Κάρλος Καστανέντα: Είδη συνείδησης και τεχνικές

Η μαθητεία του δίπλα στον Ινδιάνο Μάγο Χουάν Μάτους

Έχω γράψει εκτεταμένες περιγραφές της μαθητείας μου δίπλα σε έναν Μεξικανό Ινδιάνο Μάγο τον δον Χουάν Μάτους. Επειδή οι έννοιες και οι πρακτικές που ήθελε να καταλάβω και να αφομοιώσω ο δον Χουάν ήταν τόσο ξένες για την καθημερινή ζωή, δεν είχα άλλη επιλογή από το να παρουσιάσω τη διδασκαλία του με την μορφή διήγησης, μιας διήγησης αυτού που έγινε, όπως έγινε.

Η δομή της διδασκαλίας του δον Χουάν στηριζόταν στην ιδέα ότι ο άνθρωπος έχει δύο είδη συνείδησης. Τις ονόμαζε δεξιά και αριστερή. Την πρώτη την περιέγραφε σαν την κανονική συνείδηση, απαραίτητη στην καθημερινή ζωή. Η δεύτερη, έλεγε, ήταν η μυστηριώδης πλευρά του ανθρώπου, η κατάσταση της συνείδησης που ήταν απαραίτητη για να λειτουργήσει κάποιος σαν μάγος και μάντης. Έτσι ο Δον Χουάν χώρισε τη διδασκαλία του σε μαθήματα για τη δεξιά συνείδηση και μαθήματα για την αριστερή.

Έκανε τα μαθήματα για τη δεξιά πλευρά όταν βρισκόμουν στην κατάσταση της κανονικής συνείδησης. Τα μαθήματα αυτά τα 'χω περιγράψει σε όλες μου τις διηγήσεις. Στην κατάσταση αυτή της κανονικής συνείδησης, ο δον Χουάν μου είπε ότι ήταν μάγος. Με σύστησε μάλιστα και σε έναν άλλο μάγο, τον δον Χενάρο Φλόρες και λόγω της φύσης της σχέσης μας κατέληξα στο λογικό συμπέρασμα ότι με είχαν πάρει σαν μαθητευόμενο.

Αυτή η μαθητεία έληξε με μια ακατανόητη πράξη στην οποία με οδήγησαν και οι δύο. Με έβαλαν να πηδήξω από την κορυφή ενός επίπεδου βουνού, σε μια άβυσσο.

Σε μία από τις διηγήσεις μου έχω περιγράψει αυτά που συνέβησαν σε εκείνη την βουνοκορφή. Η τελευταία πράξη της διδασκαλίας του δον Χουάν για τη δεξιά πλευρά παίχτηκε εκεί από τον ίδιο, τον δον Χενάρο, δύο μαθητευόμενους, τον Παμπλίτο και τον Νέστορ και εμένα. Ο Παμπλίτο, ο Νέστορ και εγώ πηδήξαμε από την κορυφή του βουνού στην άβυσσο. Για πολλά χρόνια μετά πίστευα ότι η απόλυτη εμπιστοσύνη μου στον δον Χουάν και τον δον Χενάρο ήταν αρκετή για να εξαφανίσει όλους τους φυσιολογικούς μου φόβους μπροστά στην ολοκληρωτική καταστροφή. Τώρα ξέρω ότι δεν ήταν έτσι. Ξέρω ότι το μυστικό βρισκόταν στη διδασκαλία του δον Χουάν για την αριστερή πλευρά και ότι είχε χρειαστεί τρομακτική πειθαρχία και επιμονή για τον δον Χουάν, τον δον Χενάρο και τους συντρόφους τους προκειμένου να γίνει η διδασκαλία αυτή.

Χρειάστηκα σχεδόν δέκα χρόνια για να θυμηθώ τι ακριβώς είχε γίνει στις διδασκαλίες για την αριστερή πλευρά ώστε να με οδηγήσει να κάνω πρόθυμα μια τέτοια ακατανόητη πράξη: να πηδήξω στην άβυσσο.

Στα πλαίσια αυτών των μαθημάτων για την αριστερή πλευρά ο δον Χουάν φανέρωσε αυτό που εκείνος, ο δον Χενάρο και οι σύντροφοί τους μου έκαναν και το ποιοι ήταν στην πραγματικότητα. Δε με δίδασκαν μαγεία αλλά πώς να κατέχω τρεις πλευρές της πανάρχαιας γνώσης τους: συνείδηση, παραφύλαξη και προσήλωση. Και δεν ήταν μάγοι. Ήταν μάντεις. Και ο δον Χουάν δεν ήταν μόνο μάντης, αλλά και ναγκουάλ.

Ο δον Χουάν μου είχε ήδη εξηγήσει κατά τη διάρκεια των μαθημάτων του για τη δεξιά πλευρά αρκετά για τους ναγκουάλ και τη μαντεία. Κατάλαβα ότι η μαντεία είναι η ικανότητα των ανθρώπων να μεγεθύνουν το εύρος της αντίληψής τους μέχρι που γίνονται ικανοί να αντιληφθούν όχι μόνο την εξωτερική εμφάνιση, αλλά την ίδια την ουσία των πάντων. Μου εξήγησε επίσης ότι οι μάντεις «βλέπουν» τον άνθρωπο σαν ένα ενεργειακό πεδίο που μοιάζει με φωτεινό αβγό. Οι περισσότεροι άνθρωποι, μου εξήγησε, έχουν ένα ενεργειακό πεδίο χωρισμένο σε δύο μέρη. Ελάχιστοι έχουν τρία ή τέσσερα μέρη. Επειδή αυτοί οι άνθρωποι είναι πιο ευπροσάρμοστοι από τους κανονικούς ανθρώπους, μπορούν να γίνουν ναγκουάλ, αφού πρώτα μάθουν να «βλέπουν».

Στα μαθήματά του για την αριστερή πλευρά ο δον Χουάν μου εξήγησε τις διαφορές του να είσαι ναγκουάλ από το να «βλέπεις». Το να είσαι ναγκουάλ, είπε, είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο και ισχυρό από το να είσαι ένας άνθρωπος που έχει μάθει να «βλέπει». Το να είσαι ναγκουάλ σημαίνει ότι είσαι ηγέτης, δάσκαλος και οδηγός.

Σαν ναγκουάλ, ο δον Χουάν ήταν ηγέτης μιας ομάδας γνωστής σαν η ομάδα του ναγκουάλ. Την αποτελούσαν οκτώ γυναίκες μάντεις, η Σεσίλια, η Ντέλια, η Χερμελίντα, η Καρμέλα, η Νελίντα, η Φλορίντα, η Ζουλέικα και η Ζόιλα, τρεις άντρες μάντεις, ο Βτσέντε, ο Σίλβιο, ο Μανουέλ και ο Χενάρο και τέσσερις αγγελιοφόροι, ο Εμιλίτο, ο Τζων Τούμα, η Μάρτα και η Τερέζα.

Πέρα από τη θέση του σαν αρχηγού της ομάδας του ναγκουάλ, ο δον Χουάν δίδασκε και καθοδηγούσε μια ομάδα μαθητευομένων που ήταν γνωστοί σαν η νέα ομάδα του ναγκουάλ. Την αποτελούσαν τέσσερις νεαροί, ο Παμπλίτο, ο Νέστορ, ο Ελίτζιο και ο Μπενίνιο μαζί με πέντε κοπέλες, τη Σολεντάντ, τη Λα Γκόρντα, τη Λίντια, τη Ζοσεφίνα και τη Ρόζα. Εγώ ήμουν ο αρχηγός της νέας ομάδας του ναγκουάλ, μαζί με τη ναγκουάλ Κάρολ.

Πριν ο δον Χουάν αρχίσει να με διδάσκει για την αριστερή πλευρά, έπρεπε να φτάσω σε ένα μοναδικό στάδιο καθαρότητας της αντίληψης γνωστό σαν αυξημένη συνείδηση. Στα χρόνια που ήμουν μαζί του με είχε φέρει πολλές φορές σε αυτό το στάδιο με ένα χτύπημα της παλάμης του στο πάνω μέρος της πλάτης μου.

Ο δον Χουάν μου εξήγησε ότι στο στάδιο της αυξημένης συνείδησης, οι μαθητευόμενοι μπορούν να συμπεριφέρονται σχεδόν το ίδιο όπως στην καθημερινή τους ζωή αλλά μπορούν να συγκεντρωθούν σε οτιδήποτε με ασυνήθιστη δύναμη και σαφήνεια. Όμως, ένα χαρακτηριστικό της αυξημένης συνείδησης είναι ότι αυτά που αντιλαμβάνεται κανείς σε αυτό το στάδιο δεν μπορεί να τα θυμηθεί παρά μετά από τρομακτική προσπάθεια.

Η σχέση μου με την ομάδα του ναγκουάλ ήταν ένα παράδειγμα αυτής της δυσκολίας. Με εξαίρεση τον δον Χενάρο, ερχόμουν σε επαφή μαζί τους μόνο όταν βρισκόμουν σε κατάσταση αυξημένης συνείδησης. Έτσι στην καθημερινή μου ζωή δεν τους θυμόμουν, ούτε καν σαν ακαθόριστους ονειρικούς χαρακτήρες. Ο τρόπος με τον οποίο συναντιόμουν κάθε φορά μαζί τους, αποτελούσε ολόκληρη τελετή. Πήγαινα με το αυτοκίνητό μου στο σπίτι του δον Χενάρο σε μια μικρή πόλη στο νότιο τμήμα του Μεξικού. Αμέσως ερχόταν να μας συναντήσει ο δον Χουάν. Και οι τρεις μαζί ασχολούμασταν με τη διδασκαλία του δον Χουάν για την δεξιά πλευρά.

Μετά από αυτό, ο δον Χουάν με έκανε να αλλάζω επίπεδο συνείδησης και στη συνέχεια πηγαίναμε σε μια μεγαλύτερη γειτονική πόλη όπου έμενε μαζί με τους άλλους δεκαπέντε μάντεις.

Κάθε φορά που ερχόμουν στην κατάσταση της αυξημένης συνείδησης δεν μπορούσα να μη θαυμάζω τη διαφορά ανάμεσα στις δυο πλευρές μου. Αισθανόμουν σαν ένα πέπλο να είχε φύγει μπροστά από τα μάτια μου, σαν να ήμουν εν μέρει τυφλός και να είχα βρει ξαφνικά το φως μου. Η ελευθερία, η χαρά που αισθανόμουν σε αυτές τις περιπτώσεις δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα από όσα έχω αισθανθεί. Όμως ταυτόχρονα υπήρχε μια τρομακτική αίσθηση λύπης και προσμονής που πήγαινε μαζί με την ελευθερία και την χαρά. Ο δον Χουάν μου είχε πει ότι δεν υπήρχε ολοκλήρωση χωρίς λύπη και προσμονή γιατί χωρίς αυτά δεν υπάρχει νηφαλιότητα, δεν υπάρχει καλοσύνη. Σοφία χωρίς καλοσύνη, είπε, και γνώση χωρίς νηφαλιότητα είναι άχρηστα.

Η διδασκαλία του για την αριστερή πλευρά προϋπέθετε ότι ο δον Χουάν μαζί με μερικούς από τους συντρόφους του, μου εξηγούσαν τις τρεις πλευρές της γνώσης τους. Την κυριαρχία της συνείδησης, την κυριαρχία της παραφύλαξης και την κυριαρχία της προσήλωσης.

Αυτό το έργο ασχολείται με την κυριαρχία της συνείδησης που αποτελεί μέρος των διδασκαλιών του για την αριστερή πλευρά, των διδασκαλιών που χρησιμοποίησε προκειμένου να με προετοιμάσει για την εκπληκτική εκείνη ενέργεια: να πηδήξω στην άβυσσο.

Επειδή όσα αναφέρω εδώ έγιναν στο στάδιο της αυξημένης συνείδησης, δεν μπορούν να έχουν την υφή της καθημερινής ζωής. Δεν αναφέρονται σε καθημερινό περιβάλλον, αν και προσπάθησα να το δημιουργήσω, χωρίς να παραποιήσω τα γεγονότα. Στην κατάσταση της αυξημένης συνείδησης έχεις ελάχιστη συνείδηση του περιβάλλοντος επειδή η απόλυτη συγκέντρωσή σου κατευθύνεται στις λεπτομέρειες αυτού που κάνεις.

Σε αυτή την περίπτωση, αυτό που έκανα ήταν φυσικά η ερμηνεία της κατάστασης της αυξημένης συνείδησης. Ο δον Χουάν θεωρούσε την κυριαρχία της συνείδησης σαν τη σύγχρονη μορφή μιας πανάρχαιας παράδοσης που την ονόμαζε παράδοση των αρχαίων Τολτέκων.

Αν και αισθανόταν ότι ήταν απόλυτα συνδεδεμένος με αυτή την παράδοση, θεωρούσε τον εαυτό του σαν έναν από τους μάντεις ενός νέου κύκλου. Όταν κάποτε τον ρώτησα ποιο ήταν το σημαντικότερο χαρακτηριστικό των μαντών του νέου κύκλου, είπε ότι αποτελείται από τους πολεμιστές της απόλυτης ελευθερίας που είναι τέτοιοι γνώστες της συνείδησης, της παραφύλαξης και της προσήλωσης ώστε δεν μπορούν να παγιδευτούν από το θάνατο, αλλά επιλέγουν μόνοι τους τη στιγμή και τον τρόπο αναχώρησής τους από αυτόν τον κόσμο. Εκείνη τη στιγμή κατατρώγονται από μια εσωτερική φλόγα και εξαφανίζονται από το πρόσωπο της γης, ελεύθεροι, σαν να μην είχαν υπάρξει ποτέ.

Carlos Castaneda, Εσωτερική φλόγα

Η ελευθερία είναι μία, οι φυλακές είναι πολλές

Γιατί οι άνθρωποι κουβαλάνε φυλακές συνεχώς στη ζωή τους, αόρατες φυλακές; Έχω συναντήσει μόνο δύο τύπους φυλακισμένων: κάποιους που ζουν σε μια ορατή φυλακή, και τους υπόλοιπους που ζουν σε μια αόρατη φυλακή. Κουβαλάνε τη φυλακή τους μέσα τους – στο όνομα της συνείδησης, στο όνομα της ηθικής, στο όνομα της παράδοσης, στο όνομα του ενός και του άλλου. Χιλιάδες είναι τα ονόματα των δεσμών και της σκλαβιάς.

Η ελευθερία δεν έχει όνομα. Δεν υπάρχουν πολλοί τύποι ελευθερίας- η ελευθερία είναι μία. Έχετε παρακολουθήσει ποτέ; Η αλήθεια είναι μία. Τα ψέματα μπορούν να είναι εκατομμύρια. Μπορείτε να πείτε ψέματα με ένα εκατομμύριο τρόπους· δεν μπορείτε να πείτε την αλήθεια με ένα εκατομμύριο τρόπους. Η αλήθεια είναι απλή, ένας τρόπος είναι αρκετός. Η αγάπη είναι μία, οι νόμοι είναι εκατομμύρια. Η ελευθερία είναι μία, οι φυλακές είναι πολλές. Και αν δεν είστε σε απόλυτη επαγρύπνηση, δεν θα μπορέσετε ποτέ να κινηθείτε ελεύθερα. 

Στην καλύτερη περίπτωση, μπορείτε να αλλάξετε φυλακές. Από τη μία φυλακή μπορείτε να πάτε στην άλλη φυλακή, και μπορείτε να απολαύσετε τον περίπατο ανάμεσα στις δύο. Αυτό συμβαίνει στον κόσμο. Ένας Καθολικός γίνεται Κομμουνιστής, ένας Ινδουιστής γίνεται Χριστιανός, ένας Μωαμεθανός γίνεται Ινδουιστής, και απολαμβάνουν -ναι, νιώθουν λίγη ελευθερία όταν αλλάζουν φυλακές. Καθώς κάνουν μια βόλτα πηγαίνοντας από τη μία φυλακή στην άλλη, νιώθουν ωραία. Και βρίσκονται και πάλι στην ίδια παγίδα, με ένα διαφορετικό όνομα.

Όλες οι ιδεολογίες είναι φυλακές. Σας διδάσκω να τις προσέχετε – μεταξύ των οποίων και τη δική μου ιδεολογία.

Έχουμε ανάγκη τους άλλους. Με κάθε βαθιά σχέση ο άνθρωπος έρχεται πιο κοντά στον εαυτό του

Είναι αλήθεια πως σε τελευταία ανάλυση ο κάθε άνθρωπος είναι μόνος στη ζωή. Άσχετα με το πόσο πολλοί άνθρωποι είναι γύρω του, ή πόσο διάσημος μπορεί να είναι, στις πιο σημαντικές στιγμές της ζωής του είναι το πιο πιθανό ότι θα βρεθεί μόνος.

Η στιγμή της γέννησης είναι ένας κόσμος «μοναξιάς», όπως είναι κι η στιγμή του θανάτου. Στο μεταξύ διάστημα αυτών των πιο σημαντικών στιγμών είναι μια μοναξιά δακρύων, στιγμές αγώνα για αλλαγή, στιγμές για απόφαση. Αυτές τις στιγμές ο άνθρωπος είναι μόνος απέναντι στον εαυτό του. Γιατί κανένας άλλος δεν μπορεί αληθινά να καταλάβει τα δάκρυά του, τους αγώνες του, ή το πλέγμα των κινήτρων που βρίσκονται πίσω από τις αποφάσεις του. Κάθε φορά που παίρνουμε μια απόφαση, όσο ασήμαντη κι αν φαίνεται, είμαστε απλά το ίδιο αληθινά μόνοι.

Η αντίληψη της μοναξιάς γίνεται ακόμη πιο φρικτή όταν εξομοιώνουμε τη «μοναξιά» με τη «μοναχικότητα». Αυτά τα δύο, φυσικά, είναι δύο ριζικά διαφορετικά πράγματα. Μπορεί κάποιος να είναι μόνος και να μη νιώθει μοναξιά, κι αντίστροφα μπορεί να είναι κάποιος μόνος ακόμη κι όταν βρίσκεται ανάμεσα σε ανθρώπους. Όλοι έχουμε βιώσει βαθμούς μοναξιάς. Και δεν ήταν πάντα τρομαχτική. Κάποιες φορές μάλιστα ανακαλύπτουμε ότι η μοναχικότητα όχι μόνο είναι αναγκαία, αλλά και γοητευτική, διαφωτιστική, ακόμη και χαρούμενη. Έχουμε ανάγκη να μείνουμε μόνοι με τον εαυτό μας να επανασυσχετιστούμε με τον εαυτό μας, σε μια πιο βαθύτερη έννοια. Χρειαζόμαστε χρόνο για να σκεφτούμε, να βρούμε κάποια λύση σ’ ένα πρόβλημα, να κατανοήσουμε τη σύγχυσή μας, ή απλά να παραδοθούμε στα όνειρά μας. Έχουμε ανακαλύψει ότι συχνά αυτά τα πράγματα τα κάνουμε όταν είμαστε μόνοι. Ο ‘Αλμπερτ Σβάιτσερ το τόνισε αυτό συγκινητικά, σχολιάζοντας ότι ο σύγχρονος άνθρωπος έχει καταστεί τόσο πολύ ένα τμήμα του όχλου, ώστε ν’ αποζητά με πάθος μια προσωπική μοναξιά.

Οι περισσότεροι άνθρωποι μοιάζουν ικανοί να αποδεχτούν τη γνώση ότι το να’ ναι κάποιος μόνος είναι μία μοναδική πρόκληση. Αλλά δεν επιλέγουν τη μοναξιά σαν μια μόνιμη κατάσταση. Ο άνθρωπος από τη φύση του είναι ένα κοινωνικό πλάσμα. Ανακαλύπτει ότι νιώθει πιο άνετα μέσα στη μοναξιά του στο βαθμό που μπορεί θεληματικά να αναμιγνύεται με τους άλλους. Ανακαλύπτει ότι με την κάθε βαθιά σχέση έρχεται πιο κοντά στον εαυτό του, ότι οι άλλοι τον βοηθούν ν’ αποκτήσει προσωπική δύναμη κι ότι αυτή η δύναμη, με τη σειρά της, τον κάνει πιο δυνατό ν’ αντιμετωπίσει τη μοναξιά του. Έτσι, ο άνθρωπος αγωνίζεται συνειδητά να βρεθεί κοντά σε άλλους και να φέρει τους άλλους πιο κοντά του. Το κάνει αυτό ως το βαθμό που είναι ικανός, κι ως το βαθμό με τον οποίο γίνεται αποδεκτός.
Όσο πιο πολύ μπορεί να ταυτιστεί με όλα τα πράγματα, ακόμη και με το θάνατο, και να συμμαχήσει μαζί τους, τόσο λιγότερο φοβερή του γίνεται η μοναξιά. Γι’ αυτούς τους λόγους ο άνθρωπος δημιούργησε το γάμο, την οικογένεια, τις κοινότητες.

Έχουμε συσσωρευμένες αποδείξεις ότι υπάρχει ουσιαστικά μια εσώτερη ανάγκη για τη συντροφικότητα, για την ανθρώπινη αλληλόδραση, για την αγάπη. Φαίνεται ότι χωρίς αυτούς τους στενούς δεσμούς με τ’ άλλα ανθρώπινα πλάσματα ένα νεογέννητο βρέφος, λόγου χάρη, μπορεί να οπισθοδρομήσει εξελικτικά, αναπτυξιακά, να χάσει τη συνειδητοποίηση, να καταντήσει ηλίθιο και να πεθάνει. Μπορεί να συμβεί αυτό ακόμη κι αν βρίσκεται σ’ ένα τέλειο φυσικό περιβάλλον, ακόμη κι αν τρέφεται υπέροχα, και ζει μέσα σε άψογες υγιεινές συνθήκες. Όλ’ αυτά δε μοιάζουν να είναι αρκετά για τη συνεχόμενη φυσική και διανοητική του ανάπτυξη. Το ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας σε πολύ καλά εξοπλισμένα, αλλά χωρίς ικανοποιητικό αριθμό προσωπικού, ιδρύματα υπήρξε εκπληκτική, μέσα στην περασμένη δεκαετία. Στις προηγούμενες δυο δεκαετίες, πριν από την κατανόηση της επίπτωσης της ανθρώπινης παρουσίας για την ανάπτυξη του παιδιού, οι στατιστικές σχετικά με τη βρεφική θνησιμότητα στα ιδρύματα υπήρξαν πιο τρομακτικές.

Ο δρ. Γκρίφιθ Μπάνιγκ, σε μια μελέτη πάνω σε 800 παιδιά στον Καναδά, αναφέρει ότι σε μια κατάσταση όπου παιδιά είχαν χωρισμένους γονείς, πεθαμένους, ή σε διάσταση κι όπου το συναίσθημα της αγάπης και της τρυφερότητας έλειπε, αυτή η γνώση έκανε περισσότερο κακό στα παιδιά αυτά απ’ όσο οι αρρώστιες, κι ήταν κάτι πολύ σοβαρό για την υγεία τους απ’ όσο όλοι οι άλλοι παράγοντες μαζί.

Ο Σκήηλς, ένας διάσημος ψυχολόγος κι εκπαιδευτικός, ανάφερε πρόσφατα σε μια από τις πιο δραματικές μακροπρόθεσμες μελέτες του, που έκανε πάνω σε ορφανά παιδιά, ότι η μόνη σωτηρία ήταν η ανθρώπινη αγάπη κι η φροντίδα. Μια ομάδα δώδεκα παιδιών έμεναν μόνιμα σ’ ένα ορφανοτροφείο. Άλλη μια ομάδα από δώδεκα πάλι παιδιά μεταφέρονταν καθημερινά και τα φρόντιζαν κάποιοι ενήλικες, ακόμη κι ένα καθυστερημένο διανοητικά κορίτσι, σ’ ένα άλλο κοντινό ίδρυμα. Ο Σκήηλς ύστερα από είκοσι χρόνια μελέτης ανακάλυψε ότι τα παιδιά της πρώτης ομάδας που έμεναν μόνιμα στο ορφανοτροφείο, χωρίς προσωπική αγάπη, είχαν τώρα, είτε πεθάνει, είτε βρίσκονταν σε ιδρύματα για διανοητικά καθυστερημένα άτομα, ή σε ψυχιατρικές κλινικές. Από τα άλλα παιδιά, της δεύτερης ομάδας, που δέχονταν αγάπη και φροντίδα, όλα ήταν ύστερα από είκοσι χρόνια, φυσιολογικά ανεξάρτητα άτομα, πολλά είχαν τελειώσει τη μέση εκπαίδευση κι όλα είχαν κάνει ευτυχισμένους γόμους, μ ένα μόνο διαζύγιο. Οι ανακαλύψεις του έμειναν κλασικές στη σχετική βιβλιογραφία. Κι η στατιστική του αυτή ήταν πραγματικά εκπληκτική!

Στην πόλη της Νέας Υόρκης, ο δρ. Ρενέ Σπίτζ, την περασμένη δεκαετία, μελέτησε παιδιά που ζούσαν σε δυο διαφορετικά αλλά, από φυσική άποψη, κατάλληλα ιδρύματα. Τα ιδρύματα διέφεραν κυρίως ως προς την προσέγγισή τους στα καθήκοντά τους, σε ποσοστό φυσικής επαφής και φροντίδας που δέχονταν τα παιδιά. Στο ένα ίδρυμα το παιδί ερχόταν σ’ επαφή με κάποιο ανθρώπινο πρόσωπο, συνήθως τη μητέρα του, καθημερινά. Στο δεύτερο ίδρυμα υπήρχε μόνο μια νοσοκόμα υπεύθυνη για οχτώ ως δώδεκα παιδιά. Ο δρ. Σπιτζ μελέτησε το κάθε παιδί από πλευράς παραγόντων της ανάπτυξής του, ιατρικά και ψυχολογικά. Ασχολήθηκε με το Διανοητικό Περιεχόμενο του παιδιού, που συμπεριελάμβανε τέτοιες σημαντικές πλευρές της προσωπικότητας, όπως η ευφυΐα, η αντίληψη, η μνήμη, η μιμητική ικανότητα κ.τ.λ. Καθώς όλα τ’ άλλα ήταν συγκριτικά ίσα στα παιδιά που είχαν τη φροντίδα και το ενδιαφέρον της προσωπικής ανθρώπινης επαφής, το διανοητικό περιεχόμενό τους έφτανε από 101,5 ως 105, κι έδειχναν μια τάση αδιάκοπης ανόδου.

Εκείνα τα παιδιά που στερήθηκαν την ανθρώπινη φροντίδα άρχιζαν μ’ ένα μέσο όρο διανοητικού περιεχομένου 124 και κατά τη δεύτερη χρόνια της μελέτης έπεφτε εκπληκτικά στο 45!

Υπάρχουν μερικές άλλες μελέτες από τους δρ. Φριτς Ρίντελ, Νταίηβιντ Γουΐνεμαν και Καρλ Μένιγκερ, που όλες τους φανερώνουν μια θετική αλληλόσχεση ανάμεσα στο ανθρώπινο ενδιαφέρον και τη συντροφικότητα και στην ανθρώπινη ωρίμανση κι ανάπτυξη. Μια πολύ ενδιαφέρουσα και πιο λεπτομερειακή ανάλυση αυτών των μελετών πολλών άλλων με παρόμοιο χαρακτήρα υπάρχει σ ένα γοητευτικό άρθρο που δημοσίευσε ο Άσλεϋ Μόνταγκιου στο περιοδικό PHI DELTA KAPPAΝ το Μάη του 1970.

Έτσι φαίνεται ότι το βρέφος δεν ξέρει, ή δεν καταλαβαίνει τη λεπτή δυναμική της αγάπης, αλλά κιόλας έχει μια τόσο ισχυρή ανάγκη γι’ αγάπη, ώστε η έλλειψή της μπορεί να επηρεάσει την ωρίμανση και την ανάπτυξή του κι ακόμη να επιφέρει το θάνατό του. Σε πολλές περιπτώσεις η ανάγκη για συντροφικότητα κι αγάπη γίνεται η κύρια παρόρμηση κι ο αντικειμενικός σκοπός στη ζωή ενός ατόμου. Είναι γνωστό ότι η έλλειψη αγάπης αποτελεί την κύρια αιτία σοβαρών νευρώσεων και ψυχώσεων κατά την εφηβεία.

Χρειαζόμαστε τους άλλους. Έχουμε ανάγκη τους άλλους για ν’ αγαπήσουμε και χρειαζόμαστε τους άλλους για ν’ αγαπηθούμε. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως χωρίς αυτό κι εμείς το ίδιο, όπως τα βρέφη που μένουν μόνα, θα πάψουμε να ωριμάζουμε, θα πάψουμε ν’ αναπτυσσόμαστε, και θα διαλέξουμε την τρέλα ή το θάνατο.

Οι τρεις αλήθειες

Πρώτη αλήθεια

Αυτό που είναι, είναι

Η πραγματικότητα δεν είναι όπως με συμφέρει εμένα να είναι.

Δεν είναι όπως θα έπρεπε να είναι.

Δεν είναι όπως μου είπαν ότι θα είναι.

Δεν είναι όπως ήταν.

Η πραγματικότητα γύρω μου είναι όπως είναι.

Η αλλαγή μπορεί να έρθει μόνο όταν έχουμε συναίσθηση της παρούσας κατάστασης.

Εγώ είμαι αυτός που είμαι.

Δεν είμαι αυτός που θα ήθελα να είμαι.

Δεν είμαι αυτός που θα έπρεπε να είμαι.

Δεν είμαι αυτός που η μαμά μου θα ήθελε να είμαι.

Δεν είμαι καν αυτός που ήμουν.

Είμαι αυτός που είμαι.

Όλες οι νευρώσεις ξεκινούν από τη στιγμή που προσπαθούμε να είμαστε αυτό που δεν είμαστε.

Εσύ είσαι όπως είσαι.

Εσύ δεν είσαι όπως χρειάζομαι να είσαι

Εσύ δεν είσαι όπως ήσουν.

Εσύ δεν είσαι όπως συμφέρει εμένα να είσαι.

Εσύ δεν είσαι όπως θέλω εγώ να είσαι.

Εσύ είσαι όπως είσαι.

Ο ορισμός μιας ώριμης και αληθινής σχέσης είναι η ανιδιοτελή προσπάθεια να δημιουργείς χώρο στον άλλον, ώστε να μπορεί να είναι όπως είναι.

Δεύτερη αλήθεια

Τίποτα καλό δεν είναι δωρεάν.

Αν επιθυμώ κάτι που είναι καλό για ‘μένα, θα όφειλα να ξέρω ότι θα πληρώσω κάποιο αντίτιμο γι’ αυτό.

Οπωσδήποτε αυτή η πληρωμή δεν είναι πάντα χρηματική (αν χρειάζονταν μόνο τα χρήματα, θα ήταν τόσο εύκολο!). Το αντίτιμο είναι κάποιες φορές υψηλό κι άλλες φορές πολύ χαμηλό, αλλά πάντα υπάρχει. Γιατί τίποτα καλό δεν είναι δωρεάν.

Αν οι γύρω μου μου προσφέρουν κάτι, αν μου συμβαίνει κάτι καλό, αν ζω καταστάσεις ευχάριστες και απολαυστικές, είναι επειδή τις έχω κερδίσει. Τις έχω πληρώσει, τις αξίζω.

Μόνο για να προετοιμάσω τους απαισιόδοξους και για να αποθαρρύνω τους καιροσκόπους, θέλω να ξεκαθαρίσω ότι η πληρωμή γίνεται πάντα προκαταβολικά: το καλό που ζω το έχω ήδη πληρώσει. Πληρωμή με δόσεις, δε γίνεται.)

Τρίτη αλήθεια

Είναι αλήθεια ότι κανείς δε μπορεί να κάνει πάντα αυτό που θέλει, αλλά ο καθένας μπορεί να ΜΗΝ κάνει ΠΟΤΕ αυτό που ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ.

Ποτέ να μην κάνω αυτό που δεν θέλω.

Αν είμαι ενήλικος, κανείς δε μπορεί να με αναγκάσει να κάνω κάτι που δεν θέλω. Αρκεί να καταφέρω να απαλλαγώ απ’ την ανάγκη μου να βλέπω κάποιους να με επικροτούν, να με χειροκροτούν, να με αγαπούν.

Το να μάθει κανείς να ζεί σύμφωνα με αυτή την αλήθεια, δεν είναι εύκολο πράγμα. Και κυρίως, δεν είναι δωρεάν.
(Τίποτα καλό δεν είναι δωρεάν κι αυτό είναι κάτι καλό).

Το κόστος είναι ότι όταν κάποιος τολμάει να πει ”όχι” αρχίζει να ανακαλύπτει κάποιες άγνωστες πλευρές των φίλων του: το σβέρκο, την πλάτη και όλα τα σημεία που γίνοντα ορατά μόνο όταν ο άλλος φεύγει.

Αριστοτέλης: Φόβος και θάρρος

Τώρα θα δείξουμε ποιοι άνθρωποι και ποια πράγματα προκαλούν το φόβο και σε ποια ψυχική κατάσταση βρίσκονται κείνοι που φοβούνται.

Ας δεχτούμε ότι φόβος είναι κάποια λύπη ή ταραχή που προέρχεται από την ιδέα πως πρόκειται να συμβεί κάποιο κακό, δηλ. κάποια καταστροφή ή μεγάλη λύπη. Αλήθεια, δεν προξενούν φόβο όλα τα κακά, λ.χ. δεν φοβάται κανείς αν θα είναι άδικος ή βραδύνους.

Ο φόβος προέρχεται μόνο όταν πρόκειται να συμβούν κακά που μπορούν να προξενήσουν μεγάλη λύπη ή καταστροφή κι αυτό όταν δεν πρόκειται να γίνουν πολύ αργότερα, (25) παρά βρίσκονται πολύ κοντά μας και πιστεύουμε ότι από τη μια στιγμή στην άλλη θα επέλθουν. Επειδή κανένας δεν φοβάται εκείνο που θα συμβεί αργότερα, ούτε καν το σκέπτεται.

Αφού λοιπόν αυτό το πράγμα είναι ο φόβος, κατ’ ανάγκη προξενούν φόβο εκείνα τα πράγματα που θεωρούνται ότι έχουν μεγάλη δύναμη να προξενούν καταστροφές και βλάβες από κείνες που προξενούν μεγάλη λύπη. (30) Και γι’ αυτό και οι ενδείξεις που προαναγγέλλουν τέτοια γεγονότα προκαλούν κι αυτές το φόβο, επειδή αποδείχνουν ότι, όπου να ‘ναι, θα συμβεί αυτό που φοβούμαστε. Εξάλλου αυτό το πράγμα, ότι δηλ. προσεγγίζουν τα πράγματα που φοβούμαστε, το ονομάζουμε κίνδυνο.

Λοιπόν, ανάμεσα στα πράγματα που προξενούν φόβο είναι και η οργή ή η έχθρα ανθρώπων που είναι σε θέση να μας κάνουν κακό. Επειδή, αφού μας μισούν ή είναι θυμωμένοι μαζί μας είναι φανερό πως επιθυμούν να μας βλάψουν ― και η επιθυμία λίγο απέχει από την εκτέλεση.

Φόβο επίσης προξενεί και η αδικία, όταν περιβάλλεται με ισχύ. Επειδή έναν άδικο άνθρωπο τον χαρακτηρίζουμε σαν άδικο ακριβώς από τις προθέσεις του.

[1382b] Προκαλεί επίσης φόβο και η αρετή που έχει υποστεί προσβολή και που είναι περιβεβλημένη με δύναμη. Επειδή είναι φανερό πως εξαιτίας της προσβολής έχει την πρόθεση να εκδικηθεί και, στην παρούσα περίσταση, έχει και τη δύναμη να το πράξει.

Επίφοβοι είναι ακόμα εκείνοι που φοβούνται αυτούς που έχουν τη δύναμη να κάνουν κάτι κακό, επειδή κατ’ ανάγκη κι αυτοί προετοιμάζουν αντίστοιχο κακό. Κι επειδή ο πολύς κόσμος είναι διεφθαρμένος και κατέχεται από τη δίψα του κέρδους, (5) ενώ φοβάται τον κίνδυνο, το ότι εξαρτάται κανείς από κάποιον άλλον είναι ικανό να προκαλέσει φόβο. Έτσι προκαλούν φόβο όσοι ξέρουν ότι κάναμε κάτι κακό, επειδή είναι ενδεχόμενο ή να μας καταδώσουν ή να μας εγκαταλείψουν.

Επίσης όσοι μπορούν να αδικήσουν προξενούν φόβο σε κείνους που μπορεί να αδικηθούν. Επειδή, συνήθως, όταν μπορούν οι άνθρωποι, αδικούν.

Επίφοβοι είναι επίσης εκείνοι που έχουν αδικηθεί (10) ή πιστεύουν ότι αδικούνται, επειδή αυτοί πάντοτε ζητάνε ευκαιρία για να εκδικηθούν.

Επίφοβοι είναι και κείνοι που έχουν ήδη αδικήσει, αν έχουν τη δύναμη, επειδή μπορεί να ξαναρχίσουν, καθώς φοβούνται αντίποινα. Έχουμε αλήθεια ειπεί πως κι αυτό είναι μια εύλογη αφορμή φόβου. Το ίδιο και οι ανταγωνιστές μας, εκείνοι που επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό με μας, χωρίς να μπορεί να τον απολαύσουμε και οι δυο συγχρόνως. Επειδή, αυτοί που βρίσκονται κάτω από τέτοιες συνθήκες βρίσκονται σε αδιάλειπτο πόλεμο ανάμεσά τους.

Επίσης όσοι είναι επίφοβοι στους ισχυροτέρους μας είναι επίφοβοι και σε μας, (15) επειδή πολύ περισσότερο μπορούν να μας βλάψουν, αφού μπορούν να κάνουν κακό και στους ισχυροτέρους μας. Και για τον ίδιο λόγο είναι επίφοβοι εκείνοι που και οι ισχυρότεροί μας τους φοβούνται. Ακόμα και κείνοι που έχουν εξοντώσει ανθρώπους πιο ισχυρούς από μας. Αλλά, ακόμα, και όσοι επιτίθενται εναντίον ασθενεστέρων μας, επειδή αυτοί ή από τώρα είναι επικίνδυνοι, ή θα γίνουν όταν θ’ αυξηθεί η δύναμή τους.

Από τους ανθρώπους πάλι που έχουμε αδικήσει, δεν είναι τόσο επίφοβοι οι οξύθυμοι και κείνοι που εκδηλώνονται, (20) αλλά οι ήρεμοι, ύπουλοι και πονηροί. Επειδή οι άνθρωποι αυτού του είδους ποτέ δεν φανερώνονται αν πρόκειται τώρα σύντομα να μας εκδικηθούν και λοιπόν, ποτέ δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι πως ο κίνδυνος από μέρους των έχει απομακρυνθεί.

Κάθε τι που προκαλεί φόβο γίνεται ακόμα πιο επίφοβο, όταν το σφάλμα που έχουμε κάνει δεν είναι δυνατόν να το επανορθώσουμε, παρά, ή μας είναι ολότελα αδύνατο ή είναι δυνατό μάλλον στους αντιπάλους μας. Επίσης εκείνα τα πράγματα που ή δεν παίρνουν γιατρειά, ή η θεραπεία τους είναι πολύ δύσκολη. (25)

Και με λίγα λόγια επίφοβα είναι κείνα τα πράγματα που, όταν συμβαίνουν ή μέλλουν να συμβούν σε κάποιον άλλον, μας προκαλούν τον οίκτο μας.

Μπορούμε λοιπόν να ειπούμε ότι σχεδόν εκθέσαμε έως εδώ τα σπουδαιότερα παραδείγματα του πώς κι από ποια αίτια προέρχεται ο φόβος, και μένει τώρα να εξηγήσουμε σε ποια ψυχική κατάσταση βρίσκονται κείνοι που φοβούνται.

Αν λοιπόν ο φόβος περιέχει μέσα του την προσδοκία πως πρόκειται να πάθουμε κάποια καταστροφή, (30) είναι φανερό πως κανείς δεν φοβάται όταν νομίζει πως δεν πρόκειται να πάθει τίποτε και ακόμα κανείς δεν φοβάται εκείνα τα πράγματα που δεν πιστεύει πως θα τα πάθει, ούτ’ εκείνους τους ανθρώπους που δεν πιστεύει πως είναι δυνατόν να τον βλάψουν, ούτε αισθάνεται φόβο την εποχή όπου πιστεύει ότι δεν πρόκειται να του συμβεί κάτι κακό. Αναγκαστικά λοιπόν φοβούνται μόνον εκείνοι που πιστεύουν ότι πρόκειται να πάθουν κάτι και μάλιστα να πάθουν από ορισμένα πρόσωπα ορισμένο πάθημα σε ορισμένη εποχή.

[1383a] Και δεν πιστεύουν ότι πρόκειται να πάθουν κάτι εκείνοι που ευημερούν πάρα πολύ. Γι’ αυτό και γίνονται αυθάδεις, περιφρονητές και θρασείς. Στην κατάσταση αυτή περιέρχονται όσοι έχουν πλούτο, σωματική δύναμη, πολλούς φίλους ή ισχύ.

Δεν φοβούνται ακόμα εκείνοι που νομίζουν πως έχουν υποστεί όλα τα δεινά του κόσμου κι έχει μαυρίσει το μάτι τους, όπως π.χ. εκείνοι που υφίστανται ήδη βασανιστήρια. (5)

Πρέπει όμως ακόμα να έχουν και κάποια ελπίδα σωτηρίας κι αυτό ακριβώς προκαλεί την αγωνία τους. Απόδειξη ότι όποιος φοβάται σκέπτεται και παίρνει αποφάσεις για πράγματα για τα οποία δεν υπάρχει ελπίδα σωτηρίας. Πρέπει λοιπόν κι ο ρήτορας, όταν έχει συμφέρον να προξενήσει φόβο στους ακροατές του, να τους φέρει σε παρόμοια ψυχική κατάσταση, δηλ. να τους παρασταίνει πως πρόκειται να πάθουν κάτι κακό, επειδή και άλλοι, ισχυρότεροί τους έχουν πάθει τα ίδια. (10) Και να εξιστορεί τι παθαίνουν ή τι έπαθαν, και πώς το κακό τούς ήρθε από κείνους που δεν το περίμεναν και σε μια εποχή που δεν πίστευαν.

Και τώρα που δείξαμε τι είναι φόβος και ποια πράγματα είναι επίφοβα και σε ποια ψυχική κατάσταση βρίσκονται κείνοι που φοβούνται, απ’ όλα αυτά προκύπτει καθαρά (15) και τι είναι θάρρος και σε ποια πράγματα έχει κανείς θάρρος, καθώς και σε ποια ψυχική κατάσταση βρίσκονται οι θαρραλέοι.

Αλήθεια και το θάρρος είναι το αντίθετο από το φόβο και κείνο που προκαλεί θάρρος είναι το αντίθετο από κείνο που προκαλεί φόβο. Θάρρος λοιπόν είναι η ελπίδα που προέρχεται από την ιδέα ότι ζυγώνει η ώρα της σωτηρίας μας και ότι τα επίφοβα πράγματα, είτε δεν υπάρχουν καθόλου είτε βρίσκονται μακριά μας. Εκείνο που μας δίνει θάρρος είναι η απομάκρυνση του κινδύνου και η προσέγγιση των πραγμάτων που μας παρέχουν ασφάλεια. (20) Και μπορούμε ν’ απαριθμήσουμε ανάμεσα στα πράγματα που μας δίνουν θάρρος και το ότι το κακό είναι δυνατό να επανορθωθεί και το ότι έχουμε βοήθεια ή πολλή ή μεγάλη, ή συγχρόνως και πολλή και μεγάλη.

Επίσης το ότι ούτε έχουμε αδικήσει, ούτε έχουμε αδικηθεί και είτε δεν έχουμε καθόλου ανταγωνιστές, είτε κείνοι που υπάρχουν δεν έχουν τη δύναμη να μας βλάψουν, είτε, ενώ έχουν τη δύναμη, όμως είναι φίλοι μας και μας έχουν ευεργετήσει ή έχουν ευεργετηθεί από μας. Ή ακόμα όταν υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που έχουν το ίδιο συμφέρον με μας, ή ισχυροί, ή πολλοί και συγχρόνως ισχυροί.

(25) Εκείνοι που είναι θαρραλέοι βρίσκονται στην ακόλουθη ψυχική κατάσταση. Είτε πιστεύουν ότι έχουν καταφέρει πολλά έως τώρα χωρίς να πάθουν τίποτα, είτε, αν πολλές φορές φτάσανε στο σημείο να πάθουν κακό, διέφυγαν. Επειδή οι άνθρωποι γίνονται άφοβοι, κατά δυο τρόπους. Είτε επειδή έχουν δοκιμάσει τον κίνδυνο, είτε επειδή πάντοτε βρήκαν τον τρόπο να διαφύγουν. Έτσι και στους κινδύνους της ζωής των ναυτικών (30) αποβλέπουν με θάρρος προς το μέλλον, από τη μια όσοι δεν έχουν πείρα, γιατί δεν τους έτυχε καμιά μεγάλη τρικυμία και από την άλλη εκείνοι που, με τη μεγάλη πείρα τους, μάθανε πώς να γλιτώνουν.

Θαρραλέοι είναι ακόμα, όταν αντιμετωπίζουν πράγματα που δεν εμπνέουν φόβο ούτε στους ομοίους των ούτε στους κατωτέρους των, ούτε σε κείνους από τους οποίους θεωρούν ότι είναι ισχυρότεροι. Και θεωρούν πως είναι ισχυρότεροι από κείνους τους οποίους έχουν νικήσει, ή αυτούς τους ίδιους ή ομοίους των ή τους ισχυροτέρους των. Έχουν θάρρος επίσης εκείνοι που πιστεύουν ότι διαθέτουν μεγαλύτερα ή περισσότερα προσόντα (35) και η υπεροχή τους σ’ αυτά τους κάνει επίφοβους.

[1383b] Και τα προσόντα αυτά είναι ο μεγάλος πλούτος, η στρατιωτική δύναμή τους, καθώς και των φίλων τους, η υπεροχή της χώρας και της πολεμικής προετοιμασίας της στο σύνολο ή στα σπουδαιότερα σημεία. Ακόμα θάρρος έχουν όσοι δεν έχουν αδικήσει κανέναν ή δεν έχουν αδικήσει πολλούς ή τέλος δεν έχουν αδικήσει εκείνους τους οποίους φοβούνται. Και γενικά έχουν θάρρος όσοι έχουν την εύνοια των θεών, (5) μ’ όποιον άλλο τρόπο κι αν εκδηλώνεται, και ιδίως άμα προέρχεται από οιωνούς και από χρησμούς.

Αλήθεια, η οργή δίνει θάρρος, το ότι πάλι δεν έχουμε αδικήσει αλλά έχουμε αδικηθεί προκαλεί την οργή και, εξάλλου, πιστεύεται ότι το Θείον βοηθεί εκείνους που αδικούνται. Τέλος έχουν θάρρος όσοι πιστεύουν πως αν επιχειρήσουν κάτι τι θα το επιτύχουν ή τουλάχιστον ότι δεν πρόκειται να πάθουν τίποτα ούτε αμέσως ούτε αργότερα. (10) Έτσι έχουμε εκθέσει όσα έπρεπε για το φόβο και για το θάρρος.

ΑΡΙΣΤ Ρητ 1380b35–1383b10: Λόγος περὶ παθῶν - Φόβος και θάρρος.

Διαχείριση Άγχους

Ποια είναι τα πράγματα που προκαλούν άγχος και τι μπορείς να κάνεις γι’ αυτό.

Το να γνωρίζεις τι μπορεί να ξεκινήσει ή να επιδεινώσει το άγχος σου μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμο στην διαχείρισή του. Νευρικότητα, πανικός, φόβος, εφίδρωση, γρήγορος καρδιακός παλμός: όλα μπορεί να είναι συμπτώματα άγχους. Και σε περιόδους πραγματικού κινδύνου, το άγχος και τα συμπτώματά του είναι απολύτως φυσιολογικά και υγιή. Αλλά μερικές φορές αυτά τα συναισθήματα υπερτονίζονται την λάθος στιγμή και το άγχος καταλήγει να παρεμβαίνει καταστροφικά στην καθημερινή ζωή.

«Εάν ένα άτομο φτάσει στο σημείο όπου οι υγιείς ανησυχίες και το να είναι προσεκτικό διασχίζουν την γραμμή σε αυτό που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως διαταραχή, τότε η ικανότητα αυτού του ατόμου να λειτουργεί στην καθημερινή του ζωή… είναι μειωμένη. Μπορεί πραγματικά να επηρεάσει επιζήμια την ζωή κάποιου», δήλωσε η Una McCann, MD, καθηγήτρια ψυχιατρικής και διευθύντρια το Πρόγραμμα Αγχωδών Διαταραχών στο Johns Hopkins School of Medicine.

Τελικά, το άγχος μπορεί να κλιμακωθεί σε σημείο που ένα ον να μην είναι σε θέση να κάνει την εργασία του, να εκτελέσει τις δουλειές του σπιτιού ή να φροντίσει τον εαυτό του ή τα αγαπημένα του πρόσωπα όπως θα έκανε συνήθως. Η γνώση του τι μπορεί να προκαλεί ή να επιδεινώνει το άγχος μπορεί να βοηθήσει στην αποτροπή του να φτάσει σε αυτό το επίπεδο. Τα ερεθίσματα του άγχους είναι διαφορετικά για τον καθένα, αλλά εδώ ας πούμε είναι μερικά από τα πιο κοινά.

Σκέφτεσαι ότι κάτι δεν πάει καλά σωματικά μαζί σου.

Αυτός ο πόνος στο στήθος μου είναι σημάδι ότι παθαίνω καρδιακή προσβολή; Το δερματικό μου εξάνθημα σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Το άγχος μπορεί συχνά να προέρχεται από την ανησυχία ότι κάτι δεν πάει καλά με το σώμα σας. Όλοι έχουν ανησυχίες για την υγεία τους κατά καιρούς, αλλά ανάλογα με το ιστορικό και την προσωπικότητα κάποιου, τα σωματικά συμπτώματα μπορεί να προκαλέσουν μια πλήρη αγχώδη διαταραχή εάν η ανησυχία παρεμβαίνει στην καθημερινή λειτουργία. Τα σωματικά συμπτώματα που σας έκαναν να αρχίσετε να αισθάνεστε άγχος για την υγεία σας μπορεί επίσης να είναι πολύ παρόμοια με ορισμένα από τα συμπτώματα του ίδιου του άγχους -αυξημένος καρδιακός ρυθμός, υπεραερισμός, εφίδρωση, αίσθημα αδυναμίας- που μπορεί να οδηγήσει σε έναν κύκλο άγχους.

Ανησυχείς για τα αγαπημένα σου πρόσωπα.

Για κάποιους, το άγχος δεν προέρχεται από την ανησυχία για τον εαυτό τους, αλλά μάλλον από το τι μπορεί να συμβεί στα αγαπημένα τους πρόσωπα. Οι άνθρωποι μπορεί να ανησυχούν όχι μόνο για κάτι που συμβαίνει στα παιδιά τους, στα στενά μέλη της οικογένειας ή στους φίλους τους, αλλά και για το πώς μπορούν ενδεχομένως να τα βγάλουν πέρα ​​εάν συμβεί κάτι κακό. Σύμφωνα με την Mayo Clinic, οι φροντιστές είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν συμπτώματα άγχους. Στις ΗΠΑ 2020, μια έκθεση έρευνας από την AARP και την Εθνική Συμμαχία Φροντίδας, δείχνει ότι το 61% των εκτιμώμενων 53 εκατομμυρίων φροντιστών στις ΗΠΑ είναι γυναίκες. Και μελέτες έχουν δείξει ότι, μεταξύ των φροντιστών, οι γυναίκες αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα άγχους από τους άνδρες.

Πόσα χρήματα έχεις ή δεν έχεις.

Ένας λόγος για τον οποίο τα οικονομικά μπορεί να προκαλούν άγχος είναι επειδή, στο μυαλό, (εντελώς λανθασμένα) τα χρήματα συνδέονται με την επιβίωση. Τα χρήματα είναι πραγματικά ένας πόρος που μπορεί να προσφέρει στους ανθρώπους μια αίσθηση επίπλαστης ασφάλειας. Όταν νιώθουμε ότι οι πόροι είναι σπάνιοι, αυτό κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται ότι η επιβίωσή τους βρίσκεται σε κίνδυνο σε ένα πολύ αρχέγονο επίπεδο. Μερικοί από τους κοινούς οικονομικούς παράγοντες άγχους έχουν να κάνουν με ανησυχίες σχετικά με την αποταμίευση, την ασφάλεια της εργασίας, τον μισθό, την έλλειψη χρηματοοικονομικής γνώσης, το χρέος, την κλοπή ταυτότητας και το χειρότερο, την σύγκριση του πλούτου.

Δεν κοιμάσαι αρκετά.

Σύμφωνα με το CDC, οι ενήλικες πρέπει να κοιμούνται τουλάχιστον 7 ώρες καλής ποιότητας την ημέρα. Η μη επαρκής ποσότητα του συνιστώμενου χρόνου ύπνου είναι ένας άλλος παράγοντας που μπορεί να επιδεινώσει το άγχος. Με τα χρόνια, η Δρ McCann έχει κάνει μελέτες για την σχέση μεταξύ της στέρησης ύπνου και του άγχους. Μέσω αυτής της εργασίας, ανακάλυψε ότι ανεξάρτητα από το αν κάποιος έχει ή όχι αγχώδη διαταραχή, τα επίπεδα άγχους αυξάνονται μετά από μια νύχτα στέρησης ύπνου. Αυτός ο σύνδεσμος μπορεί να είναι ένας φαύλος κύκλος: ενώ η στέρηση ύπνου μπορεί να προκαλέσει άγχος, το άγχος μπορεί να προκαλέσει προβλήματα ύπνου, όπως επισημαίνει η Ένωση Άγχους και Κατάθλιψης της Αμερικής . ‘Οταν οι άνθρωποι στερούνται ύπνου, γίνονται πολύ πιο ευαίσθητοι στις επιπτώσεις των ουσιών που προκαλούν άγχος, όπως η καφεΐνη και άλλα διεγερτικά. Επίσης αποδίδουν πολύ άσχημα στην εργασία τους.

Διεγερτικά—συμπεριλαμβανομένου του καφέ.

Ναι, ο καφές μπορεί να κάνει το άγχος χειρότερο. Η Susan Bowling, PsyD, ψυχολόγος στο Women’s Health Center στο Wooster Branch of Cleveland Clinic, είπε ότι ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση περισσότερων από 200 χιλιοστόγραμμα καφεΐνης (περίπου η ποσότητα σε δύο φλιτζάνια καφέ) μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα του άγχους και των κρίσεων πανικού σε άτομα ευαίσθητα σε αυτό.

Οι φυσικές επιδράσεις της καφεΐνης διεγείρουν μια σειρά από αισθήσεις, όπως η καρδιά σας να χτυπά πιο γρήγορα, το σώμα σας να ζεσταίνεται, ο ρυθμός της αναπνοής σας αυξάνεται- όλα τα πράγματα που μιμούνται το άγχος», είπε ο Bowling. «Ψυχολογικά, είναι δύσκολο για το μυαλό σου να αναγνωρίσει ότι αυτό δεν είναι άγχος γιατί αισθάνεται το ίδιο.

Άλλα διεγερτικά μπορούν επίσης να προκαλέσουν άγχος. Ενώ κάποιοι με άγχος μπορεί να χρησιμοποιούν μαριχουάνα ως τρόπο χαλάρωσης, η μαριχουάνα έχει πραγματικά διεγερτικές ενώσεις που μπορούν να επιδεινώσουν το άγχος. Δυστυχώς, πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να αυτο-φαρμακοποιηθούν όταν αγχωθούν κι αυτό μπορεί πραγματικά να αποτύχει. Μόνο και μόνο επειδή κάτι είναι φυτικό και φυσικό -όπως η μαριχουάνα ή η ρίγανη- δεν σημαίνει ότι είναι κι ασφαλή. Κι όταν αγοράζετε τρόφιμα, όπως βότανα, στο διαδίκτυο ή στο κατάστημα, η ετικέτα λέει ξεκάθαρα ότι μπορεί να είναι χαλαρωτικά, λέει όμως να είστε και “πολύ, πολύ προσεκτικοί. Μην το κάνετε αν δεν έχετε καθοδήγηση από τον γιατρό σας”.

Λήψη ορισμένων φαρμάκων.

Ορισμένα φάρμακα από μόνα τους είναι διεγερτικά και έτσι μπορούν να προκαλέσουν άγχος σε ορισμένους ασθενείς. Αυτά περιλαμβάνουν αμφεταμίνες και μεθυλφαινιδάτη, τα οποία χρησιμοποιούνται στην θεραπεία της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας και της ναρκοληψίας. Ορισμένα αντικαταθλιπτικά, όπως η βουπροπιόνη και η βενλαφαξίνη, αλλά και ορισμένα φάρμακα κατά του άσθματος μπορεί να είναι διεγερτικά για μερικούς ανθρώπους.

Κάνοντας μια δίαιτα που δεν είναι πολύ υγιεινή.

Δεν είναι μυστικό ότι αν δεν έχετε φάει καλά, μπορεί να μην αισθάνεστε σωματικά καλύτερα. Αλλά μια κακή διατροφή μπορεί να επηρεάσει και την ψυχική σας υγεία. Μια κακή διατροφή και ο τρόπος που σας κάνει να νιώθετε άσχημα μπορεί να σας κάνει και πιο ευαίσθητους στις επιπτώσεις του άγχους. Είναι προφανές ότι η κατανάλωση πολλών επεξεργασμένων υδατανθράκων (ζυμαρικά, ψωμιά, κουλουράκια, μπισκότα, αλλαντικά κ.ά) μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο άγχους. Αυτό οφείλεται στις επαναλαμβανόμενες και γρήγορες αλλαγές στα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Το επαναλαμβανόμενο χαμηλό σάκχαρο στο αίμα σχετίζεται επίσης με διαταραχές της διάθεσης.

Νιώθοντας ότι όλα πρέπει να γίνουν ακριβώς έτσι.

Η τελειομανία μπορεί να είναι η κύρια κινητήρια δύναμη του άγχους. Και για πολλούς, είναι ένα απροσδόκητο έναυσμα από ένα υποκείμενο χαρακτηριστικό τελειομανίας – ίσως να μην είχαν καν δει τον εαυτό τους ως τελειομανή. Μπορεί να είστε σε θέση να προβλέψετε μια τέτοια σκανδάλη εάν δείτε τον εαυτό σας να λέει πράγματα όπως, “Μπορώ να ξεκινήσω αυτήν την εργασία όταν (αν) όλα αυτά ενωθούν. Αυτό θα με διευκολύνει να το κάνω. Μπορώ να ξεκινήσω αυτό το έργο και να έχω τον χρόνο να ξεκινήσω πραγματικά σε αυτό το έργο με τον σωστό τρόπο- ή όταν θα έχω τους πόρους για να αρχίσω με τον σωστό τρόπο». Είναι απόλυτα λάθος αυτή η συλλογιστική. Πάντα ξεκινάμε με ότι έχουμε και στην πορεία βρίσκουμε ότι χρειαζόμαστε.

Πώς μια διαφωνία μπορεί να επηρεάσει μια σχέση.

Μερικοί άνθρωποι θα κάνουν τα πάντα για να αποφύγουν την αντιπαράθεση. Αλλά μερικές φορές, οι διαφωνίες στην εργασία ή οι διαφωνίες μέσα σε διαφορετικές σχέσεις είναι αναπόφευκτες. Εκτός από το να προκαλεί συναισθήματα θλίψης ή κατάθλιψης, η σύγκρουση μέσα στο κοινωνικό σας δίκτυο μπορεί να προκαλέσει και άγχος. Συγκεκριμένα, η κοινωνική σύγκρουση μπορεί να οδηγήσει τους ανθρώπους να ανησυχούν για το ποιες θα είναι οι μελλοντικές συνέπειες από τις συγκρούσεις στις στενές τους σχέσεις.

Πολλές πληροφορίες.

Η συνεχής ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί επίσης να είναι ένα έναυσμα για άγχος. Χρήση τεσσάρων ή περισσότερων πλατφορμών μέσων κοινωνικής δικτύωσης, παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για μία ώρα ή περισσότερο την ημέρα, επίσκεψη σε ιστότοπους μέσων κοινωνικής δικτύωσης 30 ή περισσότερες φορές την εβδομάδα, αίσθημα έντονης συναισθηματικής σύνδεσης με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή και αίσθημα εθισμού Η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άγχους, σύμφωνα με πολλές μελέτες.

Θέλετε απλώς να περιορίσετε τον χρόνο που ασχολείστε με αυτό, ώστε να μην κάνετε συνεχώς check-in για να δείτε ποιες είναι οι πιο πρόσφατες πιο εξωφρενικές ειδήσεις ή η τελευταία μάχη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κάποιος βαθμός ενασχόλησης με αυτό το υλικό είναι εντάξει, αλλά όταν γίνεται συνέχεια και για πολλές ώρες είναι μια υπερβολικά τρομακτική εμπειρία να κοιτάζεις τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή να διαβάζεις τις ειδήσεις. Αν συμβαίνει αυτό, πρέπει να σκεφτείς πραγματικά αν έχει νόημα να περιορίσεις την έκθεσή σου στα μέσα τρομολαγνείας.

Και αν αισθάνεστε τόσο ανήσυχοι που αποφεύγετε εντελώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τότε το να αφιερώνετε λίγο χρόνο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να είναι πραγματικά χρήσιμο για εσάς, ώστε να μπορείτε να εξασκηθείτε στην εκμάθηση της ικανότητάς σας να ανέχεστε το άγχος. Το μόνο που χρειάζεται είναι να βρεις την τέλεια ισορροπία, ούτε αποχή ούτε εθισμός.

Ο φόβος του χωρισμού από ένα αγαπημένο πρόσωπο.

Ο χωρισμός από έναν φροντιστή είναι μια κοινή αιτία άγχους για τα παιδιά και τους εφήβους, αλλά μπορεί να είναι ένα έναυσμα άγχους και για τους ενήλικες. Συχνά ανησυχούν ότι κάποιο είδος βλάβης ή κάτι δυσάρεστο θα συμβεί στις φιγούρες προσκόλλησης τους ενώ είναι χωρισμένοι», σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας . Αυτός ο φόβος τους οδηγεί στο να αποφύγουν να χωριστούν από τις φιγούρες της προσκόλλησής τους και να αποφύγουν να μείνουν μόνοι. Οι άνθρωποι των οποίων το άγχος προκαλείται από την σκέψη ότι θα χωρίσουν από κάποιον, αποκτούν εφιάλτες σχετικά με τον χωρισμό ή εμφανίζουν σωματικά συμπτώματα όταν ο χωρισμός συμβαίνει ή αναμένεται.

Ανησυχίες για καταστροφές μεγάλης κλίμακας

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα συμβαίνουν συχνότερα και οι επιστήμονες τα συνδέουν όλο και περισσότερο με την κλιματική αλλαγή, άλλωστε αυτή είναι η εντολή που έχουν. Όμως αυτό μπορεί να είναι ένας διπλός παράγοντας άγχους: οι ίδιες οι φυσικές καταστροφές και η όποια, κλιματική αλλαγή που τις προκαλεί. Θα συνεχίσουμε να βλέπουμε κλιματικές καταστροφές και σημεία ανατροπής, οι άνθρωποι τα έχουν συνηθίσει περισσότερο, αλλά αυτά τα πραγματικά σούπερ καταστροφικά γεγονότα προκαλούν πολύ άγχος και φόβο θανάτου.

Οι περιβαλλοντικές αλλαγές που μπορεί να οδηγήσουν σε πολλά από αυτά τα συμβάντα μπορεί να είναι και οι ίδιες ένα έναυσμα άγχους. Είναι γνωστό ως οικολογικό άγχος, ένας νεολογισμός. Αυτό ενώ ήταν ένα θέμα ειδικού ενδιαφέροντος· τώρα είναι πολύ πιο συνηθισμένο λόγω γεγονότων που σχετίζονται με το κλίμα. Η σαπουνόπερα της COVID-19 οδήγησε επίσης στην δημιουργία ενός νέου όρου: κορονοφοβία. Κατά την διάρκεια της πανδημίας, οι ανησυχίες που σχετίζονται με τον COVID-19 έχουν οδηγήσει σε μεγαλύτερα επίπεδα άγχους. Αυτό το άγχος προέρχεται από την αβεβαιότητα για το τι θα ακολουθήσει στην πανδημία, την υιοθέτηση νέων πρακτικών και συμπεριφορά αποφυγής και την ακρόαση για παγκόσμιους ηγέτες και διάσημες μαριονέτες που προμοτάρουν τα εμβόλια κι όλα τα συνεπικουρούμενα.

Δεν έχεις τον έλεγχο μιας κατάστασης.

Λόγω της πανδημίας, αυτό το έναυσμα άγχους είναι κάτι που πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει. Πολλοί άνθρωποι έχουν αγαπημένα πρόσωπα που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να κολλήσουν τον COVID-19 ή να πεθάνουν εάν κολλήσουν, ωστόσο δεν μπορούν να δουν αυτά τα αγαπημένα πρόσωπα που κινδυνεύουν λόγω του ιού. Η απώλεια ελέγχου που σχετίζεται με τον COVID κάνει τις ανησυχίες για την υγεία ενός αγαπημένου προσώπου ακόμη πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Όταν έχουμε μια αίσθηση ελέγχου και μπορούμε να δούμε πράγματα και να αλληλεπιδράσουμε με πράγματα, μας ηρεμεί κατά κάποιο τρόπο. Αλλά η απόλυτη αδυναμία να δούμε ή να προσεγγίσουμε ή να βοηθήσουμε άτομα που αγαπάς και νοιάζεσαι από μακριά αυτό θα προκαλέσει πολύ άγχος. Μάθε πως ο θάνατος είναι κλασσικός φυσικός νόμος. Οι αδύναμοι φεύγουν από την ζωή χωρίς να μπορείς να κάνεις τίποτε, είτε με την σαπουνόπερα της πανδημίας, είτε χωρίς αυτήν.

Ανακαλύπτοντας ποια είναι τα ερεθίσματα σου.

Το να είσαι σε θέση να προβλέψεις τι μπορεί να ξεκινήσει ή να επιδεινώσει το άγχος σου είναι εξαιρετικά χρήσιμο στην διαχείριση του άγχους. Αλλά ο εντοπισμός αυτού του εναύσματος, εάν έχεις πολλαπλούς, μπορεί να είναι δύσκολος. Ένας τρόπος για να καταλάβεις τι προκαλεί το άγχος σου είναι να κρατήσεις ένα ημερολόγιο σκέψεων. Αναζήτησε τα ονόματα που τρεις φορές την περασμένη εβδομάδα ένιωσες υψηλής έντασης συναισθήματα. Για καθεμία από αυτές τις καταστάσεις, να γράψεις τι περνούσε από το μυαλό σου, τι συνέβαινε στο σώμα, τι μπήκες στον πειρασμό να κάνεις, πού ήσουν όταν συνέβη και τι συνέβη. Αναλογιζόμενος στιγμές που το άγχος σου έχει πιάσει ταβάνι, μπορεί ν’ αρχίσεις να βλέπεις ορισμένα μοτίβα να εμφανίζονται που δηλώνουν τι τα πυροδοτεί. Εύκολο είναι να το βρεις, “χαρτί και μολύβι”.

Προετοιμασία και διαχείριση της σκανδάλης.

Προσπάθησε να φροντίσεις τις σημαντικές σου δραστηριότητες αυτοεξυπηρέτησης πριν συμβεί το οποιοδήποτε χάος. Η ιδέα εδώ είναι, ότι για όλους μας, κάποια στιγμή, κάτι χαοτικό θα συμβεί. Κι έτσι ένας σημαντικός στόχος είναι να σκεφτείς πώς μπορείς να προετοιμαστείς για το ενδεχόμενο χάος φροντίζοντας τον εαυτό σου τώρα, ώστε όταν το χάος συμβαίνει, νιώθεις πιο ανθεκτικός και ικανός να ελέγχεις τα συναισθήματα και τις πράξεις σου.

Όταν κάτι έχει πυροδοτήσει το άγχος σου και νιώθεις υψηλά συναισθήματα εξαιτίας αυτού, οι δραστηριότητες αυτοεξυπηρέτησης από μόνες τους είναι απίθανο να μειώσουν το μειώσουν. Μόλις ξεκινήσει αυτό το άγχος, τότε μπαίνουν στο παιχνίδι μηχανισμοί αντιμετώπισης όπως η απόσπαση της προσοχής και η εξάσκηση της επίγνωσης. Το να ανοιχτείς σε ανθρώπους εμπιστοσύνης γύρω σου, γι’ αυτό που βιώνεις μπορεί επίσης να επικυρώσει τα συναισθήματά σου και να σε βοηθήσει να ξεπεράσεις το άγχος που έχει προκαλέσει το έναυσμα.

Ο εντοπισμός και η αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων νωρίτερα παρά αργότερα είναι χρήσιμος στην διαχείριση του άγχους. Αλλά αν το άγχος σου είναι σε σημείο που νιώθεις ότι είναι ήδη εκτός ελέγχου. Τα πραγματικά καλά νέα είναι ότι υπάρχουν θεραπείες -τόσο φαρμακευτικές όσο και συμπεριφορικές- για όλες τις αγχώδεις διαταραχές καθώς και στρεσογόνους παράγοντες που μπορεί να σε κάνουν ανήσυχο χωρίς λόγο ή ακόμη και για ασήμαντο λόγο.

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΡΟΔΙΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

ΔΗΜ 15.21–29

(ΔΗΜ 15. Πίστις: §5–34) Και το δίκαιο επιβάλλει τη συνδρομή προς τους Ροδίους – Το παράδειγμα των Αργείων – Οι παρασπονδίες των αντιπάλων και οι αντιφάσεις των συνθηκών

[21] ἔπειτα καὶ δίκαιον, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, δημοκρατουμένους αὐτοὺς τοιαῦτα φρονοῦντας
φαίνεσθαι περὶ τῶν ἀτυχούντων δήμων, οἷάπερ ἂν τοὺς
ἄλλους ἀξιώσαιτε φρονεῖν περὶ ὑμῶν, εἴ ποθ’, ὃ μὴ γένοιτο,
τοιοῦτό τι συμβαίη. καὶ γὰρ εἰ δίκαιά τις φήσει Ῥοδίους
πεπονθέναι, οὐκ ἐπιτήδειος ὁ καιρὸς ἐφησθῆναι· δεῖ γὰρ τοὺς
εὐτυχοῦντας περὶ τῶν ἀτυχούντων ἀεὶ φαίνεσθαι τὰ βέλ-
τιστα βουλευομένους, ἐπειδήπερ ἄδηλον τὸ μέλλον ἅπασιν
ἀνθρώποις.

[22] Ἀκούω δ’ ἐγὼ πολλάκις ἐνταυθὶ παρ’ ὑμῖν τινῶν λεγόντων
ὡς, ὅτ’ ἠτύχησεν ὁ δῆμος ἡμῶν, συνεβουλήθησάν τινες αὐτὸν
σωθῆναι· ὧν ἐγὼ μόνων Ἀργείων ἐν τῷ παρόντι μνησθή-
σομαι βραχύ τι. οὐ γὰρ ἂν ὑμᾶς βουλοίμην, δόξαν ἔχοντας
τοῦ σῴζειν τοὺς ἀτυχοῦντας ἀεί, χείρους Ἀργείων ἐν ταύτῃ
τῇ πράξει φανῆναι, οἳ χώραν ὅμορον τῇ Λακεδαιμονίων
οἰκοῦντες, ὁρῶντες ἐκείνους γῆς καὶ θαλάττης ἄρχοντας, οὐκ
ἀπώκνησαν οὐδ’ ἐφοβήθησαν εὐνοϊκῶς ὑμῖν ἔχοντες φανῆναι,
ἀλλὰ καὶ πρέσβεις ἐλθόντας ἐκ Λακεδαίμονος, ὥς φασιν,
ἐξαιτήσοντάς τινας τῶν φυγάδων τῶν ὑμετέρων ἐψηφίσαντο,
ἐὰν μὴ πρὸ ἡλίου δύντος ἀπαλλάττωνται, πολεμίους κρίνειν.
[23] εἶτ’ οὐκ αἰσχρόν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ τὸ μὲν Ἀργείων
πλῆθος οὐκ ἐφοβήθη τὴν Λακεδαιμονίων ἀρχὴν ἐν ἐκείνοις
τοῖς καιροῖς οὐδὲ τὴν ῥώμην, ὑμεῖς δ’ ὄντες Ἀθηναῖοι βάρ-
βαρον ἄνθρωπον, καὶ ταῦτα γυναῖκα, φοβήσεσθε; καὶ μὴν οἱ
μὲν ἔχοιεν ἂν εἰπεῖν ὅτι πολλάκις ἥττηνται [ὑπὸ] Λακεδαι-
μονίων, ὑμεῖς δὲ νενικήκατε μὲν πολλάκις βασιλέα, ἥττησθε
δ’ οὐδ’ ἅπαξ οὔτε τῶν δούλων τῶν βασιλέως οὔτ’ αὐτοῦ
’κείνου· εἰ γάρ τί που κεκράτηκε τῆς πόλεως βασιλεύς, ἢ
τοὺς πονηροτάτους τῶν Ἑλλήνων καὶ προδότας αὐτῶν χρή-
μασι πείσας ἢ οὐδαμῶς ἄλλως κεκράτηκεν. [24] καὶ οὐδὲ τοῦτ’
αὐτῷ συνενήνοχεν, ἀλλ’ ἅμ’ εὑρήσετ’ αὐτὸν τήν τε πόλιν
διὰ Λακεδαιμονίων ἀσθενῆ ποιήσαντα καὶ περὶ τῆς αὑτοῦ
βασιλείας κινδυνεύσαντα πρὸς Κλέαρχον καὶ Κῦρον. οὔτ’
οὖν ἐκ φανεροῦ κεκράτηκεν οὔτ’ ἐπιβουλεῦσαι συνενήνοχεν
αὐτῷ. ὁρῶ δ’ ὑμῶν ἐνίους Φιλίππου μὲν ὡς ἄρ’ οὐδενὸς
ἀξίου πολλάκις ὀλιγωροῦντας, βασιλέα δ’ ὡς ἰσχυρὸν ἐχθρὸν
οἷς ἂν προέληται φοβουμένους. εἰ δὲ τὸν μὲν ὡς φαῦλον
οὐκ ἀμυνούμεθα, τῷ δ’ ὡς φοβερῷ πάνθ’ ὑπείξομεν, πρὸς
τίνας, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, παραταξόμεθα;

[25] Εἰσὶ δέ τινες, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, παρ’ ὑμῖν δεινότατοι
τὰ δίκαια λέγειν ὑπὲρ τῶν ἄλλων πρὸς ὑμᾶς, οἷς παραινέ-
σαιμ’ ἂν ἔγωγε τοσοῦτον μόνον, ὑπὲρ ὑμῶν πρὸς τοὺς ἄλλους
ζητεῖν τὰ δίκαια λέγειν, ἵν’ αὐτοὶ τὰ προσήκοντα πρῶτοι
φαίνωνται ποιοῦντες· ὡς ἔστ’ ἄτοπον περὶ τῶν δικαίων ὑμᾶς
διδάσκειν αὐτὸν οὐ δίκαια ποιοῦντα· οὐ γάρ ἐστι δίκαιον
ὄντα πολίτην τοὺς καθ’ ὑμῶν λόγους, ἀλλὰ μὴ τοὺς ὑπὲρ
ὑμῶν ἐσκέφθαι. [26] φέρε γὰρ πρὸς θεῶν σκοπεῖτε, τί δήποτ’ ἐν
Βυζαντίῳ οὐδείς ἐσθ’ ὁ διδάξων ἐκείνους μὴ καταλαμβάνειν
Χαλκηδόνα, ἣ βασιλέως μέν ἐστιν, εἴχετε δ’ αὐτὴν ὑμεῖς,
ἐκείνοις δ’ οὐδαμόθεν προσῆκεν· μηδὲ Σηλυμβρίαν, πόλιν
ὑμετέραν ποτὲ σύμμαχον οὖσαν, ὡς αὑτοὺς συντελῆ ποιεῖν
καὶ Βυζαντίων ὁρίζειν τὴν τούτων χώραν παρὰ τοὺς ὅρκους
καὶ τὰς συνθήκας, ἐν αἷς αὐτονόμους τὰς πόλεις εἶναι
γέγραπται; [27] οὐδὲ Μαύσωλον ζῶντα, οὐδὲ τελευτήσαντος
ἐκείνου τὴν Ἀρτεμισίαν οὐδείς ἐσθ’ ὁ διδάξων μὴ κατα-
λαμβάνειν Κῶν καὶ Ῥόδον καὶ ἄλλας ἑτέρας πόλεις Ἑλλη-
νίδας, ὧν βασιλεὺς ὁ ’κείνων δεσπότης ἐν ταῖς συνθήκαις
ἀπέστη τοῖς Ἕλλησι, καὶ περὶ ὧν πολλοὺς κινδύνους καὶ
καλοὺς ἀγῶνας οἱ κατ’ ἐκείνους τοὺς χρόνους Ἕλληνες
ἐποιήσαντο. εἰ δ’ ἄρα καὶ λέγει τις ἀμφοτέροις αὐτοῖς,
ἀλλ’ οἵ γε πεισόμενοι τούτοις, ὡς ἔοικεν, οὐκ εἰσίν. [28] ἐγὼ
δὲ δίκαιον μὲν εἶναι νομίζω κατάγειν τὸν Ῥοδίων δῆμον· οὐ
μὴν ἀλλὰ καὶ εἰ μὴ δίκαιον ἦν, ὅταν εἰς ἃ ποιοῦσιν οὗτοι
βλέψω, προσήκειν οἶμαι παραινεῖν κατάγειν. διὰ τί; ὅτι
πάντων μέν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τὰ δίκαια ποιεῖν ὡρμηκότων,
αἰσχρὸν ἡμᾶς μόνους μὴ ’θέλειν, ἁπάντων δὲ τῶν ἄλλων
ὅπως ἀδικεῖν δυνήσονται παρασκευαζομένων μόνους ἡμᾶς τὰ
δίκαια προτείνεσθαι, μηδενὸς ἀντιλαμβανομένους, οὐ δικαιο-
σύνην ἀλλ’ ἀνανδρίαν ἡγοῦμαι· ὁρῶ γὰρ ἅπαντας πρὸς τὴν
παροῦσαν δύναμιν τῶν δικαίων ἀξιουμένους. [29] καὶ παράδειγμα
λέγειν ἔχω τούτου πᾶσιν ὑμῖν γνώριμον. εἰσὶ συνθῆκαι
τοῖς Ἕλλησι [διτταὶ] πρὸς βασιλέα, ἃς ἐποιήσαθ’ ἡ πόλις ἡ
ἡμετέρα, ἃς ἅπαντες ἐγκωμιάζουσι, καὶ μετὰ ταῦθ’ ὕστερον
Λακεδαιμόνιοι ταύτας ὧν δὴ κατηγοροῦσι· κἀν ταύταις οὐχὶ
ταὐτὰ δίκαι’ ἀμφοτέραις ὥρισται. τῶν μὲν γὰρ ἰδίων δικαίων
τῶν ἐν ταῖς πολιτείαις οἱ νόμοι κοινὴν τὴν μετουσίαν ἔδοσαν
καὶ ἴσην καὶ τοῖς ἀσθενέσιν καὶ τοῖς ἰσχυροῖς· τῶν δ’
Ἑλληνικῶν δικαίων οἱ κρατοῦντες ὁρισταὶ τοῖς ἥττοσι
γίγνονται.

***
[21] Έπειτα είναι δίκαιον, ω άνδρες Αθηναίοι, ενώ σεις έχετε δημοκρατικόν πολίτευμα, να φαίνεσθε, ότι έχετε τοιαύτας διαθέσεις απέναντι των καταπιεζομένων δημοκρατιών, τας οποίας οι άλλοι ηθέλετε αξιώσει να έχουν προς σας, εάν κάποτε, πράγμα το οποίον είθε ποτέ να μη γίνη, ηθέλετε περιπέσει εις την ιδίαν δυστυχίαν. Και πράγματι, εάν κανείς είπη ότι οι Ρόδιοι δίκαια έχουν πάθει, δεν είναι καιρός κατάλληλος να ευχαριστηθή διά ταύτα· διότι πρέπει πάντοτε να φαίνωνται οι ευτυχούντες ότι σκέπτονται τα άριστα διά τους ατυχούντας, αφού βέβαια το μέλλον είναι άδηλον εις τους ανθρώπους όλους. [22] Έχω δε ακούσει πολλάκις τινάς εδώ ενώπιόν σας να λέγουν, ότι, ότε ητύχησεν η δημοκρατία μας, συνεφώνησαν μερικοί να την σώσουν· εκ τούτων εγώ μόνον τους Αργείους θα ενθυμηθώ προς το παρόν δι' ολίγων. Διότι δεν θα επεθύμουν σεις, οι οποίοι έχετε την φήμην ότι σώζετε πάντοτε τους άλλους, να φανήτε εις αυτήν την πράξιν τώρα κατώτεροι των Αργείων, οι οποίοι κατοικούντες χώραν γειτονικήν των Λακεδαιμονίων, αν και έβλεπον εκείνους κυρίους γης και θαλάσσης, δεν εδίστασαν ουδέ εφοβήθησαν να δείξουν τας ευνοϊκάς των διαθέσεις προς σας, αλλά και τους πρέσβεις οι οποίοι ήλθον εκ της Λακεδαίμονος, όπως λέγουν, διά να ζητήσουν να τους παραδοθούν μερικοί από τους φυγάδας σας, απεφάσισαν να τους μεταχειρισθούν ως εχθρούς, εάν δεν ήθελον αναχωρήσει προ της δύσεως του ηλίου. [23] Έπειτα δεν είναι αισχρόν, ω άνδρες Αθηναίοι, εάν ο μεν λαός των Αργείων δεν εφοβήθη εις εκείνας τας περιστάσεις ούτε το κράτος ούτε την δύναμιν των Λακεδαιμονίων, σεις δε που είσθε Αθηναίοι, βάρβαρον άνθρωπον και μάλιστα γυναίκα να φοβηθήτε; Εν τούτοις οι Αργείοι ήθελον δυνηθή να είπουν, ότι πολλάκις έχουν νικηθή υπό των Λακεδαιμονίων, σεις δε πολλάκις έχετε νικήσει τον βασιλέα, ουδεμίαν δε φοράν έχετε νικηθή, ούτε από τους δούλους του βασιλέως ούτε από αυτόν τον ίδιον· διότι εάν κάποτε κατά τι έχει υπερισχύσει ο βασιλεύς της πόλεώς μας, έχει επικρατήσει ή πείσας τους αθλιωτάτους εκ των Ελλήνων και προδότας μεταξύ αυτών, ή κατ' ουδένα άλλον τρόπον δεν έχει επικρατήσει. [24] Και τοιαύται επιτυχίαι δεν έχουν αποβή προς το συμφέρον του· αλλά θα εύρετε, ότι αυτός συγχρόνως και την πόλιν έκαμεν ασθενή εξυπηρετών τους Λακεδαιμονίους και συγχρόνως περί της βασιλείας του εκινδύνευσε πολεμών προς τον Κλέαρχον και τον Κύρον. Ούτε λοιπόν φανερά έχει υπερισχύσει ούτε έχει αποβή προς το συμφέρον του να επιβουλεύη τας άλλας πόλεις. Βλέπω δε εγώ μερικούς από σας τον μεν Φίλιππον πολλάκις να τον περιφρονήτε, διότι δήθεν δεν αξίζει τίποτε, τον δε βασιλέα να φοβήσθε ως φοβερόν εχθρόν εκείνων κατά των οποίων ήθελε κηρυχθή εχθρός. Εάν δε τον μεν Φίλιππον ως φαύλον δεν αποκρούσωμεν, εις τον βασιλέα δε υποχωρήσωμεν καθ' όλα, διότι δήθεν είναι φοβερός, προς ποίους, ω άνδρες Αθηναίοι, θα αντιταχθώμεν;

[25] Είναι δε μερικοί, ω άνδρες Αθηναίοι, μεταξύ σας ικανοί να λέγουν τα δίκαια ενώπιόν σας υπέρ των άλλων, τους οποίους εγώ ήθελον παραινέσει τόσον μόνον, δηλαδή να ζητούν να λέγουν τα δίκαια εις τους άλλους προς το συμφέρον σας, διά να φαίνωνται αυτοί πρώτοι ότι πράττουν τα πρέποντα· διότι είναι άτοπον να προσπαθούν να σας διαφωτίσουν διά τα δίκαια, αφού αυτοί οι ίδιοι δεν πράττουν δίκαια· διότι δεν είναι δίκαιον αυτοί, ενώ είναι Αθηναίοι πολίται, να έχουν σκεφθή τους εναντίον των συμφερόντων σας λόγους και όχι ό,τι είναι προς το συμφέρον σας. [26] Εμπρός λοιπόν, δι' όνομα των θεών, σκεφθήτε, τι λοιπόν, εις το Βυζάντιον δεν είναι κανείς που να τους διαφωτίση πείθων αυτούς να μη καταλάβουν την Χαλκηδόνα, η οποία του βασιλέως μεν είναι, είχετε δε αυτήν σεις, κανέν δε δικαίωμα από πουθενά δεν είχον εκείνοι επ' αυτής· μηδέ την Σηλυβρίαν να καταλαμβάνουν, πόλιν η οποία ήτο ποτέ σύμμαχός σας και να την κάμουν υποτελή και να περιλαμβάνουν το έδαφός της εντός των ορίων του Βυζαντίου παρά τους όρκους και τας συνθήκας, εις τας οποίας έχει γραφή αι πόλεις να είναι αυτόνομοι. [27] Ουδέ τον Μαύσωλον, εν όσω έζη, ουδέ αφού απέθανεν εκείνος την Αρτεμισίαν, υπάρχει κανείς να διαφωτίση να μη καταλαμβάνη την Κων και την Ρόδον και άλλας πόλεις ελληνικάς, τας οποίας ο βασιλεύς ο κύριός των διά συνθήκης είχε παραχωρήσει εις τους Έλληνας και προς απελευθέρωσιν των οποίων οι κατ' εκείνους τους χρόνους Έλληνες πολλούς κινδύνους εκινδύνευσαν και ωραίους αγώνας ηγωνίσθησαν. Εάν δε και λέγη κάποιος και εις τους δύο αυτούς, αλλ' εκείνοι οι οποίοι βέβαια θα πεισθούν εις τούτους, όπως φαίνεται, δεν υπάρχουν. [28] Εγώ δε νομίζω, ότι είναι δίκαιον μεν να αποκαταστήσετε το δημοκρατικόν πολίτευμα εις την Ρόδον· αλλ' όμως, και αν τούτο δεν είναι δίκαιον, όταν αποβλέψω εις όσα πράττουν ούτοι, νομίζω, ότι έχω υποχρέωσιν να σας συμβουλεύω να αποκαταστήσετε το δημοκρατικόν πολίτευμα. Διατί; Διότι, εν ω όλοι μεν, ω άνδρες Αθηναίοι, είναι έτοιμοι να πράττουν τα δίκαια, είναι αισχρόν σεις να μη θέλετε να τα πράττετε· εν ω δε όλοι οι άλλοι παρασκευάζονται πώς θα δυνηθούν να αδικούν, είναι ανανδρία και όχι δικαιοσύνη, να προβάλετε λόγους δικαίου χωρίς να επιχειρήτε να κάμετε τίποτε· διότι βλέπω, ότι όλοι κρίνονται άξιοι να λάβουν τα δίκαιά των, αναλόγως της δυνάμεως την οποίαν έχουν. [29] Και παράδειγμα τούτου έχω να λέγω εις όλους σας γνωστόν. Υπάρχουν εις τους Έλληνας δύο συνθήκαι προς τον βασιλέα, εκείναι τας οποίας έκαμεν η πόλις μας, τας οποίας όλοι επαινούν, και μετά ταύτα βραδύτερον εκείναι τας οποίας έκαμαν οι Λακεδαιμόνοι, τας οποίας όλοι κατηγορούν· και εις ταύτας τας δύο δεν έχουν ορισθή τα ίδια ως δίκαια· διότι διά τα δίκαια των ατόμων οι νόμοι εξασφαλίζουν εις τας πολιτείας την απόλαυσιν αυτών από κοινού και εξ ίσου δι' όλους, ασθενείς και ισχυρούς, τα δε ελληνικά δίκαια οι ισχυροί καθορίζουν διά τους ασθενεστέρους.

ΟΜΗΡΟΣ: Ὀδύσσεια (7.298-7.347)

Τὸν δ᾽ αὖτ᾽ Ἀλκίνοος ἀπαμείβετο φώνησέν τε·

«ξεῖν᾽, ἦ τοι μὲν τοῦτό γ᾽ ἐναίσιμον οὐκ ἐνόησε
300 παῖς ἐμή, οὕνεκά σ᾽ οὔ τι μετ᾽ ἀμφιπόλοισι γυναιξὶν
ἦγεν ἐς ἡμέτερον· σὺ δ᾽ ἄρα πρώτην ἱκέτευσας.»
Τὸν δ᾽ ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
«ἥρως, μή μοι τοὔνεκ᾽ ἀμύμονα νείκεε κούρην·
ἡ μὲν γάρ μ᾽ ἐκέλευε σὺν ἀμφιπόλοισιν ἕπεσθαι·
305 ἀλλ᾽ ἐγὼ οὐκ ἔθελον δείσας αἰσχυνόμενός τε,
μή πως καὶ σοὶ θυμὸς ἐπισκύσσαιτο ἰδόντι·
δύσζηλοι γάρ τ᾽ εἰμὲν ἐπὶ χθονὶ φῦλ᾽ ἀνθρώπων.»
Τὸν δ᾽ αὖτ᾽ Ἀλκίνοος ἀπαμείβετο φώνησέν τε·
«ξεῖν᾽, οὔ μοι τοιοῦτον ἐνὶ στήθεσσι φίλον κῆρ
310 μαψιδίως κεχολῶσθαι· ἀμείνω δ᾽ αἴσιμα πάντα.
αἲ γάρ, Ζεῦ τε πάτερ καὶ Ἀθηναίη καὶ Ἄπολλον,
τοῖος ἐὼν οἷός ἐσσι, τά τε φρονέων ἅ τ᾽ ἐγώ περ,
παῖδά τ᾽ ἐμὴν ἐχέμεν καὶ ἐμὸς γαμβρὸς καλέεσθαι
αὖθι μένων· οἶκον δέ κ᾽ ἐγὼ καὶ κτήματα δοίην,
315 εἴ κ᾽ ἐθέλων γε μένοις· ἀέκοντα δέ σ᾽ οὔ τις ἐρύξει
Φαιήκων· μὴ τοῦτο φίλον Διὶ πατρὶ γένοιτο.
πομπὴν δ᾽ ἐς τόδ᾽ ἐγὼ τεκμαίρομαι, ὄφρ᾽ ἐῢ εἰδῇς,
αὔριον ἔς· τῆμος δὲ σὺ μὲν δεδμημένος ὕπνῳ
λέξεαι, οἱ δ᾽ ἐλόωσι γαλήνην, ὄφρ᾽ ἂν ἵκηαι
320 πατρίδα σὴν καὶ δῶμα, καὶ εἴ πού τοι φίλον ἐστίν,
εἴ περ καὶ μάλα πολλὸν ἑκαστέρω ἔστ᾽ Εὐβοίης,
τήν περ τηλοτάτω φάσ᾽ ἔμμεναι οἵ μιν ἴδοντο
λαῶν ἡμετέρων, ὅτε τε ξανθὸν Ῥαδάμανθυν
ἦγον ἐποψόμενον Τιτυόν, Γαιήϊον υἱόν.
325 καὶ μὲν οἱ ἔνθ᾽ ἦλθον, καὶ ἄτερ καμάτοιο τέλεσσαν
ἤματι τῷ αὐτῷ καὶ ἀπήνυσαν οἴκαδ᾽ ὀπίσσω.
εἰδήσεις δὲ καὶ αὐτὸς ἐνὶ φρεσὶν ὅσσον ἄρισται
νῆες ἐμαὶ καὶ κοῦροι ἀναρρίπτειν ἅλα πηδῷ.»
Ὣς φάτο, γήθησεν δὲ πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς,
330 εὐχόμενος δ᾽ ἄρα εἶπεν ἔπος τ᾽ ἔφατ᾽ ἔκ τ᾽ ὀνόμαζε·
«Ζεῦ πάτερ, αἴθ᾽ ὅσα εἶπε τελευτήσειεν ἅπαντα
Ἀλκίνοος· τοῦ μέν κεν ἐπὶ ζείδωρον ἄρουραν
ἄσβεστον κλέος εἴη, ἐγὼ δέ κε πατρίδ᾽ ἱκοίμην.»
Ὣς οἱ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον,
335 κέκλετο δ᾽ Ἀρήτη λευκώλενος ἀμφιπόλοισι
δέμνι᾽ ὑπ᾽ αἰθούσῃ θέμεναι καὶ ῥήγεα καλὰ
πορφύρε᾽ ἐμβαλέειν, στορέσαι τ᾽ ἐφύπερθε τάπητας
χλαίνας τ᾽ ἐνθέμεναι οὔλας καθύπερθεν ἕσασθαι.
αἱ δ᾽ ἴσαν ἐκ μεγάροιο δάος μετὰ χερσὶν ἔχουσαι·
340 αὐτὰρ ἐπεὶ στόρεσαν πυκινὸν λέχος ἐγκονέουσαι,
ὄτρυνον Ὀδυσῆα παριστάμεναι ἐπέεσσιν·
«Ὄρσο κέων, ὦ ξεῖνε· πεποίηται δέ τοι εὐνή.»
ὣς φάν· τῷ δ᾽ ἀσπαστὸν ἐείσατο κοιμηθῆναι.
ὣς ὁ μὲν ἔνθα καθεῦδε πολύτλας δῖος Ὀδυσσεὺς
345 τρητοῖς ἐν λεχέεσσιν ὑπ᾽ αἰθούσῃ ἐριδούπῳ·
Ἀλκίνοος δ᾽ ἄρα λέκτο μυχῷ δόμου ὑψηλοῖο,
πὰρ δὲ γυνὴ δέσποινα λέχος πόρσυνε καὶ εὐνήν.

***
Τον λόγο παίρνοντας του αντιμίλησε ο Αλκίνοος:
«Ξένε, δεν συμφωνώ πως ήταν αξιέπαινη αυτή η απόφαση
300 της κόρης μου, που δεν σε οδήγησε με τις ακόλουθές της
στο παλάτι, μόλο που πρόλαβες εσύ να την παρακαλέσεις.»
Αμέσως τότε του ανταπάντησε ο Οδυσσέας πολυμήχανος:
«Ευγενικέ μου άρχοντα, δεν πρέπει να κατηγορείς γι᾽ αυτό
την άψογή σου κόρη· εκείνη με παρότρυνε ν᾽ ακολουθήσω
τις ακόλουθες, όμως εγώ το αρνήθηκα διστάζοντας κι από ντροπή,
μήπως εξοργιζόσουν, αν μαζί τους μ᾽ έβλεπες, κι εσύ·
φιλύποπτοι είμαστε όλοι οι άνθρωποι σ᾽ αυτή τη γη.»
Τώρα τον λόγο ξαναπήρε ο Αλκίνοος, να του μιλήσει:
«Ξένε, στα στήθη αυτά δεν κρύβεται καρδιά που να θυμώνει
310 δίχως λόγο· καλύτερο το μέτρο, πάντοτε και παντού.
Άμποτε να ᾽ταν, Δία, Αθηνά κι Απόλλων,
όμοιος μ᾽ εσένα, ίδιος στο φρόνημα μ᾽ εμένα, εκείνος
που την κόρη μου θα πάρει ταίρι· θα τον ονόμαζα γαμπρό
σε τούτο το παλάτι — έχω και σπίτι κι αγαθά να παραδώσω,
αν ήθελες εδώ να μείνεις. Αλλά δεν πρόκειται άθελά σου
κανείς να σε κρατήσει από τους Φαίακες — μη δώσει ο Δίας
τ᾽ άδικο αυτό να γίνει.
Και για να δεις, την αναχώρησή σου ορίζω: θα σε ξεπροβοδίσουμε
αύριο· και θα βρεθείς εσύ στον ύπνο βυθισμένος, ενώ μες
στη γαλήνη του πελάγου εκείνοι τα κουπιά τους θα χτυπούν,
320 ωσότου φτάσεις στην πατρίδα και στο σπίτι σου,
όπου ποθεί η ψυχή σου· έστω κι αν είναι κι απ᾽ την Εύβοια
μακρύτερα, που λεν πως βρίσκεται τόσο μακριά όσοι
την είδαν από μας. Τότε που τον ξανθό Ραδάμανθη
ταξίδεψαν, να επισκεφθεί τον Τιτυό, της Γης τον γιο·
δίχως να κουραστούν καθόλου, φτάνουν εκεί
και, πετυχαίνοντας τον στόχο τους, αυθημερόν γύρισαν πίσω.
Θα δεις και μόνος σου, θα το παραδεχτείς πως είναι τα πλεούμενά μου
τα καλύτερα, κι οι νέοι ναυτικοί μας άριστοι, καθώς ψηλά
πετούν με τα κουπιά το κύμα.»
Τον άκουσε με φανερή χαρά, βασανισμένος ο Οδυσσέας και θείος,
330 κι ύψωσε ευθύς ευχή, ονόματα και λέξεις ξεχωρίζοντας:
«Πατέρα Δία, όλες ας γίνουν οι υποσχέσεις του Αλκινόου
πράξη· στην καρπερή του χώρα άσβηστη δόξα ν᾽ απλωθεί,
κι εγώ ας γυρίσω πίσω στην πατρίδα.»
Κι όπως αυτοί μιλούσαν, τα λόγια μεταξύ τους συναλλάσσοντας,
όμορφη και λευκή η Αρήτη δίνει εντολή στις παρακόρες·
να στρώσουν για τον ξένο σε μέρος σκεπαστό,
απλώνοντας στρωσίδια πορφυρά κι ωραία, πάνω τους
μαλακές ζεστές κουβέρτες κι ακόμη τις σγουρές φλοκάτες,
να τις έχει κλινοσκέπασμα.
Βγήκαν εκείνες από τη μεγάλη σάλα με δαδιά στα χέρια,
340 κι όταν με πρόθυμη φροντίδα ετοίμασαν τη σταθερή του κλίνη,
τον Οδυσσέα πλησίασαν και τον παρακινούσαν:
«Έλα να πέσεις, ξένε· το στρώμα σου σε περιμένει.»
Κι όπως του μίλησαν, ένιωσε μέσα του αγαλλίαση
που τον καλούσαν να κοιμηθεί.
Εκεί λοιπόν κοιμήθηκε, βασανισμένος ο Οδυσσέας και θείος,
σε κλίνη τρυπητή, σε μέρος σκεπαστό που αντιλαλεί τη μέρα.
Έγειρε τότε κι ο Αλκίνοος στο βάθος του ψηλόστεγου μεγάρου,
με τη γυναίκα του στο πλάι, σε κλίνη και σε στρώμα που τα φρόντιζε
η δέσποινα του παλατιού.

Γιατί φοβόμαστε τόσο τα λάθη μας αφού κανείς δεν είναι τέλειος;

Η «αλήθεια» ανέκαθεν ήταν μια παρεξηγημένη έννοια. Γιατί; Γιατί ναι μεν την αποζητάμε σε κάθε σχέση μας, είτε είναι ερωτική, είτε φιλική, είτε επαγγελματική αλλά κι από την άλλη, τη φοβόμαστε ή τέλος πάντων δε θέλουμε να την αντιμετωπίσουμε κατάματα. Ο λόγος; Θα πονέσουμε; Θ’ αναθεωρήσουμε όσα μέχρι πρότινος είχαμε δεδομένα; Θ’ αλλάξει κάτι μέσα μας; Κι όταν εμείς κάνουμε λάθη τι μας οδηγεί στο να την αποκρύπτουμε απ’ όλους, ίσως κι από τον ίδιο μας τον εαυτό;

Αφού όπως λένε, τα λάθη είναι ανθρώπινα και μας κάνουν καλύτερους, γιατί εξακολουθούμε να φοβόμαστε την παραδοχή τους; Αλήθεια, πόσοι από ‘σας, έχετε παραδεχθεί ειλικρινά κι έντιμα -αρχικά στον ίδιο σας τον εαυτό και στη συνέχεια στον αποδέκτη τους- λάθη που έχετε κάνει και πόσοι από ‘σας νιώσατε ανακούφιση με την παραδοχή και την εξομολόγησή τους;

Ανεξαρτήτως του αν η παραπάνω ερώτηση έχει θετική ή αρνητική χροιά, είναι βασικό να γίνουμε όσο το δυνατόν πιο ειλικρινείς με τους εαυτούς μας κι ιδίως όσον αφορά τα λάθη μας. Και δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να γίνει αυτό από το ν’ αποδεχτούμε το κλισέ που λέει ότι κανείς δεν είναι τέλειος. Η παραδοχή αυτή είναι τουλάχιστον λυτρωτική.

Η παραπάνω διαδικασία όμως, δεν υπήρξε ποτέ κι ούτε θα γίνει εύκολη, αφού όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με κάποιο λάθος μας ή την υπόνοιά του, αμέσως ο εγκέφαλός μας, από άμυνα, μπαίνει στη διαδικασία να μας προστατεύσει συναισθηματικά. Ακριβώς επειδή αισθανόμαστε ηττημένοι, απελπισμένοι κι αγχωμένοι -κι ας το κρύβουμε πολλές φορές- γεννιούνται σκέψεις οι οποίες, οδηγούμενες από τον εγωισμό που ο καθένας έχει, έχουν σκοπό να μας απαλλάξουν από οποιαδήποτε ευθύνη. Κι έτσι καταλήγουμε να χρησιμοποιούμε γνωστές σε όλους φράσεις και δικαιολογίες όπως «Δεν ήταν δικό μου λάθος», «Δεν είχα άλλη επιλογή», «Με ανάγκασαν να το κάνω», «Δε φέρω όλη την ευθύνη».

Η αλήθεια είναι επίσης ότι, πριν μπει ο εγκέφαλος μας στη διαδικασία να παραδεχθεί που έχουμε σφάλει κι έτσι να εκτεθούμε συναισθηματικά, θα πρέπει να νιώσουμε κάποιον κίνδυνο. Κίνδυνο για παράδειγμα ότι θα χάσουμε τη δουλειά μας ή τη σχέση μας. Κίνδυνο ότι με την αποφυγή του λάθους, θα φανούμε αναξιόπιστοι ή λυπηροί, στα μάτια κάποιου άλλου.

Αυτό που ίσως δεν έχουμε κατανοήσει είναι ότι οι παραπάνω κίνδυνοι ελλοχεύουν σε κάθε λάθος μας, απλώς άλλες φορές εντονότερα κι άλλες λιγότερο. Μόλις το κατανοήσουμε αυτό θα μας είναι ευκολότερη η παραδοχή τους, σε ‘μας τους ίδιους τουλάχιστον. Κατά συνέπεια κι αφού φάμε τα μούτρα μας αρκετές φορές, θα είμαστε σε θέση να συγχωρήσουμε σιγά-σιγά τον εαυτό μας, αν όχι για όλα, για τα περισσότερα απ’ αυτά. Θα συνειδητοποιήσουμε ότι το να αυτομαστιγωνόμαστε, δεν οδηγεί κάπου κι ότι ουσιαστικά βλάπτουμε εμάς, πρωτίστως.

Και μ’ αυτόν τον τρόπο έρχεται η αποδοχή και τότε και μόνο τότε είμαστε σε θέση να εξομολογηθούμε τα λάθη μας στους αποδέκτες, ζητώντας συγχώρεση -με τον δικό του ίσως τρόπο ο καθένας. Μια συγχώρεση ειλικρινή που έχει σκοπό την προσπάθεια βελτίωσης από πλευράς μας κι όχι την αποφυγή περεταίρω προβλημάτων.

Μάλιστα τα οφέλη είναι πολύ περισσότερα απ’ ότι πιστεύουμε, αφού όντες ειλικρινείς με τα λάθη μας, κερδίζουμε την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό των γύρω μας και κάνουμε ένα βήμα πιο κοντά στην αυτογνωσία, καθώς γνωρίζουμε πότε κινδυνεύουμε να υποκύψουμε σε κάποιο λάθος. Νιώθουμε επίσης πιο δυνατοί και σίγουρα πιο σωστοί, τόσο απέναντι στον εαυτό μας όσο και στους υπόλοιπους.

Ας κρατήσουμε λοιπόν αρχικά ότι κανείς δεν είναι τέλειος και γιατί να είναι άλλωστε; Το τέλειο είναι βαρετό κι ανησυχητικό.

Ίσως ο έρωτας να είναι το κατασταλτικό του εγωισμού

Έρωτας, αγάπη κι εγωισμός, τρίπτυχο που θα μπορούσε ν’ αποτελεί και σκηνή από θρίλερ κι ερωτική κομεντί παράλληλα. Συστατικά που λίγο πολύ βρίσκονται σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, σε διαφορετικό βαθμό, ένταση ή συχνότητα. Μπορεί όμως τελικά να συνυπάρξει ο έρωτας, η αγάπη και ο εγωισμός σε μια σχέση κι αυτό να λειτουργεί για όλους;

Αν το ζυγίσουμε μαθηματικά το ζήτημα θα δούμε πως πρακτικά και μόνο, ο εγωισμός κι η αγάπη είναι αντιστρόφως ανάλογοι όροι· όπου αναπτύσσεται το ένα, μειώνεται το άλλο. Είναι σχεδόν αδύνατον να μπορέσουν αυτά τα δύο να συνυπάρξουν, είναι από τη φύση τους τόσο ισχυροί όροι, που η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη και κάποιος πάντα βγαίνει χαμένος. Όταν όμως η αγάπη υπερισχύει, τότε ο εγωισμός μπορεί να μουδιάσει. Το «εγώ έτσι είμαι και σ’ όποιον αρέσω» μπορεί να γίνει «θα προσπαθήσω» και κάπου εκεί γίνεται αντιληπτό το ποιος υπερίσχυσε και κερδίζει στο παιχνίδι του ανταγωνισμού τους.

Είναι οριακά μαγικό πώς μπορεί να σ’ αλλάξει ως οντότητα ο έρωτας για κάποιον άλλον άνθρωπο. Ξαφνικά μπορείς να κάνεις πράγματα που νόμιζες πως δεν μπορούσες, αντέχεις περισσότερα, τσαλακώνεσαι για τον άλλον, παλεύεις και συγχωρείς καταστάσεις και συμπεριφορές που άλλοτε δε σήκωνες στο σπαθί σου ούτε για πλάκα. Είναι η φάση που η ανάγκη να έχεις και να νοιάζεσαι, είναι μεγαλύτερη από την ανάγκη να βρίσκεις τα λάθη ή να περνάει απλώς το δικό σου. Είναι το να μην μπορείς μια κατάσταση, αλλά να την υπομένεις, γιατί μακριά από εκείνο το άτομο είναι χειρότερα, γιατί δε μιλάμε για τον οποιονδήποτε, αλλά για τον άνθρωπο υψίστης σημασίας σου.

Πρόκειται για την ουσιαστική αντικατάσταση του «εγώ» μου με το «εμείς» μας. Μια διαδικασία που μαζί με τον άλλον θα βρεις κάθε τρόπο να το κάνεις να δουλέψει. Μια ανάγκη πιο βαθιά κι ουσιαστική απ’ όσο φαίνεται εκ πρώτης, που δύσκολα αντιλαμβάνεσαι πως σου γεννιέται. Έχει να κάνει με τις άμυνες του ανθρώπου που ξεκινούν και πέφτουν, σημαίνει πως εγκαταλείπεις την ασφάλεια του εαυτού σου και παρουσιάζεσαι χωρίς κάλυμμα, δε φοβάσαι πια να χάσεις τον έλεγχο κι αφήνεσαι, γιατί όλα τα άλλα γύρω σου είναι πιο σημαντικά από κάθε τι άλλο.

Δεν ξέρω αν είναι κάτι που μπορεί να κρατήσει για πάντα, ή αν απλώς είναι η τύφλα του έρωτα που μεθάει τον εγωισμό μας και σίγουρα δε λειτουργεί πάντα με ανιδιοτέλεια γι’ αυτό πονάει περισσότερο. Έχει ξανά ειπωθεί όμως πως όποιος δεν έχει νιώσει στο πετσί του τη συντριπτική ήττα του εγωισμού, δεν μπορεί να μιλά για έρωτες κι αγάπες. Η ζωή είναι μικρή και στο τέλος της μέρας είναι ωραίο ν’ αγαπάς χωρίς περισπασμούς κι άμυνες κι ας πονάει πιο πολύ. Κι αντί για το «σ’ όποιον αρέσω» θα έχουμε ζήσει το «για σένα θα έκανα τα πάντα». Καμιά φορά δε γίνεται αλλιώς, παρά να αγαπήσουμε τόσο που να υπερβούμε τον εαυτό μας. Κι αυτό είναι κατάρα αλλά και τύχη μαζί. Αδιανόητη τύχη.

Η άγνοια είναι ευτυχία;

Έχω κάνει ατελείωτες συζητήσεις με φίλους και συναδέλφους για τη σχέση νοημοσύνης και ευτυχίας.

Μια υπερευφυής φίλη ευχόταν, σε μια φάση όπου η πολυπλοκότητα της ζωής φάνταζε ακόμα πιο μεγεθυμένη μέσα από το πολυδαίδαλο υπερευφυές μυαλό της, να ήταν «πτωχή τω πνεύματι» (για να το θέσω κομψά), ώστε να μην τα βλέπει όλα τόσο περίπλοκα και δύσκολα, να είναι πιο χαρούμενη αλλά και να μη βιώνει τον πόνο τόσο έντονα.

Και έρχονταν τα ερωτηματικά, και παλεύαμε να τα απαντήσουμε.

Τώρα που η επιστήμη μου μου διαθέτει κάποια εφόδια γνώσεων, για να μπορέσω να μελετήσω πιο διεξοδικά και με πραγματικά στοιχεία αυτές τις φιλοσοφικές ως τώρα έννοιες, τα ερωτηματικά πολλαπλασιάζονται αλλά και κάνουν το θέμα αυτό ακόμα πιο γοητευτικό...

Σε ένα ερώτημα ο ένας δίνει μια απλή, πρακτική και γρήγορη απάντηση, ενώ ο άλλος αναλύει το ερώτημα, το προσεγγίζει δημιουργικά αλλά ενδεχομένως δε θα δώσει τη σωστή απάντηση ή θα αργήσει υπερβολικά να απαντήσει. Ποιος είναι πιο έξυπνος;

Ένα άτομο σε όλη του τη ζωή είχε μέτριες επιδόσεις, και σήμερα έχει κάνει οικογένεια, έχει μια φυσιολογική δουλειά με μέτριες αποδοχές, φίλους και γενικά περνάει καλά.

Ένα άλλο άτομο στερήθηκε πολλά για να αφοσιωθεί στην επιστήμη του, έχει πάρει πολλά βραβεία, υποτροφίες και θεωρείται κορυφή στον τομέα του- ωστόσο δυσκολεύεται να κάνει σχέσεις και είναι αρκετά αντικοινωνικός.

Ποιος είναι πιο επιτυχημένος;

Ένα άτομο έχει μέτρια ως χαμηλή νοημοσύνη, δε φαίνεται να προβληματίζεται ιδιαίτερα για τη ζωή, είναι χαρούμενο και διάγει με απλό τρόπο τη ζωή του, απροβλημάτιστα και απλοϊκά.

Ένα άλλο άτομο είναι υπερευφυές, τα βλέπει όλα περίπλοκα, δύσκολα και σπάνια νιώθει ευτυχισμένο, αλλά όταν πιστεύει ότι αγγίζει την ευτυχία, τη βιώνει ολοκληρωτικά και την απολαμβάνει στο έπακρο.

Ποιος είναι πιο ευτυχισμένος;

Καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχουν απόλυτες και αντικειμενικές απαντήσεις.

Αν το δούμε με ακόμα μεγαλύτερη ευαισθησία και λεπτομερή σκοπιά το θέμα, καταλαβαίνουμε ότι μπορεί να υπάρχουν και πολλοί άλλοι παράγοντες που να μεσολαβούν στο αν κάποιος κατακτά την ευφυΐα, την επιτυχία, την ευτυχία.

Και ότι τελικά η ευφυΐα δεν αποτελεί απαραίτητα το αποκλειστικό διαβατήριο- πολλές φορές μάλιστα μπορεί να αποτελέσει τροχοπέδη, ιδίως αν συντρέχουν και κάποιοι άλλοι παράγοντες.

Για να κατανοήσουμε σε μεγαλύτερο βάθος το ζήτημα, ας ξεκινήσουμε ένα μικρό ταξίδι στον κόσμο της ευφυΐας, για να διεξάγουμε μετά κάποια συμπεράσματα.

Περί νοημοσύνης...

Πριν γεννηθούν οι πρώτες σκέψεις σχετικά με το θέμα, είναι απαραίτητο να κοιτάξουμε τί ακριβώς είναι η ευφυία/νοημοσύνη. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι να ορίσουμε κατ'αρχήν την ευφυία.

Ορισμένοι μάλιστα θεωρητικοί έχουν επιχειρήσει να δώσουν το δικό τους περιεχόμενο στην πολυδιάστατη λέξη «ευφυία» ή «νοημοσύνη» (φυσικά αυτές οι δύο λέξεις διαφοροποιούνται μεταξύ τους εννοιολογικά, αλλά έχει επικρατήσει να χρησιμοποιούνται ως συνώνυμα). Σήμερα θα δούμε την ψυχομετρική προσέγγιση, που είναι και αυτή που γνωρίζει ο περισσότερος κόσμος.

Από τη μια μεριά υπάρχει το ψυχομετρικό στρατόπεδο, όπου η γενική νοημοσύνη ορίζεται ως ένα σύνολο γνωσιακών λειτουργιών με ισχυρή αλληλεξάρτηση μεταξύ τους.

Επίσης αυτή η προσέγγιση υποστηρίζει ότι η νοημοσύνη είναι μετρήσιμη και αξιολογείται αξιόπιστα μέσα από τα γνωστά τεστ νοημοσύνης, αρκεί αυτά να είναι σταθμισμένα, έγκυρα και δοκιμασμένα επιστημονικά μέσα από διάφορες τεχνικές στατιστικής (όπως είναι η παραγοντική ανάλυση).

Συνήθως το περιεχόμενο των τεστ αυτών ελέγχει ικανότητες όπως το λεξιλόγιο, οι γνώσεις, μνήμη αριθμών, αφαιρετική σκέψη, οπτική αντίληψη, ταχύτητα επεξεργασίας, κτλ.

Υπάρχουν διάφορα τεστ, με πολύ δημοφιλή τα WISC-IV (το οποίο δε σταθμίστηκε στη χώρα μας, με αποτέλεσμα να χορηγείται ακόμα το WISC-III!!) για παιδιά, το WAIS για ενήλικες, το Stanford-Binet test, Raven Matrices, κτλ. Πρόκειται για- αναθεωρημένες έστω- εκδόσεις πολύ παλιών τεστ, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό.

Για πολλά χρόνια οι ειδικοί εκφράζουν την προτίμηση ή την αντίθεσή τους στα τεστ αυτά. Πιο συγκεκριμένα, ενώ από τη μια μεριά δίνουν χρήσιμες ενδείξεις για συγκεκριμένες ικανότητες, η απόδοση ενός αριθμού που θα χαρακτηρίσει τη γενική νοημοσύνη ενός ατόμου έχει συναντήσει διαφωνίες είτε ως διαδικασία per se είτε ως προς το περιεχόμενο των ικανοτήτων που αξιολογούνται (ουσιαστικά διαφωνίες ως προς τον ορισμό και το περιεχόμενο της νοημοσύνης στα οποία βασίζονται τα τεστ αυτά).

Πιο συγκεκριμένα, μερικά επιχειρήματα:

Βασίζονται σε μια πολύ συγκεκριμένη και περιορισμένη αντίληψη του τί είναι νοημοσύνη, εστιάζοντας κυρίως σε γνωσιακές ικανότητες μερικών μόνο πεδίων

Είναι κατασκευασμένα με βάση δυτικά μοντέλα προσέγγισης του ανθρώπου και δε λαμβάνουν υπόψη τις πολιτιστικές διαφοροποιήσεις (π.χ. αν ρωτήσουμε ένα παιδί από μια απομακρυσμένη αγροτική κοινωνία από τί είναι κατασκευάζεται το αλουμίνιο, πιθανότατα δε θα γνωρίζει- όπως και ένα παιδί της πόλης δε θα γνωρίζει τις διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα αυγά που κάνουν διάφορα είδη πουλερικών!)

Αδικούν σημαντικά τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, τα οποία δε σημαίνει απαραίτητα ότι έχουν χαμηλή νοημοσύνη!

Δεν αξιολογούν άλλες πιο πρακτικές πτυχές της νοημοσύνης, όπως οι κοινωνικές δεξιότητες, η προσαρμοστικότητα, η διαχείριση συναισθημάτων, κτλ.

Έχουν χρησιμοποιηθεί με έναν τρόπο που οδηγεί στην ετικετοποίηση των ατόμων και την χονδρική κατηγοριοποίηση των ανθρώπων, παραμερίζοντας το ότι ο καθένας είναι ένας μοναδικός συγκερασμός χαρακτηριστικών.

Χαρακτηριστικά είναι όσα μας λέει ο Sternberg σχετικά με την παλαιότητα των τεστ: "η σχέση του WISC-III με την επόμενη έκδοσή του είναι η σχέση που έχει η ταινία Rocky III με το Rocky II (...), αυτό είναι λοιπόν το μέλλον της σειράς τεστ νοημοσύνης WISC, μια ατελείωτη έκδοση επαναλήψεων;"

Όπως οι Shaw, Swerdlik & Laurent (1993): "To WISC-III αναπαριστά τo status quo και μόνο ένα ελάχιστο βήμα στην εξέλιξη της αξιολόγησης της νοημοσύνης. Αν και έχουν περάσει περισσότερα από 50 χρόνια στην εξέλιξη της θεωρίας της νοημοσύνης, η φιλοσοφία του Weschler [δημιουργού του τεστ], που αποτυπώθηκε το 1939, παραμένει η επικρατέστερη, άρα η τελευταία ενσάρκωση του τεστ του ίσως να μην είναι τίποτα παραπάνω από έναν νέο και βελτιωμένο...δεινόσαυρο".

Έτσι, βλέπουμε ότι η κλασσική και δυστυχώς η συνηθέστερη προσέγγιση της θεωρίας της νοημοσύνης δεν έχει εξελιχθεί επαρκώς ως προς τα εργαλεία αξιολόγησης-καταμέτρησης της μεταβλητής αυτής, πράγμα που πρέπει να μας γεννά επιφυλάξεις, αφού αν μη τι άλλο η ψυχομετρική προσέγγιση της γενικής νοημοσύνης είναι βασισμένη σε παμπάλαιες θεωρίες και έκτοτε η έννοια της νοημοσύνης έχει διευρυνθεί πολύ και η πρόοδος της τεχνολογίας μας μαθαίνει διαρκώς νέα πράγματα για τη φύση και τη λειτουργία της ευφυίας, που σαφώς είναι πολυπλοκότερη από αυτή στην οποία βασίστηκαν τα τεστ αυτά.

Πολλά ακόμα είναι τα επιχειρήματα που ώθησαν πολλούς στο να προτιμήσουν ή και να κατασκευάσουν άλλες θεωρίες για την ανθρώπινη νοημοσύνη. Έτσι, από νωρίς γεννήθηκαν και άλλα μοντέλα που έδιναν μια διαφορετική διάσταση.

Για παράδειγμα, η πολύ εύστοχη κατ'εμέ θεωρία των Cattell-Horn υποστηρίζει ότι έχουμε μια ρευστή νοημοσύνη (δυνατότητα επίλυσης νέων προβλημάτων), η οποία γίνεται όλο και πιο αδύναμη στο πέρασμα του χρόνου (αρζίζει αποδυναμώνεται από την μέση νεανική ηλικία κι έπειτα), και μια αποκρυσταλλωμένη, η οποία ενδυναμώνεται μέσα από τη γνώση και την εμπειρία και φυσικά αυξάνεται με το χρόνο και την ηλικία.

Άλλες θεωρίες παρουσίασαν πιο πολυδιάστατες πτυχές της νοημοσύνης, με μια από τις γνωστότερες τη θεωρία του Gardner, τη θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης.

Ο Gardner θεώρησε ότι δεν υπάρχει μόνο μια νοημοσύνη, αλλά επτά (αργότερα εμπλούτισε το μοντέλο του με άλλες δύο): γλωσσική, λογική-μαθηματική, χωρική, σωματική-κιναισθητική, μουσική, διαπροσωπική και ενδοπροσωπική (και αργότερα φυσιοκρατική και υπαρξιστική).

Μάλιστα υποστήριξε ότι οι νοημοσύνες αυτές μπορούν να είναι εντελώς ανεξάρτητες μεταξύ τους και βάσισε τα συμπεράσματά του αυτά σε υποτιθέμενες νευροβιολογικές μελέτες.

Οι επικριτές της θεωρίας του διατείνονται ότι παραείναι «βολική» και ταιριάζει υπερβολικά τυχαία με το σχολικό πρόγραμμα (η θεωρία αυτή είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στους εκπαιδευτικούς) και επίσης δεν υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία για τα υποτιθέμενα πειράματα και τις μελέτες στις οποίες λέει ότι βάσισε τα συμπεράσματά του.

Άλλωστε τα τελευταία χρόνια με την πρόοδο της τεχνολογίας, όπως έχουμε δει κατά καιρούς σε αυτό το μπλογκ, διαπιστώθηκε η πολύ μεγαλύτερη πολυπλοκότητα της λειτουργίας του εγκεφάλου μας.

Πολύ πριν τον Gardner όμως κάποιοι θεωρητικοί είχαν αρχίσει να ενδιαφέρονται και για μια άλλη εφαρμογή της νοημοσύνης, ένα άλλο πεδίο, αυτό που αφορά την ικανότητα διαχείρισης συναισθημάτων (για παράδειγμα, η κοινωνική νοημοσύνη του Thorndike-1920).

Στη δεκαετία του '80 άρχισαν και οι πρώτες επιστημονικές μελέτες της λεγόμενης συναισθηματικής νοημοσύνης, η οποία έγινε πιο γνωστή με το βιβλίο του Goleman, για το οποίο απέδωσα μια κριτική προσέγγιση σε πρόσφατο ποστ (ίσως αξίζει μια λεπτομερέστερη αναφορά στο μέλλον για το τί είναι η συναισθηματική νοημοσύνη).

Υπάρχει λοιπόν ένα ανεξάρτητο γενικής νοημοσύνης πεδίο ευφυΐας που να αφορά τα δια/ενδοπροσωπικά; Ή μήπως όλα αυτά είναι θέμα προσωπικότητας ή ανατροφής και όχι ικανότητας; Και έστω ότι ένα άτομο έχει πολύ υψηλές κοινωνικές δεξιότητες ή εξαιρετικά καλή επαφή με τα συναισθήματά του.

Είναι αυτά τα διαβατήρια για την επιτυχία στη ζωή και για τη βίωση της ευτυχίας; Επίσης, καλλιεργούνται αυτά τα χαρακτηριστικά;

Οι νευροεπιστήμες ολοένα και περισσότερο εμβαθύνουν στη σχέση ανάμεσα στο συναίσθημα και τα άλλα μέρη του εγκεφάλου. Φάινεται ότι πρόκειται τελικά για μια περίπλοκη λειτουργία και έχουμε πολλά να ανακαλύψουμε στο μέλλον.

Τα πρώιμα συμπεράσματα δείχνουν ότι το να είναι κάποιος εξαιρετικά ευφυής (γενικά ή εξειδικευμένα σε ένα πεδίο) δε σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να είναι και κοινωνικά επιτυχημένος ή να εξασφαλίζει την ψυχική του υγεία.

Ωστόσο, αναγνωρίζουμε ότι η ευφυΐα μπορεί να βοηθήσει σε αυτούς τους τομείς, όπως π.χ. με την επίλυση προβλημάτων, την ενθάρρυνση, την εκλογίκευση, την έκφραση.

Για να το δούμε μεταφορικά, στα συναισθηματικά προβλήματα, η ευφυΐα δεν είναι ασπίδα, αλλά ένα όπλο. Και αυτό θα το δούμε αργότερα όταν μιλήσουμε για το τί συμβαίνει στην περίπτωση των υπερευφυών ατόμων.

Τί γίνεται όμως στην περίπτωση της υψηλής ευφυΐας;

Όσοι έχουν ερευνήσει το θέμα της χαρισματικότητας, συμφωνούν ότι δεν αρκεί η υψηλή νοητική λειτουργία για να εκδηλωθεί μια υψηλότερη του μέσου όρου ικανότητα σε έναν τομέα ή περισσότερους.

Χρειάζονται υψηλά κίνητρα, δημιουργικότητα και φυσικά περιβαλλοντικοί παράγοντες. Έτσι, η συνταγή για την επιτυχία φαίνεται να είναι πολυπαραγοντική.

Είναι όμως τα άτομα αυτά επιτυχημένα και στο ενδοπροσωπικό και διαπροσωπικό επίπεδο;

Η παγκόσμια βιβλιογραφία και έρευνα μας καταδεικνύει ότι τα άτομα αυτά που έχουν επιδόσεις υψηλότερες από τον μέσο όρο ενδέχεται να παρουσιάσουν και προβλήματα ή δυσκολίες στο συναισθηματικό και κοινωνικό πεδίο, όπως για παράδειγμα:

-τελειομανία, υπερβολική αυστηρότητα

-υπέρμετρη κριτική τάση στον εαυτό και τους άλλους

-τάση για ανεξάρτητη εργασία

-υπερευαισθησία ως προς τις αισθήσεις

-υπερευαισθησία για κοινωνικά ζητήματα (π.χ. δικαιοσύνη)

-περιέργεια

-ανταγωνιστική τάση

-ιδεαλισμός

-πλήξη και απόσυρση, αν δεν έχουν διανοητικές προκλήσεις

-τάση για απόκρυψη των ταλέντων, για ευκολότερη ενσωμάτωση με το σύνολο.

Το να είσαι διαφορετικός από το υπόλοιπο σύνολο οπωσδήποτε επιφέρει δυσκολίες στο συναισθηματικό κόσμο και στον κοινωνικό βίο ενός ανθρώπου.

Ας σκεφτούμε πώς θα νιώθαμε αν μας τοποθετούσαν σε 1-2 μικρότερες τάξεις στο σχολείο, ανάμεσα σε παιδιά πιο ανώριμα από εμάς, γενικώς ή σε κάποιους τομείς.

Η εξωτερικευμένη συμπεριφορά ή η απομόνωση θα ήταν εξαιρετικά πιθανό να συμβεί.

Ωστόσο, το να είναι κάποιος εξαιρετικά καλός σε κάτι δε σημαίνει απαραίτητα ότι θα είναι κοινωνικά δυσλειτουργικός ή με εσωτερικά προβλήματα, ενδέχεται να έχει την ικανότητα να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του πολύ αποτελεσματικά.

Άρα, παρατηρούμε ότι η ύπαρξη κάποιου ταλέντου, χαρίσματος ή γενικότερα υψηλότερης νοημοσύνης δεν προστατεύει από τα ενδεχόμενα προβλήματα (ίσα ίσα η διαφορετικότητα αυτή μπορεί να δημιουργεί προβλήματα ή τέλοσπάντων να τα μεγενθύνει).

Παρ' όλα αυτά, όπως είδαμε και νωρίτερα, η χρήση λογικής σκέψης μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και στην αντιμετώπιση ενός σχετικού προβλήματος- χωρίς να εννοούμε βέβαια ότι η νοημοσύνη κρατάει τα κλειδιά της ψυχικής υγείας. Μάλιστα συχνά τα άτομα αυτά, καθώς βλέπουν τα πράγματα πιο περίπλοκα και με μεγαλύτερη ευαισθησία, μπορεί να ξεπερνούν τα προβλήματα με πιο αργό ρυθμό από ένα άτομο μέτριας νοημοσύνης.

Έτσι, καταλήγουμε ότι οι υπερευφυείς άνθρωποι δεν έχουν ανοσία στα προβλήματα και η ύπαρξη μιας ανώτερης ικανότητας δεν εξυπακούεται και συναισθηματική ευτυχία.

Δε χρησιμοποιούν όλοι τη νοημοσύνη τους για τα πρακτικά ζητήματα της ζωής. Έτσι, ενδέχεται να δούμε έναν επιστήμονα φυσικής- ιδιοφυία, που όμως να μην έχει αρκετές κοινωνικές δεξιότητες ώστε να κάνει φίλους.

Ή έναν καταπληκτικά ταλαντούχο πιανίστα με προβλήματα αυτοπεποίθησης.

Προς το παρόν δεν μπορούμε να διεξάγουμε ακόμα συμπεράσματα, μέχρι να αποκρυπτογραφήσουμε πλήρως τη λειτουργία των συναισθημάτων, κάτι το οποίο, παρ'όλη την πρόοδο της τεχνολογίας (ανιχνευτές νευροδιαβιβαστών, πολύπλοκοι τομογράφοι, κτλ). Τότε θα καταλάβουμε περισσότερο τη σχέση ανάμεσα στη νόηση και το συναίσθημα.

Υπάρχει όμως ένα άλλο είδος ευτυχίας που αξίζει να δούμε στο τελευταίο μας μέρος, ένα είδος που είναι ανεξάρτητο από την κοινωνική ζωή και τα συναισθήματα: η δημιουργική αυτοπραγμάτωση.

Πριν κλείσουμε το παρόν θέμα όμως, ας δούμε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιστημονική ανακάλυψη για τη σχέση ανάμεσα στη δημιουργικότητα, την ευφυΐα και την ψυχοπαθολογία:

Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του επιστημονικού περιοδικού NewScientist, μετά από έρευνες, ο Σζάμπολκς Κέρι από το Semmelweis University της Βουδαπέστης εντόπισε ένα γονίδιο που σχετίζεται με την ανάπτυξη του εγκεφάλου, την επονομαζόμενη νεουρεγκιουλίνη 1, η οποία έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει ελαφρώς τον κίνδυνο εκδήλωσης σχιζοφρένειας.

Η μετάλλαξη του συγκεκριμένου γονιδίου επηρεάζει την πρωτεΐνη της νεουρεγκιουλίνης 1 που εκκρίνεται στον εγκέφαλο και ευθύνεται για την εκδήλωση ψυχώσεων, την ασθενή μνήμη και την ευαισθησία στην κριτική.

Το 50% περίπου των υγιών Ευρωπαίων διαθέτουν ένα αντίτυπο του μεταλλαγμένου αυτού γονιδίου, ενώ το 15% διαθέτουν δύο.

Μετά από έρευνα στην οποία συμμετείχαν 200 φοιτητές, ο Κέρι διαπίστωσε ότι τα άτομα που διέθεταν δύο αντίτυπα της νεουρεγκιουλίνης 1 έτειναν να έχουν καλύτερες επιδόσεις στα τεστ δημιουργικότητας σε σύγκριση με τους υπόλοιπους.

Περισσότερο δημιουργικοί αποδείχθηκαν και όσοι είχαν ένα αντίτυπο σε σύγκριση με αυτούς που δεν διέθεταν κανένα. Ωστόσο, δεν είναι ακόμη γνωστός ο ακριβής τρόπος με τον οποίο η νεουρεγκιουλίνη επηρεάζει τη δημιουργικότητα.

Οι εθελοντές με δύο αντίτυπα του μεταλλαγμένου γονιδίου δεν είχαν περισσότερες πιθανότητες από τους υπόλοιπους να εκδηλώσουν διάφορες ψυχώσεις.

Αυτό σημαίνει ότι η συσχέτιση της μετάλλαξης με την ψυχική ασθένεια δεν εξηγεί πλήρως τη συσχέτισή της με τη δημιουργικότητα, υποστηρίζει ο Κέρι. Αυτό που υποθέτει ο Κέρι είναι ότι το μεταλλαγμένο γονίδιο επηρεάζει τον προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή του εγκεφάλου που καθορίζει τη διάθεση και τη συμπεριφορά.

Η μεταβολή αυτή είναι δυνατόν να πυροδοτήσει σε άλλους τη δημιουργικότητα και σε άλλους τα ψυχωτικά παραληρήματα.

Η ευφυΐα φαίνεται να είναι ένας από τους παράγοντες που καθορίζουν εάν η μετάλλαξη της νεουρεγκιουλίνης 1 θα οδηγήσει σε εκδήλωση δημιουργικών ή ψυχωτικών τάσεων. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα του Κέρι είχαν σε γενικές γραμμές υψηλότερο δείκτη ευφυΐας από το μέσο όρο.

Αντίθετα, μια μελέτη οικογενειών με ιστορικό σχιζοφρένειας έδειξε ότι η ίδια μετάλλαξη σχετίζεται με χαμηλότερο δείκτη ευφυΐας και ψυχωτικά συμπτώματα.


"Μέσα από την κλινική μου εμπειρία έχω διαπιστώσει ότι τα άτομα με υψηλότερο IQ έχουν μεγαλύτερες διανοητικές δυνατότητες για να αντεπεξέλθουν στις ψυχωτικές τους εμπειρίες, καθώς δεν αρκεί μόνο να νιώθεις αυτά τα συναισθήματα, πρέπει να μπορεί και να τα επικοινωνείς" επισημαίνει ο Κέρι.

“Η επίδραση του παρευρισκόμενου” (Bystander Effect): Γιατί όταν συμβαίνει κάτι στο δρόμο οι περισσότεροι μένουν απαθείς;

Αδιαφορία, απάθεια, αμηχανία, φόβος…

Πολλές φορές προσπαθούμε να εξηγήσουμε για ποιο λόγο δεν απουσιάζει η αναμενόμενη παρέμβαση-βοήθεια σε μια επείγουσα κατάσταση που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας.

Η απάντηση βρίσκεται στον αριθμό των ατόμων που βρίσκονται δίπλα μας, οι οποίοι, σύμφωνα με τους επιστήμονες, επηρεάζουν την συμπεριφορά μας.

Ο λόγος για το “bystander effect” η την «επίδραση του παρευρισκόμενου», που αναφέρεται στο φαινόμενο κατά το οποίο όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των ατόμων που βρίσκονται μπροστά στο έκτακτο συμβάν, τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα να λάβει βοήθεια το άτομο που βρίσκεται σε κίνδυνο.

Όσο λιγότεροι δηλαδή είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται γύρω από ένα έκτακτο συμβάν, τόσο πιθανότερο είναι να αναλάβουν δράση οι παρόντες.

Η αίσθηση ότι το άτομο αποτελεί μέρος μιας ομάδας αποτελεί παράγοντα ανάσχεσης στην ευθύνη που πρέπει να αναλάβει για να βοηθήσει τον συνάνθρωπό του.

Οι βασικοί παράγοντες που επιδρούν στο “bystander effect” είναι δύο

Ο πρώτος είναι ότι η παρουσία άλλων ανθρώπων δημιουργεί διάχυση της ευθύνης. Πιο απαλά η παρουσία και άλλων παρατηρητών κάνει την ευθύνη που νιώθει κανείς να μοιράζεται και κατά συνέπεια την πίεση να μειώνεται.

Ο δεύτερος λόγος συνδέεται με τη σωστή και κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά. Η αδράνεια των άλλων παρατηρητών εκλαμβάνεται ως μήνυμα ότι η βοήθεια δεν είναι αναγκαία.

Επιπλέον θα πρέπει να λάβει κανείς υπόψη του και τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν κατά τη διάρκεια μιας επείγουσας κατάστασης, κατά τις οποίες οι άνθρωποι που βρίσκονται γύρω αναζητούν το κατάλληλο πρόσωπο να αντιδράσει. Όταν αυτό δεν βρίσκεται τότε το μήνυμα που λαμβάνουν είναι ότι δεν χρειάζεται να αναλάβουν δράση.

Τι πρέπει να κάνουμε για να μην πέσουμε στον φαύλο κύκλο της αδράνειας;

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι κατανοώντας τον μηχανισμό του “bystander effect” και τι ακριβώς μας συμβαίνει και «φρενάρουμε» την αντίδρασή μας , μπορούμε στη συνέχεια λάβουμε συνειδητά μέτρα για να βοηθήσουμε.

Εάν βρεθούμε στην πλευρά του ανθρώπου που ζητά βοήθεια, είναι καλύτερο να εστιάσουμε σε έναν άνθρωπο από πλήθος, χρησιμοποιώντας και τη βλεματική επαφή. Με τον τρόπο αυτό η έκκληση για βοήθεια αποκτά προσωπικό χαρακτήρα και είναι δύσκολο να απορριφθεί…

Ας μεταμφιεστούμε σε άνθη και οι μέλισσες θα έρθουν

Ας μεταμφιεστούμε σε άνθη και οι μέλισσες θα έρθουν.

Τι υπέρτατος σκοπός της δημιουργίας, τι λέω, της ίδιας της πράξης χάριν της οποίας απαιτείται ένας γελοίος Θεός. Τα πάντα να στοχεύουν στην καταγγελία της βλακείας του κόσμου.

Πώς μπορεί η ζωή να είναι τόσο γενναιόδωρη και να προσφέρει μια τόσο μεγαλειώδη ανταμοιβή στη μετριότητα.

Δεν λέμε ότι η ιστορία είναι ένα ματωμένο και παράφρον αίνιγμα; Δεν είναι δυνατόν, θα πρέπει να υπάρχει κάποιο σχέδιο. Θα πρέπει να υπάρχει κάποιος Νους. Αυτός είναι ο λόγος που άνθρωποι καθ’ όλα συνετοί μέσα στην πορεία των αιώνων σκέφτηκαν τους Άρχοντες ή τον Βασιλιά του Κόσμου, ίσως όχι ένα άτομο με σάρκα και οστά, μα ένα ρόλο, ένα συλλογικό ρόλο, την εκάστοτε πρόσκαιρη ενσάρκωση μιας Σταθερής Πρόθεσης. Κάτι με το οποίο σίγουρα βρίσκονταν σε επαφή τα μεγάλα ιερατικά και ιπποτικά τάγματα που χάθηκαν.

Είχατε δίκιο. Το κάθε στοιχείο γίνεται σημαντικό αν συνδεθεί μ’ ένα άλλο. Ο συνδυασμός τους αλλάζει το σημείο οράσεως. Μας ωθεί στη σκέψη ότι κάθε φαινόμενο του κόσμου, κάθε φωνή, κάθε λέξη που γράφτηκε ή ειπώθηκε δεν έχει το νόημα που δείχνει, αλλά μας μιλάει για ένα Μυστικό. Το κριτήριο είναι απλό: έσο καχύποπτος, έσο διαρκώς καχύποπτος. Μπορείς να διαβάσεις ακόμα και το μυστικό νόημα μιας οδικής πινακίδας που λέει μονόδρομος.

Η φυλή ή, αν θέλετε, ο πολιτισμός, αποτελούν τμήμα του υποσυνειδήτου μας. Κι ένα άλλο τμήμα του κατοικείται από αρχέτυπες μορφές, κοινές για όλους τους ανθρώπους, και όλους τους αιώνες. Η ατμόσφαιρα και το περιβάλλον άμβλυναν απόψε την επαγρύπνιση όλων μας, το νιώσατε κι εσείς ο ίδιος. Με έχετε ακούσει να μιλώ με σεβασμό γι’ αυτές τις υπερφυσικές ενέργειες που πάλλονται ολόγυρά μας σ’ αυτή τη χώρα. Ωστόσο μην πιστέψετε ότι βλέπω με ιδιαίτερη συμπάθεια αυτές τις εφαρμογές του δαιμονισμού. Δεν είναι το ίδιο να είσαι μύστης και να είσαι μυστικιστής. Η μυσταγωγία, η διαισθητική κατανόηση των μυστηρίων που η λογική αδυνατεί να εξηγήσει, είναι μια αβυσσαλέα διαδικασία, μια αργή μεταμόρφωση του πνεύματος και του σώματος που μπορεί να οδηγήσει στην άσκηση ανώτερων χαρισμάτων, και τέλος στην κατάκτηση της αθανασίας, ωστόσο είναι κάτι ενδόμυχο, απόκρυφο. Δεν εκδηλώνεται εξωτερικά, είναι σεμνή, και πάνω απ’ όλα αποτελείται από διαύγεια και αντικειμενικότητα.

Σε εκείνους που δεν σε θέλησαν όταν σε είχαν δεν χρειάζεται να γυρίσεις πίσω

Άνθρωποι και ανθρωπάκια.

Μπαινοβγαίνουν στη ζωή μας, άλλοι μένουν άλλοι όχι.

Κάποιοι σε διώχνουν και από κάποιους φεύγεις. Όπως και να έχει παίρνεις μαθήματα ζωής και τα κρατάς σαν φυλαχτό για τα όποια υπόλοιπα είναι να έρθουν στη ζωή σου.

Για κάποιος κάνουμε και για άλλους όχι. Σε όλους δίνουμε και απλά περνώντας ο χρόνος καταλαβαίνουμε που άξιζε τον κόπο και που όχι.

Το μόνο σίγουρο είναι πως ο χρόνος μας γυρνάει πίσω ότι δώσαμε!

Το ακόμα πιο σίγουρο είναι πως κάποιοι από εκείνους που έφυγαν θα θελήσουν να γυρίσουν πίσω.

Η απόφαση είναι δική σου. Εσύ θα κρίνεις κατά πόσο αξίζουν δεύτερη ευκαιρία.

Όμως να αναρωτηθείς γιατί έφυγαν και γιατί γύρισαν τελικά.

Αξίζει όμως να βάλεις πάλι στην ζωή σου εκείνους που δεν θέλησαν να μείνουν με την πρώτη;

Δεν αξίζουν όσοι αμφέβαλαν για εσένα. Για όσους έδωσες το είναι σου για να τους κάνεις ευτυχισμένους. Για να τους δεις να χαμογελούν και μόνο, στα απλά αλλά και στα δύσκολα της ζωής.

Άφησέ τους εκεί που τους αξίζει, πίσω από την πλάτη σου να σε βλέπουν να φεύγεις με την καρδιά λαβωμένη αλλά με το κεφάλι πάντα ψηλά και απλά προχώρα δίχως να γυρίσεις να κοιτάξεις πίσω.
Δεν σου χρειάζονται εκείνοι που δεν ξέρουν να αγαπούν, εκείνοι που δεν έμαθαν ποτέ να εκτιμούν.

Σε εκείνους που δεν σε θέλησαν όταν σε είχαν, δεν χρειάζεται να γυρίσεις πίσω.

Ότι κι αν έχει συμβεί, σήκω και ζήσε

Τι να σου πω….

Για την κούραση μου (σωματική).

Για τους πόνους μου (ψυχικούς).

Για τις φοβίες μου.

Για τα λάθη μου.

Για τα άγχη μου.

Για τις αδυναμίες μου.

Μα πάνω απ’ όλα για το κενό που αισθάνομαι τόσα χρόνια μέσα μου. Κάτι μου λείπει. Δε μπορώ να το προσδιορίσω ακόμα. Το μόνο που ξέρω είναι ότι αυτό (ΤΟ ΚΕΝΟ) με κάνει πολύ δυστυχισμένο.

Πάλι έχω τάσεις για φυγή. Αν δεν είχα τις φοβίες μου, ίσως είχα εξαφανιστεί. Δεν ξέρω για που. Απλά μήπως έτσι νιώσω ελεύθερος.

«Δώδεκα και μισή. Πώς πέρασε η ώρα. Δώδεκα και μισή. Πως πέρασαν τα χρόνια.» -ΚΑΒΑΦΗΣ

Η ζωή περνάει και χάνεται. Τα λεπτά, οι μέρες, τα χρόνια….

Από τη μια στιγμή στην άλλη. Και ‘συ μένεις εκεί. Στο ίδιο σημείο. Σαν να μην άλλαξε τίποτα. Σαν να μην πέρασε ούτε ένα λεπτό.

Εεεειι! ΞΥΠΝΑ!!! Ο χρόνος κυλάει, τρέχεις. Τι κάνεις;

Θα μείνεις άπραγος, ακίνητος. Δε θα κάνεις κάτι;

Ότι κι αν έχει συμβεί, πάρε το χρόνο σου. Θρήνησε το όσο χρειαστεί. Αλλά, μετά σήκω και ζήσε. ΖΗΣΕ!!!

Εκμεταλλεύσου και το τελευταίο λεπτό, έτσι όπως εσύ θες. Και πιστεύω ότι με τον καιρό θα βρεις τη δύναμη να κλείσεις όλες σου τις πληγές.

Γίνε πρωταγωνιστής στην ταινία της ζωής σου, και όχι ένας απλός θεατής.

Κρ. Χίτσενς: Ο Θεός δεν είναι μεγάλος

Σε όλα τα θρησκευτικά κείμενα απαντά ο αρχέγονος φόβος πως η μισή ανθρώπινη φυλή είναι διεφθαρμένη και ακάθαρτη, η επιθυμία για μικροδιευθετήσεις αντιδικιών σε αγροτικά ζητήματα και η δικαιολογία για δουλεμπόριο και εθνοκάθαρση, γράφει ο Χίτσενς στο βιβλίο του, ο Θεός δεν είναι μεγάλος.

Η σχέση θρησκευτικής βαρβαρότητας και σεξουαλικής καταπίεσης είναι άμεση, Το σεξ πρέπει να χάσει την απολαυστική του πλευρά. Αναρωτιέται όμως κανείς τι είδους θεοί είναι εκείνοι που αφού ποίησαν τα πάντα εν σοφία έδωσαν την σεξουαλική ορμή στον άνθρωπο κι ύστερα την καταδίκασαν. Όταν οι νεαροί μουσουλμάνοι στερούνται κάθε σχέση με το αντίθετο φύλο και μαθαίνουν να προτιμούν το μαρτύριο της αποχαυνωτικής μηχανικής απαγγελίας του Κορανίου, το πρόβλημά τους, γράφει ο Χίτσενς, δεν είναι ότι επιθυμούν παρθένους αλλά ότι οι ίδιοι είναι παρθένοι.

Η εμπλοκή της θρησκείας στην πολιτική είναι εξίσου καταστροφική. Μπέλφαστ, Βηρυτός, Βελιγράδι, Ιερουσαλήμ, Βαγδάτη, Ρουάντα. Η ισραηλινοπαλαιστινιακή διένεξη θα είχε λυθεί με ευκολία αν δεν είχαν ανακατευτεί ραβίνοι και μουλάδες. Οι ορθόδοξοι έκαναν γαργάρα τους αμέτρητους ομαδικούς τάφους των ομόδοξων Σέρβων εγκληματιών πολέμου Κάραζιτς και Μλάντιτς. Οι εκκλησιαστικές αρχές πάντα είναι απρόθυμες να καταδικάσουν γεγονότα όπως οι δολοφονίες των μεταφραστών του Ράσντι (ενώ αντίθετα καταδίκασαν το έργο του!) και σπάνια παρεμβαίνουν σε περιπτώσεις παιδικής κακοποίησης, δουλείας ή γενοκτονίας. Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, Γκάντι, Μορμόνοι, ψευτομεσσίες: η θρησκεία πάντα χρησιμοποιήθηκε για εδραίωση εξουσίας.

Πάντως ο Χίτσεν δεν υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι δεν θα πρέπει να ιδρύουν ή να ακολουθούν τη θρησκεία που τους ταιριάζει ή τους ικανοποιεί. Αρκεί να μην κάνουν τόση φασαρία οι ιεροκήρυκες που ισχυρίζονται ότι ο δικός τους Μεσσίας και κανενός άλλου είναι εκείνος που οφείλει να δέχεται ο κόσμος με δουλοπρέπεια και δέος. Αρκεί να αφήσουν ήσυχους εκείνους που δεν πιστεύουν - πράγμα που ποτέ δεν κάνουν, όπως σχολιάζει. Όσο για την ανάγκη για θαυμασμό και μυστήριο, ικανοποιείται άριστα με μουσική, τέχνη, λογοτεχνία, ανθρώπινη επικοινωνία, φιλία, ψυχαγωγία. Η μελέτη της λογοτεχνίας μπορεί να αντικαταστήσει την παθητική εμμονή στα παραποιημένα και χαλκευμένα ιερά κείμενα και στις φανταστικές ηθικολογικές ιστορίες τους.