Βούτα πρώτα τη γλώσσα στο μυαλό και ύστερα μίλα

Πώς θα φάνταζε ένας κόσμος αγαπημένοι μου, αν βουτούσαμε πρώτα τη γλώσσα στο μυαλό και ύστερα αρθρώναμε συνειδητά λέξεις, κουβέντες, πεποιθήσεις; Ξέρετε οι λέξεις, έχουν βαρύτητα και σημασία. Δημιουργούν δονήσεις εντός, εκτός και επί ταυτά του ψυχισμού μας και είναι ικανές να επιδράσουν με τρόπο ολοκληρωτικό είτε θετικά, είτε αρνητικά μέσα και έξω μας. Ένας κόσμος πιο συνειδητός και πιο συνειδητοποιημένος. Να ξέρει τι ζητά, πως το ζητά και τι επιδιώκει. Όχι, αυτό δε θα συνέβαινε σε έναν ιδανικό μικρόκοσμο, ή μια ιδανική κοινωνία. Αυτά τα «ιδανικά», είναι για το αλατοπίπερο της υπόθεσης και για να δημιουργούμε φανφαρώδεις εντυπώσεις. Αυτό θα συνέβαινε σε μια κοινωνία που απλά λειτουργεί σωστά. Με ανθρώπους υγιείς, λειτουργικούς και ξεκάθαρους. Με ανθρώπους που σκέφτονται πριν μιλήσουν και που φυσικά ξέρουν να ακούνε…

Λίγο παλαιότερα σας είχα γράψει πως «Χάρισμα είναι να ακούς και όχι να μιλάς» και τώρα εδώ σε αυτό πάνω, θέλω να κάνω δυο μικρές διορθώσεις μιας και μου επιτρέπεται. Χάρισμα και ταλέντο ιερό, είναι και να βουτάς τη γλώσσα στο μυαλό σου. Μιλάμε αυθαίρετα, τυφλωμένοι από εγωισμό, πάθη και «θέλω». Απαιτούμε ο άλλος, ο x,y άλλος να είναι πάντα εκεί στην κατάλληλη διάθεση και όρεξη να μας ακούσει λες και είναι παραπαίδι μας. Αδιαφορούμε για τη δική του ψυχολογία αρκεί να μιλήσουμε και καμιά φορά δε μπαίνουμε καν στη διαδικασία να ρωτήσουμε «Εσύ πως αισθάνεσαι για αυτό που σου λέω; Εσύ πως θα το αντιμετώπιζες;». Όχι κύριοι, εμείς θέλουμε απλά αυτό που θέλουμε, χωρίς να ξέρουμε τελικά τι θέλουμε. Εγωισμός. Φύση σκληρή και λίγο διαταραγμένη και απλά μας πνίγει. Δεν είναι άδικο, ή δίκιο αυτό. Απλά δε βλέπουμε καθαρά και δυστυχώς –για εμάς- δεν το αντιλαμβανόμαστε καν.

Σε έναν κόσμο τόσο αυτοματοποιημένο, μοιάζει να γνωρίζουμε μόνο τι ΔΕΝ θέλουμε και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο επικεντρωνόμαστε σε αρνητικά συναισθήματα «Δεν αντέχω άλλο τη ζωή μου», «Δε μου αρέσει η δουλειά μου», «Δε θέλω να συνεχίσω να ζω μέσα στα άγχη» και λοιπά. Πέρα από το γεγονός πως συνήθως αυτές οι κουβέντες πάνε πακετάκι με μιαν αέναη μίρλα η οποία δε βοηθά σε τίποτα και κανένα, επιμένουμε να έχουμε διαρκώς την απαίτηση από τους άλλους να είναι στα «χαμένα» μαζί μας και καμιά φορά ασυνείδητα –λέμε τώρα- τους εγκλωβίζουμε στο προσωπικό μας ατελείωτα αρνητικό παιχνιδάκι. Ουσιαστικά συνεχίζουμε αυτά που χρόνια τώρα συνηθίσαμε. Να έχουμε «παρτενέρ» στο βόλεμά μας. Να στηρίζουμε εμμονικά τις ελπίδες μας σε σωτήρες αγγέλους. Να προσπαθούμε διακαώς να πιαστούμε από κάποιον, από κάτι. Όμως αυτό δεν σας μοιάζει σκέτος παραλογισμός την ίδια στιγμή που απλά δε ξέρουμε ούτε εμείς οι ίδιοι τι ζητάμε;

Για να μιλήσεις καθαρά, είναι σημαντικό και να σκέφτεσαι καθαρά και αυτό προκύπτει μέσα από την ενσυνειδητότητα. Η ενσυνειδητότητα προκύπτει εξίσου μέσα από το απόλυτο βίωμα της στιγμής όπου εν ολίγοις «τα πολλά λόγια είναι φτώχια». Απλά να ζεις ουσιαστικά. Κάθε στιγμή, κάθε λεπτό. Κλισέ ε; Ε αυτό είναι. Και όσο περισσότερο απολαμβάνεις τις διαθέσεις, τις προθέσεις και κατ’ επέκταση τις ενέργειές σου, τόσο πιο καθαρά σκέφτεσαι. Για σένα. Και αυτό σαφώς έχει ένα μεγαλειώδη αντίκτυπο στους άλλους. Είναι δίπλα σου από επιλογή.

Στηρίζουν γιατί θαυμάζουν, γιατί εμπνέεις. Εσύ αποφασίζεις τι θες και πως το θες. Από τη ζωή σου, μέχρι το πώς θες να σε βλέπουν οι άλλοι. Και σίγουρα αυτό που θες, είναι κάτι αληθινό. Ας μάθουμε λοιπόν να φέρνουμε τα «ιδανικά» στα μέτρα μας, ή αλλιώς να τα δημιουργούμε γιατί άλλοθι θα υπάρχουν πάντα. Τώρα βέβαια, αν επιλέξουμε να πορευτούμε αγκαλιά με χίλια δυο άλλοθι και δικαιολογίες για όλους και για όλα, αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Είναι θέμα οπτικής και αυτή μπορεί φυσικά επίσης να αλλάξει με ισχυρά θέλω και δύναμη. Όχι με παραίτηση και επίπλαστες, ψεύτικες ανάγκες.

Aντιμέτωποι με την παθητικο – επιθετική συμπεριφορά

Πολλοί άνθρωποι έρχονται συχνά αντιμέτωποι με την παθητικο –επιθετική συμπεριφορά. Πολλοί μάλιστα, την επιστρατεύουν χωρίς να το γνωρίζουν. Πώς μπορεί μια τόσο αντιφατική συμπεριφορά να είναι τόσο συνηθισμένη; Γιατί είναι τόσο ενοχλητική ακόμα και όταν συγκρίνεται με την ανοιχτή, «φυσική» επιθετικότητα;

H μέρα του Αγίου Βαλεντίνου, η μέρα των ερωτευμένων, είναι μια ιδιαίτερα φορτισμένη μέρα για κάθε δεσμευμένο. Ίσως το δώρο που αγοράσατε στη σύντροφό σας να ήταν μια αγορά της τελευταίας στιγμής από ένα βενζινάδικο. Ή πιθανώς να αγνοήσατε εντελώς τη μέρα του Αγίου Βαλεντίνου γιατί είχατε αμοιβαία συμφωνήσει ότι είναι ανόητο να γιορτάσετε, αλλά η σύντροφός σας δεν το εννοούσε ακριβώς.

Όποιος κι αν είναι ο λόγος οι αντικρουόμενες προσδοκίες για τη μέρα των ερωτευμένων είναι ένας σίγουρος τρόπος να έρθετε αντιμέτωποι με παθητικο – επιθετική συμπεριφορά.

Η παθητικο -επιθετική συμπεριφορά εμφανίζεται ως έμμεση εχθρικότητα. Αντί να σας πουν ότι είναι θυμωμένοι μαζί σας και να σας εξηγήσουν γιατί φέρεστε σαν ηλίθιοι, το άτομο με την παθητικο – επιθετική συμπεριφορά θα συμπεριφερθεί με τρόπους που θα σας κάνουν να νιώσετε αμηχανία, εκνευρισμό και θα σας φέρουν σε δύσκολη θέση. Κάθε μια από αυτές τις συμπεριφορές ξεχωριστά, είναι αποδεκτές, δεν είναι ανοικτές επιθέσεις κατά κάποιου, αλλά μπορούν να γίνουν πολύ ενοχλητικές για εκείνον που τις υφίσταται.

Οι άνθρωποι συχνά εξισώνουν το θυμό με την επιθετικότητα, αλλά αυτό δεν ισχύει. Ο θυμός είναι μια κατάσταση ψυχικής αναστάτωσης, συνήθως ως απάντηση σε μια δυσάρεστη ή απειλητική περίσταση όπου η επιθετική συμπεριφορά σκοπεύει να προκαλέσει κακό. Μια επιθετική συμπεριφορά μπορεί να λάβει χώρα χωρίς θυμό, ένας παίκτης που σταματάει κάποιον άλλο σε έναν αγώνα ράγκμπι μπορεί να γίνεται επιθετικός αλλά δεν είναι απαραίτητα θυμωμένος. Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τα σπορ και τις αθλητικές δραστηριότητες για να εκτονώσουν τα επιθετικά τους ένστικτα σε ένα ασφαλές πλαίσιο. Όμως γενικά, η επιθετικότητα είναι συχνά συνέπεια του θυμού.

Αν κάποιος απειλήσει να σας ανασκολοπίσει επειδή διακόψατε την οδική του πορεία, αυτή είναι μια ανοιχτά επιθετική πράξη. Πώς προκύπτει όμως η παθητικο- επιθετική συμπεριφορά;

Πρώτα απ’ όλα, πολλά παραδείγματα παθητικο –επιθετικής συμπεριφοράς είναι είτε αναπόφευκτα ή μη συνειδητά. Η ψυχολογία επιστρατεύει μια θεωρία αξιολόγησης του συναισθήματος που εξετάζει αίτια και συνέπειες σε δυο επίπεδα. Αρχικά εξετάζεται το γεγονός που πυροδότησε την αντίδραση και υπολογίζεται η καταλληλότερη αντίδραση. Δευτερευόντως, εξετάζεται η ικανότητα αντιμετώπισης του αρχικού γεγονότος και οι συνέπειες της αρχικής αντίδρασης σε αυτό.

Με πιο απλά λόγια, αν κάποιος σας σπρώξει, η αρχική σας εκτίμηση θα είναι να θεωρήσετε ότι έχετε δεχτεί επίθεση και θα θυμώσετε με αυτόν που σας έσπρωξε. Μια δευτερογενής αξιολόγηση θα δείξει ότι στην πραγματικότητα η σπρωξιά δεν είχε σκοπό να σας βλάψει αλλά να σας απομακρύνει από την τροχιά ενός ανεξέλεγκτου οχήματος, οπότε αντιδράσατε μάλλον υπερβολικά ως προς τη σπρωξιά και μάλλον δε θα το επαναλάβετε την επόμενη φορά.

Αν κάποιος βγει εκτός εαυτού με το σύντροφο ή κάποιο φίλο του και αργότερα συνειδητοποιήσει ότι θύμωσαν με το σύντροφο ή το φίλο τους πολύ περισσότερο από όσο αναμενόταν ή αν ένιωσαν πώς φέρθηκαν παράλογα, θα προσπαθήσουν να συμπεριφερθούν διαφορετικά σε ανάλογες περιστάσεις στο μέλλον. Αλλά η θυμωμένη αντίδραση δεν υποχωρεί, καθώς συχνά οι άνθρωποι δε μπορούν να σταματήσουν μια αυτοματοποιημένη συναισθηματική αντίδραση και έτσι προσπαθούν να συμπεριφερθούν φυσικά, λέγοντας «ειλικρινά, δεν υπάρχει πρόβλημα», σφίγγοντας τα δόντια τους. Βεβαίως και υπάρχει πρόβλημα αλλά πιστεύουν ότι δε θα έπρεπε να υπάρχει.

Συχνά, η παθητικο- επιθετική συμπεριφορά επιστρατεύεται επίτηδες ακόμα και αν δεν έχει υπάρξει πρόκληση. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, είναι ένας τρόπος αντίδρασης αν είστε στην πιο αδύναμη πλευρά στη δυναμική μιας σχέσης. Η επιθετικότητα σχετίζεται με την πρόκληση βλάβης αλλά οι άνθρωποι είναι τόσο περίπλοκοι που η βλάβη δε χρειάζεται να είναι σωματική αρκεί να είναι ψυχολογική ή συναισθηματική.

Αν ο προϊστάμενός σας είναι αγενής, δε μπορείτε να τον αρπάξετε από τη γραβάτα και να τον χαστουκίσετε ώσπου να γίνει μπλε, όσο ρεαλιστικά και αν καταφέρνετε να αναπαραστήσετε τη σκηνή στη φαντασία σας. Αντ’ αυτού, μπορείτε ν’ αγνοείτε τα emails του, να καθυστερείτε τις εκθέσεις σας, να τον κακολογείτε στους συναδέλφους, να ξεχνάτε να οργανώνετε τις συναντήσεις που σας ζήτησε και διάφορα άλλα πράγματα που θα του προκαλέσουν αμηχανία και ενόχληση. Μπορεί να ξεσπάσει πάνω σας έτσι κι αλλιώς, αλλά δε θα έχει τον τρόπο να σας παραπονεθεί επισήμως γιατί δεν μπορεί να αποδείξει ότι πράγματι είστε εχθρικός απέναντί του.

Σε μια έρευνα του 1994 αναφερόταν ότι οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να επιδείξουν παθητικο – επιθετική συμπεριφορά σε σχέση με τους άντρες που είναι πιθανότερο να «αναλάβουν δράση». Αυτός ο ισχυρισμός επιβεβαιώνει τις στερεοτυπικές αντιλήψεις, αλλά δε συνεπάγεται αυτόματα πως οι γυναίκες είναι περισσότερο δολοπλόκοι ή χειριστικές. Οι γυναίκες κατά κανόνα, βρίσκονται σε μειονεκτική θέση και όπως υποδεικνύουν οι έρευνες που εστιάζουν στους χώρους εργασίας οι γυναίκες πέφτουν σε δυσμένεια όταν επιδεικνύουν επιθετική συμπεριφορά. Υπό αυτές τις συνθήκες, η παθητικο- επιθετική διεκδίκηση θα επιστρατεύεται συχνότερα από άλλες συμπεριφορές.

Όμως υπάρχουν και περισσότερα σκοτεινά κίνητρα πίσω από ανάλογες συμπεριφορές. Θα μπορούσαν να κρύβουν την επιθυμία κάποιου να βλάψει κάποιον που αντιπαθεί χωρίς να ενοχοποιηθεί για αυτή του την πράξη. Οι κοινωνικές νόρμες και οι κανόνες καλής συμπεριφοράς υπαγορεύουν την ευγένεια κι έτσι το να σταθείς όρθιος και να φωνάξεις «Θεέ μου, όχι πάλι αυτός», όταν κάποιος μπαίνει στο δωμάτιο σε καθιστά περισσότερο αντιπαθή από τον αποδέκτη της δυσαρέσκειάς σου. Συνεπώς, οι άνθρωποι χρειάζεται να βρουν πιο δημιουργικούς τρόπους να εκφράσουν την επιθετικότητά τους υιοθετώντας κοινωνικά αποδεκτές στρατηγικές συμπεριφοράς. Το να ισχυριστείς ότι ξέχασες να προσκαλέσεις κάποιον στο πάρτι σου ενώ έχεις καλέσει όλους τους φίλους του είναι μια παθητικο- επιθετική τακτική. Το να του απαντήσεις όταν σου ζητήσει το λόγο «γιατί σε σιχαίνομαι» είναι επιθετική συμπεριφορά.

Η παθητικό – επιθετική συμπεριφορά είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα της πολυπλοκότητας που χαρακτηρίζει τη διαπροσωπική επικοινωνία, όπως το γεγονός ότι μπορείς να λες «είμαι καλά» ενώ η γλώσσα του σώματος και ο τόνος της φωνής σου αποκαλύπτει σαφώς ότι δεν είσαι ή πως στην πραγματικότητα η σιωπή σου μπορεί να αποκαλύψει τον εκνευρισμό σου πιο ξεκάθαρα από την οποιαδήποτε αρθρωμένη λέξη.

Ας μην παραβλέπουμε πόσο διαδεδομένη είναι η παθητικο- επιθετική συμπεριφορά μέσω της τεχνολογίας. «Απότομα» μηνύματα, αναπάντητα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, προσβλητικά status στο Facebook, το διαβόητο subtweet, (ένα tweet που απευθύνεται σε κάποιο μέλος του Twitter, χωρίς να το κατονομάζει), κάθε μέσο επικοινωνίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παθητικο –επιθετικούς σκοπούς. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάποιους αιώνες πριν θα υπήρχαν τηλεγραφήματα με παθητικο-επιθετικά μηνύματα.

Είναι τόσο κακό αυτό; Σίγουρα, σε σχέση με το να απειλεί κάποιος να σε ξεκοιλιάσει με ένα σκουριασμένο κουταλάκι, είναι προτιμότερο να μη σου φτιάχνει τσάι κάποιος που στο μεταξύ έχει κεράσει όλους του άλλους.

Κι όμως είναι κακό. Είναι ανησυχητικό ακόμα και αν είναι λογικό. «Έριξα τη μπύρα μου πάνω σε εκείνον τον τύπο και τώρα θέλει να με σκοτώσει», αυτό είναι εύκολο να το καταλάβει κάποιος. Η παθητικο-επιθετική συμπεριφορά είναι ασαφής. Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να διαχειριστεί τα διφορούμενα μηνύματα ή την αβεβαιότητα και έτσι όπως και στη γνωστική ασυμφωνία, η κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά σε συνδυασμό με επιθετικές τακτικές δημιουργούν σύγχυση και δυσφορία. Πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζοντας την επίδραση της παθητικο- επιθετικής συμπεριφοράς τη χρησιμοποιούν προς όφελός τους όπως οι επαγγελματίες του φλερτ, που υποτιμούν τα αντικείμενα του πόθου τους για να μειώσουν την αυτοεκτίμησή τους και να αυξήσουν τις πιθανότητες να ενδώσουν στις προτάσεις τους.

Έτσι καταλαβαίνουμε πως η παθητικο – επιθετική συμπεριφορά, είναι μια ισχυρή τακτική αρκετά συνηθισμένη, που δεν είναι πάντοτε εκούσια.

Για να το ξεκαθαρίσω. Αυτό το άρθρο δεν είναι μια παθητικο-επιθετική επίθεση στη σύζυγό μου ή στους φίλους και συναδέλφους μου. Απλώς βρίσκω το όλο θέμα συναρπαστικό. Πραγματικά, δηλαδή. Μην το σκέφτεστε περισσότερο.

Τα ευφυέστατα μυαλά που υπεραναλύουν κι υπεραγαπούν

Δίχως νερό, ανθός δε θα βλαστήσει. Τούτο είναι, ότι η σκέψη για τον άνθρωπο. Χωρίς το νου του και τη σκέψη του ο άνθρωπος είναι ένα άβουλο ον. Ένα ον που δεν έχει γνώμη και σωφροσύνη, παύει να είναι ον. Η προσωπική βούληση για τον άνθρωπο είναι αναγκαία κι είναι αλήθεια πως κάθε στιγμή, στέκεται σύμμαχος στην καθημερινή του ζωή. Κάθε λογισμός και κάθε κίνηση προέρχεται από ένα απ’τα σημαντικότερα όργανα του ανθρώπου, το μυαλό.

Κάθε ξεχωριστό μυαλό, κουβαλάει στο εσωτερικό του στιγμές και σκέψεις τις οποίες μόνο ο ιδιοκτήτης μπορεί να ελέγχει. Κάθε μυαλό είναι διαφορετικό. Άλλα αναλύουν κι άλλα υπεραναλύουν. Τα μυαλά που υπεραναλύουν είναι σίγουρα ευφυέστατα. Είναι μαγικά τα μυαλά που καταφέρνουν να αναλύουν κάθε λέξη αλλά και πράξη ξεχωριστά. Δύσκολα θα βρεις μυαλό να «γδύνει» την κάθε λέξη σου και να κατορθώνει να σκεφθεί όπως κι εσύ. Δύσκολα θα βρεις ένα δυνατό μυαλό να σε νοιώσει.

Πολλές φορές όμως, τα μυαλά που υπεραναλύουν μπορούν να γίνουν ο χειρότερος εχθρός κι εφιάλτης σου. Είναι δύσκολος αντίπαλος το δυνατό μυαλό. Οι άνθρωποι δε χαίρονται, αλλά αντιθέτως νοιώθουν αδυναμία όταν συναντούν εκείνα τα μυαλά και προτιμούν να είναι σε επαφή με τα πιο συχνά, τα σχεδόν άβουλα. Κι όμως, οι άνθρωποι θα πρέπει να προτιμούν την επαφή με εκείνα τα μυαλά που κάτι έχουν να τους διδάξουν.

Τα μυαλά που υπεραναλύουν επίσης ξέρουν να υπεραγαπούν. Γιατί, η υπερβολή πάει σχεδόν σε όλα κι όχι μόνο σε ένα. Η μαγεία είναι συλλογική, από τη σκέψη στην πράξη. Οι άνθρωποι που ξέρουν να σκέφτονται, ξέρουν και να δίνουν στην αγάπη τα πάντα. Πολλές φορές περισσότερα από ό,τι αξίζει. Είναι ευρέως γνωστό πως ο έρωτας πολλές φορές δε συνάδει με το μυαλό γιατί κάποιες φορές υπερέχει το ένα απ’ τα δύο. Αυτό όμως τις περισσότερες φορές δεν ισχύει για τα έξυπνα μυαλά. Γιατί δε θα αφήσουν ποτέ να τα ριμάξει ο έρωτας. Θα λέγαμε πως ξέρουν να αυτοπροστατεύονται και να προφυλάσσονται. Ψέμματα.

Είναι μεγαλοπρέπεια για τον άνθρωπο η σκέψη, γι’ αυτό όσοι το αναγνωρίζουν, δουλεύουν παραπάνω πάνω σε αυτό. Όπως κάποτε είχε επισημάνει ο Κομφούκιος, «Μάταιη είναι η εκμάθηση χωρίς σκέψη, επικίνδυνη είναι η σκέψη χωρίς εκμάθηση». Τα μυαλά που υπεραναλύουν έχουν την κατάλληλη πνευματική καλλιέργεια κι ισορροπία στις σκέψεις τους, που τους βοηθάει να πράττουν και να εξερευνούν καινούριες ιδέες.

Εκείνος ο άνθρωπος που έχει υγιή σκέψη και νου, έχει και μια υγιεινή ζωή. Δε δείχνει τις ικανότητές του μόνο σε αυτόν τον τομέα αλλά παράλληλα σε έναν ευρύτερο. Οι όμορφες σκέψεις άλλωστε, δημιουργούν φτερά στον άνθρωπο για μια ομορφότερη ζωή.

Εκείνοι που υπεραναλύουν δεν είναι τρελοί. Είναι στοχαστές κι επιθυμούν το σωστό και το τίμιο γι’ αυτό υπεραναλύουν κάθε έννοια. Δε θέλουν να χάσουν σε καμία περίπτωση πολύτιμο χρόνο, αλλά αναγκάζονται να το κάνουν περισσότερο για τη δική τους ψυχική γαλήνη. Γιατί, η ψυχή για εκείνους είναι το πιο σημαντικό κι επιθυμούν να την κρατούν καθαρή και λαμπερή.

Εν κατακλείδι, υπεραγαπούν τον κατάλληλο άνθρωπο που πραγματικά αξίζει για εκείνους και η αλήθεια είναι πως θα έκαναν οτιδήποτε για να είναι εκείνος καλά, αρκεί όντως να πρέπει. Ξεχωρίζουν το καλό, το ακολουθούν και το προφυλάσσουν. Παρ’ όλα αυτά, για να γίνεις δικός τους άνθρωπος θέλει προσπάθεια. Αν δεν τους αρέσει κάτι το οποίο θεωρήσουν μη σπουδαίο, δεν έχεις καμία τύχη μαζί τους. Θέλουν να υπεραναλύουν και να υπεραγαπούν κάτι μονάχα αληθινό.

Ατέλειωτες ανησυχίες προκαλούν μόνον οι ματαιοδοξίες

Ο Επίκουρος υπαγορεύει μια πιο μελετημένη προσέγγιση των ηδονών, τέτοια που να μην παραγνωρίζει τις ενδεχόμενες αρνητικές τους συνέπειες. Μας υπενθυμίζει σε μια «δόξα» του: «Καμιά ηδονή δεν είναι από μόνη της κάτι κακό. Αλλά κάποιες ηδονές παράγονται με τρόπους και μέσα που επιφέρουν διαταραχές, οι οποίες ξεπερνούν κατά πολύ τις ίδιες τις ηδονές».

Κατηγορίες απολαύσεων
Με βάση τις αρχές της φιλοσοφίας του ο Επίκουρος εξειδίκευσε τις προτάσεις του για την αναζήτηση της ευτυχίας. Αντιλήφθηκε ότι οι άνθρωποι αποφεύγουν να μπαίνουν σε σύνθετες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και προτιμούν έτοιμες συνταγές. Γι αυτό σύστηνε να επιδιώκουν συγκεκριμένες απολαύσεις, που ικανοποιούν τις βασικές τους επιθυμίες και απομακρύνουν τις ανησυχίες τους και παράλληλα να αποφεύγουν τις απολαύσεις, που προκαλούν περισσότερους πόνους από ότι χαρές.

Ι. Φυσικές Απολαύσεις
α) Αναγκαίες ή υποχρεωτικές: Αυτές ικανοποιούν εκείνες τις φυσικές επιθυμίες, που αν παραμείνουν ανεκπλήρωτες, οδηγούν κατ’ ανάγκη σε μεγαλύτερο πόνο. Οι σημαντικότερες είναι:
1. Η τροφή
2. Η στέγη
3. Η υγεία
4. Η ασφάλεια και
5. Η φιλία

 Σε κανονικές συνθήκες μπορούν να ικανοποιηθούν μάλλον εύκολα. Έλεγε μια «δόξα» (δηλαδή «γνώμη», από το ρήμα δοκώ= νομίζω): «Ας ευγνωμονούμε την ευλογημένη φύση, που όλα τα αναγκαία τα έκανε εύκολο- απόκτητα και τα μη αναγκαία δύσκολο- απόκτητα». Τις φυσικές και αναγκαίες ηδονές θα τις αναπτύξουμε στο τρίτο μέρος.

β) Μη Αναγκαίες ή Προαιρετικές: Είναι εκείνες οι φυσικές επιθυμίες, που ακόμα κι αν δεν ικανοποιηθούν, δεν οδηγούν αναγκαστικά σε μεγαλύτερο πόνο. Τέτοιες συνήθως είναι οι επιθυμίες για ψυχαγωγία, οι αισθητηριακές απολαύσεις, οι αισθησιακές, οι δραστηριότητες στη φύση, η άθληση, οι τέχνες, κ.λ.π. Τα’ ακριβά φαγητά, τα ποτά, οι καφέδες και τα παρόμοια, καλύπτουν τις φυσικές ανάγκες της πείνας της δίψας και της ψυχαγωγίας, για αυτό οι σύγχρονοι επικούρειοι δεν τα απορρίπτουν. Τα θεωρούν όμως μη αναγκαία και προτείνουν να τα απολαμβάνουμε, εάν είναι εύκολα διαθέσιμα, σε καμιά περίπτωση όμως δεν θα πρέπει να τα συνηθίσουμε και να εξαρτάμε την ευτυχία μας από αυτά. Οι ανάγκες που καλύπτουν είναι μεν πραγματικές, αλλά δεν είναι απαραίτητες για την επιβίωση και την ισορροπία της ψυχής μας.

Μια άλλη σύγχρονη ομάδα μη αναγκαίων φυσικών επιθυμιών έχει να κάνει με τη φροντίδα της εξωτερικής εμφάνισης. Τα στερεότυπα της τέλειας ομορφιάς ωθούν πολλούς ανθρώπους, κυρίως τους νέους και τις γυναίκες σε επικίνδυνες διατροφικές συνήθειες, υπερβολική προσωπική φροντίδα και δαπάνη. Η επικούρεια άποψη, που εκφράζεται από τον Λουκρήτιο, είναι να αποδεχθούμε το σώμα μας όπως είναι και να προστατεύσουμε την υγεία μας. Η εξωτερική μας εμφάνιση δεν είναι σημαντική, γιατί κατά τον Λουκρήτιο, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι εξ ίσου ωραίοι με εμάς, οι ωραίοι δεν συμπεριφέρονται καλύτερα από τους άσχημους και επί πλέον, ζούμε μια χαρά όπως είμαστε μέχρι σήμερα. Δεν χρειάζεται ομορφιά για να είναι κανείς ευτυχισμένος. Η εμμονή στη φυσική ομορφιά είναι παθολογική, γιατί επικεντρώνεται σε ένα μόνο μέρος της ανθρώπινης φύσης, που μάλιστα δεν δείχνει το χαρακτήρα του και για αυτό μπορεί ναι είναι απατηλή.

ΙΙ. Γνωστικές απολαύσεις
α) Απολαύσεις απαλλαγής από πόνους, που προκαλούν οι υπέρμετρες υπαρξιακές φοβίες: Πηγή ηδονής για τον Επίκουρο είναι το ξαλάφρωμα από φόβους. Ο τρομερότερος από τους φόβους είναι ο φόβος του θανάτου και ακολουθούν οι φόβοι της τιμωρίας του Θεού και των φυσικών φαινομένων. Τους φόβους αυτούς τους αντιμετώπιζαν οι επικούρειοι ακολουθώντας την τετραφάρμακο: «Ο θεός δεν είναι επίφοβος, ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία. Το καλό αποκτάται εύκολα και το κακό αντέχεται εύκολα».

β) Απολαύσεις απαλλαγής από πόνους, που προκαλούν οι υπέρμετρες ανησυχίες της καθημερινότητας: Απαλλαγμένοι από τους εφιάλτες που προκαλούν οι υπαρξιακές φοβίες, οι επικούρειοι τιθάσευσαν στη συνέχεια τις αδικαιολόγητες καθημερινές ανησυχίες, που προέρχονται από μη φυσικές και μη αναγκαίες επιθυμίες. Έλεγαν ότι μόνον οι παράλογες επιθυμίες ταράζουν τον άνθρωπο. Ατέλειωτες ανησυχίες προκαλούν μόνον οι ματαιοδοξίες. Είναι λυπηρό που οι άνθρωποι δεν χαίρονται όσα έχουν, παρά θρηνούνε για όσα δεν έχουν. Τη φύση δεν πρέπει να τη βιάζουμε, αλλά να την υπακούμε. Υπακοή στη φύση σημαίνει να απολαμβάνουμε πρώτα τις φυσικές αναγκαίες ηδονές και τις μη αναγκαίες στη συνέχεια, αν δεν βλάφτουν.

ΙΙΙ. Μη φυσικές και μη αναγκαίες απολαύσεις
Είναι εκείνες οι απολαύσεις, που δεν είναι εύκολα πραγματοποιήσιμες, απαιτούν βαρύ αντίτιμο για να τις αποκτήσουμε και δεν οδηγούν κατ’ ανάγκη σε μεγαλύτερη ηδονή. Η φήμη, η κοινωνική θέση, η πολιτική εξουσία, ο πλούτος και άλλες υπέρμετρες φιλοδοξίες για την απόκτηση γοήτρου, ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία. Έλεγε ο Επίκουρος: «Την ευδαιμονία και τη μακαριότητα δεν τη φέρνουν τα μεγάλα πλούτη, ούτε η πληθωρική δραστηριότητα, ούτε οι εξουσίες, ούτε η ισχύς, αλλά η αλυπία, η πραότης των συναισθημάτων και η ψυχική διάθεση, που αναγνωρίζει τα όρια που έχει θέσει η φύση».

Κανείς δε θέλει να του καταστρέψεις το ασφαλές του ΨΕΜΑ

Αυτό που θέλουμε είναι να εξαργυρώνουμε καθημερινά τη ζωή μας και να μαζεύουμε γύρω μας πράγματα άχρηστα, που νομίζουμε ότι διευκολύνουν και στολίζουν το βίο μας! Αυτό νομίζουμε ΕΥΤΥΧΙΑ! Έτσι είμαστε ικανοποιημένοι! Γι’ αυτό το τελευταίο μεγάλο ψέμα μας έγινε τόσο δημοφιλές ανάμεσα στους ανθρώπους! Ήταν ακριβώς ό,τι χρειαζόμασταν για να συνεχίσουν τη ΔΡΑΣΗ τους!

Μέσα τους βαθιά γνωρίζουν ότι είναι ένα ΨΕΜΑ, αλλά δεν τολμούν να το παραδεχτούν! Είναι το τελευταίο μεγάλο ΨΕΜΑ!

Είναι υποχρεωμένοι να το υποστηρίξουν, να το υπηρετήσουν και να το συντηρήσουν! Είναι η τελευταία τους μεγάλη, οδυνηρή, ψεύτικη ελπίδα… Μετά από αυτό ακολουθεί το ΧΑΟΣ! Κανείς, όπως καταλαβαίνεις, δεν προτιμά τον όλεθρο και το χαμό! Είχανε ΣΤΕΡΗΘΕΙ τόσα πολλά όλους αυτούς τους αιώνες και τώρα επιθυμούν διακαώς να ΖΗΣΟΥΝ πάση θυσία!!! Αυτός ο άγριος ΠΟΘΟΣ που έχουν για ζωή είναι η καλύτερη εγγύηση για το ΜΕΛΛΟΝ! Είναι η αστείρευτος καύσιμος ύλη που κινεί το όχημα μας! Γι’ αυτό σήμερα δεν επιτρέπεται να υπάρχουν ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ και ΑΜΦΙΒΟΛΙΕΣ. Κανείς δεν τολμά να αναρωτηθεί και να αμφιβάλει για το παραμικρό! Οι απαντήσεις που δώσαμε είναι οριστικές και αμετάκλητες! Ποιος τολμά με ερωτήσεις και αμφιβολίες να ελευθερώσει το μαύρο σκοτάδι της καταστροφής που θα παρασύρει τα πάντα στη σιωπή;

Όλοι περιφρουρούν βάναυσα τον εαυτό τους και κάθε μέρα εξασκούνται για να κάνουν το τελευταίο μας μεγάλο ΨΕΜΑ βίωμα και δεύτερη φύση!

Ακριβώς γι’αυτό και εμείς δε φοβηθήκαμε να σου αποκαλύψουμε όλα αυτά που αποκαλύψαμε!Κανείς δε θέλει να του καταστρέψεις το ασφαλές του ΨΕΜΑ!

Η ακοή τους δεν έχει συνηθίσει τέτοιες συχνότητες!
Δεν καταλαβαίνει αυτή τη γλώσσα, είναι έξω από τη ζωή του και τις επιδιώξεις του! Έχει συνηθίσει τη ΦΡΙΚΗ που ζει καθημερινά, του έχει γίνει ΟΙΚΕΙΑ… έχει πείσει τον ΕΑΥΤΟ του ότι αυτή η φρίκη είναι τελικά μια ευτυχία, ότι είναι σωτήρια! Αυτά κάνει ο άγριος πόθος για συνέχεια της ζωής και για επιτυχία. Όλα τ’ άλλα που εμείς ξέρουμε είναι περιττά…

Πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας κατορθώσαμε να κάνουμε τη δουλειά να μοιάζει με φυσική κατάσταση!!! Αυτή είναι η ΝΙΚΗ μας και η προσφορά μας στους ανθρώπους.

Γι’ αυτό, αν ποτέ τολμήσεις και γράψεις ένα βιβλίο χρησιμοποιώντας το υλικό που έχεις συλλέξει στις κασέτες σου… να είσαι σίγουρος ότι θα είναι ένα βιβλίο ΑΧΡΗΣΤΟ και ΑΧΡΕΙΑΣΤΟ! Κανείς δεν πρόκειται να του δώσει σημασία! Κανείς δεν πρόκειται να το διαβάσει! Ποιος θα θελήσει να βγάλει τα μάτια του με τα ίδια του τα χέρια; Θα το χαρακτηρίσουν καταθλιπτικό και ΑΧΡΗΣΤΟ! Δε θα σου επιτρέψουν να ξεριζώσεις το μέγα ΨΕΜΑ μας, γιατί αυτοί όλοι, ύστερα, πού θα βρουν σωσίβιο να πιαστούν; Κατάλαβες; Δε φοβόμαστε καθόλου. Γιατί όλα αυτά που σου αποκαλύψαμε είναι τόσο απίστευτα, τόσο άχρηστα, τόσο αχρείαστα για τους καθημερινούς ανθρώπους!

Πως ο Δίας εμβάλει τη νοητική για να ξεκινήσει τη δημιουργική

Το όνομά του είναι διττό, όπου το Δίας δηλώνει την αιτίαν "διά" της οποίας έγιναν τα πάντα που είναι η πατρική του αγαθότητα, ενώ το Ζεύς την "ζωογονία" των πραγμάτων που τις πρώτες αιτίες τους μέσα στο σύμπαν ο δημιουργός συμπεριέλαβε εκ των προτέρων κατά τρόπο ενιαίο. (Πρόκλου Κρατύλος 101,20)

Ο Δίας έλαβε την πιο υψηλή βαθμίδα της Δημιουργικής τριάδας, κατευθύνοντας από ψηλά από την περιοχή του νου, τις ψυχές και τα σώματα "φροντίζοντας τα πάντα". Αναφερόμαστε στο απόσπασμα του Φαίδρου:

"Ο Ζεύς μέγας ηγεμών εις τον Ουρανόν, διευθύνων πτερωτόν άρμα, πρώτος πορεύεται κανονίζων τα πάντα και φροντίζων δι’αυτά. Τον ακολουθεί στρατιά θεών και δαιμόνων διηρημένη εις ένδεκα τάγματα, διότι μόνον η θεά Εστία παραμένει μέσα εις τον οίκον των αθανάτων. Οι άλλοι δε από τους δώδεκα θεούς, όσοι είναι ταγμένοι άρχοντες των άλλων ταγμάτων προηγούνται κατά την ορισθείσα σειρά." (Φαίδρος 246e-247).

O Δίας αφού κλήρωσε το ενιαίο κράτος της σύνολης δημιουργικής σειράς και αφού έδωσε υπόσταση σε όλα τα αφανή και τα εμφανή, νοητικός ο ίδιος κατά την τάξη, προάγοντας όμως τις μορφές των όντων και τα γένη στον αισθητό κόσμο, πλήρης από τους υπέρ αυτόν θεούς και παραχωρώντας ο ίδιος σε όλους τους ενδοκοσμικούς που προέρχονται από αυτόν, την πορεία προς το είναι. Για τούτο και ο Ορφέας παραδίδει ότι αυτός δημιούργησε σύμπασα την ουράνια γενιά και έφτιαξε τον ήλιο, την σελήνη και τους άλλους αστρικούς θεούς κι ότι επίσης δημιούργησε τα στοιχεία της υποσελήνιας περιοχής και διευθέτησε τα είδη, τα οποία προηγουμένως βρίσκονταν σε αταξία. Έδωσε υπόσταση σε θεολογικές γεναολογίες, σε όλο τον κόσμο, εξαρτημένες από εκείνον και θέσπισε για όλους τους ενδοκοσμικούς θεούς τις κατά την αξία τους παροχές από την πρόνοια του σύμπαντος. (Πρόκλος εις τον Κρατύλον &99στ.10-29)

Πώς όμως ο Ζεύς δημιούργησε όλα αυτά τα οποία αναφέραμε πιο πάνω;

Ο Ζεύς, όπως μας παραδίδει ο Ορφεύς, μπαίνει στο χρηστήριο της νυχτός και γεμίζει με όλες εκείνες τις θεϊκές νοήσεις για να ξεκινήσει την δημιουργία δηλαδή εμβάλει την νοητικήν για να ξεκινήσει την δημιουργικήν.

Μαία θεών υπάτη, Νύξ άμβροτε, πως τάδε; φράζε
Πως δει μ΄αθανάτων αρχήν κρατερόφρωνα θέσθαι;

Ω Μαία υπερτάτη των θεών, Νύχτα αθάνατη πως έχουν αυτά; λέγε
Πως πρέπει να τοποθετήσω (τακτοποιήσω) την γεναιόψυχον εξουσίαν των αθανάτων θεών;

(Ο Δίας ο οποίος περιέχει τα πάντα ενιαία και νοητικά με βάση τους χρησμούς της Νύχτας δίνει υπόσταση σε όλα τα εγκόσμια, στους θεούς και τα μέρη του σύμπαντος.)

Και ακούει παρ’αυτής
Αιθέρι πάντα πέριξ αφάτω λάβε τωδ’ενί μέσω ουρανώ
Και περί πάσης εξής αναδιδάσκεται της κοσμοποιϊας

Να περιλάβεις τα πάντα γύρω από τον άρρητον αιθέρα και εις το μέσον αυτού να βάλεις τον ουρανόν
Και στην συνέχεια ξαναδιδάσκεται την δημιουργίαν του κόσμου

Πως δε μοι έν τι τα πάντα έσται, και χωρίς έκαστον;

Πώς θα συμβεί να είναι εις εμέ τα πάντα ένα και καθένα χωριστά;

Αιθέρι πάντα πέριξ αφάτω λάβε τω δένί μέσσω ουρανόν, εν δε τε γαίαν απείριτον, εν δε θάλασσαν, εν δε τε τείρεα πάντα, τα τ’ουρανός εστεφάνωται.

Να περιβάλεις τα πάντα γύρω από τον ανεκλάλητον αιθέρα εις δε το μέσον του ενός να περιλάβεις τον ουρανόν και την απέραντον γην και την θάλασσαν και όλα τα άστρα και όσα ο ουρανός έχει περιλάβει

Και δη περί των άλλων απάντων υποθεμένη δημιουργημάτων επήνεγκεν

Και μάλιστα ,αφού και περί των άλλων δημιουργημάτων έθεσε την αρχήν (την βάσιν) προσέθεσε: Αυτάρ επί δεσμόν κρατερόν επί πάσης τανύσσης, σειρήν χρυσείην εξ αιθέρος αρτήσαντα.

Σε αυτά επάνω όλα θα απλώσεις ισχυρόν δεσμόν αφού αναρτήσεις από τον αιθέρα χρυσό σχοινί. (Ορφικό αποσπ.122)

Ο δεσμός αφορά τα εγκόσμια, ο πιο κοντινός είναι αυτός που αποτελεί μίαν αναλογίαν, ο πιό τέλειος συνδέεται με τον νου και την ψυχήν. Γι αυτό και ο Τίμαιος (Πλάτων Τίμαιος 38 e) ονομάζει "δεσμά" τη μέσω της αναλογίας σύνδεση των στοιχείων και την ακατάλυτη ένωση από την ζωή. Ισχυρό και αδιάλυτο δεσμό που προέρχεται από την φύσιν από την ψυχήν και τον νου. Η χρυσή σειρά είναι Ομηρική ονομασία για τις θεϊκές βαθμίδες των εγκοσμίων θεών. Αφού έβαλε "νου στην ψυχή και ψυχή στο σώμα" δημιούργησε το σύμπαν και έδωσε υπόσταση στους νέους Θεούς από τους οποίους έχουν διευθετηθεί τα μέρη του σύμπαντος. (Πρόκλου Τίμαιος 314,30)

Ο Δίας λοιπόν είναι:

Νους ανεπίδεκτος μεθέξεως και τέλειος και πληροί τα πάντα με όλα τα αγαθά και κυρίως με την ζωή…… (Πρόκλου Κρατύλος 99, 70-100)

ΕΙΣΑΙ ΜΙΑ ΙΔΙΟΦΥΙΑ

Καθώς αρχίζεις να αναγνωρίζεις τις ενδείξεις της έμπνευσης και της πηγής ολόγυρα σου, μείνε ταπεινός ενώ παραμένεις σε μια κατάσταση ευγνωμοσύνης.

Η ιδιοφυία είναι μια δυνατότητα που ζει μέσα σε σένα και κάθε άλλη ανθρώπινη ύπαρξη. Έχεις πολλές στιγμές ιδιοφυίας κατά την διάρκεια της ζωής σου. Αυτές είναι οι φορές που έχεις μια μοναδικά λαμπρή ιδέα και την εφαρμόζεις ακόμη και αν είσαι ο μόνος που γνωρίζει πόσο φανταστική είναι. Ίσως δημιούργησες κάτι εκπληκτικό και εξέπληξες ακόμα και τον εαυτό σου.

 

Μετά υπάρχουν οι στιγμές που πετυχαίνεις ακριβώς το σωστό κτύπημα σε ένα γύρο στο γκόλφ ή σε ένα παιχνίδι τένις και συνειδητοποιείς με μεγάλη ευχαρίστηση αυτό που έχεις μόλις καταφέρει. Είσαι μια ιδιοφυία.

Δεν υπάρχει κάτι σαν αυτό που λέμε τύχη ή ατυχήματα σε αυτό το νοήμον σύμπαν. Όχι μόνον το κάθε τι είναι συνδεδεμένο με το κάθε τι άλλο, αλλά κανείς δεν αποκλείεται από την συμπαντική Πηγή που ονομάζεται πρόθεση. Και η ιδιοφυία, εφ’ όσον αποτελεί χαρακτηριστικό της συμπαντικής Πηγής, πρέπει να είναι συμπαντική, πράγμα που σημαίνει ότι σε καμία περίπτωση δεν είναι περιορισμένη. Είναι διαθέσιμη σε κάθε μία ανθρώπινη ύπαρξη. Αδιαμφισβήτητα μπορεί να εμφανιστεί και εμφανίζεται διαφορετικά σε κάθε έναν από εμάς.

Αυτή η ιδιοφυία που είσαι δεν έχει σε τίποτα να κάνει με το νου του εγώ σου. Να είσαι πάντα ευγνώμων στην Πηγή της πρόθεσης που σου έχει δώσει την δύναμη της ζωής να εκφράσεις την ιδιοφυία που βρίσκεται μέσα σου. Υπάρχουν 9 συνήθειες δημιουργικής ιδιοφυίας που μπορείς να καλλιεργήσεις στην καθημερινή σου ζωή που θα σε βοηθήσουν να αναπτύξεις μια βαθύτερη επίγνωση της σύνδεσης σου σε αυτήν την πανταχού παρούσα Πηγή των πάντων. Η ευγνωμοσύνη είναι ένα θείο διάστημα όπου επιτρέπεις και γνωρίζεις ότι μια δύναμη μεγαλύτερη από το εγώ σου είναι πάντα σε λειτουργία και πάντοτε διαθέσιμη.

Συνήθεια 1: Δήλωσε στον εαυτό σου ότι είσαι Ιδιοφυία!
Συνήθεια 2: Δώσε προσοχή στις σκέψεις σου.
Συνήθεια 3: Κάνε τολμηρά βήματα προς την κατεύθυνση των εσωτερικών τάσεων της διαίσθησης σου.
Συνήθεια 4: Πίστεψε στην εγκυρότητα των σκέψεων σου.
Συνήθεια 5: Καλλιέργησε την ευγνωμοσύνη. Εκτίμησε τη ζωή.
Συνήθεια 6: Κατάκτησε μια κατάσταση παιδικού θαυμασμού. Εξασκήσου στην ριζική ταπεινότητα.
Συνήθεια 7: Εξάλειψε την αμφιβολία και την αντίσταση.
Συνήθεια 8: Ψάξε για την ιδιοφυία στους άλλους.
Συνήθεια 9: Απλοποίησε τη ζωή σου.

Τώρα αγκάλιασε την ιδιοφυία σου και προχώρα με ταπεινότητα και χάρη.

Κυβέλη η «Μητέρα των Θεών»

Η Κυβέλη ήταν μεγάλη θεά της Μικράς Ασίας. Ήταν η «Μητέρα των Θεών» ή «Μεγάλη Μητέρα». Ενσάρκωνε τη δύναμη της βλάστησης οπότε είχε «εξουσία» πάνω σε όλη τη φύση. Την τιμούσαν στα βουνά της Μικράς Ασίας και από εκεί η λατρεία της εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο.

Από την Ελλάδα η θεά «μεταφέρθηκε» στην Ρώμη όταν η ρωμαϊκή Σύγκλητος (που ήταν ένα από τα πιο ισχυρά όργανα στη ρωμαϊκή ιστορία και ιδρύθηκε κατά τις πρώτες ημέρες της πόλης) αποφάσισε να μεταφέρει από την Φρυγία (Μ. Ασία) στην Ρώμη, στον Παλατίνο λόφο, το "μαύρο λίθο" που συμβόλιζε τη θεότητα και να της χτίσουν εκεί ιερό.

Σύμφωνα με αρχεία του Τσατάλ Χουγιούκ, η Κυβέλη ήταν πανάρχαια θεότητα που προέρχεται από άλλη θηλυκή πανάρχαια θεότητα της 6ης χιλιετίας π.Χ. Προστάτευε την άγρια φύση (κάτι που πιστεύω πως είναι πολύ επείγον και σπουδαίο να κάνουμε και σήμερα «ρεαλιστικά») και τις δημιουργικές και παραγωγικές δυνάμεις της γης. Μεταφερόταν σε άρμα που το έσερναν λιοντάρια.

Από τους Έλληνες μυθογράφους η Κυβέλη θεωρούνταν ως απλή ενσάρκωση, ακόμα πιο απλά «επίκληση» της Ρέας, μητέρας του Δία και των άλλων θεών. Η Κυβέλη ήταν, λέγανε, «η Ρέα που λατρευόταν στο όρος Κυβέλη της Μικράς Ασίας». Ως εραστής και συνοδός της εμφανιζόταν ο Άττης, θεός της Φρυγίας ή σε μια άλλη εκδοχή όμορφος νεαρός άντρας που η Κυβέλη τον αγάπησε με αγνό πάθος. Όταν ο Άττης υπέκυψε στον έρωτα της νύμφης Σαγαρίτιδας, η Κυβέλη οργισμένη έκοψε το δέντρο με το οποίο ήταν δεμένη η ζωή της νύμφης και τον χτύπησε με αυτό. Ο Άττης έπαθε κρίση, αυτοευνουχίστηκε από τη ζήλια της και πέθανε. Οι θρήνοι όμως της θεάς τον έφεραν πίσω στη ζωή και εμφανίζονται έπειτα να διασχίζουν μαζί τα βουνά της Φρυγίας στη Μικρά Ασία.

Στην Ελλάδα πρέπει να τελούνταν Μυστήρια προς την Κυβέλη, που κάποιοι μελετητές τα θεωρούν αρχαιότερα και από τα Ελευσίνια Μυστήρια.

Ποσειδώνιος ο Ρόδιος: Ο σοφότερος άνδρας της εποχής του

Ο περιβόητος Ποσειδώνιος ο Απαμεύς (ή Ρόδιος) λέγεται πως ήταν ο πιο σοφός άντρας του καιρού του, αν και ενδέχεται πως τέτοιος χαρακτηρισμός θα τον αδικούσε.

Γιατί αυτός δεν ήταν απλώς ότι τα ήξερε όλα, αλλά παρήγε κιόλας νέα γνώση με το τσουβάλι, ασχολούμενος με τόσα πολλά που δεν είναι καν εύκολο να απαριθμηθούν! Με ενδιαφέροντα και ικανότητές που ξεπερνούσαν κατά πολύ τα στενά ακαδημαϊκά πλαίσια, ο ογκόλιθος της στωικής φιλοσοφίας και της ελληνιστικής επιστήμης ξεχάστηκε από την Ιστορία, κι αυτό γιατί δεν σώθηκε τίποτα από το έργο του, παρά μερικά σπαράγματα εδώ κι εκεί.

Και η μετα-αριστοτελική φιλοσοφία είχε εξάλλου αγνοηθεί μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, συμβάλλοντας περαιτέρω στη λήθη του μεγάλου έλληνα πανεπιστήμονα που ήταν ταυτοχρόνως, πέρα από φιλόσοφος, μαθηματικός, αστρονόμος και γεωγράφος, ένας ακούραστος ταξιδευτής, ένας διαπρεπής εθνογράφος και ένας οξύτατος παρατηρητής του κοινωνικού γίγνεσθαι. Αλλά και μέγας πολιτικός φυσικά, καθώς η ανάμειξη στα κοινά ήταν στην εποχή του κάτι που όλοι οι μεγάλοι άντρες ήταν προορισμένοι να κάνουν.

Αντλώντας από την ελληνική σκέψη των προσωκρατικών, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, συνομίλησε με όλους τους συγχρόνους του (Παναίτιος, Αντίοχος Ασκαλωνίτης, Φιλόδημος κ.ά) και άσκησε μεγάλη επίδραση στους μεταγενέστερους, ως επιφανής θεωρητικός αλλά και εξίσου διαπρεπής επιστήμονας.

Ο Ποσειδώνιος ασχολήθηκε με τη φυσική φιλοσοφία, την αστρονομία, την αστρολογία, τη μετεωρολογία και τη γεωγραφία, αλλά και την ψυχολογία, τη θεολογία, την ηθική, την ιστορία και την εθνολογία. Απέκτησε φήμη ως ένα από τα πιο προικισμένα πνεύματα της ελληνιστικής περιόδου, αλλά και ως μανιώδης περιηγητής της Δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αφρικής.

Παρά το γεγονός όμως ότι ίδρυσε τη δική του σχολή στη Ρόδο και έγραψε μέχρι το τέλος της ζωής του, το έργο του έμελλε να χαθεί. Και πώς ξέρουμε τότε ποιος ήταν και κυρίως τι ήταν; Μα από τους τόσους συγγραφείς και χρονογράφους που τον αναφέρουν και τον χρησιμοποιούν ως πηγή, ασχέτως αν ήταν Έλληνες, Λατίνοι ή Άραβες, εθνικοί ή χριστιανοί!

Ακόμα και ο περιβόητος Μηχανισμός των Αντικυθήρων συνδέεται με τον Ποσειδώνιο, καθώς το σπουδαίο τεχνολογικό επίτευγμα της ύστερης ελληνιστικής εποχής δεν ήταν παρά πρακτική εφαρμογή της αστρονομίας και των μαθηματικών του μεγάλου Ρόδιου.

Ο στωικός Ποσειδώνιος έκανε πολλά ακόμα για την εξέλιξη του ελληνικού πνεύματος, παραμένοντας ο αποφασιστικός συνδετικός κρίκος μεταξύ της πλατωνικής Ακαδημίας, του αριστοτελικού Περιπάτου και των άλλων φιλοσοφικών ρευμάτων, ως προνομιακός συνομιλητής της σκέψης του καιρού του.

Ακροβατώντας μεταξύ καθαρής φιλοσοφίας (γνωσιοθεωρία, μεταφυσική, λογική και ηθική) και φυσικής φιλοσοφίας (επιστήμες), προσπάθησε να ανταποκριθεί όσο το δυνατόν πληρέστερα στις φιλοσοφικές και επιστημονικές προκλήσεις του τελευταίου αιώνα της ελληνιστικής εποχής. Οι αποσπασματικές πληροφορίες που έχουν φτάσει ως εμάς, τα σκόρπια παραθέματα και οι αναφορές αποκαλύπτουν την τρομακτική επίδρασή του στους μεταγενέστερους στοχαστές, Έλληνες και Ρωμαίους.

Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης, Ερατοσθένης ο Κυρηναίος και Ποσειδώνιος ο Ρόδιος ήταν οι τρεις πολυμαθέστεροι άνθρωποι της αρχαιότητας, ο καθένας στον καιρό του.

Πρώτα χρόνια
Ο Ποσειδώνιος ο Απαμεύς (ή Ρόδιος) γεννιέται περί το 135 π.Χ. στην Απάμεια της βόρειας Συρίας, μια ελληνιστική πόλη στις όχθες του ποταμού Ορόντη του βασιλείου των Σελευκιδών. Την Απάμεια είχε χτίσει μάλιστα ο ίδιος ο επίγονος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Σέλευκος Α’ ο Νικάτωρ, περί το 300 π.Χ., για να τιμήσει τη σύζυγό του Απάμα. Εκεί, στο στρατιωτικό κέντρο των Σελευκιδών, πέρασε τα πρώτα του χρόνια ο Ποσειδώνιος, ο οποίος ήταν αρχικά γνωστός ως «Αθλητής».

Ως γόνος ευκατάστατης ελληνικής οικογένειας της Απάμειας και έχοντας επιδείξει οξύνοια ήδη από τρυφερή ηλικία, θα σταλεί κάποια στιγμή στην Αθήνα για ανώτερες σπουδές. Εκεί θα μαθητεύσει κοντά στον Παναίτιο τον Ρόδιο, μεγάλο πνεύμα επίσης και τελευταίος αδιαφιλονίκητος σχόλαρχος της στωικής σχολής των Αθηνών. Με εισήγηση του ρόδιου δασκάλου του πιθανότατα, θα βρεθεί κατά το 95 π.Χ. στη Ρόδο, όπου ανθούσαν οι επιστήμες και τα γράμματα.

Εκεί θα δράσει και θα ακμάσει ο Ποσειδώνιος, γινόμενος κάποια στιγμή πολίτης της Ρόδου και συμμετέχοντας ενεργά στον πολιτικό στίβο. Έφτασε μάλιστα μέχρι τα ύπατα αξιώματα ως ένας από τους πρυτάνεις της Ρόδου, την ίδια ώρα που λειτούργησε και ως πρεσβευτής της στη Ρώμη μεταξύ 87-86 π.Χ.

Ο Ποσειδώνιος ανήκε στη μερίδα εκείνη των ελλήνων στοχαστών που έβλεπαν τη Ρώμη ως δύναμη σταθερότητας στην περιοχή, σε μια εποχή αρκετά ταραγμένη. Ο ίδιος χρειαζόταν επιπρόσθετα τη ρωμαϊκή εύνοια και τη χρηματοδότηση, τόσο για τις επιστημονικές του εργασίες όσο και τον μεγάλο κύκλο των ταξιδιών του. Κι έτσι φρόντισε, ως φρόνιμος νους που ήταν, να διατηρήσει αγαστές σχέσεις με την πολιτική ηγεσία της Αιώνιας Πόλης…

Περιήγηση στον κόσμο και καθιέρωση
Αφού δίδαξε για μερικά χρόνια στη Ρόδο, ήταν πια ώρα για τα περιβόητα ταξίδια του στον γνωστό κόσμο της εποχής. Ερευνητής με οξύτατο πνεύμα καθώς ήταν, πίστευε πως μια περιήγηση σε άγνωστα εδάφη θα τον έφερνε σε επαφή με νέες ιδέες και γνώσεις.

Στα ταξίδια του όργωσε την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Σικελία, τη Δαλματία και όλες τις ανατολικές ακτές της Αδριατικής, φτάνοντας ως την Ισπανία. Μετά ανέβηκε ως τη Γαλατία και τη Λιγουρία, καθώς τον ενδιέφεραν πάντα οι εθνολογικές έρευνες και η γεωγραφία. Ερχόμενος μάλιστα σε επαφή με τους Κέλτες της Γαλατίας, εντυπωσιάστηκε τόσο από τη βαρβαρότητά τους όσο όμως και από τον σεβασμό που έδειχναν στους ιερείς τους. Ο χάρτης της Γαλατίας που έφτιαξε και οι γεωγραφικές πραγματείες του για τη χώρα των Κελτών θα λειτουργούσαν αργότερα ως πρότυπο για τη γεωγραφία του Τάκιτου. Αλλά και ως μπούσουλας για την εκστρατεία των Ρωμαίων στη Γαλατία!

Επιστρέφοντας στα ταξίδια του, ο Ποσειδώνιος πέρασε τελικά στη Βόρεια Αφρική. Εκεί, στα σημερινά Στενά του Γιβραλτάρ, στις αρχαίες Ηράκλειες Στήλες δηλαδή, μελέτησε εξονυχιστικά το φαινόμενο της παλίρροιας και παρατήρησε πως αυτό συνδέεται στενά με τις φάσεις της Σελήνης, τις ισημερίες και τα ηλιοστάσια.

Όταν επέστρεψε στη Ρόδο, από την οποία δεν θα έφευγε ποτέ ξανά, είδε τη φήμη του να προηγείται. Οι πραγματείες του του είχαν χαρίσει τον χαρακτηρισμό της αυθεντίας και τώρα ήταν γνωστός στα πέρατα του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Μας παραδίδεται μάλιστα πως τη φημισμένη σχολή του αναγκάστηκε να τη φτιάξει από το πλήθος των ελλήνων και ρωμαίων φοιτητών που αποβιβάζονταν μαζικά στη Ρόδο για να μαθητεύσουν δίπλα του!

Η τεράστια φήμη που απέκτησε βασιζόταν τόσο στο φιλοσοφικό του έργο όσο και τις επιστημονικές συνεισφορές του, ιδιαίτερα όσες είχαν πρακτικές συνέπειες. Μέχρι το 80 π.Χ. ήταν ορόσημο στην ελληνιστική σκέψη και οι γεωγραφικές, μαθηματικές και αστρονομικές του γνώσεις είχαν γίνει κτήμα του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Και του μεσαιωνικού αργότερα!

Τα πολύπλευρα ενδιαφέροντά του
Δεν ήταν απλώς ότι ο Ποσειδώνιος ήταν κάτοχος όλης της ανθρώπινης γνώσης της εποχής του, ήταν ότι προσπάθησε να την εντάξει σε ένα συνεκτικό όλον θέλοντας να κατανοήσει τόσο την ανθρώπινη φύση όσο και τον ίδιο τον κόσμο. Παρέχοντας όχι μόνο μια ερμηνεία του σύμπαντος και του ανθρώπινου νου, αλλά και έναν πρακτικό οδηγό της ανθρώπινης ψυχολογίας.

Τα πολυσχιδή γραπτά του απλώθηκαν πάνω σε όλους τους βασικούς τομείς γνώσης των ελληνιστικών χρόνων. Ο Ποσειδώνιος έγραψε περί φυσικής, μετεωρολογίας, γεωγραφίας, αστρονομίας, αστρολογίας, κοσμογονίας, σεισμολογίας, γεωλογίας, ορυκτολογίας, βοτανικής και μαθηματικών. Κι αυτό ήταν απλώς το επιστημονικό του έργο!

Σειρά είχαν μετά οι καθαυτό φιλοσοφικές πραγματείες του (η κορωνίδα της σκέψης του) περί λογικής, διαλεκτικής, ηθικής, μεταφυσικής, ανθρωπολογίας και ιστοριογραφίας. Έγραψε ακόμα και για τη μαντεία, αλλά και πονήματα στρατηγικής και εθνολογίας! Όλα του τα γραπτά ήταν εμβριθείς διερευνήσεις των εκάστοτε αντικειμένων τους, συμπυκνώνοντας τις πεποιθήσεις του καιρού του και κομίζοντας νέες γνώσεις.

Παρά το γεγονός ότι ήταν κατεξοχήν στωικός φιλόσοφος, δεν περιόρισε τη σκέψη του στα στενά όρια της πειθαρχίας που υπηρετούσε, αντλώντας εκλεκτικά στοιχεία από όποια πηγή θεωρούσε πως είχε κάπου δίκιο. Πλάτωνας και Αριστοτέλης ήταν αναγκαστικά τα φωτεινά άστρα της συλλογιστικής του και δεν δίστασε να υιοθετήσει αυτούσια την πλατωνική πεποίθηση περί ψυχής, έστω κι αν αυτό τον έκανε να αποκλίνει από το στωικό δόγμα.

Ακόμα και από τη μαντεία και την αστρολογία δανειζόταν στοιχεία για να υποστηρίξει τις πιο μεθοδολογικά παρακινδυνευμένες θέσεις του (όπως την περιβόητη θεωρία της κοσμικής συμπαθείας), καθώς ήταν σαφές πως δεν θα περιοριζόταν στα όρια που είχαν θέσει άλλοι για τη σκέψη του.

Παρά το γεγονός ότι κανένα έργο του δεν έχει σωθεί αυτούσιο, διασώζονται κάποια σπαράγματα (αποσπάσματα) του λόγου του αλλά και πλήθος αναφορών σε κατοπινούς γραφιάδες. Ο Κικέρωνας, για παράδειγμα, λάτρευε την ολοκληρωμένη σκέψη του Ποσειδώνιου, ενώ οι βασικές γραμμές του αστρονομικού του έργου σώθηκαν από τον Κλεομήδη τον Κοσμογράφο και τον Πτολεμαίο.

Ταγμένος φυσικός επιστήμονας καθώς ήταν, αναμετρήθηκε με τα περιβόητα προβλήματα του ελληνιστικού κόσμου, όπως η μέτρηση της ακτίνας και της περιφέρειας της Γης. Το 90 π.Χ. έκανε τη δική του εκτίμηση για το μέγεθος μιας σειράς ουράνιων σωμάτων (Ήλιος, Σελήνη και Γη), άλλοτε με καλύτερα και άλλοτε με χειρότερα αποτελέσματα από άλλους αστρονόμους. Ειδικά στην περιφέρεια της Γης, η εκτίμησή του έφτασε πράγματι πολύ κοντά στο πραγματικό της μέγεθος, όπως εξάλλου και του Ερατοσθένη του Κυρηναίου.

Η αναθεωρημένη άποψη του Ποσειδώνιου περί της περιφέρειας της Γης (η οποία απομακρυνόταν μάλιστα ακόμα περισσότερο από το πραγματικό μέγεθός της) επικράτησε κατά τον Μεσαίωνα, όπως και η θεωρία του για την παλίρροια, τους σεισμούς και τα ηφαίστεια. Όσο για τη συνεισφορά του στα μαθηματικά, ιδιαίτερα η διασαφήνιση από μέρους του περίπλοκων ορισμών, έζησε επίσης μέχρι και τον ύστερο Μεσαίωνα, αφού ο Ποσειδώνιος διατύπωνε καθαρά και κατανοητά τις μαθηματικές του αποδείξεις.

Σαφώς σημαντικότερος ήταν ο φορητός υπολογιστής των κινήσεων των ουράνιων σωμάτων που είχε κατασκευάσει, μια συσκευή που όπως περιγράφεται ήταν παρόμοια με τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, ο οποίος πάτησε πιθανότατα πάνω στην αστρονομική γνώση του Ποσειδώνιου. Όπως μας λέει ο Κικέρωνας, το «Πλανητάριο» του Ποσειδώνιου δεν έδειχνε μόνο τις κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης, αλλά και των πέντε γνωστών πλανητών της αρχαιότητας.

Ξεχωριστή αναφορά αξίζει σίγουρα στις ιστορικές του έρευνες. Οι 52 (ή 56) τόμοι των «Ιστοριών» του λειτουργούσαν ως συνέχεια των «Ιστοριών» του έλληνα ιστορικού Πολύβιου. Ο Πολύβιος κάλυψε χρονικά την περίοδο από το 220-146 π.Χ. («Η άνοδος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας») και ο Ποσειδώνιος από το 146-88 π.Χ., καταγράφοντας την επέκταση της ρωμαϊκής κυριαρχίας.

Ακόμα και για την «Τέχνη του πολέμου» έγραψε ο διαπρεπής σοφός των ελληνιστικών χρόνων! Το σύγγραμμα μάλιστα πρέπει να ήταν γραμμένο από έναν άνθρωπο που ήξερε καλά για τι μιλούσε, κάνοντας αργότερα τον ιστορικό Φλάβιο Αρριανό να διαμαρτυρηθεί πως οι απόψεις του Ποσειδώνιου περί στρατηγικής ήταν αποκλειστικά «για ειδικούς»!

Με αυτά και με αυτά, ο Ρόδιος κάλυψε όλους τους τομείς του επιστητού και ακόμα περισσότερους, αφήνοντας γερή παρακαταθήκη για το πνεύμα του μέλλοντος. Ως πηγή εξάλλου τον χρησιμοποίησαν όλοι σχεδόν οι σύγχρονοί του και οι μεταγενέστεροι, από τον Κικέρωνα, τον Τίτο Λίβιο, τον Πλούταρχο και τον Στράβωνα, μέχρι τον Κλεομήδη, τον Σενέκα τον Νεότερο, τον Διόδωρο τον Σικελιώτη κ.ά.

Τη γεωγραφία του Ποσειδώνιου για τη χώρα των Κελτών χρησιμοποίησε ακόμα και ο Ιούλιος Καίσαρας για τη δική του εκστρατεία στη Γαλατία! Ο Στράβων παραδεχόταν χωρίς ίχνος ζήλειας πως ο Ποσειδώνιος ήταν «ο πολυμαθέστερος από όλους τους φιλοσόφους της εποχής μου».

Ως ο σοφότερος άνθρωπος της εποχής του, απολάμβανε τον θαυμασμό των συγχρόνων του αλλά και των ανώτερων κλιμακίων της ρωμαϊκής κοινωνίας. Ως τη Ρόδο ταξίδεψαν μάλιστα για να τον γνωρίσουν ή να μαθητεύσουν δίπλα του πολλές προβεβλημένες προσωπικότητες της ύστερης Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, όπως ο Κικέρωνας και ο ίδιος ο Πομπήιος!

Ο Κικέρωνας παρακολουθούσε τις παραδόσεις του Ρόδιου κατά το 77 π.Χ. (διατηρώντας επαφή καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους), ενώ ο Πομπήιος, όταν βρέθηκε στην περιοχή κυνηγώντας τους πειρατές της Μεσογείου (66 π.Χ.) ή εκστρατεύοντας κατά της Ανατολής (62 π.Χ.), έσπευσε να τον επισκεφτεί, ζητώντας του μάλιστα να γράψει τη βιογραφία του. Κάτι που έγινε και απαθανατίστηκε στο «Περί Πομπήιον Ιστορίαν», ένα έργο που ζήλεψε πολύ ο Κικέρωνας.

Ο Ποσειδώνιος πέθανε στη Ρόδο περί το 51 π.Χ. ως πάνσοφος του καιρού του. Η σκέψη του επηρέασε τα μέγιστα τόσο την εποχή του όσο και τον Μεσαίωνα, όπως μαρτυρούν τα μεσαιωνικά συγγράμματα που αποτιμούν τη συνεισφορά του στη σκέψη και την επιστήμη. Όσο για την περιβόητη σχολή του στη Ρόδο, ξέρουμε ότι ο εγγονός του, Ιάσων, συνέχισε να τη λειτουργεί, καθώς ήταν μέχρι τότε ένα από τα γνωστότερα κέντρα μάθησης του ρωμαϊκού κόσμου.

Ερευνητές απεικονίζουν για πρώτη φορά ιστό σκοτεινής ύλης που συνδέει γαλαξίες

Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Waterloo, στον Καναδά, κατάφεραν να αποτυπώσουν την πρώτη σύνθετη εικόνα μιας γέφυρας σκοτεινής ύλης που συνδέει δυο γαλαξίες. Η σύνθετη εικόνα, που συνδυάζει έναν αριθμό μεμονωμένων εικόνων, επιβεβαιώνει τις προβλέψεις ότι οι γαλαξίες στο σύμπαν είναι δεμένοι μαζί μέσω ενός κοσμικού ιστού που συνδέεται με σκοτεινή ύλη που μέχρι τώρα παρέμενε απαρατήρητη. Η εργασία δημοσιεύθηκε στο Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

 

Η σκοτεινή ύλη, μια μυστηριώδης ουσία που συγκροτεί το 25% του σύμπαντος, δεν εκπέμπει, δεν απορροφά, ούτε αντανακλά το φως, πράγμα που την κάνει παραδοσιακά μη ανιχνεύσιμη ευρέως, με εξαίρεση μέσω της βαρύτητας. «Για δεκαετίες, οι ερευνητές προβλέπουν την ύπαρξη νημάτων σκοτεινής ύλης μεταξύ των γαλαξιών που δρουν ως μια υπερδομή ιστού που συνδέει τους γαλαξίες μεταξύ τους», είπε ο Mike Hudson, Καθηγητής Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο του Waterloo. «Οι εικόνες αυτές μας παρακινούν πέρα από τις προβλέψεις για κάτι που μπορούμε να δούμε και να μετρήσουμε».

 

Ως μέρος της έρευνάς τους, ο Hudson και ο άλλος συγγραφέας της μελέτης Seth Epps, μεταπτυχιακός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Waterloo τότε, χρησιμοποίησαν μια τεχνική που ονομάζεται αδύναμη βαρυτική εστίαση (weak gravitational lensing), ένα φαινόμενο που προκαλεί στις εικόνες των μακρινών γαλαξιών μια ελαφρά παραμόρφωση κάτω από την επίδραση μιας αφανούς μάζας, όπως ενός πλανήτη, μιας μαύρης τρύπας, ή σε αυτή την περίπτωση, σκοτεινής ύλης. Το φαινόμενο «μετρήθηκε» σε εικόνες από μια πολυετή επισκόπηση του ουρανού στο Canada-France-Hawaii Telescope.

 

Οι θέσεις των φωτεινών γαλαξιών δείχνονται με τις λευκές περιοχές και η παρουσία των νημάτων σκοτεινής ύλης δείχνονται με κόκκινο (Από: S. Epps & M. Hudson / University of Waterloo).

 

Οι ερευνητές συνδύαζαν εικόνες, που ελήφθησαν με τη συγκεκριμένη τεχνική, από περισσότερα από 23000 ζεύγη γαλαξιών που βρίσκονται 4,5 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά μας για να δημιουργήσουν μια σύνθετη εικόνα ή χάρτη που δείχνει την παρουσία της σκοτεινής ύλης μεταξύ δυο γαλαξιών. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι νηματοειδείς γέφυρες σκοτεινής ύλης είναι ισχυρότερες μεταξύ συστημάτων απομακρυσμένων λιγότερο από 40 εκατομμύρια έτη φωτός.

 

«Με τη χρήση της τεχνικής αυτής δεν είμαστε ικανοί μόνο να δούμε ότι αυτά τα νήματα σκοτεινής ύλης στο σύμπαν υπάρχουν, είμαστε ικανοί να δούμε την έκταση που αυτά τα νήματα συνδέουν τους γαλαξίες», παρατήρησε ο Epps.

Η περίπτωση του σουπερνόβα που δεν εμφανίστηκε ποτέ

Η κρατούσα αντίληψη που θέλει τα μεγάλα άστρα να εκρήγνυνται σε σουπερνόβα πριν τελικά μετατραπούν σε μαύρες τρύπες δείχνει να ανατρέπεται από τις παρατηρήσεις ενός γιγάντιου άστρου που πέθανε αθόρυβα, υποστηρίζουν αμερικανοί αστρονόμοι. Η πρωτοφανής υπόθεση αφορά το άστρο N6946-ΒΗ1, το οποίο είχε μάζα 25 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου και βρισκόταν σε έναν γαλαξία που απέχει από τη Γη 22 εκατομμύρια έτη φωτός. Βρισκόταν στα τέλη της ζωής του και είχε διογκωθεί σε αυτό που οι αστροφυσικοί ονομάζουν «ερυθρό υπεργίγαντα».

 

Όταν οι αστρονόμοι είδαν τη φωτεινότητα του N6946-ΒΗ1 να αυξάνεται το 2009, οι αστρονόμοι κατάλαβαν ότι οι μέρες του ήταν μετρημένες. Περίμεναν όμως ότι το άστρο θα τέλειωνε τη ζωή του με μια μεγαλειώδη έκρηξη υπερκαινοφανούς, περισσότερο γνωστού ως σουπερνόβα. Σε αυτή την περίπτωση, τα εξωτερικά στρώματα του άστρου εκτινάσσονται βίαια στο Διάστημα, ενώ ό,τι απομένει καταρρέει υπό το ίδιο του το βάρος και μετατρέπεται σε μαύρη τρύπα.

 

Περιέργως, όμως, το άστρο έμοιαζε να είχε εξαφανιστεί εντελώς όταν οι αστρονόμοι προσπάθησαν να το εντοπίσουν το 2005 με τα διαστημικά τηλεσκόπια Hubble και Spitzer.

 

H μόνη εξήγηση είναι ότι το γερασμένο άστρο μετατράπηκε σε μαύρη τρύπα χωρίς να εκραγεί, αναφέρει η ερευνητική ομάδα στην επιθεώρηση Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

 

 

Παραμένει ασαφές πόσο συχνό είναι το φαινόμενο του σιωπηλού θανάτου ερυθρών υπεργιγάντων. Οι ερευνητές επισημαίνουν πάντως ότι στα επτά χρόνια της μελέτης τους έχουν εντοπίσει έξι κανονικά σουπερνόβα και ένα αποτυχημένο, κάτι που οδηγεί στην εκτίμηση ότι το 10 με 30 τοις εκατό των άστρων μεγάλης μάζας πεθαίνουν ως αποτυχημένα σουπερνόβα.

 

Επισημαίνουν επίσης ότι στις εκρήξεις υπεραινοφανών τα ετοιμοθάνατα άστρα χάνουν μεγάλο μέρος της μάζας τους, κάτι που δεν φαίνεται να συμβαίνει στις περιπτώσεις αποτυχημένων σουπερνόβα, στα οποία όλη η μάζα του άστρου μετατρέπεται σε μελανή οπή.

 

Όπως σχολιάζει η Κρίστοφ Στάνεκ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Οχάιο, μέλος της ερευνητικής ομάδας, «υποψιάζομαι ότι είναι πολύ πιο εύκολο να σχηματιστεί μια μαύρη τρύπα μεγάλης μάζας αν δεν συμβεί σουπερνόβα».

Οι νότες «καθαρίζουν» τα αγγεία!

Τριάντα λεπτά αγαπημένων μουσικών ήχων την ημέρα «συνταγογραφούν» εφεξής οι γιατροί σε όσους θέλουν να προστατεύσουν την καρδιά τους και να μειώσουν τα επίπεδα της χοληστερόλης τους. Η επιστημονική ομάδα του Κέντρου Προληπτικής Καρδιολογίας από το Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ επιστράτευσε για το πείραμά της εθελοντές, άνδρες και γυναίκες, μη καπνίζοντες και χωρίς προβλήματα υγείας. Τους έβαλε να ακούσουν για περίπου μισή ώρα τη μουσική της αρεσκείας τους και διαπίστωσε ότι η διάμετρος των αιμοφόρων αγγείων στους βραχίονές τους διαστάλθηκε κατά 26%. Τι σημαίνει αυτό; Καθαρότερα αιμοφόρα αγγεία.

Οι ερευνητές πιστεύουν πως η απόλαυση της μουσικής πυροδοτεί την απελευθέρωση στο αίμα νιτρικού οξειδίου, το οποίο περιορίζει τον κίνδυνο να δημιουργηθούν θρόμβοι καθώς και τη συσσώρευση LDL, της επονομαζόμενης κακής χοληστερόλης, η οποία ενοχοποιείται για την εκδήλωση καρδιαγγειακών προβλημάτων. «Η ευεργετική επίδραση της μουσικής στο αίμα διαρκεί μόνο μερικά δευτερόλεπτα, αλλά το σωρευτικό όφελος αγαπημένων μουσικών ήχων έχει διάρκεια και δυνάμει πολύ θετικά αποτελέσματα για όλες τις ηλικίες», επισήμανε ο επικεφαλής της μελέτης Μάικλ Μίλερ.

Προσοχή όμως! Οι επιστήμονες προειδοποιούν πως όταν κάποιος ακούει «αγχωτική» μουσική – για κάποιους στο πείραμά τους ήταν το χέβι μέταλ, για άλλους η ραπ – τα αποτελέσματα είναι αντίθετα, τα αιμοφόρα αγγεία συρρικνώνονται κατά 6%. Ο Μάικλ Μίλερ προειδοποιεί επίσης τους γονείς να μην ακούνε «αγχωτική» μουσική αν οι έντονες μελωδίες ενοχλούν τα παιδιά τους, καθώς για τα αυτιά τους είναι το ισοδύναμο του παθητικού καπνίσματος.

Είναι η τελευταία μιας σειράς ερευνών που αναδεικνύουν την επίδραση της μουσικής στον ανθρώπινο οργανισμό. Πρόσφατα ένας Έλληνας ερευνητής από το πανεπιστήμιο Βrunel στο Δυτικό Λονδίνο, ο Κώστας Καραγιώργης, διαπίστωσε πως τα τραγούδια της Μadonna, των Red Ηot Chilli Ρeppers, των Queen και της Rihanna αυξάνουν την αντοχή όσων γυμνάζονται κατά 15%, ενώ επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Stanford ανακάλυψαν πως οι συμφωνίες του 18ου αιώνα βελτιώνουν τη δυνατότητα συγκέντρωσης.

Ο Κρις ΜακΚάλουμ-Μπανκς, ένας χρηματιστής από το Λονδίνο, επισημαίνει τις ευεργετικές ιδιότητες της κατάλληλης μουσικής στη γυμναστική. Ο 29χρονος Κρις έκανε προπόνηση προκειμένου να συμμετάσχει στον Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης. «Παρατήρησα μεγάλη διαφορά στην προπόνηση κάποιες φορές που είχα ξεχάσει το iΡod μου», λέει. «Όταν φτάνεις στα όριά σου, η μουσική μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο να συνεχίσεις και να τα παρατήσεις».

Σημαντική ανακάλυψη: Η Γη αποτελείται από δύο ουράνια σώματα

Στοιχεία που αλλάζουν τα δεδομένα όσον αφορά στην «υπόθεση της γιγαντιαίας σύγκρουσης» συγκέντρωσαν γεωχημικοί επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο UCLA στο Λος Άντζελες των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίοι συνέκριναν δείγματα πετρωμάτων από τη σελήνη με έξι ηφαιστειακές πέτρες από τον μανδύα της Γης.

Αυτό σημαίνει αφενός ότι η σελήνη δημιουργήθηκε μετά από μια βίαιη μετωπική σύγκρουση με τον «αστεροειδή 405 Θεία» (γνωστό και ως Ευρυφάεσσα) και αφετέρου ότι ο πλανήτης μας απορρόφησε μεγάλο μέρος του αστεροειδή, γεγονός που άλλαξε τη χημική του σύσταση.

Η επιστημονική κοινότητα γνώριζε ήδη ότι η Γη συγκρούστηκε με τον αστεροειδή πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, όμως πολλοί αρνούνταν ότι η σύγκρουση ήταν μετωπική ή ότι άλλαξε σε μεγάλο βαθμό την χημική σύσταση του πλανήτη μας. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τα νέα ευρήματα, η γη όπως την ξέρουμε σήμερα αποτελείται κατά ένα τρόπο από δύο ουράνια σώματα: αυτό της “νεαρής” γης των 100 εκατομμυρίων ετών και εκείνο του αστεροειδή 405 Θεία.

«Δεν βρίσκουμε διαφορές μεταξύ των γήινων και των σεληνιακών ισοτόπων οξυγόνου: είναι πανομοιότυπα», αναφέρει ο Έντουαρντ Γιανγκ, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του UCLA που κατέληξε σε αυτή τη σημαντική ανακάλυψη.

Χρησιμοποιώντας την τελευταία λέξη της τεχνολογίας, όπως το νέο φασματοσκόπιο απορρόφησης του UCLA, οι επιστήμονες συνέκριναν πετρώματα από τη σελήνη που είχαν συλλεχθεί από τρεις αποστολές του Apollo με έξι ηφαιστειακές πέτρες από τον μανδύα της γης. Αυτό που διαπιστώθηκε είναι ότι το οξυγόνο που εντοπίστηκε και στις δύο περιπτώσεις έχουν κοινή χημική σύσταση.

Εάν η σύγκρουση του αστεροειδή με τη γη δεν ήταν μετωπική, τότε το μεγαλύτερο μέρος της σελήνης θα αποτελούσε κομμάτι μονάχα του 405 Θεία. Λόγω όμως των ομοιοτήτων που εντοπίστηκαν στα πετρώματα της γης και του φεγγαριού μας, όλα δείχνουν ότι η Γη απορρόφησε τον αστεροειδή, μόνο που στη συνέχεια μεγάλο κομμάτι του πλανήτη μας αποκόπηκε, δημιουργώντας το φεγγάρι. Κατά ένα τρόπο η Γη αποτελείται από δύο ουράνια σώματα.

B. Brecht: Οι πολιτικές αυταπάτες και οι προσταγές τους

Μπέρτολτ Μπρεχτ: 1898–1956

«Oι κρατούντες κατασκευάζουν τον όμοιό τους: τον μεγάλο παλιάνθρωπο»

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Ι. Ο ποιητικός λόγος έχει μια ιδιαίτερη φύση: από τη μια πλευρά αποτελεί ανάλαφρη ηχώ για πράγματα και καταστάσεις, που «κουβεντιάζονται με λιγότερες φωνές» (Σεφέρης), από την άλλη σου μιλάει «με παραμύθια και παραβολές/ …γιατί τ’ ακούς καλύτερα, κι η φρίκη/ δεν κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή/γιατί είναι αμίλητη και προχωράει» (Σεφέρης: Τελευταίος Σταθμός). Η φρίκη, σύμφωνα με τη βιωματική εμπειρία του Μπρεχτ –βλ. μεταξύ άλλων το ποίημά του: «Στους Μεταγενέστερους»– είναι μια οδυνηρή πραγματικότητα του κόσμου και της ιστορίας του, με τους δικούς της νόμους και τη δική της πορεία, όπου ο άνθρωπος από ενεργό υποκείμενο μεταποιείται σε αντικείμενο, στο πιο ευτελισμένο πράγμα, σε εργαλείο ξένων προς τη φύση του δυνάμεων. Τότε συμβαίνει να πολτοποιείται σε αδρανή μάζα και να στρέφει τον εαυτό του ενάντια στον εαυτό του. Θεμελιώδες χαρακτηριστικό μιας τέτοιας αυτοκαταστροφής είναι να προσχωρεί ασμένως στην ακατάσχετη φλυαρία των κρατούντων περί ισότητας, δικαιοσύνης, ελπίδας που έρχεται και παρόμοιων λεκτικών διαστροφών και να συμβιβάζεται με την πολιτική του εξαπάτηση.

ΙΙ. Ο Μπρεχτ ωστόσο δεν ξεχνά πως πάνω απ’ όλα είναι καλλιτέχνης. Γι’ αυτό και δεν αρκείται σε οποιαδήποτε άχρωμη περιγραφή της κακοποίησης των ανθρώπων από τους κρατούντες ούτε απλώς στο να κατονομάζει τους συντελεστές της: Ανάλογα με τη δεσπόζουσα ιστορική στιγμή, με προεξάρχουσα εκείνη της ανόδου και της πτώσης του τρίτου Ράιχ, καθιστά το λόγο του θεάτρου και της ποίησης πρωτομάστορα ζωντανών εικόνων από την ιστορική και κοινωνικο-πολιτική εμπειρία των ανθρώπων. Το καλλιτεχνικό του μέλημα δεν είναι απλώς να συγκινήσει το θεατρικό και αναγνωστικό του κοινό, αλλά να το κάνει να σκεφτεί. Έτσι, ο λόγος του γίνεται λόγος του δια-λεκτικού πράττειν:: ψυχ-αγωγεί τις άριστες πτυχές του εσωτερικού Είναι του ανθρώπου, ώστε ο τελευταίος να μπορεί να αυτονομείται από την ψευδή πραγματικότητα που τον περικυκλώνει: είτε από εκείνη του γερμανικού Ράιχ με τις προεκτάσεις της είτε από την άλλη της ανατολικής Γερμανίας, της λεγόμενης λαϊκής δημοκρατίας της Γερμανίας (DDR), όπου η φαινομενική ευφορία των εκεί κρατούντων έκρυβε τη μέγιστη εξαθλίωση της κοινωνίας. Ομοιώματα τέτοιων αντανακλάσεων εμφανίζουν και οι πολιτικοί θεατρίνοι της παρούσας Ελληνικής Τραγωδίας. Το ποίημα, που μεταφράζω και σχολιάζω στη συνέχεια, είναι αποκαλυπτικό της πολιτικής αποξένωσης χτες και σήμερα.

DER RADWECHSEL

Ich sitze am Straßenrand
Der Fahrer wechselt das Rad.
Ich bin nicht gern, wo ich herkomme.
Ich bin nicht gern, wo ich hinfahre.
Warum sehe ich den Radwechsel
Mit Ungeduld?

Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΤΡΟΧΟΥ

Κάθομαι στου δρόμου την άκρη
Ο οδηγός αλλάζει τον τροχό.
Δεν μ’ αρέσει ο τόπος, απ’ όπου ήρθα.
Δεν μ’ αρέσει ο τόπος, που πρόκειται να πάω.
Γιατί τότε βλέπω την αλλαγή του τροχού
Με ανυπομονησία;
                        
Ερμηνεία –σχολιασμός

1. Τι εκφράζει εδώ ο ποιητής; Μια διάψευση ελπίδων και προσδοκιών. Μια εσωτερική ανησυχία, που προκαλούν τα παράσιτα ενός πολιτικού καθεστώτος με ανεστραμμένη τη Λογική του προοπτική: διατείνεται ότι υπηρετεί την ιδέα της βαθιάς κοινωνικής και πολιτικής αλλαγής, τα γνήσια συμφέροντα του λαού, αλλά στην πράξη εξυπηρετεί τα συμφέροντα του δικού του μαζικού μορφώματος εξουσίας. Θεμελιακή αρχή αυτής της ανησυχίας είναι η ανυπομονησία, για το κατά πόσο μπορεί αυτό το καθεστώς να ανταποκριθεί στο αίτημα του λαού για μια αυθεντικά χαρούμενη και ευτυχισμένη ζωή.

2. Εάν λάβουμε υπόψη πως η εν λόγω ελεγεία γράφτηκε το καλοκαίρι του 1953 στην ανατολική Γερμανία και αμέσως μετά τα γεγονότα της 17ης Ιουνίου, τότε το πολιτικό καθεστώς, που υπαινίσσεται ο ποιητής, ήταν το υποτιθέμενο λαϊκό καθεστώς της DDR.

3. Τι έγινε στις 17 Ιούνη; Εξέγερση των εργαζομένων μαζών ενάντια στους πολιτικούς και οικονομικούς σχεδιασμούς μιας κυβερνητικής μηχανής, που διέθετε μεν λαϊκό έρεισμα, αλλά πολιτευόταν ερήμην της «σοφίας του λαού» (Μπρεχτ), εντελώς εγκεφαλικά και γραφειοκρατικά: ως εκ τούτου ιδιοτελώς και στην πραγματικότητα ενάντια στα συμφέροντα της κοινωνίας.

4. Στο παρόν ποίημα, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από τις λεκτικές υποσχέσεις των κρατούντων υπέρ της «ευημερίας» των πολιτών στη διάλυση των ψευδαισθήσεων και στη συνεπακόλουθη από-γοήτευση.

5. Από-γοήτευση με το νόημα ότι έπαψε πια να γοητεύει την ανθρώπινη κοινότητα το εγκεφαλικό-σχηματικό θεώρημα της οικοδόμησης της «σοσιαλιστικής» πατρίδας, ένα θεώρημα δηλαδή, περίπου παρόμοιο με τα παιδαριώδη μηχανεύματα των ελλαδικών τσαρλατάνων της τρέχουσας πολιτικής σκηνής.

6. στ.1: ο ποιητής, η συνειδητή φωνή του πονεμένου πλήθους, εγκλωβισμένου στις ποικίλες τεχνητές μάζες εξ-ουσίας, κάθεται στην άκρη [=Εκτός] του εκτυλισσόμενου πολιτικού θεάματος και το θεωρεί, το κρίνει:

7. στ. 2: δια-κρίνει, καθορά, χωρίς ψευδαισθήσεις πια, πως ο οδηγός της κινούμενης μηχανής, ήτοι ο ηγέτης της κυβερνητικής μηχανής, αλλάζει τον τροχό, δηλαδή την τροχιά, την πορεία της πολιτικής.

8. στ. 3-4: Δεν χαίρεται όμως γι’ αυτό, καθώς η αλλαγή προέρχεται από τα πάνω και όχι από τα κάτω, χωρίς δηλαδή τη συμμετοχή και σοφία του λαού. Πρόκειται συνεπώς για εναλλαγήˑ για ένα νέο μηχανισμό εξουσίας, απαράλλακτα φίλαυτο με τον παλιό: και στην πρότερη χώρα/κατάσταση, την καπιταλιστική, και στην τωρινή, τη «σοσιαλιστική», οι μάζες παίζουν το ρόλο του θεατή, του χειροκροτητή των υποτιθέμενων «αντιπροσωπευτικών» θεσμών της πολιτείας. Δεν είναι πλήρως απελευθερωμένες κοινωνικά.

9. στ. 5-6: Κάθε ριζική αμφισβήτηση, εκ μέρους τους, αυτών των εγωιστικών μορφωμάτων εξουσίας πληρώνεται ακριβά. Τα εν λόγω μορφώματα, καπιταλιστικά, σοσιαλδημοκρατικά ή «σοσιαλιστικά», θέλουν τη μάζα να κυβερνάται, να υπακούει πειθήνια και να φοβάται τους κρατούντες. Γι’ αυτό και ο ποιητής διερωτάται με ανυπομονησία: τι νόημα έχει η αλλαγή πορείας; Για να εναλλάσσεται στην κυβερνητική μηχανή ο ένας παλιάνθρωπος μετά τον άλλο ή για να πάψουν τα πράγματα να είναι έτσι όπως «πρέπει» [=όπως θέλουν οι άρχοντες] να είναι;

Σόλων: η ποίηση της πολιτικής

Σόλων ο Αθηναίος

Γιατί χρειάζεται να μιλάμε για τον Σόλωνα; Επειδή ανήκει σ’ εκείνα τα πολυτάλαντα πρόσωπα της ιστορίας, που συνδυάζουν, έργω και λόγω, μοναδικά χαρίσματα ποιητικής, πολιτικής και άδολα πατριωτικής στάσης ζωής. Για την κοινή συνείδηση, ο Σόλων είναι περισσότερο πολιτικός παρά ποιητής. Ο ίδιος όμως δεν ξεχώριζε την ποίηση από την πολιτική και αντίστροφα: η ποιητική του πράξη εμπνέει την πολιτική του δράση και η τελευταία δικαιώνει την πρώτη, καθώς ο ποιητής συνδέει τη δημόσια δραστηριότητά του με την ευτυχία σύμπασας της κοινωνίας και όχι με την ευημερία της μιας μερίδας σε βάρος της άλλης. Το ενδιαφέρον του για το γενικό καλό συνιστά κλασικό αντίβαρο στην πολιτική σήψη του σημερινού κοινωνικο-πολιτικού μας γίγνεσθαι. Εάν ο Σόλων χαρακτηριζόταν από ορισμένους Αθηναίους του καιρού του ως «άφρων», επειδή δεν χρησιμοποίησε την εξουσία για ίδιον όφελος, οι χαμαιλέοντες του πολιτικού σήμερα αγάλλονται να «εξουσιάζουν, για να συσσωρεύουν πλούτη» (Σόλων), απαιτώντας μάλιστα την ανοχή ή την παθητική τουλάχιστο συγκατάθεση ενός άγνωμου πλήθους Η παρουσία του Σόλωνα στην πολιτική σκηνή της πόλης του ήταν πρωτίστως πνευματική με όλες τις χάρες συγχρόνως ενός σκεπτόμενου και ελευθερόφρονος πολιτικού. Η μέγιστη Χάρη του ήταν να αντιταχθεί, όπως μας πληροφορεί ο Αριστοτέλης, και στα δυο υπάρχοντα τότε κόμματα, προκειμένου να δώσει στην πατρίδα του καλούς νόμους και να την σώσει από την αποσύνθεση, που την οδηγούσαν οι αθέμιτοι κομματικοί ανταγωνισμοί. Και τότε και τώρα η υποτέλεια στον ένα ή τον άλλο κομματικό σωλήνα παράγει την πιο ανελεύθερη κι ευτελιστική σχέση του ανθρώπινου όντος: εκείνη του ποιμένα και του ποιμνίουˑ κοινώς: του βοσκού και των προβάτων (Νίτσε).

Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την εύρυθμη οργάνωση και λειτουργία της ελληνικής πόλεως, ιδίως την εποχή του Σόλωνος (6ος π.Χ. αι.): εκείνα της ποίησης, της πολιτικής και της σοφίας. Ο συνδυασμός αυτών των τριών στοιχείων συνθέτει την οντότητα των σημαινόντων ανδρών, αναπόδραστα αναγκαίων για το παρόν και το μέλλον της ευνομίας της πόλεως. Γιατί οι σημαίνοντες άνδρες ενσαρκώνουν την εσωτερική αναγκαιότητα μιας τέτοιας ευνομίας; Επειδή εμφορούνται από εκείνη την οντολογική γνώση, που οδηγεί πέρα από οποιαδήποτε επί μέρους, ειδική ή και τυπική κατάρτιση των νομοθετούντων: προς ένα καθολικό νομοθετείν, ανέγγιχτο από ιδιωτικά συμφέροντα και αναγόμενο στην περιωπή του ιερού, του θείου. Η πολιτική σχέση Σόλωνος και Αθήνας οικοδομήθηκε ακριβώς πάνω σ’ αυτή την οντολογική βάση. Εφόσον το αθηναϊκό κράτος ήθελε να είναι πνευματικά ελεύθερο, χρειαζόταν τον Σόλωνα, γιατί συνδύαζε στον υπέρτατο βαθμό τα ως άνω τρία στοιχεία. Με την ποίησή του, αυτός ο μεγάλος άνδρας προσφέρει στο λυκαυγές της αθηναϊκής πολιτείας ένα νέο, πατριωτικό κατά την τάξη της μεσότητας και γι’ αυτό αυθεντικά δημοκρατικό σώμα ιδεών. Με τούτο το σώμα απελευθερώνει τις απαραίτητες για την ιστορική στιγμή συγ-κινήσεις της αθηναϊκής κοινωνίας και επιχειρεί να εμφυτεύσει στη συνείδησή της την ακατάλυτη δύναμη της Δίκης, της Δικαιοσύνης. Ο λόγος για δικαιοσύνη ρέει άφθονος από τότε μέχρι σήμερα στα ρείθρα της ελληνικής πολιτείας. Η πρακτική της όμως εφαρμογή είναι πάντα το ζητούμενο. Ειδικά στην εποχή μας ηχεί, με φωτεινές βέβαια εξαιρέσεις, ως μια παραπλανητική μελωδία της πολιτικής συναυλίας των επίδοξων εκάστοτε κυβερνητικών διαχειριστών για την κατίσχυση των πιο υστερόβουλων εξουσιαστικών τους βλέψεων. Υπ’ αυτό το πνεύμα, το περιεχόμενο του ελεγειακού έργου του Σόλωνος εξακολουθεί να είναι επί-καιρο, καθώς το ποιητικό-αττικό του πνεύμα στιγματίζει όλους τους καταστροφείς της πατρικής εστίας –με σημερινούς όρους, τους εθνομηδενιστές– που στα λόγια αυτοκολακεύονται ως μεγαλοσχήμονες «δημοκράτες», αλλά στην πράξη αποδεικνύονται ως τα πιο ύπουλα τρωκτικά. Να γιατί ολόκληρο το μεταρρυθμιστικό έργο του Σόλωνος δεν οφείλει τη διαχρονική μεγαλοσύνη του μόνο και κύρια στις νομοθετικές πράξεις, αλλά θεμελιωδώς στον ηθικό φρονηματισμό αρχόντων και αρχομένων, που αυτές οι πράξεις εκπέμπουν.

M. Heidegger: Είναι και Χρόνος

Αγωνία και ανεστιότητα

     Ι. Η έννοια της ανεστιότητας αποκτά στον Χάιντεγκερ μια πολύπλευρη φιλοσοφική σημασία, που αφήνει πίσω της κάθε απόπειρα περιορισμού της στα ασφυκτικά πλαίσια μιας γεωγραφικής οριοθέτησης ή μιας α-νοηματικής λέξης των ποικίλων ιδεολογισμών. Μια αυθεντικά ουσιώδη πραγμάτευση της εν λόγω έννοιας επιχειρεί, πρωτίστως, ο κορυφαίος Γερμανός φιλόσοφος στο Είναι και Χρόνος. Πιο ειδικά, τη συνυφαίνει με την ανάλυση της αγωνίας. Το ανθρώπινο Dasein, ενόσω αναζητεί την πραγμάτωση του Είναι (του) μέσα στον κόσμο, αποκτά τον χαρακτήρα, κατά ένα τρόπο, ενός μέσα-στον-κόσμο-Είναι (In-der-Welt-sein). Πρόκειται για έναν ενδοκοσμικό/εγκόσμιο χαρακτήρα της ανθρώπινης ύπαρξης, δυνάμει του οποίου το ανθρώπινο Dasein βιώνει την παρ-ουσία του μέσα στον κόσμο ως πτώση/έκπτωση/κατάπτωση, καθώς ρίχνεται μοιραία μέσα στην εξ- ουσία των πολλών.
    
     ΙΙ. Έτσι, αυτό που μας κάνει να αγωνιούμε, κατανοώντας το «μας» ως το εκάστοτε ενικό/εξατομικευμένο Dasein και όχι ως κοινότητα ανθρώπων, είναι η ίδια η εύρεσή μας μέσα στον κόσμο και με όρους του Χάιντεγκερ: το ίδιο το μέσα-στον-κόσμο-Είναι:

«Αυτό για το οποίο αγωνιούμε, αποκαλύπτεται πως είναι το ίδιο με αυτό, μπρος στο οποίο αγωνιούμε: το μέσα-στον-κόσμο-Είναι… το διανοίγειν ταυτίζεται υπαρκτικά με τα διανοιγόμενα, κατά τρόπο μάλιστα, ώστε μέσα σ’ αυτά να διανοίγεται ο κόσμος ως κόσμος, το Εν-είναι [=το εντός καθορισμένου από άλλους χώρου Είναι του ανθρώπινου όντος] ως δυνατότητα για εξατομικευμένο, καθαρό, ριγμένο Είναι…» (Είναι και Χρόνος, τ. Ι, σ. 304).

Η αγωνία ως εκ τούτου ωθεί εγγενώς το εν λόγω εξατομικευμένο Dasein, αυτή τούτη την καθέκαστη ανθρώπινη ύπαρξη, να εκδιπλώνεται, να διανοίγεται δηλαδή, μέσα στον κόσμο ως solus ipsus (=μόνος αυτός).

     ΙΙΙ. Εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα υπαρκτικό/υπαρξιακό σολιψισμό, που δεν πρέπει να νοείται ως εκτόπιση, απομόνωση ενός υποκειμένου από τον κόσμο, παρά ως οδήγηση του Dasein, μια οδήγηση-πεπρωμένο για το τελευταίο, μπρος στον κόσμο, ως τον κόσμο του, αλλά και μπρος στον εαυτό του, ως ευρισκόμενο μέσα στον κόσμο, δηλαδή ως μέσα-στον-κόσμο-Είναι. Η αγωνία, υπ’ αυτή την έννοια, είναι ανεστιότητα: άγει το Dasein μέσα σε έναν κόσμο, μια εγκοσμιότητα, που δεν του επιτρέπει να αισθάνεται πως βρήκε τη γαλήνη του, την ιδιάζουσα σε αυτό διαμονή, την προσδοκώμενη υπαρκτικο-οντολογική του πραγμάτωση. Αυτή η ανεστιότητα όμως δεν αποτελεί κατάρα για το Dasein, αλλά λύτρωση, καθώς είναι η μόνη δυνατότητά του να μεριμνά διαρκώς για να αποφεύγει την κατάπτωση: να αφυπνίζεται, να συνειδητοποιεί τη μοναχικότητά/μοναδικότητά/ενικότητά του μέσα στη βοή των πολλών, να βρίσκεται σε εγρήγορση, να κινείται μέσα στην ανηλεή ένταση της ζωής/του κόσμου, αλλά πάντα με την περίσκεψη και τη νηφαλιότητα που απαιτεί η αυθεντική μέριμνα και αγωνία.

ΡΗΤΟΡΙΚΗ: ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ - Φιλίππου ἐπιστολή (11-15)

[11] Περὶ μὲν οὖν τούτων πολλὰ λέγειν ἔχων ἔτι δίκαια, παραλιπεῖν προαιροῦμαι· Καρδιανοῖς δέ φημι βοηθεῖν, γεγονὼς αὐτοῖς πρὸ τῆς εἰρήνης σύμμαχος, οὐκ ἐθελόντων δ᾽ ὑμῶν ἐλθεῖν εἰς κρίσιν, πολλάκις μὲν ἐμοῦ δεηθέντος, οὐκ ὀλιγάκις δ᾽ ἐκείνων· ὥστε πῶς οὐκ ἂν εἴην πάντων φαυλότατος, εἰ καταλιπὼν τοὺς συμμάχους μᾶλλον ὑμῶν φροντίζοιμι τῶν πάντα μοι τρόπον ἐνοχλούντων ἢ τῶν βεβαίως μοι φίλων ἀεὶ μενόντων;

[12] Εἰ τοίνυν δεῖ μηδὲ τοῦτο παραλιπεῖν, εἰς τοσοῦτον ἐληλύθατε πλεονεξίας ὥστε πρότερον μὲν ἐνεκαλεῖτέ μοι τὰ προειρημένα μόνον, τὰ δ᾽ ὑπογυιότατα Πεπαρηθίων φασκόντων δεινὰ πεπονθέναι προσετάξατε τῷ στρατηγῷ δίκην παρ᾽ ἐμοῦ λαβεῖν ὑπὲρ ἐκείνων, οὓς ἐγὼ μὲν ἐτιμωρησάμην ἐνδεεστέρως ἢ προσῆκεν, ἐκεῖνοι δ᾽ εἰρήνης οὔσης καταλαβόντες Ἁλόννησον οὔτε τὸ χωρίον οὔτε τοὺς φρουροὺς ἀπεδίδοσαν πέμψαντος ὑπὲρ αὐτῶν ἐμοῦ πολλάκις.

[13] ὑμεῖς δ᾽ ὧν μὲν ἠδίκησαν ἐμὲ Πεπαρήθιοι, τούτων μὲν οὐδὲν ἐπεσκέψασθε, τὴν δὲ τιμωρίαν, ἀκριβῶς εἰδότες. καίτοι τὴν νῆσον οὔτ᾽ ἐκείνους οὔθ᾽ ὑμᾶς ἀφειλόμην, ἀλλὰ τὸν λῃστὴν Σώστρατον. εἰ μὲν οὖν αὐτοί φατε παραδοῦναι Σωστράτῳ, λῃστὰς ὁμολογεῖτε καταπέμπειν· εἰ δ᾽ ἀκόντων ὑμῶν ἐκεῖνος ἐκράτει, τί δεινὸν πεπόνθατε λαβόντος ἐμοῦ καὶ τὸν τόπον τοῖς πλέουσιν ἀσφαλῆ παρέχοντος;

[14] τοσαύτην δέ μου ποιουμένου πρόνοιαν τῆς ὑμετέρας πόλεως, καὶ διδόντος αὐτῇ τὴν νῆσον, οἱ ῥήτορες λαμβάνειν μὲν οὐκ εἴων, ἀπολαβεῖν δὲ συνεβούλευον, ὅπως ὑπομείνας μὲν τὸ προσταττόμενον τὴν ἀλλοτρίαν ἔχειν ὁμολογῶ, μὴ προέμενος δὲ τὸ χωρίον ὕποπτος γένωμαι τῷ πλήθει. γνοὺς ἐγὼ ταῦτα προὐκαλούμην κριθῆναι περὶ τούτων πρὸς ἡμᾶς, ἵν᾽ ἐὰν μὲν ἐμὴ γνωσθῇ, παρ᾽ ἐμοῦ δοθῇ τὸ χωρίον ὑμῖν, ἐὰν δ᾽ ὑμετέρα κριθῇ, τότ᾽ ἀποδῶ τῷ δήμῳ.

[15] ταῦτα δ᾽ ἐμοῦ πολλάκις ἀξιοῦντος, ὑμεῖς μὲν οὐ προσείχετε, Πεπαρήθιοι δὲ τὴν νῆσον κατέλαβον. τί οὖν ἐχρῆν με ποιεῖν; οὐ δίκην λαβεῖν παρὰ τῶν ὑπερβεβηκότων τοὺς ὅρκους; οὐ τιμωρήσασθαι τοὺς οὕτως ὑπερηφάνως ἀσελγαίνοντας; καὶ γὰρ εἰ Πεπαρηθίων ἦν ἡ νῆσος, τί προσῆκεν ἀπαιτεῖν Ἀθηναίους; εἰ δ᾽ ὑμετέρα, πῶς οὐκ ἐκείνοις ὀργίζεσθε καταλαβοῦσι τὴν ἀλλοτρίαν;

***
[11] Μολονότι μπορώ να αναφέρω πολλά ακόμη δίκαια παράπονα, προτιμώ να τα παραλείψω. Ωστόσο, παραδέχομαι ότι βοηθώ τους Καρδιανούς, γιατί υπήρξα σύμμαχός τους πριν από την ειρήνη, αφού εσείς αρνηθήκατε να προσφύγετε σε διαιτησία, παρόλο που και εγώ σας το ζήτησα επανειλημμένα, αλλά και εκείνοι όχι λιγότερες φορές. Επομένως, δεν θα ήμουν ο χειρότερος από όλους τους ανθρώπους, αν εγκαταλείποντας τους συμμάχους μου ενδιαφερόμουν περισσότερο για σας, που με κάθε τρόπο με ενοχλείτε, παρά για εκείνους που παραμένουν πάντοτε σταθεροί φίλοι μου;

[12] Δεν πρέπει ακόμη να παραλείψω να αναφέρω και τούτο: έχετε γίνει τόσο αλαζόνες, ώστε, ενώ προηγουμένως με κατηγορούσατε μόνο για όσα έχω πει, τώρα τελευταία, που οι Πεπαρήθιοι ισχυρίζονται ότι έχουν πάθει φοβερά, δώσατε διαταγή στον στρατηγό σας να με εκδικηθεί για λογαριασμό τους. Ωστόσο, εγώ τους τιμώρησα επιεικέστερα από ό,τι τους άξιζε, αφού κατέλαβαν την Αλόννησο σε περίοδο ειρήνης και αρνιόνταν να μου επιστρέψουν τόσο το νησί όσο και τη φρουρά του, μολονότι πολλές φορές τους διεμήνυσα γι᾽ αυτά τα ζητήματα.

[13] Αλλά εσείς, μόλο που γνωρίζατε επακριβώς τις αδικίες που μου έκαναν οι Πεπαρήθιοι, δεν εξετάσατε καμιά από αυτές, αλλά λάβατε υπόψη σας (: υπολογίσατε) μόνο την τιμωρία. Και όμως δεν πήρα το νησί ούτε από εκείνους ούτε από σας, αλλά από τον πειρατή τον Σώστρατο. Αν λοιπόν παραδέχεστε ότι εσείς οι ίδιοι παραδώσατε την Αλόννησο στον Σώστρατο, είναι σαν να ομολογείτε ότι στέλνετε πειρατές· αν πάλι εκείνος είχε υπό την κατοχή του το νησί παρά τη θέλησή σας, τότε τι κακό έχετε πάθει που το κατέλαβα εγώ και κατέστησα τη θαλάσσια αυτή περιοχή ασφαλή στους ταξιδιώτες;

[14] Και ενώ εγώ έδειχνα τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για την πόλη σας και πρόσφερα σ᾽ αυτήν το νησί, οι ρήτορές σας δεν σας άφηναν να το δεχτείτε ως δώρο, αλλά σας συμβούλευαν να απαιτήσετε την παράδοσή του, με σκοπό, αν δεχόμουν την απαίτησή τους, να παραδεχτώ ότι κατέχω ξένο έδαφος, αν πάλι δεν επέστρεφα την Αλόννησο, να καταστώ ύποπτος στον λαό. Έχοντας εγώ επίγνωση αυτών, σας καλούσα να προσφύγουμε σε διαιτησία σχετικά με αυτές τις διαφορές μας, ώστε, αν βγει απόφαση ότι η Αλόννησος είναι δική μου, να δοθεί ως δώρο από εμένα σε σας· αν πάλι η διαιτησία αποφανθεί ότι είναι δική σας, τότε να αποδοθεί στον λαό σας.

[15] Αλλά, ενώ εγώ επανειλημμένως αξίωνα αυτήν τη λύση ως ορθή, εσείς δεν δίνατε σημασία· έτσι, οι Πεπαρήθιοι κατέλαβαν το νησί. Τι λοιπόν έπρεπε να κάνω; Να μην τιμωρήσω αυτούς που είχαν παραβιάσει τους όρκους τους; Να μην πάρω εκδίκηση από αυτούς που συμπεριφέρονταν τόσο προσβλητικά; Γιατί, αν το νησί ανήκε στους Πεπαρηθίους, με ποιο δικαίωμα το ζητούσατε πίσω εσείς οι Αθηναίοι; Αν πάλι ήταν δικό σας, τότε γιατί δεν εξοργίζεστε με εκείνους που κατέλαβαν ξένο έδαφος;

ΑΛΚΙΒΙΑΔΗΣ

Η συναρπαστικότερη προσωπικότητα της αρχαιότητος

Ωραίος, θυελλώδης, ασεβής, βίαιος, γοητευτικός, θρύλοι για τη γενναιότητα και την ικανότητα προσαρμογής του. Εραστής της συζύγου του Άγι. Η πιστή Τιμάνδρα. Λατρεία και μίσος των Αθηναίων, θάνατος στα ξένα.

   
        Ευχή και κατάρα για την Αθήνα, πολυαγαπημένος και πολυμίσητος, εξουσιαστής του πλήθους και εξουσιαζόμενος από τα πάθη του. Φαίνεται πως ολόκληρη η σύντομη ζωή του Αλκιβιάδη υπήρξε μια γοητευτική σύνθεση τέτοιων αντινομιών και παρά τα επικίνδυνα ελαττώματα του, τις προδοσίες και τις ακολασίες, δεν έπαψε να είναι το χαϊδεμένο παιδί του αθηναϊκού δήμου χάρη στην ένδοξη καταγωγή του, τη σπάνια ομορφιά του, την τόλμη του, την ευστροφία και την ευγλωττία του, την προσαρμοστικότητα του. Τι ήταν αυτό όμως που έκανε τους εύθικτους Αθηναίους να ανέχονται τα καμώματα του και να παραδίδονται αμαχητί στην εξουσία του, δεν θα το μάθουμε ποτέ και ούτε ίσως ένας αρχαίος θα μπορούσε να εκφράσει εύκολα τη γοητεία που εξέπεμπε ο Αλκιβιάδης με την παρουσία του, κάποτε ακόμη και με την απουσία του.

      Λίγο πολύ η πολιτική και στρατιωτική δράση του, που σφράγισε τις δύο τελευταίες δεκαετίες του Πελοποννησιακού Πολέμου, είναι γνωστές. Εμπόδισε την ειρήνη με τη Σπάρτη, γιατί ο πόλεμος θα ικανοποιούσε καλύτερα τις φιλοδοξίες του. Εμπνεύστηκε ίσως την αποτρόπαιη τιμωρία των Μηλίων (εκτέλεση όλων των μάχιμων ανδρών, εξανδραποδισμός των γυναικόπαιδων). Έμπλεξε τους Αθηναίους στην περιπέτεια της Σικελικής Εκστρατείας και χολωμένος από τις κατηγορίες τους ήταν αυτός που λίγο μετά βοήθησε στην πανωλεθρία τους. Κι όμως, σε λίγα χρόνια, οι Αθηναίοι του επιφυλάσσουν την πιο λαμπρή υποδοχή και τα ξεχνούν όλα μπροστά στις νίκες του κατά των Σπαρτιατών. Η δόξα δεν θα κρατήσει πολύ. Μία μόνον ήττα και φήμες των αντιπάλων του τον αναγκάζουν να αυτοεξοριστεί στη Θράκη. Ακόμη και από εκεί θα μπορούσε να είχε σώσει τους συμπατριώτες του από την καταστροφή τους στους Αιγός Ποταμούς, αν μόνο τον άκουγαν.

 

       Φοβισμένος από την κατίσχυση των Σπαρτιατών βρίσκει άσυλο στον σατράπη Φαρνάβαζο. Ο θάνατος δεν θα τον αφήσει να υλοποιήσει τα σχέδια του να βοηθήσει την πόλη του. Δεν είναι μόνο αυτές οι εναλλαγές δόξας και καταισχύνης πίστης και προδοσίας, σύνεσης και παρόρμησης στον δημόσιο βίο που αποτελούν το φαινόμενο «Αλκιβιάδης». Αρχαίοι συγγραφείς, όπως ο Θουκυδίδης, ο Ξενοφών, ο Πλούταρχος, διασώζουν πλήθος μαρτυρίες και περιστατικά από την ιδιωτική ζωή του, επιτρέποντας μας να ζήσουμε από κοντά την εξέλιξη της προσωπικότητας του από τα παιδικά μέχρι τα ώριμα χρόνια του.

Τα πρώτα του χρόνια

        Γεννήθηκε το 450 π.Χ. Στο νέο αυτό πλάσμα είχαν ενωθεί η αίγλη και ο πλούτος των πιο διάσημων οικογενειών της Αθήνας, των Ευπατριδών από τη πλευρά του πατέρα του, Κλεινία, και των Αλκμεωνιδών από τη μητέρα του Δεινομάχη, οικογένειες που συνδέονταν πολιτικά και συγγενικά με σπουδαίες προσωπικότητες, όπως τον Κλεισθένη και τον Περικλή. Έχασε όμως σε ηλικία πέντε ετών τον πατέρα του στη μάχη της Κορώνειας κατά των Βοιωτών και τέθηκε υπό την κηδεμονία του Περικλή, εξαδέλφου της μητέρας του. Μέσα στην ατυχία της ορφάνιας, ο Αλκιβιάδης θα μπορούσε να ωφεληθεί πολλά από ένα περιβάλλον όπου συναντούνταν οι μεγαλύτερες πολιτικές και πνευματικές μορφές του Χρυσού Αιώνα. Και το έκανε, μόνο που οι επιδράσεις αυτές δεν μπόρεσαν να επισκιάσουν τα εγγενή γνωρίσματα του κι έτσι ίσως ξεκίνησε η πάλη ανάμεσα στους δυο εαυτούς του, που ταλαιπώρησε τον ίδιο και πολλούς άλλους.

      Από τα μικρά του χρόνια φαινόταν πως το παιδί αυτό διέφερε. Δύο ανέκδοτα δείχνουν πως η υπερηφάνεια και η φιλοπρωτία υπήρχαν στη φύση του. Μια μέρα έπαιζε με τους φίλους του στον δρόμο, όταν ο οδηγός μιας άμαξας τους διέταξε να κάνουν στην άκρη. Ο Αλκιβιάδης απαίτησε να περιμένει να τελειώσουν το παιχνίδι τους, αλλά ο αμαξάς συνέχιζε την πορεία του. Τα υπόλοιπα παιδιά φυσικά παραμέρισαν, ο Αλκιβιάδης όμως ξάπλωσε στη μέση του δρόμου και ανάγκασε τον πανικόβλητο αμαξά να συγκρατήσει τα άλογα την τελευταία στιγμή. Κάποια άλλη φορά που πάλευε με έναν συνομήλικο του, βλέποντας πως δεν μπορεί να τον νικήσει, άρχισε να τον δαγκώνει. Το παιδί ξαφνιασμένο του είπε πως δαγκώνει σαν γυναίκα και ο Αλκιβιάδης, αντί να ντραπεί, αμέσως διόρθωσε το λάθος: «Τι λες! Εγώ σαν λιοντάρι δαγκώνω». Ούτε και αυλό ήθελε να μάθει, όπως τα παιδιά της ηλικίας του, γιατί το παίξιμο του παραμόρφωνε το πρόσωπο. Από τότε λοιπόν ήταν και ωραιοπαθής, όχι άδικα.

Ομορφιά και μόρφωση

        Αν και δεν έχουμε λεπτομερή περιγραφή των χαρακτηριστικών του και η απεικόνιση του σε γλυπτά αντίγραφα δεν είναι τελείως αξιόπιστη, όλοι μιλούν για μια τέλεια ομορφιά. Ακόμη και το νύχι του μεγάλου δαχτύλου του ποδιού ήταν τέλειο, λέει ο Πλάτωνας. Η πιο συνετή και σεμνή γυναίκα μπορούσε, κατά τον Ξενοφώντα, να υποκύψει στο κάλλος του. Και ο Πλούταρχος δίνει έναν ωραίο ύμνο στην ομορφιά του Αλκιβιάδη. «Για την ομορφιά του σώματος του φτάνει ίσως να πούμε ότι και στην παιδική και στην εφηβική και στην ανδρική του ηλικία ήταν γλυκός και ελκυστικός, ακτινοβολώντας κάθε φορά σαν ωραίο άνθος». Επειδή άντρες και γυναίκες τον θεωρούσαν τον ωραιότερο άντρα, τον αποκαλούσαν «ο ωραίος Αλκιβιάδης» και ήδη από την εφηβεία του ήταν περιζήτητος ως μοντέλο σε εργαστήρια γλυπτικής (σε ένα από αυτά πρωτογνώρισε και τον Σωκράτη). Ο ίδιος φρόντιζε να αναδεικνύει το κάλλος του με μεγαλοπρεπείς εμφανίσεις και πορφυρά ενδύματα. Καθιέρωσε μάλιστα και νέο σχήμα σανδαλιών που ονομάστηκαν Αλκιβιάδες. Το μόνο φυσικό του ελάττωμα ήταν ένα ελαφρύ τραύλισμα, αλλά ακόμη κι αυτό η γοητεία του Αλκιβιάδη το είχε μετατρέψει σε θέλγητρο, που έκανε τους ακροατές του να τον ακούνε με ευχαρίστηση και τους νέους Αθηναίους να τον μιμούνται!

Στο πρόσωπό του είχαν ενωθεί η αίγλη και ο πλούτος των πιο διασήμων οικογενειών της Αθήνας

        Κοντά στο όνομα, τον πλούτο και τη ομορφιά, ο Αλκιβιάδης διέθετε πολλές πνευματικές αρετές, που όμως δεν τις αφιέρωνε πάντα στην εξυπηρέτηση του κοινού καλού. Ο Αλκιβιάδης έζησε τα παιδικά του χρόνια μέσα στη στοργή του Περικλή και της Ασπασίας, η οποία τον αγαπούσε όσο και τον μικρό της γιο. Αλλά είναι αλήθεια πως ο θείος του, απασχολημένος με τα πολιτικά του καθήκοντα, δεν είχε πολύ χρόνο να αφιερώσει για την ανατροφή του ανιψιού του. Κάποτε μάλιστα που προετοίμαζε τη λογοδοσία του στον δήμο σχετικά με τα οικονομικά της πόλης και δεν ευκαιρούσε να τον δει, ο Αλκιβιάδης, εκνευρισμένος, παρατήρησε πως καλύτερο θα ήταν να σκεφτεί ο θείος του πώς δεν θα λογοδοτήσει στον δήμο Παρ’ ολ’ αυτά από μικρός ο Αλκιβιάδης γνώρισε σπουδαίους δασκάλους, σοφιστές, όπως τον Πρόδικο και τον Πρωταγόρα, και έμαθε τόσο καλά την τέχνη του λόγου ώστε να συμπαρασύρει εύκολα τους ακροατές του και να κάνει τις επιθυμίες του δικές τους.

Αλκιβιάδης Σωκράτης

      Αλλά ο δάσκαλος στον οποίο αφοσιώθηκε περισσότερο ο Αλκιβιάδης ήταν ο Σωκράτης. Δεν επρόκειτο για μια απλή σχέση δασκάλου - μαθητή. Μεταξύ τους υπήρχαν αισθήματα στοργής και αυταπάρνησης. Όταν, για παράδειγμα, οι δυο τους πολεμούσαν στη μάχη της Ποτείδαιας, ο Αλκιβιάδης πληγώθηκε. Ο Σωκράτης, όχι μόνο τον έσωσε, αλλά διαφύλαξε και τον οπλισμό του από τους εχθρούς (μέρος του οπλισμού αυτού ήταν και μια χρυσελεφάντινη ασπίδα με σύμβολο τον κεραυνοβόλο Έρωτα). Από ευγνωμοσύνη, ο Αλκιβιάδης ζήτησε να δοθεί στον Σωκράτη το αριστείο ανδρείας, κατά προτροπή, όμως, του ίδιου του Σωκράτη δόθηκε τελικά σ' εκείνον. Στη φιλία αυτή η εξωτερική ομορφιά συνάντησε την εσωτερική και ο Αλκιβιάδης βρήκε στα λόγια του μεγάλου σοφού την ηχώ της άλλης του, ,(καλής» φύσης, που παρέμενε στη σκιά των μεγάλων αδυναμιών του. Στο «Συμπόσιό» του, ο Πλάτωνας βάζει στο στόμα του Αλκιβιάδη ένα εγκώμιο ψυχής για τον Σωκράτη:(Δεν ξέρω αν έχει κανείς αντικρίσει τα αγάλματα μέσα του. Εγώ όμως τα αντίκρισα κάποτε και μου φάνταξαν τόσο θεϊκά και χρυσά, τόσο πανέμορφα και εκπληκτικά, ώστε έπρεπε χωρίς άλλο να εκτελέσω ό,τι μου επέβαλλε ο Σωκράτης. 'Όποτε τον ακούω, χοροπηδά η καρδιά μου πολύ ζωηρότερα από εκείνων που χορεύουν τον παράφορο χορό των Κορυβάντων, και δάκρυα μου έρχονται από την επίδραση της ομιλίας του». Δάκρυα αυτογνωσίας ίσως, γιατί όσο κι αν τον συνέπαιρναν τα ιδανικά του δασκάλου του, όσο κι αν έπαλλαν χαρούμενα τις κρυμμένες χορδές της ψυχής του, η θέληση του Αλκιβιάδη να τα ακολουθήσει δεν ήταν αρκετά δυνατή και το 'ξερε.

Τα ελαττώματά του

        Πράγματι ο Αλκιβιάδης δεν κατέβαλλε καμιά προσπάθεια να καταπολεμήσει τα ελαττώματα του χαρακτήρα του και καθώς μεγάλωνε αυτός, μεγάλωναν κι αυτά. Εκτός από τις σπατάλες και τα '(καπρίτσια» του - εξέτρεφε κοκόρια για κοκορομαχίες και άλογα για αρματοδρομίες- ο νέος Αλκιβιάδης συχνά περιφρονούσε κάθε έννοια ευγένειας και φερόταν πραγματικά απαράδεκτα. Χαστούκισε ένα δάσκαλο γιατί δεν είχε την Ιλιάδα. Άλλο χαστούκι δίνει σε έναν χορηγό ανταγωνιστή του. Ανάγκασε με τη βία ένα ζωγράφο να ζωγραφίσει το σπίτι του και φημολογείται πως κατέστρεψε το κατηγορητήριο ενός προστατευόμενού του. Κάποια άλλη φορά έβαλε στοίχημα με τους φίλους του αν έχει ή όχι το θράσος να χτυπήσει έναν ηλικιωμένο και πλούσιο, όπως ήταν ο Ιππόνικος. Κέρδισε το στοίχημα και την επόμενη μέρα κανένας στην αγορά δεν τον πλησίαζε εξαιτίας της απαράδεκτης πράξης του. Κι όμως ο Αλκιβιάδης κατάφερε να αποσπάσει από τον - μέλλοντα πεθερό του - Ιππόνικο συγχώρεση με τον εξής τρόπο. Πήγε στο σπίτι του και αφού έπεσε γυμνός στα γόνατα του, τον παρακαλούσε να μαστιγωθεί για τιμωρία. Ο Ιππόνικος, συγκινημένος από τη μετάνοια του, τον συγχώρεσε και του 'πε, ούτε λίγο ούτε πολύ πως, αν είναι να αναγνωρίζει με τέτοιο τρόπο τα λάθη του, ας κάνει όσα θέλει!

       Ο Αλκιβιάδης εκτός από βίαιος ήταν και εγωκεντρικός. Ήθελε να εντυπωσιάζει τους συμπολίτες του ώστε οι συζητήσεις τους να περιστρέφονται συνεχώς γύρω από το άτομο του. Όταν παρουσιάστηκε σε μια συνέλευση, όχι μόνο προσέφερε σεβαστό ποσό στο δημόσιο ταμείο, παρά άφησε να του φύγει ένα ορτύκι που έκρυβε στο ιμάτιο του και καθώς οι παρευρισκόμενοι προσπαθούσαν να πιάσουν το πουλί, εκείνος απολάμβανε την αναστάτωση και τον θόρυβο που είχε προκαλέσει. Μια άλλη φορά αγόρασε ένα σκύλο σε τιμή που θεωρήθηκε από όλους υπερβολική. Η νέα τρέλα του συζητήθηκε κάμποσο και κάποια στιγμή φυσικά οι συζητήσεις σταμάτησαν. Έπρεπε κάτι να βρει ο Αλκιβιάδης για να αναζωπυρώσει τα σχόλια των συμπολιτών του κι έτσι έκοψε την ουρά του σκύλου. Πέτυχε όμως και κάτι παραπάνω: έστρεψε έντεχνα την προσοχή των Αθηναίων εκεί, ώστε να μην έχουν να πουν κάτι χειρότερο για κείνον.

       Η έπαρση και η ματαιοδοξία του εκδηλώθηκαν με τη μεγαλύτερη ένταση και λαμπρότητα στους Ολυμπιακούς αγώνες του 416 π.Χ. Ο Αλκιβιάδης όχι μόνο κατέβασε επτά άρματα, πράγμα που ούτε βασιλιάς δεν είχε κάνει μέχρι τότε, αλλά κέρδισε επίσης και τα τρία πρώτα βραβεία των αρματοδρομιών, για πρώτη φορά στα χρονικά. Ο θρίαμβος γιορτάστηκε με όλες τις τιμές και τη μεγαλοπρέπεια που μπορεί κανείς να φανταστεί. Η Έφεσος του προσφέρει μια υπέροχη σκηνή, η Χίος ζώα για θυσία, η Λέσβος κρασί και φαγητά για τις δεξιώσεις του στην Ολυμπία. Κι ένας ποιητής, ίσως ο Ευριπίδης, του προσφέρει την τέχνη του σε μια θαυμάσια ωδή: «Εσένα θα υμνήσω, γιε του Κλεινία. Είναι ωραία η νίκη. Αλλά το πιο ωραίο απ' όλα είναι αυτό που έκανες εσύ και κανένας άλλος Έλληνας, να πάρεις στους αγώνες των αρμάτων την πρώτη και τη δεύτερη και την τρίτη νίκη και να στεφανωθείς άκοπα δυο φορές με την ιερή ελιά, δίνοντας το όνομα σου στη βροντερή φωνή του κήρυκα, για να το διαλαλήσει». Εκτός από την επίσημη πομπή, ο ίδιος ο Αλκιβιάδης οργάνωσε μια δική του, όπου χρησιμοποίησε τα χρυσά αγγεία της Ολυμπίας. Έκθαμβοι οι ξένοι παρακολουθούσαν τις υπερβολικές αυτές εκδηλώσεις, που δεν είχαν προηγούμενο. Δικαιωματικά λοιπόν ο Αλκιβιάδης πρόβαλλε λίγο αργότερα τη συμβολή του στην αίγλη της Αθήνας και στη «διαφήμιση» της προς τα έξω.

Αλκιβιάδης και γυναίκες

        Και στον έρωτα βεβαίως ο Αλκιβιάδης παρασύρθηκε από την ομορφιά του, τη φιληδονία του και τον εγωισμό του. Κάποια πρώτα κουτσομπολιά τον θέλουν να παντρεύεται στην Άβυδο του Ελλησπόντου την ίδια γυναίκα με τον θείο του και να αποκτά μια κόρη αγνώστου... πατρός. Ίσως να πρόκειται για ψεύδος ή υπερβολή. Το σίγουρο είναι πως ο Αλκιβιάδης παντρεύτηκε στα τριάντα του την Ιππαρέτη, κόρη του Ιππόνικου, του πλουσιότερου άντρα της Αθήνας, ίσως και της Ελλάδας, θα έπρεπε τελικά η οικογένεια της να είχε μετρήσει πιο προσεκτικά το χαστούκι που είχε δώσει στον μέλλοντα πεθερό του ο Αλκιβιάδης, που κάθε άλλο παρά ιδανικός σύζυγος υπήρξε. Δεν ήταν βέβαια μεμπτό στην αρχαία Αθήνα να διατηρεί ένας άντρας εξωσυζυγικές σχέσεις, αλλά έπρεπε τουλάχιστον να υπάρχει και κάποια διακριτικότητα. Ο Αλκιβιάδης ούτε αυτό σεβάστηκε και η γυναίκα του αγανακτισμένη τον άφησε και πήγε στο σπίτι του αδελφού της. Ο Αλκιβιάδης δεν έδωσε σημασία, αλλά όταν εκείνη πήγε στο δικαστήριο να ζητήσει διαζύγιο αντέδρασε αστραπιαία. Να έχανε τα πλούτη της και να είχε και την ντροπή ότι τον χώρισε η γυναίκα του; Όρμησε στο δικαστήριο, τη σήκωσε στα χέρια, και περνώντας από την αγορά την πήγε στο σπίτι του. Δεν τον ένοιαζε και πάλι τι θα πουν οι συμπολίτες του, αλλά ούτε κι εκείνοι τόλμησαν να του εναντιωθούν.

      Ήσυχος πια συνέχισε τις ερωτικές περιπέτειες του με Αθηναίες και ξένες. Σαγηνεύτηκε από μια Μηλιά γυναίκα που είχε φτάσει σαν σκλάβα στην Αθήνα μετά την καταστροφή της Μήλου (416 π.Χ.), την πήρε για σύντροφο και ανέθρεψε το παιδί που απέκτησε μαζί της. Σύχναζε στο σπίτι της εταίρας Τιμάνδρας και ανάμεσα τους δημιουργήθηκε ένας δεσμός πάθους και αγάπης - εκείνος της αγόρασε σπίτι για να είναι εξασφαλισμένη ό,τι κι αν του συνέβαινε, εκείνη τον συντρόφεψε στην εξορία και στον θάνατο. Αλλά ο Αλκιβιάδης προχώρησε ακόμη παραπέρα και μπλέχτηκε σε ένα ειδύλλιο που θα προκαλούσε σάλο ακόμη και σήμερα. Όταν βρισκόταν στη Σπάρτη συνδέθηκε ερωτικά με την Τιμαία, γυναίκα του βασιλιά, εκμεταλλευόμενος την απουσία του σε ταξίδι και απέκτησαν και παιδί! Η βασίλισσα, όταν δεν την άκουγαν, φώναζε το παιδί Αλκιβιάδη, ο εραστής της όμως απλώς κόμπαζε για τη σπουδαία του κατάκτηση και έλεγε πως μ' αυτό που έκανε ο θρόνος της Σπάρτης θα ανήκε πια στους απογόνους του. Και πράγματι ο γιος του Λεωτυχίδας λίγο έλειψε να ανέλθει στον θρόνο της Σπάρτης, αλλά το κώλυμα της καταγωγής του τον υποχρέωσε τελικά να παραχωρήσει τη θέση του στον Αγησίλαο. Ο βασιλιάς Άγις κατάλαβε αμέσως την απιστία της γυναίκας του. θυμήθηκε ότι ένας σεισμός τον είχε οδηγήσει κάποια νύχτα στο δωμάτιο της γυναίκας του και ότι από τότε δεν είχαν συνευρεθεί ξανά οι δύο σύζυγοι. Οι ημερομηνίες όμως του σεισμού και της εγκυμοσύνης δεν ταίριαζαν και το πράγμα ήταν ολοφάνερο. Ο Άγις προσπάθησε να διώξει τον Αλκιβιάδη από τη Σπάρτη, οι έφοροι όμως δεν είχαν διάθεση να διώξουν τέτοιο σύμβουλο. Εξάλλου, σκέπτονταν, ας ήταν ο Άγις πιο συνεπής στα συζυγικά του καθήκοντα, για να μη στρεφόταν το ενδιαφέρον της Τιμαίας σε άλλον άντρα. Πάντως το σκάνδαλο αυτό έκανε τη Σπάρτη λιγότερο φιλόξενη για τον Αλκιβιάδη λόγω του φόβου εκδίκησης από τον βασιλιά.

      Παραγναθίδα κράνους με παράσταση της Αφροδίτης και του Έρωτα. Λέγεται ότι ανήκε στον Αλκιβιάδη.
   
        Ένας έρωτας συντρόφεψε, όπως είπαμε, τον Αλκιβιάδη κυριολεκτικά ως την τελευταία του πνοή. Να πώς περιγράφει την ιστορία ο Πλούταρχος: «Ο Αλκιβιάδης βρισκόταν σε κάποια κωμόπολη της Φρυγίας με την εταίρα Τιμάνδρα. Είδε τότε ένα όνειρο: του φάνηκε πως ο ίδιος είχε φορέσει το φόρεμα της γυναίκας και κείνη, κρατώντας το κεφάλι του στην αγκαλιά της, του στόλιζε το πρόσωπο και το έβαφε σαν να ήταν γυναίκα. Άλλοι λένε πως είδε στον ύπνο του να του κόβουν το κεφάλι και να καίγεται το σώμα του. Πάντως όλοι λένε ότι το όνειρο το είδε πολύ πριν από τον θάνατο του. Αυτοί που πήγαν να τον εκτελέσουν δεν τόλμησαν να μπουν μέσα στο σπίτι, αλλά το περικύκλωσαν κι έβαλαν φωτιά. Όταν το πήρε είδηση ο Αλκιβιάδης, μάζεψε κι έριξε στη φωτιά τα χειρότερα ενδύματα και στρώματα, και αφού τύλιξε τη χλαμύδα του στο αριστερό του χέρι και κράτησε ένα μικρό ξίφος με το δεξί, βγήκε ορμητικά, χωρίς να πάθει τίποτα, από τις φλόγες, προτού πάρουν φωτιά τα ρούχα του. Οι βάρβαροι, όταν τον είδαν, διασκορπίστηκαν. Κανένας δεν έμεινε να τον αντιμετωπίσει και δεν ήρθε στα χέρια, αλλά από μακριά τον χτυπούσαν με ακόντια και βέλη. Μ' αυτόν τον τρόπο έπεσε. Οι βάρβαροι έφυγαν και η Τιμάνδρα σήκωσε τον νεκρό, τον τύλιξε και τον σκέπασε με τα δικά της φορέματα και τον έθαψε όσο μπορούσε πιο λαμπρά και τιμημένα».

Περί ομοφυλοφιλίας

        Ο Αλκιβιάδης ήταν λατρευτός και στους άνδρες και δεν απαρνήθηκε τον ομοφυλοφιλικό έρωτα. Αλλά δεν ήταν πάντα ευγενικός με τους άρρενες συντρόφους του. Κάποτε, για παράδειγμα, ο εραστής του, Άνυτος, τον κάλεσε σε δείπνο. Ο Αλκιβιάδης δεν αποδέχθηκε την πρόταση, αλλά το βράδυ μεθυσμένος και παρέα με τους φίλους του εισέβαλε στο σπίτι του Άνυτου και μπροστά στους καλεσμένους διέταξε τους δούλους να του δώσουν τα μισά χρυσά και αργυρά σκεύη του σπιτιού! Και ο Άνυτος τι έκανε; Επαίνεσε τον Αλκιβιάδη που τουλάχιστον δεν τα πήρε όλα!

Πολυσυζητημένη είναι η σχέση του με τον Σωκράτη. Υπήρχε οπωσδήποτε ένα είδος έρωτα ανάμεσα τους, δεν φαίνεται όμως να πραγματώθηκε ποτέ σαρκικά. Σε διάφορα έργα αρχαίων ο Σωκράτης δηλώνει πως έχει δύο έρωτες, τον Αλκιβιάδη και τη φιλοσοφία. Και ο Αλκιβιάδης λέει γι' αυτόν πως είναι ο πρώτος που αγάπησε και ο μόνος που του έμεινε αφοσιωμένος. Η πνευματική, όμως, σχέση δεν ήταν αρκετή για τον Αλκιβιάδη. Ο ίδιος περιγράφει, κατά τον Πλάτωνα, μια αποτυχημένη προσέγγιση του στον Σωκράτη. Για μέρες ο Αλκιβιάδης προσπαθούσε να ξεμοναχιαστεί με τον δάσκαλο του, χωρίς αποτέλεσμα. Όταν τελικά εκείνος δέχτηκε την πρόσκληση του σε δείπνο, ο Αλκιβιάδης νόμισε πως είχε φτάσει η πολυπόθητη στιγμή. Γελάστηκε. Παρά τα υπονοούμενα του Αλκιβιάδη με λόγια και κινήσεις, οι δυο άντρες βρέθηκαν ξαπλωμένοι στο ίδιο κρεβάτι... μιλώντας για την εσωτερική και εξωτερική ομορφιά.

      Αλλά η ζωή του Αλκιβιάδη οπωσδήποτε δεν είναι μια παράθεση γλαφυρών περιστατικών. Τα σκάνδαλα και τα πάθη του προκαλούσαν καχυποψία και φοβίες στους Αθηναίους, όσο κι αν ήταν ανεκτικοί μαζί του. Αυτό φάνηκε πρώτα πρώτα στην ευκολία με την οποία τον καταδίκασαν για κατηγορίες που δεν ήταν και αδιαμφισβήτητες. Εκείνος που τον Ιούλιο του 415 π.Χ. ξεκινούσε με τιμές από τον Πειραιά για τη Σικελία, σύντομα καταδικάστηκε από τους συμπολίτες του για την αποκοπή των Ερμών και τη διακωμώδηση των Ελευσίνιων Μυστηρίων. Η περιουσία του δημεύτηκε, το όνομα του χαράχθηκε σε στήλη για διασυρμό, του απήγγειλαν επίσημες κατάρες, τον καταδίκασαν ερήμην σε θάνατο. «Όμως εγώ θα τους δείξω ότι ζω», είπε ο Αλκιβιάδης και πρόδωσε την πόλη του στη Σπάρτη, προκαλώντας της τη μεγαλύτερη καταστροφή στην ιστορία της, τη συμφορά στη Σικελία. Όσο ζούσε στη Σπάρτη, ο Αλκιβιάδης εξέπληξε τους πάντες ακολουθώντας πιστά τον λακωνικό τρόπο ζωής. Είχε ξυρίσει το κεφάλι του σύρριζα, έκανε κρύα λουτρά, έτρωγε τον μέλανα ζωμό κι όλοι απορούσαν πώς ήταν δυνατόν αυτός ο άνθρωπος να είχε ποτέ γνωρίσει μάγειρες και αρωματοποιούς.

       Η προσαρμοστικότητα αυτή του Αλκιβιάδη, που ξεπερνούσε ακόμη κι αυτή του χαμαιλέοντα, όπως λέει ο Πλούταρχος, ήταν και ο μεγαλύτερος σύμμαχος του στις δύσκολες στιγμές. Όταν εγκατέλειψε τη Σπάρτη εξαιτίας του σκανδάλου με τη βασίλισσα, βρήκε καταφύγιο στον σατράπη Τισσαφέρνη. Παρά τον μισελληνισμό του Πέρση άρχοντα, ο Αλκιβιάδης κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη και την εύνοια του μιμούμενος τις συνήθειες των βαρβάρων, κυρίως την υπερβολική πολυτέλεια και την κολακεία. Και πράγματι ο Τισσαφέρνης έκανε τον Αλκιβιάδη σύμβουλο του και έδωσε το όνομα του στο ωραιότερο περιβόλι του.

Θριαμβευτική επιστροφή

        Χρησιμοποιώντας την εύνοια του Τισσαφέρνη και με διάφορους πολιτικούς ελιγμούς και στρατιωτικές επιτυχίες σε βάρος των Σπαρτιατών, ξαναγίνεται ο αγαπημένος των Αθηναίων. Μετά από επτά χρόνια εξορίας, ο Αλκιβιάδης επιστρέφει στην πόλη του το καλοκαίρι του 407 π.Χ. Καταφτάνει στο λιμάνι του Πειραιά με είκοσι πλοία κατάφορτα με λάφυρα. Όλοι τρέχουν κατά πάνω του, τον στεφανώνουν ακόμη και με χρυσάφι, τον ανακηρύσσουν ανώτατο αρχηγό τους. Παίρνουν πίσω τις κατάρες, του επιστρέφουν την περιουσία του, του δίνουν και μια αποζημίωση. Σαν τελευταία πράξη προσφοράς στην πόλη του, προβολής του ίδιου και κάθαρσης του από παλιές κατηγορίες, ο Αλκιβιάδης οδηγεί την πομπή των πιστών στην Ελευσίνα αψηφώντας τους Σπαρτιάτες, που βρίσκονται στη Δεκέλεια και που εμπόδιζαν τελευταία με την παρουσία τους την τέλεση των Ελευσίνιων Μυστηρίων. Πράγματι, ο Σπαρτιάτης βασιλιάς δεν τολμά να επιτεθεί και ο Αλκιβιάδης χαίρεται έναν ακόμη θρίαμβο. Αλλά ο ενθουσιασμός των Αθηναίων δεν θα κρατήσει παρά λίγους μήνες. Δεν ήταν μόνο η γνωστή αστάθεια τους. Οι πληγές που είχε σωρεύσει ο Αλκιβιάδης στην πόλη του ενίσχυαν σιγά σιγά την καχυποψία που ενέπνεε πάντα ο τρόπος ζωής του και αρκούσε μια αφορμή για να στραφούν εναντίον του. Η αφορμή αυτή υπήρξε η ήττα των Αθηναίων σε ναυμαχία με τους Σπαρτιάτες. Αν και ο Αλκιβιάδης δεν είχε άμεση ευθύνη, καθαιρέθηκε. Σ' αυτό συνέβαλαν και κάποιες φήμες που διαδίδονταν σε βάρος του από πολιτικούς αντιπάλους του. Ίσως η μοίρα των Αθηναίων να ήταν πολύ πιο ευνοϊκή, αν άφηναν τον Αλκιβιάδη στο πηδάλιο της πόλης τους. Δεν μπορεί όμως κανείς να μην τους δώσει και ελαφρυντικά γι' αυτή τους την απόφαση.

     Πού να πήγαινε τώρα ο Αλκιβιάδης; Ήταν ανεπιθύμητος και στη Σπάρτη και στην αυλή του Τισσαφέρνη. Είχε προδώσει και τους δύο υπηρετώντας την πόλη του. Πήγε λοιπόν στη Θράκη και λίγο πριν από τη ναυμαχία Αθηναίων -Σπαρτιατών στους Αιγός Ποταμούς το 405 π.Χ. ο Αλκιβιάδης προσπάθησε με τις υποδείξεις του να καταδείξει την απερισκεψία των Αθηναίων και να εμποδίσει την ήττα του στόλου τους. Κανείς δεν τον άκουσε και μια φοβερή νύχτα το μήνυμα της Παράλου σκόρπισε τον θρήνο της καταστροφής «από τον Πειραιά στην Αθήνα διαμέσου των Μακρών Τειχών».

     Ο στόλος που έστειλαν οι Αθηναίοι στη Σικελία ήταν επιβλητικός. 

               Το αθηναϊκό μεγαλείο έδυσε, αλλά και το τέλος του Αλκιβιάδη, που μόλις είχε περάσει τα 45, πλησίαζε. Μαζί με την Τιμάνδρα πήγε στη Φρυγία και ζήτησε καταφύγιο από τον σατράπη Φαρνάβαζο. Εκείνος του το έδωσε, μόνο που δεν δυσκολεύτηκε να συνεργήσει ηθικά στη δολοφονία του. Ο Αλκιβιάδης δεν είχε πια κανένα φίλο. Οι Σπαρτιάτες τον μισούσαν και η ολιγαρχία των Τριάκοντα, που επέβαλαν στην ηττημένη Αθήνα, φοβόταν τον Αλκιβιάδη ακόμη και τώρα που βρισκόταν τόσο μακριά. Εξόρισαν τον γιο του, δήμευσαν τα κτήματα του, του στέρησαν τα πολιτικά του δικαιώματα και του απαγόρευσαν την είσοδο στην Ελλάδα. Αλλά τόση ανησυχία φαίνεται πως τους προκαλούσε το δαιμόνιο του Αλκιβιάδη, που μόνο με τον θάνατο του θα ήταν σίγουροι. Ο Φαρνάβαζος τους προσέφερε τη συγκατάθεση του και τους εκτελεστές, ίσως μάλιστα να ζήτησε και το κεφάλι του Αλκιβιάδη.

Ο σκληρός θάνατος

        Η θλιβερή σκιά του Αλκιβιάδη έπεσε μετά τον θάνατο του και σε κοντινά του πρόσωπα. Ο αγαπημένος του Σωκράτης αναγκάστηκε να πιει το κώνειο, καταδικασμένος σε θάνατο από τους συμπολίτες του, εξιλαστήριο θύμα μιας εποχής παθών και ηθικής κατάπτωσης. Η σχέση του με τον Αλκιβιάδη έπαιξε κι αυτή τον ρόλο της στην καταδίκη του. Κι ο γιος του Αλκιβιάδη ταλαιπωρήθηκε για χρόνια στα δικαστήρια για μια παλιά υπόθεση του πατέρα του, για ένα άρμα που είχε χρησιμοποιήσει στους Ολυμπιακούς Αγώνες και που δεν είχε αποκτήσει με θεμιτό τρόπο. Βέβαια ο γιος δεν έφερε ευθύνη για τις πράξεις του πατέρα του, αλλά ούτε κι οι δικές του ήταν πάντα άμεμπτες. Μπορεί να μην έτρεφε αισθήματα τρυφερότητας για τον Αλκιβιάδη -δε θα 'ταν άλλωστε και υπόδειγμα πατέρα- αλλά είχε κληρονομήσει, φαίνεται, τα ελαττώματα του. Κακές συνήθειες, διασκεδάσεις με εταίρες, φυλακίσεις• ακόμη και για δολοφονίες και αιμομιξίες κατηγορήθηκε. «Ακρατέστατος, υβριστότατος και βιαιότατος», ήταν για τον Ξενοφώντα ο Αλκιβιάδης. Σαν αντιστάθμισμα σ' αυτή την αυστηρή κριτική μπορούν να του αναγνωριστούν πνευματικές αρετές, όπως το θάρρος, η εξυπνάδα, η αγωνιστικότητα, η πειθώ. Τα πράγματα όμως δυσκολεύουν όσον αφορά στις ηθικές αρετές. Και γι' αυτήν ακόμη την αγάπη για την πατρίδα που έδειξε κάποιες στιγμές έχουμε κάθε λόγο να αμφιβάλλουμε, όταν μιλούμε για έναν προδότη και για κάποιον που συνέδεε την ανάμειξη του στα πολιτικά με τις δικές του φιλοδοξίες. Το περίεργο είναι πως, όπως ακριβώς οι σύγχρονοι του, το ίδιο κι εμείς αισθανόμαστε τη σπάνια γοητεία του μόνο που η εκ των υστέρων θεώρηση της ζωής προσδίδει και μια γεύση ανθρώπινης συμπάθειας, σχεδόν συμπόνιας. Γιατί ο Αλκιβιάδης έδρασε και χάθηκε, όπως ακριβώς κι ο ήρωας μιας τραγωδίας, αιχμάλωτος του αδυσώπητου νόμου «ύβρις, - νέμεσις - άτη». Αυτόν άλλωστε τον νόμο δεν μπόρεσε να παραβιάσει ούτε η Αθήνα και είναι εκπληκτική η ομοιότητα ανάμεσα στην πορεία του Αλκιβιάδη και αυτή της πόλης του από τη δόξα στην αλαζονεία, από τη δύναμη στην περιφρόνηση κάθε ηθικής, από το κάλλος στο οικτρό τέλος. Κι επειδή δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η συναρπαστική αυτή πορεία του Αλκιβιάδη έκανε πολλούς να υποφέρουν, ίσως μια φράση μόνο μπορεί να αποδώσει με τρόπο περιεκτικό και δίκαιο προς όλους αυτό που ήταν ο Αλκιβιάδης. Είναι τα λόγια που είπαν οι Κορίνθιοι για τους Αθηναίους τις παραμονές του Πελοποννησιακού Πολέμου, με μια μικρή αλλαγή. «Αν κάποιος συνοψίζοντας έλεγε πως ο Αλκιβιάδης γεννήθηκε για να μη μένει ούτε ο ίδιος σε ησυχία ούτε και τους άλλους ανθρώπους ν' αφήνει ήσυχους, θα έλεγε την αλήθεια».

Ευφυής και ανήθικος

 

        Γόνος μιας από τις αριστοκρατικότερες και πλουσιότερες οικογένειες της Αθήνας, ο Αλκιβιάδης ήταν γιος του Κλεινία, του οποίου η γενιά έφθανε ως τον θρυλικό Αίαντα, και της Δεινομάχης, κόρης του Αλκμεωνίδη Μεγακλή και εγγονής του Ιπποκράτη, αδελφού του Κλεισθένη. Από την πλευρά της μητέρας του ο Αλκιβιάδης συγγένευε με τον Περικλή, ο οποίος, ως πρώτος εξάδελφός της, όταν ο Κλεινίας σκοτώθηκε στη Μάχη της Κορώνειας το 447 π.X., έγινε επίτροπος του μικρού Αλκιβιάδη.

       Μολονότι ο Αλκιβιάδης, χάρη στα πλούτη του, μεγάλωνε με άριστους παιδαγωγούς, προφανώς του έλειψε η πατρική εξουσία και καθοδήγηση, πράγμα που, όπως αναφέρουν οι σύγχρονοί του, υπήρξε η αιτία που ο νεαρός δεν απέκτησε την αρμόζουσα ηθική του ευπατρίδη.

Χωρίς ηθικούς φραγμούς 

      Ευφυής και ωραίος αλλά απείθαρχος και εγωκεντρικός, ο Αλκιβιάδης μεγάλωσε χωρίς ηθικούς φραγμούς. Επηρεάστηκε περισσότερο από τους δασκάλους του σοφιστές, όπως ο Πρόδικος και ο Πρωταγόρας, και συνήθισε να χλευάζει τις παραδεδεγμένες ιδέες περί δικαίου, μετριοφροσύνης, ευσέβειας, πατριωτισμού. H νηφάλια διδασκαλία και ο ασκητικός βίος του άλλου δασκάλου του, του Σωκράτη, δεν κατόρθωσαν να γίνουν παράδειγμα για τη δική του ζωή. Ο Αλκιβιάδης αγαπούσε και θαύμαζε τον Σωκράτη. Ο φιλόσοφος στη μάχη της Ποτίδαιας, το 432 π.X., του είχε σώσει και τη ζωή, χρέος που ο Αλκιβιάδης του ανταπέδωσε σώζοντάς τον και αυτός από βέβαιο θάνατο στη μάχη του Δηλίου, το 424 π.X.

      Ως επιβράβευση για την ηρωική διάσωση του Σωκράτη στο Δήλιο ο πάμπλουτος Ιππόνικος πρόσφερε στον Αλκιβιάδη την κόρη του Ιππαρέτη για σύζυγο. Ετσι ο Αλκιβιάδης στα δικά του πλούτη πρόσθεσε τη μεγάλη προίκα της γυναίκας του της οποίας όμως έκανε τον βίο αβίωτο.

     Μετά τον θάνατο του Περικλή το 429 π.X., την Αθήνα την κυβερνούσαν δημαγωγοί, όπως ο Κλέων, ή συντηρητικοί, όπως ο Νικίας. Ο Αλκιβιάδης χάρη στην προσωπική του γοητεία, στην ευγλωττία του αλλά και στον πλούτο του, αναδείχθηκε ηγέτης της δημοκρατικής παράταξης και επιδίωξε να προσεγγίσει τους Σπαρτιάτες ώστε να αναλάβει αυτός τις διαπραγματεύσεις για την ειρήνη ανάμεσα στην Αθήνα και στη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτες όμως προτίμησαν τον Νικία και όταν, το 421 π.X., υπογράφτηκε η «Νικίειος ειρήνη», η οποία τερμάτισε την πρώτη φάση του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο Αλκιβιάδης πέρασε στο στρατόπεδο των φιλοπόλεμων.

Στην πολιτική αρένα

        Ουσιαστικά η πολιτική σταδιοδρομία του Αλκιβιάδη ξεκίνησε το 420 π.X., όταν εκλέχθηκε για πρώτη φορά στρατηγός. Με τη φιλοδοξία να αποκαταστήσει την Αθήνα στην παλιά της ηγεμονική θέση ο Αλκιβιάδης κατόρθωσε, παρακάμπτοντας τις αντιρρήσεις του Νικία, να πείσει τους Αθηναίους να συνάψουν ειρήνη με το Αργος, την Ηλιδα και τη Μαντίνεια. H Σπάρτη όμως, όπως ήταν αναμενόμενο, αντέδρασε και το 418 π.X., στη Μαντίνεια, συνέτριψε τους Αθηναίους και τους συμμάχους τους. Ετσι η Αθήνα βρέθηκε απομονωμένη και ο Αλκιβιάδης γλίτωσε παρά τρίχα τον οστρακισμό. Με διπλωματικό ελιγμό ο Αλκιβιάδης συνασπίστηκε τότε με τον πρώην αντίπαλό του Νικία και πέτυχε να οστρακιστεί ο κατήγορός του Υπέρβολος.

        Τον επόμενο χρόνο ο Αλκιβιάδης εκλέχθηκε και πάλι στρατηγός μαζί με τον Νικία. Για μία ακόμη φορά η υπέρμετρη φιλοδοξία του Αλκιβιάδη έγινε αιτία ανείπωτης συμφοράς και ντροπής για την Αθήνα με την αποτυχημένη εκστρατεία της Αμφίπολης και με την κατάληψη της Μήλου όπου σφαγιάστηκαν όλοι οι άρρενες ενώ τα γυναικόπαιδα πουλήθηκαν για δούλοι.

H σωτήρια Ολυμπιάδα

        Ωστόσο παρά τις τρομερές του αποτυχίες ο Αλκιβιάδης κατάφερε να κερδίσει και πάλι την εύνοια των συμπατριωτών του με τη λαμπρή νίκη του στην 91η Ολυμπιάδα (416 π.X.) στις αρματοδρομίες. H δημοτικότητά του αποκαταστάθηκε και, παρά τις αντιρρήσεις του συνετού Νικία, έπεισε τους Αθηναίους να εκστρατεύσουν τούτη τη φορά στη Σικελία για να βοηθήσουν την Εγεστο εναντίον των Συρακουσών και του συμμάχου τους Σελινούντα.

       Λίγες όμως ημέρες προτού ο αθηναϊκός στόλος αποπλεύσει για τη Σικελία, ξέσπασε το σκάνδαλο των «Ερμοκοπιδών». Ενα πρωί οι κεφαλές των Ερμών (λίθινων στηλών που έφεραν προτομές του θεού Ερμή και κοσμούσαν εισόδους σπιτιών και δρόμους) βρέθηκαν κατεστραμμένες. Οι αντίπαλοι του Αλκιβιάδη τον κατηγόρησαν ότι αυτός και οι έκλυτοι φίλοι του είχαν διαπράξει αυτή την ιεροσυλία για να διασκεδάσουν αφού δεν σέβονταν τίποτε προσθέτοντας ότι ο Αλκιβιάδης είχε γελοιοποιήσει ακόμη και τα Ελευσίνια Μυστήρια. Αρνούμενος την κατηγορία ο Αλκιβιάδης ζήτησε να προσαχθεί σε δίκη αλλά οι αντίπαλοί του προέβαλαν τη δικαιολογία ότι κάτι τέτοιο θα έκαμπτε το ηθικό των στρατιωτών και ότι το θέμα ήταν προτιμότερο να εξετασθεί μετά την εκστρατεία στη Σικελία.

      Έτσι τον Ιούλιο του 415 π.X. ο αθηναϊκός στόλος με 134 πλοία και στρατηγούς τον Αλκιβιάδη, τον Νικία και τον Λάμαχο απέπλευσε με προορισμό τη Σικελία.

Προδότης και ερωτύλος

        Φθάνοντας όμως ο αθηναϊκός στόλος στη Σικελία κατέφθασε στο νησί και η «Σαλαμινία», το ιερό πλοίο των Αθηναίων, με την εντολή να οδηγήσει τον Αλκιβιάδη πίσω στην Αθήνα για να δικαστεί για την ιεροσυλία των Ερμών. Ο Αλκιβιάδης ζυγίζοντας την κατάσταση προτίμησε να δραπετεύσει και να καταφύγει στην Αυλή του σπαρτιάτη βασιλιά Αγιδος B', τον οποίο και συμβούλεψε να στείλει τον στρατηγό Γύλιππο να βοηθήσει τους Συρακουσίους με αποτέλεσμα να πάθουν πανωλεθρία οι Αθηναίοι. Επίσης δική του ήταν η συμβουλή να σπεύσουν οι Σπαρτιάτες στην Αττική και να οχυρώσουν τη Δεκέλεια ώστε η Αθήνα να μην μπορεί να ανεφοδιάζεται από την Εύβοια.

     Στο μεταξύ οι Αθηναίοι καταδίκασαν ερήμην τον Αλκιβιάδη σε θάνατο και δήμευσαν την περιουσία του. Αλλά και στη Σπάρτη ο Αλκιβιάδης δεν μπόρεσε να μείνει για πολύ: Ερωτύλος καθώς ήταν, σαγήνευσε τη σύζυγο του σπαρτιάτη βασιλιά Τιμαία με την οποία μάλιστα απέκτησε και έναν γιο. Προτού ωστόσο ο Αγις προλάβει να τον σκοτώσει, ο Αλκιβιάδης το 'σκασε στη Μικρά Ασία όπου βρήκε καταφύγιο, το 412 π.X., κοντά στον πέρση σατράπη Τισσαφέρνη.

       Από εκεί ο Αλκιβιάδης άρχισε τις προσπάθειες επανασύνδεσής του με τη γενέτειρά του. Προσεγγίζοντας τους ολιγαρχικούς της Αθήνας τους έπεισε ότι ο Τισσαφέρνης θα τους βοηθούσε οικονομικά να πάρουν την εξουσία. Τελικά οι ολιγαρχικοί επικράτησαν το 412 π.X. χωρίς τη βοήθεια του σατράπη, πράγμα που τους έκανε να μη θέλουν να καλέσουν τον Αλκιβιάδη πίσω στην Αθήνα. Τότε αυτός στράφηκε προς την παράταξη των δημοκρατικών, οι οποίοι, αναγνωρίζοντας τις στρατηγικές του ικανότητες, τον εξέλεξαν στρατηγό. Ετσι το 410 π.X. ο Αλκιβιάδης επικεφαλής αθηναϊκού στόλου νίκησε τους πελοποννησίους συμμάχους στην Αβυδο και στην Κύζικο αποκαθιστώντας την αθηναϊκή κυριαρχία στην περιοχή του Ελλησπόντου.

Στρατηγός αυτοκράτωρ

        Στο μεταξύ στην Αθήνα η εξουσία των Τετρακοσίων είχε καταλυθεί και οι Αθηναίοι ανακάλεσαν τον Αλκιβιάδη ο οποίος επέστρεψε το 407 π.X. θριαμβευτής. Με τον τίτλο του «στρατηγού αυτοκράτορα», δηλαδή του στρατηγού με απόλυτη εξουσία, ο Αλκιβιάδης συνέχισε τον πόλεμο εναντίον των Σπαρτιατών. Επικεφαλής ισχυρού στόλου ο Αλκιβιάδης έσπευσε στην Ιωνία για να κατατροπώσει τους πελοποννησιακούς συμμάχους προτού προλάβει ο βασιλιάς των Περσών Δαρείος B' να τους βοηθήσει όπως τους είχε υποσχεθεί. Τούτη τη φορά όμως στάθηκε άτυχος. Ο ύπαρχός του Αντίοχος, παραβαίνοντας τις εντολές του, προκάλεσε σε ναυμαχία τον φημισμένο σπαρτιάτη ναύαρχο Λύσανδρο κοντά στην Εφεσο (406 π.X.). Αποτέλεσμα ήταν οι Αθηναίοι να χάσουν 17 πλοία και να σκοτωθεί και ο Αντίοχος.

     Στην Αθήνα οι πολιτικοί του αντίπαλοι κατηγόρησαν τον Αλκιβιάδη για την ήττα και κατάφεραν να του αφαιρεθεί η αρχιστρατηγία. Χωρίς πλέον τίτλο και εξουσία ο Αλκιβιάδης προσπάθησε να αποτρέψει τους Αθηναίους να συγκρουστούν με τον Λύσανδρο στους Αιγός Ποταμούς, αλλά δεν τον άκουσαν. Μετά την πανωλεθρία των Αθηναίων το 405 π.X. ο Αλκιβιάδης κατέφυγε στην Αυλή του σατράπη Φαρνάβαζου από όπου σκόπευε να πάει στα Σούσα να ενημερώσει τον καινούργιο βασιλιά Αρταξέρξη B' για τα συνωμοτικά σχέδια του αδελφού του Κύρου που τα είχε πληροφορηθεί. Δολοφονήθηκε όμως από ανθρώπους του Φαρνάβαζου, ο οποίος είχε συνωμοτήσει εναντίον του και με τον Λύσανδρο αλλά και με τους Τριάκοντα Τυράννους της Αθήνας.