Κάρλος Καστανέντα: Κανένας άνθρωπος δεν είναι αρκετά σημαντικός για να με κάνει να θυμώσω

Αποφθέγματα του σπουδαίου Αμερικανού ανθρωπολόγου & συγγραφέα που πίστευε ότι για να γίνεις Άνθρωπος του Φωτός, πρέπει να είσαι ελαφρύς και ρευστός. `Εφυγε από τη ζωή στις 27 Απριλίου του 1998.

“Κανένας άνθρωπος δεν είναι αρκετά σημαντικός για να με κάνει να θυμώσω.” είπε ο Κάρλος Καστανέντα. Πολύ σωστή σκέψη… Πόσο δυνατό μυαλό, όμως, χρειάζεται να έχει κάποιος, ώστε να μπορεί να το εφαρμόσει;

Ο σπουδαίος Αμερικανός ανθρωπολόγος και συγγραφέας, όλα δείχνουν πως είχε ισχυρή θέληση και σκέψη. Γεννήθηκε στο Περού. ξεκίνησε το 1968 μετά τη δημοσίευση του “Οι Διδασκαλίες του Δον Χουάν”, να γράφει μια σειρά βιβλίων που περιγράφει τη μαθητεία του στον παραδοσιακό Μεσο-αμερικανικό σαμανισμό. Είναι εντυπωσιακό ότι τα 12 βιβλία του έχουν πουλήσει περισσότερα από 8 εκατομμύρια αντίτυπα σε 17 χώρες. Τόσο τα βιβλία όσο και ο ίδιος ο Καστανιέδα- ο οποίος απέφευγε να μιλά σε κοινό για τη δουλειά του- υπήρξαν για πολλά χρόνια αμφιλεγόμενοι. Εκείνοι που τον υποστηρίζουν πιστεύουν ότι τα βιβλία του είναι είτε αληθή, είτε πολύτιμες εργασίες στη φιλοσοφία και περιγραφές πρακτικών που επιτρέπουν μια αυξημένη επίγνωση. Οι ανθρωπολόγοι δε, θεωρούσαν τη δουλειά του κορυφαία και αυθεντική. Τα επόμενα χρόνια όμως, μια σειρά αποκαλύψεων έθεσαν υπό αμφισβήτηση την ειλικρίνεια του συγγραφέα. Σήμερα, οι ακαδημαϊκοί κριτικοί υποστηρίζουν ότι τα βιβλία του είναι έργα μυθιστορηματικά.

Στα βιβλία του, διηγείται σε πρώτο πρόσωπο αυτά που υποστηρίζει ότι αποτελούν τη μαθητεία του σε έναν Γιάκι Σαμάνο που ονομάζεται Δον Χουάν Μάτους με τον οποίο συναντήθηκε το 1960. Έγραψε ότι αναγνωρίστηκε από τον Δον Χουάν Μάτους να έχει τον ενεργειακό σχηματισμό του “ναγουάλ“, τον οποίο αφού τον επέλεγε το πνεύμα θα μπορούσε να γίνει ο ηγέτης μιας ομάδας πολεμιστών. Ο όρος “ναγουάλ” χρησιμοποιούταν για να σηματοδοτήσει το μέρος της αντίληψης το οποίο βρίσκεται στην περιοχή του αγνώστου, που ο άνθρωπος είναι δυνατόν να το φτάσει.

Κάποια από τα έργα του είναι :«Η διδασκαλία του Δον Χουάν», «Μια ξεχωριστή πραγματικότητα», «Ταξίδι στο Ιξτλάν», στους οποίους αναλύει το σύστημα γνώσης των ιθαγενών, που προϋποθέτει ένα διαφορετικό τρόπο ζωής. Άλλα έργα του είναι: «Ιστορίες δύναμης», «Ο δεύτερος κύκλος της δύναμης», «Το δώρο του αετού», «Εσωτερική φλόγα», «Η δύναμη της σιωπής», «Η τέχνη του ονείρου».

Επέλεξα κάποιες από τις σπουδαίες ρήσεις του και σας τις παραθέτω:

• Η σιωπηλή γνώση στο πολεμιστή είναι θέμα βίωσης και όχι λογικής.
• Σκοπός είναι η διεισδυτική μέθοδος που μας αναγκάζει να αντιλαμβανόμαστε. Δεν συνειδητοποιούμε επειδή αντιλαμβανόμαστε, αλλά μάλλον μπορούμε να αντιληφθούμε σαν αποτέλεσμα πίεσης και επέμβασης του σκοπού.
• Το αίσθημα που ξέρουν όλοι ως έμπνευση είναι η ενεργοποίηση του δεσμού μας με το Σκοπό.
• Σύμφωνα με τη σύνδεσή του με το Σκοπό, ένας πολεμιστής περνά τέσσερα στάδια: 1) Όταν είναι ένας σκουριασμένος αναξιόπιστος κρίκος με το Σκοπό. 2) Όταν έχει καταφέρει να τον καθαρίσει. 3) Όταν μαθαίνει να τον χειρίζεται. 4) Όταν μαθαίνει να δέχεται τις επιταγές του αφηρημένου.
• Ένας πολεμιστής βρίσκεται σε συνεχή επιφυλακή ενάντια στη σκληρότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
• Πόλεμος για ένα πολεμιστή είναι μια ολική πάλη ενάντια στην ατομικότητα που έχει στερήσει τον άνθρωπο από τη δύναμή του.
• Το χιούμορ είναι ο μοναδικός τρόπος για να αντισταθμιστεί η ακαταμάχητη τάση της ανθρώπινης συνείδησης, που κατατάσσει και δημιουργεί άβολες κατηγορίες.
• Προσοχή είναι η τιθάσευση και η αύξηση της συνείδησης, μέσω της διαδικασίας της Ζωής.
• Μαντική είναι να εξοικονομείς ενέργεια. `Ένας πολεμιστής πρέπει να μάθει ότι η κρυμμένη δύναμη βρίσκεται μέσα του.
• Ο εγωισμός είναι το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα του πολεμιστή, γιατί καταναλώνει πολύ ενέργεια.
• Μια από τις μεγαλύτερες δυνάμεις στη ζωή του πολεμιστή, είναι ο φόβος γιατί τον σπρώχνει στη μάθηση.
• Οι άψογοι πολεμιστές μπορούν να δουν τρομαχτικούς κόσμους κι όμως την άλλη στιγμή λένε ένα αστείο γελώντας με τους φίλους τους, ή με ξένους.
• Οι πολεμιστές προετοιμάζονται για να συνειδητοποιούν. Η πλήρης συνείδησή τους έρχεται μόνο όταν δεν έχει μείνει πια εγωισμός, μέσα τους. Μόνο όταν δεν είναι πια τίποτα, γίνονται τα πάντα.
• Ο εγωισμός είναι η κινητήρια δύναμη για κάθε κρίση μελαγχολίας. Οι πολεμιστές δικαιούνται να έχουν έντονες στιγμές μελαγχολίας, αλλά η μελαγχολία υπάρχει μόνο και μόνο για να γελούν.
• Η κατεύθυνση του μονοπατιού του πολεμιστή είναι προς την εκθρόνιση της σημασίας του «εγώ».
• Το να είσαι άψογος είναι μόνο την καλύτερη χρήση της ενεργειακής σου στάθμης. Απαιτεί λιτότητα, περίσκεψη, απλότητα, αθωότητα και πάνω από όλα έλλειψη αυταρέσκειας.
• Όταν νιώθει κάποιος σημαντικός γίνεται βαρύς, αδέξιος, ματαιόδοξος. Για να γίνει όμως Άνθρωπος της Γνώσης πρέπει να είναι ελαφρύς και ρευστός.
• Ένας πολεμιστής δε πρέπει να αντικρίζει τον κόσμο με την αίσθηση ότι καθετί είναι βαρύ γι’ αυτόν.
• Ένας κανόνας για το πολεμιστή είναι να παίρνει τις αποφάσεις του, τόσο προσεχτικά που τίποτα από ό,τι θα μπορούσε να συμβεί σαν αποτέλεσμά της να μην μπορεί να τον ξαφνιάσει και πολύ περισσότερο να εξαντλήσει τη δύναμή του.
• Η ελευθερία του πολεμιστή είναι ή να ενεργεί άψογα, ή να ενεργεί σα μπούφος. Δεν έχει άλλη επιλογή.
• Η ραχοκοκαλιά του πολεμιστή είναι η ταπεινότητα και η αποτελεσματικότητα.
• Οι πολεμιστές υπάρχουν για να εκπαιδεύουν τους εαυτούς τους. Να είναι αντικειμενικοί παρατηρητές ώστε να αντιλαμβάνονται τα μυστήρια του εαυτού τους και να απολαμβάνουν την ικανοποίηση της ανακάλυψης του τί είναι.
• Το να είσαι άψογος σημαίνει πως κάνεις σωστή χρήση της ενέργειάς σου. Δεν είναι θέμα ηθικής αλλά στρατηγικής.
• Το να είσαι άψογος σημαίνει να έχεις ελεύθερη ενέργεια, σημαίνει ότι έχεις ξεφορτωθεί τις λογικές απόψεις και τους λογικούς φόβους.
• Μαγεία είναι η εφαρμογή της θέλησης κάποιου, σε ένα βασικό σημείο. Μαγεία σημαίνει παρέμβαση.
• Η ιδέα του θανάτου είναι η μόνη που δίνει το μέτρο του πνεύματος ενός πολεμιστή.
• Στον πολεμιστή ο θάνατος δε πρέπει να γίνει έμμονη ιδέα αλλά να αντιμετωπιστεί με αδιαφορία.
• Η επίγνωση του θανάτου οδηγεί το πολεμιστή, τον κάνει να αποσπαστεί από τη ζωή και ταυτόχρονα να τη ποθεί σιωπηλά.
• Για να γίνεις πολεμιστής πρέπει να είσαι καθαρός σα κρύσταλλος.
• Ο πολεμιστής ξέρει ότι περιμένει και για τί πράγμα περιμένει. Ενώ περιμένει, δε θέλει τίποτα και έτσι όσο μικρό κι αν είναι αυτό που παίρνει, είναι πάντα περισσότερο από αυτό που επιθυμούσε να πάρει.
• Ο πολεμιστής αντιμετωπίζει το κόσμο σαν ένα μυστήριο και αυτά που κάνουν οι άνθρωποι σαν παντοτινή τρέλα.
• Ένας πολεμιστής δέχεται με ταπεινότητα αυτό που είναι, όχι σα βάση για οίκτο αλλά σα ζωντανή πρόκληση.
• Ο πολεμιστής δε σκύβει το κεφάλι του σε κανένα. Όμως ταυτόχρονα δεν επιτρέπει σε κανένα να σκύψει το κεφάλι του σε αυτόν.
• Η ζωή του πολεμιστή είναι μια άσκηση στη στρατηγική.
• Ο πολεμιστής αισθάνεται τη κάθε του μάχη σα τη τελευταία του. Έτσι το αποτέλεσμα λίγο τον ενδιαφέρει.
• Ο πολεμιστής γνωρίζει ότι ο κόσμος θ’ αλλάξει μόλις σταματήσει να μιλάει στον εαυτό του και πρέπει να είναι προετοιμασμένος γι’ αυτό το τράνταγμα.
• Η αγαπημένη Ντάμα του πολεμιστή είναι η ζωντανή γη, που τον υποδέχεται, τον τρέφει, τον ντύνει και του δίνει όλα τα εφόδια για το πόλεμό του. Είναι ο ίδιος ο κόσμος.
• Ένας πολεμιστής είναι πάντα χαρούμενος γιατί η αγάπη του είναι αμετάβλητη και, η αγαπημένη του, η γη, τον αγκαλιάζει και του προσφέρει ασύλληπτα δώρα. Η θλίψη ανήκει σε αυτούς που μισούν τη γη, που τους δίνει καταφύγιο.
• Δεν έχει σημασία ποιο μονοπάτι θα διαλέξεις. Υπάρχουν ένα εκατομμύριο μονοπάτια και όλα είναι ίδια γιατί δεν οδηγούν πουθενά. Αρκεί το μονοπάτι να το ακολουθήσεις χωρίς φόβο και χωρίς φιλοδοξία. Και αρκεί το μονοπάτι να έχει καρδιά.
• Ένας πολεμιστής πρέπει να φοβάται τους κοινούς ανθρώπους, που είναι μαύροι μάγοι, γιατί έχουν χαράξει τα μονοπάτια της λογικής του. Δεν πρέπει να φοβάται τους πολεμιστές, αυτούς δηλαδή που φέρνουν ελευθερία.
• Ο πολεμιστής ξεκινά με τη πεποίθηση ότι το πνεύμα του δεν έχει ισορροπήσει. Έτσι ζώντας με πλήρη έλεγχο και επαγρύπνηση αλλά χωρίς βιασύνη ή καταναγκασμό, κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί για να αποχτήσει αυτή την ισορροπία.
• Ένας πολεμιστής πρέπει να εξασκεί περισσότερο τ’ αυτιά του και όχι τα μάτια του.
• Η θέληση είναι σαν μια δύναμη που αποτελεί τη σύνδεση ανάμεσα στους ανθρώπους και το κόσμο.
• Ο μέσος άνθρωπος αναζητά τη βεβαιότητα στα μάτια του θεατή και αυτό το ονομάζει αυτοπεποίθηση. Ο πολεμιστής επιδιώκει να είναι άψογος στα μάτια του και αυτό το ονομάζει ταπεινότητα.
• Υπάρχουν τρία είδη κακών συνηθειών και μια, η άψογη του πολεμιστή. Πρώτη κακή είναι να παραβλέπεις ό,τι γίνεται ή έγινε και να νιώθεις σα να μην έγινε τίποτα . Είναι ο δρόμος του φανατικού. Δεύτερη, να δεχόμαστε το καθετί όπως μας παρουσιάζεται και να νιώθουμε ότι ξέρουμε τι συμβαίνει. Αυτός είναι ο δρόμος του πιστού. Τρίτη, να βασανιζόμαστε από ένα γεγονός, είτε γιατί δε μπορούμε να το παραβλέψουμε, είτε γιατί δε μπορούμε να το δεχτούμε ολόψυχα. Αυτός είναι ο δρόμος του τρελού. Ο τέταρτος, ο σωστός δρόμος, είναι αυτός όπου ο πολεμιστής ενεργεί σαν να μην έχει συμβεί ποτέ τίποτα, γιατί δε πιστεύει σε τίποτα κι ωστόσο δέχεται καθετί όπως του παρουσιάζεται. Ποτέ δε νιώθει ότι γνωρίζει. Ενεργεί σα να ελέγχει τον εαυτό του, ακόμη κι αν τρέμουν τα πόδια του. Με αυτό το τρόπο σκορπίζονται οι βασανιστικές σκέψεις.
• Ο πολεμιστής πρέπει να χρησιμοποιεί τη θέληση και την υπομονή του για να ξεχνά. Στη πραγματικότητα διαθέτει μόνο τη θέληση και την υπομονή του και με αυτά οικοδομεί.
• Ο πολεμιστής πρέπει να είναι ο αφέντης της κάθε εκλογής του Πρέπει να καταλαβαίνει ότι η εκλογή είναι δική του ευθύνη και ότι δεν έχει καιρό για μετανιώματα και υποσχέσεις.
• Μια από τις πράξεις του πολεμιστή είναι ότι ποτέ δε θα αφήσει τίποτα να τον επηρεάσει. Μπορεί να δει και το διάβολο, όμως ποτέ δε θα αφήσει κανένα να το μάθει. Ο έλεγχος ενός πολεμιστή πρέπει να είναι άψογος.
• Κανένας άνθρωπος δεν είναι αρκετά σημαντικός για να με κάνει να θυμώσω.
• Όταν νιώθεις σημαντικός, γίνεσαι βαρύς, αδέξιος, ματαιόδοξος. Για να γίνεις όμως Άνθρωπος του Φωτός, πρέπει να είσαι ελαφρύς και ρευστός.
• Η θέληση είναι μια δύναμη που αποτελεί τη σύνδεση ανάμεσα στους ανθρώπους και τον κόσμο.

Μία κατάσταση που έναν απαισιόδοξο τον οδηγεί στην απελπισία, σε έναν αισιόδοξο ξυπνάει την ελπίδα

Ο Σέλιγκμαν ορίζει την αισιοδοξία ως τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επεξηγούν στον εαυτό τους τις επιτυχίες και τις αποτυχίες τους. Οι αισιόδοξοι άνθρωποι πιστεύουν ότι η αποτυχία οφείλεται σε κάτι που μπορεί να αλλάξει, έτσι ώστε την επόμενη φορά να πετύχουν, ενώ οι απαισιόδοξοι αντιλαμβάνονται την αποτυχία ως μομφή και την ανάγουν σε διαρκές χαρακτηριστικό τους γνώρισμα, το οποίο είναι ανίκανοι να αλλάξουν. Αυτές οι διαφορετικές ερμηνείες επιδρούν βαθύτατα στους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι αντιδρούν στη ζωή.

Για παράδειγμα, αντιδρώντας σε μια απογοήτευση, όπως είναι η απώλεια μιας θέσης εργασίας, οι αισιόδοξοι τείνουν να συμπεριφέρονται ενεργητικά και με ελπίδα, καταστρώνοντας ένα σχέδιο δράσης ή αναζητώντας βοήθεια και συμβουλές. Βλέπουν την αναποδιά ως κάτι που μπορεί να διορθωθεί.
Αντίθετα, οι απαισιόδοξοι αντιδρούν σε τέτοια πισωγυρίσματα με την πεποίθηση ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτα για να πάνε τα πράγματα καλύτερα την επόμενη φορά κι έτσι δεν κάνουν τίποτα για το πρόβλημα. Πιστεύουν ότι το εμπόδιο οφείλεται σε κάποιο προσωπικό τους μειονέκτημα που πάντα θα τους κατατρέχει.

Όπως και η ελπίδα, η αισιοδοξία προβλέπει την ακαδημαϊκή επιτυχία. Σε μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε πεντακόσια άτομα από την τάξη των πρωτοετών του 1984 στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, η επίδοση των φοιτητών σε ένα τεστ αισιοδοξίας αποδείχθηκε καλύτερος δείκτης πρόβλεψης των πραγματικών βαθμών τους στο πρώτο έτος απ’ ό,τι τα αποτελέσματα των SAT στο κολέγιο.

Ο Σέλιγκμαν, που μελέτησε τις επιδόσεις αυτές, είπε: «Οι εισαγωγικές εξετάσεις στο κολέγιο μετρούν το ταλέντα, ενώ οι επεξηγηματικοί τρόποι συμπεριφοράς μας πληροφορούν για το ποιος θα καταθέσει τα όπλα. Ο συνδυασμός ενός κάποιου ταλέντου με την ικανότητα να συνεχίζει κανείς παρά τις ήττες είναι αυτός που οδηγεί στην επιτυχία. Αυτό που απουσιάζει από τα τεστ αξιολόγησης ικανοτήτων είναι το κίνητρο. Aυτό που χρειάζεται να γνωρίζεις για κάποιον είναι το κατά πόσο θα συνεχίσει την προσπάθεια όταν τα πράγματα πάνε στραβά. Το ισχυρό μου προαίσθημα λέει ότι, με δεδομένο επίπεδο ευφυΐας, η πρακτική σου επίδοση και μια συνισταμένη όχι μόνο του ταλέντου αλλά και της ικανότητάς σου να αντέχεις στην ήττα».

Μία από τις πιο εντυπωσιακές μαρτυρίες της παραινετικής δύναμης της αισιοδοξίας στους ανθρώπους παρέχει μια μελέτη που εκπόνησε ο Σέλιγκμαν σε ασφαλιστές της εταιρείας MetLife. Η ικανότητα αποδοχής της απόρριψης με χάρη είναι ουσιαστική στις πωλήσεις κάθε είδους, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ένα προϊόν όπως η ασφάλεια, όπου η αναλογία των «όχι» προς τα «ναι» μπορεί να είναι αποθαρρυντική. Για το λόγο αυτό, γύρω στα τρία τέταρτα των ασφαλιστών εγκαταλείπουν τον κλάδο μέσα στα τρία πρώτα χρόνια εργασίας. Ο Σέλιγκμαν παρατήρησε ότι νέοι ασφαλιστές που ήταν εκ φύσεως αισιόδοξοι πούλησαν 37 τοις εκατό περισσότερα ασφαλιστήρια τον πρώτο χρόνο της απασχόλησης τους σε σύγκριση με τους απαισιόδοξους. Από την άλλη, οι απαισιόδοξοι που εγκατέλειψαν το επάγγελμα κατά τον πρώτο χρόνο ήταν διπλάσιοι σε ποσοστό από τους αισιόδοξους.

Επιπλέον, ο Σέλιγκμαν έπεισε τη MetLife να προσλάβει μια ειδική ομάδα υποψηφίων που είχαν υψηλές επιδόσεις σε ένα τεστ αισιοδοξίας, παρόλο που απέτυχαν στα συνηθισμένα κατατακτήρια τεστ (τα οποία συνέκριναν μια κλίμακα των στάσεών τους με ένα σταθερό πρότυπο το οποίο βασιζόταν σε απαντήσεις που είχαν δοθεί από επιτυχημένους ασφαλιστικούς πράκτορες). Αυτή η ειδική ομάδα ξεπέρασε σε πωλήσεις κατά 21 τοις εκατό τους απαισιόδοξους τον πρώτο χρόνο και κατά 57 τοις εκατό τον δεύτερο.

Η αισιοδοξία έχει τόση σημασία στις πωλήσεις ακριβώς επειδή αποτελεί μια συναισθηματικά ευφυή στάση. Κάθε «όχι» που δέχεται ο πωλητής είναι και μια μικρή ήττα. συναισθηματική αντίδρασή του στην ήττα αυτή είναι κρίσιμη για την ικανότητά του να βρει τα απαραίτητα κίνητρα προκειμένου να συνεχίσει. Καθώς τα «όχι» αυξάνονται, το ηθικό του μπορεί να πέσει, καθιστών και πιο δύσκολη την απόφαση να σηκώσει το ακουστικό για το επόμενο τηλεφώνημα. Αυτή η απόρριψη είναι ιδιαίτερα σκληρή για τον απαισιόδοξο, ο οποίος την ερμηνεύει ως εξής: «Είμαι ένας αποτυχημένος. Δεν πρόκειται ποτέ μου να κάνω μια πώληση». Κι αυτή η ερμηνεία σίγουρα οδηγεί σε απάθεια και ηττοπάθεια, αν όχι σε κατάθλιψη. Από την άλλη πλευρά, οι αισιόδοξοι λένε μέσα τους: «Χρησιμοποιώ λάθος τακτική» ή «Αυτός ο τελευταίος ήταν πραγματικά στις κακές του». Θεωρώντας όχι τον εαυτό τους, αλλά ένα στοιχείο της κατάστασης ως αίτιο της αποτυχίας τους, μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο προσέγγισης στο επόμενο τηλεφώνημα. Ενώ η διανοητική στάση του απαισιόδοξου οδηγεί στην απελπισία, στον αισιόδοξο ξυπνάει την ελπίδα.

Μπορεί βέβαια η θετική ή η αρνητική στάση να είναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό του ατόμου. Μερικοί άνθρωποι από τη φύση τους τείνουν προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Όπως όμως θα δούμε και στο Κεφάλαιο 14, ο χαρακτήρας μπορεί να διαπλαστεί από την εμπειρία. Η αισιοδοξία και η ελπίδα -όπως και η απαισιοδοξία και η απελπισία- μπορούν να διδαχθούν. Πίσω και από τα δύο υπάρχει μια αντίληψη που οι ψυχολόγοι αποκαλούν ΑΥΤΟΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ αυτή είναι η πεποίθηση του ατόμου ότι έχει τον έλεγχο των γεγονότων της ζωής του και μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που του παρουσιάζονται. Όταν ο άνθρωπος αναπτύσσει μια ικανότητα σε οποιονδήποτε τομέα, η αίσθηση της αυτοαποτελεσματικότητάς του ενισχύεται και ο ίδιος γίνεται πιο ικανός να ριψοκινδυνεύει και να αναζητάει πιο απαιτητικές προκλήσεις και υπερπηδώντας αυτές τις προκλήσεις, να αυξάνει την αίσθηση της αυτοαποτελεσματικότητάς του. Αυτή η στάση κάνει τους ανθρώπους να χρησιμοποιούν με τον καλύτερο τρόπο οποιεσδήποτε ικανότητες μπορεί να έχουν – ή να ενεργούν έτσι ώστε να τις αναπτύξουν. Ο Άλμπερτ Μπαντούρα, ψυχολόγος του Στάνφορντ που διενήργησε πολλές σχετικές με την αυτοαποτελεσματικότητα έρευνες, συνοψίζει πολύ ορθά: «Οι πεποιθήσεις των ατόμων για τις ικανότητές τους ασκούν βαθιά επίδραση σ’ αυτές τις ικανότητες. Η ικανότητα δεν είναι μια σταθερή ιδιότητα. Υπάρχει τεράστια ποικιλία στον τρόπο δράσης. Οι άνθρωποι που έχουν την αίσθηση της αυτοαποτελεσματικότητας συνέρχονται από τις αποτυχίες. Προσεγγίζουν τα πράγματα με στόχο να τα αντιμετωπίσουν και όχι να στενοχωρηθούν με το τι μπορεί να πάει στραβά.

Virginia Satir: Είμαι εγώ

Η αποκαλούμενη ‘γιαγιά της οικογενειακής θεραπείας’, η Virginia Satir δημιούργησε αυτή την απολαυστική ‘Διακήρυξη για την Εκτίμηση του Εαυτού’. 

Είμαι εγώ.

Σ’ όλο τον κόσμο δεν υπάρχει κανένας άλλος ακριβώς σαν κι εμένα.

Υπάρχουν άνθρωποι, που μου μοιάζουν σε μερικά σημεία, αλλά κανένας δεν είναι ολότελα όμοιος με εμένα. Επομένως ό,τι προέρχεται από εμένα είναι απόλυτα δικό μου γιατί εγώ μόνος μου το διάλεξα.

Μου ανήκει ό,τι έχω: το σώμα μου και όλα όσα κάνει, το μυαλό μου με τις ιδέες του και τις σκέψεις του, τα μάτια μου και οι εικόνες όσων βλέπουν, τα συναισθήματά μου, όποια κι αν είναι αυτά: θυμός, χαρά, αποκάρδιωση, αγάπη, απογοήτευση, ενθουσιασμός, το στόμα μου και τα λόγια που ξεστομίζω: ευγενικά, γλυκά ή σκληρά, σωστά ή λαθεμένα. Η φωνή μου δυνατή ή σιγανή και όλες μου οι πράξεις, άσχετα αν κατευθύνονται προς εμένα ή προς τους άλλους.

Δικές μου είναι όλες μου οι φαντασιώσεις, τα όνειρά μου, οι ελπίδες μου, οι φόβοι μου.

Δικοί μου οι θρίαμβοι και οι επιτυχίες μου και όλες μου οι αποτυχίες και τα λάθη μου.

Γιατί σε μένα ανήκει όλος ο εαυτός μου, μπορώ να γνωριστώ βαθιά, στενά μαζί του. Έτσι μπορώ να τον αγαπάω και να ‘μαι φίλος μαζί του, με όλες τις πλευρές. Μπορώ λοιπόν να βάλω όλον τον εαυτό μου να δουλέψει για το συμφέρον μου. Μερικές πλευρές του εαυτού μου με βάζουν σε απορία, το ξέρω και άλλες μου είναι τελείως άγνωστες. Όσο όμως διατηρώ φιλικές σχέσεις μαζί του και τον αγαπάω, μπορώ με θάρρος και ελπίδα να αναζητώ λύσεις για τα αινίγματα και τρόπους για να ανακαλύψω πιο πολλά πράγματα για μένα.

Όπως κι αν μοιάζω κι αν φαίνομαι, ό,τι λέω και κάνω, ό,τι σκέφτομαι κι αισθάνομαι σε οποιαδήποτε στιγμή, όλα αυτά είμαι εγώ. Κι αυτό είναι κάτι αυθεντικό και δείχνει πού βρισκόμουν εκείνη τη στιγμή.

Όταν αργότερα εξετάσω πώς έμοιαζα και πώς φαινόμουν, τι έκανα και τι είπα, τι σκέφτηκα και πώς αισθάνθηκα, κάποια σημεία μπορεί να είναι ακατάλληλα. Μπορώ να τα πετάξω τα ακατάλληλα και να κρατήσω όσα αποδείχθηκαν κατάλληλα και να εφεύρω κάτι καινούριο για να αντικαταστήσω ό,τι πέταξα.

Βλέπω, ακούω, αισθάνομαι, σκέπτομαι, λέγω και πράττω. Έχω τα εργαλεία που χρειάζομαι για να επιζήσω, να ‘μαι κοντά με τους άλλους, να ‘μαι παραγωγικός, να καταλαβαίνω και να βάζω σε τάξη μες το νου μου το πλήθος των ανθρώπων και των πραγμάτων έξω από εμένα.

Είμαι κύριος του εαυτού μου και, επομένως, μπορώ να τον οργανώσω.

Είμαι εγώ και είμαι πολύ εντάξει.

Satir, V. (1989). Πλάθοντας ανθρώπους.

Το Μαντείο των Δελφών και οι διφορούμενοι χρησμοί

Το Μαντείο των Δελφών ήταν το γνωστότερο μαντείο της Αρχαίας Ελλάδας και του τότε γνωστού κόσμου. Βρίσκεται στους Δελφούς. Θεωρείται ότι το σημείο όπου κτίστηκε ήταν ο ομφαλός της γης, γιατί, σύμφωνα με την παράδοση, όταν ο Δίας άφησε δύο αετούς, έναν προς την Ανατολή και έναν προς τη Δύση, συναντήθηκαν στους Δελφούς. Ήταν αφιερωμένο στον θεό Απόλλωνα. Η Πυθία ήταν το διάμεσο, με το οποίο επικοινωνούσε ο θεός, και έδινε τους χρησμούς, που καταγράφονταν και ερμηνεύονταν από τους ιερείς.

Στην ίδια περιοχή ενδέχεται να προϋπήρχε λατρευτικό κέντρο, στο οποίο τιμούσαν τη θεά Γη ήδη από τη μυκηναϊκή εποχή. Οι ανασκαφές στο ιερό της Αθηνάς Προναίας έχουν αποκαλύψει μυκηναϊκά ειδώλια τα οποία έχουν κατά καιρούς συσχετιστεί με τη λατρεία αυτή. Η ίδρυση του μαντείου θεωρείται ότι οφειλόταν στην ύπαρξη ενός χάσματος, από το οποίο έβγαιναν αέρια, τα οποία, εισπνεόμενα, έκανε να περνούν οι άνθρωποι σε μια κατάσταση έκστασης. Σύμφωνα με τον μύθο, μάλιστα, την ιδιότητα αυτή ανακάλυψε ένα κατσίκι, το οποίο πλησίασε στο χάσμα και άρχισε στη συνέχεια να συμπεριφέρεται περίεργα. Ο βοσκός, παρατηρώντας το, πλησίασε κι αυτός και στη συνέχεια άρχισε να προφέρει ακατάληπτα λόγια. Σύμφωνα με μια νεώτερη έρευνα η ύπαρξη χάσματος αμφισβητείται ενώ υποστηρίζεται ότι η συμπεριφορά της κατσίκας και όλη η μαντική διαδικασία της Πυθίας βασιζόταν στις φαρμακολογικές ιδιότητες των φύλλων ροδοδάφνης (Nerium oleander). Σύμφωνα με τη μυθολογία, φύλακας της Κασταλίας πηγής, που επίσης συνδεόταν με τη χρησμοδοτική ικανότητα του μαντείου, ήταν ο δράκος Πύθωνας, τον οποίο σκότωσε ο Απόλλων με το τόξο και τα βέλη του. Αυτή η πράξη σήμανε την ήττα των προηγούμενων λατρειών. Έκτοτε η λατρεία του Απόλλωνα κυριάρχησε. Η μεταστροφή αυτή τοποθετείται στην Υπομυκηναϊκή ή πρώιμη Γεωμετρική περίοδο. Στην Ιλιάδα αναφέρεται ήδη σαν ένας πλούσιος και ιερός χώρος.

Η μαντική τέχνη και η μετάβαση από τις Θρίες στην Πυθία

Με την έναρξη της λειτουργίας του ιερού του Απόλλωνα στους Δελφούς εξαπλώθηκε η φήμη πως ο θεός Απόλλωνας κατοικούσε μέσα στο ιερό του φυτό, τη δάφνη, και πως μέσα από το θρόισμα των φύλλων του φυτού προφήτευε δίνοντας χρησμούς για τα μελλούμενα. Σύμφωνα με την παράδοση και τη μυθολογία, τη μαντική τέχνη φαίνεται πως δίδαξαν στον θεό Απόλλωνα οι Θρίες, τρεις φτερωτές νύμφες και κόρες του Δία, όταν ο θεός έτυχε να βόσκει τα βόδια του στον Παρνασσό. Είναι πιθανόν οι Θρίες να διατηρούσαν κληρομαντείο στην περιοχή του Παρνασσού, που δεν αποκλείεται να αποτέλεσε μια πρώτη μορφή κατά μίμηση του οποίου φτιάχτηκε και ιδρύθηκε το Μαντείο των Δελφών. Σε αυτό το μαντείο χρησιμοποιούνταν η κλήρωση στη διαδικασία της χρησμοδοσίας. Οι κλήροι ρίχνονταν σε ένα δοχείο, από όπου επιλέγονταν ένας ή περισσότεροι και τα συμπεράσματα προέκυπταν από το σχήμα και το χρώμα τους, το οποίο φαίνεται να είχε ιδιαίτερη σημασία.

Στο χώρο των Δελφών, φαίνεται πως είχαν λειτουργήσει κατά σειρά τριών ειδών μαντεία: Το χθόνιο, που χρησμοδοτούσε μέσω της εγκοίμησης, το κληρομαντείο και εν τέλει το απολλώνιο μέσω της δάφνης. Ωστόσο, από τότε που η λατρεία του Απόλλωνα συνδυάστηκε με αυτή του Διονύσου, ο οποίος λατρευόταν από τους οπαδούς του μέσα σε κατάσταση έκστασης, παραφοράς και ιερής μανίας, υιοθετήθηκε ένας νέος τύπος χρησμοδότησης. Ο Απόλλων προφήτευε πια μέσω της Πυθίας, που λειτουργούσε ως δίαυλος και φερέφωνο του θεού. Με το μάσημα φύλλων δάφνης καθώς και με την επίδραση ατμών και άλλων αναθυμιάσεων που έρχονταν από το άνοιγμα στα άδυτα του Μαντείου, η Πυθία έδινε τους θεϊκούς χρησμούς μέσα σε μια κατάσταση εκστατικής και ιερής μέθης. Η Πυθία καθόταν πάνω σε έναν ψηλό, επίχρυσο τρίποδα, επάνω από το χάσμα του ναού. Αρχικά, οι γυναίκες που αναλάμβαναν το ρόλο της ιέρειας Πυθίας ήταν νέες, όμορφες και παρθένες. Ωστόσο, μετά την απαγωγή και τη διαφθορά μια νεαρής Πυθίας από τον Εχεκράτη τον Θεσσαλό που την ερωτεύτηκε και την έκλεψε, ο θεσμός αυτός άλλαξε. Επέλεγαν πια για το ρόλο αυτό μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας, άνω των πενήντα ετών. Οι Πυθίες μεγαλύτερης ηλικίας εξακολουθούσαν να ντύνονται σαν νεαρές κόρες και να στολίζονται με κοσμήματα. Κατά την παράδοση, πρώτη Πυθία υπήρξε η Φημονόη.

Τελετουργικό χρησμοδοσίας

Οι επισκέπτες που ζητούσαν χρησμό από την Πυθία ονομάζονταν θεοπρόποι και κατά το τελετουργικό του Μαντείου έπρεπε να καθαριστούν αρχικά με νερό από την Κασταλία πηγή, πληρώνοντας έναν ορισμένο αντίτιμο, το λεγόμενο πελανόν, που δεν ήταν ίδιο για όλους, ενώ έπρεπε να προσφέρουν και θυσία στο ναό του Απόλλωνα, συνήθως ένα κατσίκι. Το ζώο έπρεπε να μην είχε κάποιο ελάττωμα, ενώ απαραίτητος οιωνός για να μπορέσει η Πυθία να δώσει χρησμό, ήταν να αρχίσει το ζώο να τρέμει. Για το λόγο αυτό κατάβρεχαν το θύμα με κρύο νερό. Σύμφωνα με μια νεώτερη έρευνα η συμπεριφορά της κατσίκας εξηγείται από τις φαρμακολογικές ιδιότητες των φύλλων ροδοδάφνης (Nerium oleander), εκχύλισμα των οποίων δινόταν δοκιμαστικά στην κατσίκα πριν το πιει η Πυθία. Ανάμεσα στους θεοπρόπους υπήρχε μια ιεράρχηση, σχετικά με το ποιος προηγούνταν στη χρησμοδοσία. Οι πρώτοι που δικαιούνταν να λάβουν χρησμό ήταν οι κάτοικοι των Δελφών. Ακολουθούσαν όσοι είχαν τιμηθεί από του Δελφούς με το προνόμιο της προμαντείας και έπειτα οι υπόλοιποι. Μέσα στις δύο τελευταίες ομάδες, η σειρά κανονιζόταν με κλήρο.

Παρόμοιες τελετουργίες κάθαρσης ακολουθούσε και η Πυθία. Ύστερα από κάποια τυπική διαδικασία, κατέβαινε στο λεγόμενο άδυτον, κάτω από το σηκό του ναού του Απόλλωνα, όπου άκουγε την ερώτηση από τους ιερείς που βρίσκονταν σε έναν διπλανό μικρό χώρο που ονομαζόταν οίκος. Στη συνέχεια έπεφτε σε έκσταση ενώ οι ιερείς κατέγραφαν και ερμήνευαν τα λόγια που πρόφερε. Την επιμέλεια του Μαντείου είχαν πέντε άνδρες, κάθε ένας από τους οποίους ανήκε σε μια από πέντε μεγάλες οικογένειες των Δελφών που ονομάζονταν Δευκαλιωνίδες. Αυτοί ονομάζονταν όσιοι, ενώ ο επικεφαλής τους προφήτης.

Οι χρησμοί και η σημασία τους στον Αρχαίο Ελληνικό κόσμο

Αρχικά οι χρησμοί δίνονταν μόνο μια φορά το χρόνο, την 7η του μήνα Βύσιου, γενέθλια ημέρα του Απόλλωνα. Με την αύξηση της επισκεψιμότητας του Μαντείου, οι χρησμοί δίνονταν την 7η κάθε μήνα, εκτός από τους χειμερινούς, καθώς τότε, σύμφωνα με τον μύθο, ο Απόλλωνας έφευγε από τους Δελφούς και πήγαινε στους Υπερβορείους. Οι χρησμοί αυτοί, που η φύση τους μας έγινε γνωστή τόσο από επιγραφές όσο και από τα έργα αρχαίων συγγραφέων όπως ο Ηρόδοτος, αποτελούσαν για τον Ελληνικό κόσμο της εποχής νόμο, κάνοντας το Μαντείο ένα είδος ρυθμιστή για πολύ σημαντικά θέματα όπως πόλεμοι ή αποικισμοί, δίνοντάς του έτσι τεράστια δύναμη. Οι νόμοι για παράδειγμα της Σπάρτης, εισήχθησαν από τον Λυκούργο με το κύρος του Μαντείου, ενώ οι αποικίες στην κάτω Ιταλία ή τον Εύξεινο Πόντο ιδρύονταν αφού οι πόλεις το συμβουλεύονταν. Την περίοδο του 7ου και 6ου π.Χ. αιώνα, με την αύξηση της ανάγκης για νέες αποικίες το Μαντείο των Δελφών γνωρίζει και τη μεγαλύτερή του ακμή. Αυτές τιμούσαν τον Απόλλωνα σαν Αρχηγέτη, ενώ αρκετές έπαιρναν το όνομα Απολλωνία.

Οι χρησμοί τις παλαιότερες εποχές ήταν γνωστοί για το διφορούμενο νόημά τους. Αρκετές ήταν οι φορές που το Μαντείο δεν κρατούσε αμερόληπτη στάση, αλλά έπαιρνε απροκάλυπτα το μέρος μιας παράταξης, όπως για παράδειγμα στον Πελοποννησιακό πόλεμο που πήρε το μέρος των Λακεδαιμονίων. Επίσης, κατά τους Περσικούς Πολέμους είχε κατηγορηθεί για φιλοπερσική στάση. Όμως, οι υπηρεσίες του δίνονταν προς όλους, άσχετα με την πολιτική κατάσταση που επικρατούσε στις περιοχές τους. Το Μαντείο είχε απήχηση και εκτός ελληνικού κόσμου. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι σημαντικοί ηγεμόνες της Μικράς Ασίας, όπως ο Μίδας, ο Γύγης, ο Αλυάττης και ο Κροίσος παραδέχτηκαν την υπεροχή του έναντι άλλων μαντείων, το συμβουλεύτηκαν σε σημαντικές στιγμές της καριέρας τους και στη συνέχεια το αντάμειψαν με πλουσιότατα δώρα.

Seneca: Στην πραγματικότητα, η ζωή κάθε άλλο παρά μικρή είναι

Κλαίμε και οδυρόμαστε επειδή, τάχα, η ζωή είναι πάρα πολύ μικρή κι επειδή, σα να μην έφτανε μόνον αυτό, τα χρόνια που μας είναι γραμμένο να ζήσουμε περνούν με μεγάλη ταχύτητα – χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.

Ξοδεύουμε τα χρόνια μας όχι απολαμβάνοντας τη ζωή, αλλά σπαταλώντας την σε προετοιμασίες οι οποίες υποτίθεται πως θα μας επιτρέψουν να τη χαρούμε στο απώτερο μέλλον.

Στην πραγματικότητα, η ζωή κάθε άλλο παρά μικρή είναι˙ σ’ εμάς φαίνεται μικρή, επειδή ένα μεγάλο μέρος της το ξοδεύουμε άσκοπα.

Τη στιγμή που τη σπαταλάμε μεταξύ χλιδής και απερισκεψίας, χωρίς να μας ενδιαφέρει να δημιουργήσουμε κάτι που θα έχει αξία, είναι επόμενο να διαπιστώνουμε κάποια στιγμή πως έφυγε χωρίς καν να έχουμε προλάβει να το συνειδητοποιήσουμε. Το βάσανό μας δεν είναι η μικρή διάρκεια της ζωής μας˙ εμείς την κάνουμε να φαίνεται σύντομη, με την απληστία μας.

Οι ακολασίες μας, τόσο πολύ μας πνίγουν ώστε δε μας επιτρέπουν να σηκώσουμε κεφάλι και να αντικρίσουμε κατάματα την αλήθεια. Είμαστε θύματά τους, βυθισμένοι στο πάθος, ανίκανοι να αναδυθούμε και να ξαναχαρούμε τον καλό εαυτό μας. Και όταν καταφέρουμε να γαληνέψουμε, συνήθως λόγω τυχαίων συγκυριών, υπαναχωρούμε μην μπορώντας να ηρεμήσουμε εντελώς από τα πάθη μας – όπως η ανοιχτή θάλασσα εξακολουθεί να είναι ταραγμένη και αφού έχει κοπάσει ο άνεμος.

Όταν βρίσκομαι σε παρέες όπου υπάρχουν και ηλικιωμένοι, μου αρέσει να απευθύνομαι σε κάποιον από αυτούς και να του λέω:

«Να που έφτασες στα απώτατα όρια της ανθρώπινης ζωής και σε βαραίνουν σχεδόν εκατό χρόνια. Πες μας, λοιπόν, τι συμπέρασμα έβγαλες από τη ζωή σου; Κάνε τον εξής υπολογισμό: αφαίρεσε από την ηλικία σου τον χρόνο που αφιέρωσες σε άλλους – στις ερωμένες σου, σε ένα σημαντικό πρόσωπο, σε έναν πελάτη, σε μια οικογενειακή υποχρέωση με τη σύζυγό σου, για να επιπλήξεις κάποιον υπηρέτη σου, για κάθε είδους κοινωνική υποχρέωση και για τη συμμετοχή σου στα κοινά. Βγάλε, επίσης, τον χρόνο κατά τον οποίον ήσουν άρρωστος, καθώς και όσον χρόνο άφησες να περάσει ανεκμετάλλευτος. Θα δεις ότι έχεις ζήσει πολύ λιγότερα χρόνια από εκείνα που νομίζεις θυμήσου, τώρα, τις ελάχιστες φορές που κατάφερες να μην επιθυμήσεις τίποτα περισσότερο από εκείνο που είχες αποφασίσει αρχικά να επιδιώξεις, τις σπάνιες εκείνες ημέρες που εξελίχθηκαν όπως ακριβώς είχες ευχηθεί, τις στιγμές κατά τις οποίες κατάφερες πραγματικά να αξιοποιήσεις τον εαυτό σου, όταν το πρόσωπό σου ήταν γαλήνιο και το πνεύμα σου ήρεμο. Ανακάλεσε στη μνήμη σου τα έργα που κατάφερες να πραγματοποιήσεις στη διάρκεια αυτής της μακρόχρονης ζωής, τους ανθρώπους που λεηλάτησαν τη ζωή σου, πόσο μικρό φαντάζει το λίγο καλό που απέμεινε από όσα έπραξες, και θα καταλάβεις ότι πεθαίνεις πρόωρα.».

Ζείτε σα να επρόκειτο να ζήσετε για πάντα. Ποτέ δεν αναλογίζεστε πόσο αδύναμοι είσαστε, δεν παρατηρείτε πόσο γρήγορα περνά ο καιρός˙ τον χάνετε σα να είχατε άλλον τόσον και ακόμα περισσότερο.

Δυστυχώς, είναι αναπόφευκτο να περνούν τα καλύτερα χρόνια μας πολύ γρήγορα˙ διότι, ακόμη κι αν η λογική επιδιώκει να επιβραδύνει την πορεία τους, είναι η ίδια η φύση που τα κάνει να προχωρούν ταχύτατα. Εσείς, όμως, δεν το αντιλαμβάνεστε αυτό και δεν προσπαθείτε να διασώσετε κάτι από αυτά τα χρόνια ή να ζήσετε όσο πιο καλά μπορείτε ό,τι από αυτά είναι φευγαλέο˙ αντιθέτως, τα αφήνετε να περάσουν και να φύγουν σα να ήταν κάτι άχρηστο – σα να μπορούσατε να τα ανακτήσετε ανά πάσα στιγμή.

Δεν υπάρχει τίποτα που ν’ απασχολεί λιγότερο τον άνθρωπο από το να μάθει την τέχνη του ζην, όπως επίσης και δεν υπάρχει τίποτα πιο δύσκολο να μάθει. Για τις άλλες τέχνες υπάρχουν παντού αναρίθμητοι δάσκαλοι.

Χρειάζεται να περάσει ολόκληρη η ζωή μας για να μάθουμε πώς να τη ζούμε και, το πιο αξιοπερίεργο από όλα, χρειάζεται να περάσει ολόκληρη η ζωή μας για να μάθουμε πώς να πεθαίνουμε.

Το να ξέρει κάποιος πώς να αξιοποιεί τον χρόνο του, πιστέψτε με, είναι γνώρισμα ανώτερου ανθρώπου˙ δηλαδή, το να μην αφήσει ούτε μια στιγμή να πάει χαμένη. Όσο κι αν διαρκέσει η ζωή του, η ουσιαστική της διάρκεια είναι ο χρόνος που διέθεσε σωστά˙ δηλαδή, ό,τι δεν άφησε ακαλλιέργητο και αναξιοποίητο, ό,τι δεν εκχωρήθηκε στους άλλους, ο χρόνος για τον οποίον θεώρησε πως δεν ανταλλάσσεται με τίποτα στον κόσμο.

Όλοι τους επισπεύδουν τον ρυθμό της ζωής τους, άρρωστοι από προσδοκία για το μέλλον και αηδιασμένοι από το παρόν. Όμως, όποιος διαθέτει όλον του τον καιρό για τον εαυτό του κι έχει υιοθετήσει ένα πρότυπο ανθρώπινης ζωής, δεν εύχεται για το αύριο ούτε και το φοβάται. Διότι, τι θα μπορούσε να τον ευχαριστήσει από όσα μπορεί να του φέρει η επόμενη στιγμή; Όλα όσα τον ενδιαφέρουν, τα γνωρίζει και τα έχει χορτάσει. Ας κανονίσει, λοιπόν, η τύχη πώς θα είναι οι στιγμές που του απομένουν να ζήσει. Στη ζωή του είναι, πλέον, αυτάρκης˙ τι είναι αυτό που θα μπορούσε να του προσθέσει κάτι; Είναι σα να προσπαθείς να ταΐσεις κάποιον ήδη χορτάτο: μπορεί να δεχθεί το φαγητό σου, αλλά δεν μπορείς να ικανοποιήσεις κάποια ανεκπλήρωτη επιθυμία του. Δεν είναι, λοιπόν, τα άσπρα μαλλιά και οι ρυτίδες που θα μας δείξουν ότι κάποιος έχει ζήσει πολύ˙ αυτά, δείχνουν αν κάποιος έχει υπάρξει πολύ.

Περιφρονούμε το πιο πολύτιμο πράγμα, επειδή ξεγελιόμαστε από το ότι ο χρόνος δεν είναι χειροπιαστό υλικό αγαθό˙ δεδομένου ότι δεν μπορούμε να τον δούμε, θεωρούμε πως έχει ευτελή αξία και διατίθεται δωρεάν.

Ενώ όλοι συμφωνούμε ότι πρέπει να χρησιμοποιούμε με σύνεση ό,τι υπάρχει περίπτωση να μας λείψει, δε μας νοιάζει να σπαταλάμε απλόχερα ό,τι είμαστε σίγουροι πως θα το έχουμε άφθονο και στο μέλλον.

Κανείς δεν μπορεί να επαναφέρει τα χρόνια που έχασες και κανένας δεν μπορεί να σου δώσει πίσω τη ζωή σου. Η ηλικία σου θ’ ακολουθήσει τη ροή της όπως ακριβώς ξεκίνησε – χωρίς επιστροφή, χωρίς στάση, αθόρυβα και χωρίς τίποτα να μπορεί να επιβραδύνει την ταχύτητά της. Τίποτα δε θα μπορέσει να επιμηκύνει την πορεία της, είτε έχεις όλη την εξουσία στα χέρια σου είτε είσαι ο τελευταίος υπήκοος˙ μόλις ξεκινήσει, καμία δύναμη δε θα μπορέσει να την κάνει να προχωρεί πιο αργά ή να παρεκκλίνει της πορείας της. Θα συμβεί το εξής: εσύ θα είσαι ο πολυάσχολος, η ζωή θα τρέχει και, κάποια στιγμή, είτε το θέλεις είτε όχι, ο θάνατος θα εμφανιστεί και θα πρέπει να τα αφήσεις όλα και να τον ακολουθήσεις. Δεν υπάρχει πιο ανόητος συλλογισμός από αυτόν που κάνουν ορισμένοι, οι οποίοι υπερηφανεύονται πως έχουν προγραμματίσει κάθε τι στη ζωή τους. Διαθέτουν κάθε στιγμή της ζωής τους για να καταστρώσουν πώς θα ζήσουν καλύτερα στο μέλλον! Καταρτίζουν μακροπρόθεσμα σχέδια διαπράττοντας το μεγαλύτερο σφάλμα: αναβάλλουν τη ζωή τους!

Μία μία οι στιγμές, μία μία οι μέρες, δημιουργούν το παρόν. Όλες οι στιγμές και οι μέρες που παρήλθαν, θα αναδυθούν μόλις το προστάξεις και θα αφεθούν να τις εξετάσεις και να τις επεξεργαστείς. Όμως, αυτό είναι κάτι που δεν μπορούν να κάνουν οι πολυάσχολοι, διότι η περιπλάνηση σε οποιαδήποτε περίοδο της ζωής προϋποθέτει μια ήσυχη και σίγουρη συνείδηση. Αντιθέτως, τα πολυάσχολα πνεύματα, δεν μπορούν να στραφούν και να κοιτάξουν προς τα πίσω. Συνεπώς, η ζωή τους θα χαθεί σε μιαν άβυσσο. Και, όπως είναι μάταιη σπατάλη ν’ αδειάζεις ένα υγρό όταν δεν έχεις βάλει ένα δοχείο από κάτω για να το μαζέψει, κατά τον ίδιο τρόπο, ελάχιστη αξία έχει ο χρόνος που έχουμε υπάρξει – όταν δεν μπορεί να απομνημονευθεί και χύνεται στο κενό από τις ρημαγμένες και διάτρητες ψυχές. Τόσο σύντομη είναι η διάρκεια του παρόντος, ώστε για ορισμένους δεν υπάρχει παρόν˙ η πορεία του είναι ατέρμονη, κυλάει βιαστικά και, μόλις φτάσει στο τέλος, σταματάει να υπάρχει.

Μόνο αυτοί που αφιερώνονται στο πνεύμα είναι ευτυχείς, μόνο αυτοί ζουν πραγματικά. Δεν περιορίζονται μονάχα στο να αντλούν χρήσιμη εμπειρία από τον χρόνο που έχει διαρκέσει η δική τους ζωή, αλλά προσθέτουν σ’ αυτόν την εμπειρία του χρόνου που έχει προϋπάρξει.

Αυτοί που ξεχνούν το παρελθόν τους, παραμελούν το παρόν τους, φοβούνται το μέλλον και διάγουν βίο πολύ βραχύ και βασανισμένο. Και όταν φτάσει η στερνή στιγμή, αυτοί οι δυστυχείς καταλαβαίνουν, αν και είναι πλέον πολύ αργά, ότι όσον καιρό πίστευαν πως ήσαν απασχολημένοι, στην πραγματικότητα δεν έκαναν τίποτα. Και, όταν επικαλούνται τον χάρο να έλθει να τους πάρει, διακηρύσσοντας πως βαρέθηκαν να ζουν, μην πλανευτείς και πιστέψεις ότι θεωρούν πως έζησαν πολύ. Απλώς, η ανοησία τους βασανίζει με αβάσταχτες ανασφάλειες οι οποίες τους ωθούν σε ό,τι φοβούνται˙ εύχονται συχνά τον θάνατο, ακριβώς επειδή τους τρομάζει. Επίσης, όταν λένε πως η μέρα τους φαίνεται ατελείωτη και παραπονιούνται πως δεν περνά η ώρα μέχρι να βραδιάσει και να πάνε να δειπνήσουν, μη φανταστείς ότι έζησαν τόσο που βαρέθηκαν τη ζωή τους˙ πράγματι, μόλις οι ασχολίες τους εκλείψουν και αφεθούν στην απραξία, αισθάνονται αμήχανα μη ξέροντας πώς να περάσουν τον ελεύθερο χρόνο τους. Κάτι βρίσκουν να κάνουν, αλλά όλον τον υπόλοιπο χρόνο πλήττουν. Έτσι, εύχονται τη γρήγορη πάροδο αυτών των μεταβατικών ημερών, όπως ακριβώς συμβαίνει όταν έχει ανακοινωθεί η ημερομηνία για κάποια μονομαχία ή όταν περιμένουν τη μέρα για κάποιο άλλο θέαμα ή διασκέδαση.

Ιδού, λοιπόν, η ζωή εκείνων που με μεγάλο κόπο κατακτούν πράγματα και ακόμη πιο κοπιαστικά τα διατηρούν. Φτάνουν στον στόχο τους μοχθώντας και προσκολλώνται με αγωνία στο απόκτημά τους. Το μεσοδιάστημα, το οποίο δε θα σταματήσει ποτέ να μεγαλώνει, δεν το υπολογίζουν. Νέες ασχολίες αντικαθιστούν τις παλιές, η ελπίδα διεγείρει την ελπίδα, η φιλοδοξία συντηρεί τη φιλοδοξία. Δεν αποζητούμε το τέλος της δυστυχίας μας, παρά μόνο αλλάζουμε την πηγή της.

Ποτέ δε θα εκλείψουν οι λόγοι για ευτυχία ή δυστυχία˙ η ζωή θα διακλαδίζεται μέσα από τις ασχολίες και δε θα υπάρξει ποτέ ανάπαυλα, παρά μονάχα στα όνειρά μας.

Όσοι ενδιαφέρονται να γοητεύουν και να γοητεύονται, όσο ο ένας ενοχλεί τον άλλον, αμοιβαία δυστυχούν και η ζωή τους παραμένει χωρίς άρωμα, χωρίς ικανοποίηση και χωρίς καμία ηθική πρόοδο. Παραβλέπουν τον θάνατο, συντηρούν μακρινές ελπίδες, μερικοί προετοιμάζονται για πράγματα που βρίσκονται πέρα από τη ζωή: τάφοι επιβλητικών διαστάσεων και αφιερώσεις σε δημόσια μνημεία, παιχνίδια γύρω από την επικήδεια πυρά κι εξεζητημένες εκφορές. Έχουν ζήσει, πράγματι, τόσο λίγο

Δε σε προτρέπω σε μια στείρα και απαθή ανάπαυλα, ούτε να βυθίσεις στον ύπνο και στις διασκεδάσεις ό,τι ζωτικό υπάρχει μέσα σου. Αυτό δεν είναι ανάπαυλα˙ θα ανακαλύψεις στόχους πιο ευρείς από όλους εκείνους στους οποίους αφιέρωσες την ενεργητικότητά σου, στόχους που θα μπορέσεις να εκπληρώσεις στην απομόνωση και στην ηρεμία.

Τώρα, όσο το αίμα σου είναι ακόμα ζεστό, το σφρίγος πρέπει να σε κατευθύνει προς ό,τι καλύτερο υπάρχει σ’ αυτόν τον κόσμο. Σε αυτό το είδος ζωής σε περιμένει η αγάπη, μπορείς να κάνεις πράξη την αρετή και να ξεχνάς τα πάθη, έχεις τη δυνατότητα να αποκτήσεις συναίσθηση της ζωής και του θανάτου – με απώτερο σκοπό την απόλυτη γαλήνη της ψυχής.

Lucius Annaeus Seneca, «Ad Paulinum, de brevitate vitae» («Προς Παυλίνο, περί βραχύτητας του βίου»)

Τι συμβαίνει με τους επιστημονικούς ρεπόρτερ

Γιατί οι δημοσιογράφοι της επιστήμης είναι τόσο εύπιστοι;

Η ευπιστία των δημοσιογράφων της επιστήμης είναι αξιοσημείωτη. Η αναφορά τους, σχεδόν κατά κανόνα, μοιάζει περισσότερο σαν να φτιάχνουν ένα δελτίο τύπου παρά να διερευνούν αντικειμενικά τους ισχυρισμούς των υποκειμένων τους, δηλαδή των επιστημόνων. Αν και η κυρίαρχη δημοσιογραφία στο σύνολό της μοιάζει όλο και περισσότερο με την κρατική προπαγάνδα, υπάρχει τουλάχιστον, μερικές φορές, ένα φαινομενικό σκεπτικισμό. Τι συμβαίνει, λοιπόν, με τους επιστημονικούς ρεπόρτερ;

Ο Nicholas Wade είναι πρώην επιστημονικός συντάκτης των New York Times , οπότε μπορεί να έχει κάποιες γνώσεις για αυτό. Γράφοντας για το City Journal, ρωτά: «Δημοσιογράφοι ή πράκτορες δημοσίων σχέσεων;»

Ο Wade γράφει, «Σε αντίθεση με τους περισσότερους δημοσιογράφους, οι επιστημονικοί συγγραφείς σπάνια εξετάζουν τα κίνητρα των πηγών τους». Αυτό είναι αλήθεια. Μα γιατί;

Αθώοι από τον σκεπτικισμό των περισσότερων δημοσιογράφων για τα ανθρώπινα κίνητρα, οι συγγραφείς της επιστήμης θεωρούν τους επιστήμονες, τις έγκυρες πηγές τους, ως πολύ Ολυμπιονίκες για να συγκινούνται ποτέ από ασήμαντα ζητήματα ιδιοτελούς συμφέροντος. Η καθημερινή τους δουλειά είναι να αναμεταδίδουν ισχυρισμούς για εντυπωσιακές νέες ανακαλύψεις , όπως η πρόοδος για την θεραπεία του καρκίνου ή το να κάνουν τους παράλυτους αρουραίους να περπατούν. Οι περισσότεροι από αυτούς τους ισχυρισμούς αποτυγχάνουν -η έρευνα δεν είναι μια αποτελεσματική διαδικασία- αλλά οι επιστημονικοί συγγραφείς και οι επιστήμονες επωφελούνται από την δημιουργία ενός ρεύματος ευχάριστων ψευδαισθήσεων . Οι δημοσιογράφοι λαμβάνουν τις ιστορίες τους, ενώ η κάλυψη των μέσων ενημέρωσης βοηθά τους ερευνητές να προσελκύουν κρατικές επιχορηγήσεις.

Καθηλωμένοι από τα πλεονεκτήματα αυτής της συμπαιγνίας, οι συγγραφείς της επιστήμης δίνουν λίγη προσοχή σε εσωτερικά προβλήματα που μειώνουν σοβαρά την αξιοπιστία της επιχείρησης επιστημονικής έρευνας, όπως το εκπληκτικό γεγονός ότι λιγότερα από τα μισά ευρήματα υψηλού προφίλ σε ορισμένους τομείς μπορούν να αναπαραχθούν σε άλλα εργαστήρια. Η απάτη και τα σφάλματα σε επιστημονικές εργασίες είναι δύσκολο να εντοπιστούν, ωστόσο, περίπου 32.000 εργασίες έχουν ανακληθεί για διάφορους λόγους. Η αξιοπιστία των επιστημονικών ισχυρισμών είναι ένα τρομερό πρόβλημα, αλλά ένα παράξενα μικρό ενδιαφέρον για πολλούς επιστημονικούς συγγραφείς.

Εάν διαπιστωθεί ότι ο ιός Covid έχει πράγματι δραπετεύσει από ένα εργαστήριο στην Γουχάν, ένα παλιρροϊκό κύμα οργής του κοινού μπορεί να ταρακουνήσει τον ναό της επιστήμης στα θεμέλιά του . Αντανακλά τα συμφέροντα των πηγών τους -αν κι εμπλέκεται και πολιτική πόλωση- ότι οι συγγραφείς της επιστήμης χρησιμοποιούν οποιαδήποτε στοιχεία που ευνοούν την φυσική εμφάνιση και αγνοούν όλα όσα δείχνουν διαρροή εργαστηρίου.

Οι συγγραφείς της επιστήμης πρέπει να αποφασίσουν εάν το καθήκον τους ανήκει στους αναγνώστες τους ή στις πηγές τους. Η μία επιλογή τους κάνει πραγματικούς δημοσιογράφους, η άλλη απλώς μη διαπιστευμένους πράκτορες δημοσίων σχέσεων για την επιστημονική κοινότητα. 

Έχουν κάνει την επιλογή τους.

Οι περισσότεροι επιστημονικοί ρεπόρτερ που γράφουν για την εξέλιξη φαίνεται ότι επέλεξαν να είναι λάτρεις και τρελάρες για τους θεόμορφους βιολόγους, οι οποίοι είναι «πολύ ολυμπιονίκες για να συγκινηθούν ποτέ από ασήμαντα ζητήματα προσωπικού συμφέροντος». Το ότι ένας ολόκληρος τομέας της δημοσιογραφίας πρέπει να στηρίζεται σε μια τόσο άγρια ​​λανθασμένη εκτίμηση για την ανθρώπινη φύση αξίζει να σημειωθεί.

Εάν, ή πότε, ο σχεδιασμός ξεπεράσει τις τυφλές δαρβινικές διεργασίες ως η προτιμώμενη εξήγηση για την βιολογική πολυπλοκότητα, αυτό που ο Nicholas Wade αποκαλεί «ναός της επιστήμης» θα κλονιζόταν πραγματικά. Όσον αφορά την προέλευση αυτής της πολυπλοκότητας, η προστασία των «συμφερόντων των πηγών τους» εξηγεί γιατί οι αναφορές για την εξελικτική βιολογία χρειάζονται τόσο έντονο έλεγχο.

Στροφή σε ό,τι έκανες μέχρι χθες

Η πιο ωραία συμβουλή που μου έχουν δώσει είναι να μην ”ξυπνήσω” όταν είναι ήδη, αργά.

Νομίζω ότι ”ξυπνάω” από λίγο κάθε μέρα, γιατί βλέπω και κάτι παραπάνω κάθε μέρα.

Αυτό που βλέπω είναι πως η εγγενής και πηγαία ευγένεια με ανθρώπους τυχαίους, από τους οποίους δεν έχεις να αποκομίσεις κάτι μεταφράζεται συχνά ως ανάγκη σου και αδυναμία σου. Δεν είναι αδυναμία να έχεις καθαρό βλέμμα και να αγαπάς τον εαυτό σου και άρα όταν γνωρίζεις ανθρώπους να είσαι ευγενής και να κάνεις την πλάκα σου.

Αλλά, τελικά, δεν αξίζει να είσαι εγγενώς ευγενής με τυχαίους, γιατί πολύ απλά, αφού είναι τυχαίοι όπως λες, μπορεί και να μην σε εκτιμήσουν, και να νιώσεις ενέργεια να σου φεύγει προσπαθώντας να επικοινωνήσεις και να ”συμβαδίσεις” νοητικά με ανθρώπους που εκ των πραγμάτων έχουν μέσα τους παγερό πάγο.

Συμπέρασμα; Στροφή 180 μοιρών σε ό,τι έκανες μέχρι χθες. Το καθαρό σου βλέμμα δεν είναι απαραίτητο να συνεπάγεται ευγένεια και καλή διάθεση. Μπορεί να είναι και καθαρό αλλά παγερό και ψυχρό βλέμμα ταυτόχρονα. Μπορείς να είσαι μια χαρά γλυκός άνθρωπος στον πυρήνα σου, και απ’ έξω να δείχνεις κάτι άλλο.

Σε αυτήν την κοινωνία, που όσο πιο πολλά βλέπεις μέσα σ’ αυτή απορείς για το βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο μέλλον της, για να επιβιώνεις και να έχεις το πάνω χέρι πρέπει να είσαι ΑΠΛΗΣΙΑΣΤΟΣ. Με ύφος τύπου ”σας μισώ όλους”. Ένας άνθρωπος που δεν τολμάει κανείς να πλησιάσει, γιατί εκείνος πρωτίστως δεν θέλει και δεν έχει την πρόθεση να πλησιαστεί. Ένας άνθρωπος περήφανος που απολαμβάνει την ύπαρξή του, χωρίς να ενδιαφέρεται για το αν θα είναι αγαπητός, ούτε αν θα βγει να σπάσει πλάκα, ούτε αν θα τον φλερτάρουν δέκα άτομα, ούτε άμα θα τον κάνουν παρέα τα παιδιά της γειτονίτσας, τίποτ’ απ’ αυτά.

Η μόνη λύση της ζωής ετούτης είναι η κακιά και άτεγκτη σκύλα.

Αυτό το επιβεβαιώνει η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ, κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε λεπτό.

Βγες έξω και δες τα βλέμματα που ρίχνουν οι άγνωστοι μεταξύ τους.

Βγες έξω και παρατήρησε πόσο σεξιστικά κοιτούν.

Βγες και μίλα με ένα, δύο, δέκα αγόρια, και παρατήρησε αν το κίνητρο με βάση το οποίο σου μιλάνε είναι η ευγένεια ή μήπως η βλέψη τους να σε χρησιμοποιήσουν απλά σαν μέσο και κρέας για το δικό τους το καλό.

Βγες και γνώρισε τυχαία κάποιον που είναι δεσμευμένος, και παρατήρησε ότι θα σε αποφύγει γιατί έχει κοπέλα, που σημαίνει εξ ορισμού ότι βλέπει τις γυναίκες μόνο σαν υποψήφιες τρύπες από παντού και όχι σαν ανθρώπους, που έχουν και λόγο να αρθρώσουν και απόψεις να εκφράσουν.

Βγες έξω και παρατήρησε πόσες γυναίκες – κνώδαλα υπάρχουν που κοιτάζουν άλλες γυναίκες με μισό μάτι γιατί δεν θέλουν να υπάρχει καμιά πιο όμορφη από εκείνες.

Βγες έξω και δες με τι τρόπο κοιτάνε να υποσκάψουν κάποιοι τους χαρισματικούς συναδέλφους τους, να τους συκοφαντήσουν και να τους υποβιβάσουν.

Βγες έξω και δες αυτόν που έχει λόξα να φοράει κοστούμια όλη μέρα για να φαίνεται “καθώς πρέπει” κι αυτόν ειδικά ψάξε να δεις πόσο πολύ ασεβής είναι απέναντι στην γυναίκα του.

Βγες έξω και δες την άλλη που κάνει απεργία πείνας, αλλά κρατάει το νέο iphone.

Δες την καθηγήτρια με τις πολλές και φοβερές γνώσεις, αλλά μπες στο σπίτι της και άκου τί κάθεται και λέει στο ίδιο της το παιδί και πώς το μεταχειρίζεται.

Δες πόσο πετυχημένος φαίνεται ο τάδε, και πας να τον θαυμάσεις, αλλά για ρώτησέ τον, πώς έφτασε εκεί που είναι;

Δες τι φοβερό μυαλό είναι ο δείνα… και ψάξε αν είναι όντως ισορροπημένος ή αν το βράδυ ψάχνει για φαντάσματα και νομίζει πως έχει και ανώτερη γνώση…

Ζήτα από γνωστούς σου σημειώσεις ενός μαθήματος από το οποίο έλειπες και δες πως ΑΝ στις δώσουν θα είναι με βαριά καρδιά, ενώ σε έναν άγνωστο στο fb στην ομάδα της σχολής θα τα δώσει ευχαρίστως, γιατί ο άλλος είναι άγνωστος και εσύ γνωστός, και ως γνωστόν, δεν θέλουμε ο γνωστός να γίνει καλύτερος από εμάς γιατί ξέρουμε την ύπαρξή του, τον έχουμε στην ζωή μας και τον ανταγωνιζόμαστε, για να νιώθουμε καλά με τον εαυτούλη μας.

Βγες και γνώρισε καλοπροαίρετα ανθρώπους και εστίασε στα καλά τους, και δες, πως εκείνοι θα εστιάσουν σε ένα αρνητικό σου.

Βγες έξω και δες τον φιλόζωο με το σκύλο του αγκαλιά, αλλά πήγαινε σπίτι του και αναρωτήσου αν τον ταϊζει, αν του δίνει νερό, αν καθαρίζει, αν φροντίζει για την υγεία του, ή αν το έχει μόνο για την φωτογραφία.

Βγες έξω και γνώρισε την ”τέλεια φίλη” που είναι χαμογελαστή και ωραία, και σου λέει πόσο συμπαθητική είσαι και όλες τις απόψεις είναι απλά επανάληψη των δικών σου από καθαρή αντιγραφή, και πήγαινε σπίτι της να δεις το πραγματικό της πρόσωπο – ότι κουτσομπολεύει τον πάτο και την στέγη σαν σωστή δηθενοβλαχάρα χωρίς ασχολίες.

Πώς μετά να μην βαρεθείς το ήπιο τρόπαριό σου και να μην το αντιστρέψεις εντελώς;

Και δεν έχει σημασία τι φαίνεσαι, παχουλή, αδύνατη, με καμπύλες, χωρίς, γυμνασμένη, ψηλή, κοντή, με μεγάλη μύτη , αστεία αυτιά, αστεία δόντια, κλπ. Σημασία έχει τι κρύβεις μέσα σου και τι ικανότητα έχεις να μεταβάλλεσαι ΚΑΘΕ μέρα και να μετατρέπεσαι σε κάτι άλλο από το χθες.

Σημασία έχει η αρτιότατη ικανότητά σου να ΓΥΡΝΑΣ ΑΝΑΠΟΔΑ τους δείκτες. Να αντιστρέφεις τον εαυτό σου υπό μία έννοια. Ενώ το γλυκό και συγκαταβατικό το έχεις απ' έξω και μέσα κρύβεις τον ατσάλινο πυρήνα, κρύψε μέσα το ευγενές και βγάλε έξω και εξάντλησε ΟΛΗ την αυστηρότητα, σοβαρότητα, πλήρως απρόσιτα.

Δεν σε ενδιαφέρει που θα εκπλήξεις τους άλλους. Αυτό είναι δεδομένο και λογική αναγκαιότητα της προσαρμοστικότητάς σου.

Σε ενδιαφέρει που θα εκπλήξεις εσένα.

Και, βασικά, λάθος, δεν θα σε εκπλήξεις, γιατί ΑΠΟ ΠΑΝΤΑ ήξερες μέσα σου από τι είσαι φτιαγμένος.

Απλά θα σε δικαιώσεις και θα σε σε αγαπάς αρκετά παραπάνω.

Ο Φραντς Κάφκα και η Μεταμόρφωση

Το λογοτεχνικό βεληνεκές της «μεταμόρφωσης» του Κάφκα κρίνεται δεδομένο.

Ο Κάφκα κατατάσσεται στους κορυφαίους λογοτέχνες του 20ου αιώνα και η «Μεταμόρφωση», μαζί με την «Δίκη» αποτελούν όχι μόνο τα πιο γνωστά, αλλά και τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα της καφκικής σκέψης. Η υπόθεση του έργου συγκεκριμενοποιείται από την αρχή. Ο Γκρέγκορ Σάμσα ξυπνά ένα τυχαίο πρωί και διαπιστώνει ότι είναι κατσαρίδα (αν και οι πιο σύγχρονες μεταφράσεις τον θέλουν σκαθάρι). Εγκλωβισμένος στο νέο του σώμα προβαίνει στην λογική σκέψη: «Τι μου συνέβη; Πώς θα μπορούσα να κοιμηθώ ακόμα λίγο και να ξεχάσω αυτές τις τρέλες;»

Προσπαθεί να γυρίσει πλευρό, αλλά κάτι τέτοιο κρίνεται αδύνατο καθώς είναι αναποδογυρισμένος με τα μικρά του ποδαράκια να σαλεύουν στον αέρα. Ισορροπώντας στο μεταίχμιο του συνειδητού και του ασυνείδητου, του ύπνου και του ξύπνιου, ο Γκρέγκορ προβαίνει στις σκέψεις: «Αχ, θεέ μου, πόσο επίπονο επάγγελμα διάλεξα! Μέρα νύχτα ταξιδεύω. Κι όλη αυτή η επαγγελματική ένταση είναι πολύ μεγαλύτερη από κείνη που θα είχα σ’ ένα δικό μου μαγαζί… Δεν πάνε όλα στον διάβολο!» και λίγο αργότερα όταν πια βλέπει το ξυπνητήρι συνειδητοποιώντας ότι η ώρα είναι εξήμισι και ότι έχει αργήσει ανεπανόρθωτα στην δουλειά το μόνο που σκέφτεται είναι η οργή του αφεντικού και το αν μπορεί να προλάβει το τρένο των εφτά. Το αφεντικό δεν θα έδειχνε καμία κατανόηση «θα ερχόταν με το γιατρό του ταμείου, θα τον κατηγορούσε στους γονείς του για τεμπελιά κι έπειτα με την βοήθεια του γιατρού θα υποστήριζε πως γενικά όλοι οι άνθρωποι είναι υγιείς, αλλά δεν θέλουν να δουλεύουν».

Με δυο λόγια βρισκόμαστε μπροστά στο εξωφρενικό που αποτελεί μοναδική πραγματικότητα. Μπροστά στην αδιαπέραστη υπερβολή που δεν εξαντλείται στο παράλογο της μεταμόρφωσης, αλλά εξελίσσεται σ’ ένα παραληρηματικό κυκεώνα ανορθολογισμού ισοπεδώνοντας τα πάντα. Ο Γκρέγκορ δεν έχει να πει απολύτως τίποτε για την ουσία της τραγωδίας που είναι η καθαυτή μεταμόρφωσή του σε κατσαρίδα. Το ανήμπορο της κατάστασής του, σε προσωπικό επίπεδο, τον αφήνει τελείως αδιάφορο μπροστά στην ανημποριά των κοινωνικών του υποχρεώσεων που φυσικά κορυφώνονται στο θέμα της εργασίας. Θα έλεγε κανείς ότι αν μπορούσε να εκτελεί τα εργασιακά του καθήκοντα δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα. Όμως το θέμα της εργασίας δεν είναι τόσο απλό, αφού σχετίζεται με την συντήρηση της οικογένειάς του.

Μετά την χρεοκοπία του πατέρα τα οικονομικά αναλαμβάνει ο Γκρέγκορ που χρηματοδοτεί εξολοκλήρου την οικογένεια. Ο πατέρας, η μητέρα και η μικρή του αδερφή κρέμονται κυριολεκτικά από αυτόν. Το αξιοπρεπές σπίτι που ο ίδιος πληρώνει είναι η μέγιστη περηφάνια. Είναι η ίδια η καταξίωση. Η ανέλιξή του στην δουλειά δρα ευεργετικά όχι μόνο γιατί βελτιώνει τα οικονομικά της οικογένειας, αλλά και γιατί προσδίδει κοινωνικό κύρος στην οικογένεια. Και φυσικά, εδώ δεν υπονοείται καθόλου το οικογενειακό δράμα της εκμετάλλευσης που θέλει όλους να απομυζούν τον ένα και να προβαίνουν σε προσωπικές απολαύσεις στερώντας του τα πάντα.

Εδώ μιλάμε για τις ίδιες τις ανθρώπινες σχέσεις που ορίζονται αποκλειστικά από τον καθορισμό του εαυτού, δηλαδή από την μέγιστη εσωστρέφεια. Οι σχέσεις των μελών της οικογένειας με τον Γκρέγκορ καθορίζονται αποκλειστικά από τον ίδιο τον Γκρέγκορ και είναι ο ίδιος που πρέπει να προβεί στον καθορισμό του εαυτού προκειμένου να τις καθορίσει. Τι γνωρίζουμε για τον Γκρέγκορ; Τι γνωρίζει ο Γκρέγκορ για τον εαυτό του; Τι επιθυμεί; Τι θα ήθελε να αγοράσει για τον εαυτό του με όλα αυτά τα χρήματα που έβγαλε; Το μόνο που ξέρουμε είναι η δεδομένη απέχθεια για την δουλειά του.

Τελικά, το πορτρέτο του Γκρέγκορ, ως αξιοπρεπή γιου που θυσιάζεται για την οικογένεια, ανατρέπεται καθώς βρισκόμαστε μπροστά σ’ έναν ανυπόστατο άνθρωπο. Οι δυο αυτοί πόλοι (εργασία και οικογένεια) δεν είναι παρά η αφορμή της απόλυτης θυσίας του εαυτού, δηλαδή η τεκμηρίωση της ανυπόστατης φύσης του Γκρέγκορ, που οφείλει να υποταχθεί μπροστά σε οποιαδήποτε εξουσία. Ο Γκρέγκορ δεν επιθυμεί ποτέ τίποτε για τον εαυτό του γιατί αντικατέστησε την επιθυμία με το καθήκον. Όμως η άρνηση της επιθυμίας είναι η ίδια η άρνηση της ύπαρξης, δηλαδή η υπέρτατη ενοχή. Και κάπου εδώ βρίσκεται ο υπαρξιακός πυρήνας του Κάφκα, που μόνο η σκοτεινότητα της παραιτημένης ύπαρξης μπορεί να εκφράσει.

Γιατί μόνο η παραίτηση νομιμοποιεί τις προσβολές κι ο Γκρέγκορ (ως κατσαρίδα) αν και αντιλαμβάνεται απολύτως όλους τους διαλόγους (το να κρυφακούει είναι η αγαπημένη του ενασχόληση) δεν αγανακτεί ποτέ για την συμπεριφορά που εισπράττει. Αντίθετα φορτώνεται κάθε ευθύνη χωρίς ίχνος αυτολύπησης. Η μοναδική πρωτοβουλία που οραματιζόταν όταν ακόμα ήταν άνθρωπος, η εγγραφή της αδερφής του σε ωδείο, θα παραμείνει ανεκπλήρωτη. Κι εδώ δεν αναφερόμαστε και πάλι στην άρνηση του εαυτού, αφού και πάλι η ύψιστη χαρά είναι η υλοποίηση της ξένης επιθυμίας, ούτε στην απολύτως ανθρώπινη ανιδιοτελή προσφορά στην αδερφή. Εδώ μιλάμε για την δειλία της ύπαρξης και την αναβλητικότητα μπροστά στην όψη της εξουσίας, γιατί ο Γκρέγκορ θέλει από καιρό να στείλει την αδερφή του στο ωδείο, αλλά σκοντάφτει στην άρνηση του πατέρα που επί της ουσίας αδυνατεί να αντιμετωπίσει.

Όμως ο Κάφκα δεν σταματά στην οπτική του μεταμορφωμένου υποκειμένου, αλλά συνεχίζει περικλείοντας όλες τις οπτικές.

“Ο πατέρας τον τρομάζει ουρλιάζοντας και τον τραυματίζει πετώντας του μήλα. Η μητέρα θέλει να λιποθυμήσει όταν τον βλέπει. Τον απομονώνουν στο δωμάτιό του κι απαιτούν να μην βγαίνει ποτέ. Η αδερφή του είναι η μόνη που μπαίνει στο δωμάτιο και του φέρνει καθημερινά φαγητό. Η εμφάνιση του Γκρέγκορ μπροστά στους νοικάρηδες (που αναγκάστηκε να βάλει η οικογένεια στο σπίτι για οικονομικούς λόγους) ήταν η ολοκληρωτική καταστροφή. Οι νοικάρηδες απειλούν ότι θα φύγουν χωρίς να πληρώσουν, ο πατέρας γίνεται έξαλλος, η μητέρα δεν ανασαίνει και η αδερφή δηλώνει: «Πρέπει οπωσδήποτε να απαλλαχτούμε από αυτό. Όταν κανείς έχει δουλειές δεν μπορεί συνάμα να έχει στο κεφάλι του κι αυτή την ασταμάτητη τυραννία. Εγώ δεν μπορώ άλλο» και ο πατέρας αναφωνεί: «αν μπορούσε να μας καταλάβει».

Η αναφώνηση του πατέρα δεν σηματοδοτεί ούτε την αχαριστία, ούτε την απανθρωπιά, ούτε οτιδήποτε τέτοιο, αλλά την αποθέωση της ανθρώπινης ασυνεννοησίας, δηλαδή την οριστική ματαίωση του Γκρέγκορ που και ως άνθρωπος και ως κατσαρίδα δεν επιζητούσε παρά την ελάχιστη αποδοχή. Γι’ αυτό δεν έκανε ποτέ τίποτε για τον εαυτό του. Γι’ αυτό ήθελε να περνά απαρατήρητος. Να μην ενοχλεί. Να προσφέρει χωρίς αντιρρήσεις. Γι’ αυτό φοβόταν την απόρριψη του αφεντικού ή του πατέρα ή της οποιασδήποτε εξουσίας. Γι’ αυτό ζούσε στα κατάβαθα των ενοχών. Γιατί το εκτόπισμα των άλλων κουρέλιαζε το δικό του. Γιατί και η ελάχιστη διεκδίκηση μπορεί να φέρει συγκρούσεις. Γιατί ο Γκρέγκορ αδυνατούσε να υποφέρει την πολυπλοκότητα των ανθρωπίνων σχέσεων «που διαρκώς αλλάζουν χωρίς ποτέ να γίνονται εγκάρδιες».

Κι αυτή ακριβώς είναι η κατά Κάφκα μεταμόρφωση.

Είναι η ψυχική μεταμόρφωση της παραίτησης από την ίδια τη ζωή.

Η ατολμία που δρα ως παραλυτικός μηχανισμός. Ο φόβος που διαλύει την βούληση. Η σιωπή που εξασφαλίζει την ησυχία. Οι ενοχές που διαλύουν όλες τις πρωτοβουλίες. Το καθήκον που καταβροχθίζει την επιθυμία. Η υποταγή που συντρίβει τον άνθρωπο. Η ύψιστη παθητικότητα που σηματοδοτεί την κατσαριδοποίηση του ανθρώπου. Τελικά η μεταμόρφωση του Κάφκα ξεπερνά όλες τις μεταμορφώσεις πετυχαίνοντας την απόλυτη αντιστροφή. Γιατί ο Γκρέγκορ δεν μεταμορφώθηκε σε κατσαρίδα εκείνο το πρωί, αλλά μάλλον απέκτησε την φυσιολογική του όψη. Γιατί η εμφάνιση δεν εξασφαλίζει το είναι και από αυτή την άποψη η μεταμόρφωση ήταν περισσότερο προηγουμένως που βλέπαμε την κατσαρίδα μεταμορφωμένη σε άνθρωπο. Ο άνθρωπος – κατσαρίδα είναι η βασική ιδέα όλου του έργου του Κάφκα. Και στην «Δίκη» και στον «Πύργο» και στην «Αμερική» βλέπουμε τον ίδιο άνθρωπο – κατσαρίδα που φοβάται να ζήσει. Και φυσικά η συντριβή είναι το μόνιμο αποτέλεσμα.

Χαλίλ Γκιμπράν – Χρόνος

Ένας αστρονόμος είπε: Δάσκαλε, τι έχεις να πεις για το Χρόνο;

Κι εκείνος αποκρίθηκε:

Θα θέλατε να μετρήσετε τό χρόνο που είναι χωρίς μέτρα και άμετρος. Θα θέλατε να προσαρμόσετε τη διαγωγή σας, ακόμα και να κατευθύνετε την πορεία της ψυχής σας, σύμφωνα με τις ώρες και τις εποχές. Θα θέλατε να κάνετε τό χρόνο ένα ποταμάκι για να καθήσετε στην όχθη του και να παρακολουθείτε τό κύλισμά του. Και μήπως δεν είναι ό Χρόνος όπως είναι ή αγάπη, αδιαίρετος και χωρίς ρυθμό;

Αλλά αν στη σκέψη σας έχετε ανάγκη να μετράτε τό χρόνο σε εποχές, κάνετε κάθε εποχή να περιλαμβάνει όλες τις άλλες εποχές, Και κάνετε τό σήμερα να αγκαλιάζει τό παρελθόν με την ανάμνηση και τό μέλλον με τη λαχτάρα. Ωστόσο, το άχρονο που είναι μέσα σας έχει επίγνωση του άχρονου της ζωής. Και ξέρει ότι τό χθες δεν είναι τίποτα περισσότερο από την ανάμνηση του σήμερα, και τo αύριο, τo όνειρο του σήμερα.

Κι ότι αυτό που τραγούδα και διαλογίζεται μέσα σας κατοικεί ακόμα μέσα στα όρια της πρώτης εκείνης στιγμής που διασκόρπισε τα αστέρια στό διάστημα. Ποιός ανάμεσά σας δε νιώθει ότι η δύναμή του ν’ αγαπά είναι απεριόριστη; Αλλά και ποιός, ωστόσο, δεν αισθάνεται ότι αυτή ή ίδια ή αγάπη, αν και απεριόριστη, είναι αιχμαλωτισμένη μέσα στό κέντρο της ύπαρξής του, και δεν πετά από σκέψη αγάπης σε άλλη σκέψη αγάπης, ούτε από πράξεις αγάπης σε άλλες πράξεις αγάπης;

Και μήπως δεν είναι ο χρόνος όπως η αγάπη, αδιαίρετος και χωρίς ρυθμό; Αλλά, αν στη σκέψη σας έχετε ανάγκη να μετράτε το χρόνο σε εποχές, κάνετε κάθε εποχή να περιλαμβάνει όλες τις άλλες εποχές. Και κάνετε το σήμερα να αγκαλιάζει το παρελθόν με την ανάμνηση και το μέλλον με τη λαχτάρα.

Πλάτων: ποιοι δυσφημούν τη φιλοσοφία;

Πλάτων: 427-347 π.Χ.

Τι είναι αληθινή φιλοσοφία;

§1

Ι. Μεταξύ θρύλου και ιστορικής αφήγησης, πρώτος χρησιμοποίησε την έννοια του φιλοσόφου ο Πυθαγόρας. Όταν τον ρώτησε ο Λέων, ο τύραννος του Φιλούντος, για τη μέγιστη τέχνη του, ο Πυθαγόρας απάντησε πως δεν ξέρει καμιά άλλη τέχνη παρά πως ο ίδιος είναι φιλό-σοφος: υπάρχουν λίγοι άνθρωποι στη ζωή που διερευνούν με μεγάλη προσοχή τη φύση των πραγμάτων και περιφρονούν όλα εκείνα που επιδιώκουν οι άλλοι, όπως είναι η δόξα και το χρήμα. Πριν από τον Πλάτωνα προσέγγισε για πρώτη φορά την έννοια του φιλοσόφου ο Ηράκλειτος, με βάση κείμενό του. Γράφει συγκεκριμένα:

«χρὴ εὖ µάλα πολλῶν ἵστορας φιλοσόφους ἄνδρας εἶναι=Είναι ανάγκη οι φίλοι της σοφίας να έχουν γνώση για πάρα πολλά πράγματα» (απ. 35).

Ο φίλος της σοφίας, κατά Ηράκλειτο, πρέπει να είναι κάτοχος πολλών γνώσεων όχι με την έννοια μιας στείρας πληροφοριακής πολυμάθειας, δηλαδή με την έννοια της συσσωρευμένης πληροφορίας ή των ασυνάρτητων ακαδημαϊκών αφηγήσεων, που αποδιώχνουν τους νέους από τη φιλοσοφία, αλλά με εκείνη της συγκροτημένης γνώσης, κατά την οποία οι φράσεις και οι εκφράσεις, γενικώς η γλώσσα, ο λόγος, εύτακτα και με ισχυρή, ισχυρότατη δύναμη διείσδυσης στην ουσία των πραγμάτων, αποκαλύπτουν βαθιά νοήματα της ζωντανής πραγματικότητας, ικανά να οδηγούν το βίο των ανθρώπων. Με τον Ηράκλειτο λοιπόν αρθρώνεται μια πρώτη μορφή διαλεκτικού-κατανοητικού λόγου, που θα αναπτυχθεί περαιτέρω πιο ρητά και πιο συνθετικά από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, για να φτάσει τελικά στη φιλοσοφικο-ιστορική του ολοκλήρωση από τον Χέγκελ.

ΙΙ. Με τον Πλάτωνα έχουμε μια νέα προγραμματική σύλληψη της έννοιας της φιλοσοφίας, όπου η τελευταία τείνει να βρίσκει τον πραγματικό εαυτό της, να εκδηλώνει τη μοναδική της ζωτικότητα, μέσα από διαρκή αντιπαράθεση με την ευρέως διαδεδομένη φιλοσοφική αντίληψη της ρητορικής και της σοφιστικής. Έτσι συμβαίνει να ανήκει στον Πλάτωνα κατ’ εξοχήν η τιμή να προσδιορίσει την έννοια της φιλοσοφίας με έναν απαράμιλλα διαλεκτικό τρόπο και εν τέλει καθοριστικό για τη διαχρονική εξέλιξη της ίδιας της φιλοσοφίας. Στους διαλόγους του επεξεργάζεται με θαυμαστή ακρίβεια την αυθεντική έννοια της φιλοσοφίας. Για παράδειγμα διαβάζουμε στην Πολιτεία (521c1-8):

«Θέλεις να εξετάσουμε, με ποιο τρόπο θα αποκτήσει η πόλη τέτοιους ανθρώπους [=δηλαδή εκείνους που τους χαρακτηρίζει ο τρόπος ζωής της αληθινής φιλοσοφίας (521b2)] και πώς θα τους ανεβάσει κανείς στο φως, ακριβώς όπως λέγεται για κάποιους ότι ανέβηκαν από τον Άδη στους θεούς; … Αυτό όμως δεν μπορεί να είναι κάτι σαν να στρίβεις ένα νόμισμα κορώνα-γράμματα αλλά ένα πέρασμα της ψυχής από κάποια σκοτεινή σαν νύχτα ημέρα σε μια αληθινή ημέρα, μια επιστροφή στο αληθινό ον, για την οποία θα πούμε ότι είναι η αληθινή φιλοσοφία».

Έργο, κατά ταύτα, της αληθινής φιλοσοφίας είναι να αποσπάσει την ψυχή από την περιοχή του γίγνεσθαι, όπου κυριαρχεί μια συνεχής και χωρίς τάξη μεταβλητότητα του αισθητού κόσμου και όλα υπόκεινται σε γένεση και φθορά, και να τη στρέψει στην περιοχή του Είναι, όπου βασιλεύει η σκέψη και ενοικεί η αμετάβλητη, ανώλεθρη Ιδέα. Η φιλοσοφία, συνεπώς, είναι αληθινή στο μέτρο που ενεργοποιεί σωστά τη σκέψη και κατευθύνει τον άνθρωπο προς το Είναι του Πράγματος, κάτι που οι αισθήσεις δεν είναι σε θέση να το εγγυηθούν.

§2

Ο Πλάτων, στην εποχή του, προσλαμβάνει τη φιλοσοφία σε όλες τις δυνατές εκφάνσεις της. Όταν μιλάμε για φιλοσοφία, σημειώνει, «δεν μιλάμε για ένα τυχαίο πράγμα, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ζει κανείς» (Πολιτεία 352d). Επομένως αναζήτησε στη ζωή του εκείνη τη φιλοσοφία, που θα του επέτρεπε όχι απλώς να επιβιώνει, αλλά να βιώνει τη ζωή ως αγαθό. Αυτή τη φιλοσοφία την ονόμασε αληθινή και τη διέκρινε από την κατ’ επίφαση φιλοσοφία των πονηρών πολιτικών και των δασκάλων της σοφιστικής ρητορικής. Γενικώς τη διέκρινε με σαφήνεια από όλους τους θορυβοποιούς της μαζικής πολιτικής ή άλλης παρόμοιας κουλτούρας, οι οποίοι πωλούσαν την εν λόγω κουλτούρα, όπως ο έμπορος τα προϊόντα του. Στην Έβδομη Επιστολή γίνεται σχετικά άκρως αποκαλυπτικός:

«Όταν ήμουν νέος …υπολόγιζα, αμέσως μόλις γίνω κύριος του εαυτού μου, ν' ασχοληθώ με την πολιτική. Τότε βρήκα την εξής κατάσταση στα πολιτικά πράγματα της πόλης: Μετά από την κατακραυγή πολλών εναντίον του πολιτεύματος που είχαμε τότε, έγινε μεταβολή και ήρθαν στην εξουσία πενήντα ένας πολίτες, ένδεκα στην πόλη, δέκα στον Πειραιά … και τριάντα έγιναν ανώτατοι άρχοντες με απόλυτη εξουσία. Είδα πως μέσα σε λίγο χρόνο οι άνθρωποι αυτοί έκαναν το προηγούμενο καθεστώς να φαντάζει σαν χρυσή εποχή. Μεταξύ άλλων έστειλαν τον αρκετά ηλικιωμένο φίλο μου Σωκράτη, που γι' αυτόν εγώ δε θα δίσταζα να πω ότι ήταν ο δικαιότερος άνθρωπος της εποχής του, μαζί με άλλους σε κάποιον πολίτη για να τον συλλάβει και να τον οδηγήσει διά της βίας στο θάνατο· κι αυτό βέβαια για να τον κάνουν με το στανιό συνένοχο στις ενέργειες τους. Εκείνος όμως αρνήθηκε να υπακούσει και προτίμησε να κινδυνεύσει να πάθει οτιδήποτε, παρά να γίνει συνεργός τους σε ανόσιες πράξεις. Καθώς λοιπόν τα έβλεπα όλ' αυτά και μερικά άλλα παρόμοια, όχι ασήμαντα, αγανάκτησα κι αποτραβήχτηκα από κείνα τα κακά. Να ερευνώ βέβαια δεν έπαψα … και στο τέλος κατάλαβα, ότι καμιά απολύτως από τις σύγχρονες πολιτείες δεν κυβερνιέται σωστά … κι έτσι αναγκάστηκα να κάνω το εγκώμιο της αληθινής φιλοσοφίας και να λέω ότι μέσ’ απ' αυτήν είναι δυνατόν να δει κανείς το δίκαιο παντού, και στης πολιτείας και στων ατόμων τη ζωή και ότι επομένως οι γενεές των ανθρώπων δεν θα πάψουν να υποφέρουν, παρά τότε μόνο, όταν, ή εκείνοι που σωστά και γνήσια φιλοσοφούν, πάρουν στα χέρια τους την πολιτική εξουσία, ή οι πολιτικοί ηγέτες, από μια θεία βουλή, φιλοσοφήσουν αληθινά».

Ο αληθινός φιλόσοφος δεν πνίγεται μέσα στο ομιχλώδες θέαμα της καθημερινής βιο-πολιτείας· απλώς το ατενίζει με ένα νηφάλιο βλέμμα και συνεχίζει την ανοδική του πορεία προς τον κόσμο του αγαθού. Γνωρίζει βαθύτερα και αυθεντικά τον κόσμο της καθημερινής ύπαρξης, όταν τον θεάται από απόσταση, δηλαδή όταν δεν κυλιέται μέσα στο βόρβορο και τη διαφθορά που κυριαρχεί.

§3

Σε αντίθεση προς τους αληθινούς φιλοσόφους υπάρχουν κι εκείνοι που δυσφημούν τη φιλοσοφία. Αυτοί είναι, όπως λέει ο Πλάτων στην Πολιτεία (559 κ.εξ.), είναι οι διάφοροι κηφήνες, που περιπλανιούνται άσκοπα σε πολλά και ποικίλα πράγματα, κατατρίβονται με την ηδονή και την πολυτέλεια, παίρνουν από κοντά τη μια ή την άλλη εξουσία και λένε κάθε φορά ό,τι ανόητο, που θεωρούν ως το πιο στοχαστικό. Δεν έχουν καμιά αρχή και τάξη στη ζωή τους, είναι βυθισμένοι μέσα στην ποταπότητα και τη διαφθορά, χαρακτηρίζοντας μάλιστα μια τέτοια βιο-πορεία ελεύθερη και ευδαιμονική. Παρουσιάζει ως εξής ο κορυφαίος αυτός Έλληνας φιλόσοφος τον αντιπροσωπευτικό τύπο τέτοιων κηφήνων:

«Περνάει τη ζωή του καθημερινά κάνοντας το χατίρι της μιας ή της άλλης επιθυμίας, άλλοτε μεθώντας με κρασί και με τους ήχους του αυλού, άλλοτε πίνοντας μόνο νερό, προσπαθώντας να αδυνατίσει, άλλοτε πάλι γυμνάζοντας το σώμα του, άλλοτε αδρανοποιημένος και αδιαφορώντας για όλα και άλλοτε παριστάνοντας ότι τάχα ασχολείται με τη φιλοσοφία. Συχνά αναμειγνύεται με τα πολιτικά, πετάγεται πάνω και λέει και κάνει ό,τι θέλει … Δεν έχει καμιά τάξη στη ζωή του ούτε συνοχή μέσα του…» (Πολιτεία, 561).

Δεν αρκεί όμως αυτή η εξαχρείωση μόνο· υπάρχουν και πολλοί άνθρωποι που τους θαυμάζουν, ακριβώς όπως στους δικούς μας καιρούς πολλοί οπαδοί κομματικών ή άλλων μηχανισμών, όσο πιο πολύ οι κομματικο-πολιτικοί τους ταγοί, οι χαμερπείς θεσιθήρες του δημόσιου βίου, είναι τυφλωμένοι μέσα στη διαφθορά, τόσο πιο θερμά και φανατικά τους εγκωμιάζουν.

§4

Απέναντι σε όλα τούτα και σε εκείνους που δυσφημούν τη φιλοσοφία, ο αληθινός φιλόσοφος ταυτίζεται οντολογικά με την ανοδική πορεία προς το απαράλλαχτα αμετάβλητο: προς τον διαυγέστατο κόσμο του αγαθού, προς τον «υπερουράνιο τόπο» (Φαίδρος 249c) της σκέψης. Πρόκειται για μια ανερχόμενη ζωή προς την Ιδέα του θείου, όπου η ψυχή αποκαθαίρεται και συμμετέχει σ’ αυτή την Ιδέα, όπως επίσης και οι θεοί οι ίδιοι, είναι θεοί, επειδή συμμετέχουν στην εν λόγω Ιδέα: οι θεοί αναδύονται από το θείο και όχι αντίστροφα (ό.π.). Ο αληθινός φιλόσοφος μπορεί να ακολουθεί την ως άνω ανερχόμενη ζωή, γιατί πρωτίστως είναι φιλομαθής· κατ’ αυτή την έννοια είναι εκείνος ο άνθρωπος που δύναται να σκεφτεί αυτό που είναι. Τι είναι; Είναι η καθαρή νοητικά ψυχή, που περισυλλέγεται από τις αισθητηριακές χθαμαλότητες του σώματος και από τις αναρίθμητες ανοησίες του (Φαίδων 66b κ.εξ.). Βγαίνει συγχρόνως έξω από τη συνήθεια των καθημερινών της απομιμήσεων και με βάση την ηθική διαίσθηση συγκροτεί βεβαιότητες για θεμελιώδεις αλήθειες., εναρμονισμένες πλήρως με την αντικειμενική πραγματικότητα. Στον Θεαίτητο φιλοτεχνεί με τις ακόλουθες εικόνες όλη αυτή την πολύτιμη συγκρότηση του αληθινού φιλοσόφου:

Ι. «Οι φιλόσοφοι από νέοι δεν ξέρουν το δρόμο για την αγορά ούτε πού είναι το δικαστήριο ή το βουλευτήριο ή κάποιο άλλο δημόσιο κατάστημα της πόλης. Και τους νόμους και τα ψηφίσματα, τα προφορικά ή τα γραπτά, ούτε τα βλέπουν ούτε τα ακούνε. Και η σπουδή που δείχνουν οι πολιτικές συντεχνίες για την εξουσία και οι συνεδριάσεις και τα τραπέζια και τα νυχτερινά γλεντοκόπια με τις αυλητρίδες ούτε στον ύπνο τους δεν τους συμβαίνουν» (Θεαίτητος, 173)

ΙΙ. «Ο φιλόσοφος μόνο με το σώμα του βρίσκεται στην πόλη και παρεπιδημεί· ο νους του όμως …πετάει πάνω από τη γη … και πέρα από τον ουρανό …και ερευνά τη φύση των όντων. Και όταν πρόκειται για βρισιές, δεν συνηθίζει να βρίζει κανέναν, αφού δεν ασχολήθηκε ποτέ με κανέναν… Όταν ακούει να εγκωμιάζουν κανένα βασιλιά ή τύραννο νομίζει πως ακούει να μακαρίζουν κανένα χοιροβοσκό ή βουκόλο που αρμέγει γάλα. Νομίζει μάλιστα πως οι βασιλείς και οι τύραννοι φυλάνε και αρμέγουν ζώα πιο δύστροπα και πιο ύπουλα από τους ποιμένες και πως, επειδή τους λείπει η σχόλη, γίνονται κατ’ ανάγκη εξίσου αγροίκοι και απαίδευτοι, όπως οι ποιμένες» (ό.π.).

Τελικά, ο Πλάτων ο ίδιος ταυτίστηκε τόσο πολύ με τη φιλοσοφία, ώστε ένιωσε την ανάγκη να διαχωρίσει με φοβερή διεισδυτικότητα τους αγύρτες της φιλοσοφίας και της πολιτικής από τους αληθινούς φιλοσόφους και τους στοχαζόμενους πολίτες. Μια πολιτική κοινότητα ευδοκιμεί, κατά τον φιλόσοφο, μόνο όταν μαθαίνει τους ανθρώπους της, ήδη από τη μικρή τους ηλικία, να απευθύνονται στη νόηση και να μη βυθίζουν την ψυχή τους σε κίβδηλα λόγια και κενόδοξες γνώμες, σαν αυτές που διανθίζουν το σύγχρονο τοπίο των γιδοβοσκών της «επιστήμης» και της πολιτικής.

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της

13.4. Αρχαιότητα και σύγχρονες τάσεις

Τη δεκαετία του 1960 οι Αν και Πατρίκ Πουαριέ γοητεύονται από την αρχιτεκτονική των αρχαίων μνημείων και από τη μυθολογία. Δημιουργούν έργα με αρχαιολογικά μέσα (μικρογραφικά τοπία ή γιγάντιες εγκαταστάσεις), που αναζητούν να διατυπώσουν σχέσεις της πραγματικότητας και της μορφής της μνήμης. Ξεκινούν από αρχαιολογικά ημερολόγια και φθάνουν να δημιουργούν μεγάλες ιδεατές πόλεις-ουτοπίες. «Αυτές οι μορφές της Αρχαιότητας, όπως δηλώνουν, δεν είναι παρά αρχέτυπα που συμβολίζουν την αχρονικότητα και τη διάρκεια του ανθρώπινου πνεύματος».

Γύψινα εκμαγεία χρησιμοποιούνται κυρίως μετά το 1960 από Ιταλούς καλλιτέχνες σε κατασκευές, εγκαταστάσεις και περιβάλλοντα. Εκπρόσωποι της arte povera τα χρησιμοποιούν σαν σχολιασμένη πολιτιστική μνήμη, π.χ. ο Τζούλιο Παολίνι (γενν. 1940), δημιουργεί το Mimesis (1975), ο Μικελάντζελο Πιστολέτο (1933) την Αφροδίτη των Σκουπιδιών (1967) και ο Γιάννης Κουνέλης έργα που παρουσιάστηκαν και έκαναν αίσθηση σε μια έκθεση στη Ρώμη επίσης το 1967.

Το 1964 συναντούμε απρόσμενα τον ναό του Απόλλωνα της Κορίνθου και τη Diana (Άρτεμη) σε σχέδια ενός χαρακτηριστικού εκπρόσωπου της αμερικανικής pop art, του Ρόι Λιχτενστάιν (γενν. 1923).

Μετά τη δεκαετία του 1970 η Αρχαιότητα διεκδικεί και πάλι έναν σημαντικό ρόλο στην επικράτηση μιας ευρύτερης μόδας στην τέχνη (αρχιτεκτονική, ζωγραφική, γλυπτική, κινηματογράφο). Η κόπωση από όλα τα μοντερνιστικά κινήματα οδηγεί σε ένα πλουραλιστικό όραμα που στην τέχνη ονομάστηκε μεταμοντέρνο (βλ. και μεταπρωτοπορία, transavandgardia) και που σημαίνει την εκλεκτική ανάμειξη μιας παλαιότερης παράδοσης με εκείνη του πρόσφατου παρελθόντος, ένα παστίτσο από δάνεια με έντονη στιλιστική ποικιλία. Πρόκειται για έναν εκλεκτικό συγκρητισμό που «εκλεπτύνει την ευαισθησία μας απέναντι στις διαφορές και ενισχύει την ικανότητά μας να υποφέρουμε το ασύμμετρο» κατά τον Γάλλο φιλόσοφο Ζαν Φρανσουά Λυοτάρ. Ο νεοκλασικισμός μπορεί να μην είναι η μοναδική πηγή άντλησης στοιχείων για τους μεταμοντέρνους, ανανεώνει όμως για άλλη μια φορά τις αναφορές και την αντιμετώπιση της τέχνης της Αρχαιότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα στα πλαίσια της ιταλικής καλλιεργημένης ζωγραφικής (pittura colta) στη δεκαετία του 1980 είναι τα έργα του Κάρλο Μαρία Μαριάνι (1931), όπου παρατηρείται ένας συγκρητισμός στοιχείων της ύστερης φάσης του Ντε Κίρικο, της εννοιολογικής τέχνης (conceptual art) και του κλασικισμού των αρχών του 19ου αιώνα. Το κίνημα του μεταμοντέρνου θα βρει γρήγορα πολύ θετική υποδοχή στη νεοελληνική τέχνη.

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ

ΔΗΜ 60.1–5

Προοίμιον: το επαχθές καθήκον της εκφώνησης ενός επιτάφιου λόγου – Η αυτοχθονία των Αθηναίων

Ο λόγος εκφωνήθηκε προς τιμήν των Αθηναίων που σκοτώθηκαν στη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.), όπου οι συνασπισμένες εναντίον των Μακεδόνων πόλεις της νότιας Ελλάδας ηττήθηκαν από τον Φίλιππο.

[1] Ἐπειδὴ τοὺς ἐν τῷδε τῷ τάφῳ κειμένους, ἄνδρας ἀγα-
θοὺς ἐν τῷ πολέμῳ γεγονότας, ἔδοξεν τῇ πόλει δημοσίᾳ
θάπτειν καὶ προσέταξεν ἐμοὶ τὸν νομιζόμενον λόγον εἰπεῖν
ἐπ’ αὐτοῖς, ἐσκόπουν μὲν εὐθὺς ὅπως τοῦ προσήκοντος
ἐπαίνου τεύξονται, ἐξετάζων δὲ καὶ σκοπῶν ἀξίως εἰπεῖν τῶν
τετελευτηκότων ἕν τι τῶν ἀδυνάτων ηὕρισκον ὄν. οἳ γὰρ
τὴν ὑπάρχουσαν πᾶσιν ἔμφυτον τοῦ ζῆν ὑπερεῖδον ἐπι-
θυμίαν, καὶ τελευτῆσαι καλῶς μᾶλλον ἠβουλήθησαν ἢ
ζῶντες τὴν Ἑλλάδ’ ἰδεῖν ἀτυχοῦσαν, πῶς οὐκ ἀνυπέρβλητον
παντὶ λόγῳ τὴν αὑτῶν ἀρετὴν καταλελοίπασιν; ὁμοίως
μέντοι διαλεχθῆναι τοῖς πρότερόν ποτ’ εἰρηκόσιν ἐνθάδ’ εἶναι
μοι δοκεῖ. [2] ὡς μὲν οὖν ἡ πόλις σπουδάζει περὶ τοὺς ἐν τῷ
πολέμῳ τελευτῶντας, ἔκ τε τῶν ἄλλων ἔστιν ἰδεῖν καὶ
μάλιστ’ ἐκ τοῦδε τοῦ νόμου, καθ’ ὃν αἱρεῖται τὸν ἐροῦντ’ ἐπὶ
ταῖς δημοσίαις ταφαῖς· εἰδυῖα γὰρ παρὰ τοῖς ἀγαθοῖς ἀν-
δράσιν τὰς μὲν τῶν χρημάτων κτήσεις καὶ τῶν κατὰ τὸν
βίον ἡδονῶν ἀπολαύσεις ὑπερεωραμένας, τῆς δ’ ἀρετῆς καὶ
τῶν ἐπαίνων πᾶσαν τὴν ἐπιθυμίαν οὖσαν, ἐξ ὧν ταῦτ’ ἂν
αὐτοῖς μάλιστα γένοιτο λόγων, τούτοις ᾠήθησαν δεῖν αὐτοὺς
τιμᾶν, ἵν’ ἣν ζῶντες ἐκτήσαντ’ εὐδοξίαν, αὕτη καὶ τετελευτη-
κόσιν αὐτοῖς ἀποδοθείη. [3] εἰ μὲν οὖν τὴν ἀνδρείαν μόνον
αὐτοῖς τῶν εἰς ἀρετὴν ἀνηκόντων ὑπάρχουσαν ἑώρων,
ταύτην ἂν ἐπαινέσας ἀπηλλαττόμην τῶν λοιπῶν· ἐπειδὴ δὲ
καὶ γεγενῆσθαι καλῶς καὶ πεπαιδεῦσθαι σωφρόνως καὶ
βεβιωκέναι φιλοτίμως συμβέβηκεν αὐτοῖς, ἐξ ὧν εἰκότως
ἦσαν σπουδαῖοι, αἰσχυνοίμην ἂν εἴ τι τούτων φανείην
παραλιπών. ἄρξομαι δ’ ἀπὸ τῆς τοῦ γένους αὐτῶν ἀρχῆς.

[4] Ἡ γὰρ εὐγένεια τῶνδε τῶν ἀνδρῶν ἐκ πλείστου χρόνου
παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἀνωμολόγηται. οὐ γὰρ μόνον εἰς
πατέρ’ αὐτοῖς καὶ τῶν ἄνω προγόνων κατ’ ἄνδρ’ ἀνενεγκεῖν
ἑκάστῳ τὴν φύσιν ἔστιν, ἀλλ’ εἰς ὅλην κοινῇ τὴν ὑπάρχου-
σαν πατρίδα, ἧς αὐτόχθονες ὁμολογοῦνται εἶναι. μόνοι
γὰρ πάντων ἀνθρώπων, ἐξ ἧσπερ ἔφυσαν, ταύτην ᾤκησαν
καὶ τοῖς ἐξ αὑτῶν παρέδωκαν, ὥστε δικαίως ἄν τις ὑπολάβοι
τοὺς μὲν ἐπήλυδας ἐλθόντας εἰς τὰς πόλεις καὶ τούτων
πολίτας προσαγορευομένους ὁμοίους εἶναι τοῖς εἰσποιητοῖς
τῶν παίδων, τούτους δὲ γνησίους γόνῳ τῆς πατρίδος πολί-
τας εἶναι. [5] δοκεῖ δέ μοι καὶ τὸ τοὺς καρπούς, οἷς ζῶσιν
ἅνθρωποι, παρ’ ἡμῖν πρώτοις φανῆναι, χωρὶς τοῦ μέγιστον
εὐεργέτημ’ εἰς πάντας γενέσθαι, ὁμολογούμενον σημεῖον
ὑπάρχειν τοῦ μητέρα τὴν χώραν εἶναι τῶν ἡμετέρων προ-
γόνων. πάντα γὰρ τὰ τίκτονθ’ ἅμα καὶ τροφὴν τοῖς γιγνο-
μένοις ἀπ’ αὐτῆς τῆς φύσεως φέρει· ὅπερ ἥδ’ ἡ χώρα
πεποίηκεν.

***

[1] Αφού η πόλις απεφάσισε να θάπτη δημοσία τους κειμένους εις τον τάφον τούτον άνδρας, οι οποίοι ανεδείχθησαν ανδρείοι, και ανέθεσεν εις εμέ να εκφωνήσω τον οριζόμενον υπό του νόμου λόγον δι' αυτούς, αμέσως μεν εσκεπτόμην πώς θα τύχουν του προσήκοντος επαίνου, εξετάζων όμως και σκεπτόμενος εύρον ότι είναι έν εκ των αδυνάτων να ομιλήση τις κατά τρόπον αντάξιον των νεκρών τούτων. Διότι εκείνοι, οι οποίοι κατεφρόνησαν την υπάρχουσαν εις όλους έμφυτον επιθυμίαν της ζωής και επροτίμησαν να αποθάνουν ενδόξως παρά να ζήσουν και να ιδούν την Ελλάδα ατυχούσαν, πώς δεν έχουν αφήσει την ανδρείαν των ανωτέραν παντός λόγου; Εν τούτοις νομίζω, ότι θα δυνηθώ να ομιλήσω κατά τρόπον όμοιον προς τους ρήτορας, οι οποίοι ωμίλησαν από του βήματος τούτου προ εμού. [2] Ότι μεν λοιπόν η πόλις φροντίζει διά τους πίπτοντας εις τους πολέμους και από άλλα δύναται τις να ίδη και προ πάντων εκ του νόμου τούτου, σύμφωνα προς τον οποίον εκλέγει εκείνον, ο οποίος θα ομιλήση κατά τας δημοσίας ταφάς· διότι γνωρίζουσα, ότι οι γενναίοι άνδρες την μεν απόκτησιν των χρημάτων και τας απολαύσεις της ζωής έχουν καταφρονήσει, επιθυμούν δε πάρα πολύ τους επαίνους και την ανδρείαν, ενόμισεν, ότι έπρεπε να τιμήση αυτούς με ένα λόγον, από τον οποίον θα αποκτήσουν τα αγαθά ταύτα προ πάντων, ίνα δηλ. η δόξα, την οποίαν είχον αποκτήσει ζώντες παρακολουθή αυτούς και μετά θάνατον. [3] Εάν μεν λοιπόν έβλεπον εις τους πολεμιστάς τούτους μόνον την αξίαν ταύτην, θα περιωριζόμην εις τον έπαινον αυτής, απαλλασσόμενος των λοιπών υποχρεώσεων· επειδή όμως συνέβη εις αυτούς και να κατάγωνται εκ καλών γονέων και να έχωσι τύχει σώφρονος εκπαιδεύσεως και έζησαν ζωήν πλήρη τιμής, εκ των οποίων ευλόγως ανεδείχθησαν σπουδαίοι, θα εντρεπόμην, εάν ήθελον παραλείψει ένα μόνον τίτλον των κατά τον έπαινόν μου. Θα αρχίσω δε από την καταγωγήν των.

[4] Η ευγενής λοιπόν καταγωγή των ανδρών τούτων έχει αναγνωρισθή ανέκαθεν από όλους τους ανθρώπους. Διότι όχι μόνον εις τον πατέρα των και τους απωτέρω προγόνους δύναται έκαστος να αναγάγη την καταγωγήν του, αλλά και εις όλην την κοινήν πατρίδα, της οποίας ομολογείται ότι είναι αυτόχθονες. Διότι μόνοι από όλους τους ανθρώπους οι Αθηναίοι, από τότε που εγεννήθησαν, κατώκησαν την χώραν ταύτην και την παρέδωκαν εις τους απογόνους των, ώστε δικαίως ήθελε τις νομίσει εκείνους που μετοικούν εις ξένας πόλεις και καλούνται πολίται των πόλεων τούτων, ότι είναι όμοιοι με θετούς υιούς, ενώ ημείς είμεθα εξ αίματος γνήσια παιδιά της πατρίδος μας. [5] Νομίζω δε ότι και οι καρποί, με τους οποίους ζώσιν οι άνθρωποι, πρώτον εις ημάς εφάνησαν. Λοιπόν εδώ βλέπω, εκτός ενός μεγάλου ευεργετήματος διά την ανθρωπότητα, και μίαν αναμφισβήτητον απόδειξιν ότι η χώρα αύτη είναι μητέρα των προγόνων μας. Πράγματι κατά νόμον φυσικόν παν ον, το οποίον γεννά, φέρει εν εαυτώ την τροφήν διά το νεογέννητον· τούτο επραγματοποιήθη και εις την Αττικήν.

ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (24.677-24.745)

Ἄλλοι μέν ῥα θεοί τε καὶ ἀνέρες ἱπποκορυσταὶ

εὗδον παννύχιοι, μαλακῷ δεδμημένοι ὕπνῳ·
ἀλλ᾽ οὐχ Ἑρμείαν ἐριούνιον ὕπνος ἔμαρπτεν,
680 ὁρμαίνοντ᾽ ἀνὰ θυμὸν ὅπως Πρίαμον βασιλῆα
νηῶν ἐκπέμψειε λαθὼν ἱεροὺς πυλαωρούς.
στῆ δ᾽ ἄρ᾽ ὑπὲρ κεφαλῆς καί μιν πρὸς μῦθον ἔειπεν·
«ὦ γέρον, οὔ νύ τι σοί γε μέλει κακόν, οἷον ἔθ᾽ εὕδεις
ἀνδράσιν ἐν δηΐοισιν, ἐπεί σ᾽ εἴασεν Ἀχιλλεύς.
685 καὶ νῦν μὲν φίλον υἱὸν ἐλύσαο, πολλὰ δ᾽ ἔδωκας·
σεῖο δέ κε ζωοῦ καὶ τρὶς τόσα δοῖεν ἄποινα
παῖδες τοὶ μετόπισθε λελειμμένοι, αἴ κ᾽ Ἀγαμέμνων
γνώῃ σ᾽ Ἀτρεΐδης, γνώωσι δὲ πάντες Ἀχαιοί.»
Ὣς ἔφατ᾽, ἔδεισεν δ᾽ ὁ γέρων, κήρυκα δ᾽ ἀνίστη.
690 τοῖσιν δ᾽ Ἑρμείας ζεῦξ᾽ ἵππους ἡμιόνους τε,
ῥίμφα δ᾽ ἄρ᾽ αὐτὸς ἔλαυνε κατὰ στρατόν, οὐδέ τις ἔγνω.
Ἀλλ᾽ ὅτε δὴ πόρον ἷξον ἐϋρρεῖος ποταμοῖο
Ξάνθου δινήεντος, ὃν ἀθάνατος τέκετο Ζεύς,
Ἑρμείας μὲν ἔπειτ᾽ ἀπέβη πρὸς μακρὸν Ὄλυμπον,
695 Ἠὼς δὲ κροκόπεπλος ἐκίδνατο πᾶσαν ἐπ᾽ αἶαν,
οἱ δ᾽ εἰς ἄστυ ἔλων οἰμωγῇ τε στοναχῇ τε
ἵππους, ἡμίονοι δὲ νέκυν φέρον. οὐδέ τις ἄλλος
ἔγνω πρόσθ᾽ ἀνδρῶν καλλιζώνων τε γυναικῶν,
ἀλλ᾽ ἄρα Κασσάνδρη, ἰκέλη χρυσέῃ Ἀφροδίτῃ,
700 Πέργαμον εἰσαναβᾶσα φίλον πατέρ᾽ εἰσενόησεν
ἑσταότ᾽ ἐν δίφρῳ, κήρυκά τε ἀστυβοώτην·
τὸν δ᾽ ἄρ᾽ ἐφ᾽ ἡμιόνων ἴδε κείμενον ἐν λεχέεσσι·
κώκυσέν τ᾽ ἄρ᾽ ἔπειτα γέγωνέ τε πᾶν κατὰ ἄστυ·
«ὄψεσθε, Τρῶες καὶ Τρῳάδες, Ἕκτορ᾽ ἰόντες,
705 εἴ ποτε καὶ ζώοντι μάχης ἒκ νοστήσαντι
χαίρετ᾽, ἐπεὶ μέγα χάρμα πόλει τ᾽ ἦν παντί τε δήμῳ.»
Ὣς ἔφατ᾽, οὐδέ τις αὐτόθ᾽ ἐνὶ πτόλεϊ λίπετ᾽ ἀνὴρ
οὐδὲ γυνή· πάντας γὰρ ἀάσχετον ἵκετο πένθος·
ἀγχοῦ δὲ ξύμβληντο πυλάων νεκρὸν ἄγοντι.
710 πρῶται τόν γ᾽ ἄλοχός τε φίλη καὶ πότνια μήτηρ
τιλλέσθην, ἐπ᾽ ἄμαξαν ἐΰτροχον ἀΐξασαι,
ἁπτόμεναι κεφαλῆς· κλαίων δ᾽ ἀμφίσταθ᾽ ὅμιλος.
καί νύ κε δὴ πρόπαν ἦμαρ ἐς ἠέλιον καταδύντα
Ἕκτορα δάκρυ χέοντες ὀδύροντο πρὸ πυλάων,
715 εἰ μὴ ἄρ᾽ ἐκ δίφροιο γέρων λαοῖσι μετηύδα·
«εἴξατέ μοι οὐρεῦσι διελθέμεν· αὐτὰρ ἔπειτα
ἄσεσθε κλαυθμοῖο, ἐπὴν ἀγάγωμι δόμονδε.»
Ὣς ἔφαθ᾽, οἱ δὲ διέστησαν καὶ εἶξαν ἀπήνῃ.
οἱ δ᾽ ἐπεὶ εἰσάγαγον κλυτὰ δώματα, τὸν μὲν ἔπειτα
720 τρητοῖς ἐν λεχέεσσι θέσαν, παρὰ δ᾽ εἷσαν ἀοιδοὺς
θρήνων ἐξάρχους, οἵ τε στονόεσσαν ἀοιδὴν
οἱ μὲν ἄρ᾽ ἐθρήνεον, ἐπὶ δὲ στενάχοντο γυναῖκες.
τῇσιν δ᾽ Ἀνδρομάχη λευκώλενος ἦρχε γόοιο,
Ἕκτορος ἀνδροφόνοιο κάρη μετὰ χερσὶν ἔχουσα·
725 «ἆνερ, ἀπ᾽ αἰῶνος νέος ὤλεο, κὰδ δέ με χήρην
λείπεις ἐν μεγάροισι· πάϊς δ᾽ ἔτι νήπιος αὔτως,
ὃν τέκομεν σύ τ᾽ ἐγώ τε δυσάμμοροι, οὐδέ μιν οἴω
ἥβην ἵξεσθαι· πρὶν γὰρ πόλις ἥδε κατ᾽ ἄκρης
πέρσεται· ἦ γὰρ ὄλωλας ἐπίσκοπος, ὅς τέ μιν αὐτὴν
730 ῥύσκευ, ἔχες δ᾽ ἀλόχους κεδνὰς καὶ νήπια τέκνα,
αἳ δή τοι τάχα νηυσὶν ὀχήσονται γλαφυρῇσι,
καὶ μὲν ἐγὼ μετὰ τῇσι· σὺ δ᾽ αὖ, τέκος, ἢ ἐμοὶ αὐτῇ
ἕψεαι, ἔνθα κεν ἔργα ἀεικέα ἐργάζοιο,
ἀθλεύων πρὸ ἄνακτος ἀμειλίχου, ἤ τις Ἀχαιῶν
735 ῥίψει χειρὸς ἑλὼν ἀπὸ πύργου, λυγρὸν ὄλεθρον,
χωόμενος, ᾧ δή που ἀδελφεὸν ἔκτανεν Ἕκτωρ
ἢ πατέρ᾽, ἠὲ καὶ υἱόν, ἐπεὶ μάλα πολλοὶ Ἀχαιῶν
Ἕκτορος ἐν παλάμῃσιν ὀδὰξ ἕλον ἄσπετον οὖδας.
οὐ γὰρ μείλιχος ἔσκε πατὴρ τεὸς ἐν δαῒ λυγρῇ·
740 τῶ καί μιν λαοὶ μὲν ὀδύρονται κατὰ ἄστυ,
ἀρητὸν δὲ τοκεῦσι γόον καὶ πένθος ἔθηκας,
Ἕκτορ· ἐμοὶ δὲ μάλιστα λελείψεται ἄλγεα λυγρά.
οὐ γάρ μοι θνῄσκων λεχέων ἐκ χεῖρας ὄρεξας,
οὐδέ τί μοι εἶπες πυκινὸν ἔπος, οὗ τέ κεν αἰεὶ
745 μεμνῄμην νύκτας τε καὶ ἤματα δάκρυ χέουσα.»

***

Θεοί και άνθρωποι γλυκά στον ύπνον βυθισμένοι
ολονυκτίς ησύχαζαν· ο αγαθοδότης μόνον
Ερμής μάτι δεν έκλειε, στον νουν του μεριμνώντας
680 δρόμον ν᾽ ανοίξει ακίνδυνον του γέροντος Πριάμου,
χωρίς να ιδούν οι θυρωροί, να φύγει από τες πρύμνες·
στην κεφαλήν του εστήθηκεν επάνω και του είπε:
«Ω γέρε, πόσο αμέριμνα στην μέση των εχθρών σου
κοιμάσαι αφού σ᾽ εθάρρεψε το έλεος του Αχιλλέως.
685 Μ᾽ άπειρα λύτρα ελύτρωσες το ποθητό παιδί σου·
αλλά για σένα ζωντανόν και τρίδιπλα θα δίδαν
τα τέκνα οπού σου έμειναν, εάν ο Αγαμέμνων
και όλ᾽ οι άλλοι Αχαιοί πως είσ᾽ εδώ γνωρίσουν».
Φοβήθηκε κι εσήκωσεν ο γέρος τον Ιδαίον.
690 Κι έζεψ᾽ ο Ερμής τες άμαξες κι εκείνος οδηγούσε
εις τον στρατόν ανάμεσα, χωρίς να ιδεί κανένας.
Και όταν στον Ξάνθον έφθασαν, διογέννητο ποτάμι,
ο Ερμής οπίσω εγύρισε στες κορυφές του Ολύμπου,
και η χρυσόπεπλη Ηώς την γην εφώτιζ᾽ όλην,
695 κι εκείνοι με το λείψανο που εφέρναν τα μουλάρια
με δάκρυα, με ξεφωνητά τραβούσαν προς την πόλιν
και δεν τους νόησε κανείς παρά η Κασσάνδρα μόνη,
η κόρη οπού της χρυσής ομοίαζε Αφροδίτης.
Είχε ανεβεί στην Πέργαμον κι εκείθ᾽ είδε στ᾽ αμάξι
700 τον ποθητόν πατέρα της μαζί με τον Ιδαίον,
και ως είδε τον κειτάμενον στο νεκρικό του στρώμα
μες στ᾽ άλλο αμάξι, έσκουζεν η κόρη και στην πόλιν
έβαλε το ξεφωνητό: «Ω Τρώισσες, ω Τρώες,
κοιτάτ᾽ εκεί τον Έκτορα που άλλοτε απ᾽ την μάχην
705 να σας γυρίζει ζωντανός ευφραίνετο η καρδιά σας
οπού τον είχεν ο λαός χαρά κι ελπίδα μόνην».
Τότε ψυχή δεν έμεινε στην πόλιν, μήτε άνδρας,
μήτε γυναίκα ότι σφοδρός τους συνεπήρε ο πόνος·
και τον νεκρόν προϋπάντησαν εκεί σιμά στην πόλιν·
710 πρώτη η γυνή του εχύθηκε στ᾽ αμάξι και η μητέρα
την κεφαλήν του αγκάλιαζαν, εκλαίαν, εμαδιόνταν,
και ο λαός ακίνητος ολόγυρα εθρηνούσε.
Και ο ήλιος θα εβασίλευε και ακόμη αυτόν θα κλαίαν
τον πεθαμένον Έκτορα εκεί εμπρός στες πύλες,
715 αν απ᾽ τ᾽ αμάξι ο γέροντας δεν έλεγε στα πλήθη:
«Τόπον στες μούλες κάμετε· κατόπι αφού στο σπίτι
τον φέρω, ξεθυμαίνετε τον πόνον της ψυχής σας».
Και ως είπ᾽ εκείνοι εχώρισαν τ᾽ αμάξι να περάσει·
και αφού στα ωραία δώματα το λείψανο ανεβάσαν
720 στην κλίνην τον απόθεσαν, κι εκάθισαν στο πλάγι
τους θρηνωδούς, το θλιβερό τραγούδι ν᾽ αρχινήσουν.
Και αντιφωνούσαν κλαίοντας στον θρήνον οι γυναίκες.
Και η λευκοχέρ᾽ αρχίνησε τον θρήνον Ανδρομάχη
στην κεφαλήν του Έκτορος απλώνοντας τα χέρια:
725 «Άνδρα μου, νέος πέθανες, κι εμέν᾽ αφήνεις χήραν
στο σπίτι με το τρυφερό παιδί που εμείς οι δύο
οι άμοιροι εγεννήσαμεν· και δεν θα μεγαλώσει
οϊμένα, ότι γρήγορα τούτη θα πέσ᾽ η πόλις
τώρα που εσύ εχάθηκες, ο στύλος της, η ασπίδα,
730 που τα παιδιά της έσωζες και τες σεμνές μητέρες,
που γρήγορα στα πλοία τους θενά μας ρίξουν όλες
και συ μαζί μου, τέκνον μου, θα είσαι να δουλεύεις
με κόπον σ᾽ έργα ουτιδανά καταδυναστεμένος
κάτω από κύριον σκληρόν, αν πρώτα δεν σε ρίξει
735από του πύργου την κορφήν να κακοθανατίσεις
κανείς οπού του φόνευσεν ο Έκτωρ τον πατέρα,
τον αδελφόν ή το παιδί, διότι από το χέρι
εκείνου πλήθος Αχαιών εδάγκασαν το χώμα.
Ότι ο πατέρας σου απαλός στον πόλεμον δεν ήταν·
740για τούτο σήμερα ο λαός ολόκληρος τον κλαίει,
και λύπη θα ᾽σαι αμίλητη, ω Έκτωρ, στους γονείς σου,
μόν᾽ άλλος είναι ο πόνος μου· στην κλίνην σου, ω γλυκέ μου,
δεν πέθανες, το χέρι σου στο χέρι μου ν᾽ απλώσεις,
και κάποιον λόγον φρόνιμον να βάλεις στην καρδιά μου
745 ημέρα νύκτα μες στον νου να το ᾽χω και να κλαίω».

Πως να κάνουμε φίλους ως ενήλικες και να τους διατηρήσουμε

Ένα παιδί είναι πολύ πιο εύκολο να κάνει φίλους από έναν ενήλικα. Στο σχολείο δύσκολα κάποιος δεν θα έχει φίλους. Αλλά τι γίνεται μετά την ενηλικίωση; Σε αυτή τη φάση της ζωής μας είμαστε απασχολημένοι με δουλειές, αλλά και οι φίλοι που ήδη έχουμε είναι απασχολημένοι με τις δικές τους. Οι γνωστοί μας παντρεύονται κάνουν παιδιά και η επαφή μαζί τους σημαίνει απλώς ένα μήνυμα στο κινητό δύο φορές το χρόνο.

Εκεί έξω υπάρχουν πολλοί μεσήλικες που νιώθουν μόνοι. Ζούμε μαζί αλλά είμαστε μόνοι. Σε μια έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1985, οι ερωτώμενοι κλήθηκαν να απαριθμήσουν τους στενούς φίλους απαντώντας στην ερώτηση: «Κατά τη διάρκεια των τελευταίων έξι μηνών, με πόσους ανθρώπους αισθάνεστε άνετα να συζητήσετε σοβαρά θέματα που σας προβληματίζουν;». Ο πιο κοινός αριθμός φίλων που έδωσαν οι ερωτηθέντες ήταν τρεις. Με το 59% να δηλώνει 3 και περισσότερους φίλους. Η ίδια έρευνα επαναλήφθηκε ξανά το 2004. Αυτή τη φορά ο πιο κοινός αριθμός φίλων που είχε κάποιος ήταν μηδενικός. Μόνο το 37% των ερωτηθέντων απάντησε τρεις ή περισσότερους φίλους. Πίσω στο 1985, μόνο το 10% δήλωσε ότι δεν είχε κανένα έμπιστο φίλο, ενώ το 2004, ο αριθμός αυτός εκτοξευθεί στο 25%. Το ένα τέταρτο του πληθυσμού δεν έχει κανένα να μοιραστεί τη ζωή του.

Οι φίλοι είναι σημαντικοί και κανείς δεν το αμφισβητεί. Ας δούμε παρακάτω πόσο κρίσιμο είναι να έχει κάποιος.

Η μοναξιά μπορεί να σκοτώσει

Όταν οι άνθρωποι είναι κοντά στο θάνατο για πιο πράγμα μετανιώνουν περισσότερο; Το νούμερο #4 είναι πως έκοψαν τους δεσμούς με τους φίλους τους.

Μια ζωή χωρίς φίλους μπορεί να βλάψει τη ψυχολογία κάποιου πολύ νωρίτερα από τα γηρατειά. Επιστημονικές έρευνες δείχνουν πως η κοινωνική απομόνωση ή ένας αδύναμος κοινωνικός κύκλος αυξάνει δραματικά τους παράγοντες που βάζουν σε κίνδυνο την υγεία μας.

Πέρα από τις επιπτώσεις που έχει για την υγεία μας μια ζωή δίχως φίλους, η κοινωνική ζωή έχει επίδραση στην ευεξία του ατόμου.

Αν θέλουμε τα χρόνια της ζωής μας να είναι γεμάτα με χαμόγελα, θα πρέπει να επενδύσουμε στη φιλία. Το 70% της ευτυχίας απορρέει από τις κοινωνικές μας σχέσεις.

Σε αντίθεση με την πεποίθηση ότι η πηγή της ευτυχίας είναι δύσκολο να εξερευνηθεί ή ότι εξαρτάται από τον πλουτισμό και την ευπορία, οι ερευνητές εντόπισαν τα βασικά συστατικά μιας ευτυχισμένης ζωής. Αυτοί οι κύριοι παράγοντες είναι ο αριθμός των φίλων, η στενή επαφή με αυτούς, η καλή σχέση με την οικογένεια, και οι καλές σχέσεις με τους συναδέλφους και τους γείτονες. Ο συνδυασμός αυτών των χαρακτηριστικών εξηγούν περίπου το 70% της προσωπικής ευτυχίας.

Το μόνο πράγμα που πραγματικά έχει σημασία στη ζωή είναι οι σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους. Έτσι, οι φιλίες είναι πραγματικά πολύ σημαντικές.

Ακόμα και αν έχετε ήδη πολλούς φίλους, πρέπει να ανησυχείτε. Οι έρευνες δείχνουν ότι ανά επτά χρόνια, οι μισοί από τους στενούς φίλους μας απομακρύνονται από κοντά μας. Ένας Ολλανδός κοινωνιολόγος παρακολούθησε περίπου χίλια άτομα όλων των ηλικιών και διαπίστωσε ότι, κατά μέσο όρο, χάνουμε τον μισό περίπου κοινωνικό μας κύκλο κάθε επτά χρόνια. Σκεφθείτε ότι οι μισοί από τους ανθρώπους που έχετε σήμερα γύρω σας θα απομακρυνθούν από τη ζωή σας σε λιγότερο από μια δεκαετία. Μια τέτοια σκέψη είναι πραγματικά τρομακτική.

Μπροστά σε μια τέτοια προοπτική δεν χρειάζεται να φοβόμαστε. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να κάνουμε συνεχώς νέους φίλους και να σχηματίζουμε καινούργιους κοινωνικούς δεσμούς.

Παρακάτω παραθέτουμε πέντε συμβουλές για το πως θα κάνετε νέους φίλους ενώ είστε ενήλικες.

1) Το Νέο ξεκινά με το Παλιό

Το πρώτο βήμα για να κάνουμε νέους φίλους είναι να επανασυνδεθούμε με τους παλιούς. Οι αδρανείς σχέσεις μπορεί να είναι μια πολύτιμη πηγή γνωριμιών και του κοινωνικού κεφαλαίου.

Αυτός ο τρόπος είναι εύκολος και καθόλου αγχωτικός, μιας και γνωρίζουμε ήδη αυτούς τους παλιούς φίλους και δεν θα μας πάρει καθόλου χρόνο να προσπαθήσουμε να τους πλησιάσουμε. Ανοίξτε το Facebook ή το Google+ για να τους βρείτε και στη συνέχεια να στείλτε τους ένα μήνυμα. Να λοιπόν μερικές πρώτες επαφές.

Το επόμενο βήμα στη στρατηγική μας είναι να τους δώσουμε προτεραιότητα . Μέσω αυτών των φίλων θα συναντήσουμε έναν μεγάλο αριθμό νέων ατόμων. Οι παλιοί φίλοι θα σας συνδέσουν με νέα άτομα. Ζητήστε τους να βγείτε μαζί με άλλους γνωστούς τους και να σας τους γνωρίσουν, άτομα που ίσως να ταιριάζουν με την παρέα σας. Αφού συναντήσετε τα νέα άτομα, ζητήστε τους μια επόμενη φορά να βρεθούν μόνο μαζί σας ώστε να γνωριστείτε καλύτερα.

Όταν βγαίνετε με ένα άτομο που γνωρίσατε πρόσφατα ίσως αισθάνεστε λίγο άβολα. Ίσως η ικανότητά σας να σταθεροποιείτε μια φιλία έχει ατροφήσει. Ίσως δεν ξέρετε τι είναι αυτό που μπορεί να κάνει στους ανθρώπους το «κλικ». Αν είστε σε μια τέτοια θέση διαβάστε το επόμενο βήμα.

2) Ακούστε τους, Βρείτε Κοινά Σημεία και Διασκεδάστε μαζί τους

Το να κάνετε κλικ στους άλλους έχει να κάνει πολύ λιγότερο με το τι λέτε εσείς και πολύ περισσότερο με το να εστιάσετε σε αυτά που λέει το άλλο πρόσωπο. Δεν χρειάζεται να τους δείξετε ότι είστε σπουδαίος. Χρειάζεται να τους δώσετε προσοχή. Και ποιοι είναι οι καλύτεροι τρόποι για να το κάνουμε αυτό; Να τους ακούσουμε, να βρούμε τα κοινά μας σημεία, και να τους κάνουμε να περνάνε καλά μαζί μας.

Οι μελέτες δείχνουν ότι το να είμαστε αρεστοί στους άλλους είναι τόσο εύκολο όσο είναι να τους ακούμε απλά και να τους ζητάμε να μας πουν περισσότερα για τη ζωή τους. Επίσης υπάρχει μια πληθώρα ερευνών που δείχνουν ότι η εύρεση κοινών σημείων και ενδιαφερόντων είναι σημαντικό. Έτσι, όταν ακούτε κάτι που έχετε από κοινού με το άλλο άτομο, να το επισημαίνετε. Τέλος, δείξτε τους θετικότητα. Όταν αυτός αναφέρεται σε κάτι θετικό που συμβαίνει στη ζωή του, δείξτε ενθουσιασμένοι και ενθαρρύνετέ τον.

Μερικές από τις πιο εντυπωσιακές διαπιστώσεις των ευρημάτων είναι ότι οι πιο στενές και έμπιστες σχέσεις φαίνεται να μην διακρίνονται μόνο από το πώς τα άτομα αυτά ανταποκρίνονται στις απογοητεύσεις, στις απώλειες και στις στενοχώριες του άλλου, αλλά και από τις αντιδράσεις τους στα καλά πράγματα που συμβαίνουν.

Μέχρι στιγμής, λοιπόν, καταφέραμε να γνωρίσουμε νέους φίλους από τους παλαιότερους και μπορέσαμε να τους κάνουμε το κλικ. Πως μπορούμε να τους πλησιάσουμε περισσότερο; Πως θα πάμε στο επόμενο επίπεδο και θα μετατρέψουμε μια απλή γνωριμία σε φιλία;

3) Ανοιχτείτε Μαζί τους

Να είστε περισσότερο τολμηροί στις συζητήσεις σας και να αφήνετε τον εαυτό σας περισσότερο ελεύθερο όταν είστε μαζί τους. Κανείς δεν μπορεί να γίνει κολλητός με κάποιον άλλο συζητώντας μόνο για τον καιρό. Η στενή φιλία προϋποθέτει προσωπικές συζητήσεις και αντίστοιχα αυτές οι συζητήσεις οδηγούν στη στενή φιλία.

Ανοίγοντας τον εαυτό σας σε κάποιον άλλο κερδίζετε πιο εύκολα την εμπιστοσύνη του, ακριβώς επειδή κάτι τέτοιο σας εκθέτει μπροστά του συναισθηματικά, ψυχολογικά και σωματικά. Πάρτε το ρίσκο. Έτσι, και οι άλλοι θα αντιδράσουν με το να γίνουν και οι ίδιοι πιο ευάλωτοι προς εσάς. Το γεγονός ότι και οι δύο ρίχνετε γρήγορα τα τείχη, θα βοηθήσει στο να μπουν οι βάσεις πιο γρήγορα για μια πιο προσωπική σχέση.

Οι στενοί φίλοι έχουν την τάση να αλληλοσυμπληρώνουν ο ένας τον άλλο. Αυτό οδηγεί στις ποιοτικές φιλίες. Αυτοί που γνωρίζουν περισσότερα πράγματα για τον φίλο τους, σχηματίζουν καλύτερα το προφίλ του και μπορούν να προβλέπουν τις σκέψεις και τις αντιδράσεις του, πράγμα που οδηγεί σε λιγότερες συγκρούσεις και σε λιγότερη απογοήτευση στη σχέση.

Σύμφωνα με την επιστήμη, ο καθένας έχει ανάγκη από τουλάχιστον πέντε στενούς φίλους. Μια έρευνα έδειξε πως όταν κάποιος ισχυρίζεται ότι έχει πέντε ή περισσότερους φίλους, με τους οποίους μπορεί να συζητήσει σημαντικά προβλήματα, έχει κατά 60% περισσότερες πιθανότητες να δηλώσει ότι είναι «πολύ ικανοποιημένος» από τη ζωή του.

4) Μην Αποξενώνεστε

Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που υποσκάπτει μια καλή φιλία; Οι χρονικές δεσμεύσεις και η έλλειψη χρόνου.

Μελέτες πάνω στις αιτίες των συγκρούσεων μέσα στις φιλίες έδειξαν ότι οι πιο κοινός λόγος τέτοιον αναταραχών είναι οι χρονικές δεσμεύσεις. Ο χρόνος που δαπανάμε με κάποιον είναι ένας σίγουρος δείκτης του πόσο τον εκτιμούμε. Σε κανέναν δεν αρέσει να αισθάνεται παραμελημένος.

Θα πρέπει να έρχεστε συχνά σε επαφή μαζί τους. Θυμηθείτε πως χάσατε αρκετές φιλίες επειδή δεν διατηρήσατε επαφή μαζί τους, κάτι που το είδαμε στο πρώτο βήμα αυτής της λίστας. Πόσο συχνά θα πρέπει να βλέπουμε έναν φίλο; Η μελέτη λέει τουλάχιστον μια φορά κάθε δύο εβδομάδες.

Έτσι, ορίστε μια υπενθύμιση στο ημερολόγιό σας και δώστε προτεραιότητα να βλέπετε έναν φίλο το λιγότερο μια φορά κάθε δύο εβδομάδες. Βασικά, υπάρχει ένας καλύτερος τρόπος για να μην αποξενώνεστε…

5) Φτιάξτε έναν Κοινωνικό Κύκλο

Για να μην μείνουμε μόνοι, πρέπει να επιδιώκουμε την ενεργό κοινωνική ζωή, να διατηρούμε τις φιλίες μας και να απολαμβάνουμε τις σταθερές σχέσεις.

Ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να μπούμε σε κάποια ομάδα; Να ξεκινήσουμε μία. Έτσι, είναι πολύ πιο εύκολο να μείνουμε σε επαφή με τα μέλη και να σχηματίσουμε 5 καλές φιλίες με ελάχιστη προσπάθεια.

Ένα εβδομαδιαίο γεύμα. Μια μηνιαία συνάντηση για ράψιμο. Μια κινηματογραφική βραδιά. Η ίδρυση ενός γκρουπ στο Facebook. Η συμμετοχή σε πολυεπίπεδα δίκτυα μάρκετινγκ. Οτιδήποτε από αυτά λειτουργεί. Οι φίλοι φέρνουν τους φίλους τους και ξαφνικά συζητάτε με φρέσκους ανθρώπους και σχηματίζετε νέους δεσμούς. Και ποιον θα πρέπει να ευχαριστήσετε γι’ αυτή την επιτυχία; Φυσικά εσάς!

Τώρα που μάθαμε πως μπορούμε να γίνουμε δημοφιλείς σε μια κοινωνική ομάδα, ας συνοψίσουμε τα παραπάνω και ας δούμε πώς θα κρατήσουμε τις νέες φιλίες μας ζωντανές κόντρα στην απόσταση.

Συμπέρασμα

Τα βήματα για να κάνετε φιλίες ως ενήλικας είναι:

• Το νέο ξεκινά με το παλιό, που σημαίνει πως θα έρθετε σε επαφή με τους παλιούς σας φίλους και αυτοί θα σας φέρουν σε επαφή με φρέσκα άτομα.
• Ακούστε τους, βρείτε ομοιότητες μαζί τους και κάντε τους να περνάνε καλά όταν είναι μαζί σας. Μην προσπαθείτε να γίνετε εσείς ενδιαφέρον. Δώστε σε αυτούς το ενδιαφέρον σας.
• Ανοιχτείτε μαζί τους. Προσπαθήστε να σχηματίσετε μια σχέση που ο ένας να αλληλοσυμπληρώνει τον άλλο.
• Μην αποξενώνεστε. Κρατήστε επαφές μαζί τους τουλάχιστον μια φορά κάθε δύο εβδομάδες.
• Ξεκινήστε έναν κοινωνικό κύκλο. Σχηματίστε ένα γκρουπ γύρω από ένα από τα ενδιαφέροντά σας και διατηρήστε το.

Η καλύτερη συμβουλή για να διατηρήσετε μια σταθερή και στενή φιλία είναι να λέτε στο άλλο άτομο πόσο σημαντικό είναι για σας. Είναι κάτι απλό που δεν κάνουμε συνήθως. Είναι ένα δώρο που θα σας κάνει να αισθάνεστε καταπληκτικά, και επίσης θα κάνει και το άλλο άτομο να αισθάνεται θαυμάσια και θα ενισχύσει το δεσμό μεταξύ σας. Να είστε περισσότερο δοτικοί στους φίλους που ήδη έχετε. Ίσως να θυμάστε και να γιορτάζετε πάντα τις επετείους των ρομαντικών σχέσεων που έχετε, αλλά μπορεί να έχετε κάποιον φίλο για 15 χρόνια και να μην έχετε βγει ποτέ για δείπνο μαζί του και να τσουγκρίσετε ένα ποτήρι στην υγειά του.

Δείξτε περισσότερη αγάπη στις φιλίες σας!

Γιατί επαναλαμβάνουμε επώδυνα μοτίβα στις σχέσεις μας

Ο «καταναγκασμός της επανάληψης» είναι μια βασική έννοια σε όλες τις ψυχοθεραπείες. Ο καταναγκασμός της επανάληψης είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρων επειδή αυτό που επαναλαμβάνεται δεν είναι ευχάριστο. Αντιθέτως, είναι συνήθως ένα επώδυνο και καταστροφικό μοτίβο συναισθημάτων και συμπεριφοράς.

Πώς ερμηνεύουν οι διάφοροι τύποι θεραπευτών την επανάληψη

Οι διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις εξηγούν τα αίτια με ποικίλους τρόπους. Για παράδειγμα, οι συμπεριφορικοί θεραπευτές αντιμετωπίζουν τις επαναλήψεις ως κακές συνήθειες που μπορούν να αλλάξουν με τη μάθηση. Οι γνωστικοί θεραπευτές θεωρούν τις επαναλήψεις ως παράλογους τρόπους σκέψης που μπορούν να αλλάξουν με ορθολογική σκέψη. Οι ψυχαναλυτικοί θεραπευτές εντοπίζουν τις επαναλήψεις σε παιδικές εμπειρίες που επαναλαμβάνονται στην ενήλικη ζωή. Για παράδειγμα, τα παιδιά που κακοποιούνται συχνά μεγαλώνουν για να γίνουν κακοποιητές ή θύτες ως ενήλικες.

Ο Freud πίστευε ότι ο καταναγκασμός της επανάληψης ήταν μια αντανάκλαση του ενστίκτου του θανάτου – μια ασυνείδητη τάση προς την αυτοκαταστροφή. Οι περισσότεροι ψυχαναλυτές έχουν απορρίψει την έννοια του ενστίκτου του θανάτου και πιστεύουν ότι αυτές οι επαναλαμβανόμενες συναισθηματικές καταστάσεις και συμπεριφορές ήταν αρχικά προσαρμοστικές και απαραίτητες για την ψυχική επιβίωση του παιδιού, αλλά στην ενήλικη ζωή είναι αυτοκαταστροφικές.

Πολλοί σύγχρονοι ψυχαναλυτές αντιλαμβάνονται την επανάληψη ως μια προσπάθεια κυριαρχίας – την ελπίδα ότι αυτή τη φορά η μητέρα ή ο πατέρας ή ο παππούς (ή τα υποκατάστατά τους) θα συμπεριφερθούν διαφορετικά. Από αυτή την άποψη, η γυναίκα που προσπαθεί να αποπλανήσει τον άνδρα αναλυτή της μέσω της σαγήνης και κάνοντας όμορφα σχόλια, ασυνείδητα εύχεται ο άνδρας αναλυτής (πατέρας) να μην εκδηλώσει τα σεξουαλικά του συναισθήματα προς αυτήν όπως έκανε ο πατέρας της.

Μετάθεση, προβολή και μεταβίβαση

Ο καταναγκασμός της επανάληψης εκδηλώνεται μέσω διαδικασιών όπως η μετάθεση και η προβολή. Η μετάθεση περιλαμβάνει τη βίωση και τη μεταχείριση ενός προσώπου σαν να ήταν ένα άλλο. Έτσι, ο ασθενής μπορεί να βιώνει τον αναλυτή σαν να ήταν η μητέρα του.

Η προβολή περιλαμβάνει τη βίωση ενός άλλου προσώπου ως έχοντος συναισθήματα που έχετε εσείς. Για παράδειγμα, ο ασθενής αισθάνεται ένοχος και βιώνει τον αναλυτή ως να πιστεύει ότι είναι κακός. Στην ψυχανάλυση, τα συναισθήματα και οι εμπειρίες που έχει ο ασθενής προς τον αναλυτή ονομάζονται «μεταβίβαση» και η ανάλυση της μεταβίβασης βρίσκεται στο επίκεντρο της ψυχαναλυτικής διαδικασίας.

Επεξεργασία μέσω της επανάληψης και της μεταβίβασης

Ο καταναγκασμός της επανάληψης και η μεταβίβαση δεν εμφανίζονται μόνο στην ψυχοθεραπεία και την ψυχανάλυση – εμφανίζονται στη ζωή μας σε καθημερινή βάση. Η μόνη διαφορά είναι ότι στην ψυχανάλυση, οι επαναλήψεις και η μεταβίβαση εντοπίζονται μέσω των συνειρμών και έχουμε τη δυνατότητα να τις αναλύσουμε.

Μέσω της επεξεργασίας και της ανάλυσης μπορούμε να διακρίνουμε τον αναλυτή από το πρόσωπο με το οποίο αναπτύξαμε αυτό το μοτίβο στην παιδική μας ηλικία και να εσωτερικεύσουμε έναν νέο τρόπο να σχετιζόμαστε και να αισθανόμαστε.

Για παράδειγμα, έχω μια ασθενή που με βιώνει ως αδιάφορο γι’ αυτήν με τον τρόπο που βίωσε τη μητέρα της. Αυτό την κάνει παραδόξως να θέλει απεγνωσμένα να με προκαλεί και να θυμώνει μαζί μου επειδή δεν «τσιμπάω». Αυτό το βιώνει τόσο με τον σύζυγό της, τους φίλους και τους συναδέλφους της όσο και με εμένα. Αλλά μαζί μου έχει καταφέρει να δει ότι αυτός είναι ένας φακός μέσα από τον οποίο βιώνει τον κόσμο.

Στις σχέσεις μας με τους εραστές, τους φίλους, τους συζύγους, τις συζύγους, τα παιδιά, τους φίλους και τους συναδέλφους μας, οι επαναλήψεις (με βάση τον φακό μέσα από τον οποίο χρωματίζουμε τον κόσμο) γενικά δεν εντοπίζονται και δεν γίνονται αντικείμενο επεξεργασίας. Στην εργασία μου με τους θεραπευόμενους, το περιγράφω ως κάτι παρόμοιο με τη μηχανή καρότου του Μπαγκς Μπάνι. Ό,τι κι αν έβαζε μέσα, έβγαινε με τη μορφή καρότου.

Η διαδικασία «επεξεργασίας» διαρκεί πολύ καιρό. Δεν σταματάμε απλώς να κάνουμε ή να αισθανόμαστε τον τρόπο που βιώνουμε ως «φυσικό» και αυτό που κάνουμε σε όλη μας τη ζωή. Επιπλέον, η διακοπή ενός επαναλαμβανόμενου μοτίβου συνήθως συνεπάγεται την εγκατάλειψη κάποιου πράγματος.

Αυτή είναι η βάση γι’ αυτό που οι ψυχαναλυτές αποκαλούν «αντίσταση». Αν οι άνθρωποι δυσκολεύονται τόσο πολύ να σταματήσουν ένα μοτίβο συμπεριφοράς που τους προκαλεί πόνο, το μοτίβο πρέπει να έχει κάποια λειτουργία. Το πιο συγκεκριμένο και συνειδητό παράδειγμα είναι οι εθισμοί. Η έκσταση της ηρωίνης ή της νίκης σε ένα τυχερό παιχνίδι είναι τόσο έντονη που ο εθισμένος δεν μπορεί να την εγκαταλείψει, παρά το γεγονός ότι καταστρέφει την οικογένεια, την καριέρα, τις φιλίες του κ.λπ.