Οι σωματοφύλακες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Ποιοι ήταν ο Πευκέστας, ο Λεοννάτος και ο Αβρέας;

Ο Μέγας Αλέξανδρος απέχει χιλιάδες χιλιόμετρα από την πατρίδα του, την Μακεδονία. Βρίσκεται στην χώρα των Μαλλών, στις απαρχές της Ινδίας, ανάμεσα σε μύριους εχθρούς. Καταδιώκει αμείλικτα τους Ινδούς που αντιστέκονται στο πέρασμά του. Ολόκληρο το έθνος των Μαλλών βρίσκεται σε μια οχυρή πόλη.

Ο Αλέξανδρος με όλη την γενναιοψυχία που τον διακρίνει, επιτίθεται σαν άγριο θηρίο στα τείχη, κυριεύοντας χωρίς ιδιαίτερο κόπο το εξωτερικό τείχος της πόλης. Οι Ινδοί τα έχουν χαμένα με την ορμητικότητα του Αλεξάνδρου και τρέχουν αλαφιασμένοι να βρουν καταφύγιο στα ασφαλέστερα τείχη της ακροπόλεως.

Τους καταδιώκει ανηλεώς κραδαίνοντας την κοπίδα του και τους χτυπάει αλύπητα.

Βλέποντας τους στρατιώτες του να προχωρούν απρόθυμα στις σκάλες, αρπάζει μια σκάλα και τρέχει σαν μανιασμένος ταύρος ίσια στα τείχη της ακρόπολης.

Την βάζει στο τείχος και αρχίζει να ανεβαίνει με γρηγοράδα κρατώντας πάνω από το κεφάλι του την ασπίδα για να προστατευτεί από τα τοξεύματα, τα ακόντια, τις πέτρες και ό,τι άλλο πετούν επάνω του οι αμυνόμενοι.

Ανεβαίνει πάνω στα τείχη της ακρόπολης και με την ασπίδα σπρώχνει τους δεκάδες Ινδούς που στριμώχνονται για το ποιος θα τον σκοτώσει. Καταπόδας ακολουθεί ο Πευκέστας που κρατάει στα στιβαρά του μπράτσα την ιερή ασπίδα από το Ίλιο, την Τροία του Ομήρου.

Είναι η ασπίδα του ανίκητου Αχιλλέα, που την είχε πάρει μαζί του ξεκινώντας την πανελλήνια εκστρατεία του στην Ασία.

Αμέσως μετά τον Πευκέστα έρχεται ο βασιλικός σωματοφύλακας, ο Λεοννάτος, σπρώχνοντας και αυτός με δύναμη τους Ινδούς. Από άλλη σκάλα ανεβαίνει ο διμοιρίτης Αβρέας για να προστατεύσει και αυτός τον βασιλιά του.

Απωθεί με το ξίφος του το πλήθος των Μαλλών. Οι στρατιώτες που βρίσκονται έξω από την ακρόπολη βλέποντας τον βασιλιά τους μόνο με τρεις στρατιώτες να τον προστατεύουν, ορμάνε πάνω στις σκάλες.

Από το βάρος τόσων ανδρών, οι σκάλες, σπάνε σαν ξυλαράκια και οι στρατιώτες πέφτουν με πάταγο στο έδαφος. Κόκαλα σπάνε, ξίφη λυγίζουν, ασπίδες τσακίζονται.

Πάνω στα τείχη έχει ανάψει για τα καλά η μάχη. Ο Αλέξανδρος, ο Πευκέστας, ο Λεοννάτος και ο Αβρέας δέχονται καταιγιστική βροχή από βέλη και ακόντια.

Οι εχθροί είναι πολυάριθμοι, στο βαθμό που οι σωματοφύλακες δεν ξέρουν από πού να φυλαχθούν.

Ο Αλέξανδρος χωρίς να το πολυσκεφτεί, πηδάει μέσα στο εσωτερικό και χτυπάει τους Ινδούς. Καλύπτει τα νώτα του στηριζόμενος στο τείχος. Σκοτώνει μάλιστα με την κοπίδα του τον ηγεμόνα των Ινδών.

Οι αμυνόμενοι αναγνωρίζουν τον Αλέξανδρο από την στολή και τα όπλα που φέρει. Του επιτίθενται λυσσαλέα. Δεν τους νοιάζει που είναι ένας. Το μόνο που θέλουν είναι να τον σκοτώσουν οπωσδήποτε. Από την πλευρά του, άλλοτε πετάει πέτρες κι άλλοτε ξιφομαχεί.

Οι Ινδοί βλέποντας το λιοντάρι της Μακεδονίας να μάχεται σαν τον πρόγονο του τον Αχιλλέα, πισωπατούν. Οι υπόλοιποι συνεχίζουν να τοξεύουν και να πετροβολούν ασταμάτητα.

Ο Λεοννάτος, ο Πευκέστας και ο Αβρέας βλέποντας τον βασιλιά τους να ριψοκινδυνεύει έτσι και να μάχεται μόνος του, πηδάνε μέσα από τα τείχη και βάζουν τα σώματά τους μπροστά, προστατεύοντάς τον.

Η μάχη είναι Ομηρική. Το αμέτρητο πλήθος των Ινδών είναι σαν κινούμενη μάζα που τείνει να καταπιεί τους επιτιθέμενους. Ο Αβρέας μάχεται με πυγμή και πείσμα υπερασπιζόμενος τον βασιλιά του, όμως ξαφνικά ένα βέλος τον βρίσκει στο πρόσωπο.

Ο θάνατος του Αβρέα ήταν ακαριαίος σκορπίζοντας το αίμα του στα πόδια του βασιλιά και των υπολοίπων υπερασπιστών του.

Τον Αλέξανδρο τον βρίσκει ένα βέλος κατάστηθα, διαπερνώντας τον χρυσοποίκιλτο θώρακά του. Αντιστέκεται με όσες δυνάμεις του απομένουν, αλλά σταδιακά ο ίλιγγος τον κυριεύει από την ακατάσχετη αιμορραγία.

Η πανοπλία πλέον τον βαραίνει και η κοπίδα που τον συντρόφευσε σε τόσες μάχες, μοιάζει ασήκωτη. Πέφτει λιπόθυμος από την αιμορραγία.

Ο Πευκέστας που είναι δίπλα του, τον σκεπάζει με την ασπίδα του Αχιλλέα. Από την άλλη μεριά τον καλύπτει με την δικιά του ασπίδα ο Λεοννάτος. Η κατάσταση μέσα στα τείχη είναι τραγική.

Οι Μακεδόνες που είναι απ’ έξω έχουν λυσσάξει σκεπτόμενοι τον αβοήθητο βασιλιά. Μπήγουν πασσάλους στα τείχη, κάνουν τα κορμιά τους σκάλες και ο ένας πατάει πάνω στον άλλον για να ανεβαίνουν γρήγορα πάνω στα τείχη.

Αντικρίζοντας τον βασιλιά τους λιπόθυμο στο έδαφος, τον Λεοννάτο και τον Πευκέστα να αγωνίζονται παλληκαρήσια μην αφήνοντας τους Ινδούς να πλησιάσουν, ορμάνε στους Ινδούς με λύσσα, σκοτώνοντας όποιον βρίσκεται μπροστά τους.

Οι υπόλοιποι Μακεδόνες που βρίσκονται ακόμα έξω από την ακρόπολη σπάζουν τον σύρτη της πύλης. Εξαγριωμένοι αρχίζουν την μαζική σφαγή των κατοίκων της πόλης.

Ενόσω η μάχη συνεχίζεται, ο λιπόθυμος Αλέξανδρος μεταφέρεται εκτός, πάνω σε ασπίδα. Κανείς δεν γνωρίζει ακόμη αν είναι ζωντανός ή νεκρός.

Το θεώρημα της μη πληρότητας του Γκέντελ και φιλοσοφικές προεκτάσεις της

Για να εκτιμηθεί ο αντίκτυπος του θεωρήματος της μη πληρότητας του Γκέντελ (Gödel), είναι κρίσιμο να καταλάβουμε πώς τα μαθηματικά ήταν αντιληπτά την περίοδο που αποδείχθηκε. Μετά από πολλούς αιώνες συνύπαρξης υπό ίσους όρους ασαφών διαισθητικών αντιλήψεων και ακριβούς λογικής, τα μαθηματικά στο τέλος του 19ου αιώνα άρχισαν να αποσαφηνίζονται. δέντρο γράμματα. Επινοήθηκαν τα αποκαλούμενα τυπικά συστήματα. Στα τυπικά συστήματα τα θεωρήματα, με χρήση αυστηρών κανόνων, βλαστάνουν από τα αξιώματα όπως τα κλαδιά από ένα δέντρο. Αυτή η διαδικασία έπρεπε να αρχίσει από κάπου. Και τα αξιώματα ήταν αυτοί οι αρχέγονοι σπόροι από τους οποίους όλα τα άλλα αναπήδησαν.

Η δύναμη αυτού του μηχανιστικού οράματος των μαθηματικών ήταν ότι εξάλειπτε την ανάγκη για τη σκέψη ή την κρίση. Εφ’ όσον τα αξιώματα ήταν σωστά και εφ’ όσον οι κανόνες με τους οποίους γινόταν η χρήση τους διατηρούσαν την αλήθεια, τα μαθηματικά δεν θα μπορούσαν να εκτροχιαστούν σε αναλήθειες. Η αλήθεια ήταν εξασφαλισμένη μέσω μιας αυτόματης θεωρητικής μεθοδολογίας. Ένας από τους μεγάλους μαθηματικούς στόχους ήταν να μειωθεί η όλη θεωρία αριθμών σε ένα τελικό τυπικό σύστημα. Όπως στη γεωμετρία του Ευκλείδη, ένα τέτοιο σύστημα θα άρχιζε με μερικά απλά αξιώματα που είναι σχεδόν αναμφισβήτητα, και θα παρείχε τα θεωρήματα με έναν μηχανικό τρόπο. Η ιδέα ήταν ότι αυτό το σύστημα θα εμπεριείχε κάθε δήλωση που θα μπορούσαμε να κάνουμε για τους φυσικούς αριθμούς. Έτσι εάν κάναμε τη δήλωση «κάθε ζυγός αριθμός μεγαλύτερος από 2 είναι το άθροισμα δύο πρώτων» θα ήμασταν σε θέση να αποδείξουμε αυστηρά, από τα αξιώματα, είτε ότι είναι αληθής είτε ότι είναι ψευδής. Οι λέξεις «αληθές» και «ψευδές» θα γίνονταν συνώνυμα των «αποδείξιμο» και «διαψεύσιμο» αντίστοιχα, μέσα στο σύστημα αυτό. Το Principia Mathematica των Russell και Whitehead ήταν η διασημότερη προσπάθεια να βρεθεί ένα τέτοιο σύστημα.

Το θεώρημα του Gödel κατέρριψε την ελπίδα αυτήν εντελώς. Δε βρήκε απλά μια ρωγμή στο συλλογισμό των Russell και Whitehead, η οποία πιθανώς θα μπορούσε να επιδιορθωθεί. Έδειξε ότι ο ολόκληρος στόχος είναι ανεπίτευκτος! Πιο συγκεκριμένα, ο Gödel έδειξε ότι σε οποιοδήποτε τυπικό σύστημα, υπάρχει πάντα μια δήλωση για τους φυσικούς αριθμούς που είναι αληθινή, αλλά που δεν μπορεί να αποδειχθεί στο σύστημα. Με άλλα λόγια, τα μαθηματικά δεν θα είναι ποτέ το αυστηρό κι ακλόνητο σύστημα που οι μαθηματικοί ονειρεύονταν επί χιλιετίες.

Αλλά ας προσεγγίσουμε λίγο τον συλλογισμό της αποδεικτικής του. Το σύνολο συμβόλων με το οποίο οι δηλώσεις στα τυπικά συστήματα γράφονται συμπεριλάμβαναν συνήθως, χάριν σαφήνειας, τους αριθμούς, πρόσημα, παρενθέσεις και ούτω καθ’ εξής. Αυτά όμως δεν είναι απαραίτητα. Οι δηλώσεις θα μπορούσαν εξίσου καλά να χτιστούν πάνω σε εικόνες που αντιπροσωπεύουν δαμάσκηνα, πορτοκάλια, ή οποιοδήποτε εντελώς αυθαίρετο σύνολο, εφ’ όσον κάθε δαμάσκηνο εμφανιζόταν πάντα στις κατάλληλες θέσεις και μόνο σε αυτές. Έγινε προφανές ότι οι μαθηματικές δηλώσεις σε τέτοια συστήματα δεν ήταν κάτι περισσότερο από ακριβή δομημένα σχέδια φτιαγμένα επάνω σε αυθαίρετα σύμβολα.

Σύντομα μερικές οξυδερκείς ψυχές, με πρώτον τον Gödel, συνειδητοποίησαν ότι αυτός ο τρόπος σκέψης για τα πράγματα άνοιγε έναν ολοκαίνουργιο κλάδο των μαθηματικών και συγκεκριμένα, τα μετα-μαθηματικά. Οι γνώριμη μέθοδος της μαθηματικής ανάλυσης θα μπορούσε να εφαρμοστεί πάνω στην ίδια τη διαδικασία που διαμόρφωσε την ουσία των τυπικών συστημάτων. Γιατί τα μαθηματικά δεν ήταν παρά ένα «υπόθεμα», το αρχικό παράδειγμα, πάνω στα οποία χτίστηκαν. Έτσι τα μαθηματικά αρχίζουν να μοιάζουν σαν ένα φίδι που τρώει τον εαυτό του.

Ο Gödel κατέδειξε ότι παρουσιάζονται παράξενες συνέπειες, όταν τα μαθηματικά εξετάζουν τον εαυτό τους. Ένας απλός τρόπος για να γίνει αυτό σαφές είναι να φανταστεί κανείς ότι σε κάποιο πλανήτη (π.χ. στον Άρη) όλα τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται για να γράψουν μαθηματικά βιβλία τυχαίνει -από κάποια καταπληκτική σύμπτωση- να μοιάσουν με τους αριθμούς μας από 0 μέχρι 9. Κατά συνέπεια όταν συζητούν Αριανοί στα εγχειρίδιά τους για μια συγκεκριμένη διάσημη ανακάλυψη που θα εκφράζαμε ως: «Υπάρχουν άπειροι πρώτοι αριθμοί», αυτό που γράφουν καταλήγει να μοιάζει με αυτό: «8445329844508787863070005766619463864545067111». Σε μας μοιάζει με έναν αριθμό 46 ψηφίων. Στους Αριανούς, εντούτοις, δεν είναι καθόλου ένας αριθμός αλλά μια δήλωση. Δηλώνει την απειρότητα των πρώτων αριθμών με τη σαφήνεια που το κάνουν οι δικές μας τέσσερις λέξεις.

Τώρα ας φανταστούμε ότι θελήσαμε να μιλήσουμε για τη γενική φύση όλων των θεωρημάτων των μαθηματικών. Εάν κοιτάξουμε στα εγχειρίδια των Αριανών, όλα τα ανάλογα θεωρήματα θα φαίνονται στα μάτια μας σαν απλοί αριθμοί. Και έτσι θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε μια επιμελημένη θεωρία για το ποιοι αριθμοί θα μπορούσαν να εμφανιστούν στα Αριανά εγχειρίδια και ποιοι αριθμοί δεν θα εμφανίζονταν ποτέ. Φυσικά δεν θα μιλούσαμε πραγματικά για τους αριθμούς, αλλά μάλλον για τις σειρές των συμβόλων που σε μας μοιάζουν με αριθμούς. Και όμως, μήπως θα ήταν ευκολότερο για μας να ξεχάσουμε τι σημαίνουν αυτές οι σειρές των συμβόλων στους Αριανούς και να τους αντιληφθούμε ως απλούς αριθμούς;

Ο Gödel χρησιμοποίησε μια τέτοια απλή μετατόπιση της προοπτικής. Το τέχνασμά του είναι να φανταστούμε ότι μελετούμε αυτό που θα ονομάζαμε «Αριανικής-παραγωγής αριθμοί» (εκείνους τους αριθμούς που είναι στην πραγματικότητα θεωρήματα στα Αριανά εγχειρίδια), και να υποβάλλουμε ερωτήσεις όπως, «είναι ή δεν είναι ο αριθμός 8030974 Αριανικής παραγωγής;» Δηλαδή, «η δήλωση «8030974» θα εμφανιστεί ή όχι σε ένα Αριανό εγχειρίδιο;».

Ο Gödel, αφού σκέφτηκε πολύ προσεκτικά αυτό το μάλλον σουρεαλιστικό σενάριο, σύντομα συνειδητοποίησε (κι αυτό το σημείο είναι κρίσιμο) ότι η ιδιότητα του να είναι ένας αριθμός «Αριανικής παραγωγής» δεν ήταν και τόσο διαφορετική από γνωστές έννοιες όπως ο «πρώτος αριθμός» «περιττός αριθμός» και ούτω καθ’ εξής. Το σύνολο των «Αριανικής παραγωγής» αριθμών, δηλαδή, διαφέρει ουσιωδώς από ένα σύνολο τυχαίων αριθμών. Κατά συνέπεια γήινοι θεωρητικοί μελετητές των αριθμών θα μπορούσαν, με τα τυποποιημένα εργαλεία τους, να αντιμετωπίσουν ερωτήσεις όπως, παραδείγματος χάριν, «Ποιοι αριθμοί είναι αριθμοί «Αριανικής παραγωγής», και ποιοι δεν είναι;» ή «υπάρχουν απείρως πολλοί «μη Αριανικής παραγωγής» αριθμοί;» Τα προηγμένα μαθηματικά εγχειρίδια – τόσο στη γη, όσο και στον Άρη- θα μπορούσαν να έχουν ολόκληρα τα κεφάλαια για τους αριθμούς «Αριανικής παραγωγής».

Και έτσι, σε μια από τις πιο ευφυείς συλλήψεις στην ιστορία των μαθηματικών, ο Gödel επινόησε μια εκπληκτική δήλωση που έλεγε απλά «ο Χ δεν είναι ένας αριθμός «Αριανικής παραγωγής» » όπου το Χ είναι ο ακριβής αριθμός που διαβάζουμε όταν η δήλωση «ο Χ δεν είναι ένας αριθμός «Αριανικής παραγωγής» » είναι γραμμένη με την Αριανή σημειολογία. Ας το σκεφτούμε λίγο. Γραμμένη με την Αριανή σημειολογία, η δήλωση «Χ δεν είναι ένας αριθμός «Αριανικής παραγωγής»» θα μοιάζει σε μας σαν μια τεράστια σειρά των ψηφίων. Αλλά αυτή η σειρά (Αριανικών) ψηφίων είναι η δική μας σημειολογία του αριθμού Χ (για την οποία η ίδια η δήλωση μιλά). Αυτές οι απίθανες περιπλοκές ήταν η ειδικότητα του Godel.

Αντιλαμβανόμενος έτσι τα θεωρήματα ως σχέδια συμβόλων, ο Gödel ανακάλυψε ότι είναι δυνατό για μια δήλωση σε ένα τυπικό σύστημα όχι μόνο να μιλήσει για το ίδιο, αλλά και για να αρνηθεί την ίδια την θεωρητική του μεθοδολογία. Οι συνέπειες αυτής της απροσδόκητης «εμπλοκής» που κρύβεται μέσα στα μαθηματικά ήταν καταλυτικές και – παραδόξως – είναι πολύ λυπηρές για τους Αριανούς. Γιατί λυπηρές; Επειδή οι Αριανοί –όπως και οι Russell και Whitehead – είχαν ελπίσει, όπως προανέφερα, ότι το τυπικό τους σύστημα θα περιελάμβανε όλες τις αληθινές δηλώσεις των μαθηματικών. Εάν η δήλωση Gödel είναι αληθινή, δεν είναι ένα θεώρημα που βρίσκεται στα εγχειρίδιά τους και δεν θα εμφανιστεί ποτέ- αφού λέει ότι δεν θα εμφανιστεί! Εάν εμφανιζόταν στα εγχειρίδιά τους, αυτό που λέει για τον εαυτό του θα ήταν λανθασμένο. Τα μαθηματικά τους εγχειρίδια θα αναγνώριζαν αναλήθειες ως αληθινές.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι ο πολυπόθητος στόχος της διαμόρφωσης ενός τέλειου τυπικού συστήματος αποκαλύπτεται ότι είναι χιμαιρικός. Όλα τα τυπικά συστήματα – τουλάχιστον αυτά που είναι αρκετά ισχυρά να είναι ενδιαφέροντα – αποδεικνύονται ελλιπή επειδή είναι σε θέση να διατυπώσουν δηλώσεις που λένε για το εαυτό τους ότι δεν μπορούν να αποδειχθούν. Αυτό, εν συντομία, εννοούμε όταν λέμε ότι ο Godel το 1931 κατέδειξε τη «μη πληρότητα των μαθηματικών». Δεν είναι ακριβώς τα μαθηματικά τα ίδια που δεν έχουν πληρότητα, αλλά οποιοδήποτε τυπικό σύστημα που προσπαθεί να συλλάβει όλες τις αλήθειες των μαθηματικών σε πεπερασμένο σύνολό αξιωμάτων και κανόνων. Ίσως πλέον αυτό να μη μας κλονίζει τόσο, αλλά για τους μαθηματικούς στη δεκαετία του ’30, ανετράπη ολόκληρη η κοσμοθεώρησή τους και τα μαθηματικά δεν θα ήταν ποτέ τα ίδια.

Το άρθρο του 1931 του Gödel έκανε άλλα πράγματα: εφηύρε τη θεωρία των «recursive functions», η οποία είναι σήμερα η βάση μιας σημαντικής θεωρίας προγραμματισμού ηλεκτρονικών υπολογιστών. Πράγματι, στην καρδιά του άρθρου του Gödel βρίσκεται αυτό που μπορεί να δει κανείς ως επιμελημένο πρόγραμμα υπολογιστών παραγωγής «Αριανικών» αριθμών. Και αυτό το πρόγραμμα γράφεται σε έναν φορμαλισμό που μοιάζει έντονα με αυτόν τον το γλωσσικό προγραμματισμό, ο οποίος εφευρέθη 30 χρόνια αργότερα.

Το θεώρημα του Gödel έχει χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξει ότι ένας υπολογιστής δεν μπορεί ποτέ να γίνει τόσο έξυπνος όσο ένας άνθρωπος επειδή η έκταση της γνώσης του πρώτου περιορίζεται από ένα δεδομένο σύνολο αξιωμάτων, ενώ οι άνθρωποι μπορούν να ανακαλύψουν τα απροσδόκητες αλήθειες… Παίζει ρόλο στις σύγχρονες γλωσσικές θεωρίες, οι οποίες υπογραμμίζουν τη δύναμη της γλώσσας να βρίσκει νέους τρόπους να εκφραστούν οι ιδέες.

Eχει επίσης χρησιμοποιηθεί για να υποστηρίξει ότι δεν θα γίνουμε ποτέ κατανοητοί από τον εαυτό μας, δεδομένου ότι το μυαλό σας, είναι κι αυτό ένα κλειστό σύστημα. Όπως δεν μπορούμε να δούμε τα πρόσωπά μας με τα μάτια μας, δεν μπορούμε να καθρεπτίσουμε πλήρως τις διανοητικές μας δομές στον ίδιο μας τον εγκέφαλο.

Ένα άλλο παραπλήσιο πόρισμα του θεωρήματος είναι πως δεν μπορούμε ποτέ να είμαστε βέβαιοι πως δεν έχουμε παραφρονήσει. Ο παράφρων ερμηνεύει τον κόσμο μέσω της (παραδόξως) συνεπούς λογικής του. Πώς μπορούμε να αποφανθούμε εάν η λογική μας είναι παράδοξη ή όχι, δεδομένου ότι έχουμε μόνο τη λογική μας για να το κρίνουμε; Αναφέρω εδώ και το δεύτερο θεώρημα Gödel, το οποίο καταδεικνύει ότι τα μόνα αριθμητικά τυπικά συστήματα που είναι ασυνεπή είναι αυτά που βεβαιώνουν τη συνέπειά τους. Αυτό μοιάζει να υπαινίσσεται πως όποιος πιστεύει με βεβαιότητα πως δεν είναι παράφρων, σίγουρα θα είναι…

Όμως η πιο σοβαρή συνέπεια του θεωρήματος της μη πληρότητας στην φιλοσοφία είναι η εξής: Αν και το θεώρημα μπορεί να δηλωθεί και να αποδειχθεί με έναν αυστηρά μαθηματικό τρόπο, αυτό που φαίνεται να λέει είναι ότι η λογική σκέψη δεν μπορεί ποτέ να διεισδύσει στην τελική αλήθεια… Προφανώς, για τους σπουδαστές της λογικής, η πλήρης κατανόηση του θεωρήματος είναι μια ανατρεπτική εμπειρία. Κι ίσως το να καταλάβει κανείς την ουσιαστικά αδιέξοδη φύση ενός λαβυρίνθου αποτελεί και ενός είδους απελευθέρωσης από αυτόν.

Eνεργειακά – Σεξουαλικά και Ψυχικά Βαμπίρ

Η σύγχρονη ψυχολογία έχει δώσει στα παραφυσικά φαινόμενα, που δεν μπορούν να καταταχθούν μέσα στα παραδοσιακά πλαίσια της ψυχολογίας και της επιστήμης, την ονομασία περιστατικά «ψ» (Psi). Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται: η διορατικότητα, η μαντική ικανότητα, η τηλεκινησία, η τηλεπάθεια, η αστρική προβολή, οι εμπειρίες έξω-από-το-σώμα, οι μαγνητικές, αστρικές και ψυχικές βαμπιρικές επιρροές, η μαγνητική όραση, οι επαφές με όντα «από αλλού», και πολλά άλλα. Έτσι παραμένουν, αιώνες τώρα, ανεξιχνίαστα πεδία και ικανότητες του ανθρώπινου εγκεφάλου και ψυχισμού, στα οποία βασίζεται η ελπίδα της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους σε κάτι ανώτερο…

Τον δέκατο ένατο αιώνα ένας νέος όρος εμφανίστηκε μεταξύ των αποκρυφιστών, που έφερνε ξαφνικά, νέες διαστάσεις στα ανεξήγητα πεδία του Βαμπιρισμού. Ο όρος «Ψυχικός Βαμπιρισμός», άνοιξε νέους ορίζοντες δίνοντας την αφορμή για μελέτη και αναλύσεις θεμάτων που παρέμεναν στο περιθώριο των παραφυσικών φαινομένων μέχρι τότε. Όταν αναφερόμαστε στον Αστρικό Βαμπιρισμό, ή στον Μαγνητικό Βαμπιρισμό ή στις συλλογικές βαμπιρικές οντότητες, ουσιαστικά αναφερόμαστε σε μια κοινή κατηγορία προσέγγισης, αυτή του Ψυχικού Βαμπιρισμού.

Αυτό το πεδίο μελέτης, είναι μια σχετικά σύγχρονη μέθοδος ερμηνείας παραφυσικών καταστάσεων που εμπλέκουν οντότητες «από αλλού», τους αρχαίους δαίμονες της Ελλάδας, τους μεσαιωνικούς δαίμονες της Ευρώπης ή τους ίνκουμπι και σούκουμπι (Incubi – Succubi), κ.α. Μέχρι εκείνη την εποχή η χριστιανική εκκλησία είχε συγκεντρώσει και κατατάξει τα αμέτρητα είδη «στοιχειακών» υπό τον ίδιο όρο: «δαίμων». Αν και πολλοί από τους πατέρες της εκκλησίας δήλωναν ότι είχαν επαφές και συνομιλίες με στοιχειακά, με τον όρο «δαίμων» (ο οποίος είχε την έννοια «θεότητα» για τους αρχαίους Έλληνες) αυτά τα στοιχειακά απέκτησαν μια κοινή αρνητική και διαβολική σημασία.

Παρόλο που οι όροι Ψυχικός Βαμπιρισμός και Αστρικός Βαμπιρισμός είναι σύγχρονοι, έχουν τις καταβολές τους βαθιά στο παρελθόν, όπως για παράδειγμα στον Παράκελσο (16ο αιώνα). Ο Παράκελσος πίστευε ότι υπάρχουν κάποιες μυστηριώδεις παρασιτικές οντότητες, που θέλουν να τρέφονται από τις κακές σκέψεις και τα κακά συναισθήματα του «αστρικού» σώματος των ανθρώπων.

Τα πράγματα εξελίχθηκαν διαδοχικά, οι Πνευματιστές επηρέασαν τους Θεοσοφιστές, οι Θεοσοφιστές τους μάγους, οι μάγοι όσους ασχολήθηκαν με τον αποκρυφισμό, και αντίστροφα. Ο αποκρυφισμός ανέπτυξε καινούριες πεποιθήσεις, ενώ οι ψυχικές έρευνες με επιστημονικό χαρακτήρα ακατάπαυστα εξέταζαν περιστατικά ανεξήγητων φαινομένων προσπαθώντας να διαχωρίσουν τα πράγματι ανεξήγητα, από αυτά των παραπλανητικών ψευδαισθήσεων.

Από τότε μέχρι σήμερα, νοητικά κατασκευάσματα αλλόκοτων κόσμων και όντων περιγράφηκαν από Εξιστορητές και Ταξιδευτές της –πλασματικής και μη– έμπνευσης. Λαογράφοι και ποιητές, άφησαν καταγραφές άλλων εποχών πίσω τους. Οι μάγοι επιθυμούσαν να ανοίξουν τις πύλες άλλων κόσμων με τελετές και άγνωστες λατρείες… Και οι ερευνητές ανακάλυπταν αυτούς και τις μυστικές οργανώσεις τους.

Μια από τις προσωπικότητες που επηρέασαν τους Θεοσοφιστές, ήταν ο Γάλλος ψυχικός ερευνητής του Βαμπιρισμού, Ζ. Τζ. Πιράρ, γνωστός κατά τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα, την περίοδο που είχε ακμάσει ο Πνευματισμός στην Γαλλία. Ήταν ο πρώτος που παρουσίασε την θεωρία του «Ψυχικού Βαμπιρισμού». Ο Πιράρ δεν δεχόταν την έννοια της μετενσάρκωσης, μιας ιδέας που με τόση ευκολία είχαν υιοθετήσει οι πνευματιστές εκείνης της εποχής (υπό την καθοδήγηση του Αλέν Καρντέκ).

Αυτή η άρνηση του Πιράρ στην ιδέα της μετενσάρκωσης και το ενδιαφέρον του στις «ψυχικές επιθέσεις», τον οδήγησαν στην ύπαρξη των Βαμπίρ. Μέσα από μια σειρά άρθρων ανέπτυξε την θεωρία ενός «αστρικού διπλού» του πνευματικού σώματος, το οποίο είχε περιγράψει να έχει αιθέρια δομή. Η ύπαρξη αυτού του «διπλού» εξηγούσε τις διάφορες μαρτυρίες ανθρώπων, για τις εμφανίσεις φαντασμάτων νεκρών ανθρώπων, και επιβεβαίωνε τον ισχυρισμό των πνευματιστών, ότι ένα τέτοιο «σώμα» (αστρικό), ήταν απαραίτητο για να γίνουν ορατά αυτά τα φαντάσματα.

Ο Πιράρ πρότεινε ότι όταν το αστρικό σώμα εξαναγκαστικά αποβαλλόταν από το σώμα κάποιου, για παράδειγμα αν και όταν αυτός θαβόταν ζωντανός, τότε αυτό παρέμενε δραστήριο στον υλικό κόσμο, «βαμπιρίζοντας» ζωντανούς θνητούς για να μπορεί να θρέψει το σώμα μέσα στον τάφο, που τον κρατούσε δέσμιο. Αν και οι απόψεις του Πιράρ είχαν κάποια κληρονομικότητα από τον Παράκελσο, άνοιξαν γενικά νέους ορίζοντες προς την θεωρία του «παραφυσικού στραγγίσματος» της προσωπικής ενέργειας, με την βοήθεια ενός πνευματικού μέσου.

Την δουλειά του προχώρησε αργότερα ο θεοσοφιστής Φρανζ Χάρτμαν. Ο Χάρτμαν γεννήθηκε στην Βαυαρία της Γερμανίας, και δήλωνε ότι είχε καταγωγή ευγενών της Ιρλανδίας από την μητέρα του. Μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ασκούσε την ιατρική την περίοδο της διαμονής του εκεί, και κατά τα τέλη του 1870 ανακάλυψε την Θεοσοφική Εταιρία που μόλις είχε ιδρυθεί από την Μαντάμ Μπλαβάτσκυ και τον συνταγματάρχη Χένρυ Στιλ Όλκοτ.

Επισκέφθηκε το κέντρο της Θεοσοφικής Εταιρίας στο Αντυάρ της Ινδίας, και παρέμεινε εκεί για ένα διάστημα με την Μαντάμ Μπλαβάτσκυ. Όταν αυτή δέχτηκε μια δυσφημιστική επίθεση από μια θύελλα κατηγοριών για τσαρλατανισμό, αναγκάστηκε να αποσυρθεί στην Αγγλία και ο Χάρτμαν την ακολούθησε. Πολλές από τις σημειώσεις του για τους εννέα μήνες διαμονής του στο Αντυάρ, χάθηκαν εκείνη την περίοδο. Αργότερα, στην Αγγλία, έγραψε το περιβόητο βιβλίο του Μαγεία, Μαύρη και Λευκή (1885).

Ο Χάρτμαν πίστευε ότι οι Βρικόλακες υπήρχαν αληθινά, όχι όμως ότι ήταν κάποια πλάσματα με μυτερούς κυνόδοντες που έπιναν αίμα, και όλα αυτά που γνωρίζουμε από τις παραδόσεις ή τον κινηματογράφο. Το πεδίο στο οποίο υπήρχαν αυτές οι οντότητες, οι οποίες έπρατταν ενστικτωδώς και όχι λογικά, ήταν ένα πεδίο δυνάμεων υπο-ανθρώπινης νοημοσύνης. Δηλαδή κάτι που πλησιάζει περισσότερο στην ζωώδη μορφή ύπαρξης.

Ο Χάρτμαν θεωρούσε τις βαμπιρικές δυνάμεις πιο επικίνδυνες από άλλες δαιμονικές οντότητες, ακριβώς γιατί είχαν μεν νοημοσύνη (όπως αυτή των ζώων) αλλά λειτουργούσαν εξολοκλήρου ενστικτωδώς. Υποστήριξε αυτή την θεωρία του, παρουσιάζοντας την απόδειξη, την υπόθεση ενός νέου που εκδήλωνε τα κλασσικά συμπτώματα μιας βαμπιρικής επίθεσης.

Ο νέος είχε αδυνατίσει σε σημείο κατάρρευσης, όμως η όρεξή του για φαγητό ήταν ακόρεστη. Έλεγε πως κάποια παράξενη δύναμη είχε καθίσει στο στήθος του, και ότι από εκείνη την στιγμή είχε παραλύσει σε σημείο που δεν μπορούσε καν να διαμαρτυρηθεί ή να φωνάξει για βοήθεια. Δήλωνε πως αυτή η δύναμη του ρουφούσε την ζωή. Κάποιος που παραβρέθηκε με τον νέο την ώρα μιας από αυτές τις επιθέσεις, είπε ότι στο στήθος του θύματος υπήρχε μια διάφανη, σχεδόν αόρατη ουσία αλλά απτή, κάτι σαν ζελατίνη.

Ο Χάρτμαν συμπέρανε ότι ο νέος είχε έρθει σε επαφή με «εκτόπλασμα», μια μυστήρια ουσία για την οποία έλεγαν πολλοί ότι την είδαν να βγαίνει από τα σώματα διαφόρων πνευματιστών και μέντιουμ κατά την διάρκεια των «σεάνς» τους. Ο Χάρτμαν υπήρξε πρόεδρος της Θεοσοφικής Εταιρίας στην Γερμανία, και δήλωνε πως είχε έρθει σε επαφή με μια μυστική ροδοσταυρική οργάνωση, πριν από τις μελέτες του στον χώρο του Βαμπιρισμού. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ότι αυτή η ροδοσταυρική οργάνωση, ήταν η Χρυσή Αυγή, ιδρυτές της οποίας ήταν ο ΜακΓκρέγκορ Μάδερς και ο Γουίν Γουέστκοτ, και στην οποία ήταν μυημένοι ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς και ο Άλιστερ Κρόουλυ.

Ο πρώτος πρόεδρος της Θεοσοφικής Εταιρίας, ο Χένρυ Στιλ Όλκοτ, παρουσίασε μια άλλη θεωρία. Μερικές φορές, έλεγε ο Όλκοτ, τυχαίνει να θαφτεί κάποιος που φαινομενικά είναι νεκρός ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι, όμως φαίνεται έτσι γιατί είναι σε μια φάση κατατονίας, σε trance, και είναι σχεδόν νεκρός, αλλά όχι εντελώς νεκρός. Λαμβάνοντας υπόψη την ικανότητα των γιόγκι, οι οποίοι μπορούν να ρίχνουν τους ρυθμούς της καρδιάς και της αναπνοής τους, μπορώντας να επιβιώσουν κατά αυτόν τον τρόπο, με μια ελάχιστη ποσότητα αέρα, ο Όλκοτ υπέθεσε ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβαίνει και με άτομα που είναι θαμμένα αλλά τα οποία δεν είναι στ’ αλήθεια νεκρά.

Πίστευε ότι κατά την διάρκεια αυτής της νεκροζώντανης κατάστασης, ο θαμμένος έστελνε το αστρικό του διπλό για να ρουφήξει αίμα από τους ζωντανούς και έτσι να κλέψει λίγη ζωή. Η αποτέφρωση ήταν κατά την γνώμη του η μόνη λύση σε αυτό το πρόβλημα γιατί μόνο έτσι θα έσπαζε ο σύνδεσμος μεταξύ σώματος και αστρικού. Κι άλλοι θεοσοφιστές ακολούθησαν τα αχνάρια του, όπως ο Λιντμπίτερ, ο Πάουελς, και ο Χάρτμαν. Ωστόσο η μέντωρ του Όλκοτ ήταν η Μπλαβάτσκυ, η οποία ήταν βαθιά επηρεασμένη από τις θεωρίες του Πιράρ.

Ο Χάρτμαν είχε επίσης αναπτύξει την θεωρία περί «αστρικού όγκου», και πίστευε ότι τα Βαμπίρ αν και μοχθηρά, δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ηθικά διαβολικά, γιατί απλά δεν έχουν ανθρώπινη νοημοσύνη. Επίσης αναφερόταν στους «Ψυχικούς Σπόγγους» (Psychic Sponge), οι οποίοι, όπως έλεγε, δεν ήταν αστρικά δραστήριοι αλλά ένα άλλο είδος ψυχικών Bαμπίρ, μαγνητικά βαμπιρικοί.

Ο μεγάλος συγγραφέας του Φανταστικού (και μέλος της Χρυσής Αυγής) Άλτζερνον Μπλάκγουντ, επίσης χρησιμοποίησε αυτόν τον όρο στην ιστορία του Η Μεταφορά, (The Transfer), όπου περιγράφει έναν πολύ λεπτό άντρα, με μάτια που γυαλίζουν παράξενα, ο οποίος ρουφούσε την ζωτική ενέργεια όποιου τύχαινε να βρίσκεται κοντά του. Ο μαγνητικός Βαμπιρισμός επικεντρώνεται σε περιπτώσεις στραγγίσματος ενέργειας μέσω επαφής και δεν συμπεριλαμβάνει το «αστρικό».

Για παράδειγμα στην περίπτωση δύο ατόμων όπου υπάρχει μαγνητική ανταλλαγή ενέργειας, θα μπορούσε το ένα να λειτουργεί βαμπιρικά πάνω στο άλλο. Ένα τοπίο θα μπορούσε επίσης να βαμπιρίσει μαγνητικά ένα άτομο, που τυχαίνει να βρίσκεται εκεί. Ένα αρνητικό φορτίο το οποίο εξαντλεί ένα θετικό φορτίο, αλλά λόγω κάποιας απόρροιας δεν σταματά να ρουφά ενέργεια. Θα μπορούσε να είναι μια νοητική διαδικασία.

Αλλά, ό,τι κι αν συμβαίνει, άραγε πού διοχετεύεται η ενέργεια που αντλείται; Θα μπορούσε όλο αυτό το σενάριο να καταλήγει στις συλλογικές βαμπιρικές οντότητες; Άραγε είναι τα Βαμπίρ για τα οποία μιλήσαμε, μέλη συλλογικών βαμπιρικών οντοτήτων; Είναι πιθανή η τηλεπαθητική επικοινωνία μεταξύ των βαμπιρικών όντων, ώστε να έχουν έναν κοινό στόχο, και έναν αρχηγό, τον «Πρίγκιπα του Σκότους», ως έναν κοινό εγκέφαλο;

Οι θεολόγοι υποστηρίζουν ότι υπάρχει ιεραρχία σε όλα τα αγγελικά βασίλεια στον ουρανό. Ωστόσο τα δαιμόνια επειδή ανήκουν στην επαναστατική πλευρά που εναντιώθηκε στο Θεό, δεν τους ταιριάζει, λόγω υπερβολικής υπερηφάνειας, να υποτάσσονται και να ακολουθούν εντολές. Επειδή όμως μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά και έχουν κοινές επιθυμίες όπως και οι άγγελοι μεταξύ τους, οι δραστηριότητές τους θα είναι όμοιες και με έναν όμοιο σκοπό, άσχετα αν λειτουργούν τελείως διαφορετικά από τους ουράνιους αγγέλους.

Τι είναι λοιπόν οι συλλογικές βαμπιρικές οντότητες;

Κατά την γνώμη μου όλες και κάθε είδους βαμπιρικές οντότητες ανήκουν σε μια συλλογική οντότητα, μια οικογένεια μ’ άλλα λόγια, η οποία αποτελείται επίσης από υπο-οικογένειες οι οποίες είναι συγγενικές μεταξύ τους. Η συγγένεια μεταξύ των οικογενειών θα μπορούσε να είναι από πρώτου βαθμού ως και πολύ μακρινή, ανάλογα με τα βασικά χαρακτηριστικά των μελών που την αποτελούν.

Διαδοχικά αυτές οι οικογένειες σχηματίζουν μια ιεραρχία, κάτι σαν ένα οικογενειακό δέντρο, στην κορυφή του οποίου βρίσκεται ο «Πρίγκιπας». Το πρόσωπό του είναι σκοτεινό, και ίσως, όπως λένε πολλοί, να μην έχει καν πρόσωπο… Εξάλλου πολλά από τα όντα του σκότους δεν έχουν καθόλου πρόσωπο, και άλλα πάλι δεν έχουν κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο γιατί οι μεταμορφώσεις τους είναι συνεχείς, σχηματίζοντας ένα εναλλασσόμενο προσωπείο, ένα «ολόγραμμα» όλων των όντων που τα «αποτελεί» (με την έννοια της συγγένειας και της συλλογικής ομοφωνίας).

Ακόμη και ζώα όπως η νυχτερίδα, ο αρουραίος και η κουκουβάγια είναι συγγενικά των Βαμπίρ, και γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, υπάρχει η προκατάληψη ότι μια συνάντηση με ένα από αυτά τα ζώα θα μπορούσε να είναι μια συνάντηση με Βαμπίρ. Άλλωστε, είναι οι συνηθέστερες μεταμορφώσεις τους. Λίγο πιο κάτω θα δούμε πως ο Σβέντενμποργκ περιέγραψε ότι τα όντα της κόλασης με κοινά χαρακτηριστικά είναι αδελφικά, και μας δίνει μια αρκετά ξεκάθαρη εικόνα για το πως θα μπορούσαν να μοιάζουν εξωτερικά.

Παρόλο που όλα αυτά έχουν την προέλευσή τους σε οράματα, πιστεύω ότι θα μπορούσαν να έχουν τις αντιστοιχίες τους στο γήινο πεδίο. Αυτό ωστόσο, είναι μια πύλη που ξεκλειδώνει σε σκοτεινά μονοπάτια και σημαίνει ότι ο επισκέπτης πρέπει να γνωρίζει το δρόμο της επιστροφής…

Ανέκαθεν υπήρχαν μάγισσες που είχαν την ικανότητα να κάνουν μάγια με τα μάτια. Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον γιατί οι μάγοι και οι μάγισσες ως επίγειοι υπηρέτες του διαβόλου, ίσως τελικά να αποτελούν μια συλλογική οντότητα που παρατηρεί τον κόσμο μέσα από αμέτρητα μάτια, τα μάτια του καθενός από αυτούς. Τα μάγια με τα μάτια ήταν γνωστά ακόμη και στην Ιρλανδία όπου μάλιστα ονόμαζαν αυτές τις μάγισσες, «μάγισσες με τη ματιά που δαγκώνει».

Το βαμπίρ με την μαγνητική ματιά που υπνωτίζει τα θύματά του, είναι σίγουρα της ίδιας οικογένειας που έχει χαρακτηριστική την ικανότητα να υποβάλλει τους θνητούς σε πράξεις της αρεσκείας του, με τρόπο ύπουλο που περνά σχεδόν απαρατήρητος. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι σκοτεινές δυνάμεις έχουν παράθυρα στον κόσμο μας, τα μάτια κάθε μέλους της κάστας αυτής, που τις υπηρετεί.

Το αντάλλαγμα για κάθε ζευγάρι μάτια, είναι οι υπηρεσίες που προσφέρουν αυτές οι οντότητες της αβύσσου στον κάθε μάγο και μάγισσα. Αν τα μάτια μας επικοινωνούν με ένα συλλογικό ασυνείδητο από τον πνευματικό κόσμο προς τον υλικό και το αντίστροφο, οι βαμπιρικές οντότητες επιθυμούν την κατάληψη των ματιών μας.

Αποστολή τους είναι να παρεμβάλλουν παραπλανητικά στην αντίληψη του κάθε ανθρώπου, εξαπατώντας αυτούς που πέφτουν θύματά τους, και να τους μαγνητίζουν με την φοβερή καταχνιά της συλλογικής τους ύπαρξης, κερδίζοντας έτσι όλο και ένα μεγαλύτερο μέρος της πραγματικότητας. Μόνιμος στόχος τους είναι να εξαπλωθούν και να κυριεύσουν, προκαλώντας παραισθήσεις…

Η γνωστή αποκρυφίστρια Ντιόν Φόρτσουν, επίσης υποστήριξε την θεωρία του Ψυχικού Βαμπιρισμού. Γεννήθηκε στην Ουαλία το 1890, και δεν άργησε να ανακαλύψει ότι είχε ιδιαίτερες ψυχικές ικανότητες. Το 1919 μυήθηκε σε μια οργάνωση συγγενική του Ερμητικού Τάγματος της Χρυσής Αυγής, το Άλφα και Ωμέγα κεφάλαιο της Στέλλα Ματουτίνα, όπου της δόθηκε το μαγικό όνομα Deo Non Fortuna, το οποίο σημαίνει «από το Θεό και όχι από τύχη», εν συντομία Ντιόν Φόρτσουν. Το πραγματικό της όνομα ήταν Βιολέτα Μαίρη Φερθ.

Πέντε χρόνια αργότερα ίδρυσε την Αδελφότητα του Εσωτερικού Φωτός και δήλωνε ότι είχε επαφή με τα εσώτερα πεδία, απ’ όπου δεχόταν καθοδήγηση. Έτσι ανέπτυξε τις δικές της μαγικές διδασκαλίες. Έγραψε το Υγιής Αποκρυφισμός, Η Εκπαίδευση και το Έργο ενός Μυημένου, Η Μυστική Καμπάλα, Η Ιέρεια της Θάλασσας, Τα Μυστικά του Δρ. Τάβερνερ, και Ψυχική Αυτοάμυνα, το οποίο είναι από τα γνωστότερα έργα της, και προτείνεται για αρχάριους στον «αόρατο» κόσμο. Η Φόρτσουν υπήρξε θαυμάστρια και μαθητευόμενη του Άλιστερ Κρόουλυ, αν και απέφευγε αυτόν τον τίτλο, και δεν γνωστοποίησε ποτέ τις δραστηριότητές της μαζί του, προστατεύοντας έτσι την φήμη της από την κηλίδα των «σκοτεινών δρόμων», ως μέλος της Χρυσής Αυγής.

Τα διάφορα γνωρίσματα –ή συμπτώματα– ψυχικής επίθεσης, που καταθέτει η Φόρτσουν μέσα στο έργο Ψυχική Αυτοάμυνα, είναι: α) ένα βάρος στο στήθος του θύματος την ώρα που κοιμάται, σαν να γονατίζει κάποιος πάνω του, β) επαφή με εκτόπλασμα (μια ουσία που υποτίθεται ότι οι πνευματιστές της εποχής έβγαζαν από το σώμα τους κατά την διάρκεια των σεάνς), γ) νευρική και σωματική εξάντληση, δ) μελανιές και σημάδια με συγκεκριμένο σχήμα στο σώμα του θύματος που εμφανίζονται την ώρα του ύπνου, ε) η ανεξήγητη εμφάνιση πατημάτων ποδιών, ξεσπάσματα φωτιάς, και το φαινόμενο «αστρική καμπάνα», που είναι ένας ήχος σαν χτύπημα από μια λεπίδα μαχαιριού πάνω σε ένα ραγισμένο κρασοπότηρο. Αυτός ο ήχος, όπως λέει η Φόρτσουν, προμηνύει την έλευση κάποιας οντότητας, όχι αναγκαστικά με κακές προθέσεις. Αν όμως συνδυάζεται με άλλα ψυχικά συμπτώματα, τότε είναι πιθανόν να σημαίνει ψυχική επίθεση.

Ο πρώτος τρόπος που εκδηλώνονται τα ψυχικά φαινόμενα κατά την Φόρτσουν είναι τα όνειρα, ενώ η σεξουαλική δύναμη κρύβει ένα μεγάλο κομμάτι της πρακτικής στα απόκρυφα πεδία. Για τα όνειρα, την σεξουαλική δύναμη και τους ερωτικούς ονειρικούς επισκέπτες, Incubi και Succubi, θα αναφερθώ παρακάτω σ’ αυτό το κείμενο (αλλά και στο κεφάλαιό μου για τις Βαμπιρικές Μαύρες Τέχνες, όπου θα ασχοληθούμε με το πιο σκοτεινό και απαγορευμένο μονοπάτι του αποκρυφισμού).

Ο οραματιστής και συγγραφέας Εμμάνουελ Σβέντενμποργκ (1688-1772), που επηρέασε τους πνευματιστές του 17ου και του 18ου αιώνα, είχε συλλάβει μια λεπτομερή περιγραφή της κόλασης και των κατοίκων της:


«Όλοι οι άνθρωποι που βρίσκονται στους κάτω κόσμους, μετέχουν σε κακά πράγματα και σε επακόλουθα ψεύτικα πράγματα, ως αποτέλεσμα της αγάπης τους για τον εαυτό τους και για τον κόσμο… Ο καθένας φτάνει στην κοινότητα στην οποία βρισκόταν το πνεύμα του στον κόσμο. Στην πραγματικότητα κάθε άνθρωπος όσον αφορά το πνεύμα του, είναι συνδεδεμένος με μια συγκεκριμένη ουράνια ή καταχθόνια κοινότητα: ένας κακός άνθρωπος με μια κακο-χθονία, ένας καλός άνθρωπος με μια ουράνια.

Το πνεύμα του καθοδηγείται εκεί, βήμα προς βήμα, και τελικά επιτυγχάνει να μπει μέσα. Κατά την διάρκεια αυτής της κατάστασης, μερικά κακά άτομα από καιρό σε καιρό, μπαίνουν και βγαίνουν στους κάτω κόσμους, αλλά δεν φαίνονται να πέφτουν προς τα κάτω με το κεφάλι πρώτα, όπως κάνουν όταν έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά. Ενώ βρίσκονται στην κατάσταση που τους ταιριάζει στα περισσότερο εξωτερικά τους στοιχεία, τους δείχνουν αυτή την ίδια την κοινότητα στην οποία βρίσκονται από την άποψη του πνεύματος, ενόσω ήταν στον κόσμο. Αυτό συμβαίνει για να τους κάνουν να γνωρίσουν ότι βρίσκονταν στην κόλαση ακόμα και κατά την φυσική τους ζωή. Και όμως δεν ήταν στην ίδια κατάσταση όπως αυτή των ανθρώπων που βρίσκονται στον κόσμο των πνευμάτων…

»Όταν τα πνεύματα στους κάτω κόσμους εξετάζονται κάτω από το οποιοδήποτε φως του ουρανού, εμφανίζονται με μορφές που ταιριάζουν στις κακές τους ποιότητες… Δεν υπάρχει κάποιος σύντομος τρόπος για να περιγράψουμε την εμφάνιση όλων αυτών των μορφών, καμία εντελώς από αυτές δεν είναι στην πραγματικότητα όπως μία άλλη. Υπάρχει μια γενική ομοιότητα μεταξύ των ανθρώπων που μετέχουν σε ένα παρόμοιο κακό και βρίσκονται επομένως στην ίδια καταχθόνια κοινότητα.

Ένα είδος ομοιότητας των προσώπων των ατόμων απορρέει πραγματικά εκεί από αυτή τη συμμετοχή, σαν να είχαν όλα μια κοινή προέλευση. Γενικά τα πρόσωπά τους είναι τρομακτικά και άψυχα σαν πτώματα. Άλλα είναι μαύρα, άλλα είναι σαν μικροί πύρινοι δαυλοί, άλλα είναι πρησμένα από σπυριά, παραμορφωμένες φλέβες και πληγές. Μερικοί δεν έχουν κάποιο ορατό πρόσωπο, αλλά αντίθετα κάτι τριχωτό και οστεώδες. Σε άλλους ξεχωρίζουν μόνο τα δόντια. Τα σώματά τους είναι τερατώδη, και η ομιλία πηγάζει προφανώς από θυμό ή μίσος και εκδίκηση, επειδή καθένας από αυτούς μιλάει μέσα από την δική του ψεύτικη φύση κι έχει μια ποιότητα φωνής που απορρέει από την κακή του φύση. Με συντομία, όλοι τους είναι αντανακλάσεις της δικής τους κόλασης…

»Πρέπει όμως να αντιληφθούμε ότι ενώ τα καταχθόνια πνεύματα φαίνονται έτσι κάτω από το φως του ουρανού, φαίνονται σαν άνθρωποι ο ένας στον άλλο. Αυτό απορρέει από το έλεος του Κυρίου, για να εμποδίσει την βρωμιά τους να είναι σε αυτούς, όπως φαίνεται στους αγγέλους. Και όμως, η εμφάνιση αυτή είναι παραπλανητική, γιατί την στιγμή που αφήνεται να περάσει μέσα κάποιο φως από τον ουρανό, οι ανθρώπινες μορφές τους αλλάζουν σε κτηνώδεις που είναι οι μορφές των δικών τους εσωτερικών ποιοτήτων… Γιατί κάτω από το φως του ουρανού όλα φαίνονται όπως είναι στην πραγματικότητα.

»Αυτός είναι επίσης ο λόγος που τρέχουν μακριά από το φως του ουρανού και βυθίζονται μέσα στο δικό τους φως, ένα φως που είναι όπως αυτό που εκπέμπουν τα πυρακτωμένα κάρβουνα, και από καιρό σε καιρό όπως το φλεγόμενο θειάφι. Αυτό το φως όμως γίνεται ολοκληρωτικό σκοτάδι μόλις μπει μέσα φως από τον ουρανό. Αυτός είναι ο λόγος γιατί οι κάτω κόσμοι περιγράφονται ότι βρίσκονται σε ζόφο και σε σκοτάδι και γιατί οι λέξεις ζόφος και σκοτάδι υποδηλώνουν τα ψεύτικα στοιχεία που απορρέουν από αυτό που είναι κακό…»

Περίπου την ίδια εποχή, ενώ ο Εμμάνουελ Σβέντενμποργκ περιγράφει με αυτά τα λόγια την Κόλαση, ο Φραγκισκανός θεολόγος Λοντοβίκο Μαρία Σινιστράρι (1622-1701), καταγράφει στο εξαιρετικό έργο του Demoniality (που το έχουμε σήμερα στα χέρια μας με την επιμέλεια του Μοντάγκιου Σάμμερς) τις απόψεις των αγίων, των λόγιων, και των εκκλησιαστών εκείνης της εποχής, για τον υπερφυσικό κόσμο.

Στο Demoniality το οποίο αναφέρεται στην φύση των δαιμόνων και τα βασίλειά τους, ξετυλίγεται ένας κόσμος από όντα που μπορούν να πάρουν ανθρώπινη μορφή για να βασανίζουν τα θνητά θύματά τους, μυστηριώδεις εμφανίσεις και συναντήσεις με παράξενα όντα, ανεξήγητες ικανότητες που έχουν οι δαίμονες για να βασανίζουν άντρες και γυναίκες, όπως να διαπερνούν κλειδωμένες πόρτες, τους τοίχους των σπιτιών τους, να μετακινούν έπιπλα, να καταστρέφουν πράγματα και άλλα πολλά.

Ο Σινιστράρι, ο οποίος ας σημειωθεί ότι υπήρξε σύμβουλος της δικαστικής επιτροπής της Ιεράς Εξέτασης στην Ρώμη, χρησιμοποιεί την ελληνική λέξη «δαίμων», με την έννοια της αρχαίας ελληνικής, που σημαίνει και θεότητα. Η λέξη «θεότητα» ωστόσο δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την λέξη «δαίμων». Ο Σινιστράρι περιγράφει μια δύσκολη έννοια για την οποία δεν υπάρχει ακριβής αντιστοιχία στην λέξη «δαίμων».

Η περιγραφή των όντων που ονομάζει Incubi, σε ολόκληρο το έργο, είναι βασισμένη στην έννοια της λέξης «lutin». Αυτός ο λατινικός όρος σημαίνει πήλινος, που φέρνει στο μυαλό ομοιώματα ανθρώπων (φτιαγμένα από πηλό) που δεν έχουν ακόμη αποκτήσει ψυχή, δηλαδή τη δημιουργία του Θεού πριν της εμφυσήσει τη ζωή. Ακόμη μια έννοια της ίδιας λέξης είναι «χρυσοειδής», που θυμίζει τις εκκρίσεις του Βαμπιρικού Όφη αφού κατασπαράξει άνδρες, κατά τον μετα-αποκρυφιστή Κέννεθ Γκραντ.

Τα Incubi είναι κίβδηλα, συχνά είναι εξοργιστικά και γενικά τα χαρακτηρίζει μια θηριωδία. Χλιμιντρίζουν σαν τρελά στην πορνεία, ζευγαρώνουν ασταμάτητα, και πάντα μέχρι να εξαντλήσουν το θύμα τους.

Κατέχουν όλα τα μυστικά της τέχνης της λαγνείας και της ακολασίας. Αυτή η μεσαιωνική αντίληψη των πνευμάτων του Κακού, είναι γνωστή και σήμερα. Αποκρυφιστές και μάγοι έχουν αφηγηθεί άπειρα περιστατικά που αφορούν απρόοπτες επισκέψεις τέτοιων όντων σε απλούς θνητούς.

Τα Incubi που είναι αρσενικά, και τα Succubi που είναι θηλυκά (ο Incubus και η Succubus στον ενικό) είναι οι νυκτερινοί επισκέπτες Bαμπίρ, που επιτίθενται σεξουαλικά στα θύματά τους όταν αυτά κοιμούνται.

Δεν ρουφάνε το αίμα τους, ούτε κλέβουν τη ζωτική τους ενέργεια, όμως συνουσιάζονται με τα θνητά θύματά τους, μέχρι αυτά να πέσουν από εξάντληση. Μπορούν να πάρουν οποιαδήποτε μορφή, και συνήθως εμφανίζονται μέσα στα όνειρά τους, σε «ονειρώξεις».

Ο δαίμονας Ίνκουμπους, επισκέπτεται τις γυναίκες στην κρεβατοκάμαρά τους τις νύχτες, πλαγιάζει πάνω τους «ρίχνοντας το βάρος του στο στήθος τους», αναγκάζοντάς τες να συνευρεθούν σεξουαλικά μαζί του. Η θηλυκή εκδοχή αυτού του δαίμονα, η Σούκουμπους, είναι ουσιαστικά το ίδιο με τον Ίνκουμπους, είναι μια ακόμη μεταμόρφωσή του ίδιου δαίμονα, που κάνει αντίστοιχα πράγματα στους άντρες θύματά της.

Ψάχνοντας την ρίζα του ουσιαστικού Ίνκουμπους, συναντάμε το λατινικό «incumbo» που σημαίνει ξαπλώνω πάνω σε κάτι, και στηρίζομαι πάνω σε κάτι – είναι πολύ συνηθισμένη η αναπαράσταση μιας επίθεσης ενός Ίνκουμπους, όπου αυτός ο δαίμονας γονατίζει πάνω στα γυναικεία στήθη… Στην αγγλική γλώσσα επίσης υπάρχει το ρήμα «incubate» που σημαίνει επωάζω, εκκολάπτω, ζεσταίνω, και αυτές οι έννοιες έχουν απόλυτη σχέση με την ικανότητα του Ίνκουμπους μεταμορφωμένο σε Σούκουμπους, να κλέβει το σπέρμα από τον άντρα και να το διατηρεί ζωτικό, ώσπου να το μεταφέρει εκεί που θέλει ως Ίνκουμπους πάλι, για να γονιμοποιήσει κάποια γυναίκα.

Παράλληλα στην ρίζα του Σούκουμπους υπάρχει το λατινικό «succumbo» που σημαίνει υποπίπτω, καταπίπτω, υποκύπτω, και στην αγγλική έχουμε το ρήμα «succumb» που σημαίνει παραδίδομαι, πεθαίνω. Είναι φυσικό να θεωρηθεί ότι οι δαίμονες θηλυκού γένους είναι παθητικοί σε σχέση με τους αρσενικούς, ωστόσο αυτό δεν αληθεύει σε αυτήν την περίπτωση. Η λέξη Σούκουμπους έχει την κατάληξη -ους, που είναι μια ενεργητική κατάληξη και εννοεί την πρόκληση κάποιου στο να παραδοθεί.

Και στις δυο περιπτώσεις οι ονειρικοί εισβολείς περιμένουν την κατάλληλη ώρα για να επιτεθούν, όταν τα θύματά τους είναι ευάλωτα, δηλαδή την ώρα που κοιμούνται και ονειρεύονται, τότε που ανοίγονται πύλες σε άλλους κόσμους παράλληλους, καλά κρυμμένους από την συνείδηση. Οι ομολογίες όσων έπεσαν θύματα αυτών των δαιμόνων περιγράφουν την εμπειρία τους από άκρως ηδονιστική ως άκρως τρομακτική. Είναι κάτι αντίστοιχο με τα ερωτικά όνειρα και τους τρομακτικούς εφιάλτες.

Οι σεξουαλικοί δαίμονες είναι στην ουσία ανδρόγυνοι, που έχουν την ικανότητα να μεταμορφωθούν είτε σε θηλυκού γένους, είτε σε αρσενικού γένους εραστές φοβερής επιδεξιότητας. Συμβολικά αυτοί οι δαίμονες αναπαριστούν την απαγορευμένη σεξουαλικότητα, που παραμένει κλειδωμένη μέσα σε κάποιου το υποσυνείδητο, λόγω ηθικών περιορισμών. Η ομοφυλοφιλία θεωρείται ότι είναι μια από αυτές τις καταπιεσμένες πτυχές της σεξουαλικότητας…

Η τρομακτική όψη των Βαμπίρ απέκτησε μια ακόμη πλευρά με την ιστορική παρέμβαση της Μαντάμ Ελίζαμπεθ Μπάθορυ, της περιβόητης «Ματωμένης Κόμισσας». Η Μπάθορυ ήταν μια πολύ δαιμονική λεσβία και έπινε το αίμα νέων κοριτσιών, ερωμένων και θυμάτων της γοητείας της. Όπως είναι γνωστό μεταξύ των αποκρυφιστών και των μυημένων στις Μαύρες Τέχνες, η κάθε εκκεντρικότητα συμπεριλαμβανόμενης και της σεξουαλικής «διαστροφής» –ό,τι και αν σημαίνει αυτό– είναι ένα μέσο για την διάλυση των συνειδησιακών φραγμάτων. Αυτό επιτρέπει στην ομοφυλοφιλία, που δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια προσωπική σεξουαλική προτίμηση, να γίνει ένα θεμιτό παιχνίδι ρόλων που επιφέρει αυτήν την αίσθηση της συνειδησιακής υπέρβασης. Η Κόμισσα Μπάθορυ ήταν η πρώτη γνωστή περίπτωση ομοφυλοφιλίας στην ιστορία των Βαμπίρ, σηματοδοτώντας έτσι, κάποια εποχιακά πλαίσια των κοινωνικών ταμπού…

Η Ευρωπαϊκή λαογραφία, και κυρίως αυτήν των Τσιγγάνων και των νότιων Σλάβων, παρουσίαζε τους Βρυκόλακες ως σεξουαλικές οντότητες, και από τις καταγραφές διαφόρων περιπτώσεων δεν έλειπε ποτέ το σεξουαλικό στοιχείο. Για παράδειγμα, πολλές καταγραφές για το ξέθαμα πτωμάτων τα οποία υποθετικά ήταν Βαμπίρ, ανέφεραν ότι στα αρσενικού γένους πτώματα είχε παρατηρηθεί η πλήρης στύση του πέους.

Κυρίως οι Τσιγγάνοι θεωρούσαν ότι οι αρσενικοί Βρυκόλακες είχαν τόσο έντονη σεξουαλικότητα, που αυτή από μόνη της αρκούσε για να τους φέρει πίσω από τον κόσμο των νεκρών. Η συνηθέστερη περίπτωση ενός Βρυκόλακα ήταν να επιστρέφει τις νύχτες στο σπίτι του, για να συνουσιαστεί με την χήρα γυναίκα του. Αυτό, τις περισσότερες φορές, διαρκούσε αρκετό καιρό, ώσπου η γυναίκα έφτανε σε κατάσταση πλήρης εξουθένωσης και αδυναμίας. Και σε πολλές περιπτώσεις έμενε έγκυος από τον βρυκόλακα άντρα της.

Το παιδί που γεννιόταν από μια τέτοια επαφή λεγόταν «δαμπίρ», και οι φήμες λένε ότι κατείχε ιδιαίτερες δυνάμεις, μπορούσε δηλαδή να κάνει βαμπιρικές διαγνώσεις και να εξολοθρέψει βαμπιρικές οντότητες αν απειλούσαν την κοινότητά του. Άλλες φορές πάλι, ο Βρυκόλακας εμφανιζόταν στην ζωντανή αγαπημένη του, με την οποία δεν είχε την ευκαιρία να ολοκληρώσει την αγάπη του. Καλούσε την γυναίκα αυτή να έρθει μαζί του στον τάφο του, όπου θα μπορούσαν να μοιραστούν την αγάπη τους στην αιωνιότητα. Η μπαλάντα Lenore του Γκόντφριντ Όγκουστ Μπέργκερ, που μεταφράστηκε στα αγγλικά από τον Σερ Γουόλτερ Σκοτ, είναι η λογοτεχνική απόδειξη ότι αυτή η περίπτωση Βαμπιρισμού ήταν αρκετά δημοφιλής κατά τους προηγούμενους αιώνες.

Αλλά όλα αυτά είναι πολύ αργότερα από τον Σινιστράρι, και τον προφήτη Ησαΐα που συσχέτιζε αυτές τις οντότητες με τους δράκους και τους στρουθοκάμηλους, με τις κουκουβάγιες, τους σάτυρους και το «θηρίο της νύχτας» που στην Εβραϊκή παράδοση είναι η Λίλιθ, η πρώτη γυναίκα του Αδάμ. Υποτίθεται ότι η ερπετόμορφη Λίλιθ επισκεπτόταν τον Αδάμ στα όνειρά του ως Σούκουμπους, όταν αυτός ακόμη ζούσε μόνος, στον κήπο της Εδέμ. Ο θεός λοιπόν έφτιαξε την Εύα από την ευσπλαχνία του προς τον Αδάμ, για να τον σώσει από την Λίλιθ.

Οι ημίθεοι της Ελλάδας και της Ρώμης, οι Σάτυροι, οι Φαύνοι, ο Πάνας, οι Νύμφες, οι Αμαδρυάδες και όλες οι θεότητες της φύσης, ήταν Ίνκουμπι και Σούκουμπι, κατά τον προφήτη Ησαΐα, όπως σημειώνει ο Μοντάγκιου Σάμμερς, ο οποίος έχει κάνει την επιμέλεια και την πολύ καλή εισαγωγή στο Demoniality του Σινιστράρι. Στην εισαγωγή αυτή ο Σάμμερς αναφέρει ότι οι Σάτυροι μετά τον καιρό του Πραξιτέλη (390 π.κ.ε.), αρχίζουν να περιγράφονται ομορφότεροι και λιγότερο ζωόμορφοι, με περισσότερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, εκτός από τα μυτερά αυτιά τους, ενώ είναι ακρότατα «εκφυλισμένοι» σεξουαλικά (αυτό φυσικά συμβολίζει το τεράστιο πέος των Σατύρων).

Ακολουθεί μια αφήγηση του αγ. Αντωνίου που μας πηγαίνει σ’ εκείνη την εποχή, όταν αυτός ο άγιος ταξίδευε για να επισκεφθεί τον άγιο Παύλο τον ερημίτη μέσα από την έρημο. Εκεί συνάντησε ένα Σάτυρο, ο οποίος προσκύνησε μπροστά του και είπε:

«Είμαι ένα από εκείνα τα πλάσματα που γυρνούν τα δάση, και τα χωράφια σε απομακρυσμένους τόπους, και που λατρεύουν οι παγανιστές για θεούς. Όμως εσύ ξέρεις ότι είμαστε θνητοί και ήρθα για να σε παρακαλέσω να προσευχηθείς για μένα και για τους ανθρώπους μου, στο θεό σου, που είναι και θεός μου, και ο θεός όλης της πλάσης…»

Οι αντίστοιχες νεραΐδοπαρέες της ιρλανδικής παράδοσης, και άλλων κελτικών παραδόσεων, είναι επίσης σχετικές με τους Έλληνες ημίθεους και τα Ίνκουμπι ή Σούκουμπι.

Ο νομπελίστας ποιητής (και μύστης της Χρυσής Αυγής) Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς, ήταν σίγουρος για την ύπαρξη των ξωτικών, και έχει αφηγηθεί αμέτρητες ιστορίες από προσωπικές του εμπειρίες. Να μία χαρακτηριστική:

«…Μια μέρα περπατούσα και πέρασα από ένα βαλτώδη σημείο του Inchy Wood (δάσος της δυτικής ακτής της Ιρλανδίας), όπου το χώμα ήταν μαλακό, όταν ξαφνικά ένιωσα, για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου μόνο, ένα συναίσθημα που μπορούσα να πω ότι ήταν όμοιο του συναισθήματος που βρίσκεται στα θεμέλια του χριστιανικού μυστικισμού… Μερικά βράδια αργότερα, ξύπνησα βλέποντας μπροστά μου τους πιο χαριτωμένους ανθρώπους που έχω δει ποτέ μου. Έναν νέο άντρα και ένα κορίτσι, ντυμένους στα πράσινα, σαν το χρώμα της ελιάς, που στέκονταν δίπλα στο κρεβάτι μου. Κοίταξα το κορίτσι και είδα ότι το ένδυμά της ήταν μαζεμένο γύρω από το λαιμό της, όπου κατέληγε σ’ ένα στεφάνι από φύλλα κισσού…»

Στην Ιρλανδία γενικά, πιστεύεται ότι όλη η φύση κατοικείται από αόρατους ανθρώπους, και ότι μερικοί από αυτούς είναι άσχημοι και γκροτέσκοι, άλλοι πονηροί και ανόητοι, και άλλοι πολλοί περισσότερο όμορφοι από όσο θα μπορούσαμε να φανταστούμε, και ότι αυτοί οι τελευταίοι είναι συχνά σε κοντινή απόσταση από εμάς όταν βρισκόμαστε σε ευχάριστους και ήσυχους τόπους.

Είναι αμέτρητα τα περιστατικά που έχουν αφηγηθεί άνθρωποι από συναντήσεις τους με νεράιδες και νύμφες, τα όμορφα ξωτικά με τα οποία πολλές φορές κλέβονταν και ζούσαν μαζί για ένα διάστημα σε αυτόν το κόσμο ή στον δικό τους κόσμο. Και ας μην ξεχνάμε τις φήμες για πολλά clans (φατρίες) της Σκωτίας και τους απογόνους τους, που πολλές φορές ήταν μισοί ξωτικά. Οι ΜακΚλάουντ στην Νήσο του Σκάι είναι ένα τέτοιο παράδειγμα.

Τα ξωτικά της κελτικής παράδοσης συχνά λέγονται Ξεχασιάρηδες, και είναι ανθρωπίνου μεγέθους πολλές φορές, άλλοτε μεγαλύτεροι, και πολύ συχνά είναι νάνοι.

Ο Μοντάγκιου Σάμμερς επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς του Σινιστράρι, όχι μόνο τα ξωτικά του Γέητς, αλλά και τα Τζιν της Αραβίας είναι σχετικά με τα Ίνκουμπι. Τα Τζιν της Αραβίας δεν ήταν όλα καλά, υπήρχαν και κακά τζίνι. Ήταν αόρατα και μπορούσαν να αναγνωριστούν από τις δραστηριότητές τους και όχι από μια συγκεκριμένη εμφάνιση. Πολλά ευτράπελα και άλλα θαύματα αποδίδονταν σ’ αυτά, και πολλές φορές συμπεριφέρονται σαν Poltergeist. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο Μοχάμεντ είχε απαγορεύσει την λατρεία κάθε είδους τζίνι, αν και πολλά από αυτά ήταν πιστοί μουσουλμάνοι. Υπήρχαν αρσενικά και θηλυκά για να διαιωνίζουν το είδος, και συνήθως ζούσαν σε απομακρυσμένες περιοχές και ερήμους. Είχαν επίσης την ικανότητα να αναπαραχθούν μέσω ανθρώπων, ένα βασικό κοινό χαρακτηριστικό με τα Ίνκουμπι.

Όπως είδαμε, υπάρχει μια μεγάλη γκάμα όντων από άλλες νοητικές πραγματικότητες, διαφορετικές από αυτές που γνωρίζουμε ως θνητοί άνθρωποι. Ο Μεσαίωνας στην Ευρώπη ήταν μια εποχή εμπεριστατωμένης μελέτης πάνω στα θέματα αυτά, και σε ό,τι άλλο θα μπορούσε να ήταν απειλητικό για το χριστιανικό δόγμα. Εκείνη την σκοτεινή εποχή, πίστευαν ότι όλα τα στοιχειακά ήταν υπηρέτες του Διαβόλου και των εκπροσώπων του. Οι μάγοι και οι μάγισσες είχαν στην διάθεσή τους δαιμονικά όντα με αφύσικες ικανότητες.

Σύμφωνα με το Malleus Maleficarum (λατ. Η Σφύρα των Μαγισσών), το εγχειρίδιο των κυνηγών των μαγισσών της Ιεράς Εξέτασης του Μεσαίωνα, υπάρχουν τέσσερις προϋποθέσεις για να μπορέσει ένας θνητός να έχει τις δυνάμεις του σκότους στις υπηρεσίες του. Πρώτα να απαρνηθεί το χριστιανικό δόγμα, δεύτερον να αφιερώσει σώμα και ψυχή στο διάβολο, τρίτον να προσφέρει αβάπτιστα παιδιά στο Σατανά, τέταρτον να συμμετέχει σε όλες και κάθε είδους σεξουαλικές και λάγνες πράξεις με Ίνκουμπι και Σούκουμπι.

Οι δαίμονες αυτοί μπορούν και λειτουργούν εξαιτίας της δύναμης που ασκούν στα μυαλά των ανθρώπων, ωστόσο πάντα με την ελεύθερη βούληση των τελευταίων. Επίσης επιλέγουν τον κατάλληλο χρόνο με τις κατάλληλες ουράνιες επιρροές και αστρικές συζυγίες, οι οποίες θα ευνοήσουν την γονιμοποίηση, που είναι και το θεμιτό αποτέλεσμα. Παρόλα αυτά οι δαίμονες λειτουργούν ως τεχνητοί παράγοντες σε αυτήν την διαδικασία, δηλαδή ουσιαστικά παίρνουν το ανθρώπινο σπέρμα και το μεταφέρουν για την γονιμοποίηση του.

Το σώμα που μπορεί να έχει ένας δαίμονας δεν είναι στ’ αλήθεια ζωντανό, γιατί η ζωή προέρχεται από την ψυχή. Έτσι, με το σώμα του ένας Ίνκουμπους ή μία Σούκουμπους, δεν μπορεί ούτε να παράγει σπέρμα, ούτε να συλλάβει, αλλά ούτε και να γεννήσει. Μπορεί όμως να αποθηκεύσει σπέρμα στο σώμα αυτό για να το εισάγει όπου αυτό επιθυμεί.

Υπάρχει ακόμη ένας λόγος γιατί οι δαίμονες αυτοί μεταμορφώνονται σε Ίνκουμπι και Σούκουμπι. Αυτές οι ικανότητες μεταμόρφωσης τους επιτρέπουν να διεκπεραιώσουν προσμίξεις διάφορων σπερμάτων και ωαρίων ώστε να κάνουν μαγικές αλχημείες που τους έχει αναθέσει ο πρίγκιπας των δαιμόνων. Τα παιδιά που θα γεννηθούν θα είναι ξωτικά ή δαιμονισμένα, και οι περιγραφές τέτοιων παιδιών τα χαρακτηρίζουν «παράξενα», σχεδόν μη ανθρώπινα…

Οι ονειρώξεις νέων ανθρώπων κατά την εφηβεία, που είναι ένα πολύ συνηθισμένο φαινόμενο, υπήρξαν ακόμη μια αφορμή για να μελετηθεί το ζήτημα των επισκέψεων δαιμόνων μέσα από τα όνειρα. Αυτοί πάντα θεωρούνταν υπεύθυνοι για τα ερωτικά όνειρα και τους παράξενους εφιάλτες. Μια θεωρία μεγάλου ενδιαφέροντος ήταν αυτή των ψυχιστών, που πίστευαν ότι οι ερωτικές φαντασιώσεις δημιουργούν τεχνητά στοιχειακά, και ότι αυτά τα στοιχειακά έχουν μια αντικειμενική αιθερική ύπαρξη.

Με άλλα λόγια αυτό που παράγεται είναι ένα «διπλό» του ατόμου, που μόνο σκοπό έχει να επαναλαμβάνει την όποια φαντασίωση το δημιούργησε… Αυτή η αιθερική ύπαρξη, εξακολουθεί να υπάρχει ανεξάρτητα από το νου αυτού που την κατασκεύασε, και μπορεί να επηρεάσει άτομα που βρίσκονται κοντά, ακριβώς όπως μια σκεπτομορφή λειτουργεί μέσα από την αύρα. Γιατί λοιπόν να μην είναι και αυτό ένα είδος Ίνκουμπους; Ακόμη καλύτερα γιατί να μην είναι ένα Ίνκουμπους ή ένα Σούκουμπους που επιτίθεται στον ίδιο του τον εαυτό, δίχως να αναγνωρίζεται από τον εαυτό, κατά την διάρκεια του ύπνου;…

Ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης έλεγε πως τους βαμπιρικούς δαίμονες τους χαρακτηρίζει μια φυσική παραφροσύνη, μια οργιώδης ορμητικότητα, η κακεντρέχεια και η επιθυμία να κάνουν κακό. Στην ουσία επιθυμούν να καταστρέψουν κάθε καλό, και γι αυτό είναι οι εχθροί του ανθρώπου. Μπορούν να τροποποιήσουν τις σκέψεις του ανθρώπου, γιατί έχουν την δυνατότητα να ξέρουν τι σκέφτεται ο καθένας οποιαδήποτε στιγμή, και να επέμβουν στο μυαλό του και τα συναισθήματά του.

Μπορούν να μπερδέψουν τους προσεκτικούς και να παρενοχλήσουν αυτούς που κοιμούνται. Μπορούν να ξεγελάσουν οποιονδήποτε με το να παρουσιαστούν μπροστά του ως άγγελοι, και να φέρουν στην Γη μεγάλες καταστροφές και αρρώστιες. Από τους μάγους και τις μάγισσες κλέβουν την δύναμη που έχει η λατρεία του θείου και έτσι, με αυτή την δύναμη λειτουργούν τα ξόρκια.

Όμως, η δύναμη των δαιμόνων εστιάζεται στα γεννητικά όργανα, γιατί μέσα από την σαρκική λαγνεία έχουν δύναμη πάνω στον άνθρωπο, απ’ όπου επίσης παράγονται και τα στοιχεία της γονιμότητας. Μπορούν επίσης να μεταστοιχειώσουν το σπέρμα ή το ωάριο που κλέβουν από τους θνητούς δίχως να έχουν καταλάβει κάποιο σώμα, δηλαδή δίχως να έχουν υλική μορφή και δίχως να μεταφέρουν το σπέρμα αλλού.

Στην πραγματικότητα οι δαίμονες μπορούν να κάνουν πολλά περισσότερα όταν είναι αόρατοι, παρά απ’ όσα τους επιτρέπονται όταν γίνονται ορατοί. Αυτό είναι σχετικό με το λόγο πίσω από τις ονειρικές επισκέψεις των Ίνκουμπι, γιατί όπως λέει και ο Αριστοτέλης στο έργο του Περί Ενυπνίων: «…τα όνειρα υπάγονται σε μια ευρύτερη αισθητηριακή αντίληψη, μια όψη της οποίας είναι η φαντασία…» και συνεχίζει στο δεύτερο τμήμα του Περί της Καθ’ Ύπνον Μαντικής: «…γενικότερα μάλιστα, καθώς εκτός από τον άνθρωπο βλέπουν και τα ζώα όνειρα, δεν θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι τα όνειρα τα στέλνει ο θεός, ούτε πως συμβαίνουν εξαιτίας του. Όμως τα όνειρα έχουν κάτι το δαιμονικό, γιατί και η φύση έχει και αυτή κάτι το δαιμονικό…»

Στον κόσμο των ονείρων εξάλλου η ονειρική πραγματικότητα είναι μερικές φορές περισσότερο πραγματική από την ίδια την πραγματικότητα. Τα Ίνκουμπι έχουν την άδεια να εμφανιστούν σε κάποιον όταν αυτός κοιμάται γιατί το πνεύμα του αφήνεται ελεύθερο δίχως συνειδησιακά όρια, και έτσι το επιτρέπει ο ίδιος. Η έντονη σεξουαλικότητα που χαρακτηρίζει τα Βαμπίρ, φαίνεται σχετική με την ιδιαίτερη ισχύ που χαρακτηρίζει το ένστικτο της επιβίωσης των ειδών, μέσω της αναπαραγωγής που υπάρχει σε όλα τα πλάσματα που κατοικούν στον πλανήτη Γη.

Υπάρχει όμως και μια περισσότερο μυστική πλευρά του σεξουαλισμού.

Μυστική, όχι γιατί είναι κρυμμένη, αντιθέτως είναι ολοφάνερη, απλά είναι αόρατη. Μια δόνηση που δρα μαγικά σε φανταστικά πεδία, και που μπορεί να υλοποιεί με τρόπο μαγικό, πράγματα από τον κόσμο του αόρατου, δεν είναι κρυμμένη αλλά αόρατη. Εξάλλου σ’ αυτό δεν είναι βασισμένο και το θαύμα της δημιουργίας της καινούριας ζωής; Με τρόπο μαγικό ένα άυλο όνειρο γίνεται πραγματικότητα, κι έτσι ο υλικός κόσμος που μας περιβάλλει είναι ονειρικός γιατί αρχικά γεννήθηκε σαν ιδέα σε κάποιο άυλο κόσμο.

Οι δονήσεις που μας ενώνουν με αόρατους κόσμους, στιγμιαία μας συνδέουν με τα όνειρα, με την δημιουργία. Εκεί που διασταυρώνεται ο υλικός κόσμος με τον κόσμο του αόρατου, όλα είναι πιθανά…

Οι κοινωνικές αξίες αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την κοινωνική συμβίωση

Χωρίς αμφιβολία, οι κοινωνικές αξίες και οι κανόνες συνιστούν τον βασικό πυλώνα στις διαδικασίες της αγωγής και της κοινωνικοποίησης και, γενικά, στους θεσμούς κάθε κοινωνικού συστήματος.

Είναι γνωστό, τουλάχιστον, στους ειδικούς, ότι η κοινωνική συμβίωση προϋποθέτει έναν ελάχιστο βαθμό συναίνεσης ανάμεσα στα μέλη που απαρτίζουν το κοινωνικό σύστημα. Προϋποθέτει, δηλαδή, επίγνωση πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς σε κάθε περίσταση. Το συνεκτικό και ρυθμιστικό αυτόν ρόλο τον παίζουν, σε όλα τα κοινωνικά συστήματα, οι κοινωνικές αξίες, οι οποίες, συνεπικουρούμενες από τους κανόνες, προσδιορίζουν και προσανατολίζουν την κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων, συμβάλλοντας έτσι στη συνέχιση και τη διάρκεια των σχέσεών τους. Με άλλα λόγια, οι κοινωνικές αξίες αποτελούν «ύψιστα κοινωνικά αγαθά», τα οποία η κάθε κοινωνική ομάδα, αλλά και το ίδιο το άτομο, ταξινομούν και ιεραρχούν με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με το πολιτισμικό και μορφωτικό τους επίπεδο, καθώς και τις χωροχρονικές και λοιπές περιστάσεις.

Στον πυρήνα των αποκαλούμενων οικουμενικών αξιών ανήκουν η ζωή, η δημοκρατία, η ειρήνη, η ψυχική ηρεμία, η συλλογικότητα, η αλληλεγγύη, η παιδεία κ.ο.κ., οι οποίες χαρακτηρίζουν τις εκπαιδευτικές διαδικασίες και τους σκοπούς του σχολείου, τουλάχιστον σε θεωρητική βάση. Επομένως, ο ρόλος της αγωγής και της κοινωνικοποίησης στο θέμα αυτό αναδεικνύεται καθοριστικός για τη διαμόρφωση της κοινωνικής συμπεριφοράς του μαθητή και, συνολικά, της συγκρότησης της προσωπικότητάς του.

Αναμφίβολα, η ανθρώπινη συμπεριφορά και οι κοινωνικές σχέσεις βρίσκονται στην καρδιά της οικογενειακής ζωής, της σχολικής εκπαίδευσης και της κοινωνικής συμβίωσης. Εκεί αποκτούν οι άνθρωποι την κουλτούρα της συμπεριφοράς τους, μέσα από τις πρακτικές και τις εμπειρίες που βιώνουν καθημερινά, περισσότερο ως προϊόν καθημερινού βιώματος και λιγότερο ρητορικής διδασκαλίας και διακήρυξης.

Το σχολείο διακηρύσσει και διδάσκει τις αξίες της συλλογικότητας και της αλληλεγγύης στις εκπαιδευτικές του διαδικασίες. Ωστόσο, και σύμφωνα με τις έρευνες, στην πράξη μονοπωλούν το εκπαιδευτικό κέντρο βάρους οι ατομικές διαδικασίες μάθησης, εξέτασης και βαθμολόγησης, ενώ μειονεκτούν οι ομαδικές και συλλογικές διαδικασίες που προάγουν τη συνεργασία και την ομαδικότητα ανάμεσα στους μαθητές. Και αυτό φανερώνεται από το γεγονός ότι ο μαθητής ενεργεί και εξετάζεται ατομικά: ατομικά μαθαίνει, ατομικά γράφει, ατομικά επιλύει τις ασκήσεις, αναπτύσσει τις σκέψεις του και, γενικά, διαχειρίζεται όλες τις μαθησιακές διαδικασίες και, τελικά, ατομικά «λογοδοτεί» σε όλα. Με άλλα λόγια, ο μαθητής διαπαιδαγωγείται και κοινωνικοποιείται να δρα και να λειτουργεί με ατομικιστικό τρόπο. Οι εμπειρίες αυτές εκπαίδευσης και μάθησης συμπληρώνουν αυτές που ο μαθητής βιώνει, επίσης, καθημερινά στο οικογενειακό περιβάλλον, στο οποίο κυριαρχεί, κατά κανόνα, η υπερπροστατευτική αγωγή, με το παιδί να απολαμβάνει, χωρίς οριοθετημένους κανόνες, την ικανοποίηση των περισσότερων επιθυμιών του. Για παράδειγμα, του δίνεται η δυνατότητα να οδηγεί, χωρίς κανένα μέτρο ασφάλειας και εκπαίδευσης, ακόμη και δίτροχη μηχανή σε ηλικία μόλις 12 ετών, μια παραχώρηση με την οποία εξοικειώνεται «εγκαίρως» στην παραβατικότητα, έτσι, με την ενηλικίωσή του, να έχουν εδραιωθεί (sic) πρακτικές και νοοτροπίες παραβατικότητας ως αυτονόητες και φυσιολογικές πράξεις.

Επιπλέον, ζήτημα εμπειριών και νοοτροπιών είναι η συμπεριφορά, σύμφωνα με την οποία ο Έλληνας, συνήθως, έχει άποψη επί παντός του επιστητού, με μία απόλυτη ισχυρογνωμοσύνη. Επίσης, σπάνια κάνει λάθος (sic), γι’ αυτό και δεν χρειάζεται να ζητήσει συγγνώμη, η οποία, εξάλλου, εκλαμβάνεται από τον ίδιο και ως υποτιμητική ενέργεια. Χαρακτηριστικό γνώρισμα ατομικισμού αποτελεί η στάση του ότι το δίκιο είναι σχεδόν πάντα με το μέρος του και ότι οι οποιεσδήποτε ευθύνες πρέπει να αναζητηθούν στους άλλους, και με μία επιρρέπεια να ασκεί αβάσιμη κριτική σε όλους και σε όλα. Αυτή η συμπεριφορά αποτελεί, δυστυχώς, στέρεο γνώρισμά του, ενεργώντας χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες των πράξεών του. Γι’ αυτό και εκδηλώνεται με παρορμητισμό, επιθετικότητα και έλλειψη ορθολογικής διαχείρισης σε οποιαδήποτε προστριβή, οδηγούμενος με ευκολία σε αμετροέπειες και σε πλήγματα κατά της αξιοπρέπειας του άλλου.

Κλείνοντας, θα υποστηρίζαμε ότι η πολιτεία οφείλει να αναβαθμίσει το σχολείο ως προς τον παιδευτικό του ρόλο, αποδίδοντας την δέουσα παιδαγωγική σημασία στις εκπαιδευτικές του διαδικασίες και να περιορίσει αποφασιστικά τον γνωσιοκεντρικό, εξετασιοκεντρικό και βαθμοθηρικό του ρόλο, ο οποίος προάγεται και ενισχύεται από την εφαρμοζόμενη εκπαιδευτική πολιτική. Επομένως, και οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να αξιοποιούν τις δικές τους δυνατότητες στην κατεύθυνση προαγωγής και ενίσχυσης των διαδικασιών συλλογικότητας και συνεργασίας ανάμεσα στους μαθητές τους. Το παιδί και ο νέος είναι απαραίτητο να διαπαιδαγωγηθούν και κοινωνικοποιηθούν, τόσο στο οικογενειακό όσο και στο σχολικό περιβάλλον, με αξίες, στις οποίες κυρίαρχο ρόλο θα παίζουν πραγματικά η συλλογικότητα, η συνεργασία, ο σεβασμός στον άλλο, στο περιβάλλον και στο διαφορετικό. Αυτό συνεπάγεται, πρωτίστως, ότι και το ίδιο το σχολείο, το οποίο ασκεί πιο συστηματική αγωγή, πρέπει να αναβαθμίσει το ρόλο του στις παιδευτικές διαδικασίες που προάγουν και ενισχύουν την πληρότητα επικοινωνίας και πράξης και, τελικά, τη συγκρότηση της προσωπικότητας του μαθητή. Στην κατεύθυνση αυτή πρέπει να συμβάλλουν, βεβαίως, τα ΜΜΕ και το στενότερο και ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα.

Το παράξενο σύμπαν

Όταν οι αστρονόμοι μελετούν διάφορα αντικείμενα, εμείς συμπεραίνουμε πως αυτά υπάρχουν. Μερικές φορές όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι. Ας πάρουμε για παράδειγμα το ουράνιο τόξο. Υπάρχει στα αλήθεια; Περίπου. Το ουράνιο τόξο δεν είναι τίποτε άλλο παρά ακτίνες φωτός που συγκλίνουν προς τα μάτια μας. Δεν είναι συμπαγές. Δεν δημιουργεί σκιά. Τα χρώματά του όμως είναι αληθινά, έτσι δεν είναι;

Τα χρώματα είναι ηλεκτρομαγνητικοί παλμοί. Από μόνα τους δεν έχουν οπτικά χαρακτηριστικά. Όταν κάποιος δεν κοιτάζει, ούτε το ουράνιο τόξο ούτε και ο Άρης έχουν χρώμα. Εμείς αντιδρούμε σε αόρατα ηλεκτρομαγνητικά ερεθίσματα. Οι αμφιβληστροειδείς και το μυαλό μας δημιουργούν τα χρώματα. Δεν υπάρχουν από μόνα τους.

Το ίδιο ισχύει και για όλα τα στερεά. Όταν ακουμπάμε μια πέτρα, τα δάχτυλά μας αντιλαμβάνονται τις ηλεκτρικές απωθητικές δυνάμεις μεταξύ των μορίων της πέτρας και των δικών μας.

Την θεωρούμε στερεή επειδή δεν μπορούμε να εισχωρήσουμε ούτε να δούμε μέσα της. Δεν μπορούμε όμως ποτέ να αγγίξουμε κάτι στερεό. Αντ’ αυτού, νιώθουμε ενεργειακά πεδία.

Τα τηλεσκόπια μας μεταφέρουν πέρα από τις τοπικές μας ψευδαισθήσεις, μόνο και μόνο για μας αποκαλύψουν νέες μεγαλύτερες.

Είναι ο Ήλιος μας πραγματικά κίτρινος όπως αναφέρεται στα βιβλία;

Σε καμία περίπτωση. Οι αστροναύτες τον περιγράφουν λευκό σαν το χιόνι. Το κιτρινωπό χρώμα που αντιλαμβανόμαστε εμείς προκύπτει από την απορρόφηση ενός μέρους του φάσματος του μπλε χρώματος από την ατμόσφαιρά μας και μας δίνει το μπλε του ουρανού (ΟΡΓΟΝΗ). Τα εναπομείναντα κυρίαρχα χρώματα –το πράσινο και το κόκκινο– συνδυάζονται και δημιουργούν το κίτρινο.

Και οι κόκκινοι γίγαντες;

Είναι στ’ αλήθεια κόκκινοι; Κοιτάξτε τον Betelgeuse. Το χρώμα του είναι κίτρινο-πορτοκαλί. Κανείς δεν έχει παρατηρήσει κάποιον κόκκινο γίγαντα που να είναι στην πραγματικότητα κόκκινος.

Και το φεγγάρι μας όταν βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα φαίνεται τεράστιο. Αυτή η ψευδαίσθηση δημιουργείται από την ατμόσφαιρά μας, η οποία το «μεγαλώνει» όπως πιστεύει ο πολύς κόσμος; Όχι. Τα φαινόμενα απατούν, γιατί το φεγγάρι είναι στην πραγματικότητα μικρότερο όταν βρίσκεται στον ορίζοντα επειδή είναι στην μεγαλύτερή του απόσταση από εμάς.

Και να, τώρα ένας μετεωρίτης διασχίζει τον ουρανό – μόνο που στην πραγματικότητα δεν τον είδατε ποτέ. Κανείς δεν μπορεί να δει ένα αντικείμενο σε μέγεθος μήλου που βρίσκεται 110 χιλιόμετρα μακριά. Αυτό που βλέπετε στην πραγματικότητα είναι υπερθερμασμένα αέρια που περιβάλλουν το αντικείμενο.

Ρίξτε μια ματιά και στο Μεγάλο Νεφέλωμα του Ωρίωνα (Μ42) όπως φαίνεται σε φωτογραφίες από μεγάλα τηλεσκόπια.

Επειδή οι φωτογραφίες αυτές δεν αλλάζουν τα πραγματικά χρώματα, αυτό θα έβλεπαν οι αστροναύτες αν ταξίδευαν τα 1.500 έτη φωτός που μας χωρίζουν και το κοιτούσαν από κοντά. Σωστά; Όχι ακριβώς.

Ένα νεφέλωμα που εμφανίζεται γκρι σε ένα ερασιτεχνικό τηλεσκόπιο (όπως το Μ42), θα εμφανιζόταν με το ίδιο χρώμα από κοντά. Ο λόγος: Καθώς κάποιος πλησιάζει ένα νεφέλωμα αερίων, αυτό τείνει να διασκορπίζεται κι έτσι η πυκνότητα ανά τετραγωνική μοίρα είναι ελάχιστη. Ο αμφιβληστροειδής σας εξακολουθεί να χρησιμοποιεί την ικανότητά του για νυχτερινή όραση, η οποία είναι ασπρόμαυρη.

Οι γαλαξίες και τα νεφελώματα δεν πρόκειται ποτέ να αποκαλύψουν τα πραγματικά τους χρώματα στους επισκέπτες. Είναι λοιπόν τα χρώματα πραγματικά ή όχι;

Οι αστρονόμοι έχουν μια μεγάλη ιστορία κατά την οποία φαντάζονται όλων των ειδών τα αντικείμενα τα οποία στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν.

Το σύμπαν είναι ένας παράξενος χώρος. Όσο τα χρόνια περνούν, ολοένα και περισσότερες ανακαλύψεις οδηγούν στην συνειδητοποίηση του πόσο μικρή είναι η Γη μέσα στο απέραντο σύμπαν που μας περιβάλει. Ένα σύμπαν γεμάτο πράγματα γνωστά και άγνωστα, στο οποίο πολλές φορές λαμβάνουν χώρα περίεργα γεγονότα που δεν έχουν εξηγηθεί.

Μικρές μαύρες τρύπες: Διασκορπισμένες σε όλο το ηλιακό μας σύστημα, υπάρχουν χιλιάδες μικρές μαύρες τρύπες που έχουν το μέγεθος ενός ατομικού πυρήνα. Ονομάζονται επίσης, κβαντικές μηχανικές μαύρες τρύπες ή μίνι μαύρες τρύπες. Πρόκειται ουσιαστικά για αρχέγονα υπολείμματα του πρώιμου σύμπαντος που επηρεάζουν τον χωροχρόνο διαφορετικά, λόγω της στενής τους σχέσης με μια πέμπτη διάσταση. Ανά τα χρόνια έχουν υπάρξει δημοφιλείς ανησυχίες σχετικά με τις μίνι τρύπες. Ανησυχίες που κυρίως αφορούν τα σενάρια για το τέλος του κόσμου. Ωστόσο, τέτοιες κβαντικές τρύπες συνήθως εξατμίζονται αμέσως, είτε εντελώς, είτε αφήνοντας ένα αδύναμο υπόλειμμα. Πολλοί επιστήμονες λένε πως δεν υπάρχουν μαύρες τρύπες.

Κοσμικό υπόβαθρο μικροκυμάτων: Πρόκειται για ένα είδος ακτινοβολίας. Μία αρχέγονη ακτινοβολία που έχει απομείνει από το Bing Bang, κατά το οποίο λένε πως δημιουργήθηκε το σύμπαν. Το συγκεκριμένο φαινόμενο εντοπίστηκε το 1960 σαν θόρυβος ραδιοφώνου που φαινόταν να προέρχεται από όλο το διάστημα. Το κοσμικό υπόβαθρο μικροκυμάτων θεωρείται ένα από τα καλύτερα αποδεικτικά στοιχεία για την θεωρία του Bing Bang. Οι πρόσφατες μετρήσεις υπολογίζουν την θερμοκρασία του στους -270 βαθμούς Κελσίου.

Σκοτεινή ύλη: Ονομάστηκε έτσι διότι δεν φαίνεται να αλληλεπιδρά με το μαγνητικό πεδίο. Αυτό σημαίνει ότι δεν απορροφά, αντανακλά ή εκπέμπει ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και επομένως, είναι δύσκολο να εντοπιστεί. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η σκοτεινή ύλη αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της ύλης στο σύμπαν. Θεωρείται πως καλύπτει περίπου το 85% της ύλης του σύμπαντος και το 27% της συνολικής πυκνότητας μάζας. Η παρουσία της υπονοείται από μια ποικιλία αστροφυσικών παρατηρήσεων. Μεταξύ αυτών είναι και οι βαρυτικές επιδράσεις της που δεν μπορούν να εξηγηθούν από τις θεωρίες της βαρύτητας, εκτός αν υπάρχει περισσότερη σκοτεινή ύλη από ότι μπορεί να φανεί. Αυτός είναι και ο λόγος που οι περισσότεροι ειδικοί πιστεύουν ότι η σκοτεινή ύλη είναι άφθονη στο σύμπαν και έχει ισχυρή επιρροή στην δομή και στην εξέλιξή του.

Εξωπλανήτες: Εξωπλανήτης θεωρείται αυτός που βρίσκεται έξω από το ηλιακό σύστημα. Τα πρώτα πιθανά στοιχεία εξωπλανητών εντοπίστηκαν το 1917 αλλά δεν είχαν αναγνωριστεί. Το 1992 έγινε η πρώτη επιβεβαίωση. Από την 1η Μαΐου του 2021 θεωρείται επίσημα πως υπάρχουν 4.719 εξωπλανήτες, σε 3.490 συστήματα, 772 από τα οποία έχουν παραπάνω από έναν πλανήτη. Μπορεί να υποτεθεί ότι υπάρχουν στον γαλαξία μας 11 εκατομμύρια δυνητικοί εξωπλανήτες κατοικήσιμου μεγέθους, όπως αυτό της Γης. Το γεγονός αυτό εντείνει τις αναζητήσεις για μια δεύτερη Γη. Οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας θα αποκαλύψει τελικά έναν κόσμο παρόμοιο με τον δικό μας.

Κύματα βαρύτητας: Τα κύματα βαρύτητας είναι παραμορφώσεις στον ιστό του χωροχρόνου οι οποίες προβλέπονται από την θεωρία της σχετικότητας. Τα βαρυτικά κύματα ταξιδεύουν με την ταχύτητα του φωτός στο σύμπαν. Λόγω της αδυναμίας τους, οι επιστήμονες αναμένουν να εντοπίσουν εκείνα που δημιουργήθηκαν κατά την διάρκεια κολοσσιαίων κοσμικών γεγονότων. Τα κύματα αυτά δημιουργούνται σε ένα ρευστό μέσο, ή στην διεπαφή μεταξύ δύο μέσων, όταν η δύναμη της βαρύτητας προσπαθεί να αποκαταστήσει την ισορροπία. Ένα παράδειγμα μιας τέτοιας διεπαφής είναι αυτή μεταξύ της ατμόσφαιρας και του ωκεανού, η οποία προκαλεί κύματα ανέμου. Όταν αυτά παράγονται από τον αέρα και εφάπτονται στην επιφάνεια του νερού, προκύπτουν το τσουνάμι και οι παλίρροιες των ωκεανών.

Γαλαξιακός κανιβαλισμός: Όπως συμβαίνει και στην ζωή στην Γη, οι γαλαξίες μπορούν να τρώνε ο ένας τον άλλον και να εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου. Η Ανδρομέδα, για παράδειγμα, τρώει ήδη έναν από τους δορυφόρους του γαλαξία. Πάνω από 12 συστάδες αστεριών είναι διάσπαρτες σε όλη την Ανδρομέδα και αποτελούν υπολείμματα προηγούμενων «γευμάτων». Η σύγκρουση της Ανδρομέδας με τον γαλαξία μας θα λάβει χώρα σε περίπου 3-4 δις χρόνια. Οι γαλαξίες όπως τους γνωρίζουμε δεν θα επιβιώσουν. Στην πραγματικότητα το ηλιακό μας σύστημα θα ξεπεράσει τον γαλαξία μας. Επί του παρόντος, η Ανδρομέδα και ο γαλαξίας απέχουν περίπου 2,5 εκατομμύρια έτη φωτός. Η κατανόηση του γαλαξιακού κανιβαλισμού βοηθάει στο να μπορέσουμε να αποκτήσουμε μεγαλύτερη εικόνα για την πιθανότητα ύπαρξης ενός άλλου πλανήτη, όπως η Γη.

Νετρίνο: Τα νετρίνα είναι ηλεκτρικά ουδέτερα, ουσιαστικά στοιχειώδη σωματίδια, χωρίς μάζα, που μπορούν να περάσουν απρόσκοπτα μίλια μόλυβδου. Μερικά από αυτά, περνούν από το σώμα μας αυτή την στιγμή. Αυτά τα σωματίδια παράγονται στις εσωτερικές πυρκαγιές των υγρών αστεριών, καθώς και από τις εκρήξεις των σουπερνόβα, των αστεριών που πεθαίνουν. Τα νετρίνα περνούν συνήθως από την κανονική ύλη χωρίς εμπόδια και ανιχνεύονται.

Quasars: Αυτοί οι φωτεινοί φάροι – πυρήνες λάμπουν από τις άκρες του φωτεινού σύμπαντος. Θυμίζουν στους επιστήμονες το νηπιακό χάος στο σύμπαν. Τα Κβάζαρ απελευθερώνουν περισσότερη ενέργεια στο σύνολο τους από ότι εκατοντάδες γαλαξίες. Είναι ένα αστρικό αντικείμενο, μία υπερμεγέθης μαύρη τρύπα, που περιβάλλεται από αέριο δίσκο αύξησης και έχει δισεκατομμύρια φορές την μάζα του Ηλίου. Η ισχύς τους είναι τεράστια και τα ισχυρά Κβάζαρ έχουν φωτεινότητα χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από τον Γαλαξία.

Η ενέργεια του ενεργού κενού και η σκοτεινή ενέργεια: Η σκοτεινή ενέργεια φαίνεται να συνδυάζεται με το κενό του διαστήματος. Είναι μια εγγενής ιδιότητα του κενού. Δηλαδή, όσο μεγαλύτερος είναι ο όγκος του χώρου, τόσο περισσότερη είναι και η σκοτεινή ενέργεια. Το κενό αυτό στην πραγματικότητα δεν είναι κενό. Αυτό σημαίνει ότι το κενό υπόκειται σε διακυμάνσεις των πεδίων που το διαπερνούν. Η κβαντομηχανική μας λέει ότι δεν υπάρχει κενός χώρος. Ακόμη και το πιο τέλειο κενό, γεμίζει στην πραγματικότητα από ένα σύννεφο σωματιδίων τα οποία φεύγουν και ξεθωριάζουν αμέσως.

Η κλίση του Ουρανού: Πρόκειται για έναν γίγαντα αερίου του εξωτερικού ηλιακού συστήματος. Ο Ουρανός έχει μια κλίση στο πλάι και περιστρέφεται με αυτόν τον τρόπο για λόγους που οι επιστήμονες δεν μπορούν να εξηγήσουν. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι στα αρχαία χρόνια είχε υποστεί κάποιο είδος τιτανικών συγκρούσεων.

Τα ηφαίστεια στον Άρη: Στον πλανήτη Άρη, στο παρελθόν, κάτι προκάλεσε τον σχηματισμό και την έκρηξη τεράστιων ηφαιστείων. Το Olympus Mons, το μεγαλύτερο ηφαίστειο που έχει ανακαλυφθεί στο ηλιακό σύστημα, έχει ύψος 25 χλμ. Τα ηφαίστεια στον Άρη μπορούν να αναπτυχθούν σε τεράστια μεγέθη λόγω της βαρύτητας που είναι ασθενέστερη σε σχέση με αυτή της Γης. Υπό συζήτηση βρίσκεται το ενδεχόμενο του αν ο Άρης διαθέτει ένα παγκόσμιο τεκτονικό σύστημα πλάκας και αν είναι ενεργός.

Η Αφροδίτη και οι δυνατοί άνεμοι: Η Αφροδίτη είναι ένας πλανήτης με περιβάλλον υψηλής θερμοκρασίας και υψηλής πίεσης στην επιφάνειά του. Δέκα από τα πιο βαριά θωρακισμένα διαστημόπλοια της Σοβιετικής Ένωσης, κατάφεραν να παραμείνουν μόλις λίγα λεπτά στην επιφάνειά του, όταν προσγειώθηκαν εκεί την δεκαετία του ’70. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι ανώτεροι άνεμοι του ρέουν 50 φορές πιο γρήγορα από την περιστροφή του πλανήτη. Οι άνεμοι του τυφώνα της Αφροδίτης φαίνονται να γίνονται ισχυρότεροι με την πάροδο του χρόνου.

Το μεγάλο κόκκινο σημείο του Δία συρρικνώνεται: Εκτός του ότι αποτελεί τον μεγαλύτερο πλανήτη του ηλιακού συστήματος, ο Δίας φιλοξενεί επίσης και την μεγαλύτερη καταιγίδα. Πρόκειται για το γνωστό, μεγάλο κόκκινο σημείο που έχει παρατηρηθεί από τηλεσκόπια ήδη από το 1600. Κανείς δεν ξέρει ακόμα γιατί η καταιγίδα μαίνεται εδώ και αιώνες. Τις τελευταίες δεκαετίες έχει παρατηρηθεί ένα άλλο μυστήριο, το σημείο αυτό γίνεται μικρότερο.

Ο Ποσειδώνας εκπέμπει περισσότερη θερμότητα σε σχέση με αυτήν που παίρνει από τον Ήλιο: Ο Ποσειδώνας απέχει πολύ από την Γη. Ο γαλάζιος πλανήτης εκπέμπει περισσότερη θερμότητα από ότι λαμβάνει. Είναι παράξενο, δεδομένου ότι βρίσκεται μακριά από τον Ήλιο. Οι επιστήμονες ψάχνουν την απάντηση γιατί πιστεύουν ότι η τεράστια διαφορά θερμοκρασίας θα μπορούσε να επηρεάσει τις καιρικές διαδικασίες στον πλανήτη.

Ο Ουρανός έχει ένα σπασμένο φεγγάρι: Η Miranda είναι ένα από τα πιο περίεργα φεγγάρια στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα. Δυστυχώς, μόνο μία φορά την είδαν οι επιστήμονες, μέσω του Voyager 2 που έφτασε κοντά της το 1986. Έχει περίεργα χαρακτηριστικά, αιχμηρά όρια που χωρίζουν κορυφογραμμές, κρατήρες και άλλα. Είναι πιθανό ότι το φεγγάρι αυτό θα μπορούσε να έχει τεκτονική δραστηριότητα, αλλά το πως μπορεί να συμβαίνει αυτό σε ένα σώμα 500 χλμ., αποτελεί μυστήριο. Οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι για το πως προέκυψε η επιφάνειά του. Ίσως, συνθλίφθηκε και συνενώθηκε ξανά ή ίσως κάποιοι μετεωρίτες έπληξαν την επιφάνεια του και προκάλεσαν προσωρινά τήγματα.

Ο Τιτάνας έχει υγρό κύκλο: Ένα από τα πιο παράξενα φεγγάρια στο σύστημα του Κρόνου είναι ο Τιτάνας, ο οποίος φιλοξενεί έναν υγρό κύκλο που κινείται μεταξύ ατμόσφαιρας και επιφάνειας. Ο Τιτάνας έχει λίμνες γεμάτες με μεθάνιο και αιθάνιο, γεγονός που θυμίζει τα χημικά γεγονότα που συνέβαιναν στην Γη πριν εμφανιστεί ζωή.

Ο Άρης έχει ποικίλες ποσότητες μεθανίου στην ατμόσφαιρά του: Το μεθάνιο είναι μία ουσία που παράγεται από την ζωή, όπως τα μικρόβια, αλλά και από φυσικές διεργασίες, όπως η ηφαιστειακή δραστηριότητα. Το γεγονός ότι εξακολουθεί να κυμαίνεται τόσο πολύ στον Άρη, παραμένει μυστήριο. Στον συγκεκριμένο πλανήτη, έχουν βρεθεί διάφορα επίπεδα μεθανίου, γεγονός που καθιστά δύσκολη την χαρτογράφηση της προέλευσης αυτής της ουσίας.

Η εξαγωνική καταιγίδα του Κρόνου: Το βόρειο ημισφαίριο του Κρόνου μαστίζεται από μία εξαγριωμένη εξαμηνιαία καταιγίδα, που ονομάζεται «εξάγωνο». Το σχήμα της αποτελεί μυστήριο. Είναι γνωστό, ωστόσο, πως αυτό το εξάγωνο έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τους τυφώνες και υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια.

Ο πλανήτης Θεία: Οι επιστήμονες πιστεύουν πως κάποτε δεν ήμασταν οι μόνοι που βρίσκονταν σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο. Η Γη είχε έναν όμοιο πλανήτη στο μέγεθος του Άρη που ονομαζόταν Θεία και ήταν 60 μοίρες πιο μπροστά ή πιο πίσω από τον πλανήτη μας. Πριν από περίπου 4.533 δις χρόνια, ο πλανήτης Θεία, συγκρούστηκε με την Γη. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του πλανήτη απορροφήθηκε. Ένα μεγάλο μέρος του, σε συνδυασμό με υλικά από τον πλανήτη μας, δημιούργησαν την Σελήνη.

Κι άλλα παράδοξα

Η μέρα δεν έχει 24 ώρες. Ο πραγματικός χρόνος που χρειάζεται ο πλανήτης για να περιστραφεί γύρω από τον άξονά του, είναι 23 ώρες, 56 λεπτά και 4 δευτερόλεπτα.

Το όνομα ‘Γη’ προέρχεται από τους Αγγλοσάξονες και συγκεκριμένα από τη λέξη «Erda» που σημαίνει έδαφος ή χώμα.

Πάνω από το 90% των ωκεανών παραμένει ανεξερεύνητο. Υπάρχουν σχεδόν 25 εκατομμύρια θαλάσσια άγνωστα είδη.

Ο Ποσειδώνας είναι τόσο ελαφρύς και αραιός που θα μπορούσε να επιπλεύσει στην επιφάνεια της θάλασσας.

Αν θέλαμε να μετρήσουμε τα αστέρια θα χρειαζόμασταν 3.000 χρόνια. Και αυτό μόνο για τα αστέρια του δικού μας Γαλαξία.

Ο Δίας περιστρέφεται τόσο γρήγορα που η διάρκεια της ημέρας του είναι μόλις 9 ώρες και 55 λεπτά.

Το Σινικό τείχος δεν είναι η μόνη ανθρώπινη κατασκευή που φαίνεται από το διάστημα. Πράγματα που έχουν χρωματισμούς σε αντίθεση με το έδαφος φαίνονται εξίσου καλά, ίσως και περισσότερο.

Ο William Herschel που ανακάλυψε τον πλανήτη Ουρανό, πίστευε πως κάτω από τα υποτιθέμενα Ηλιακά φωτεινά νέφη υπήρχε ένα προστατευτικό στρώμα. Κάτω απ’ αυτό υπήρχαν χαρούμενα ανθρωποειδή πλάσματα.

Ο Harlow Shapley μίλησε εκ μέρους πολλών αστρονόμων όταν το 1920 δήλωσε πως μακρινοί γαλαξίες δεν υπάρχουν. Όλα αυτά τα σπειροειδή αντικείμενα, επέμενε, είναι απλά μικρά κοντινά νέφη αερίων.

Η περίεργη κίνηση του Ποσειδώνα έκανε τους επιστήμονες να ψάχνουν για τον μυστηριώση Πλανήτη-Χ για περίπου μισό αιώνα. Ο Πλούτωνας που ανακαλύφθηκε αργότερα, δεν ήταν αυτός που έψαχναν. Ο Πλανήτης-Χ ήταν φανταστικός. Οι ιδιαιτερότητες του Ποσειδώνα ήταν απλά ένα λάθος.

Το 340 π.κ.ε. ο Ηρακλείδης είπε πως ο πλανήτης μας περιστρέφεται. Η ιδέα του ήταν απορριπτέα για περίπου 2.000 χρόνια. «Αν η Γη περιστρεφόταν», έλεγαν οι ανόητοι, «όταν κάποιος πηδήξει, θα προσγειωθεί σε διαφορετικό μέρος».

Ο κατάλογος με τα «σίγουρα» αντικείμενα, τα οποία όμως δεν υπάρχουν, είναι ατελείωτος. Οι αστρονόμοι του 10ου αιώνα δήλωναν πως τα νεφελώματα αποτελούνται από μια εξωτική ουσία με το όνομα «nebulium» (σε ελεύθερη μετάφραση: «νεφέλιουμ»).

Οι άνθρωποι πίστευαν πως η Αφροδίτη είναι ένα όμορφο και άνετο μέρος. Και μέχρι περίπου δώδεκα χρόνια πριν, όλοι οι αστρονόμοι ήξεραν πως η διαστολή του Σύμπαντος μειωνόταν.

Ο Αριστοτέλης έλεγε πως η Γη είναι το κέντρο του Σύμπαντος. Ο Νεύτωνας πίστευε στην αλχημεία. Ο Κέπλερ στην αστρολογία. Ο Αϊνστάιν λανθασμένα απέρριψε τις περίεργες ιδιότητες των ζευγών σωματιδίων. Ο Χόκινγκ είπε πως ο χρόνος μπορεί να πάει προς τα πίσω, αλλά αργότερα άλλαξε γνώμη σαν να ήθελε να αποδείξει πως αυτό γίνεται.

Καθώς οι επιστήμες εξελίσσονται με φρενήρη ρυθμό, πολλοί λένε πως δεν θα αργήσει η εποχή που θα βρεθεί μια «Ενοποιημένη Θεωρία των Πάντων». Το πιο πιθανό είναι πως η γνώση θα αποκτάται με εκρήξεις και παρακάμψεις θεωριών. Τα λάθη και οι ψευδαισθήσεις θα συνεχίσουν να υφίστανται ως μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Και τα παιδιά θα μεγαλώσουν μαθαίνοντας πως μερικές από τις τωρινές ιερές ‘βεβαιότητες’ θα διαλυθούν όπως κάθε βεβαιότητα που σέβεται τον εαυτό της…

Αριστοτέλης: γιατί οι άνθρωποι φιλοσοφούν;

Αριστοτέλης: 385-322 π.Χ.

Διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι …ἤρξαντο φιλοσοφεῖν

§1

Ο Πλάτων στον Θεαίτητο 155d γράφει τα εξής για την αρχή της φιλοσοφίας:

«Ο Θεόδωρος λοιπόν, φίλε μου, φαίνεται πως δεν μάντεψε άσχημα τη φύση σου. Γιατί ο φιλόσοφος διακρίνεται κατ’ εξοχήν για τούτο το πάθος, δηλ. για την απορία και τον θαυμασμό. Και δεν υπάρχει άλλη αρχή της φιλοσοφίας παρά αυτή».

Ο Αριστοτέλης, ακολουθώντας ουσιαστικά κατά γράμμα την ως άνω άποψη του Πλάτωνα ως προς την αναζήτηση της αρχής του φιλοσοφείν, αποφαίνεται ως ακολούθως:

«Γιατί, όπως και τώρα, οι άνθρωποι άρχισαν να φιλοσοφούν από έκπληξη και θαυμασμό. Στην αρχή θεώρησαν άξια θαυμασμού τα παράξενα της καθημερινής ζωής και προχωρώντας σιγά σιγά κατ’ αυτόν τον τρόπο άρχισαν να εκφράζουν τον προβληματισμό τους και για τα πιο σπουδαία … Αλλ’ αυτός που απορεί και θαυμάζει αναγνωρίζει ότι έχει άγνοια (γι’ αυτό και όποιος αγαπά τους μύθους είναι κατά κάποιο τρόπο και φιλόσοφος· διότι οι μύθοι συντίθενται από γεγονότα θαυμάσια)».

Πώς νοείται αυτό το πάθος του ανθρώπου, δηλ. το θαυμάζειν, ως αρχή της φιλοσοφίας; Νοείται ως εξής: ο άνθρωπος έχει εκ φύσεως το πάθος να γνωρίζειꞏ και τούτο το πάθος προέρχεται από την ικανότητά του να εκπλήσσεται, να απορεί και να ζητεί να μάθει για τον κόσμο. Αυτή την ικανότητα τη διαθέτει μόνο ο άνθρωπος και κανένα άλλο ον, γιατί σκέπτεται. Επειδή ακριβώς σκέπτεται, είναι και το μοναδικό ον που έχει θρησκεία.

§2

Ο Αριστοτέλης αναρωτιέται σχετικά με το τι ωθεί τον άνθρωπο να επιχειρήσει μια φιλοσοφική και επιστημονική διερεύνηση, προκειμένου να συγκροτήσει μια γνώση του σύμπαντος κόσμου. Είναι απαραίτητο να περιγράψει κανείς το πεδίο, στο οποίο εκτείνονται οι διάφορες επιστήμες, όπως τα μαθηματικά, η φυσική ή η πρώτη φιλοσοφία. Ο Αριστοτέλης την ονόμασε πρώτη φιλοσοφία, επειδή πρόκειται για την επιστήμη, που κατέχει την πρώτη θέση από άποψη αξιωματικής αρχής και έχει προτεραιότητα έναντι όλων των άλλων επιστημών. Ασχολείται με τις ύψιστες και πιο γενικές/καθολικές γνώσεις απ’ ό,τι οι άλλες επιστήμες. Αυτές-εδώ συμβαίνει πράγματι να περιορίζονται σε έναν ορισμένο τομέα γνώσης, π.χ. τα μαθηματικά στον τομέα των μαθηματικών αντικειμένων, η φυσική στον αντίστοιχο των φυσικών φαινομένων κ.λπ. Απεναντίας, η πρώτη φιλοσοφία, δηλαδή η μεταφυσική, συνδέει τη λειτουργία της με τον καθορισμό των πρωταρχικών αληθειών, από τις οποίες εκκινώντας μπορεί να δομήσει το σύνολο της γνώσης και να συλλάβει τις καθολικές πραγματικότητεςꞏ να ερευνήσει και να γνωρίσει ολόκληρη την πραγματικότητα, ανάγοντας την εννοιολογική της θεμελίωση, την ενότητά της, στις πρώτες αρχές και τα αίτια, δυνάμει των οποίων καθίσταται δυνατή η ύπαρξη όλων των άλλων όντων. Ο Αριστοτέλης της έδωσε επίσης το όνομα θεολογία, επειδή ανήκει στο πεδίο της και η αναζήτηση της πρώτης αρχής των όντων, που είναι ο θεός. Μεταφυσική ονομάστηκε από μεταγενέστερους φιλοσόφους, λόγω της ενασχόλησής της με τις πέραν της φύσεως υπεραισθητές αρχές των όντων.

§3

Η φιλοσοφική έρευνα δεν συνδέεται με την αναγκαιότητα της βιολογικής ζωής, αλλά προχωρεί πέρα από τις κοινές αντιλήψεις που ισχύουν στο επίπεδο της καθημερινής πραγματικότητας. Στη συνάφεια τούτη, ο Αριστοτέλης διερωτάται από πού προέρχεται η σωστή επιθυμία των ανθρώπων να καθιδρύσουν μια καθολική γνώση του κόσμου, ακόμη δε περισσότερο με δεδομένο ότι αυτή η γνώση δεν επιζητείται χάριν κάποιας χρησιμότητας παρά είναι ένα είδος αυτοσκοπού: η γνώση για τη γνώση. Το πάθος έτσι για τη γνώση είναι ένα πάθος καθαρά πνευματικής ή ορθολογικής ενόρμησης. Γι’ αυτό ανάγει την προέλευσή του στο ιδιαίτερο συναίσθημα της έκπληξης και του θαυμασμούꞏ αρχίζει δε να γίνεται αληθινή φιλοσοφική πράξη, όταν οι άνθρωποι έχουν ικανοποιήσει τις άμεσες ανάγκες τους. Αλλά τι εκφράζει τούτη η έκπληξη; Εκφράζει, πριν απ’ όλα, το γεγονός ότι οι άνθρωποι ευχαριστούνται να ανακαλύπτουν νέα πράγματα. Πρόκειται για την ευχαρίστηση, που έχουν όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με το απροσδόκητο, το νέο, το καινοτόμο, το ανεξήγητο. Όσο πιο πολύ οι άνθρωποι βιώνουν το ανεξήγητο, τόσο πιο ενεργά ωθούνται στο να εξηγήσουν και να κατανοήσουν το φαινόμενο που τους εκπλήσσει. Το φαινόμενο, συνακόλουθα, που μας εκπλήσσει είναι το θέατρο της ύπαρξής μας, το θέαμα που μας δίνει ο κόσμος και το οποίο γίνεται αντικείμενο ενατένισης και θαυμασμού. Γίνεται ένα τέτοιο αντικείμενο ενατένισης, επειδή στις αισθήσεις μας παρουσιάζει μια ομορφιά και μια μορφή αρμονίας.

§4

Είναι αλήθεια πως ο κόσμος παρουσιάζει μια μεγάλη ποικιλία φαινομένων και όντων που αψηφούν την ανθρώπινη γνώση. Έτσι, ο άνθρωπος χρειάζεται, βήμα προς βήμα, να προχωρεί ανοδικά από πρόβλημα σε πρόβλημα μέχρι να φτάσει στα ερωτήματα που είναι πιο απομακρυσμένα από ζωτικές ανάγκες, όπως αυτά που σχετίζονται με την προέλευση του σύμπαντος, την κίνηση και τη φύση των άστρων κ.λπ. Για παράδειγμα, η αστρονομική εμπειρία δείχνει την κανονικότητα των ουράνιων κινήσεων, δείχνει την ομορφιά των φωτεινών και μακρινών όντων που οι άνθρωποι συχνά έχουν μπερδέψει με θεούς. Αυτός ο έναστρος ουρανός ξεδιπλώνεται σαν μια κοσμική αρμονία και προσφέρει στον άνθρωπο ένα θέαμα που τον γεμίζει με θαυμασμό και έκπληξη με τέτοιο τρόπο, που ο άνθρωπος να μην μπορεί παρά να θέλει να το γνωρίσει και να το εξηγήσει με ορθολογισμό. Φυσικά, αυτή η μεταφυσική αμφισβήτηση αναπτύσσεται μόνο αφού ικανοποιηθούν οι πρώτες ανθρώπινες ανάγκες. Η ανθρώπινη γνώση ακολουθεί προοδευτικά στάδια: ξεκινά με την ανακάλυψη τεχνών χρήσιμων για την επιβίωση και τελειώνει με τις πιο αφηρημένες έννοιες και επιστήμες.

§5

Αυτό που θα μπορούσε κανείς να πει εν κατακλείδι είναι ότι αυτή η απόλαυση της γνώσης προϋποθέτει την υλοποίηση ενός σε βάθος αναστοχασμού, η αφετηρία του οποίου βρίσκεται στην αμφισβήτηση. Η αμφισβήτηση είναι ένα προκαταρκτικό βήμα για να γνωρίζει κανείς τα πάντα. Γιατί η αμφισβήτηση, όπως και η κατάπληξη, προϋποθέτει προηγούμενη αναγνώριση της άγνοιάς του. Η έκπληξη συνδέεται με την παρατήρηση ενός απροσδόκητου και άγνωστου γεγονότος. Συνδέεται επομένως με αμφισβήτηση. Επιπλέον, εάν ο άνθρωπος λανθασμένα πιστεύει ότι έχει γνώση του σύμπαντος, δεν θα αναλάβει ποτέ να ερευνήσει περαιτέρω, αλλά θα αρκείται στις δικές του πεποιθήσεις και απόψεις χωρίς ποτέ να τις θέσει εκ νέου σε έλεγχο ή να τις αμφισβητήσει. Στη συνάφεια τούτη πώς κατανοείται η έκπληξη φιλοσοφικά όπως και η άγνοια; Συνήθως, η έκπληξη παραπέμπει σε μια κατάσταση βίαιου αιφνιδιασμού μπροστά σε ένα γεγονός που δεν είναι συνηθισμένο. Εδώ, πιο συγκεκριμένα, ο Αριστοτέλης την εννοεί ως τη φιλοσοφική στάση που συνίσταται στην αμφισβήτηση του συνηθισμένου νοήματος του κόσμου γύρω μας, προκειμένου να τον κατανοήσουμε στην ουσία του. Κατά έναν παρόμοιο περίπου τρόπο, η άγνοια δεν υποδηλώνει μόνο έλλειψη γνώσης, αλλά πάνω από όλα την άκριτη στάση του νου, που συνίσταται στο να πιστεύουμε ότι κατέχουμε τη γνώση χωρίς να αμφισβητούμε την εγκυρότητα των απόψεών μας. Υπό αυτή την έννοια, η άγνοια σχετίζεται με μια ψευδαίσθηση: να πιστεύουμε ψευδώς ότι έχουμε γνώση ενώ δεν έχουμε. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η μη αναγνώριση της άγνοιας εμποδίζει οποιαδήποτε ανάπτυξη της σκέψης.

Nietzsche: φιλοσοφία και ζωή

Φρίντριχ Νίτσε: 1844-1900

Ο ηρωικός άνθρωπος ενάντια στον αμόρφωτο ψευτοδιανοητή της εποχής

§1

Ο ίδιος ο Νίτσε γράφει για το εν λόγω έργο του:

«φέρνει στο φως το επικίνδυνο, το διαβρωτικό και δηλητηριώδες για τη ζωή στοιχείο που ενυπάρχει στη μέθοδο της επιστημονικής μας ενασχόλησης: η ζωή είναι άρρωστη από την απάνθρωπη δράση αυτής της μηχανής και του μηχανισμού, από την ‘‘έλλειψη προσωπικότητας’’ του εργάτη, από την ψεύτικη οικονομία της ‘‘κατανομής της εργασίας’’. Ο σκοπός, που είναι ο πολιτισμός, έχει χαθεί: –το μέσο, η σύγχρονη επιστημονική ενασχόληση, έχει εκβαρβαριστεί… Σε τούτο το δοκίμιο η ‘‘ιστορική αίσθηση’’, για την οποία είναι τόσο περήφανος ο αιώνας μας, αναγνωρίζεται για πρώτη φορά ως αρρώστια, ως τυπικό σύμπτωμα της κατάπτωσης…».

Ποια είναι η πεμπτουσία αυτής της αποτίμησης; Εν ολίγοις: η μορφωτική δραστηριότητα, που επιχειρούν οι μηχανισμοί των θεσμών να καθιερώσουν με τη μάσκα της επιστημοσύνης, είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από πραγματική επιστήμη και αντίστοιχη καλλιέργεια των νέων. Περιεχόμενα, μορφές και μέθοδοι μιας τέτοιας δραστηριότητας –με απρόσωπη και γι’ αυτό απάνθρωπη εξειδίκευση, με αποστεωμένο υλικό και με μεθοδολογία δολοφονική για τα δημιουργικά ένστικτα του ανθρώπου– καταληστεύουν τον εσωτερικό του πλούτο και δηλητηριάζουν τη ζωή του παρόντος. Κάθε αληθινή αξία μεταποιείται από το «κοσμοπολίτικο καρναβάλι» των προσκυνημένων διανοουμένων σε πολιτική ιδεολογία, υπό την κατίσχυση της οποίας χαράσσονται ιδιοτελώς πια όχι μόνο οι εκάστοτε πολιτικές κατευθύνσεις, αλλά και όλες όσες αφορούν τη μελέτη της ιστορίας, την τέχνη και κάθε είδους πνευματική απασχόληση.

§2

Το υπό συζήτηση έργο χαρακτηρίζεται από τον ίδιο το φιλόσοφο ως παράκαιρο. Υπό ποια έννοια παράκαιρο; Υπό την έννοια ότι μάχεται κυριολεκτικά ενάντια στο πνεύμα της εποχής του, ενάντια σ’ αυτό που η τελευταία θεωρεί ως το μέγιστο αγαθό της: την ιστορική παιδεία. Όχι όμως γενικά την ιστορική παιδεία, αλλά τον ελλειμματικό τρόπο, με τον οποίο μελετάται το παρελθόν σε βάρος της ζωής του παρόντος και καταπνίγει την «πλαστική δύναμη ενός ανθρώπου, ενός λαού, ενός πολιτισμού» δηλαδή τον εμποδίζει να αναπτύσσεται σύμφωνα με τη δική του φύση, με την εσωτερική του παρόρμηση. Μέσα από τις σχετικές αναπτύξεις του, ο Νίτσε άτυπα, αλλά ουσιαστικά μας προσφέρει ένα είδος φιλοσοφίας της ιστορίας, που έχει ωστόσο ως υπόβαθρο μια εμπνευσμένη φιλοσοφία της ζωής. Βάση της τελευταίας είναι η δημιουργική ανάπτυξη του ενστίκτου του ανθρώπου και δη του νέου ανθρώπου, για τον οποίο προέχει το ποιητικό νόημα της άμεσης ζωής. Αυτό το νόημα τον μετα-μορφώνει σε ελεύθερο και καλλιεργημένο ζωντανό ον, που δεν στέργει να το συνθλίβει το καταθλιπτικό περιβάλλον της λογιοσύνης: «ο προπετής και νεόκοπος σοφός, που φλυαρεί για το κράτος, την εκκλησία και την τέχνη … το άπληστο στομάχι, που όμως δεν ξέρει τι είναι αληθινή πείνα και δίψα». Από τέτοιους προπετείς και νεόκοπους γραφειοκράτες, πρώην αφισοκολλητές με χάρτινα μυαλά και νυν χορτασμένα στομάχια φλυαρούντα αδιάντροπα για την πείνα και τη δίψα των άλλων, έχει πλημμυρίσει το κοινωνικό-πολιτικό σώμα της Ελλάδας.

§3

Ο στοχασμός, για τον Νίτσε, είναι κάτι περισσότερο από μια εξωτερική κατοχή ιδεών και πληροφοριακών γνώσεων, έστω και με άριστο τρόπο δομημένων. Ουσιαστικά σχετίζεται εγγενώς με το Είναι του ανθρώπου και πιο συγκεκριμένα, πρωτίστως, με το ζωντανό του σώμα. Ο άνθρωπος που σκέπτεται είναι σώμα μαζί και ψυχή:

«‘‘Σώμα είμαι και ψυχή’’ –έτσι μιλά το παιδί . Και γιατί να μη μιλήσουμε σαν τα παιδιά; Μα εκείνος που ξύπνησε, εκείνος που ξέρει, λέει: σώμα είμαι πέρα για πέρα, και τίποτε άλλο πέρα από σώμαˑ και ψυχή είναι μόνο μια λέξη για ένα κάτι του σώματος. Το σώμα είναι ένας μεγάλος ορθός λόγος, μια πολλότητα με Ένα νόημα, ένας πόλεμος και μια ειρήνη, ένα κοπάδι και ένας βοσκός. Όργανο του σώματός σου είναι και ο μικρός ορθός λόγος σου, αδελφέ μου, που ‘‘πνεύμα’’ τον ονομάζεις, ένα μικρό εργαλείο και παιχνίδι του μεγάλου ορθού λόγου σου».

Με τούτα τα λόγια μας προ-ειδοποιεί ο Νίτσε πως οι διάφορες ιδέες, πεποιθήσεις, γνώμες μπορούν να αλλάζουν, όπως αλλάζει κανείς κάλτσεςˑ η αληθινή όμως φιλοσοφική γνώση δεν είναι κάτι που απλώς μπορεί να κατέχει κανείς, αλλά εκείνο που συνυφαίνεται με αυτό τούτο το Είναι μας. Η αυθεντική φιλοσοφική γνώση, ως εκ τούτου, είναι η ατμομηχανή της ζωής στο εκάστοτε παρόν. Τούτο σημαίνει περαιτέρω πως η αφηρημένη γνώση –και τέτοια διαθέτει ακόμη και ο τελευταίος ατάλαντος θορυβοποιός της μαζικής κουλτούρας– για το ένα ή το άλλο πράγμα, ας πούμε για την οικονομία, για την ιστορία ή για τη θρησκεία κ.λπ., στην πράξη δεν είναι κάτι, για το οποίο πρέπει να υπερηφανεύεται το ανθρώπινο ον, καθώς σκοτώνει τα ζωντανά του κύτταρα. Μια τέτοια γνώση αρχίζει να είναι αληθινή γνώση, δηλαδή γνώση στην υπηρεσία της ζωής, εφόσον αποτελεί τη βάση, αλλά και τον λόγο, για τον οποίο το ανθρώπινο άτομο μπορεί να βιώνει, πρώτα-πρώτα, έναν ολόκληρο κόσμο. Εδώ ο Νίτσε συναντιέται με τον Πλάτωνα. Για τον τελευταίο, το γεγονός της γνώσης είναι εγγενές στοιχείο της ζωντανής ύπαρξης του ανθρώπου. Εδώ εν-τοπίζεται ορισμένως και το ηρωικό στοιχείο του σύγχρονου ανθρώπου: εάν από παντού τον περικυκλώνουν συρματοπλέγματα μιας σκοταδιστικής παιδείας, ενός βάρβαρου πολιτισμού και του στερούν τη δύναμη να βρίσκει τον εαυτό του μέσα στην κατάφαση της παροντικής ζωής, τότε πρέπει να αγωνίζεται ενάντια στην εποχή του:

«Με καμιά εκατοστή τέτοιους ανθρώπους, που έχουν ανατραφεί με μη-νεωτερικό τρόπο, δηλαδή έχουν γίνει ώριμοι και έχουν εθίσει στο ηρωικό, θα μπορούσε κανείς τώρα να καθηλώσει όλη αυτή τη θορυβώδη ψευτο-παιδεία της εποχής σε αιώνια σιωπή».

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ, ΠΕΡΙ ΑΝΤΙΔΟΣΕΩΣ

ΙΣΟΚΡ 15.75–85

Ο Ισοκράτης υπερασπίζεται την τέχνη του

Ο Ισοκράτης προσπάθησε να ανασκευάσει τις κατηγορίες όσων υποστήριζαν ότι διέφθειρε τους νέους διδάσκοντάς τους να κερδίζουν τους δικαστικούς αγώνες με αθέμιτο τρόπο. Υποστήριξε, λοιπόν, ότι ο ίδιος επιδιδόταν στη συγγραφή ενός άλλου είδους λόγων, με συμβουλευτικό και επιδεικτικό περιεχόμενο. Ως τεκμήρια αυτού του ισχυρισμού παρέθεσε αποσπάσματα από τρεις λόγους του, τον Πανηγυρικό, τον Περί Ειρήνης και τον Προς Νικοκλέα. Και συνεχίζει:

[75] Εἶπον δέ που, πρὶν ἀναγιγνώσκεσθαι τούτους, ὡς
ἄξιος εἴην οὐ μόνον, εἰ βλαβεροῖς χρῶμαι τοῖς λόγοις,
δοῦναι δίκην ὑμῖν, ἀλλ’ εἰ μὴ τοιούτοις οἵοις οὐδεὶς ἄλλος,
τῆς μεγίστης τυχεῖν τιμωρίας. εἴ τινες οὖν ὑμῶν ὑπέλαβον
τότε λίαν ἀλαζονικὸν εἶναι καὶ μέγα τὸ ῥηθέν, οὐκ ἂν
δικαίως ἔτι τὴν γνώμην ταύτην ἔχοιεν· οἶμαι γὰρ ἀπο-
δεδωκέναι τὴν ὑπόσχεσιν καὶ τοιούτους εἶναι τοὺς λόγους
τοὺς ἀναγνωσθέντας οἵους περ ἐξ ἀρχῆς ὑπεθέμην.
[76] βούλομαι δ’ ὑμῖν διὰ βραχέων ἀπολογήσασθαι περὶ
ἑκάστου, καὶ ποιῆσαι μᾶλλον ἔτι καταφανὲς ὡς ἀληθῆ καὶ
τότε προεῖπον καὶ νῦν λέγω περὶ αὐτῶν.

Καὶ πρῶτον μὲν ποῖος γένοιτ’ ἂν λόγος ὁσιώτερος ἢ
δικαιότερος τοῦ τοὺς προγόνους ἐγκωμιάζοντος ἀξίως τῆς
ἀρετῆς τῆς ἐκείνων καὶ τῶν ἔργων τῶν πεπραγμένων
αὐτοῖς; [77] ἔπειτα τίς ἂν πολιτικώτερος καὶ μᾶλλον πρέ-
πων τῇ πόλει τοῦ τὴν ἡγεμονίαν ἀποφαίνοντος ἔκ τε τῶν
ἄλλων εὐεργεσιῶν καὶ τῶν κινδύνων ἡμετέραν οὖσαν
μᾶλλον ἢ Λακεδαιμονίων; ἔτι δὲ τίς ἂν περὶ καλλιόνων
καὶ μειζόνων πραγμάτων τοῦ τοὺς Ἕλληνας ἐπί τε τὴν
τῶν βαρβάρων στρατείαν παρακαλοῦντος καὶ περὶ τῆς
πρὸς ἀλλήλους ὁμονοίας συμβουλεύοντος;

[78] Ἐν μὲν τοίνυν τῷ πρώτῳ λόγῳ περὶ τούτων
τυγχάνω διειλεγμένος, ἐν δὲ τοῖς ὑστέροις περὶ ἐλαττό-
νων μὲν ἢ τηλικούτων, οὐ μὴν περὶ ἀχρηστοτέρων οὐδ’
ἧττον τῇ πόλει συμφερόντων. γνώσεσθε δὲ τὴν δύναμιν
αὐτῶν, ἢν παραβάλλητε πρὸς ἕτερα τῶν εὐδοκιμούντων
καὶ τῶν ὠφελίμων εἶναι δοκούντων.

[79] Οἶμαι δὴ πάντας ἂν ὁμολογῆσαι τοὺς νόμους
πλείστων καὶ μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίους εἶναι τῷ βίῳ
τῶν ἀνθρώπων· ἀλλ’ ἡ μὲν τούτων χρῆσις τοῦτ’ ὠφελεῖν
μόνον πέφυκεν, τὰ κατὰ τὴν πόλιν καὶ τὰ συμβόλαια τὰ
γιγνόμενα πρὸς ἡμᾶς αὐτούς· εἰ δὲ τοῖς λόγοις πείθοισθε
τοῖς ἐμοῖς, ὅλην τὴν Ἑλλάδα καλῶς ἂν διοικοῖτε καὶ
δικαίως καὶ τῇ πόλει συμφερόντως. [80] χρὴ δὲ τοὺς νοῦν
ἔχοντας περὶ ἀμφότερα μὲν ταῦτα σπουδάζειν, αὐτοῖν δὲ
τούτοιν τὸ μεῖζον καὶ τὸ πλέονος ἄξιον προτιμᾶν, ἔπειτα
κἀκεῖνο γιγνώσκειν, ὅτι νόμους μὲν θεῖναι μυρίοι καὶ τῶν
ἄλλων Ἑλλήνων καὶ τῶν βαρβάρων ἱκανοὶ γεγόνασιν, εἰπεῖν
δὲ περὶ τῶν συμφερόντων ἀξίως τῆς πόλεως καὶ τῆς Ἑλ-
λάδος οὐκ ἂν πολλοὶ δυνηθεῖεν.

[81] Ὧν ἕνεκα τοὺς ἔργον ποιουμένους τοὺς τοιού-
τους λόγους εὑρίσκειν τοσούτῳ χρὴ περὶ πλείονος ποι-
εῖσθαι τῶν τοὺς νόμους τιθέντων καὶ γραφόντων, ὅσῳ
πέρ εἰσι σπανιώτεροι καὶ χαλεπώτεροι καὶ ψυχῆς φρο-
νιμωτέρας δεόμενοι τυγχάνουσιν, ἄλλως τε δὴ καὶ νῦν.
[82] ὅτε μὲν γὰρ ἤρχετο τὸ γένος τὸ τῶν ἀνθρώπων
γίγνεσθαι καὶ συνοικίζεσθαι κατὰ πόλεις, εἰκὸς ἦν παρα-
πλησίαν εἶναι τὴν ζήτησιν αὐτῶν· ἐπειδὴ δ’ ἐνταῦθα προ-
εληλύθαμεν ὥστε καὶ τοὺς λόγους τοὺς εἰρημένους καὶ
τοὺς νόμους τοὺς κειμένους ἀναριθμήτους εἶναι, καὶ τῶν
μὲν νόμων ἐπαινεῖσθαι τοὺς ἀρχαιοτάτους, τῶν δὲ λόγων
τοὺς καινοτάτους, οὐκέτι τῆς αὐτῆς διανοίας ἔργον ἐστίν,
[83] ἀλλὰ τοῖς μὲν τοὺς νόμους τιθέναι προαιρουμένοις
προὔργου γέγονε τὸ πλῆθος τῶν κειμένων (οὐδὲν γὰρ
αὐτοὺς δεῖ ζητεῖν ἑτέρους, ἀλλὰ τοὺς παρὰ τοῖς ἄλλοις
εὐδοκιμοῦντας πειραθῆναι συναγαγεῖν, ὃ ῥᾳδίως ὅστις ἂν
οὖν βουληθεὶς ποιήσειε), τοῖς δὲ περὶ τοὺς λόγους
πραγματευομένοις διὰ τὸ προκατειλῆφθαι τὰ πλεῖστα
τοὐναντίον συμβέβηκε· λέγοντες μὲν γὰρ ταὐτὰ τοῖς
πρότερον εἰρημένοις ἀναισχυντεῖν καὶ ληρεῖν δόξουσι,
καινὰ δὲ ζητοῦντες ἐπιπόνως εὑρήσουσι. διόπερ ἔφα-
σκον ἀμφοτέροις μὲν ἐπαινεῖσθαι προσήκειν, πολὺ δὲ
μᾶλλον τοῖς τὸ χαλεπώτερον ἐξεργάζεσθαι δυναμένοις.

[84] Ἀλλὰ μὴν καὶ τῶν ἐπὶ τὴν σωφροσύνην καὶ τὴν
δικαιοσύνην προσποιουμένων προτρέπειν ἡμεῖς ἂν ἀληθέ-
στεροι καὶ χρησιμώτεροι φανεῖμεν ὄντες. οἱ μὲν γὰρ
παρακαλοῦσιν ἐπὶ τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν φρόνησιν τὴν ὑπὸ
τῶν ἄλλων μὲν ἀγνοουμένην, ὑπ’ αὐτῶν δὲ τούτων ἀντιλε-
γομένην, ἐγὼ δ’ ἐπὶ τὴν ὑπὸ πάντων ὁμολογουμένην·
[85] κἀκείνοις μὲν ἀπόχρη τοσοῦτον, ἢν ἐπαγαγέσθαι τινὰς
τῇ δόξῃ τῇ τῶν ὀνομάτων δυνηθῶσιν εἰς τὴν αὑτῶν ὁμιλίαν,
ἐγὼ δὲ τῶν μὲν ἰδιωτῶν οὐδένα πώποτε φανήσομαι παρα-
καλέσας ἐπ’ ἐμαυτόν, τὴν δὲ πόλιν ὅλην πειρῶμαι πείθειν
τοιούτοις πράγμασιν ἐπιχειρεῖν, ἐξ ὧν αὐτοί τ’ εὐδαιμονή-
σουσι καὶ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας τῶν παρόντων κακῶν
ἀπαλλάξουσι.

***
Είπον δε προτού αναγνωσθούν οι λόγοι ούτοι, ότι ήμην άξιος όχι μόνον να τιμωρηθώ από σας, εάν οι λόγοι μου είναι βλαβεροί, αλλά και εάν δεν ήσαν ανώτεροι των λόγων των άλλων, να τιμωρηθώ με την μεγίστην τιμωρίαν. Εάν μεν λοιπόν μερικοί από σας ενόμισαν ότι είναι πολύ αλαζονικοί οι λόγοι μου και πλήρεις κομπορρημοσύνης, δεν θα έχουν σήμερον την γνώμην ταύτην, διότι νομίζω ότι εξεπλήρωσα την υπόσχεσίν μου και ότι οι αναγνωσθέντες λόγοι μου είναι τοιούτοι οποίους εξ αρχής παρουσίασα αυτούς. Εν τούτοις θέλω να απολογηθώ συντομώτατα δι' έκαστον τούτων και να κάμω ακόμη περισσότερον καταφανές ότι και πρότερον και τώρα λέγω την αλήθειαν περί αυτών. Και πρώτον μεν ποίος λόγος δύναται να γίνει ευσεβέστερος και δικαιότερος παρά εκείνος ο οποίος επαινεί τους προγόνους κατά τρόπον άξιον της ανδρείας των και των κατορθωμάτων αυτών; Έπειτα ποίος δύναται να είναι πατριωτικώτερος και περισσότερον αρμόζων εις την πόλιν από εκείνον ο οποίος αποδεικνύει ότι η ηγεμονία είναι μάλλον ιδική μας παρά των Λακεδαιμονίων σύμφωνα προς τας ευεργεσίας μας προς την Ελλάδα και τους κινδύνους που υπέστημεν. Προσέτι ποίος λόγος περί καλυτέρων και σημαντικωτέρων πραγμάτων συμβουλεύει τους έλληνας από εκείνον, ο οποίος τους προτρέπει εις την εκστρατείαν εναντίον των βαρβάρων και τους συμβουλεύει να ομονοούν μεταξύ των; Εις μεν λοιπόν τον πρώτον λόγον αυταί είναι αι ιδέαι που εκθέτω, εις τους επομένους ομιλώ περί ζητημάτων μικροτέρας μεν σημασίας και όχι τόσον μεγάλης, αλλ' όχι ολιγώτερον ωφελίμων, ούτε ολιγώτερον συμφώνων προς τα συμφέροντα της πόλεως. Θα αναγνωρίσετε δε την σημασίαν αυτών, αν τους παραβάλετε προς άλλα έργα ονομαστά και τα οποία θεωρούνται ωφέλιμα.

Νομίζω λοιπόν ότι όλοι μεν ήθελον συμφωνήσει ότι οι νόμοι είναι αίτιοι πλείστων και μεγίστων αγαθών διά την ζωήν των ανθρώπων· αλλ' η φύσις των νόμων είναι τοιαύτη ώστε η χρήσις τούτων εις τούτο μόνον ωφελεί, δηλαδή εις τας υποθέσεις της πόλεως και τας μεταξύ σας σχέσεις· εάν δε ηθέλετε πεισθή εις τους λόγους μου, ηθέλετε διοικεί ολόκληρον την Ελλάδα καλώς και συμφώνως προς το συμφέρον της πόλεως. Πρέπει δε οι σώφρονες άνθρωποι να φροντίζουν και διά τα δύο ταύτα, να προτιμούν δε από αυτά το σπουδαιότερον και το μεγαλυτέρας αξίας, έπειτα δε και εκείνο να γνωρίζουν, ότι νόμους μεν πάρα πολλοί και από τους Έλληνας και από τους βαρβάρους είναι ικανοί να θέσουν, αλλ' ολίγοι ήθελον δυνηθή να ομιλήσουν κατά τρόπον άξιον προς τα συμφέροντα της πόλεως και της Ελλάδος. Ένεκα τούτων οι άνθρωποι, οι οποίοι έχουν ως έργον των να ευρίσκουν τοιούτους λόγους, πρέπει να απολαύουν τόσον μεγαλυτέραν εκτίμησιν από εκείνους, οι οποίοι προτείνουν και καταστρώνουν τους νόμους, όσον τα έργα των είναι σπανιώτερα, δυσκολώτερα να συντεθούν και απαιτούν μεγαλυτέρας πνευματικάς ικανότητας, και μάλιστα σήμερον. Διότι ότε μεν ήρχιζε το ανθρώπινον γένος να γίγνεται και να συνοικίζεται κατά πόλεις, ήτο φυσικόν να ζητώνται εξ ίσου και τα δύο ταύτα· επειδή όμως έχομεν φθάσει εις τοιούτον σημείον, ώστε και οι λόγοι όσοι έχουν λεχθή και οι νόμοι όσοι έχουν τεθή να είναι αναρίθμητοι, και εκ των νόμων μεν να επαινώνται οι αρχαιότατοι, εκ των λόγων δε οι νεώτατοι, τα δύο ταύτα δεν είναι πλέον έργον της αυτής διανοίας· αλλ' εκείνοι μεν οι οποίοι θέλουν να προτείνουν νόμους, ευρίσκουν βοήθειαν εις το πλήθος των νόμων, οι οποίοι υπάρχουν ήδη ―διότι δεν υπάρχει καμμία ανάγκη να αναζητούν άλλους, αλλά να προσπαθούν να συναθροίζουν τους έχοντας μεγάλην υπόληψιν εις τους άλλους, πράγμα το οποίον ευκόλως ήθελεν επιτύχει ο θέλων―, αλλ' εκείνοι, οι οποίοι ασχολούνται με τους λόγους ευρίσκονται εις αντίθετον κατάστασιν, διότι τα περισσότερα των θεμάτων είναι πρότερον διαπραγματευμένα· διότι, εάν μεν επαναλάβουν τα ίδια με όσα ελέχθησαν προηγουμένως, θα θεωρηθούν ως ανόητοι και φλύαροι, εάν δε ζητήσουν νέα θέματα, με δυσκολίαν θα τα εύρουν. Διά τούτο έλεγον ότι αρμόζει και οι δύο να επαινώνται, αλλά πολύ περισσότερον εκείνοι, οι οποίοι δύνανται να φέρουν εις αίσιον πέρας τας δυσκόλους εργασίας.

Προς τούτους ηθέλομεν φανή αληθέστεροι και χρησιμώτεροι εκείνων, οι οποίοι προσποιούνται ότι προτρέπουν προς την δικαιοσύνην και σωφροσύνη. Διότι ούτοι μεν προτρέπουν προς την αρετήν και την φρόνησιν, η οποία υπό των άλλων μεν αγνοείται, υπ' αυτών δε των ιδίων αμφισβητείται, ενώ εγώ προτρέπω προς την υπό πάντων παραδεδεγμένην· και εκείνοι μεν είναι ικανοποιημένοι, εάν δυνηθούν μόνον με την φήμην του ονόματός των να οδηγήσουν μερικούς ανθρώπους εις την μεθ' εαυτόν συναναστροφήν, εγώ δε θα φανώ ότι κανένα ποτέ έως τώρα δεν προσείλκυσα προς τον εαυτόν μου, προσπαθώ δε να πείθω ολόκληρον την πόλιν να επιχειρή τοιαύτας πράξεις, αι οποίαι να συντελέσουν και εις την ιδίαν των ευδαιμονίαν και τους άλλους Έλληνας να απαλλάξουν των παρόντων κακών.