀπόλλω, καὶ δεινὰ ποεῖ γ᾽ εὐθύς μοι, καὶ τετάρακται
χὤσπερ βροντὴ τὸ ζωμίδιον παταγεῖ καὶ δεινὰ κέκραγεν·
390 ἀτρέμας πρῶτον παππὰξ παππάξ, κἄπειτ᾽ ἐπάγει παπαπαππάξ
χὤταν χέζω, κομιδῇ βροντᾷ παπαπαππὰξ ὥσπερ ἐκεῖναι.
ΣΩ. σκέψαι τοίνυν ἀπὸ γαστριδίου τυννουτουὶ οἷα πέπορδας·
τὸν δ᾽ ἀέρα τόνδ᾽ ὄντ᾽ ἀπέραντον, πῶς οὐκ εἰκὸς μέγα βροντᾶν;
ΣΤ. ταῦτ᾽ ἄρα καὶ τὠνόματ᾽ ἀλλήλοιν, βροντὴ καὶ πορδή, ὁμοίω.
395 ἀλλ᾽ ὁ κεραυνὸς πόθεν αὖ φέρεται λάμπων πυρί, τοῦτο δίδαξον,
καὶ καταφρύγει βάλλων ἡμᾶς, τοὺς δὲ ζῶντας περιφλύει;
τοῦτον γὰρ δὴ φανερῶς ὁ Ζεὺς ἵησ᾽ ἐπὶ τοὺς επιόρκους.

***
Η ΚΟΡΥΦΑΙΑ, στο Στρεψιάδη.
Χαίρε, γέροντα εσύ του παλιού του καιρού,
κυνηγάρη φιλόμουσων λόγων.
Στο Σωκράτη.
Κι ω ιερέα αερόλογων φίνων εσύ,
τί ζητάς, έλα πες μας, τί θέλεις;
360 Απ᾽ αυτού του καιρού τους σοφούς που ερευνούν
τα μετέωρα δυο μόνον ακούμε
σ᾽ ό,τι πούνε, τον Πρόδικο μόνο κι εσέ·
για το νου και τις γνώσεις εκείνον,
για το τόσο καμάρι σου εσέ, που όλο πας
και λοξά μες στους δρόμους κοιτάζεις,
και, ξυπόλυτος, δείχνεις μεγάλη αντοχή,
κι έχεις όψη αυστηρή, σα δικός μας.
ΣΤΡ. Τί φωνή, Μάνα Γη! Τί φωνή σοβαρή
και ιερή και υπερκόσμια στ᾽ αλήθεια!
ΣΩΚ. Ναι, γιατ᾽ είναι θεές, κι είναι μόνον αυτές,
κι όλα τ᾽ άλλα είναι λόγια του ανέμου.
ΣΤΡ. Στ᾽ όνομα όμως της Γης, έλα πες μου· για μας
θεός δεν είναι κι ο Ολύμπιος ο Δίας;
ΣΩΚ. Βρε ποιός Δίας; Γιά παράτα τα αυτά τα σαχλά·
Δίας κανείς πουθενά δεν υπάρχει.
ΣΤΡ. Μπα! Τί λες; Αλλά τότε ποιός βρέχει λοιπόν;
Έλα δείξε μου αυτό πρώτ᾽ απ᾽ όλα.
ΣΩΚ. Μα οι Νεφέλες, νομίζω· κι αυτό με τρανά
τώρα ευθύς θα σ᾽ το μάθω σημάδια.
370 Είδες, πες μου, ως τα τώρα να πέφτει βροχή
πουθενά, σα δεν έχει νεφέλες;
Κι όμως θα ᾽πρεπε ο Δίας, κι όταν λείπουν αυτές,
να μας ρίχνει βροχή με λιακάδα.
ΣΤΡ. Για το θέμα που τώρα εξετάζουμε, μα
τον Απόλλωνα, το ᾽βρες ωραία·
από κόσκινο μέσα εγώ νόμιζα πριν,
σοβαρά, πως ο Δίας κατουράει.
Μα οι βροντές, που με κάνουν και τρέμω; Ναι, αυτές
τις βροντές, έλα πες, ποιός τις κάνει;
ΣΩΚ. Οι Νεφέλες κυλώντας βροντούνε. ΣΤΡ. Και πώς;
Ω που η τόλμη σου όρια δεν έχει!
ΣΩΚ. Με νερό σα γεμίσουν πολύ, και βρεθούν
στην ανάγκη ν᾽ αλλάξουνε θέση,
το μεγάλο φορτιό της βροχής χαμηλά
τις κρεμνά· τότε αυτές απ᾽ το βάρος
με ορμή πέφτουν, η μια τους στην άλλη χτυπά,
κι έτσι σπάνε και γίνεται βρόντος.
ΣΤΡ. Αλλά θέση ν᾽ αλλάξουνε, λέγε μου, ποιός
στην ανάγκη τις φέρνει; Όχι ο Δίας;
380 ΣΩΚ. Του ουρανού κάποιος ρούφουλας. ΣΤΡ. Ρούφουλας; Μπα!
Νά και κάτι που μου είχε ξεφύγει,
ότι Δίας δεν υπάρχει, στη θέση εκεινού
βασιλιάς είν᾽ ο Ρούφουλας τώρα.
Για μπουμπούνισμα ωστόσο, θαρρώ, και βροντή
δε με δίδαξες τίποτα ως τώρα.
ΣΩΚ. Μα δεν άκουσες; Είπα: οι Νεφέλες νερό
σα φορτώνονται κι έχουνε βάρος,
απ᾽ την τόση πυκνότητα πέφτουν η μια
πα στην άλλη και γίνεται βρόντος.
ΣΤΡ. Μιαν απόδειξη θέλω γι᾽ αυτό, να πειστώ.
ΣΩΚ. Για παράδειγμα εσένα θα πάρω.
Παναθήναια σαν είναι, κι εσύ με ζουμί
την κοιλιά σου γεμίζεις, δε νιώθεις
ανακάτωμα; Αυτή η ταραχή ξαφνικά
στην κοιλιά σου δε φέρνει γουργούρες;
ΣΤΡ. Φυσικά, και μεγάλο με πιάνει κακό·
το ζουμί αναταράζεται αμέσως
κι αρχινά κάτι κρότους, σα να ᾽ναι βροντές,
και μεγάλες κραυγές ξεπετάει·
390 απαλά σαν αρχίζει· παππάξ και παππάξ·
παπαππάξ συνεχίζει σε λίγο·
κι όταν τέλος τα κάνω, συνέχεια βροντά,
παπαπά παπαππάξ σαν εκείνες.
ΣΩΚ. Συλλογίσου λοιπόν· από μια τόση δα
κοιλιά που έχεις πετάς τέτοιους κρότους·
ε, ο αέρας ο απέραντος τότε τί θες
να σου κάνει; Να μην μπουμπουνίζει;
ΣΤΡ. Α, γι᾽ αυτό και τα ονόματα μοιάζουν· βροντή
και πορδή· τώρα, αλήθεια, το νιώθω.
Μα από πού ξεκινά ο κεραυνός με φωτιές
και με λάμψες, που στάχτη σε κάνει,
αν σε βρει, ή καψαλίζει μονάχα, χωρίς
να σκοτώσει; Μπορείς να μου μάθεις;
Ολοφάνερα τούτον ο Δίας —μη μου πεις—
τον πετά σ᾽ όποιον είναι ορκοπάτης.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΑΓΔΙΣΤΗ

ΑΓΔΙΣΤΗ

(δέντρο, αμυγδαλιά ή ροδιά)

 

Ο μύθος του/της Άγδιστης είναι συνδεδεμένος με την ιστορία του Άττη. Η ιστορία τους παραδίδεται σε δύο εκδοχές, η πρώτη από τον Παυσανία, η δεύτερη από το Λατίνο ρήτορα Αρνόβιο.

 

Η τοπική [φρυγική] παράδοση γι' αυτόν λέει ότι ο Δίας, στον ύπνο του επάνω, εκσπερμάτωσε πάνω στη γη κι ότι αυτή με τον καιρό γέννησε ένα δαίμονα με διπλά γεννητικά όργανα, του άνδρα και της γυναίκας. Και τον ονομάζουν Άγδιστη. Οι θεοί, φοβούμενοι τον Άγδιστη, του απέκοψαν τα ανδρικά όργανα. Κι απ' αυτά φύτρωσε μια αμυγδαλιά. Όταν ωρίμασαν οι καρποί της, λένε, η θυγατέρα του Σαγγάριου ποταμού [Νύμφη Σαγαρίτιδα] τους έκοβε. Κι όπως τους έχωνε στoν κόρφο της, εκεί­νοι χάνονταν αμέσως, κι αυτή βρέθηκε με παιδί στην κοιλιά. Κι όταν γέννησε, τo παιδί, έκθετο, το περιποιούνταν ένας τράγος. Όπως μεγάλωνε, η ομορφιά του ξεπερνούσε τα ανθρώπινα μέτρα και τότε τον ερωτεύθηκε ο/η Άγδιστη. Όταν ο Άττης μεγάλωσε, οι συγγενείς του τον έστειλαν στον Πεσσινούντα για να παντρευτεί τη θυγατέρα του βασιλιά. Την ώρα που ψαλλόταν ο υμέναιος, εμφανίζεται ο/η Άγδιστη κι ο Άττης καταλαμβάνεται από μανία και κόβει τα γεννητικά του όργανα. Το ίδιο έκανε κι αυτός που του έδωσε για σύζυγο τη θυγατέρα του. Ο/Η Άγδιστη μετάνιωσε για τις συμφορές που προκάλεσε στον Άττη και πέτυχε από τον Δία να μη σήπεται κανένα μέρος του σώματος του Άττη ούτε να λειώνει. Αυτή είναι η πιο διαδομένη παράδοση* για τον Άττη. (Παυσανίας 7.17.10-13)

 

Άλλη ή συμπληρωματική και με άλλες λεπτομέρειες εκδοχή του μύθου από τον Αρνόβιο τοποθετεί την ιστορία στα σύνορα της Φρυγίας, στο σημείο όπου βρισκόταν ένας έρημος απόκρημνος βράχος που ονομαζόταν Άγδος (στο όρος Δίδυμο). Εκεί ο Δευκαλίωνας και η Πύρρα, ο πατέρας και η μητέρα του ανθρώπινου γένους, είχαν σμιλέψει ανθρώπους στην πέτρα, και η Κυβέλη, η μεγάλη μητέρα των θεών, σμιλεύτηκε και εκείνη σε αυτό το βράχο -γι' αυτό η θεά λατρευόταν με τη μορφή μιας ακατέργαστης πέτρας, ενός μαύρου βετύλου. Ο Δίας θέλησε να ενωθεί μαζί της αλλά δεν τα κατάφερε και άφησε το σπέρμα του σ' ένα διπλανό βράχο. Από αυτό γεννήθηκε το ερμαφρόδιτο πλάσμα Άγδιστη που το μέθυσε και το ευνούχισε ο Διόνυσος. Από το αίμα του φύτρωσε μια ροδιά. Καρπούς από αυτή τη ροδιά έβαλε στον κόρφο της η Νάνα, κόρη του θεού ποταμού Σαγγάριου της Φρυγίας, και έμεινε έγκυος. Ο Σαγγάριος διέταξε να αφήσουν το παιδί που γεννήθηκε έκθετο, όμως το περισυνέλεξαν διαβάτες και το ανέθρεψαν με μέλι και γάλα τράγου (!). Γι' αυτό ονόμασαν το παιδί Άττη που στα φρυγικά σημαίνει τράγος ή ο ωραίος. Τον Άττη διεκδίκησαν η Άγδιστη, η Κυβέλη και ο βασιλιάς της Πεσσινούντας Μίδας για λογαριασμό της κόρης του. Για να μην τον πάρει καμιά άλλη, η Άγδιστη ενέβαλε στον Άττη και την ακολουθία του μανία, ο ωραίος Άττης ευνουχίστηκε κάτω από ένα πεύκο και πέθανε. Η Κυβέλη έθαψε τα μέλη του, αλλά από το αίμα της πληγής του φύτρωσαν μενεξέδες που περικύκλωσαν το πεύκο. Η κόρη του Μίδα σκοτώθηκε από απελπισία και από το αίμα της φύτρωσαν επίσης μενεξέδες. Η Κυβέλη την έθαψε και πάνω από τον τάφο της φύτρωσε μια αμυγδαλιά. Ο Δίας, συγκινημένος από τις παρακλήσεις της Άγδιστης, συμφώνησε το σώμα του Άττη να μην αποσυντεθεί, τα μαλλιά του να συνεχίσουν να φυτρώνουν και το μικρό του δάχτυλο να κινείται. Η Άγδιστη μετέφερε το σώμα στον Πεσσινούντα, πόλη στην Άνω Φρυγία, κοντά στον Σαγγάριο ποταμό, όπου και το έθαψε, ίδρυσε αδελφότητα ιερέων και καθιέρωσε γιορτή για να τον τιμήσει. Είναι πιθανό η παραλλαγή του Οβιδίου* να έχει τις απαρχές της στον τόπο ταφής του Άττη.

 

Τέλος, λέγεται ότι Άγδιστη είναι ένα επίθετο στη Φρυγία για την Κυβέλη ή τη Ρέα, επομένως η Άγδιστις είναι μια μορφή της ίδιας της θεάς που στη Φρυγία λατρεύεται οργιαστικά. Ο μύθος της Άγδιστης και του Άττη είναι η ιστορία θανάτων αλλά και διαρκούς (ανα-)γέννησης της ζωής (πεύκο, μενεξέδες).

-------------------------

*Άλλες παραδόσεις για τον Άττη

 

Οι κάτοικοι της Δύμης έχουν ένα ναό της Αθηνάς μ' ένα αρχαιότατο άγαλμα. Έχουν επίσης κι ένα ιερό προς τιμή της Δινδυμήνης μητρός και του Άττη. Ποιος ήταν αυτός ο Άττης δεν μπόρεσα να μάθω κανένα μυστικό. Αλλά ο Eρμησιάναξ, ο ελεγει­ακός ποιητής, λέει σ' ένα ποίημά του ότι αυτός ήταν ο γιός του Καλαού του Φρυγός κι ότι ήταν ευνούχος εκ γενετής. Κι όταν μεγάλωσε, μετανάστευσε στη Λυδία, σύμφωνα πάντα με την εκδο­χή του Ερμησιάνακτα, και εκεί τελούσε για τους Λυδούς τα όργια της Μητρός. Και ότι έφτασε σε τέτοιο σημείο τιμής που ο Ζευς ορ­γίστηκε εναντίον της κι έστειλε ένα χοίρο για να καταστρέψει τις καλλιέργειες των Λυδών. Τότε και άλλοι Λυδοί κι ανά­μεσα τους κι ο ίδιος ο Άττης εξοντώθηκαν απ' το χοίρο. Και εί­ναι σχετικό μ' αυτήν την ιστορία το γεγονός ότι οι Γαλάτες, που κατοικούν στον Πεσσινούντα απέχουν απ' τους χοίρους. Η τρέχου­σα άποψη για τον Άττη είναι διαφορετική. (Παυσανίας 7.17.9-10)

 

*Ο Άττης στον Οβίδιο

 

Σύμφωνα με τον Οβίδιο (Fasti 4) ο πολύ όμορφος Άττης, που ζούσε στα δάση της Φρυγίας, αγαπήθηκε από τη θεά Κυβέλη με τρόπο αγνό. Γι' αυτό αποφάσισε να τον κρατήσει ιερέα στον ναό της με τον όρο να κρατήσει την αγνότητά του. Όμως τον έρωτα δεν τον σταματά κανένας όρκος, και ο Άττης δεν μπόρεσε να αντισταθεί στη νύμφη Σαγγαρίτιδα. Οργισμένη η Κυβέλη, έκοψε το δέντρο που ήταν δεμένο με τη ζωή της Νύμφης και ενέβαλε μανία στον Άττη. Στην κρίση επάνω ο νέος απέκοψε τα γεννητικά του όργανα, όμως μετά από αυτή του την πράξη ξαναέγινε δεκτός στην υπηρεσία της θεάς. Ενίοτε παριστάνεται πάνω σε άρμα μαζί με τη θεά να διασχίζουν τα όρη της Φρυγίας.

Προτιμούν την αφάνεια απ’ την έκθεση

Ένας τίγρης, βγήκε ένα βράδυ για νερό και βρήκε εμπρός του μια λίμνη. Διψασμένος σαν ήταν, βουτούσε το στόμα του αχόρταγα μες στο νερό και του φαινόταν πως δεν το ‘χε γευτεί ποτέ ξανά, τόσο πολύ δροσερό.

Ο τίγρης, λοιπόν, προτού προφτάσει ακόμη να καταπιεί την τελευταία του γουλιά, άκουσε μια φωνή να βγαίνει απ’ αυτό το παράξενο το νερό. «Το νερό που ήπιες είναι μαγικό κι έχω γι’ αυτό μια χάρη να σου κάνω: Μπορώ ευθύς αμέσως να σε μεταμορφώσω σε λιοντάρι. Θα σε θαυμάζουν όλοι, θα υποκλίνονται εμπρός σου και θα τρέμουν σαν θα συλλογίζονται τη δύναμή σου. Μπορεί και τώρα να ‘σαι δυνατός, μα δεν αρκεί, αφού κανένας δε σε λογαριάζει για τόσο ισχυρό. Φτάνει να μου πεις το “ναι”, λοιπόν, και θα σε κάνω βασιλιά.»

Ο τίγρης έμεινε ασάλευτος, σαν άκουσε αυτά τα παράξενα και, στ’ αλήθεια, θελκτικά λόγια που έβγαιναν απ’ τη λίμνη. «Μπορεί και τώρα να ‘μαι δυνατός, μα κανείς δε με λογαριάζει για τόσο ισχυρό», μουρμούριζε τη φράση που εισχώρησε πιο δυνατά μέσα στην καρδιά του.

Άξαφνα, όμως, σκέφτηκε: «Μα εμένα μου αρέσει που δε με πιστεύει κανένας για τόσο δυνατό. Μου φτάνει που ξέρω εγώ πόσο δυνατός είμαι». Κι ο τίγρης, λοιπόν, ευχαρίστησε το νερό για την τόσο δελεαστική χάρη που ήθελε να του κάνει, αρνήθηκε με σιγουράδα την πρότασή του αυτή και δεν έγινε ποτέ βασιλιάς.

Σαν αυτόν τον αλλόκοτο τίγρη φερόμαστε και μερικοί άνθρωποι, λοιπόν, και προτιμούμε να παραμένουμε στη θέση που έχουμε, κι ας είναι αυτή που δέχεται τη λιγότερη δόξα και τον λιγότερο θαυμασμό.

Καταρχάς, όπως ο τίγρης δεν είχε την ανάγκη να ξέρει κανείς για τη δύναμη που πραγματικά διέθετε, καθώς του αρκούσε που γνώριζε ο ίδιος πόσο δυνατός ήταν, έτσι κι εμείς βρίσκουμε ευχαρίστηση με την κρυφή επίγνωση των δυνατοτήτων μας. Μπορεί ακόμη και να προτιμούμε, δηλαδή, να μη μας λογαριάζουν για τόσο δυνατούς κι ας δεχόμαστε και την υποτίμησή τους ακόμη, καθώς μέσα μας θα σκεφτόμαστε με ηδονή πάντα: «Με υποτιμάς, μα αν ήξερες την πραγματική δύναμή μου, αν ήξερες τι έχω καταφέρει, δε θα ξεστόμιζες τα λόγια σου αυτά».

Ίσως, όμως, να προτιμούμε τη θέση με τη λιγότερη δόξα, καθώς είναι κι η θέση που μας επιτρέπει να κάνουμε λάθη και να μην τα προσέχει κανένας. Αναπόφευκτα, όταν όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα πάνω μας, τότε έστω και το μικρότερο ατόπημά μας θα εντοπίζεται και, το χειρότερο, θα κατακρινόμαστε γι’ αυτό. Κατέχοντας, λοιπόν, μιαν απαρατήρητη θέση, το όποιο λάθος μας θα περνά στο ντούκου, κι επομένως, δε θα ντρεπόμαστε γι’ αυτό σε τόσο μεγάλο βαθμό.

Ο τίγρης, όμως, μπορεί να μην ήθελε τις ευθύνες που θα είχε ένας βασιλιάς, γι’ αυτό και να αρνήθηκε να μεταμορφωθεί σε λιοντάρι. Κι εμείς, λοιπόν, προτιμούμε πολλές φορές να κατέχουμε μια θέση που να μην έχει πολλές ευθύνες κι ας μη γνωρίσουμε γι’ αυτό την απόλυτη καταξίωση ποτέ στη ζωή μας, καθώς δε θέλουμε να εξαρτώνται από εμάς άλλοι άνθρωποι και για χάρη μας, μάλιστα, να φτάσουν και να ζημιωθούν ακόμη.

Τέλος, ίσως ο τίγρης να μη θεωρούσε πως το να ‘ναι κανείς βασιλιάς είναι και κάτι το τόσο σπουδαίο και να έβρισκε τον τίτλο αυτόν ένα αχρείαστο προνόμιο. Έτσι κι εμάς, λοιπόν, δε μας ενδιαφέρει ν’ αποκτήσουμε δόξα στη ζωή μας, αφού την υποτιμούμε ως αγαθό. Μα μπορεί ακόμη κι από συστολή να μην τη θέλουμε, καθώς μια περίοπτη θέση θα μας έκανε, στ’ αλήθεια, να αισθανόμαστε άβολα.

Κι έτσι, λοιπόν, ο τίγρης αρνήθηκε να μεταμορφωθεί σε λιοντάρι κι ήταν και πολύ χαρούμενος, μάλιστα, που δε δέχτηκε και που δε λογάριαζε κανένας τώρα τη δύναμή του. Του άρεσε καλύτερα έτσι, που ήξερε μόνον εκείνος πόσο δυνατός ήταν.

Η αγάπη είναι αλτρουισμός

Έρωτας κι αγάπη. Αγάπη κι έρωτας. Ποιος μπορεί να αρνηθεί ότι αυτές οι δύο λέξεις δεν έχουν χιλιοαναλυθεί, από ψυχολόγους, από φιλοσόφους αλλά κι από απλούς θνητούς. Έχουν δοθεί ορισμοί, περιγραφές, κανόνες, κατηγορίες κι είδη. Ψάχνουμε να βρούμε τι είναι αυτό που θέλουμε και τι είναι αυτό που θα μας κάνει να ζούμε ευτυχισμένοι κι ικανοποιημένοι απ’ τη ζωή μας, όσο γίνεται περισσότερο.

Η αγάπη, ειδικά, που θεωρείται το πιο ολοκληρωμένο συναίσθημα που μπορεί να βιώσει ο άνθρωπος, είναι και το πιο περίπλοκο. Καθώς εκεί πιάνουμε πολύ συχνά τον εαυτό μας να λέει: «Μ’ αγαπάει, αλλά όχι όπως θέλω εγώ να μ’ αγαπούν». Και κάπου εκεί προσπαθούμε, ο καθένας ξεχωριστά, να αναλύσουμε, να καταλάβουμε και να δώσουμε και στους άλλους να κατανοήσουν τις δικές μας αλήθειες, τα δικά μας «πιστεύω» ή «δεν πιστεύω», όπως και τα «θέλω» μας. Ειδικά τα «θέλω» μας.

Η αγάπη είθισται να ακολουθεί τον έρωτα. Έρχεται, δηλαδή, σε δεύτερο χρόνο μέσα σε μία σχέση, οποιασδήποτε μορφής. Οπότε, θεωρητικά, θα έπρεπε να ‘ναι συναίσθημα ώριμο και κατασταλαγμένο. Δεν αγαπάμε κάποιον, έτσι, απλά επειδή έτυχε.

Ο Γερμανός ψυχολόγος, ψυχαναλυτής, κοινωνιολόγος, ανθρωπιστής και φιλόσοφος, Έριχ Φρομ, ο οποίος μαθήτευσε δίπλα στον Σίγκμουντ Φρόυντ, με τον οποίο διαφωνούσε σε πολλά, λέει στο βιβλίο του «Η τέχνη της αγάπης»: Η παιδαριώδης αγάπη ακολουθεί την αρχή: «Αγαπώ επειδή με αγαπούν.» Η ώριμη αγάπη ακολουθεί την αρχή: «Με αγαπούν επειδή αγαπώ.» Η ανώριμη αγάπη λέει: «Σ’ αγαπώ επειδή σε χρειάζομαι.» Η ώριμη αγάπη λέει: «Σε χρειάζομαι επειδή σ’ αγαπώ.»

Πόσο δύσκολο είναι να καταλάβουμε τον τρόπο με τον οποίο αγαπάμε; Πώς μπορούμε να ‘μαστε σίγουροι ότι δεν αγαπάμε με παιδαριώδη ή ανώριμο τρόπο; Πόσο εύκολο είναι να εξελίξουμε τον τρόπο που αγαπάμε, προς το καλύτερο, για μας και για τους άλλους;

«Αγαπώ επειδή με αγαπούν.» Επιφανειακό και ναρκισσιστικό ν’ αγαπάς κάποιον επειδή σε αγαπάει. Όταν είσαι, δηλαδή, το κέντρο του κόσμου κάποιου, τότε –και μόνο τότε– μπορείς να αφεθείς και να αγαπήσεις; Γιατί; Πόση ανασφάλεια νιώθεις για να μην αγαπάς, παρά μόνο εκ του ασφαλούς; Όταν κάποιος μας αγαπάει, συνήθως, συμβαίνει γιατί είδε κάποια πράγματα στον χαρακτήρα μας, τα οποία αγγίζουν δικές του ευαίσθητες χορδές. Να τιμάς την αγάπη κάποιου με τον, ελάχιστο, φόρο τιμής της αναγνώρισης των δικών του πτυχών που βρίσκεις αξιαγάπητες και να τα παραδέχεσαι χωρίς να χρειάζεσαι πρώτα επιβεβαίωση κι ανταπόκριση. Όχι επειδή σου έδωσε σημασία. Ίσως ο Φρομ την ονομάζει παιδαριώδη, επειδή ακριβώς έτσι λειτουργούν τα παιδιά. Όσο περισσότερη σημασία τους δίνει κάποιος, τόσο περισσότερο δένονται μαζί του. Αλλά εσύ δεν είσαι παιδί. Ή, μήπως, είσαι;

«Με αγαπούν επειδή αγαπώ.» Ώριμο δεν ξέρω αν είναι, αλλά σίγουρα είναι ένα σκαλί επάνω και θετικά προσμετρήσιμο απ’ το «αγαπώ επειδή με αγαπούν». Βγάζει ένα είδος ανασφάλειας, όμως, το να πιστεύεις πως σε αγαπούν επειδή αγαπάς. Μοιάζει σαν μαραθώνιος που πρέπει ν’ αποδείξεις πως αγαπάς, για να πιστέψεις πως αξίζεις την ανταπόδοση των συναισθημάτων. Βέβαια, απ’ την άλλη μεριά, όταν πιστεύουμε κάτι τέτοιο τότε είμαστε, σχεδόν, σίγουροι πως αν μη τι άλλο κάποιος είδε σε μας κάτι –έστω κι αν αυτό ήταν τα συναισθήματά μας– κι έτσι μας αγάπησε. “I’ll show you mine if you show me yours”, δηλαδή. Θυμίζει λίγο νταραβέρι.

«Σ’ αγαπώ επειδή σε χρειάζομαι.» Όχι! Δεν αγαπάς όταν χρειάζεσαι κάποιον. Δηλαδή, τι; Δεν είχες με τι ν’ ασχοληθείς, χρειάζεσαι βοήθεια σε κάτι κι είπες ν’ αγαπήσεις για να καλύψεις τα κενά; Ν’ αγαπάμε τότε και τους υδραυλικούς, όταν έχει βουλώσει το σιφόνι, τους ηλεκτρολόγους, όταν έχει καεί καμιά ασφάλεια, τους γιατρούς επειδή αρρωστήσαμε. Μοιάζει λίγο με εκμετάλλευση, έτσι δεν είναι; Δεκανίκι λέγεται και δεν είμαστε κουτσοί για να χρειαζόμαστε συναισθηματικές πατερίτσες.

«Σε χρειάζομαι επειδή σ’ αγαπώ.» Όταν το συναίσθημα της αγάπης έχει κατακλύσει όλο σου το είναι, θα το καταλάβεις. Θα νιώθεις πως αν δε μοιραστείς το οτιδήποτε με αυτόν τον άνθρωπο, δεν έχει νόημα να το περιγράψεις πουθενά αλλού. Γιατί αυτός ο ένας άνθρωπος είναι που εμπιστεύεσαι απόλυτα, που νιώθεις ότι ακόμη κι αν διαφωνείτε βλέπει τις καταστάσεις από μία σκωπτική γωνία, που εσύ δεν μπορείς, κι έτσι σου έχει γίνει απαραίτητη η παρουσία του στη ζωή σου.

Βέβαια, σκεπτόμενος όλα τα παραπάνω ταυτόχρονα ενώ γράφω, πιστεύω πως η αγάπη δε χωράει «επειδή». «Σ’ αγαπώ.» Απλά. Επειδή αγαπώ εμένα και θέλω να σε αγαπήσω με τον ίδιο αληθινό και δυνατό τρόπο. Και θα κάνω ό,τι περνάει απ’ το χέρι μου να το καταλάβεις. Κι αν δεν το καταλάβεις, δεν πειράζει. Κι αν το καταλάβεις και δε σε νοιάζει, πάλι δεν πειράζει.

Πειράζει μόνο αν σε αγαπάω μ’ έναν τρόπο από αυτόν που δε θα σε κάνει να νιώθεις σίγουρος για τον εαυτό σου. Γιατί αν σου κάνω κακό, δεν αγαπάω εσένα. Αγαπάω εγωιστικά εμένα κι αυτό είναι ένα κεφάλαιο που χρειάζεται δουλειά συνεχόμενη κι αδιάκοπη για να διορθωθεί προς το καλύτερο.

Η αγάπη είναι αλτρουισμός. Δεν είναι ανταποδοτικό συναίσθημα. Σε οποιαδήποτε μορφή σχέσης. Πρέπει, μόνο, να υπάρχει καλός συγχρονισμός και λίγη τύχη. Κάτι σαν να κερδίζεις στο καζίνο, δηλαδή. Κι όλοι ξέρουμε πόσο, εξαιρετικά, σπάνιο είναι κάτι τέτοιο.

Tα βήματα της ερωτικής αποπλάνησης μπορεί να φαίνονται αστεία• αλλά δεν είναι πιο αστεία από τα βήματα ενός χορού

Σε όποιον δεν έχει μυηθεί στο παιγνίδι, τα βήματα της ερωτικής αποπλάνησης μπορεί να φαίνονται αστεία• αλλά δεν είναι πιο αστεία από τα βήματα ενός χορού.

 

Οι χορευτές χορεύουν και η δεξιοτεχνία τους είναι η χαρά τους.

 

Όλα είναι κανονισμένα, από την πρώτη ανταλλαγή βλεμμάτων ώς την τελική συνεύρεση.

 

Και η προσποίηση και των δύο είναι σημαντικό συστατικό του εκλεπτυσμένου παιγνιδιού – παριστάνουν και οι δύο πως τους παρασέρνει στη δίνη του το πάθος, πως είναι ανήμποροι ν’ αντισταθούν στην ορμή του• κάθε βήμα προς τα εμπρός, κάθε υποχώρηση, κάθε συμφωνία και κάθε άρνηση, όλα είναι απαραίτητα στην επιτυχή διεξαγωγή και ολοκλήρωση του παιγνιδιού.

 

Αλλά στο παιγνίδι αυτό νικητής αναδεικνύεται πάντα η γυναίκα• και νομίζω πως θα πρέπει να νιώθει λίγη περιφρόνηση για τον αντίπαλό της• που ενώ είναι ο ηττημένος και το θύμα, νομίζει πως είναι ο νικητής και ο θύτης.

Πώς μπορούμε να βρούμε γαλήνη στις σκοτεινότερες πλευρές της ζωής μας

«Ο νους μπορεί να ακολουθήσει χιλιάδες κατευθύνσεις, αλλά σε αυτό το όμορφο μονοπάτι, περπατώ γαλήνια. Με κάθε βήμα, ο άνεμος φυσά. Με κάθε βήμα, ένα λουλούδι ανθίζει» –Thich Nhat Nanh

Είναι εύκολο να νιώσουμε γαλήνια και θετικά όταν ο ήλιος λάμπει και η ζωή μας κυλά όπως τη θέλουμε. Αλλά τα πράγματα δυσκολεύουν όταν μένουμε μόνοι μας χωρίς επιλογή, όταν φοβόμαστε, αρρωσταίνουμε ή νιώθουμε τόσο κουρασμένοι που δεν μπορούν καν να σηκωθούμε από το κρεβάτι το πρωί.

Ως επιζών ως τώρα, γνωρίζω κάτι για το πώς να διαχειριζόμαστε τις δύσκολες στιγμές. Γνωρίζω πώς είναι η πραγματική εξάντληση και απελπισία, αλλά έχω επίσης μάθει ότι είναι δυνατό να βρούμε στιγμές γαλήνης και φωτός ακόμα κι υπό τις δυσκολότερες συνθήκες.

Οι παρακάτω 5 τεχνικές με βοήθησαν να βρω το φως στα σκοτεινότερα σημεία. Εύχομαι να διευκολύνουν κι εσάς έστω και λίγο.

Πώς μπορούμε να βρούμε γαλήνη στις σκοτεινότερες πλευρές της ζωής μας

1. Δεν έχει νόημα να υποκρίνεστε ότι όλα είναι εντάξει

Αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, αναγνωρίστε το. Αυτό δεν σημαίνει όμως να επικρίνουμε τον εαυτό μας που νιώθει κουρασμένος και απελπισμένος. Αντιθέτως, φροντίστε τον εαυτό σας όπως θα κάνατε για ένα μέλος της οικογένειάς σας ή για έναν φίλο σας.

Πείτε στον εαυτό σας ότι έχετε κάθε δικαίωμα να νιώθετε έτσι, αλλά ότι τα συναισθήματα είναι σαν τα κύματα. Έρχονται και φεύγουν. Και αν και τα πράγματα είναι σκληρά σήμερα, είστε κι εσείς σκληροί. Έχετε περάσει άσχημα ξανά. Θα το ξεπεράσετε λοιπόν και αυτό και το αύριο θα είναι μια καλύτερη μέρα.

2. Δώστε στον εαυτό σας το δώρο να ζει πραγματικά έστω και για μία ώρα παραπάνω

Όταν έκανα χημειοθεραπείες, φοβόμουν ότι δεν θα έβρισκα τη δύναμη να τα βγάλω πέρα σε όλη τη διαδικασία. Άρχισα λοιπόν να σκέφτομαι ότι πρέπει να προσπαθήσω να ζήσω ώρα με την ώρα και αυτό άλλαξε τα πάντα.

Ας πούμε ότι είναι 1 το μεσημέρι. Αυτό που έχετε να κάνετε είναι να βάλετε τα δυνατά σας μέχρι τις 2. Δεν χρειάζεται να ανησυχείτε για το αυριανό δείπνο, ούτε για το επόμενο ραντεβού σας. Χρειάζεται μόνο να τα καταφέρετε για την επόμενη ώρα.

3. Εστιάστε στο να αγαπήσετε τον εαυτό σας

Ακούστε το σώμα σας και δώστε του ό,τι χρειάζεται για να νιώθει υγιές. Ξεκουραστείτε πολύ, κοιμηθείτε νωρίς και μη νιώθετε καθόλου τύψεις γι’ αυτό. Ο αγαπημένος μου τρόπος να φροντίσω τον εαυτό μου, όταν περνούσα άσχημα ήταν να κάνω ένα ζεστό (ή δροσερό μπάνιο).

4. Μείνετε απασχολημένοι

Μην κάθεστε απλά και ανησυχείτε για κάτι που δεν γνωρίζετε. Ακόμα κι αν δεν έχετε αρκετή ενέργεια, μπορείτε και πάλι να βρείτε κάτι μικρό να απασχοληθείτε. Καθαρίστε το σπίτι σας. Διαβάστε κάτι, μάθετε. Ξεκινήστε ένα project, εξερευνήστε, ταξιδέψτε, προσφέρετε, μοιραστείτε.

5. Κοιτάξτε ψηλά και αναπνεύστε

Τέλος, όταν νιώθετε άγχος και θλίψη ή έχετε φτάσει στα όρια σας, το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να νιώσετε στιγμιαία καλά απλά κοιτώντας ψηλά. Υψώστε το βλέμμα σας στον ουρανό. Πάρτε ένα λεπτό να νιώσετε τη σύνδεση με το σύμπαν.

Ύστερα, εισπνεύστε από την κοιλιά σας. Καθώς συνεχίζετε την βαθιά αναπνοή, θα νιώσετε μια αίσθηση χαλάρωσης να ξεκινά από τους ώμους σας και να κατεβαίνει προς την σπονδυλική σας στήλη. Νιώστε τους μύες σας να μαλακώνουν και η γαλήνη να εισέρχεται στο σώμα σας.

Μπορεί να μην είναι δυνατό να αποφύγουμε τις σκοτεινές μέρες στη ζωή μας, αλλά είναι μπορούμε πάντα να φέρουμε έστω και λίγο φως στο σκοτάδι, λίγη γαλήνη στην ψυχή μας, επιλέγοντας την αποδοχή, την ευγνωμοσύνη, τη συγκέντρωση και την αγάπη.

Εμπεδοκλής: Κανείς τους δεν είχε θεαματικότερο τέλος

Εμπεδοκλής (490-430 π.Χ.)

Πρόκειται μάλλον για την πιο παράξενη αλλά και για την ελκυστικότερη από τις μορφές που αναφέρονται ως προσωκρατικοί. Και σίγουρα κανείς τους δεν είχε θεαματικότερο τέλος. Όπως επισημαίνει ο Πλούταρχος, με την αποχώρηση του Εμπεδοκλή η φιλοσοφία βρέθηκε σε αναταραχή, κυκλοφορούν δε άφθονες ιστορίες για τη μεταμόρφωσή του σε θεό.

Ο Εμπεδοκλής έγραψε δύο έμμετρα έργα, εκτενή κάποτε μα όχι πια, τα Περί φύσεως και Καθαρμοί. Έλεγε πως ήταν «άφθαρτος θεός, όχι πια θνητός». Ο Διογένης τον περιγράφει να φοράει πανάκριβη πορφύρα με χρυσαφένιο ζωνάρι, μπρούντζινα σανδάλια και δάφνινο «στέμμα δελφικό». Είχε πυκνά μαλλιά, κρατούσε πάντοτε μπαστούνι και διέθετε ακολουθία ολόκληρη από νεαρούς που τον φρόντιζαν. Μας φέρνει στο νου κάτι από μάγο, από ιερέα, μα και από τσαρλατάνο. Πάντως δεν έπαψε ποτέ να θεωρείται ριζοσπάστης στις πολιτικές του θέσεις και ταυτιζόταν με τη δημοκρατία. Λέγεται, μάλιστα, ότι έπεισε τους συμπολίτες του στον Ακράγαντα της Σικελίας να καταργήσουν τους διαχωρισμούς και να καλλιεργήσουν την πολιτειακή ισότητα.

Σ’ ένα από τα εκτενέστερα σωζόμενα αποσπάσματα του έργου του ο θάνατος αναφέρεται ως «μέγας εκδικητής». Σύμφωνα με τον θρύλο, κάποτε κράτησε ζωντανή επί τριάντα μέρες μια γυναίκα που δεν ανάσαινε ούτε είχε σφυγμό. Ο Αέτιος του αποδίδει την άποψη ότι ο ύπνος ήταν απόρροια της ψύξης του αίματος και ότι ο θάνατος επέρχεται όταν αυτό χάσει εντελώς τη θερμότητα του. Αφού λοιπόν η ζέστη είναι ο φορέας της ζωής, το καλύτερο μέρος για να τερματίσει ο Εμπεδοκλής την αναζήτηση της αθανασίας ήταν η φωτιά ενός ηφαιστείου. Κι όπως ιστορούν, φόρεσε τα καλά του και ρίχτηκε εκούσια στην Αίτνα, επιβεβαιώνοντας τις φήμες ότι είχε θεϊκή υπόσταση. Η αλήθεια όμως διαπιστώθηκε αργότερα, όταν στην πλαγιά του ηφαιστείου βρέθηκε το ένα από τα μπρούντζινα σανδάλια του που είχαν φτύσει έξω οι φλόγες.

Υπάρχουν και άλλες ιστορίες για το θάνατο του Εμπεδοκλή, όχι τόσο συναρπαστικές: λένε πως έφυγε από τη Σικελία για την Ελλάδα και δε γύρισε ποτέ, ότι έσπασε το γοφό του πηγαίνοντας σε μια γιορτή και πέθανε από κάποια επακόλουθη αρρώστια, ότι γλίστρησε στη θάλασσα και πνίγηκε λόγω γηρατειών.

Το ότι στο πρόσωπό του συνδυάζονταν η μυστικιστική ύβρις και ο πολιτικός ριζοσπαστισμός ώθησε περίπου είκοσι δύο αιώνες αργότερα -στον απόηχό του ενθουσιασμού αλλά και της απογοήτευσης που προκάλεσε η Γαλλική Επανάσταση- το σπουδαίο Γερμανό φιλόσοφο και ποιητή Φρίντριχ Χαίλντερλιν να γράψει το έμμετρο δράμα Ο θάνατος του Εμπεδοκλή. Η εξαιρετική αυτή σύγχρονη τραγωδία γράφτηκε σε τρεις διαφορετικές εκδοχές στα τέλη της δεκαετίας του 1790, έμεινε όμως ημιτελής και δεν εκτιμήθηκε όσο της άρμοζε. Ο Χαίλντερλιν αποκαλεί «μεθυσμένο με θεό» τον Εμπεδοκλή και του αναγνωρίζει σαφώς ότι ήταν θρησκευτικός μεταρρυθμιστής και πολιτικός επαναστάτης. Ο θάνατος «στην ύψιστη πυρά», όπως την αποκαλεί ο Χαίλντερλιν, γίνεται αντιληπτός ως θυσία στη φύση και ως παραδοχή ότι υπάρχει μια δύναμη ανώτερη από την ανθρώπινη ελευθερία: η ειμαρμένη.

Ο Εμπεδοκλής περιγράφεται πάντοτε ως φυσιογνωμία σοβαρή και αρχοντική, πράγμα που αρκούσε στο Λουκιανό για να τον κάνει ρεζίλι στους Νεκρικούς Διαλόγους, όπου τον δείχνει να κατεβαίνει στον Άδη «μισοκαμένος από την Αίτνα». Όταν ο κυνικός Μένιππος τον ρωτάει τι τον ώθησε να βουτήξει στον κρατήρα, εκείνος αποκρίνεται: «Μια μελαγχολία». Πράγμα που προκαλεί την έκρηξη του Μένιππου:

 Όχι! Ματαιοδοξία ήταν- κι έπαρση· και μπόλικη ανοησία- αυτά σ’ έκαψαν ολόκληρο, απ’ την κορφή ως τα νύχια – και καλά σου έκαναν!

Προς εκτόξευση το πειραματικό «ηλιακό ιστιοφόρο» LightSail 2

Η μικρή διαστημοσυσκευή, το «ηλιακό ιστιοφόρο» LightSail 2 της αμερικανικής Πλανητικής Εταιρείας, έχει προγραμματιστεί να εκτοξευτεί στις 25 Ιουνίου (06:30 ώρα Ελλάδας) με έναν πύραυλο Falcon Heavy της Space X από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι στη Φλόριντα πως τα ιστιοφόρα της θάλασσας έχουν τον αέρα στα πανιά τους για να τα σπρώχνει, έτσι και στο διάστημα ο ηλιακός «άνεμος» μπορεί να αποτελεί την κινητήρια δύναμη για ένα σκάφος.

 

Η τεχνολογία αυτή θα δοκιμαστεί από μια μικρή διαστημοσυσκευή, το «ηλιακό ιστιοφόρο» LightSail 2 της αμερικανικής Πλανητικής Εταιρείας, το οποίο έχει προγραμματιστεί να εκτοξευτεί στις 25 Ιουνίου (06:30 ώρα Ελλάδας) με έναν πύραυλο Falcon Heavy της Space X από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι στη Φλόριντα.

 

Με μέγεθος φραντζόλας ψωμιού και βάρος μόνο πέντε κιλών, το LightSail 2, που κατασκευάστηκε από την εταιρεία Stellar Exploration Inc, δύο εβδομάδες αφότου βρεθεί στο διάστημα, θα ξεδιπλώσει ένα ηλιακό «πανί» μεγάλο σχεδόν όσο ένα ρινγκ του μποξ (32 τετραγωνικών μέτρων) και θα προσπαθήσει να αλλάξει την τροχιά του, αξιοποιώντας τα φωτόνια του ηλιακού ανέμου που θα πέφτουν απαλά πάνω στο ιστίο.

 

Πρόκειται για το αποκορύφωμα ενός δεκαετούς προγράμματος των επιστημόνων και μηχανικών της Πλανητικής Εταιρείας, η οποία είχε ιδρυθεί το 1980 από τρεις οραματιστές, μεταξύ των οποίων ο διάσημος αστρονόμος Καρλ Σέιγκαν.

 

«Πριν από 40 χρόνια ο καθηγητής μου Καρλ Σέιγκαν παρουσίασε το όραμα για ένα διαστημικό σκάφος με ηλιακό ιστίο που θα μπορούσε να εξερευνήσει το διάστημα. Χιλιάδες άνθρωποι από όλον τον κόσμο υποστήριξαν αυτήν την αποστολή» δήλωσε ο επικεφαλής της Πλανητικής Εταιρείας, Bill Nye.

 

Αν η αποστολή είναι επιτυχής, το LightSail 2 θα γίνει το πρώτο διαστημικό σκάφος που θα αλλάξει την τροχιά του γύρω από τη Γη με τη βοήθεια όχι μιας μηχανής, αλλά ενός ιστίου και του ηλιακού φωτός.

 

Η εκτόξευσή του θα γίνει μαζί με άλλους 23 δορυφόρους που θα τεθούν σε τρεις διαφορετικές τροχιές, στο πλαίσιο του πιλοτικού διαστημικού προγράμματος Space Test Programm-2 του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ.

 

Το LightSail-2 θα βρίσκεται μέσα στη διαστημοσυσκευή Prox-1 που θα έχει μέγεθος βαλίτσας και θα απελευθερωθεί από αυτήν επτά μέρες μετά την εκτόξευσή του.

 

Λίγες μέρες αργότερα το LightSail 2 θα ανοίξει τέσσερις ηλιακούς συλλέκτες και τέσσερα τριγωνικού σχήματος ιστία Mylar, με συνολική επιφάνεια 32 τετραγωνικών μέτρων και πάχους μόλις 4,5 μικρομέτρων (μικρότερα από την ανθρώπινη τρίχα), τα οποία θα στραφούν προς τον Ήλιο.

 

Ένα μήνα μετά η συνεχής ηλιακή ώθηση ελπίζεται ότι θα επιτρέψει στο LightSail-2 να κερδίσει ύψος, κινούμενο πλέον σε υψηλότερη τροχιά από την αρχική των 300 χιλιομέτρων, φθάνοντας σε ύψος έως 865 χιλιομέτρων, υπερδιπλάσιο από αυτό του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού.

 

Το LightSail-2 αναμένεται να είναι ορατό τις νύχτες από αρκετά μέρη της Γης. Αφού εκτελέσει περιφορές γύρω από τη Γη επί έναν περίπου χρόνο, τελικά θα υποκύψει στη βαρύτητα του πλανήτη μας και, χάνοντας σταδιακά ύψος, θα καταστραφεί στην ατμόσφαιρα.

 

Η Πλανητική Εταιρεία είχε εκτοξεύσει το 2015 ένα σχεδόν πανομοιότυπο σκάφος, το LightSail-1, το οποίο δοκίμασε το σύστημα ξεδιπλώματος του ιστίου.

 

Νωρίτερα, το 2005, είχε εκτοξεύσει μια συσκευή με μεγαλύτερο ιστίο, την Cosmos 1, η οποία όμως δεν κατάφερε να τεθεί σε τροχιά λόγω αποτυχίας του ρωσικού πυραύλου που τη μετέφερε.

 

Το πρόγραμμα LightSail, που ξεκίνησε το 2009, έχει ήδη προσφέρει χρήσιμα στοιχεία σε άλλους φορείς.

 

Το σκάφος NEA Scout της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA) θα εκτοξευτεί για τη Σελήνη με την πρώτη πτήση του νέου μεγάλου αμερικανικού πυραύλου βαρέων βαρών Space Launch System (SLS) και θα χρησιμοποιήσει ένα ηλιακό ιστίο για να επισκεφθεί έναν κοντινό στη Γη αστεροειδή.

 

Το πρώτο ηλιακό «πανί» είχε τεθεί σε τροχιά από την Ιαπωνική Διαστημική Υπηρεσία το 2010, ενώ λίγο αργότερα την ίδια χρονιά η NASA έκανε κάτι ανάλογο.

 

Στόχος από τότε μέχρι σήμερα είναι να δοθεί μια απάντηση στο κατά πόσον τα ηλιακά ιστία αποτελούν εναλλακτικό τρόπο κίνησης είτε μικρών δορυφόρων μέσα στο ηλιακό μας σύστημα είτε ακόμη και μεγαλύτερων σκαφών για μακρινά διαστρικά ταξίδια, χωρίς να χρειάζονται τόνοι καυσίμων που θα βαραίνουν υπερβολικά το σκάφος.

 

Από την άλλη, τα ηλιακά ιστία επιτρέπουν μια αργή αλλά συνεχή πρόωση, οπότε θεωρητικώς τουλάχιστον είναι δυνατόν να αναπτυχθούν απίστευτες ταχύτητες.

Η «δανεισμένη» μορφή και το Άμορφο Είναι

Η δημιουργία των όντων ακολουθεί ένα πρότυπο, μια γενετική τάξη ή μπορούμε να την πούμε μήτρα μέσα από την οποία ξεπροβάλλουν οι μορφές. Τα βιολογικά συστήματα ακολουθούν μια γενετική αλληλουχία γεγονότων που καθορίζουν την μορφή. Μπορούμε να πούμε ότι οι βιολογικές ομοιότητες σε ένα γενετικό επίπεδο είναι συντηρημένες κατά την δημιουργία των βιολογικών μορφών. Υπάρχει ένα υπόβαθρο λοιπόν το οποίο δεν είναι μόνο υλικής φύσης αλλά κυρίως μιας ιδιόμορφης ενεργειακής προέλευσης η οποία μέχρι σήμερα είναι τελείως ανεξερεύνητη.

 

Ο μοναδικός που εισχώρησε βαθιά μέσα σε αυτό το κομμάτι και μας άφησε τεράστια κληρονομιά είναι ο Βίλχελμ Ράιχ. Εκείνος έπιασε το αντιληπτικό φαινόμενο πίσω από το βιολογικό. Η ενέργεια που διαπνέει την Υπαρξιακή μας Δομή έχει μια τριπλή φύση. Είναι η Αντιληπτική, η μη Αντιληπτική και μια διττή τρίτη φύση Αντιληπτικότητας και μη Αντιληπτικότητας.

 

Η ανακάλυψη του ωκεανού οργοενέργειας του Ράιχ άνοιξε μια πρωτότυπη διάσταση στην ανθρώπινη σκέψη. Ουσιαστικά, η όραση μας πρώτη φορά ακούμπησε την βάση της δημιουργίας των όντων και της υλικότητας μας. Ο Ράιχ κατάλαβε ότι αυτό που διαπνέει το Σύμπαν είναι παντού και ορθώς σαν επιστήμονας που ήταν μελέτησε τις πρωτόγνωρες για εμάς βιοφυσικές της ιδιότητες και ανακάλυψε την Ζωτικότητα της Οργόνης.

 

Το σύμπαν είναι ένα κουκούλι μέσα στο οποίο η Υλικότητα παίρνει μορφή, δηλαδή γίνεται αντιληπτή, συνειδητή παράγοντας επίγνωση της Υπαρξιακής της κατάστασης. Φαίνεται ότι οι κόσμοι είναι άπειροι, φούσκες που «ταξιδεύουν» μέσα σε έναν τεράστιο ωκεανό ενέργειας. Αυτή η ενέργεια φαίνεται όμως ότι δεν έχει μια άτακτη κατεύθυνση ή κατανομή.

 

Φυσικά όταν μιλάμε για κάτι τέτοιο είναι αδιανόητο να πάρουμε τις μετρητοίς τις σχετικές έννοιες του Χώρου και Χρόνου και να δημιουργήσουμε ένα καθολικό δόγμα ύπαρξης τους στα ευρύτερα Σύμπαντα. Εδώ μπορούμε να εισάγουμε μια θεωρία η οποία μπορεί να θυμίζει μεταφυσική υπόθεση αλλά που εν τέλει να έχει μια βάση σε μια διαφορετικού τύπου επιστήμη της Φυσικής. Σε αυτή την υπόθεση μπορούμε να πούμε ότι η Οργόνη διαπνέει και διαποτίζει τα Σύμπαντα αφού είναι η βάση της δημιουργίας τους.

 

Όμως εδώ είναι το σημαντικό. Αυτή η διάχυση και η διαπότιση γίνεται πιθανά με ένα μορφικό πλέγμα πεδίων σαν ίνες που κάθε μια έχει μια ιδιότητα: την Αντίληψη, την μη Αντίληψη και τις δυο υποστάσεις μαζί. Όταν δημιουργείται ένα κλειστό κύκλωμα το οποίο περικλείει αυτές τις ίνες δημιουργείται ένα Σύμπαν. Καθώς οι ίνες διαπερνούν αυτό το κλειστό σύστημα δημιουργούν διαβαθμισμένες Υπαρξιακές και μη Υπαρξιακές καταστάσεις.

 

Οι Αντιληπτικές Ίνες δημιουργούν διαβαθμίσεις υλικότητας και όσο η Αντίληψη αυξάνεται, η ενέργεια στερεοποιείται, αποκτά μορφή. Οι μη αντιληπτικές Ίνες δίνουν το χώρο στην μορφή να υπάρξει και οι διττές ίνες δίνουν την Επίγνωση. Όταν η Οργόνη παγιδεύεται μέσα στο δημιουργούμενο ενεργειακό κουκούλι φέρεται σαν ένας βιολογικός οργανισμός: διαστέλλεται, η ένταση φτάνει στο απόγειο και εκφορτίζεται -ακολουθώντας την οργαστική λειτουργία.

 

Το Οργονικό Άπειρο Πλέγμα φαίνεται να έχει έμφυτη λειτουργία δημιουργίας βρόγχων επίγνωσης μέσα σε ένα «οργανωμένο» πλαίσιο λειτουργιών. Μπορούμε να πούμε ότι ο άπειρος οργονικός ωκεανός είναι ένας άπειρος οργανισμός που αποτελείται από άπειρους κλειστούς βρόγχους-Σύμπαντα-κύτταρα που είναι Συνειδητά.

 

Εδώ όμως ερχόμαστε στο ερώτημα τι μας δίνει Συνείδηση και τι είναι το λεγόμενο έμψυχο;

 

Πώς μπορούμε αυτή την στιγμή να διαβάζουμε, να αντιλαμβανόμαστε και να στοχαζόμαστε; Ποιες είναι οι εκείνες οι διαδικασίες που μας οδηγούν σε αυτό; Το πώς μπορεί μια μήτρα ακατέργαστης ενέργειας να οδηγήσει στην δημιουργία όντων που μπορούν να συνειδητοποιήσουν ένα μέρος αυτού του απείρου, να ταξινομήσουν και να διερευνήσουν με αρχή μέση και τέλος αποτελεί μυστήριο. Η Συνείδηση έχει ένα συστατικό στοιχείο· έχει την αίσθηση του Εαυτού -μιας υπαρξιακής οντότητας μέσα σε συγκεκριμένα μορφικά πλαίσια, με επίγνωση της μονάδας της αλλά και του Απείρου από το οποίο έχει προέλθει και για το οποίο αναρωτιέται.

 

Το έμψυχο όμως έχει μια διαφορετική ουσία, έχει καταγωγή. Δεν είναι ότι προέρχεται απλά από μια μήτρα. Προέρχεται από μια πηγή η οποία διαπνέεται από το Άφατο. Το έμψυχο διαπνέει τις ίνες που περιγράψαμε, αποτελεί μέρος τους αλλά ταυτόχρονα είναι Ασύνδετο μαζί τους. Το έμψυχο μπορούμε χοντροκομμένα να θεωρήσουμε ότι είναι η Ουσία της Οργόνης και η Οργόνη ο Φορέας της. Δεν δημιουργεί αλλά Είναι. Είναι αλλά Δεν Είναι. Όλα αυτά συνυπάρχουν ταυτόχρονα.

 

Καθώς λοιπόν οι κλειστοί βρόγχοι-Σύμπαντα δημιουργούνται η ψυχή τα διαπνέει όλα αλλά ταυτόχρονα παραμένει ελεύθερη από δέσμευση. «Ταξιδεύει» μέσα από την θάλασσα της οργόνης και διαποτίζει την δημιουργημένη Υλικότητα. Καθώς μορφοποιούνται τα πρότυπα μορφές και δημιουργούνται τα κελύφη που αποτελούν την μορφική διάταξη για την ύπαρξη βιολογικής ζωής, εμφανίζεται η ιδιότητα της αντιγραφής για την διαιώνιση της αντίληψης και της επίγνωσης μέσα από ίδια κελύφη. Έτσι, δημιουργείται η έννοια της μεταβίβασης της μορφικής κληρονομιάς υπό την μορφή πληροφοριών (γενετικό υλικό).

 

Σε βιολογική βάση μπορούμε να πούμε ότι οι ενεργειακές ίνες για τις οποίες μιλήσαμε μεταφράζονται ως εξής: πρωτεΐνες- Αντίληψη, RNA-μη Αντίληψη, DNA (διττή φύση Αντίληψης και μη Αντίληψης). Οι πρωτεΐνες δημιουργούν την υλικότητα, το RNA είναι ο φορέας της πληροφορίας και ο παράγοντας που δημιουργεί τον απαιτούμενο χώρο για να εκδηλωθεί η υλικότητα αλλά σαν φορέας είναι μη αντιληπτός και το γενετικό υλικό (DNA) το οποίο έχει κωδικοποιημένο την αντιληπτική και μη αντιληπτική φύση της πραγματικότητας. Αυτό το σύστημα εμπεριέχει μια εν δυνάμει ιδιότητα, αυτής της αυτό-οργάνωσης.

 

Τοπικά όμοιες ενεργειακές μορφές συγκεκριμένης διαβάθμισης, δημιουργούν κοινότητες κελυφών (κυττάρων) που έχουν μια δική τους επίγνωση και μεταβιβάζουν την επίγνωση τους μέσω ενεργειακής πληροφορίας διαβαθμισμένης πύκνωσης προς τους απογόνους τους. Έτσι, δημιουργούνται κοινότητες κυττάρων-ενεργειακών κελυφών με επίγνωση που αναπτύσσουν σταδιακά συνείδηση καθώς αναπτύσσουν την δυναμική της κίνησης. Η κινούμενη εσωτερική οργονική ενέργεια δημιουργεί τάσεις, συστολές και διαστολές καθώς πάλλεται εσωτερικά. Η κίνηση κινητοποιεί τις ίνες της αντίληψης με επέκταση της αντιληπτικότητας της, με τάση αύξησης της σε πιο πολύπλοκες υφές που με έναν συνθετικό τρόπο μπορεί να οδηγήσουν σε αποστάγματα συνείδησης και επίγνωσης.

Η κυτταρική συνείδηση είναι η βάση για την ανάπτυξη μιας καθολικής συνείδησης που ενοποιεί σε ένα τα αντιληπτικά πεδία και μπορεί να τα εκφράζει με λογισμό. Η εστίαση της συνείδησης στην Αντιληπτική ίνα «δημιουργεί» ένα αντιληπτικό επεισόδιο το οποίο λαμβάνει την εξής μορφή: αρχικά σχηματοποιείται  μια λεπτοφυή ύλη (μια πρώτο-μορφικού επιπέδου σκέψη) και  μέσα από το νευρικό-αισθητικό σύστημα εκφράζεται με την μορφή λόγου, απτής σκέψης, σχηματοποιημένης εικόνας και αντίληψης.

 

Η εστίαση της συνείδησης στην μη Αντιληπτική ίνα «δημιουργεί» μια γενικευμένη αισθητηριακή αντίληψη που αντιλαμβάνεται ως διαίσθηση -ως γνώση μη λεκτική, με κινητήρια μορφή την δράση. Η εστίαση της συνείδησης στην Αντιληπτική και μη αντιληπτική ίνα ενοποιεί δυο πεδία: την σκέψη και την διαίσθηση. Είναι γνώση με πράξη. Γνώση που μπορεί να γίνει κατανοητή αλλά πολλές φορές η δυνατότητα λογικής έκφρασης της είναι αδύνατη λόγω του εύρους της αντιληπτικότητας που ξεπερνάει το ίδιο το βιολογικό σύστημα.

 

Μέσα σε αυτά τα Σύμπαντα υπάρχει η περίπτωση να υπάρξουν οργανισμοί οι οποίοι να ευθυγραμμίσουν τόσο πολύ τις ίνες των βιολογικών τους συστημάτων με τις «εξωτερικές» ίνες που να επεκταθούν συνειδησιακά και ενεργειακά σε τέτοια επίπεδα που να δημιουργήσουν μια ενεργειακή οντότητα που να μπορεί να «ορίσει» ένα πεδίο χώρο-χρονικού εύρους δράσης. Αυτοί οι οργανισμοί μπορούν εν συνεχεία να δημιουργήσουν εσωτερικές ενεργειακές λούπες μικρό-συμπάντων στις οποίες κυριαρχούν και διαμορφώνουν ανάλογα με την δική τους ενεργειακή υπόσταση.

 

Οι δημιουργοί αυτοί αυτό-τρέφονται  δίνοντας την δική τους συνείδηση στο σύστημα το οποίο δημιουργεί επάλληλα όπως προηγουμένως περιγράψαμε οργανισμούς οι οποίοι είναι εγκλωβισμένοι μέσα σε μια ψευδό-υποστασιακή δομή σύμπαντος έχοντας συνείδηση που δεν είναι δική τους,  με ένα ενεργειακό όμως υπόστρωμα που έχει καταγωγή τον ωκεανό της οργόνης. Στην καλύτερη περίπτωση αυτοί οι δημιουργοί καθώς απλώνονταν ενεργειακά μέσα στο εκάστοτε Σύμπαν θα επέτρεπαν την σύνδεση της συνείδησης τους με το Άπειρο. Για λόγο όμως που για εμάς τα ανθρώπινα όντα είναι αδιανόητο να γίνει αντιληπτός αυτοί επέλεξαν να αποσπαστούν και να ψευδό-δημιουργήσουν μέσα σε μια ήδη «δημιουργία» (που έχει δημιουργηθεί από την Δύναμη της Πρόθεσης και όχι από σκοπιμότητα) του άπειρου ωκεανού της οργοενέργειας.

 

Καθώς το Έμψυχο διατρέχει τον ωκεανό της οργόνης και τα Σύμπαντα μπορεί να εγκλωβιστεί στις ψευτό-λούπες των δημιουργών και να εγκλωβιστεί εκεί. Το Έμψυχο διαποτίζει και αυξάνει την Συνείδηση του Δημιουργού γι’ αυτό αποτελεί το «καύσιμο» για την διαιώνιση της υπόστασης του. Η απελευθέρωση του Έμψυχου στοιχείου αποδυναμώνει και αποσυνδέει την ψευδό-δημιουργία μαζί με τον Δημιουργό της. Η καθαρή ενέργεια της Οργόνης δεν αποτελεί «καύσιμο» ή «τροφή» αν δεν υπάρχει η σύζευξη του Έμψυχου στοιχείου.

 

Αυτοί που μπόρεσαν να «δουν» μέσα στους αιώνες αντιλήφθηκαν πρώτα από όλα την ενεργειακή στρέβλωση που επικρατεί στον εκάστοτε κόσμο και εν συνεχεία διείσδυσαν στην πραγματικότητα αυτή μελετώντας τις στρεβλώσεις ώσπου να αντιληφθούν με φρίκη ότι η υπαρξιακή τους υπόσταση βρίσκεται μέσα σε ένα ενεργειακό υποκατάστατο. Όποτε η ελευθερία από αυτό το υποκατάστατο σε εκείνο που δεν έχει υποκατάστατο υπήρξε η πρώτη τους ενασχόληση. Η αξία αυτού του επιχειρήματος έγκειται στο γεγονός ότι με «δανεισμένη» συνείδηση έπρεπε να αντιληφθούν το ψεύτικο και να διαισθανθούν την διέξοδο από αυτό.

 

Επειδή όμως το υπόστρωμα αυτού του ψεύτικου κόσμου στηρίζεται πάνω σε μια αδιανόητη Ενέργεια η οποία διαποτίζεται από το Έμψυχο αρκούσε η σύνδεση με αυτή την Άφατη αρχή για να ξυπνήσει η γνώση και η όραση. Εκείνος που παρά την δανεισμένη του συνείδηση μπορούσε να ευθυγραμμίσει τις ίνες μπορούσε να δει και όντας οραματιστής μπορούσε να προχωρήσει πέρα από την φυλακή. Καθώς όμως φαίνεται ότι ο κόσμος μας εγκλωβίστηκε πάνω στην πρώτη Αντιληπτική Ίνα αποκόπηκε από τις υπόλοιπες δυο και ο ενεργός σύνδεσμος μεταξύ τους σκούριασε.

 

Με την πρώτη αντιληπτική ίνα ο κόσμος στερεοποιείται και γίνεται δεδομένος, απτός και ρηχός. Με την σύνδεση των υπόλοιπων δυο κάποιος αφυπνίζεται ως προς την ουσία. Αυτή η σύνδεση υπάρχει μέσα στα κύτταρα μας καθώς η βιολογική και ενεργειακή δομή δεν μπορεί να υπάρχει αν δεν υπάρχουν ενοποιημένες και σε λειτουργία όλες οι αντιληπτικές ίνες.

 

Όταν η Επίγνωση μας βρίσκεται εστιασμένη στην πρώτη αντιληπτική ίνα δεν υπάρχει ο χώρος για επέκταση της στις υπόλοιπες. Αυτό που πρέπει να δημιουργηθεί λοιπόν είναι χώρος. Για να δημιουργηθεί ο χώρος πρέπει να υπάρξει άδειασμα και όταν μιλάμε για άδειασμα μιλάμε για από-υλοποίηση των στερεότυπων και θεωριών που είναι πρωτό-μορφικές σκέψεις. Αυτές δημιουργούν ένα στένεμα της Αντίληψης και δεν επιτρέπουν την διεύρυνση καθώς λειτουργούν σαν άγκυρες.

 

Αυτές οι άγκυρες φαίνεται να υπάρχουν μόνο στο κυτταρικό κομμάτι του εγκεφάλου που ενοποιεί την αντίληψη. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι από κατασκευής έτσι ώστε να έχει συγκεκριμένα νευρικά μονοπάτια που εξυπηρετούν ένα μόνο συγκεκριμένο είδος αντίληψης.

 

Τα οργονικά ρεύματα όμως παρέχουν την δυνατότητα πλαστικότητας των νευρικών κυκλωμάτων του εγκεφάλου όταν αυτά όμως κινητοποιηθούν από την πρόθεση ενός οργανισμού. Η πρόθεση όταν ενεργοποιείται εσωτερικά και συντονιστεί με την Πρόθεση που διαπνέει το Σύμπαν δημιουργεί μια ενοποιημένη Αντίληψη και μια Αφύπνιση της καταγωγής.

 

Για να υπάρξει Αφύπνιση της καταγωγής η ενεργειακή αλλά και βιολογική υποδομή πρέπει να αντανακλά στοιχεία που ανήκουν εκτός του ψευδό-σύμπαντος. Δεν έχουν όλες οι βιολογικές μορφές αυτή την καταγωγή. Αυτή η καταγωγή φέρει την υπογραφή ενός κόσμου έξω από το ψευδό-σύμπαν. Μπορεί να εκφράζεται σε αυτό το ψευδο-σύμπαν αλλά δεν του ανήκει, είναι δανεισμένη. Για να υπάρχει το ψεύτικο δανείζεται το αληθινό. Για να έχει υπόσταση το ψεύτικο πρέπει να φέρει τα θεμέλια του αληθινού. Τα θεμέλια αυτά είναι η καταγωγή.

 

Αυτός που  απογυμνώνει το ψεύτικο και φτάνει στα θεμέλια του γυμνός, αυτός βλέπει. Αυτός  κατανοεί και αφυπνίζεται.

 

Όσο αδιανόητο και αν ακούγεται για την μορφική διάταξη του ανθρώπινου -αυτό μας έχει δανειστεί σαν μια καρικατούρα-αντιγραφή από κάτι Άφατο. Αυτό οφείλει να απομονωθεί και να απογυμνωθεί για να φτάσει κανείς στην ουσία.  Έχουμε δανεισμένο μυαλό και δανεισμένες αισθήσεις. Εγκλωβισμένοι και διχοτομημένοι επιμένουμε στον διαχωρισμό. Δεν μπορούμε να ενοποιήσουμε γιατί δημιουργηθήκαμε ώστε να εξυπηρετούμε την ανάγκη για τροφοδότηση χωρίς να μπορούμε να ελευθερωθούμε στιγμιαία κατά βούληση.

 

Είναι δρόμος πολεμικός η Αφύπνιση διότι με δανεισμένη συνείδηση και βιολογική υπόσταση στέκεσαι μπροστά στο αδιανόητο. Στέκεσαι τολμώντας το άλμα στο Άπειρο. Στην καταγωγή σου.

 

Ο γράφων δεν αποδίδει καμία αυθεντία στα γραφόμενα και καμία σιγουριά για την απόλυτη αλήθεια. Απόλυτη αλήθεια βρίσκεται στον κόσμο της πρώτης αντιληπτικής ίνας. Στον ενοποιημένο κόσμο, στην άφατη πραγματικότητα η αλήθεια είναι μια συνεχόμενη ροή και μόνο αυτοί που έχουν την αίσθηση της καταγωγής μπορεί να το αντιληφθούν.

Αρχαία Ελληνική Γραμματεία: ΗΣΙΟΔΟΣ - Ἔργα καὶ Ἡμέραι (106-142)

Εἰ δ᾽ ἐθέλεις, ἕτερόν τοι ἐγὼ λόγον ἐκκορυφώσω,
εὖ καὶ ἐπισταμένως· σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσιν
[ὡς ὁμόθεν γεγάασι θεοὶ θνητοί τ᾽ ἄνθρωποι].
Χρύσεον μὲν πρώτιστα γένος μερόπων ἀνθρώπων
110 ἀθάνατοι ποίησαν Ὀλύμπια δώματ᾽ ἔχοντες.
οἳ μὲν ἐπὶ Κρόνου ἦσαν, ὅτ᾽ οὐρανῷ ἐμβασίλευεν·
ὥστε θεοὶ δ᾽ ἔζωον, ἀκηδέα θυμὸν ἔχοντες,
νόσφιν ἄτερ τε πόνων καὶ ὀιζύος, οὐδέ τι δειλὸν
γῆρας ἐπῆν, αἰεὶ δὲ πόδας καὶ χεῖρας ὁμοῖοι
115 τέρποντ᾽ ἐν θαλίῃσι κακῶν ἔκτοσθεν ἁπάντων·
θνῇσκον δ᾽ ὥσθ᾽ ὕπνῳ δεδμημένοι· ἐσθλὰ δὲ πάντα
τοῖσιν ἔην· καρπὸν δ᾽ ἔφερε ζείδωρος ἄρουρα
αὐτομάτη πολλόν τε καὶ ἄφθονον· οἱ δ᾽ ἐθελημοὶ
ἥσυχοι ἔργ᾽ ἐνέμοντο σὺν ἐσθλοῖσιν πολέεσσιν.
120 [ἀφνειοὶ μήλοισι, φίλοι μακάρεσσι θεοῖσιν.]
αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ τοῦτο γένος κατὰ γαῖα κάλυψεν,
τοὶ μὲν δαίμονές εἰσι Διὸς μεγάλου διὰ βουλὰς
ἐσθλοί, ἐπιχθόνιοι, φύλακες θνητῶν ἀνθρώπων,
[οἵ ῥα φυλάσσουσίν τε δίκας καὶ σχέτλια ἔργα
125 ἠέρα ἑσσάμενοι πάντη φοιτῶντες ἐπ᾽ αἶαν,]
πλουτοδόται· καὶ τοῦτο γέρας βασιλήιον ἔσχον.
Δεύτερον αὖτε γένος πολὺ χειρότερον μετόπισθεν
ἀργύρεον ποίησαν Ὀλύμπια δώματ᾽ ἔχοντες,
χρυσέῳ οὔτε φυὴν ἐναλίγκιον οὔτε νόημα·
130 ἀλλ᾽ ἑκατὸν μὲν παῖς ἔτεα παρὰ μητέρι κεδνῇ
ἐτρέφετ᾽ ἀτάλλων μέγα νήπιος, ᾧ ἐνὶ οἴκῳ·
ἀλλ᾽ ὅτ᾽ ἄρ᾽ ἡβήσαι τε καὶ ἥβης μέτρον ἵκοιτο,
παυρίδιον ζώεσκον ἐπὶ χρόνον, ἄλγε᾽ ἔχοντες
ἀφραδίῃς· ὕβριν γὰρ ἀτάσθαλον οὐκ ἐδύναντο
135 ἀλλήλων ἀπέχειν, οὐδ᾽ ἀθανάτους θεραπεύειν
ἤθελον οὐδ᾽ ἔρδειν μακάρων ἱεροῖς ἐπὶ βωμοῖς,
ᾗ θέμις ἀνθρώποις κατὰ ἤθεα. τοὺς μὲν ἔπειτα
Ζεὺς Κρονίδης ἔκρυψε χολούμενος, οὕνεκα τιμὰς
οὐκ ἔδιδον μακάρεσσι θεοῖς οἳ Ὄλυμπον ἔχουσιν.
140 αὐτὰρ ἐπεὶ καὶ τοῦτο γένος κατὰ γαῖα κάλυψεν,
τοὶ μὲν ὑποχθόνιοι μάκαρες θνητοὶ καλέονται,
δεύτεροι, ἀλλ᾽ ἔμπης τιμὴ καὶ τοῖσιν ὀπηδεῖ.

***
Μ᾽ αν θέλεις κι άλλον εγώ με συντομία λόγο θα σου πω,
καλά κι επισταμένα. Κι εσύ μέσα στο νου σου βάλ ᾽το,
[πως απ᾽ την ίδια φύτρα γεννηθήκανε οι θεοί και οι θνητοί οι άνθρωποι.]
Πρώτο απ᾽ όλα το χρυσό το γένος των θνητών ανθρώπων
110 έφτιαξαν οι αθάνατοι που τα Ολύμπια τα δώματα κατέχουν.
Κι έζησαν τούτοι τον καιρό του Κρόνου, τότε που ήταν βασιλιάς στον ουρανό.
Ζούσανε σαν θεοί κι είχανε την καρδιά τους δίχως θλίψεις,
από κόπους μακριά και δυστυχίες. Κι ούτε τα ελεεινά
τα γηρατειά σ᾽ αυτούς υπήρχαν, μα πάντα ανάλλαχτοι στα πόδια και τα χέρια
χαίρονταν σ᾽ ευωχίες, έξω απ᾽ όλα τα κακά.
Και σαν παραδομένοι σε ύπνο πέθαιναν. Και όλα τα αγαθά
σ᾽ αυτούς υπήρχαν. Καρπό τούς έδινε η σιτοδότρα γη
από μόνη της πολύ και άφθονο. Κι εκείνοι με προθυμία
ζούσαν ήσυχοι απ᾽ τα χωράφια τους μέσα σε αγαθά πολλά,
120 [πλούσιοι σε κοπάδια, αγαπητοί στους μακάριους θεούς.]
Όμως αφού το γένος τούτο το σκέπασε το χώμα,
γίνανε εκείνοι δαίμονες αγαθοί, με τη θέληση του Δία του μεγάλου,
πάνω στη γη φύλακες των θνητών ανθρώπων
[που προσέχουν δίκαιες κρίσεις κι άδικα έργα
ντυμένοι ομίχλη, σ᾽ όλη τη γη γυρνώντας,]
πλουτοδότες. Τούτο το βασιλικό προνόμιο αποκτήσαν.
Δεύτερο πάλι γένος, το αργυρό, πολύ κατώτερο
φτιάξανε κατόπιν οι θεοί που τα Ολύμπια δώματα κατέχουν,
ανόμοιο στο σώμα και το νου με το χρυσό το γένος.
130 Χρόνια εκατό ανατρεφόταν το παιδί πλάι στη μάνα την πιστή
παίζοντας χαρωπά, ανόητο πολύ, μέσα στο σπίτι του.
Μα όταν έφτανε η ώρα να γίνουν νέοι, επάνω στην ακμή της νιότης,
για λίγο χρόνο ζούσαν κι υποφέρανε
εξαιτίας της μωρίας τους. Γιατί τις μεταξύ τους ανόσιες προσβολές
να αποφύγουν δεν μπορούσαν, ούτε τους αθανάτους να λατρεύουν
θέλανε, ούτε θυσίες να κάνουν στους ιερούς των μακαρίων θεών βωμούς,
πράγμα σωστό για τους ανθρώπους κατά τις συνήθειές τους.
Αυτούς ο Δίας, του Κρόνου ο γιος, τους εξαφάνισε οργισμένος,
γιατί δεν αποδίδανε τιμές στους μακαρίους θεούς που εξουσιάζουνε τον Όλυμπο.
140 Όμως αφού και τούτο το γένος κάλυψε η γη,
λέγονται τούτοι υποχθόνιοι, μακάριοι θνητοί,
κατώτεροι, μα κι έτσι τους συνοδεύει και αυτούς κάποια τιμή.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Νεφέλαι (298-357)

ΧΟ. παρθένοι ὀμβροφόροι, [ἀντ.]
300 ἔλθωμεν λιπαρὰν χθόνα Παλλάδος, εὔανδρον γᾶν
Κέκροπος ὀψόμεναι πολυήρατον·
οὗ σέβας ἀρρήτων ἱερῶν, ἵνα
μυστοδόκος δόμος
ἐν τελεταῖς ἁγίαις ἀναδείκνυται,
305 οὐρανίοις τε θεοῖς δωρήματα·
ναοί θ᾽ ὑψερεφεῖς καὶ ἀγάλματα
καὶ πρόσοδοι μακάρων ἱερώταται
εὐστέφανοί τε θεῶν θυσίαι θαλίαι τε
310 παντοδαπαῖσιν ὥραις,
ἦρί τ᾽ ἐπερχομένῳ Βρομία χάρις,
εὐκελάδων τε χορῶν ἐρεθίσματα,
καὶ μοῦσα βαρύβρομος αὐλῶν.

ΣΤ. πρὸς τοῦ Διὸς ἀντιβολῶ σε, φράσον, τίνες εἴσ᾽, ὦ Σώκρατες, αὗται
315 αἱ φθεγξάμεναι τοῦτο τὸ σεμνόν; μῶν ἡρῷναί τινές εἰσιν;
ΣΩ. ἥκιστ᾽, ἀλλ᾽ οὐράνιαι Νεφέλαι, μεγάλαι θεαὶ ἀνδράσιν ἀργοῖς·
αἵπερ γνώμην καὶ διάλεξιν καὶ νοῦν ἡμῖν παρέχουσιν
καὶ τερατείαν καὶ περίλεξιν καὶ κροῦσιν καὶ κατάληψιν.
ΣΤ. ταῦτ᾽ ἄρ᾽ ἀκούσασ᾽ αὐτῶν τὸ φθέγμ᾽ ἡ ψυχή μου πεπότηται,
320 καὶ λεπτολογεῖν ἤδη ζητεῖ καὶ περὶ καπνοῦ στενολεσχεῖν,
καὶ γνωμιδίῳ γνώμην νύξασ᾽ ἑτέρῳ λόγῳ ἀντιλογῆσαι·
ὥστ᾽, εἴ πως ἔστιν, ἰδεῖν αὐτὰς ἤδη φανερὰς ἐπιθυμῶ.
ΣΩ. βλέπε νυν δευρὶ πρὸς τὴν Πάρνηθ᾽· ἤδη γὰρ ὁρῶ κατιούσας
ἡσυχῇ αὐτάς. ΣΤ. φέρε, ποῦ; δεῖξον. ΣΩ. χωροῦσ᾽ αὗται πάνυ πολλαὶ
325 διὰ τῶν κοίλων καὶ τῶν δασέων, αὗται πλάγιαι. ΣΤ. τί τὸ χρῆμα;
ὡς οὐ καθορῶ. ΣΩ. παρὰ τὴν εἴσοδον. ΣΤ. ἤδη —νυνί— μόλις οὕτως.
ΣΩ. νῦν γέ τοι ἤδη καθορᾷς αὐτάς, εἰ μὴ λημᾷς κολοκύνταις.
ΣΤ. νὴ Δί᾽ ἔγωγ᾽. ὦ πολυτίμητοι· πάντα γὰρ ἤδη κατέχουσιν
ΣΩ. ταύτας μέντοι σὺ θεὰς οὔσας οὐκ ᾔδεις οὐδ᾽ ἐνόμιζες;
330 ΣΤ. μὰ Δί᾽, ἀλλ᾽ ὁμίχλην καὶ δρόσον αὐτὰς ἡγούμην καὶ καπνὸν εἶναι.
ΣΩ. οὐ γάρ, μὰ Δί᾽, οἶσθ᾽ ὁτιὴ πλείστους αὗται βόσκουσι σοφιστάς,
Θουριομάντεις, ἰατροτέχνας, σφραγιδονυχαργοκομήτας,
κυκλίων τε χορῶν ᾀσματοκάμπτας,—ἄνδρας μετεωροφένακας
οὐδὲν δρῶντας βόσκουσ᾽ ἀργούς, ὅτι ταύτας μουσοποιοῦσιν.
335 ΣΤ. ταῦτ᾽ ἄρ᾽ ἐποίουν ὑγρᾶν Νεφελᾶν στρεπταιγλᾶν δάιον ὁρμάν,
πλοκάμους θ᾽ ἑκατογκεφάλα Τυφῶ πρημαινούσας τε θυέλλας,
εἶτ᾽ ἀερίας, διεράς, γαμψοὺς οἰωνοὺς ἀερονηχεῖς,
ὄμβρους θ᾽ ὑδάτων δροσερᾶν Νεφελᾶν· εἶτ᾽ ἀντ᾽ αὐτῶν κατέπινον
κεστρᾶν τεμάχη μεγαλᾶν ἀγαθᾶν κρέα τ᾽ ὀρνίθεια κιχηλᾶν.
340 ΣΩ. διὰ μέντοι τάσδ᾽· οὐχὶ δικαίως; ΣΤ. λέξον δή μοι τί παθοῦσαι,
εἴπερ νεφέλαι γ᾽ εἰσὶν ἀληθῶς, θνηταῖς εἴξασι γυναιξίν;
οὐ γὰρ ἐκεῖναί γ᾽ εἰσὶ τοιαῦται. ΣΩ. φέρε, ποῖαι γάρ τινές εἰσιν;
ΣΤ. οὐκ οἶδα σαφῶς· εἴξασιν δ᾽ οὖν ἐρίοισιν πεπταμένοισιν,
κοὐχὶ γυναιξίν, μὰ Δί᾽, οὐδ᾽ ὁτιοῦν· αὗται δὲ ῥῖνας ἔχουσιν.
345 ΣΩ. ἀπόκριναί νυν ἅττ᾽ ἂν ἔρωμαι. ΣΤ. λέγε νυν ταχέως ὅ τι βούλει.
ΣΩ. ἤδη ποτ᾽ ἀναβλέψας εἶδες νεφέλην κενταύρῳ ὁμοίαν,
ἢ παρδάλει ἢ λύκῳ ἢ ταύρῳ; ΣΤ. νὴ Δί᾽ ἔγωγ᾽. εἶτα τί τοῦτο;
ΣΩ. γίγνονται πάνθ᾽ ὅ τι βούλονται· κᾆτ᾽ ἢν μὲν ἴδωσι κομήτην
ἄγριόν τινα τῶν λασίων τούτων, οἷόνπερ τὸν Ξενοφάντου,
350 σκώπτουσαι τὴν μανίαν αὐτοῦ κενταύροις ᾔκασαν αὑτάς.
ΣΤ. τί γάρ, ἢν ἅρπαγα τῶν δημοσίων κατίδωσι Σίμωνα, τί δρῶσιν;
ΣΩ. ἀποφαίνουσαι τὴν φύσιν αὐτοῦ λύκοι ἐξαίφνης ἐγένοντο.
ΣΤ. ταῦτ᾽ ἄρα, ταῦτα Κλεώνυμον αὗται τὸν ῥίψασπιν χθὲς ἰδοῦσαι,
ὅτι δειλότατον τοῦτον ἑώρων, ἔλαφοι διὰ τοῦτ᾽ ἐγένοντο.
355 ΣΩ. καὶ νῦν γ᾽ ὅτι Κλεισθένη εἶδον, ὁρᾷς, διὰ τοῦτ᾽ ἐγένοντο γυναῖκες.
ΣΤ. χαίρετε τοίνυν, ὦ δέσποιναι· καὶ νῦν, εἴπερ τινὶ κἄλλῳ,
οὐρανομήκη ῥήξατε κἀμοὶ φωνήν, ὦ παμβασίλειαι.

***
ΧΟΡ., αθέατος ακόμη.
Στη λιοπερίχυτη ας σύρουμε
300 γη της Παλλάδας, στη χώρα του Κέκροπα,
λεβεντομάνα, ακριβή και μυριόχαρη,
οι βροχοφόρες παρθένες εμείς·
τα άρρητα σέβονται εκεί τα ιερά,
σε άγιες εκεί τελετές ο ναός διαπλατώνεται
για τους μυημένους· εκεί προσφορές στους αθάνατους·
είναι ναοί αψηλοσκέπαστοι, αγάλματα,
κι είναι πομπές των μακάρων ιερές,
και πανηγύρια
310 ολοχρονίς, στους θεούς ωριοστέφανες πάντα θυσίες,
και, με την άνοιξη, η χάρη του Διόνυσου
κι η μουσική των αυλών η βαρύβροντη
και των Χορών οι φωνές οι γλυκές κι ερεθίστρες.

ΣΤΡ. Σ᾽ εξορκίζω, Σωκράτη, στο Δία, να μου πεις
σαν ποιές να ᾽ναι οι κυράδες που τέτοιο
τραγουδήσαν τραγούδι πολύ σοβαρό·
μήπως είναι ηρωίδες; ΣΩΚ. Καθόλου·
είν᾽ οι ουράνιες Νεφέλες, μεγάλες θεές
για όσους μένουν αργοί στη ζωή τους·
αυτές δίνουν σ᾽ εμάς πολυμάθεια και νου
και σε κάνουν γερό λιμαδόρο,
μυθοπλάστη, της φράσης τεχνίτη, ικανό
να χτυπάς, να νικάς με τα λόγια.
ΣΤΡ. Α, γι᾽ αυτό κι η δική μου ψυχή, τη φωνή
μόλις άκουσε, νά, φτερουγίζει
320 κι από τώρα γυρεύει να πιάσει ψιλές
ομιλίες για καπνούς και τα τέτοια,
να χτυπήσει το λόγο με αντίλογο, ευθύς
να κεντήσει με γνώμη άλλη γνώμη·
έτσι, τρόπος αν είναι, πολύ λαχταρώ
φανερή πια να δω τη μορφή τους.
ΣΩΚ. Κατά κει προς την Πάρνηθα ρίξε λοιπόν
τις ματιές σου· τις βλέπω που τώρα
με ησυχία κατεβαίνουν. ΣΤΡ. Γιά δείξε μου· πού;
ΣΩΚ. Νά τες, νά —τί πολλές!— προχωρούνε,
από λάκκες και σύδεντρα μέσα περνούν·
νά τες, νά, στην πλαγιά. ΣΤΡ. Μα τί τρέχει;
Δεν μπορώ να τις δω καθαρά. ΣΩΚ. Νά, κοντά
στην μπασιά. ΣΤΡ. Τώρα, ναι· μόλις όμως.
ΣΩΚ. Ολοκάθαρα πια θα τις βλέπεις, εξόν
αν στα μάτια έχεις τσίμπλες σα γρόθους.
Μπαίνει στην ορχήστρα ο Χορός των Νεφελών.
ΣΤΡ. Τώρα ναι, μά το Δία. Ω πολύ σεβαστές!
Τώρ᾽ απλώθηκαν σ᾽ όλο το χώρο.
ΣΩΚ. Και δεν το ᾽ξερες, πες μου, πως είναι θεές;
Για θεές δεν τις πίστευες; ΣΤΡ. Όχι,
330 μά το Δία· τις θαρρούσα πως είναι δροσιά,
κάποια αντάρα, καπνός, τίποτ᾽ άλλο.
ΣΩΚ. Μα το Δία· δεν είν᾽ έτσι· ταΐζουν αυτές
σοφιστές ένα πλήθος, ανθρώπους
σφραγιδοασπρονυχάτους με κόμη ριχτή,
θουριομάντηδες, κομπογιαννίτες,
τορναδόρους ασμάτων για κύκλιους χορούς
και πολλούς αστρολόγους αγύρτες,
χασομέρηδες δίχως δουλειά ή προκοπή,
επειδή γράφουν ύμνους για δαύτες.
ΣΤΡ. Α, γι᾽ αυτό στιχουργούν την «ορμή των υγρών
Νεφελών που αστραψιές αμολάουν»
και τις «θύελλες που άγρια βογκάουν» και «εκατό
κεφαλιών του Τυφώνα πλεξίδες»
και τις λεν «αεροδρόμες, νυχάτα πουλιά,
που αρμενίζουνε μες στους αιθέρες»
και για «μπόρες» μιλούν «δροσερών Νεφελών»·
για αμοιβή κομματάρες μασάουν
από σμέρνες μεγάλες, παχιές, και τσιχλών
νοστιμότατο κρέας κοπανάουν.
340 ΣΩΚ. Τους τα δίνουν αυτές· κι είναι δίκιο· τί λες;
ΣΤΡ. Πάει καλά· μα για πες· τί τους ήρθε
και, νεφέλες αν είναι στ᾽ αλήθεια, θνητών
γυναικών τη μορφή τώρα πήραν;
Οι νεφέλες συνήθως δεν έχουν μορφή
σαν αυτή. ΣΩΚ. Και πώς είναι συνήθως;
ΣΤΡ. Ακριβώς δεν μπορώ να σου πω· με μαλλιών
μοιάζουν όμως μεγάλες τουλούπες·
με γυναίκες δε μοιάζουν καθόλου ποτές·
ενώ αυτές έχουν, κοίταξε, μύτες.
ΣΩΚ. Θα σου κάνω ερωτήσεις κι απάντα μου. ΣΤΡ. Εμπρός·
λέγε, ρώτα με, κι ό,τι σ᾽ αρέσει.
ΣΩΚ. Το κεφάλι σηκώνοντας είδες ποτέ
μια νεφέλη σε σχήμα κενταύρου,
λύκου ή ταύρου ή και πάρδαλης; ΣΤΡ. Είδα, ναι, ναι·
μα τί σχέση έχουν τούτα μ᾽ εκείνα;
ΣΩΚ. Ό,τι θέλουνε γίνονται, ξέρε το, αυτές·
έτσι κάποιον αν δουν μακρομάλλη,
σαν τους άγριους αυτούς τους πολύ μαλλιαρούς,
σαν το γιο του Ξενόφαντου, ας πούμε,
350 τη μανία κοροϊδεύουν αυτού του τρελού
κι έτσι παίρνουν το σχήμα κενταύρου.
ΣΤΡ. Και κανέναν που κλέβει το κράτος αν δουν,
σαν τον Σίμωνα, ας πούμε, τί κάνουν;
ΣΩΚ. Για να βγάλουν στα φόρα πως κάνει αρπαγές,
τη μορφή παίρνουν άξαφνα λύκων.
ΣΤΡ. Α, γι᾽ αυτό μόλις είδαν τον Κλεώνυμο χτες,
την ασπίδα του που είχε πετάξει,
τη δειλία της καρδιάς του τη νιώσαν ευθύς
και τις είδα να γίνονται ελάφια.
ΣΩΚ. Τον Κλεισθένη αντικρίζουν αυτή τη στιγμή,
καθώς βλέπεις, και γίναν γυναίκες.
ΣΤΡ. Χαιρετώ σας, κυράδες, λοιπόν, κι αν ποτέ
για άλλον έγινε αυτό, και για μένα,
ω του κόσμου βασίλισσες, βάλτε φωνή
δυνατή, που να φτάσει στα ουράνια.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Λέγει δὲ καὶ Ἐμπεδοκλῆς τὴν ἀρίστην εἶναι μετοίκησιν τὴν τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὲν ἐς ζῷον ἡ λῆξις αὐτὸν μεταγάγοι, λέοντα γίνεσθαι· εἰ δὲ ἐς φυτόν, δάφνην.

 

Ο Εμπεδοκλής λέει ότι η καλύτερη μετενσάρκωση του ανθρώπου, αν μετά τον θάνατο γίνει ζώο, είναι να γίνει λιοντάρι· αν όμως γίνει φυτό, να γίνει δάφνη. (Κλαύδιος Αιλιανός Περί ζώων ιδιότητος 12.7)

 

Στην ενότητα αυτή περιλαμβάνονται πρωτίστως θνητοί που μεταμορφώνονται, καταστερίζονται, αντικαθίστανται ή απαθανατίζονται από τους θεούς. Σε ξεχωριστή ενότητα εξετάζονται οι μεταμορφώσεις των θεών και μόνο κατ' εξαίρεση περιλαμβάνονται θεότητες που όμως αγγίζουν τα όρια της θνητότητας. Αντίθετα, περιλαμβάνονται οι Νύμφες, που είναι κατώτερες θεότητες, όχι μόνο γιατί ενίοτε πεθαίνουν μαζί με αυτό που προστατεύουν, π.χ. το δέντρο τους, αλλά γιατί και αυτές μεταμορφώνονται με θεϊκή διαμεσολάβηση και όχι αφ' εαυτές όπως οι θεοί· επιπλέον, ο όρος εννοεί και τις άγαμες κοπέλες. Και συχνά τα όρια ανάμεσα στη Νύμφη θεότητα και τη Νύμφη κορασίδα είναι συγκεχυμένα.

 

Η έννοια της μεταμόρφωσης περιλαμβάνει κάθε αλλαγή, μέχρι την έσχατη που είναι ο θάνατος. Και ενώ οι θεοί μεταμορφώνονται από μόνοι τους, η όποια αλλαγή των θνητών -όχι αυτές που γίνονται βιολογικά, φυσικά- γίνονται με τη διαμεσολάβηση και την απόφαση των θεών· αυτό, ανάμεσα στα άλλα, είναι δηλωτικό της θνητότητάς τους και των ορίων που ορίζουν οι φυσικοί νόμοι.

 

Με τη μεταμόρφωση καταργείται η ιστορικότητα του ανθρώπινου σώματος και τα όρια που αυτή επιβάλλει, καθώς ο άνθρωπος ενδύεται ένα άλλο σώμα μπαίνοντας σε μιαν άλλη ιστορικότητα, ή αποκτά την αιωνιότητα του υλικού ή του είδους στο οποίο μεταμορφώθηκε (π.χ. πέτρα, αστέρι). Η ταυτότητα που καθιστά τον άνθρωπο άνθρωπο και τον διαφοροποιεί από το ζώο και τον θεό θολώνει.

 

Η μεταμόρφωση του θνητού ή της Νύμφης είναι δηλωτική βοήθειας, εύνοιας ή τιμωρίας από τους θεούς. Οι θνητοί παραβιάζουν κανόνες (π.χ. την ιερότητα ενός τόπου) και τιμωρούνται· ή δείχνουν ξεχωριστή ευσέβεια ή ξεχωρίζουν για κάτι (ένα κατόρθωμα, ένα εύρημα). Παράλληλα, αυτό στο οποίο μεταμορφώθηκαν οι ίδιοι ή τα ευρήματά τους (π.χ. το πλοίο Αργώ) λειτουργούν σαν μια διαρκή υπόμνηση στους ανθρώπους να ακολουθήσουν ή να μην ακολουθήσουν το παράδειγμα αυτών που μεταμορφώθηκαν, να τιμούν ευρετές και ευρήματα.

 

Μυθογράφοι και παραδοξογράφοι της ύστερης αρχαιότητας είδαν και στους μύθους των μεταμορφώσεων πυρήνες ιστορικότητας που ενδύθηκαν το μυθώδες. Η Σκύλλα, η όμορφη κοπέλα που μεταμορφώθηκε στο τέρας που κατέτρωγε τους ναυτικούς, ήταν «στην πραγματικότητα» μια νησιώτισσα εταίρα που ήξερε πώς να «τρώει» χρήματα από τους ναυτικούς· η Αμάλθεια ήταν μια πλούσια ξενοδόχος, το κομπόδεμα της οποίας κατέτρωγαν Ηρακλής και Ιόλαος· ο Ακταίωνας δεν κατασπαράχθηκε από τα σκυλιά του αλλά από δανειστές· κοπέλες που μεταμορφώθηκαν σε ζώα (π.χ. Ιώ), για να αποφύγουν τον έρωτα θεών, ήταν γυναίκες που έρεπαν στις ηδονές χωρίς νόμο και κανόνα, υποκύπτοντας σε φυσικές ορμές όπως τα ζώα. Μύθοι μεταμορφώσεων σε πουλιά θεωρήθηκε ότι πηγάζουν από το γεγονός πως στους ανθρώπους οι φωνές τους μοιάζουν με θρήνο (Παυσ. 1.41.9), κάτι που αμφισβήτησε ο Πλάτωνας -αὐτὴ ἥ τε ἀηδὼν καὶ χελιδὼν καὶ ὁ ἔποψ, ἃ δή φασι διὰ λύπην θρηνοῦντα ᾄδειν. ἀλλ᾽ οὔτε ταῦτά μοι φαίνεται λυπούμενα ᾄδειν οὔτε οἱ κύκνοι (Φαίδ. 85a-b).

 

Ωστόσο, ακόμη κι αν δεχθούμε τέτοιες ερμηνείες παραμένει ο μυθώδης χαρακτήρας με τον οποίο ενδύθηκαν οι ιστορίες και ο οποίος είναι φορέας ιδεολογίας. Παράδειγμα: Στην κλασική αρχαιότητα η με ερωτικό υπόβαθρο μεταμόρφωση μιας κοπέλας είναι αποτέλεσμα της παρέμβασης των θεών, για να γλιτώσει από ερωτικά καλέσματα άλλων θεών -ο Δίας μεταμορφώνει τη Δάφνη στο ομώνυμο φυτό για να τη γλιτώσει από τις ερωτικές ορέξεις του Απόλλωνα. Και ο σωτήρας και ο επίβουλος είναι θεοί, η διαδικασία έχει χαρακτήρα ιερό και η μεταμόρφωση έχει τον χαρακτήρα αναγκαιότητας από τον οποίο η κοπέλα δεν μπορεί να ξεφύγει· όπως δεν μπορεί να ξεφύγει από τον θεσμό του γάμου και τη μεταμόρφωσή της από άγαμη κοπέλα σε ύπανδρο και έγκυο. Και επειδή για την κόρη δεν ισχύουν οι αυστηροί περιορισμοί της ώριμης γυναίκας, η δίωξη και η μεταμόρφωση γίνεται στην ύπαιθρο, όπου το κορίτσι κυκλοφορεί ελεύθερο σαν νεαρό πουλάρι.

 

Φυσικά, αυτή είναι μία από τις πολλές αναγνώσεις των πολύσημων μύθων, με την οποία θέλουμε να δείξουμε τον ιδεολογικό χαρακτήρα και ρόλο και των μύθων των μεταμορφώσεων. Στον ρωμαϊκό κόσμο αυτού του είδους οι μύθοι πολλαπλασιάζονται και γίνονται ιδιαίτερα δημοφιλείς· οι μεταμορφώσεις έχουν περισσότερο τιμωρητικό χαρακτήρα, πολύ ταιριαστά στο νομοθετικό έργο των Ρωμαίων.

 

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ

 

Δέντρα - Λουλούδια - Φυτά: ΑΓΔΙΣΤΗ αμυγδαλιά ή ροδιά, ΑΔΩΝΗΣ ανεμώνες, ΑΚΟΛΟΥΘΕΣ ΔΡΥΟΠΗΣ έλατο, Αμβροσία κλήμα, ΑΜΠΕΛΟΣ αμπέλι, ΑΤΤΗΣ μενεξές, ΒΑΥΚΙΔΑ δέντρο, ΔΑΦΝΗ δάφνη, ΔΡΥΟΠΗ λεύκα, ΗΛΙΑΔΕΣ ιτιές, ΚΑΛΑΜΟΣ καλάμι, ΚΑΡΥΑ καρυδιά, ΚΑΡΠΟΣ καρπός των αγρών, ΚΛΥΤΙΑ ή ΚΛΥΤΙΗ ηλιοτρόπιο, ΚΡΟΚΟΣ κρόκος, ΚΥΠΑΡΙΣΣΟΣ κυπαρίσσι, ΛΕΥΚΗ λεύκα, ΛΕΥΚΟΘΟΗ λιβάνι, ΛΩΤΙΔΑ λωτός, ΜΕΣΣΑΠΙΟΙ δέντρα, ΜΗΚΩΝ παπαρούνα, ΜΗΛΟΣ μηλιά, ΜΙΝΘΑ ή ΜΙΝΘΗ ή ΜΕΝΘΗ μέντα, ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ νάρκισσος, ΠΙΤΥΣ πεύκο, ΠΛΑΤΑΝΟΣ πλάτανος, ΣΙΔΗ ροδιά, ΣΜΥΡΝΑ ή ΜΥΡΡΑ μύρρα, ΣΥΡΙΓΓΑ καλαμιά, ΥΑΚΙΝΘΟΣ υάκινθος, ΦΙΛΗΜΟΝΑΣ δέντρο (;), ΦΥΛΛΙΣ αμυγδαλιά

 

Ερπετά-Αμφίβια: Αγελαδάρηδες βατράχια, Αρμονία φίδι, Ασκάλαβος σαύρα, ΕΡΙΧΘΟΝΙΟΣ φίδι, ΚΑΔΜΟΣ φίδι, ΝΥΜΦΕΣ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ βατράχια, ΧΕΛΩΝΗ χελώνα

 

Κήτη, ψάρια: ΠΕΙΡΑΤΕΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ δελφίνια, ΠΟΜΠΙΛΟΣ πομπίλος ΨΑΜΑΘΗ φώκια,

 

Αρθρόποδα: Αράχνη

 

Έντομα: ΚΕΡΑΜΒΟΣ ή ΤΕΡΑΜΒΟΣ, ΤΙΘΩΝΟΣ τζιτζίκι

 

Ζώα: Ακταίων ελάφι, Αμαθούσιοι ταύροι, ΑΤΑΛΑΝΤΗ λιοντάρι, ΓΑΛΙΝΘΙΑΔΑ νυφίτσα, ΕΚΑΒΗ σκυλί, ΘΕΟΦΑΝΗ προβατίνα, ΙΩ αγελάδα, ΚΑΛΛΙΣΤΩ αρκούδα, ΚΕΡΚΩΠΕΣ πίθηκοι, ΛΥΓΚΟΣ λυγξ, ΛΥΚΑΩΝ λύκος, ΜΕΛΑΝΙΩΝ λιοντάρι, ΜΙΔΑΣ γάιδαρος, ΟΔΥΣΣΕΑΣ άλογο, ΠΡΟΙΤΙΔΕΣ αγελάδες ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ γουρούνια, ΦΑΛΑΓΓΑΣ (;), ΦΙΛΥΡΑ φοράδα, ΦΙΝΕΑΣ τυφλοπόντικας, ΩΚΥΡΡΟΗ φοράδα

 

Άγαλμα-Πέτρα: ΑΓΡΑΥΛΟΣ, Αλεπού του όρους Τευμησσός, Αλκμήνη, Αναξαρέτη, Αριάδνη, Αρσινόη, Ασπαλίδα, ΑΤΛΑΝΤΑΣ, ΒΑΤΤΟΣ, ΒΡΙΤΟΜΑΡΤΗ, ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΩΝ ΘΗΒΩΝ, ΙΟΔΑΜΑ, ΙΥΓΓΑ, ΚΕΡΚΩΠΕΣ, ΚΡΑΓΑΛΕΑΣ, ΛΗΘΑΙΑ, ΛΙΧΑΣ, ΛΥΚΟΣ, ΛΥΚΟΣ ΤΗΣ ΨΑΜΑΘΗΣ, ΛΥΚΩ, ΝΙΟΒΗ, ΟΡΦΗ, ΠΑΝΔΑΡΕΟΣ, ΠΟΛΥΔΕΚΤΗΣ, ΠΡΟΙΤΟΣ, ΠΡOΠΟΙΤΙΔΕΣ, ΣΕΙΡΗΝΕΣ, ΣΚΥΛΟΣ του Κέφαλου

 

Πουλιά: ΑΓΡΙΟΣ όρνεο, ΑΓΡΩΝ χαραδριός, Αηδόνα αηδόνι, Αιγυπιός γύπας, Αιγωλιός αετός, Αίσακος θαλασσοπούλι, ΑΚΑΝΘΙΔΑ Ή ΑΚΑΝΘΥΛΛΙΔΑ καρδερίνα, ΑΚΑΝΘΟΣ καρδερίνα, Αλκάμανδρος τρυποκάρυδος, Αλκυών αλκυόνα, ΑΝΘΟΣ άνθος, Αντιγόνη πελαργός, ΑΡΝΗ καλιακούδα, ΑΡΠΑΣΟΣ γεράκι, ΑΡΠΗ γεράκι, Αρτεμίχη σπίνος ή κορυδαλλός, Ασκάλαφος κουκουβάγια, ΑΣΤΕΡΙΑ ορτύκι, ΑΥΤΟΝΟΟΣ όρνεο, ΒΟΤΡΗΣ μελισσοφάγος, ΒΟΥΛΙΣ πώυγξ, ΒΥΣΣΑ βύσσα, ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΩΝ ΘΗΒΩΝ πουλιά, ΔΑΙΔΑΛΙΩΝ γεράκι, ΕΛΑΪΔΑ περιστέρι, ΕΡΙΝΟΝΑ παγώνι, ΕΡΩΔΙΟΣ ερωδιός, ΕΥΜΗΛΟΣ νυχτοκόρακας, ΗΜΑΘΙΔΕΣ ή ΠΙΕΡΙΔΕΣ διάφορα είδη, ΙΕΡΑΚΑΣ γεράκι, ΙΠΠΟΔΑΜΕΙΑ κορυδαλλός, ΙΤΥΣ, ΙΥΓΓΑ Ίυγγα, ΚΕΛΕΟΣ κοράκι, ΚΕΡΒΕΡΟΣ Κέρβερος, ΚΗΥΞ γλάρος, ΚΛΕΙΝΗΣ αετός, ΚΟΜBΗ περιστέρι, ΚΟΡΩΝΙΔΑ κουρούνα, ΚΤΗΣΥΛΛΑ περιστέρι, ΚΥΚΝΟΣ κύκνος, ΛΑΪΟΣ τσίχλα, ΛΗΛΑΝΤΗ κορυδαλλός ή δρυοκολάπτης, ΛΥΚΙΟΣ κοράκι, ΜΕΓΑΛΗΤΟΡΑΣ σπουργίτι, ΜΕΛΕΑΓΡΙΔΕΣ φραγκόκοτες, ΜΕΡΟΠΑΣ αετός, ΜΕΡΟΠΙΔΑ κουκουβάγια, ΜΙΝΥΑΔΕΣ νυχτοπούλια: μπούφος, κουκουβάγια, νυχτερίδα, ΜΟΥΝΙΧΟΣ γεράκι, ΝΕΟΦΡΩΝ γύπας, ΝΙΣΟΣ θαλασσαετός, ΝΥΚΤΙΜΕΝΗ κουκουβάγια, ΟΙΝΟΗ γερανός, ΟΙΝΩ περιστέρι, ΟΡΕΙΟΣ όρνεο, ΟΡΤΥΓΙΟΣ μελισσοφάγος, ΠΑΝΔΑΡΕΟΣ ψαραετός, ΠΕΛΙΑ περιστέρι, ΠΕΛΙΑΔΕΣ ή ΠΛΕΙΑΔΕΣ περιστέρια, ΠΕΡΔΙΚΑΣ ή ΤΑΛΩΣ πέρδικα, ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ περιστέρι, ΠΕΡΙΦΑΝΤΑΣ αετός, ΠΙΕΡΙΔΕΣ / ΗΜΑΘΙΔΕΣ κίσσες, ΠΟΛΥΤΕΧΝΟΣ πελεκάνος, ΠΟΛΥΦΟΝΤΗ νυχτοπούλι, ΠΡΟΚΝΗ αηδόνι, ΣΚΥΛΛΑ, ΣΠΕΡΜΩ περιστέρι, ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΤΟΥ ΔΙΟΜΗΔΗ, ΣΧΟΙΝΕΑΣ σχοινοπούλι, ΤΑΛΩΣ πέρδικα, ΤΗΡΕΑΣ τσαλαπετεινός, ΤΙΜΑΝΔΡΑ μελισσοφάγος, ΥΠΕΡΙΠΠΗ κολυμβίδα ή γλάρος, ΦΙΛΑΙΟΣ σπουργίτι, ΦΙΛΟΜΗΛΑ χελιδόνι, ΧΕΛΙΔΟΝΑ χελιδόνι

 

Αστερισμοί: Αετός αστερ. του Αετού, Αίγα αστέρι στον αστερ. του Ηνιόχου, Αμάλθεια αστέρι στον αστερ. του Ηνιόχου, ΑΜΠΕΛΟΣ αστέρι στον Αστερ. του Βοώτη, Ανδρομέδα αστερ. της Ανδρομέδας, Αργώ αστερ. της Αργώς, Αριάδνη αστερ. του Βορείου Στεφάνου, Αρκάδας Μικρή Άρκτος ή Αρκτούρος, Ασκληπιός αστερ. του Οφιούχου, ΑΣΤΡΑΙΑ Αστερισμός της Παρθένου, ΒΕΛΟΣ (ΟΪΣΤΟΣ) ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ αστερ. του Οϊστού, ΒΕΡΕΝΙΚΗ αστερ. Κόμη της Βερενίκης, ΓΑΛΑ, της Ήρας Γαλαξίας, ΓΑΝΥΜΗΔΗΣ αστερ. του Υδροχόου, ΔΕΛΦΙΝΙ ΑΡΙΟΝΑ αστερ. του Δελφίνος, ΔΕΛΦΙΝΙ, Ποσειδώνα και Αμφιτρίτης αστερ. του Δελφίνος, ΔΗΜΙΦΩΝΤΑΣ / ΜΑΣΤΟΥΣΙΟΣ αστερ. του Κρατήρα, ΔΙΚΗ αστερ. της Παρθένου, ΔΙΟΣΚΟΥΡΟΙ αστερ. των Διδύμων, ΔΡΑΚΟΝΤΑΣ αστερ. του Δράκοντα, ΕΛΙΚΗ αστερ. της Μικρής Άρκτου, ΕΡΙΧΘΟΝΙΟΣ αστερ. του Ηνιόχου, ΕΣΠΕΡΟΣ πλανήτης Αφροδίτη, ΗΛΕΚΤΡΑ Πλειάδες, ΗΡΑΚΛΗΣ αστερ. Του εν γόνασιν, ΗΡΙΓΟΝΗ αστερ. της Παρθένου, ΗΡΙΔΑΝΟΣ αστερ. του Ποταμού, ΘΕΣΠΕΙΑ ή ΘΕΣΠΙΑ αστερ. της Παρθένου, ΙΩ αστερ. του Ταύρου, ΚΑΛΛΙΣΤΩ Μεγάλη Άρκτος, ΚΑΛΥΜΜΑ ΠΥΡΟΣ αστερ. του Θυτηρίου, ΚΑΝΩΠΟΣ ή ΚΑΝΩΒΟΣ αστερ. του Ποταμού, ΚΑΡΚΙΝΟΣ αστερ. του Καρκίνου, ΚΑΣΣΙΟΠΕΙΑ αστερ. της Κασσιόπειας, ΚΗΦΕΑΣ αστερ. του Κηφέα, ΚΟΡΑΚΙ αστερ. του Κρατήρα και του Κόρακα, ΚΟΡΩΝΙΔΕΣ: Μητιόχη, Μενίππη κομήτες, ΚΡΑΤΗΡΑΣ αστερ. του Κρατήρα και του Κόρακα, ΚΡΙΟΣ αστερ. του Κριού, ΚΡΟΤΟΣ αστερ. του Τοξότη, ΚΥΚΝΟΣ αστερ. του Κύκνου, ΚΥΝΟΣΟΥΡΑ αστερ. Μικρής Άρκτου, ΛΑΔΩΝΑΣ αστερ. του Δράκοντα, ΛΕΟΝΤΑΣ αστερ. του Λέοντα, ΛΥΡΑ αστερ. της Λύρας, ΜΑΙΡΑ αστερ. του Κυνός, ΜΕΡΟΠΑΣ αστερ. του Αετού, ΜΥΡΤΙΛΟΣ αστερ. του Ηνιόχου, ΝΕΙΛΟΣ αστερ. του Ποταμού, ΟΝΟΙ αστέρια Όνοι στον αστερ. του Καρκίνου, ΟΦΙΣ αστερ. του Κρατήρα και του Κόρακα, ΠΑΡΘΕΝΟΣ αστερ. της Παρθένου, ΠΕΛΙΑΔΕΣ ή ΠΛΕΙΑΔΕΣ Πλειάδες, ΠΕΡΣΕΑΣ αστερ. του Περσέα, ΠΗΓΑΣΟΣ αστερ. του Ίππου, ΠΛΕΙΟΝΗ, ή ΠΛΗΙΟΝΗ Πλειάδες, ΣΚΟΡΠΙΟΣ αστερ. του Σκορπιού, ΤΑΥΡΟΣ αστερ. του Ταύρου, ΥΑΔΕΣ υάδες, ΥΔΡΑ αστερ. της Ύδρας, ΦΙΛΟΜΗΛΟΣ, αστερ. του Βοώτη ΦΟΙΝΙΚΗ αστερ. της Μικρής Άρκτου, ΦΟΛΟΣ αστερ. του Κενταύρου ή του Τοξότη, ΧΕΙΡΩΝ αστερ. του Κενταύρου, ΩΡΙΩΝ αστερ. του Ωρίωνα.

 

Όρη: ΑΙΜΟΣ, ΛΙΛΑΙΟΣ, ΡΟΔΟΠΗ

 

Ποταμοί: ΑΚΗΣ, Αλφειός, ΠΥΡΑΜΟΣ, ΜΑΡΣΥΑΣ, ΟΛΓΑΝΟΣ, ΣΕΛΕΜΝΟΣ

 

Πηγή: Αλόπη, Αρέθουσα, ΑΥΡΑ ή ΑΥΡΗ, ΒΥΒΛΙΣ, ΘΙΣΒΗ, ΚΥΑΝΗ, ΛΑΜΙΑ, ΠΕΙΡΗΝΗ, ΡΟΔΩΠΙΣ

 

Γυναίκα: Αρκούδα, ΕΡΙΝΟΝΑ, ΑΓΑΛΜΑ ΠΥΓΜΑΛΙΩΝΑ

 

Διπλή φύση: ΕΡΜΑΦΡΟΔΙΤΟΣ, ΣΑΛΜΑΚΙΔΑ

 

Αλλαγή φύλου: ΙΦΙΣ, ΚΑΙΝΕΑΣ, ΛΕΥΚΙΠΠΗ / ΛΕΥΚΙΠΠΟΣ, ΣΙΠΡΟΙΤΗΣ, ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ

 

ηχώ: ΗΧΩ, ΥΛΑΣ ηχώ

 

Νησί: ΑΣΤΕΡΙΑ, ΔΡΕΠΑΝΙ ΚΡΟΝΟΥ, ΛΙΧΑΣ, ΠΕΡΙΜΗΛΗ

 

Αθάνατοι: ΒΟΛΙΝΑ, ΓΛΑΥΚΟΣ, ΙΝΩ, ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ, ΜΕΛΙΚΕΡΤΗΣ, ΣΕΜΕΛΗ

 

Τέρατα: ΓΟΡΓΩ, ΛΑΜΙΑ, ΣΕΙΡΗΝΕΣ, ΣΚΥΛΛΑ

 

Αντικείμενα: ΔΗΜΙΦΩΝΤΑΣ / ΜΑΣΤΟΥΣΙΟΣ κρατήρας, ΝΗΡΙΤΗΣ (κοχύλι)

 

Πολλαπλές μεταμορφώσεις σε ανθρώπινες μορφές: ΜΗΣΤΡΑ

 

Πολλαπλές μεταμορφώσεις σε ζωικές μορφές: ΠΕΡΙΚΛΥΜΕΝΟΣ

 

Άνθρωποι: ΜΥΡΜΗΓΚΙΑ, ΜΥΡΜΗΚΑ

 

Κρασί: ΝΙΚΑΙΑ

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

Η Σπάρτη ήταν σίγουρα μια ιδιάζουσα περίπτωση ελληνικής πόλης. Βασικό χαρακτηριστικό της η πλήρης υποταγή του ατόμου στο σύνολο και βασικό ιδανικό της ο σεβασμός των θεσμών και η δημιουργία άριστων πολεμιστών. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού υπήρχε ένα καλά διαμορφωμένο πολιτειακό πλαίσιο που διασφάλιζε τον ομαλό εσωτερικό βίο, αλλά και τον προστάτευε από ''επικίνδυνους'' νεωτερισμούς και αλλαγές. Σε αντίθεση με άλλες πόλεις όπου τα δικαιώματα του πολίτη ήταν ανάλογα της οικονομικής και κοινωνικής του θέσης, στην Σπάρτη η θέση του πολίτη στην κοινωνία βρισκόταν σε συνάρτηση με το μέγεθος εκπλήρωσης των καθηκόντων δράσης και αυτοθυσίας προς την Πατρίδα.

 

Η βασική αιτία δημιουργίας μιας τέτοιας μορφής καθεστώτος ήταν το ολιγάριθμο των Δωριέων που τον 12ο π.χ. αιώνα ήρθαν και κατέλαβαν αυτή την περιοχή και που αργότερα πήραν την ονομασία Σπαρτιάτες από την ομώνυμη πόλη που ίδρυσαν. (Ουσιαστικά συν-οικισμός 5 κωμών, Λίμναι, Κυνόσουρα, Μεσόα, Πιτάνη, Αμύκλαι). Οι Σπαρτιάτες γρήγορα αντιλήφθηκαν ότι όχι μόνο οι κάτοικοι τους οποίους είχαν ήδη υποτάξει αλλά και όλοι οι γείτονες, διάκεινται εχθρικά απέναντι τους. Για να επιβιώσουν θα έπρεπε να είναι πολύ καλοί πολεμιστές αλλά και επιτήδειοι διπλωμάτες που παράλληλα δεν θα έπρεπε να διστάζουν να γίνονται πολύ σκληροί.

 

Έτσι ξεκίνησαν μια έντονη πολεμική δραστηριότητα, αποτέλεσμα της οποίας ήταν η υποταγή της Μεσσηνίας τον 8ο αιώνα, αλλά και η επέκταση του κράτους σε βάρος των γειτονικών περιοχών. Με βάση τη νέα πραγματικότητα δημιουργήθηκε η Λακεδαίμονα, μοναδική (επί της ουσίας) πόλη της οποίας ήταν η Σπάρτη. Η Σπαρτιατική κοινωνία ανέκαθεν ήταν κλειστή, όμως τα κύρια χαρακτηριστικά που θα την χαρακτηρίζουν τους επόμενους αιώνες διαμορφώθηκαν οριστικά περί τα τέλη του 7ου αιώνα. Την περίοδο εκείνη και σε αντίθεση με την πλειοψηφία των άλλων πόλεων που άρχισαν να παραχωρούν περισσότερα δικαιώματα στις εκτός αριστοκρατών τάξεις, εκείνοι αποφάσισαν να κλειστούν ακόμη περισσότερο στον εαυτό τους, διατηρώντας με μεγάλη αυστηρότητα τους ήδη υπάρχοντες θεσμούς. Την εποχή εκείνη είναι που θα αρχίσει η απαγόρευση εισόδου ξένων στη χώρα αλλά και η επαφή Σπαρτιατών με αυτούς.

 

Οι άνθρωποι χωρίστηκαν σε τρεις κατηγορίες. Τους Σπαρτιάτες που ήταν απόγονοι της κυρίαρχης Δωρικής φυλής με πλήρη πολιτικά δικαιώματα που ονομάζονταν Όμοιοι, τους Περιοίκους και τους Είλωτες. Οι Είλωτες ήταν οι κατακτηθέντες άνθρωποι που δούλευαν στα χωράφια των Ομοίων και θεωρούνταν κρατική περιουσία. Σύμφωνα με τον Παυσανία (Μεσσηνιακά Α-20, Σελ.247), η ονομασία προέκυψε από την πόλη που προέβαλλε την μεγαλύτερη αντίσταση, το Έλος που είχε ιδρυθεί από τον Έλιο, τον μικρότερο από τους υιούς του Περσέα. Το πιθανότερο είναι το όνομα τους να παράγεται από τη ρίζα, ελ - ''κυριεύω - κατακτώ''. Οι Είλωτες είχαν το δικαίωμα να κρατήσουν ένα συγκεκριμένο μέρος της παραγωγής αλλά δεν είχαν κανένα πολιτικό δικαίωμα. Νόμοι απαγόρευαν την εναντίον τους χειροδικία ή ακόμη περισσότερο δολοφονία, όμως οι συνθήκες εργασίας τους ήταν αρκετά σκληρές και βρίσκονταν συνεχώς κάτω από το άγρυπνο βλέμμα των Ομοίων.

 

Πάντως σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορούσαν κάποιοι Είλωτες να απελευθερωθούν και σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, αυτοί ονομάζονταν Νεοδαμώδεις. Πολιτικά δικαιώματα δεν είχαν και οι Περίοικοι, που ήταν είτε εκτοπισμένοι Δωριείς (που όπως λέει και η λέξη ζούσαν πέριξ της Σπάρτης), είτε απόγονοι των κατακτηθέντων Αχαιών που όμως δεν είχαν προβάλει αντίσταση. Οι περιοχές τους ήταν αυτοδιοικούμενες, ενώ οι ίδιοι εκτός της καλλιέργειας των κτημάτων μπορούσαν να ασχοληθούν και με άλλους τομείς ζωτικής σημασίας για την σπαρτιατική οικονομία, όπως την μεταλλουργία, την γλυπτική και την βιοτεχνία.

 

Οι σχετικά καλές συνθήκες διαβίωσης τους, είχε ως αποτέλεσμα οι ίδιοι να αισθάνονται ότι βρίσκονται ποιο κοντά στους Ομοίους παρά στους Είλωτες. Για το λόγο αυτό επιτρεπόταν η στράτευση τους, ενώ όσοι διακρίνονταν στις μάχες μπορούσαν να αναδειχτούν είτε ως αξιωματικοί στρατού, ή ακόμη και ως Ναύαρχοι.

 

Εκτός των τάξεων αυτών, υπήρχαν ακόμη οι Υπομείονες, αλλά και οι Μόθακες. Οι Υπομείονες ήταν Σπαρτιάτες που όμως δεν είχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Συνήθως την ονομασία αυτή έπαιρναν οι νεώτεροι αδερφοί πολυμελών Σπαρτιατικών οικογενειών, όσοι δεν κατάφερναν να γίνουν μέλη μιας ομάδας (φρατρίας) κλπ., ενώ μπορούσε να επιβληθεί και ως ποινή για όσους Όμοιους δεν τηρούσαν τους πατροπαράδοτους νόμους της πόλης ή επιδείκνυαν δειλία κατά τους πολέμους.

 

Οι Μόθακες ήταν κατά βάση παιδιά Ομοίων Σπαρτιατών και Ειλωτίδων, μπορούσαν όμως να είναι και παιδιά απελεύθερων. Αν και δεν λογιζόντουσαν ως Λακεδαιμόνιοι, θεωρούνταν ελεύθεροι και εν δυνάμει στήριγμα του καθεστώτος. Για το λόγο αυτό μετείχαν της σπαρτιατικής αγωγής, αλλά και συντρέφονταν με τα παιδιά των Ομοίων. Από τους Μόθακες προέρχονταν επιφανείς άντρες, όπως οι Καλλικρατίδας, Λύσσανδρος και Γύλιππος.

 

Στην Σπάρτη ο πυρήνας που καθόριζε τα πάντα ήταν οι προφορικοί νόμοι του Λυκούργου για τον οποίο υπάρχουν αντιφατικές γνώμες που ξεκινούν από το πότε έζησε μέχρι του αν πράγματι ήταν υπαρκτό πρόσωπο .

 

Το σίγουρο πάντως είναι ότι οι νόμοι του για να αποκτήσουν περισσότερη βαρύτητα είχαν και τον μανδύα του Θεόπνευστου, μέσω χρησμού από το μαντείο των Δελφών που προέτρεπε τον κόσμο να τους εφαρμόσει, όπως αναφέρουν με μικροδιαφορές οι περισσότεροι αρχαίοι συγγραφείς. Έτσι οι νόμοι του Λυκούργου που καθόριζαν τα πάντα, μοίρασαν τη γη σε 9.000 ίσους κλήρους, τους οποίους κληρονομούσε ο πρωτότοκος υιός κάθε Ομοίου Σπαρτιάτη πολίτη. Οι κλήροι δεν μπορούσαν να μοιραστούν ή να μεταβιβαστούν. Καλλιεργούνταν από τους Είλωτες που μπορούσαν να παράγουν ορισμένη ποσότητα το χρόνο για κάθε προϊόν, η οποία θα ήταν αρκετή να θρέψει τους ίδιους και τις οικογένειες τους καθώς και αυτές των Ομοίων.

 

Κάτι ανάλογο συνέβαινε και με τους Περιοίκους, στους οποίους είχαν μοιραστεί άλλοι 30.000 κλήροι. Η εργασία στους Ομοίους ήταν απαγορευμένη, ώστε να αφοσιώνονται στην στρατιωτική τους εξάσκηση, ενώ για την αποφυγή δημιουργίας εγχρήματης κοινωνίας, (αλλά και γενικότερα κάθε οικονομικής και εμπορικής δραστηριότητας με σκοπό το κέρδος) είχαν καθιερωθεί να υπάρχουν βαριά σιδερένια νομίσματα.

 

Η πολιτειακή οργάνωση της Σπάρτης είχε ως βάση την Απέλλα, δηλαδή ένα είδος Εκκλησίας του δήμου , στην οποία δικαίωμα συμμετοχής είχαν όλοι οι άνω των 30 ετών Όμοιοι Σπαρτιάτες πολίτες. Αν και στην Απέλλα δικαίωμα λόγου είχαν μόνο οι Βασιλείς, οι Έφοροι και οι Γερουσιαστές, εντούτοις θεωρείτο ο ανώτατος πολιτειακός θεσμός, αφού όλες οι αποφάσεις έπρεπε να εγκριθούν (δια βοής) από αυτή. Από την Απέλλα εκλεγόντουσαν ισόβια 28 πολίτες άνω των 60 ετών που μαζί με τους δύο Βασιλείς συναποτελούσαν το νομοθετικό σώμα της Γερουσίας. Στο σώμα αυτό κάθε Γερουσιαστής αντιπροσώπευε το γένος του, αφού η Σπάρτη ήταν διαιρεμένη σε 30 ωβές (φατρίες – γένη).

 

Η Γερουσία ήταν το ανώτατο δικαστικό σώμα αρμόδιο για υποθέσεις των οποίων η ποινή ήταν θάνατος, εξορία ή στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων, ενώ εξέταζε τα προς συζήτηση θέματα στην Απέλλα (προβουλευτικό σώμα).

 

Σύμφωνα με τον Πλούταρχο η εκλογή ενός νέου γερουσιαστή ακολουθούσε την εξής διαδικασία: «Όταν κάποιο μέλος της Γερουσίας απεβίωνε, τότε ο λαός που συγκεντρωνόταν σε συνέλευση, προέβαινε σε εκλογή ορισμένων εκλεκτόρων που κλεινόντουσαν σε ένα κοντινό οίκημα, χωρίς να βλέπουν ή να τους βλέπει κανένας, αλλά μόνο να ακούνε τις φωνές του κόσμου. Κάθε υποψήφιος Γερουσιαστής χωρίς να μιλά, περνούσε από το χώρο που ήταν συγκεντρωμένος ο λαός, ο οποίος φωνάζοντας εξέφραζε την επιδοκιμασία του προς αυτόν. Εκείνος που αποσπούσε τις περισσότερες φωνές ανακηρυσσόταν από τους εκλέκτορες (που δεν ήξεραν με ποιά σειρά οι υποψήφιοι περνούσαν μπροστά από τον κόσμο), νέο μέλος της Γερουσίας στη θέση του εκλιπόντος». (Πλουτάρχου ''Λυκούργος, Βίοι παράλληλοι'').

 

Από την Απέλλα έβγαιναν πέντε μέλη με ετήσια διάρκεια που ονομάζονταν Έφοροι και που στην πραγματικότητα ήταν η ουσιαστική εξουσία της Σπάρτης και όχι οι δύο Βασιλείς που αν και απολάμβαναν σεβασμού, υφίσταντο αρκετούς περιορισμούς και η εξουσία τους γινόταν πράξη κυρίως στην στρατιωτική διοίκηση και τους πολέμους.

 

Οι Βασιλείς προερχόντουσαν από τα γένη των Ευρυπωντιδών και των Αγιαδών. Αν και για το θέμα της δυαρχίας έχουν ειπωθεί αρκετά, το πιθανότερο είναι η καθιέρωση του θεσμού να σχετίζεται με την διατήρηση ισορροπιών μεταξύ ισχυρών αντίζηλων οίκων, αλλά και την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος μέσα από τον συνεχή έλεγχο εκατέρου προς έτερον. Σύμφωνα με τον Καργάκο για να αποφευχθεί μία πιθανή ώσμωση μεταξύ των δύο γενών, απαγορευόταν η σύναψη γάμου μεταξύ μελών των δύο βασιλικών οίκων. Σε περιπτώσεις ανηλικιότητας ή αδυναμίας των Βασιλέων, οριζόταν επίτροπος (ο πλησιέστερος εξ αρρενογονίας συγγενής) που ονομαζόταν Πρόδικος. (Κλασική περίπτωση επιτρόπου ήταν ο Παυσανίας, που οδήγησε το Σπαρτιατικό στράτευμα στις Πλαταιές, αφού ο Πλείσταρχος, υιός του θανόντα Βασιλιά Λεωνίδα ήταν ακόμη ανήλικος, Ηρόδοτος , Ιστορία Θ', Καλλιόπη). Πάντως οι Βασιλείς τιμόντουσαν και ως ιερά πρόσωπα αφού θεωρείτο ότι οι οικογένειες τους κατάγονταν από τους Ηρακλείδες υιούς του Ηρακλή, υιού του Διός.

 

Να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τον Πλούταρχο η Απέλλα δημιουργήθηκε εκατόν τριάντα χρόνια μετά τον Λυκούργο, ώστε να τιθασευτεί η δύναμη της Ολιγαρχίας (Γερουσίας) που είχε παραμείνει αναλλοίωτη και αλαζονική. (Πλουτάρχου ''Λυκούργος, Βίοι Παράλληλοι''). Μεταξύ Βασιλιάδων και Εφόρων δίνονταν κάθε μήνα όρκοι μεταξύ τους, οι μεν Βασιλιάδες ότι θα τηρούν τους υπάρχοντες νόμους, οι δε Έφοροι ότι δεν θα τους παύσουν, εφόσον τηρούν τους όρκους τους.

 

Στην Σπάρτη πρωταρχική σημασία είχε η τεκνοποιία, όμως όλα τα νεογέννητα παρουσιάζονταν υποχρεωτικά σε επιτροπή, η οποία τα εξέταζε με προσοχή. Αν το παιδί κρινόταν δύσμορφο ή ελαττωματικό, τότε ο πατέρας υποχρεούταν να το στείλει στους Αποθέτας, ένα ειδικό μέρος στο οποίο έπρεπε να το αποθέσει (αφήσει). (Πλουτάρχου '' Λυκούργος, Βίοι παράλληλοι '' Σελ. 113). Επομένως στον Καιάδα στα βάραθρα του Ταΰγετου δεν έριχναν τα ελαττωματικά βρέφη, αλλά όσους ανθρώπους (νεκρούς ή ζωντανούς) κρίνονταν ένοχοι για προδοσία ή άλλα βαριάς μορφής παραπτώματα. (Θουκυδίδης, Βιβλίο Α'). Ο Ιωάννης Βολωνάκης αναφέρει επιπροσθέτως ότι στον Καιάδα έπεφταν με δική τους θέληση και ηλικιωμένοι που δεν άντεχαν άλλο να ζουν (πχ. λόγω σοβαρής ασθένειας ) ένα έθιμο που φαίνεται ότι υπήρχε και αλλού (π.χ. Θράκη και Σκυθία).

 

Τα υγιή παιδιά και μέχρι την ηλικία των 7 ετών παρέμεναν στο σπίτι τους, υπό συνθήκες αυστηρής ανατροφής. Από την ηλικία των 7 ετών και μέχρι τα 20, διαρκούσε η σκληρή και επίπονη εκπαίδευση που διαμόρφωνε τους οπλίτες, η φήμη των οποίων έμεινε αιώνια. Να σημειωθεί ότι εκπαίδευση, (χωρίς ορισμένα σκληρά χαρακτηριστικά που υπήρχαν σε αυτή των αγοριών ) υπήρχε και για τα κορίτσια... Τα παιδιά εντάσσονταν παράλληλα σε βούες (τα συνομήλικα) και σε ίλες (μαζί με μεγαλύτερα σε ηλικία παιδιά), επικεφαλής των οποίων ήταν ο βουαγός και ο πρωτείρας αντίστοιχα.

 

Την επίβλεψη των παιδιών αλλά και την σωστή εφαρμογή της εκπαίδευσης είχε ο παιδονόμος που ήταν επιφορτισμένος με ευρύτατες εξουσίες και ο οποίος είχε για βοηθούς του εφήβους μαστιγοφόρους... (Ξενοφώντας ''Λακεδαιμονίων Πολιτεία''). Για την Σπάρτη η εκπαίδευση ήταν ένας πολύ σημαντικός πυλώνας για την διατήρηση των χαρακτηριστικών του κράτους, αφού το πλέον σίγουρο υπόβαθρο για την στήριξη και συντήρηση ενός πολιτειακού συστήματος, είναι η δια βίου εκπαίδευση του ανθρώπου, γεγονός που οι Σπαρτιάτες είχαν καταλάβει απόλυτα...

 

Σε τι αποσκοπούσε όμως η εκπαίδευση; Επιδίωξη της δεν ήταν μόνο η εξάσκηση και το δυνάμωμα του σώματος αλλά και αυτό του νου, ώστε το σώμα να μπορεί να συνεχίζει να μάχεται με την θέληση, όταν θα έχει καταπονηθεί από την κούραση και τον πόνο των πληγών. Παράλληλα αποσκοπούσαν να πετύχουν το τέλειο δέσιμο των πολεμιστών μεταξύ τους, ώστε η μονάδα όταν επιτίθεται να είναι ένα σώμα και μία καρδιά. Για να επιτευχθεί καλύτερα αυτό δίδασκαν στους νέους την αρετή, βασικό χαρακτηριστικό της οποίας ήταν η εμφύτευση περηφάνιας για την πόλη, με την θυσία για εκείνη να θεωρείται η υπέρτατη τιμή και την λιποταξία ή την δειλία η υπέρτατη ατιμία και όποιος χαρακτηριζόταν δειλός δεν μπορούσε να σταθεί στην πόλη.

 

Καταρχάς έπαυε να είναι μέλος της ομάδας του, γεγονός που αυτομάτως σήμαινε ότι έχανε τα πλήρη πολιτικά του δικαιώματα. Από εκεί και πέρα ήταν υποχρεωμένος να υφίσταται μια σειρά περιορισμών και εξευτελισμών που τον ανάγκαζαν να προτιμά τον θάνατο από μια άτιμη και ντροπιασμένη ζωή. (Ξενοφώντας ''Λακεδαιμονίων Πολιτεία'').

 

Βασικό στοιχείο της εκπαίδευσης ήταν η πλήρης υποταγή του ατόμου στο σύνολο. Η ζωή των εφήβων ήταν εξαιρετικά σκληρή, όλα τα παιδιά ήταν κοντοκουρεμένα, ανυπόδητα, αναγκασμένα να φοράνε ένα απλό ιμάτιο (σύμφωνα με τον Πλούταρχο μέχρι τα 12 φορούσαν χιτώνα) και με τον ύπνο να γίνεται σε καλάμια, ενώ αποθαρρύνονταν να χρησιμοποιούν συχνά λουτρά και αλοιφές.

 

Η καθημερινή εξάσκηση περιελάμβανε συνεχείς ασκήσεις με ή χωρίς όπλα, κυνήγι, ατέλειωτες πορείες κλπ. Οι ασκήσεις ήταν σκληρές και μεταξύ άλλων περιελάμβαναν, ασιτία, έκθεση στο κρύο και απομόνωση στο δάσος. Ενώ ο πλέον συνηθισμένος τρόπος επιβολής τιμωρίας ήταν το μαστίγωμα, όμως η κάθε τιμωρία έπρεπε να δικαιολογείται. Στο διάστημα αυτό ο κάθε νέος ανάλογα με την ηλικία και την πρόοδο του περνούσε από βαθμίδες. Ένα σημαντικό σημείο της εκπαίδευσης ήταν η ''παιδεραστία''. Για κάθε έφηβο από 12 έως 18 ετών υπήρχε υποχρεωτικά ένας ενήλικας που αναλάμβανε χρέη ''εραστή''.

 

Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι η λέξη δεν είχε το νόημα που της αποδίδεται σήμερα και ο ''εραστής'' αναλάμβανε την μετάδοση διαφόρων γνώσεων, την διδαχή ήθους, ιστορία, διαλεκτικές συζητήσεις κλπ που αποσκοπούσαν και στην πνευματική ολοκλήρωση του νέου (ερώμενου). Έτσι δημιουργείτο ένα δέσιμο μεταξύ των δύο και ο ''εραστής'' θεωρείτο και ο κύριος υπεύθυνος για την μελλοντική επιτυχία ή αποτυχία του εφήβου. Σημαντική μαρτυρία που αποκλείει κάθε πονηρή υπόνοια καταθέτει και ο Αιλιανός:

 

Εάν ποτέ κάποιος έφηβος επεχείρησε να ασελγήση εις βάρος άλλου, δεν συνέφερε σε κανένα από τους δύο να καταντροπιάσουν την Σπάρτη. Σε τέτοια περίπτωσι, ή εξωρίσθηκαν ή και κάτι χειρότερο, έχασαν την ζωή τους.

 

Τέλος κάθε νέος έφηβος ήταν υποχρεωμένος να κυκλοφορεί σιωπηλός με τα δύο του χέρια στο ιμάτιο και με τα μάτια στραμμένα προς τα κάτω. Τα μέτρα αυτά αποσκοπούσαν στη διαμόρφωση ανθρώπων λιγομίλητων και με απόλυτη πειθαρχία. Για την συμπεριφορά των νέων ο Ξενοφώντας (Λακεδαιμονίων Πολιτεία) ανέφερε χαρακτηριστικά ότι :

 

«Την φωνή τους θα άκουγες λιγότερο παρά των λίθινων αγαλμάτων, πολύ λιγότερο θα μετέστρεφες το δικό τους βλέμμα, παρά των χάλκινων αδριάντων και θα τους θεωρούσες ποιο ντροπαλούς ακόμη και από τις παρθένες στα νυφικά δωμάτια. Όταν μάλιστα φτάνουν στο συσσίτιο ευχαριστημένος να είσαι και την απάντηση τους στις ερωτήσεις να ακούσεις».

 

Με την συμπλήρωση των 20 ετών ολοκληρωνόταν η εκπαίδευση και οι νέοι θεωρούνταν πλέον έτοιμοι στρατιώτες προς υπεράσπιση της πατρίδας. Παρόλα αυτά για να θεωρηθούν και Όμοιοι πολίτες έπρεπε αναγκαστικά να ενταχθούν και σε μια ομάδα (φατρία). Οι ομάδες αυτές αποτελούνταν από περίπου 15 άτομα και κάθε μία είχε συνήθως και τον δικό της χώρο. Η ένταξη σε μια ομάδα δεν ήταν δεδομένη. Για να ενταχθεί κάποιος σε αυτή, θα έπρεπε να γίνει αποδεκτός από όλα τα ήδη υπάρχοντα μέλη της. Η αποδοχή ή όχι του προς ένταξη νέου γινόταν με μυστική ψηφοφορία και αν υπήρχε έστω και μία αρνητική ψήφος ο νέος απορριπτόταν. Η ένταξη σε μια ομάδα ήταν υποχρεωτική, ειδάλλως δεν μπορούσε κάποιος να έχει πλήρη πολιτικά δικαιώματα και υποβιβαζόταν στην τάξη των Υπομειόνων

 

Επικεφαλής του στρατού ήταν οι δύο βασιλείς, ενώ αμέσως μετά στην ιεραρχία ερχόντουσαν οι Πολέμαρχοι επικεφαλής μιας μόρας και στη συνέχεια οι Λοχαγοί, οι Πεντηκόνταρχοι και τέλος οι Ενωμοτάρχες. Επιπλέον σύμφωνα με τον Θουκυδίδη υπήρχαν ο Σκιρίτης Λόχος και η Βασιλική φρουρά. Ο Σκιρίτης λόχος ήταν σώμα ειδικών αποστολών που αρχικά αποτελείτο από οπλίτες που προέρχονταν από την Αρκαδική πόλη Σκίριν, στην συνέχεια όμως άρχισαν να εντάσσονται σε αυτή και άνδρες από άλλες περιοχές, διατηρήθηκε όμως το όνομα ως τιμητικός τίτλος.

 

Η Βασιλική φρουρά ή Ιππείς, αποτελείτο από τριακόσιους εκλεκτούς Ομοίους και ήταν η προσωπική φρουρά του Βασιλιά. (Αυτοί ήταν και οι στρατιώτες που συνόδεψαν τον Λεωνίδα στις Θερμοπύλες). Στο Σπαρτιατικό στρατό κάθε στρατιώτης είχε συγκεκριμένη θέση και γνώριζε εκ των προτέρων που έπρεπε να παρουσιαστεί αλλά και ποιοι θα ήταν οι διοικητές του. Παράλληλα με το στρατό υπήρχε και το ολιγάριθμο πάντως ιππικό επικεφαλής του οποίου ήταν ο Ιππαρμοστής που διοικούσε 6 τάγματα με ισάριθμους διοικητές. Επίσης υπήρχε ο Ναύαρχος επικεφαλής του ναυτικού, η θητεία του οποίου ήταν ετήσια χωρίς όμως δικαίωμα επανεκλογής. Τον Ναύαρχο υποδείκνυε ο Βασιλιάς αλλά η έγκριση διορισμού του γινόταν από τους εφόρους. Τα πλοία επανδρωνόντουσαν από Περίοικους ή Είλωτες και μόνο οι στρατιώτες πάνω στα πλοία ήταν Όμοιοι Σπαρτιάτες. Η ζωή για τον Σπαρτιάτη πολίτη συνέχιζε να δίνει προτεραιότητα στη στρατιωτική εκπαίδευση, τον αθλητισμό και το κυνήγι.

 

Οι κατοικίες τους ήταν απλές και ομοιόμορφες, ενώ εντός της πόλης υπήρχαν αρκετοί τάφοι, ώστε να υπάρχει εξοικείωση με το φαινόμενο του θανάτου. Το φαγητό για τα μέλη μιας φρατρίας ήταν κοινό, με το κάθε μέλος να είναι υποχρεωμένο να φέρνει κάθε μήνα μια ορισμένη ποσότητα από αλεύρι, τυρί, σύκα , κρασί κλπ. Το βασικότερο όμως φαγητό ήταν ο περίφημος '' Μέλας Ζωμός '' που αποτελείτο από χοιρινό κρέας που είχε βραστεί μέσα σε αίμα σφαγιασθέντος χοίρου και είχε αρτυσθεί με μπόλικο αλάτι και ξύδι. Η συνεισφορά σε τρόφιμα και κρασί ήταν υποχρεωτική και αν κάποιος δεν ανταποκρινόταν σε αυτή την υποχρέωση έπαυε να είναι μέλος της ομάδας και κατ' επέκταση να θεωρείται Όμοιος Σπαρτιάτης.

 

Η στρατιωτική θητεία διαρκούσε βέβαια επίσημα μέχρι την ηλικία των 30 ετών, (μόνο ύστερα από αυτή ο κάθε Σπαρτιάτης μπορούσε να κοιμάται σπίτι του) όμως ανεπίσημα και ουσιαστικά συνεχιζόταν μέχρι τα γεράματα, και όλοι ήταν υποχρεωμένοι να βρίσκονται σε πολεμική ετοιμότητα.

 

Με βάση όλα αυτά τα χαρακτηριστικά θα περίμενε κανείς και η ζωή των ενηλίκων Σπαρτιατών να είναι απόλυτα καθορισμένη και αυστηρή, όμως τα πράγματα δεν ήταν ακριβώς έτσι. Η κοινωνία τους ήταν γεμάτη από γιορτές, χορούς και συμπόσια στα οποία συμμετείχαν και οι γυναίκες αλλά και γυμνικούς αγώνες (οι οποίοι περιελάμβαναν όχι μόνο ανδρικούς, όπως οι γυμνοπαιδιές για τα αγόρια αλλά και αντίστοιχους εφηβικούς γυναικείους, όπως τα παρθένια). Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της Σπαρτιατικής κοινωνίας ήταν η ελεύθερη ζωή και τα δικαιώματα των γυναικών, που σε αντίθεση με άλλες πόλεις μπορούσαν να κυκλοφορούν παντού, να συμμετέχουν ενεργά στα θρησκευτικά ή πολιτισμικά δρώμενα, ενώ η γνώμη τους λαμβανόταν υπόψη.

 

Η ίδια η εμφάνιση των ενηλίκων Σπαρτιατών ενθάρρυνε το μακρύ μαλλί , αλλά όχι και τον έντονο καλλωπισμό ή ειδικά για τις γυναίκες τα κοσμήματα και το έντονο ντύσιμο, ενώ μέσα στο γενικότερα ελευθέριο περιβάλλον των λεσχών μπορούσαν να συζητηθούν τα πάντα.

 

Στην Σπάρτη δεν θα ενθαρρυνθεί η ίδρυση θεάτρων και φιλοσοφικών σχολών αλλά υπήρχε σε μεγάλη υπόληψη η ποίηση και κυρίως η μουσική. Τα τραγούδια ήταν τέτοια ώστε να κεντρίζουν και να διεγείρουν την ψυχή τους αλλά και να τους εμπνέουν ενθουσιασμό και όρεξη για δράση.

 

Δημοφιλή ήταν και τα εμβατήρια τα οποία τραγουδούσαν με συνοδεία αυλού, ώστε να συνδέεται η ανδρεία με την μουσική. Εξυπακούεται ότι η στρατιωτική ζωή των Σπαρτιατών θα τους καταστήσει πρωταγωνιστές στους Ολυμπιακούς αγώνες και η πόλη τους θα έχει διαχρονικά τους περισσότερους Ολυμπιονίκες. Να σημειωθεί ότι από ενδείξεις (όπως ο εορτασμός των Παρθενίων) και αναφορές αρχαίων (Παυσανίας, Ηλειακά Α' 16,4) θεωρείται πιθανό ότι είτε πριν είτε μετά τους αντρικούς Ολυμπιακούς αγώνες διεξάγονταν προς τιμή της Ήρας και αντίστοιχοι μονοήμεροι εφηβικοί γυναικείοι αγώνες τα Ηραία .

 

Μάλιστα σχετικά με τους Ολυμπιακούς αγώνες ο Θουκυδίδης (Βιβλίο Α') αναφέρει ότι οι Σπαρτιάτες ήταν που εισήγαγαν και επέβαλλαν σε αυτούς, τους γυμνικούς αγώνες αλλά και την επάλειψη των αθλητών με λάδι, ενώ μέχρι τότε οι αθλητές αγωνίζονταν φορώντας ζώνη γύρω από τα γεννητικά τους όργανα. Το εκπαιδευτικό σύστημα αλλά και γενικότερα ο τρόπος ζωής και το πολίτευμα των Σπαρτιατών, θα γίνει αντικείμενο διαφωνιών μεταξύ των εκτός Σπάρτης ανθρώπων, αφού άλλοι (π.χ. Ισοκράτης, Παναθηναϊκός Λόγος) το θεωρούσαν απάνθρωπο και στερούμενο κάθε έννοιας παιδείας και άλλοι (π.χ. Ξενοφώντας, Λακεδαιμονίων Πολιτεία) πρότυπο αγωγής που δημιουργούσε ανθρώπους με υψηλό αίσθημα αρετής.

 

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη (Πολιτικά, Τόμος Δ') το Σπαρτιατικό πολίτευμα παρά τις ατέλειες του ήταν ένας πετυχημένος συνδυασμός δημοκρατίας και ολιγαρχίας. Ήταν δημοκρατικό αφού η ανατροφή των παιδιών και η ζωή τους (κατοικίες, συσσίτια, ρούχα κλπ ) ήταν πανομοιότυπη.

 

Επιπλέον ο λαός είχε τον πρώτο λόγο στα κοινά, αφού εξέλεγε την μία από τις δύο αρχές (Γερουσία), και συμμετείχε στην άλλη (Έφοροι). Από την άλλη όμως υπήρχαν και αρκετές ολιγαρχικές διατάξεις, όπως η ανάθεση των αξιωμάτων με ψηφοφορία αντί κλήρωσης, η απονομή δικαιοσύνης που ήταν στα χέρια των λίγων κλπ. Το πολίτευμα της Σπάρτης συνδύαζε όλους τους τύπους πολιτευμάτων. Ήταν μια μορφή δημοκρατίας που η εκτελεστική της έκφραση ήταν ολιγαρχική και η πληθυσμιακή της σύνθεση αριστοκρατική. Το σίγουρο πάντως είναι ότι χάρις το πολίτευμα αυτό οι Σπαρτιάτες αποδείχτηκαν σημαντικός ανασχετικός παράγοντας της Περσικής προσπάθειας για κατάληψη της Ελλάδας.