Δώσαμε αξία εκεί που δεν ήξεραν να εκτιμούν

Και φτάνει εκείνη η στιγμή που συνειδητοποιείς τι έδωσες, τι είπες, τι αισθάνθηκες για λάθος ανθρώπους που πίστεψες ότι σου αξίζουν κι ότι είναι ό,τι καλύτερο σου έχει συμβεί κι εσύ ανοίχτηκες, μοιράστηκες, δέθηκες κι όμως τώρα βλέπεις πόσο λάθος έκανες, ποσό αφελής ήσουν που πίστεψες σε αυτούς κι ακόμα περισσότερο σε εσάς.

Σ’ εσάς που πάλεψες με τόσο κόπο να κρατήσεις αυτό που είχατε. Έδειξες υπομονή κι επίμονη γιατί σου έμαθαν πως έτσι είναι οι σχέσεις. Θέλουν τον χρόνο τους και μεράκι για να αντέξουν. Έτσι εσύ στον βωμό του έρωτα θυσίαζες χρόνο, συναίσθημα, αντοχές και το έκανες με τόσο ενθουσιασμό.

Έκανες ηλίθιους συμβιβασμούς, ανώφελες υποχωρήσεις, άφησες να σε ποδοπατήσουν γιατί πίστευες μέσα σου ότι θα πετύχει, για την ακρίβεια, ήθελες τόσο να πετύχει. Απλά λίγο σπρώξιμο θέλει, έλεγες.

Είναι δύσκολο όμως το «εμείς» και το «μαζί». Δε θέλει προσπάθεια μόνο από έναν. Το παιχνίδι αυτό είναι ομαδικό, αν ο ένας πάει πάσο χάνετε κι οι δυο. Αν ο ένας παίξει για την πάρτη του, αργά ή γρήγορα πάλι δε θα τα καταφέρατε.

Σαφέστατα, πάντα κάποιος απ’ τους δυο θα νιώθει πιο πολλά , θα δίνει πιο πολλά, θα είναι έτοιμος να θυσιάσει και να θυσιαστεί, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι ο άλλος θα μείνει άπραγος. Ανιδιοτελείς οι σχέσεις, βλέπεις, όμως ανιδιοτελής είναι ο άνθρωπος που δίνει χωρίς συμφέρον και προσωπικό όφελος, όχι αυτός που δεν περιμένει τίποτα γιατί ο άλλος δεν τον υπολογίζει.

Συχνά μπερδεύουμε τον πραγματικό έρωτα με κάτι φτηνιάρικες απομιμήσεις που δεν έχουν καν λόγο ύπαρξης. Ίσως να φταίμε κι εμείς που αφήνουμε να κάνουν κουμάντο στην καρδιά μας, ίσως να φταίνε κι αυτοί που δεν μπόρεσαν να εκτιμήσουν το παραμικρό.

Και φτάνει εκείνη η αναθεματισμένη ώρα που συνειδητοποιείς ποσά έδωσες, ποσά κράτησες για σένα και τι εκτίμησε ο άλλος από αυτά. Και τότε απογοητεύεσαι, νιώθεις κενός και τι κατάφερες; Τώρα αυτά που έκανες κι είπες φαντάζουν τόσο άσκοπα, τόσο ανούσια αφού ο άλλος δεν έκανε τίποτα για να δώσει αξία.

Σκέφτεσαι πάλι πώς είναι δυνατόν να μην είδε τίποτα από όλα αυτά, να μην αντέδρασε σε κάτι, βρε αδελφέ. Μα γιατί να το κάνει άλλωστε; Κανείς δε χρωστάει σε κανέναν και κανείς δεν αναγκάζει κανέναν να κάνει κάτι που δε θέλει, μονός σου πήρες το ρίσκο κι οι συνέπειες δικές σου.

Κι ύστερα, πες μου, πώς σου φαίνεται που όσα έκανες εσύ με κόπο και πείσμα, ο άλλος τα γκρεμίζει έτσι απλά μόνο με ένα βλέμμα, με μια λέξη, με μια κίνηση; Κι εσύ εκεί επιμένεις να τα ξαναχτίσεις όλα απ’ την αρχή κι αυτή τη φορά, βέβαια, στα μέτρα του έτσι ακριβώς όπως αρέσει σε εκείνον. Κι όλα αυτά γιατί;

Μόνο και μόνο γιατί φοβάσαι να παραδεχτείς στον ίδιο σου τον εαυτό ποσό λάθος έκανες ακόμη μία φορά, που έδωσες σε λάθους ανθρώπους. Γιατί πίστευες ότι είναι ο σωστός άνθρωπος, ότι αυτός σου αξίζει, ότι αυτός είναι το άλλο σου μισό. Κάποια στιγμή τελειώνει αυτό το παραμυθάκι, αυτός φεύγει κι εσύ ξυπνάς και βλέπεις πως όλα πήγαν χαμένα, θυμώνεις με σένα που πίστεψες πάλι λανθασμένα.

Όταν όμως έρχεται η στιγμή που ο σωστός άνθρωπος μπαίνει στην ζωή σου, κομπλάρεις διότι καιρό τώρα έχεις πάψει να πιστεύεις σε αυτούς. Τότε αντιλαμβάνεσαι πραγματικά ποσά λάθος πράγματα επένδυσες σε τόσο λάθος ανθρώπους.

Πίστευες βλακωδώς ότι ήταν ό,τι καλύτερο σου έχει συμβεί, και να που έρχονται άνθρωποι που αξίζουν τόσα κι αλλά τόσα, όμως εσύ τα έδινες από εδώ κι από εκεί, σε άτομα ανίκανα να εκτιμήσουν, να παλέψουν γι’ αυτόν που είχαν διπλά τους.

Δειλοί άνθρωποι που το μόνο που ήξεραν να κάνουν είναι να παίρνουν και να φεύγουν. Γιατί τι άλλο να δώσεις, μάτια μου, και ποιος σου εγγυάται ότι δε θα πληγωθείς πάλι, ότι δε θα πετάξουν με τόση ευκολία όπως έκαναν τόσοι και τόσοι.

Και το ερώτημα είναι το εξής: στον απολογισμό που κάνεις, ποιος μένει τελικά;

Γιατί όλα τα ωραία κάποτε πληγώνουν

Καμιά φορά η ζωή φέρνει τα πάνω κάτω εκεί που όλα μοιάζουν άρτια και τόσο παραμυθένια.. η μαγεία εξαφανίζεται έτσι ξαφνικά. Πολλές φορές οι σχέσεις που διαμορφώνουμε με κάποιους ανθρώπους είναι τόσο έντονα δεμένες συναισθηματικά, που μας είναι πραγματικά δύσκολο να τις αποχωριστούμε. Οι στιγμές, τα χρόνια, τα συναισθήματα, ΟΛΑ, λες και πρέπει να αποχωριστείς όλο σου τον κόσμο.

Κι όμως καλούμαστε να εγκαταλείπουμε όλες τις σκέψεις, τις αναμνήσεις στο πίσω μέρος του μυαλού μας και να προχωράμε. Να αφήνουμε πίσω όλα αυτά που αποκομίσαμε, όλες τις όμορφες και πρωτόγνωρες στιγμές, από ανθρώπους που μας πρόσφεραν τις πιο υπέροχες εμπειρίες, αλλά και αυτές που μας στοίχισαν και μας σημάδευσαν όσο ποτέ άλλοτε και πλέον να οδεύουμε προς άλλη κατεύθυνση. Δυστυχώς ναι, όλα τα ωραία κάποτε τελειώνουν όσο κι αν αρνούμαστε να το πιστέψουμε, έχουν ημερομηνία λήξης.

Όταν κάτι τελειώνει, είναι επόμενο να προκαλεί μεγάλες ανοιχτές πληγές που πληγώνουν πολύ και που μόνο το πέρασμα του χρόνου θα κατορθώσει να τις επουλώσει. Όταν περιτριγυρίζει και ελλοχεύει μέσα στο μυαλό σου η σκέψη πως τίποτα δεν θα αλλάξει και πως ό,τι κι αν συμβεί δεν θα είναι ποτέ πια το ίδιο, όσο και αν προσπάθησες να το γλιτώσεις ξανά και ξανά, τότε ήρθε η στιγμή που πρέπει να το αποδεχθείς και να βάλεις ένα τέλος οριστικό.

Πολλές φορές προσφέρουμε και με το παραπάνω στον άνθρωπο που πιστεύουμε και νιώθουμε δικό μας κάτι που δεν αγοράζεται, κάτι που δεν μπορείς να αποκτήσεις εύκολα, κάτι τόσο σπάνιο, αληθινή αγάπη και με το αξιοσημείωτο. Παραχωρείς με την καρδιά σου, συγχωρείς ξανά και ξανά, συμβιβάζεσαι, αποδέχεσαι ..Γιατί τα αισθήματα που πηγάζουν μέσα σου για κάποιον είναι τόσο μα τόσο ισχυρά, που δεν μιλάει καθόλου η λογική και δρας ανεξέλεγκτα.

Κι όμως οι πολλές πτώσεις πολλές φορές και οι πολλές φθορές, οδηγούν στο σημείο να σε τραντάζουν τόσο πολύ, κάνοντας σε να αντιληφθείς πως όσο κι αν προσπαθείς, όσο κι αν παλεύεις, όσο και αν ελπίζεις ,τίποτα δεν θα αλλάξει και η αγάπη δεν αρκεί και αδυνατεί να τα αλλάξει. Τίποτα δεν μπορεί να πάρει πίσω τις απρεπείς συμπεριφορές, τα σκληρά λόγια, τα ψέματα, τους απανωτούς τσακωμούς, τις στεναχώριες... τίποτα.

Έπειτα εκεί είναι που συνειδητοποιείς πως δεν σου αξίζει να αναλώνεσαι άλλο και τότε ευελπιστείς σε κάτι καλύτερο, σε κάτι που θα επαναφέρει την λάμψη μέσα στη ζωή σου κάτι που ο μοναδικός του στόχος είναι ένα μόνιμο χαμόγελο στο πρόσωπο σου, εκεί είναι που αντιλαμβάνεσαι πως πρέπει να παραχωρήσεις την καρδιά σου σε χέρια που αξίζουν να την κρατήσουν , σε χέρια ασφαλή που θα επιδιώξουν να μην σε θλίβουν, που θα σε σέβονται και θα σε κάνουν ευτυχισμένη/ο με κάθε τρόπο, σε χέρια επάξια..

Γιατί όλα κάποτε τελειώνουν, έτσι και οι σχέσεις των ανθρώπων. Όσο κι αν ο καθένας ΘΕΛΕΙ και προσπαθήσει να τις κρατήσει. Όταν κάτι είναι αποτελειωμένο τίποτα δεν μπορεί να το μεταβάλλει πια. Κι έτσι το ‘’παραμύθι’’ λαμβάνει τέλος. Κι εκεί είναι που αναρωτιόμαστε. Γιατί όλα τα ωραία κάποτε πληγώνουν; Γιατί όλα τα ωραία πρέπει να τελειώνουν; Γιατί να μην κρατάνε για πάντα; Κι δημιουργούνται άλλα τόσα ερωτήματα που ο καθένας έχει την δική του διαφορετική απάντηση να προσφέρει..

Κι όμως μετά από κάθε τέλος να κρατάς τα καλά, να είσαι ευγνώμων και να προχωράς, να χαίρεσαι που το βίωσες για όσο ήταν εφικτό να κρατήσει.

Κάθε τέλος είναι μια νέα αρχή να μην σε φοβίζει..

Να φροντίζεις να μην δίνεις την καρδιά σου δεξιά και αριστερά γιατί είναι ό,τι πιο πολύτιμο έχεις.

Γιατί τα ωραία λόγια είναι πειστικά

Ας υποθέσουμε ότι διεκδικείτε τη δουλειά των ονείρων σας.  Φτιάχνετε το βιογραφικό σας όσο πιο κολακευτικό γίνεται.  Στη συνέντευξη πρόσληψης, τονίζετε τις επιτυχίες, τα ταλέντα και τις ικανότητές σας και αποσιωπάτε ό,τι θα μπορούσε να σας μειώσει.  Όταν σας ρωτάνε αν μπορείτε να αυξήσετε τον τζίρο κατά 30% μειώνοντας ταυτοχρόνως το κόστος στο ίδιο ποσοστό, απαντάτε με ήρεμη φωνή: «Βασιστείτε πάνω μου».  Ακόμα κι αν μέσα σας τρέμετε και αναρωτιέστε πώς θα μπορούσε ποτέ να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, κάνετε το παν για να αποκτήσετε αυτήν τη θέση.  Ας πάρετε πρώτα τη θέση και αργότερα θα ρυθμίσετε τις λεπτομέρειες.  Ξέρετε ότι αν είχατε δώσει ρεαλιστικές απαντήσεις θα είχατε βγει από το παιχνίδι.

Ας υποθέσουμε τώρα ότι είστε δημοσιογράφος και ότι έχετε μια καταπληκτική ιδέα για βιβλίο.  Το θέμα είναι σε όλα τα χείλη.  Βρίσκετε έναν εκδότη έτοιμο να σας δώσει μια πολύ καλή προκαταβολή.  Αλλά θέλει να δεσμευτείτε με κάποια ημερομηνία.  Βγάζει τα γυαλιά του και σας κοιτάει: «Πότε πιστεύετε ότι θα μπορέσετε να μου παραδώσετε το χειρόγραφο; Σε έξι μήνες;».  Παρά λίγο να πνιγείτε, διότι δεν έχετε ακόμα γράψει βιβλίο σε διάστημα λιγότερο από τρία χρόνια.  Αλλά απαντάτε: «Σύμφωνοι, βασιστείτε πάνω μου».  Φυσικά, θα προτιμούσατε να μη λέτε ψέματα, αλλά ξέρετε ότι δεν έχετε καμία ελπίδα να εκδώσετε το βιβλίο σας λέγοντας την αλήθεια.  Μόλις πάρετε στα χέρια σας το συμβόλαιο και την προκαταβολή, θα κάνετε τον εκδότη σας να περιμένει –με μια καλή «διαχείριση δικαιολογιών».

Στην ειδική ορολογία, αυτή η συμπεριφορά ονομάστηκε στρατηγική ψεύτικη δήλωση.  Όσο σημαντικότερο είναι το διακύβευμα, τόσο χάνετε το μέτρο.  Οι στρατηγικές ψεύτικες δηλώσεις δεν πιάνουν παντού.  Αν ο οφθαλμίατρός σας σας υπόσχεται για πέμπτη συνεχόμενη φορά ότι θα σας ξαναδώσει τέλεια όραση, αλλά εσείς βλέπετε όλο και χειρότερα μετά από κάθε του επέμβαση, θα έρθει μια στιγμή που δε θα τον παίρνετε πια στα σοβαρά.  Αντιθέτως, αν το διακύβευμα είναι μοναδικό («μια κι έξω»), οι στρατηγικές ψεύτικες δηλώσεις αξίζουν τον κόπο –για παράδειγμα, σε μια συνέντευξη πρόσληψης, όπως είδαμε προηγουμένως.  Η ίδια εταιρεία δε θα σας προσλάβει πολλές φορές –ή μία ή ποτέ.

Ποια σχέδια είναι πιο ευάλωτα στις στρατηγικές ψεύτικες δηλώσεις; α) Τα κολοσσιαία σχέδια των οποίων κανείς δε φέρει την ευθύνη (παραδείγματος χάριν, διότι η κυβέρνηση που παράγγειλε το έργο καταψηφίστηκε στις τελευταίες εκλογές).  β) Τα σχέδια στα οποία εμπλέκονται πολλές επιχειρήσεις που πετάνε το μπαλάκι η μία στην άλλη.  γ) σχέδια που η αποπεράτωσή τους προβλέπεται αρκετά μακροπρόθεσμα.

Κανείς δε γνωρίζει καλύτερα τα μεγαλεπήβολα σχέδια από τον Μπεντ Φλάιβμπεργκ, καθηγητή στην Οξφόρδη.  Γιατί τα φιλόδοξα σχέδια συνοδεύονται, σχεδόν πάντα, από κόστος μεγαλύτερο του προβλεπομένου κι από καθυστερήσεις; Διότι, κατά κανόνα, δε χρηματοδοτείται το καλύτερο σχέδιο, αλλά αυτό που φαίνεται καλύτερο στο χαρτί.  Ο Φλάιβμπεργκ το ονομάζει «αντίστροφο δαρβινισμό»: αυτός που εντυπωσιάζει περισσότερο ανταμείβεται και παίρνει τη δουλειά.  Οι στρατηγικές ψεύτικες δηλώσεις είναι λοιπόν ασύστολα ψέματα; Οι γυναίκες που βάζουν πούδρα στο πρόσωπο για να δείχνουν πιο όμορφες ψεύδονται; Οι άντρες που νοικιάζουν Πόρσε για επίδειξη πλούτου ψεύδονται; Ναι, αλλά παραβλέπουμε συστηματικά αυτά τα ψέματα.  Και εξίσου συστηματικά τις στρατηγικές ψεύτικες δηλώσεις.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι στρατηγικές ψεύτικες δηλώσεις είναι ανώδυνες.  Αλλά μπορούν να γίνουν επικίνδυνες όταν έχουν να κάνουν με κάτι πραγματικά σημαντικό –την όρασή σας ή τους μελλοντικούς συνεργάτες σας, για παράδειγμα.

Ηθικό δίδαγμα: Όταν έχετε να κάνετε με κάποιο άτομο (έναν υποψήφιο για μια θέση, έναν συγγραφέα, έναν οφθαλμίατρο), μη δίνετε σημασία σ’ αυτά που σας λέει, αλλά σ’ εκείνα που έχει επιτύχει στο παρελθόν.  Και, όταν πρόκειται για σχέδια, λάβετε υπόψη τις προθεσμίες, τα πλεονεκτήματα και το κόστος συγκρίσιμων σχεδίων και απαιτήστε να σας εξηγήσουν γιατί το εν λόγω σχέδιο είναι πολύ πιο αισιόδοξο από τα άλλα.  Δείξτε το σ’ έναν έμπειρο και σοβαρό οικονομολόγο που θα το ξεψαχνίσει.  Εντάξτε στο συμβόλαιο ρήτρα που να προβλέπει βαρύ πρόστιμο σε περίπτωση υπέρβασης του κόστους και των προθεσμιών.  Για σιγουριά, πάντως, ενεργήστε ώστε να σας έχει μεταβιβάσει το ποσό που προβλέπει το πρόστιμο σ’ έναν λογαριασμό εκ των προτέρων.

Οι ρίζες του Άγχους

Οι υπαρξιστές φιλόσοφοι πιστεύουν ότι γεννιόμαστε για να αναζητήσουμε και να επιλέξουμε εμείς τον σκοπό σε έναν κόσμο που πολλές φορές προκαλεί σύγχυση και αποπροσανατολίζει. Κατά τον ίδιο τρόπο, έχουμε διαρκώς ανάγκη να βρίσκουμε τις δικές μας αξίες και το δικό μας νόημα για τη ζωή μας.

Από όλους τους υπαρξιστές στοχαστές, με επηρέασε περισσότερο ο Γερμανός φιλόσοφος Μάρτιν Χάιντεγκερ (1889-1976), ευρύτερα γνωστός για το έργο του Είναι και χρόνος (1927), το οποίο θεωρείται ένα από τα σημαντικά έργα φιλοσοφίας του εικοστού αιώνα. Η σημασία της σκέψης του Χάιντεγκερ για την κατανόηση των συναισθημάτων γίνεται εμφανής αν λάβουμε υπόψη μας τη διάκριση που κάνει μεταξύ δύο βασικών τρόπων θέασης του κόσμου, για τους οποίους υιοθέτηση δύο ενδιαφέροντες, καινοφανείς όρους: παρεύρεση (Vorhandenheit) και προχειρότητα (Zuhandenheit). Η παρεύρεση είναι η θεωρητική κατανόηση της πραγματικότητας, ο τρόπος με τον οποίο παρατηρούμε και διατυπώνουμε θεωρίες για τα πράγματα, και ο τρόπος με τον οποίο γνωρίζουμε τελικά τα γεγονότα για τον κόσμο, μέσω της ουδέτερης εξέτασης- ο τρόπος που υιοθετούσε ένας επιστήμονας.

Η προχειρότητα αφορά την εμπλοκή μας με τον κόσμο- πώς συνδεόμαστε με αυτόν μέσω των αλληλεπιδράσεών μας με αντικείμενα και ανθρώπους σε διάφορες καταστάσεις. Ο Χάιντεγκερ προσέδωσε μεγαλύτερη δύναμη στην προχειρότητα, θέλοντας έτσι να τονίσει ότι η εμπειρία μας από τον κόσμο επισκιάζει την επιστημονική γνώση που έχουμε γι’ αυτόν. Είναι αυτή που προηγείται, το πώς καταφέρνουμε σε πρώτη φάση να γνωρίσουμε τον κόσμο. Ομοίως, θα μπορούσε κάποιος να πει, η εμπειρία των συναισθημάτων επικρατεί των θεωρητικών αντιλήψεων μας γι’ αυτά. Ο Χάιντεγκερ πίστευε ότι η επιστήμη δεν μπορεί να συλλάβει πλήρως τη βιούμενη εμπειρία του άγχους.

Για τον Χάιντεγκερ, άγχος και φόβος ήταν ξεκάθαρα διακριτά. Όπως έγραψε, φόβος και άγχος είναι “συγγενικά φαινόμενα” που συχνά συγχέονται, αλλά πρέπει να διακρίνονται. Κάτι απειλητικό είναι “τρομακτικό” αν έχουμε να το αντιμετωπίσουμε ως συγκεκριμένη και πραγματική οντότητα. Αντιθέτως, “αυτό μπροστά στο οποίο νιώθει κάποιος άγχος, είναι εντελώς αόριστο”. Το άγχος δεν “γνωρίζει” για ποιο λόγο υφίσταται, αφού η απειλή δεν βρίσκεται κάπου συγκεκριμένα και δεν διαθέτει καμιά ταυτοποιήσιμη πηγή.

Ο σπουδαίος φιλόσοφος θεωρούσε ότι το άγχος είχε ιδιαιτέρως μεγάλη σημασία. Όπως πρέπει να μπορούμε να νιώθουμε φόβο, ώστε να επιβιώνουμε απέναντι σε πραγματικούς κινδύνους, γιατί χρειαζόμαστε και το άγχος, απλώς για να “υπάρχουμε” στον κόσμο. Τι εννοούσε ο Χάιντεγκερ με αυτό; Καθημερινά προηγούμαστε στον κόσμο και διαπλεκόμαστε με ένα δίκτυο πραγμάτων, ανθρώπων, πράξεων και περιστάσεων. Σηκωνόμαστε το πρωί, πηγαίνουμε τα παιδιά μας στο σχολείο, πηγαίνουμε στη δουλειά, συναντάμε τους συναδέλφους και τους φίλους μας, πηγαίνουμε στο γυμναστήριο ή στην παμπ, προγραμματίζουμε τις διακοπές μας, αγοράζουμε ένα καινούριο έπιπλο για το σπίτι μας, ένα νέο CD ή το τελευταίο τηλέφωνο, και παίζουμε με το iPad μας. Όλα αυτά, μας απορροφούν τελείως. Ο Χάιντεγκερ ονομάζει αυτή την απορρόφηση στον κόσμο “πτώση”. Με απλά λόγια, “πέφτουμε” στις ρουτίνες μας και, με αυτό τον τρόπο, τείνουμε να παραβλέψουμε, και να πάψουμε να αναζητούμε, το αυθεντικό νόημα της ζωής. Παρασυρμένοι από την “αδράνεια της πτώσης”, στρεφόμαστε μακριά από τον εαυτό μας. Απομακρυνόμαστε από μια ζωή με νόημα, επειδή αυτό μάς βολεύει καλύτερα. Απωθούμε το άγχος, όμως “το άγχος είναι εκεί. Απλώς, κοιμάται”.

Ωστόσο, όταν αυτό ξυπνά, η συμβιωτική ταύτισή μας, με τον κόσμο ξεθωριάζει. Υπό την επήρεια του άγχους, τα ίδια πράγματα, καταστάσεις και άνθρωποι παύουν να έχουν σημασία και εξαφανίζονται. Τα πάντα “βυθίζονται και χάνονται”. Οποιαδήποτε προγενέστερη σύνδεση με τον κόσμο, και οποιαδήποτε ερμηνεία του, αμφισβητείται. Διόλου περίεργο που για να μεταφέρει το δυσάρεστο αίσθημα του άγχους, ο Χάιντεγκερ χρησιμοποίησε, επίσης, τη λέξη unheimlich, που σημαίνει ανοίκειο, η αποξενωμένο. Σε μια κρίση άγχους αναγκαζόμαστε να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας- και κατά τη διαδικασία, αναθεωρούμε τη σημασία ορισμένων πραγμάτων που αγαπούσαμε και εκτιμούσαμε, καθώς και τη σχέση μας με αυτά. Αμφιβάλλουμε για τον ίδιο τον εαυτό μας. Το άγχος αποκαλύπτει τον κόσμο και την κατάστασή μας σε αυτόν όπως είναι, χωρίς παραπανίσια στολίδια.

Το άγχος μας συνδέεται, επίσης, με το μέλλον. Είμαστε ανθρώπινα όντα που υπάρχουμε στον χρόνο, επέμενε ο Χάιντεγκερ. Πράγματι, δεν αγχωνόμαστε για το τι έχει ήδη συμβεί, ή για το τι πρόκειται να συμβεί. Αγχωνόμαστε, κυρίως, για το τι, ενδεχομένως μπορεί να συμβεί. Η ανησυχία συνήθως αργοσέρνεται όταν σκεφτόμαστε τις ατελείωτες ευκαιρίες που μπορεί να αδράξουμε ή να χάσουμε σε τούτη τη ζωή. Οι ρίζες του άγχους βρίσκονται στη συνειδητοποίηση της ελευθερίας μας να επιλέγουμε ποιοι θέλουμε να είμαστε και πώς θέλουμε να ζήσουμε. Για τον Χάιντεγκερ, οι επιλογές αυτές συνοδεύονται από μια θεμελιώδη δυσκολία, επειδή σχετίζονται, με έναν βαθύ τρόπο, με το είδος της ζωής που μας κάνει πιο αυθεντικούς. Δεν αφορούν απλώς ποια δουλειά θα επιλέξουμε, ποιο σπίτι θ’ αγοράσουμε ή με ποιον θα μοιραστούμε τη ζωή μας. Έχουν να κάνουν με τη δουλειά, με το σπίτι και το άτομο που αναδεικνύουν τις υψηλότερες δυνατότητες για την ύπαρξη μας, στις οποίες στηριζόμαστε, θα μπορούσε κάποιος να πει, για να πραγματώσουμε την ευτυχία. Δεν υπάρχει έτοιμη συνταγή. Μόνο εμείς μπορούμε να καταλάβουμε τι είναι καλύτερο για εμάς.

 Μόνο εμείς μπορούμε να επιλέξουμε κάτι επειδή είναι σημαντικό για εμάς, και όχι επειδή ανταποκρίνεται στις νόρμες της κοινωνίας ή στις αξίες κάποιου άλλου.

Οι 9 στους 10 φόβους μας δεν πραγματοποιούνται ποτέ

Όταν κάποιος δικός σου άνθρωπος δεν απαντάει στο τηλέφωνο ή εάν κλειστείς στο ασανσέρ, μερικές φορές το μυαλό σου μπορεί να πάει στο χειρότερο σενάριο. Ωστόσο, μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Behavior Therapy επιχείρησε να ορίσει το κατά πόσο είναι πιθανό αυτοί οι μεγάλοι φόβοι να επαληθευτούν και σίγουρα τα αποτελέσματα θα καθησυχάσουν αυτούς που ανησυχούν εύκολα.

Μέλη του τμήματος ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο της Πενσυλβανίας ανέλυσαν 29 ασθενείς με γενικευμένη διαταραχή άγχους προκειμένου να βρουν πόσο ευσταθούν οι ανησυχίες τους για τυχόν αρνητικές καταστάσεις. Για διάστημα 10 ημερών οι συμμετέχοντες κατέγραφαν τις ανησυχίες τους και τις επόμενες 30 ημέρες παρακολούθησαν ποιες από αυτές έγιναν πραγματικότητα. Έπειτα, ανεξάρτητοι παράγοντες εξετάστηκαν προκειμένου να μην υπάρξει μεροληψία στις απαντήσεις των συμμετεχόντων.

Τα ευρήματα έδειξαν πως το 91,4% των ανησυχιών που καταγράφηκαν δεν συνέβησαν στην πραγματικότητα. Μάλιστα, το πιο συνηθισμένο ποσοστό ανεπιβεβαίωτων ανησυχιών για τους ασθενείς ήταν το 100%. Αυτό σημαίνει πως κανένας από τους φόβους των συμμετεχόντων δεν συνέβη στα αλήθεια κατά τις 30 μέρες που εξέτασε η έρευνα.

Τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν αρκετά ενθαρρυντικά για τους συμμετέχοντες, τους οποίους βοήθησε και με την αντιμετώπιση αυτών των ανησυχιών. Σύμφωνα με την Grace Suh, η οποία είναι  διαπιστευμένη σύμβουλος ψυχικής υγείας στην Νέα Υόρκη, το να εντοπίσεις από πού πηγάζουν οι φοβίες σου είναι το κλειδί στην αντιμετώπισή τους.

«Για παράδειγμα, εάν ο φίλος σου δεν σηκώσει το τηλέφωνο κάποιος μπορεί να σκεφτεί «ίσως είναι απασχολημένος», ενώ κάποιος άλλος να σκεφτεί “δεν με θέλει πια” και να οδηγηθεί στο παράλογο αυτό συμπέρασμα χωρίς στοιχεία και να προκαλέσει πρόβλημα στη σχέση τους», εξήγησε η Suh στο Best Life. «Αυτές οι αυτόματες αντιδράσεις προκαλούνται από βασικές πεποιθήσεις – πεποιθήσεις που έχουν οι άνθρωπο για τους εαυτούς τους και για το πώς βλέπουν τον κόσμο». Κατά την Suh, κάποιος που έχει θετική εικόνα για τον εαυτό του, ίσως δεν βγάλει αμέσως αρνητικά συμπεράσματα εξαιτίας μιας αναπάντητης κλήσης.

Η κάθε φορά που αναγνωρίζεις ότι ένας φόβος σου δεν επαληθεύτηκε σε βοηθάει στην προσπάθεια καταπολέμησης τέτοιων φοβιών. Φυσικά, όπως είναι λογικό, δεν θα εξαφανιστούν οι ανησυχίες σου μέσα σε μια μέρα. Αλλά με σύνεση και λίγη προσπάθεια, αυτοί οι αβάσιμοι φόβοι μπορούν να θαφτούν στο πίσω μέρος του μυαλό και αν κάνουν την εμφάνισή τους σπανιότερα.

Οι ψευδείς ειδήσεις (Fake News) μπορούν να οδηγήσουν σε λανθασμένες αναμνήσεις

Οι ψηφοφόροι μπορεί να διαμορφώσουν λανθασμένες αναμνήσεις μετά την ανάγνωση κατασκευασμένων ιστοριών-ειδήσεων, ειδικά αν αυτές οι ιστορίες ευθυγραμμίζονται με τα πολιτικά τους πιστεύω, σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύεται στο Psychological Science. Η έρευνα διενεργήθηκε την προηγούμενη από το δημοψήφισμα του 2018 εβδομάδα, για τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων στην Ιρλανδία, όμως οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι ψευδείς ειδήσεις είναι πιθανό να έχουν ανάλογα αποτελέσματα σε άλλα πολιτικά πλαίσια, συμπεριλαμβανομένης της κούρσας για τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ το 2020.

«Σε υψηλής συναισθηματικής φόρτισης, κομματικές πολιτικές διαμάχες, όπως οι προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ του 2020, οι ψηφοφόροι μπορεί να “θυμούνται” εξ ολοκλήρου κατασκευασμένες ιστορίες ειδήσεων», αναφέρει η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Gillian Murphy από το Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Cork, στην Ιρλανδία. «Ειδικότερα, είναι πιθανό να “θυμούνται” σκάνδαλα που αποδίδονται με άσχημο τρόπο σε αντίπαλο υποψήφιο».

Η μελέτη είναι καινοτόμα επειδή εξετάζει την παραπληροφόρηση και τις πλαστές αναμνήσεις σε συσχέτιση με ένα πραγματικό δημοψήφισμα, εξηγεί η Murphy. Μαζί με τους συνεργάτες της απευθύνθηκε σε 3.140 επιλέξιμους ψηφοφόρους online και τους ρώτησε εάν και πώς σχεδιάζουν να ψηφίσουν στο δημοψήφισμα. Στη συνέχεια, οι πειραματιστές παρουσίασαν σε κάθε συμμετέχοντα έξι νέες αναφορές, δυο από τις οποίες ήταν κατασκευασμένες ιστορίες που περιέγραφαν υποψηφίους, σε κάθε πλευρά του ζητήματος, που εμπλέκονται σε παράνομη ή προκλητική συμπεριφορά. Μετά την ανάγνωση της κάθε ιστορίας, οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν εάν είχαν ακούσει σχετικά με το γεγονός που περιγράφεται στην προηγούμενη ιστορία. Σε αυτή την περίπτωση ανέφεραν αν είχαν ιδιαίτερη ανάμνηση σχετικά με αυτό.

Οι ερευνητές στη συνέχεια πληροφόρησαν τους επιλέξιμους ψηφοφόρους ότι κάποιες από τις ιστορίες που διάβασαν είχαν κατασκευαστεί και προσκάλεσαν τους συμμετέχοντες να προσδιορίσουν όποια από τις αναφορές πίστευαν ότι είναι ψεύτικη. Τέλος, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα γνωστικό τεστ.

Σχεδόν οι μισοί από αυτούς που απάντησαν ανέφεραν μια ανάμνηση για τουλάχιστον ένα από τα κατασκευασμένα γεγονότα – πολλοί από αυτούς ανακάλεσαν πλούσιες λεπτομέρειες σχετικά με τις κατασκευασμένες ιστορίες ειδήσεων. Τα άτομα υπέρ της νομιμοποίησης της έκτρωσης ήταν περισσότερο πιθανό να θυμούνται μια ψευδή είδηση σχετικά με τους αντιπάλους τους στο δημοψήφισμα, τα άτομα που ήταν κατά της νομιμοποίησης ήταν περισσότερο πιθανό να θυμούνται ένα ψέμα για τους υποστηρικτές της. Πολλοί συμμετέχοντες απέτυχαν να αναθεωρήσουν την ανάμνησή τους, ακόμη και μετά που έμαθαν ότι κάποιες πληροφορίες θα μπορούσε να ήταν φανταστικές. Και αρκετοί συμμετέχοντες αφηγήθηκαν λεπτομέρειες που οι αναφορές των ψευδών ειδήσεων δεν περιείχαν.

Σύμφωνα με την Murphy, αυτό δείχνει την ευκολία με την οποία μπορούν να εμφυτευθούν αυτές οι εξ ολοκλήρου κατασκευασμένες μνήμες, παρά την καχυποψία του ψηφοφόρου και ακόμη παρά την σαφή προειδοποίηση ότι μπορεί να έχουν παρουσιαστεί ψευδείς ειδήσεις.

Συμμετέχοντες που απέδωσαν χαμηλότερα στο γνωστικό τεστ δεν ήταν περισσότερο επιρρεπείς στο να διαμορφώσουν ψευδείς αναμνήσεις από ότι ήταν αυτοί που είχαν υψηλότερες επιδόσεις στο τεστ, όμως αυτοί που είχαν χαμηλότερες επιδόσεις ήταν πιο πιθανό να θυμούνται ψευδείς ιστορίες που ευθυγραμμίζονταν με τις απόψεις τους. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει, σύμφωνα με τους ερευνητές, ότι οι άνθρωποι με υψηλότερη γνωστική ικανότητα ίσως είναι πιο πιθανό να αναρωτιούνται για τις προσωπικές τους προτιμήσεις και για τις πηγές ενημέρωσής τους.

Όπως υποστηρίζει η Elizabeth Loftus του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, Irvine, που συμμετείχε επίσης στην έρευνα, το να κατανοηθούν τα ψυχολογικά αποτελέσματα των ψευδών ειδήσεων είναι κρίσιμο δεδομένου ότι η εκλεπτυσμένη τεχνολογία κάνει ευκολότερη τη δημιουργία όχι μόνο ψεύτικων ειδησεογραφικών αναφορών και εικόνων, αλλά και επίσης πλαστών video. Όπως δηλώνει: «Οι άνθρωποι θα λειτουργούν με τις ψεύτικες αναμνήσεις τους και είναι συχνά πολύ δύσκολο να τους πείσουμε ότι τα πλαστά νέα είναι ψεύτικα. Με την αυξανόμενη ικανότητα να κάνουμε τις ειδήσεις απίστευτα πειστικές, πώς θα βοηθήσουμε τους ανθρώπους να αποφύγουν την παραπλάνηση; Είναι ένα πρόβλημα με το οποίο θα πρέπει να ασχοληθούν οι επιστήμονες ψυχολόγοι».

Oμολογουμένως τη φύσει ζην

Τα τελευταία χρόνια, ζούμε όλοι τις επιπτώσεις της βιώνουμε όλοι τις επιπτώσεις της περιβαλλοντολογικής καταστροφής του πλανήτη λόγω της ανθρώπινης δραστηριότητας. Έχω την εντύπωση πως οι τελευταίες πυρκαγιές στην Σιβηρία, και στον Αμαζόνιο, και το ταχύτατο λιώσιμο των πάγων έγειραν την πλάστιγγα προς την οριστική και αμετάκλητη επιδείνωση των φαινόμενων της κλιματικής διαταραχής. Είναι αδύνατο να έχεις εντρυφήσει στην αρχαία Ελληνική παιδεία και να μην σε απασχολεί η οικολογία αν όχι η φυσιολατρία.

Αφορμής δοθείσης λοιπόν σας παραθέτω επιλογές από παλαιότερο πόνημά μου: «Το Φυσικό Περιβάλλον στην Αρχαία Ελλάδα».

Σκοπός του παρόντος πονήματος είναι η έρευνα σχέσης ανθρώπου και φύσης, σε μια χρονική στιγμή που η πλανητική ισορροπία εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο. Για να αναδειχθεί η σχέση ανθρώπου και φύσης, εξετάζονται ερωτήματα που απασχολούσαν τον άνθρωπο από την αρχαιότητα, όπως η κοσμογένεση και η καταγωγή του ανθρώπου, καταγράφοντας τις απόψεις που δόθηκαν, αρχίζοντας από την αρχαία Ελληνική φιλοσοφία έως τις απόψεις της σύγχρονης επιστήμης, η οποία δια μέσου της "συστημικής" θεωρίας και της κβαντικής φυσικής, έρχεται να συναντήσει τις αρχαίες πεποιθήσεις, όπου ο κόσμος αποτελεί έναν αδιάσπαστο ιστό, του οποίου οι διασυνδέσεις είναι δυναμικές και μη στατικές. Σε μια τέτοια οπτική το κάθε μέρος του σύμπαντος επιβεβαιώνει την δομή και την πορεία στην εξέλιξη του "Όλου", δηλαδή το "Όλον" εμπεριέχεται στο επιμέρους, θυμίζοντας το Ερμητικό ρητό: "όπως πάνω, έτσι κάτω".

Παρατίθενται τα αποτελέσματα της οικολογικής καταστροφής του περιβάλλοντος, τα ηθικά και βιολογικά ζητήματα που προκύπτουν από την χρήση της τεχνολογίας που αντιτίθεται στις φυσικές διαδικασίες, αλλά και την σχεδίαση επίτευξης υπερανθρωπίνων όντων με την "ένωση" ανθρώπου και μηχανής, με σκοπό την δημιουργία Υβριδικών Ανθρώπων ή Cyborgs και την πνευματική και οντολογική υπόσταση των μηχανών.

Η επιστήμη μας απάλλαξε από τα σκοτάδια της αμάθειας και της δεισιδαιμονίας, η χρήση όμως της τεχνολογίας απειλεί τον ίδιο τον επινοητή της, την ανθρωπότητα. Είναι βέβαια ιδιαίτερα σημαντικό να γνωρίζουμε τους νόμους που διέπουν το σύμπαν, αλλά είναι σίγουρα εξίσου σημαντικό να προσπαθήσουμε να γνωρίσουμε την βαθύτερη ύπαρξή μας και τους νόμους που κυβερνούν τα πάθη, τα αισθήματα, την θέληση της ανθρωπότητας.

Ακολουθώντας μια αντίθετη πρακτική, μπορεί η νέα τεχνολογία να μας οδηγεί πιο κοντά στα αστέρια, αλλά όπως έχει διαπιστωθεί, μας οδηγεί ταυτόχρονα πιο μακριά από τον εαυτό μας.

Έτσι στο κατώφλι της 3ης χιλιετίας, βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι της ιστορίας του ανθρώπου, και το ερώτημα που ευλόγως προκύπτει για κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο είναι εάν έχουμε ανοίξει εκ νέου το κουτί της Πανδώρας.

Η ανάγκη των συγχρόνων κοινωνιών, όπως αναδεικνύεται στην μελέτη, ίσως θα πρέπει να είναι η αναγνώριση αξιών, που θα προϋποθέτει τον σεβασμό για όλες τις μορφές της ζωής, και το δικαίωμα για μια ζωή αξιοπρεπή, με τοποθέτηση του κοινού καλού πάνω και πέρα από το ατομικό συμφέρον.

Σε διαφορετική περίπτωση στο ερώτημα που έθεσε ο Βολταίρος: "Θα αφήσουμε αυτόν τον κόσμο ακριβώς έτσι όπως τον βρήκαμε ανόητο, άδικο και κακό;" Ίσως θα πρέπει να προσθέσουμε: "θα αφήσουμε άραγε αυτόν τον κόσμο βιώσιμο για τις επόμενες γενιές".

Οι ανθρώπινες παρεμβάσεις στο περιβάλλον, για να καλύψουν τις μεταβαλλόμενες ανάγκες μας, διαφοροποιήθηκαν και από «ανώδυνες» ανθρώπινες δράσεις, μετατράπηκαν σε μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις με καταστροφικές συνέπειες. Στους αρχαίους χρόνους η περιβαλλοντική προστασία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη ιερότητα της φύσης, η οποία αποτελούσε ένα σύνολο από μορφές θεϊκής καταγωγής. Έτσι, στην Ελληνική Μυθολογία συναντάμε τις μυθικές Δρυάδες, τις Νύμφες των Δασών, οι οποίες κατοικούσαν μέσα στα δέντρα και η κοπή ενός δέντρου σήμαινε και το θάνατο μιας νύμφης.

Ωστόσο, η σχέση κοινωνίας και περιβάλλοντος μεταβάλλεται ριζικά με την έκρηξη της Βιομηχανικής Επανάστασης. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα αποτελούν τα θλιβερά νέα, τα αισιόδοξα όμως μηνύματα είναι ότι μέσα από την εκπαίδευση των πολιτών μπορούμε να έχουμε όλοι μας την δυνατότητα να συμμετέχουμε ενεργά στη λήψη περιβαλλοντικών αποφάσεων, ασκώντας το δικαίωμα μας για επιλογή.

Τα δάση στην αρχαία Ελλάδα είχαν συνδεθεί με τη θρησκεία και πολλά είχαν χαρακτηριστεί ιερά. Τα δάση αυτά ήταν γνωστά ως ιερά άλση ή απλά άλση. Τα άλση αυτά ήταν δάση αφιερωμένα σε θεότητες. Τα άλση ήταν πολλές εκατοντάδες στη αρχαία Ελλάδα. Τα μεγαλύτερα ήταν μικρά ή μεγάλα τμήματα δασών. Τα μικρότερα είχαν πέτρινη περίφραξη. Μερικά παραδείγματα: Το ιερό άλσος της αρχαίας Αθήνας, το ιερό άλσος του Ευμενίδη στον Κολωνό, το ιερό άλσος της Αρτέμιδος στη Σκυλούντα, το ιερό άλσος της Δωδώνης, το ιερό άλσος του Άργους, το ιερό άλσος της Δέσποινας στην Αρκαδία, το ιερό άλσος του Δία στην Ολυμπία.

Αν και οι κανόνες προστασίας διέφεραν από άλσος σε άλσος, εντούτοις, μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα κανόνων προστασίας είναι τα εξής: Απαγορευόταν η υλοτομία, το σπάσιμο ή η κοπή κλαδιών και η αφαίρεση φύλλων.

Απαγορευόταν, επίσης, η καλλιέργεια του εδάφους και η σπορά σιτηρών ενώ σε μερικά άλση απαγορευόταν η χρήση εργαλείων όπως τσεκούρια ή πριόνια. Γενικά, στα άλση απαγορευόταν η παρουσία ζώων εκτός εάν επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν σε θυσίες. Οι παραβάτες τιμωρούνταν αυστηρά. Ο Πλάτωνας (427-347 π.Χ.) αναφέρει ότι οι δούλοι ή οι ξένοι τιμωρούνταν με μαστίγωμα ενώ στους πολίτες επιβάλλονταν πρόστιμο το μέγεθος του οποίου ήταν αρκετά υψηλό ώστε να αποτρέπει παρόμοιες παραβάσεις στο μέλλον (Νόμοι, 6.764Β).

Πέραν της παραπάνω προστασίας υπήρχαν και οι θρησκευτικού τύπου κυρώσεις για τις οποίες οι αρχαίοι πίστευαν ότι επιβάλλονταν από τους θεούς και θεές στων οποίων το όνομα ήταν αφιερωμένα τα άλση. Τα δέντρα κατοικούνταν από νύμφες και Δρυάδες. Οποιοσδήποτε αγνοούσε τις εκκλήσεις της Δρυάδος για σεβασμό του δέντρου στο οποίο κατοικούσε τιμωρούνταν αυστηρά. Μερικοί σχετικοί μύθοι: Η Άρτεμις έκανε λεπρό τον κυνηγό Τεύκρο γιατί σκότωσε ένα ιερό ελάφι. Η Δήμητρα τιμώρησε τον Ερυσίχθονα, γιο του βασιλιά της Θεσσαλίας, γιατί έκοψε ξυλεία από ιερό άλσος της για να χτίσει συμποσιακή αίθουσα. Τιμωρήθηκε να τρώει τα πάντα, χωρίς να χορταίνει, και τελικά κατέφαγε τις σάρκες του.

Ο Πλάτων γράφει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις η προστασία των δασών επιβαλλόταν από τους ίδιους τους νόμους, ακόμα και στις ιδιωτικές εκτάσεις. Ο ιδιοκτήτης έπρεπε να πάρει ειδική άδεια, για να κόψει τα δένδρα στη γη του, ενώ σε άλλες περιπτώσεις υποχρεωνόταν να φυτέψει δέντρα. Επίσης υπήρχαν ποινές πρόστιμα για τους υπαίτιους πυρκαγιών.

Ο Αριστοτέλης μας πληροφορεί ότι σε μερικές πόλεις τα δάση τα επόπτευαν οι «υλωροί», δασοφύλακες δηλαδή, οι οποίοι είχαν φυλάκια και κάνανε περιπολίες. Ο Θεόφραστος λέει πως οι βασιλιάδες της Κύπρου προστάτευαν τα δάση και απαγόρευαν την υλοτόμηση. Οι Πτολεμαίοι βασιλείς της Ελληνιστικής Αιγύπτου είχαν προωθήσει ένα πολύ μεγάλο πρόγραμμα αναδάσωσης, δημιουργώντας νέα δάση.

Ένας πολύ σημαντικός θεσμός ήταν αυτός της ανακήρυξης μεγάλων δασικών εκτάσεων σε ιερά άλση ή προστατευόμενες περιοχές. Το δάσος κοντά στη Λέρνα της Αργολίδας εκτεινόταν σε όλη την βουνοπλαγιά μέχρι τη θάλασσα, και ένα άλλο στη Δάφνη είχε περιφέρεια γύρω στα 16χιλιόμετρα με δέντρα τεραστίων διαστάσεων.

Συγκεκριμένα ο Παυσανίας και ο Πλίνιος αναφέρουν πως στις Φάρες (κοντά στη σύγχρονη Καλαμάτα) τα δέντρα ήταν τόσο μεγάλα, ώστε οι άνθρωποι μπορούσαν να γευματίσουν μέσα στις κουφάλες τους. Οι νόμοι που προστάτευαν αυτά τα ιερά άλση ήταν πάρα πολλοί. Απαγορευόταν κάθε είδους ενέργεια που θα μπορούσε να προκαλέσει περιβαλλοντική αλλαγή στο τοπίο. Ο Παυσανίας γράφει πως απαγορευόταν, όχι μόνο το κόψιμο των δέντρων, αλλά ακόμα και να μαζέψει και να μεταφέρει κανείς ξύλα ή πεσμένα φύλλα. Το μεγαλύτερο παράπτωμα ήταν να βάλει κανείς φωτιά ή να ρυπαίνει τις πηγές, αδίκημα που επέσυρε φυσικά τις ανάλογες ποινές. Από διαφόρους συγγραφείς (Παυσανίας, Ξενοφών κ.τ.λ.) μαθαίνουμε πως εξίσου σοβαρά παραπτώματα ήταν το κυνήγι και το ψάρεμα μέσα σε προστατευόμενες περιοχές. Επίσης, οποιαδήποτε άλλη παρέμβαση στα ιερά άλση, όπως η καλλιέργεια του εδάφους, απαγορευόταν αυστηρά. Τόσο στον Ηρόδοτο και τον Παυσανία, όσο και στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή, η πιθανή οργή των θεών λειτουργούσε αποτρεπτικά, κάνοντας τους ανθρώπους να σέβονται τα ιερά δάση..

Γενικά οι νόμοι διέφεραν από περιοχή σε περιοχή. Στο σύνολό τους όμως οι τοπικοί δικαστικοί νόμοι προστάτευαν τα ιερά δάση από κάθε είδους παραβιάσεις και πολλά δάση, όπως μας γράφει ο Παυσανίας, είχαν ιερείς ως φύλακες. Ας σημειωθεί εδώ πως έχει βρεθεί στα δυτικά Ιμαλάια (κοντά στη περιοχή που ζουν οι Καλάς) ελληνική επιγραφή που γράφει «μη θηρεύεις, μη αλιεύεις, μη φονεύεις».

Είναι γνωστό πως από τα μέρη αυτά είχε περάσει ο Μ. Αλέξανδρος με τα στρατεύματά του και είναι πιθανό ότι αυτή η επιγραφή οφείλεται στη μεταλαμπάδευση του ελληνικού πολιτισμού σε αυτά τα μακρινά μέρη από τον μεγάλο στρατηλάτη, ο οποίος αποτελεί εξαίρετο δείγμα οικολογικής συνείδησης στην αρχαιότητα, αφού γνωρίζουμε πως είχε απαγορεύσει στους στρατιώτες του, όταν περνούσαν από την Ινδία να σκοτώνουν τις τίγρεις. Οι ποινές για τους παραβάτες ήταν αυστηρές. Μαστίγωμα για τους δούλους ή τους ξένους και πρόστιμα για τους πολίτες. Εκτός από τις νομικές διατάξεις, εξίσου εκφοβιστικό ρόλο είχαν και οι θρησκευτικές κατάρες ή η θεία Δίκη.

Μερικοί φιλόσοφοι, όπως ο Πυθαγόρας και ο Εμπεδοκλής, πίστευαν πως τα δένδρα είχαν τη δική τους ψυχή, τις Δρυάδες, τις Νύμφες των δασών. Έτσι θεωρούσαν την κοπή των δένδρων ως ένα είδος φόνου..

Συν τω χρόνω, η κυρίαρχη αντίληψη της φυσιολατρίας των παγανιστικών θρησκειών, αντικαταστάθηκε από την σταδιακή αλλοίωση και διατάραξη των φυσικών οικοσυστημάτων, καθώς επικρατεί πλέον η αντίληψη, πως ο άνθρωπος βρίσκεται ιεραρχικά σε ανώτερη θέση από τα υπόλοιπα είδη ζωής, τοποθετώντας τα κάτω από την απόλυτη κυριαρχία του και δικαιολογώντας την αλόγιστη εκμετάλλευση τους από τον άνθρωπο.

Η ανθρωποκεντρική και αποσπασματική αυτή αντίληψη του κόσμου, που τοποθετεί τον άνθρωπο κυρίαρχο των φυσικών συστημάτων και αγνοεί την αλληλεξάρτηση και τις αλληλεπιδράσεις που υπάρχουν μεταξύ τους, οδήγησε στην υπερεκμετάλλευση της φύσης και των φυσικών πόρων, που θεωρήθηκαν ως "ανεξάντλητα" καταναλωτικά αγαθά, στην αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος και γενικότερα στη γένεση σοβαρών περιβαλλοντικών προβλημάτων.

Η ουσιαστική λύση, λοιπόν, των περιβαλλοντικών προβλημάτων εντοπίζεται σε μια αλλαγή θέασης, από την ανθρωποκεντρική άποψη αντιμετώπισης του κόσμου, προς μια βιοκεντρική, που βιώνοντας την η ανθρωπότητα θα αναγνωρίζει με ταπεινοφροσύνη ότι είναι ανάγκη να συμπορεύεται με τον πλανήτη του παρά να κυριαρχεί πάνω σε αυτόν.

Επομένως, είναι απαραίτητη για τη βιωσιμότητα του πλανήτη, η διάδοση θεμελιωδών γνώσεων, η ριζική αλλαγή εκείνων των κοινωνικών αντιλήψεων, νοοτροπιών, στάσεων και, το σημαντικότερο, των συμπεριφορών που συνέβαλλαν στη δημιουργία της περιβαλλοντικής κρίσης.

Η διαμόρφωση τους πρέπει να γίνει με τέτοιο τρόπο έτσι, ώστε να λαμβάνουν πάντοτε υπόψη τον παράγοντα περιβάλλον, όχι σαν κάτι ξέχωρο και απομονωμένο από τον άνθρωπο, αλλά σαν το καθοριστικό στοιχείο για την ανθρώπινη επιβίωση!

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Ἠθικὰ Νικομάχεια (1105a-1105b)

[IV] Ἀπορήσειε δ᾽ ἄν τις πῶς λέγομεν ὅτι δεῖ τὰ μὲν δίκαια πράττοντας δικαίους γίνεσθαι, τὰ δὲ σώφρονα σώφρονας· εἰ γὰρ πράττουσι τὰ δίκαια καὶ σώφρονα, ἤδη εἰσὶ δίκαιοι καὶ σώφρονες, ὥσπερ εἰ τὰ γραμματικὰ καὶ τὰ μουσικά, γραμματικοὶ καὶ μουσικοί. ἢ οὐδ᾽ ἐπὶ τῶν τεχνῶν οὕτως ἔχει; ἐνδέχεται γὰρ γραμματικόν τι ποιῆσαι καὶ ἀπὸ τύχης καὶ ἄλλου ὑποθεμένου. τότε οὖν ἔσται γραμματικός, ἐὰν καὶ γραμματικόν τι ποιήσῃ καὶ γραμματικῶς· τοῦτο δ᾽ ἐστὶ τὸ κατὰ τὴν ἐν αὑτῷ γραμματικήν. ἔτι οὐδ᾽ ὅμοιόν ἐστιν ἐπί τε τῶν τεχνῶν καὶ τῶν ἀρετῶν· τὰ μὲν γὰρ ὑπὸ τῶν τεχνῶν γινόμενα τὸ εὖ ἔχει ἐν αὑτοῖς· ἀρκεῖ οὖν ταῦτά πως ἔχοντα γενέσθαι· τὰ δὲ κατὰ τὰς ἀρετὰς γινόμενα οὐκ ἐὰν αὐτά πως ἔχῃ, δικαίως ἢ σωφρόνως πράττεται, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὁ πράττων πῶς ἔχων πράττῃ, πρῶτον μὲν ἐὰν εἰδώς, ἔπειτ᾽ ἐὰν προαιρούμενος, καὶ προαιρούμενος δι᾽ αὐτά, τὸ δὲ τρίτον ἐὰν καὶ βεβαίως καὶ ἀμετακινήτως ἔχων πράττῃ. ταῦτα δὲ πρὸς

[1105b] μὲν τὸ τὰς ἄλλας τέχνας ἔχειν οὐ συναριθμεῖται, πλὴν αὐτὸ τὸ εἰδέναι· πρὸς δὲ τὸ τὰς ἀρετὰς τὸ μὲν εἰδέναι οὐδὲν ἢ μικρὸν ἰσχύει, τὰ δ᾽ ἄλλα οὐ μικρὸν ἀλλὰ τὸ πᾶν δύναται, ἅπερ ἐκ τοῦ πολλάκις πράττειν τὰ δίκαια καὶ σώφρονα περιγίνεται. τὰ μὲν οὖν πράγματα δίκαια καὶ σώφρονα λέγεται, ὅταν ᾖ τοιαῦτα οἷα ἂν ὁ δίκαιος ἢ ὁ σώφρων πράξειεν· δίκαιος δὲ καὶ σώφρων ἐστὶν οὐχ ὁ ταῦτα πράττων, ἀλλὰ καὶ [ὁ] οὕτω πράττων ὡς οἱ δίκαιοι καὶ σώφρονες πράττουσιν. εὖ οὖν λέγεται ὅτι ἐκ τοῦ τὰ δίκαια πράττειν ὁ δίκαιος γίνεται καὶ ἐκ τοῦ τὰ σώφρονα ὁ σώφρων· ἐκ δὲ τοῦ μὴ πράττειν ταῦτα οὐδεὶς ἂν οὐδὲ μελλήσειε γίνεσθαι ἀγαθός. ἀλλ᾽ οἱ πολλοὶ ταῦτα μὲν οὐ πράττουσιν, ἐπὶ δὲ τὸν λόγον καταφεύγοντες οἴονται φιλοσοφεῖν καὶ οὕτως ἔσεσθαι σπουδαῖοι, ὅμοιόν τι ποιοῦντες τοῖς κάμνουσιν, οἳ τῶν ἰατρῶν ἀκούουσι μὲν ἐπιμελῶς, ποιοῦσι δ᾽ οὐδὲν τῶν προσταττομένων. ὥσπερ οὖν οὐδ᾽ ἐκεῖνοι εὖ ἕξουσι τὸ σῶμα οὕτω θεραπευόμενοι, οὐδ᾽ οὗτοι τὴν ψυχὴν οὕτω φιλοσοφοῦντες.

***
[4] Μπορεί, βέβαια, να παραξενευτεί κανείς και να ρωτήσει τί εννοούμε όταν λέμε ότι —υποχρεωτικά— δίκαιοι γινόμαστε πράττοντας δίκαιες πράξεις, σώφρονες πράττοντας σώφρονες πράξεις, αφού οι άνθρωποι που πράττουν δίκαιες και σώφρονες πράξεις είναι ήδη δίκαιοι και σώφρονες, ακριβώς όπως είναι ήδη γραμματικοί και μουσικοί όσοι πράττουν τα γραμματικά και τα μουσικά.

Ή μήπως δεν είναι έτσι τα πράγματα ούτε στις τέχνες; Γιατί μπορεί κανείς να κάνει κάτι το γραμματικό και στην τύχη, ή με την υπόδειξη ενός άλλου. Τότε μόνο λοιπόν θα είναι κανείς γραμματικός, όταν α) θα έχει κάνει κάτι γραμματικό και β) θα το έχει κάνει με γραμματικό τρόπο, που πάει να πει: σύμφωνα με τις γραμματικές γνώσεις που έχει μέσα του.

Έπειτα η περίπτωση των τεχνών και η περίπτωση των αρετών δεν είναι ίδιες· γιατί τα προϊόντα των τεχνών την αξία τους την έχουν μέσα τους· είναι αρκετό, επομένως, να παραχθούν έχοντας κάποια ποιότητα· όσα όμως γίνονται σύμφωνα με την τάδε ή την τάδε αρετή, δεν είναι πράξεις δικαιοσύνης ή σωφροσύνης απλώς αν έχουν αυτά ή αυτά τα χαρακτηριστικά, αλλά και αν αυτός που τα πράττει τα πράττει έχοντας κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: πρώτα πρώτα αν ενεργεί έχοντας ακριβή γνώση· έπειτα αν οι πράξεις του είναι αποτέλεσμα επιλογής και προτίμησης, επιλογής μάλιστα και προτίμησης γι᾽ αυτές καθεαυτές τις πράξεις· τρίτον αν στον τρόπο με τον οποίο ενεργεί εμμένει σταθερά και αμετάβλητα. Για την κατοχή, βέβαια,

[1105b] των άλλων τεχνών όλα αυτά δεν λογαριάζονται ως όροι και προϋποθέσεις (μόνος όρος εκεί είναι η γνώση), για των αρετών όμως την κατοχή η γνώση δεν έχει καμία ή, έστω, έχει μικρή μόνο σημασία, ενώ τα υπόλοιπα έχουν όχι μικρή, αλλά τη μέγιστη σημασία: και τα δυο τους είναι το αποτέλεσμα που προκύπτει από το ότι το άτομο πράττει επανειλημμένα δίκαιες και σώφρονες πράξεις.

Οι πράξεις λοιπόν λέγονται δίκαιες και σώφρονες, όταν είναι σαν αυτές που θα έκανε ο δίκαιος ή ο σώφρων άνθρωπος· δίκαιος όμως και σώφρων άνθρωπος δεν είναι αυτός που κάνει τις πράξεις αυτές, αλλά αυτός που τις κάνει και με τον τρόπο που τις κάνουν οι δίκαιοι και οι σώφρονες άνθρωποι. Σωστά λοιπόν λέμε ότι ο άνθρωπος γίνεται δίκαιος από τις επανειλημμένες πράξεις δικαιοσύνης, ή ότι ο άνθρωπος γίνεται σώφρων από τις επανειλημμένες πράξεις σωφροσύνης· άνθρωπος που δεν κάνει επανειλημμένα τις πράξεις αυτές, δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσει αυτές τις αρετές.

Οι περισσότεροι, πάντως, άνθρωποι, αντί να ενεργούν έτσι, βρίσκουν καταφύγιο στις θεωρίες και φαντάζονται ότι φιλοσοφούν, και ότι έτσι θα γίνουν ενάρετοι· στην πραγματικότητα κάνουν ό,τι και οι άρρωστοι, που ακούν με προσοχή τους γιατρούς, δεν εκτελούν όμως καμιά από τις εντολές τους. Όπως λοιπόν και εκείνοι δεν θα ανακτήσουν τη σωματική τους υγεία με μια τέτοιου είδους «θεραπεία», έτσι και αυτοί δεν θα βρουν ποτέ της ψυχής τους την υγεία με τέτοιου είδους φιλοσοφία.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Ὄρνιθες (1313-1336)

ΧΟ. τάχα δὴ πολυάνορα τάνδε πόλιν [στρ.]
καλεῖ τις ἀνθρώπων·
1315 τύχη μόνον προσείη.
κατέχουσι δ᾽ ἔρωτες ἐμᾶς πόλεως.
ΠΙ. θᾶττον φέρειν κελεύω.
ΧΟ. τί γὰρ οὐκ ἔνι ταύτῃ
καλὸν ἀνδρὶ μετοικεῖν;
1320 Σοφία, Πόθος, ἀμβρόσιαι Χάριτες
τό τε τῆς ἀγανόφρονος Ἡσυχίας
εὐήμερον πρόσωπον.
ΠΙ. ὡς βλακικῶς διακονεῖς. οὐ θᾶττον ἐγκονήσεις;

1325 ΧΟ. φερέτω κάλαθον ταχύ τις πτερῶν. [ἀντ.]
σὺ δ᾽ αὖθις ἐξόρμα
τύπτων γε τοῦτον ὡδί.
πάνυ γὰρ βραδύς ἐστί τις ὥσπερ ὄνος.
ΠΙ. μανῆς γάρ ἐστι δειλός.
1330 ΧΟ. σὺ δὲ τὰ πτερὰ πρῶτον
διάθες τάδε κόσμῳ·
τά τε μουσίχ᾽ ὁμοῦ τά τε μαντικὰ καὶ
τὰ θαλάττι᾽. ἔπειτα δ᾽ ὅπως φρονίμως
πρὸς ἄνδρ᾽ ὁρῶν πτερώσεις.
1335 ΠΙ. οὔ τοι μὰ τὰς κερχνῇδας ἔτι σου σχήσομαι,
οὕτως ὁρῶν σε δειλὸν ὄντα καὶ βραδύν.

***
ΧΟΡ. Σε λιγάκι οι άνθρωποι όλοι
μεγαλούπολη θα λεν αυτή την πόλη·
τυχερή μονάχα να ᾽ναι.
Πώς την πόλη μου θαμάζουν κι αγαπάνε!
ΠΙΣ., στο δούλο που έφερε ένα καλάθι φτερά.
Πιο σβέλτα· φέρνε γρήγορα.
ΧΟΡ. Μετανάστης όποιος τώρα εδώ θά ᾽ρθει
θά ᾽βρει ό,τι καλό ποθεί·
1320 Έρωτα, Σοφία
και την Ησυχία
θά ᾽βρει την ειρηνική,
που χαμόγελα σκορπά η γλυκιά θωριά της·
θα ᾽ναι οι Χάριτες οι αθάνατες κοντά της.
ΠΙΣ., στο δούλο που φέρνει κι άλλα φτερά.
Τί τεμπελιά είν᾽ αυτή; Κουνήσου λίγο.

ΧΟΡ., δείχνοντας το δούλο.
Μα με τούτον τί θα γίνει;
Μπρος! Φτερά! Γεμίστε, φέρτε ένα κοφίνι.
Στον Πισθέταιρο.
Καλέ, δώσ᾽ του μια στην πλάτη
Τί γαϊδούρι! Κοίτα κει τον ακαμάτη.
ΠΙΣ. Τεμπέλης που ᾽ναι ο άτιμος.
ΧΟΡ., στον Πισθέταιρο.
1330 Εσύ βάλε πρώτα πρώτα τα φτερά
τούτα δω με τη σειρά·
όσα κελαηδούνε
ή μαντολογούνε,
χώρια τα θαλασσινά,
κι εξετάζοντας αυτούς που εδώ θ᾽ αράζουν
να τους δίνεις τα φτερά που τους ταιριάζουν.
ΠΙΣ., βλέποντας το δούλο που έρχεται αργά.
Μά τα γεράκια, δεν κρατιέμαι πια άλλο·
αρχιτεμπέλη, γιά άρπα τη, να μάθεις.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΔΡΕΠΑΝΙ ΚΡΟΝΟΥ

ΔΡΕΠΑΝΙ ΚΡΟΝΟΥ

(νησί, ακρωτήριο)

 

Κάποτε η Γαία, που δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένη από τη συνεχή γονιμότητα στην οποία την επέβαλε ο Ουρανός, ζήτησε από τους γιους της να την προστατέψουν βοηθώντας την να απαλλαχτεί από τον απαιτητικό σύζυγο.

 

Δέχτηκαν όλοι, εκτός από τον Ωκεανό, και ο Κρόνος, το στερνοπαίδι τους, ανέλαβε να παραφυλάξει την ώρα που ο Ουρανός θα πλησίαζε τη Γαία.

 

Στα χέρια του κρατούσε ένα ατσάλινο δρεπάνι που του το είχε προμηθεύσει η μητέρα του. Με αυτό απέκοψε τα γεννητικά όργανα του Ουρανού και πέταξε τους όρχεις στη θάλασσα, στο ακρωτήριο Δρέπανο που προφανώς ονομάστηκε έτσι από το δρεπάνι του Κρόνου.

 

Άλλες φορές πάλι θεωρούν ότι ο Κρόνος έριξε το δρεπάνι στη θάλασσα, και αυτό ρίζωσε και έγινε το νησί των Φαιάκων.

Αγάπη… δεν είναι

“Σ’ αγαπώ αλλά πρέπει να είσαι αυτός που θέλω. Αν δεν είσαι δε μπορώ να σ’ αγαπώ. Αν μ’ αγαπάς θα κάνεις αυτό που σου λέω”.

Αγάπη. Εγκλήματα έχουν γίνει στο όνομά της. Τι θα γινόταν άραγε αν οι άνθρωποι αγαπούσαν λιγότερο και σέβονταν περισσότερο ο ένας τον άλλον; Αν είχαν μάθει να ακούνε ο ένας τον άλλον.

Μεγαλώσαμε σε ένα εγωιστικό σκηνικό. Από μικρή ηλικία μάθαμε ότι αυτό που έχει σημασία-το μόνο που έχει σημασία-είναι να επιβάλλουμε την αλήθεια μας στους άλλους. Να μην ανεχόμαστε ούτε για ένα δευτερόλεπτο την πιθανότητα η αλήθεια του άλλου να έχει κάποιο νόημα. Πρέπει με κάθε τρόπο η αλήθεια η δική μας να επικρατήσει.

Και τελικά χωρίζουν οι άνθρωποι, διαλύονται οι σχέσεις και το μόνο που μένει στην αίσθηση της κοινωνίας είναι περισπούδαστοι τίτλοι. “Την παράτησε”, ”τον άφησε”.. έτσι απλά.. καμία σημασία δεν έχουν οι επιμέρους διεργασίες που έκαναν δυο ανθρώπους να φτάσουν μέχρι εκεί. Καμία σημασία δεν έχουν οι ψυχές. Πάντα υπάρχει ένα θύμα που μένει πίσω και ένας θύτης που φεύγει. Τόσο απλά, τόσο εύκολα.

Γνωρίζονται δυο άνθρωποι και κάποια στιγμή απλά συνυπάρχουν. Έχουν γίνει ξένοι μεταξύ τους και το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να μην το αποδεχτούν ποτέ. Παραμένουν και μετασχηματίζονται ως φροντιστές παιδιών και μετά έχουν να παλέψουν από τη μια με τα συναισθηματικά τους κενά και από την άλλη με τις επιταγές του ρόλου τους. Αλληλοκατηγορίες, τσακωμοί, κανείς δεν καταλαβαίνει κανέναν.

Η ζωή μετατρέπεται από κάτι όμορφο σε κάτι άλλο. Σε μια ανηφόρα ατελείωτη που πρέπει να αποδείξεις στον εαυτό σου ότι μπορείς να την ανέβεις. Ακόμη κι αν υπάρχουν κι άλλοι δρόμοι, εσύ πρέπει να ανέβεις από το συγκεκριμένο για να αποδείξεις ότι αντέχεις. Η ζωή έχει πια μετατραπεί όχι σε αυτό που θα έπρεπε να είναι, αλλά σε κάτι άλλο. Σε ένα διαρκή αγώνα.

Και μέσα σε όλα αυτά, μια κολώνα παραμένει όρθια. Η μόνη απαίτηση που υπάρχει ανάμεσα στους δύο ανθρώπους είναι η αποκλειστικότητα στο σώμα του άλλου. Αν υπάρχει αυτό δεν έχει σημασία το να λείπουν όλα τα υπόλοιπα. Η αποκλειστικότητα στην ψυχή, δεν έχει καμία σημασία. Ίσως γιατί αυτή δεν κερδίζεται έτσι εύκολα.

Αναρωτιέμαι αν ήταν τα πράγματα ανάποδα. Αν είμαστε υποθετικά σε μια φανταστική κοινωνία, όπου η αποκλειστικότητα στο σώμα δε θα είχε καμία σημασία και η αποκλειστικότητα στην ψυχή, ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για να συνεχίσει να υφίσταται μία σχέση. Αν ξαφνικά ξυπνά ο ένας από τους δύο και αντιλαμβάνεται ότι δεν υπάρχει αλληλοεπαφή με την ψυχή του άλλου. Ότι και οι δύο έχουν κλείσει τις διόδους για την ψυχή τους και τη βιώνουν ο καθένας μόνος του. Και ως απαραίτητο στοιχείο αυτής της φανταστικής κοινωνίας, αναστατώνονται οι δύο φανταστικοί επίσης σύντροφοι και τρέχουν πάνω κάτω ως απατημένοι.

Ίσως θα ήταν πολύ καλύτερα τα πράγματα σε μια τέτοια κοινωνία. Ίσως δε θα υπήρχαν τόσο αρνητικά συναισθήματα ανάμεσα στους ανθρώπους, ακριβώς γιατί το καμπανάκι δε θα ήταν για κάτι τόσο επιφανειακό όσο η αποκλειστικότητα του σώματος, αλλά θα ήταν ένα καμπανάκι ικανό να αποκαταστήσει τις αληθινές ισορροπίες άμεσα. Εν τη γεννέσει τους.

Αλλά μιας και δεν αναφερόμαστε σε αυτήν την κοινωνία που δεν υπάρχει, αλλά σε μία άλλη που υπάρχει και τη ζούμε, να κλείσω λέγοντας μόνο τούτο.

Ότι οι ψυχές των ανθρώπων δεν ανοίγουν με το έτσι θέλω. Κανείς δε δικαιούται να απαιτεί από κάποιον άλλον να του ανοίξει την ψυχή του. Αυτό κερδίζεται καθημερινά με πολύ κόπο. Αν δε γίνεται, δε φταίει ο κατέχων την ψυχή, αλλά ο άλλος που δε βρήκε τον κατάλληλο τρόπο να το κάνει και αντ’ αυτού απαιτεί απλά παράδοση άνευ όρων.

Όλα τα παραδίδει ο άνθρωπος αν τύχει στην πορεία της ζωής του. Την ψυχή του ποτέ έτσι αβασάνιστα. Δεν υπάρχουν θύτες και θύματα στις σχέσεις των ανθρώπων. Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που έχουν λάθος κλειδιά για λάθος ψυχές. Και ακόμη κι αυτή η μικρή παραδοχή θα ήταν ικανή να φτιάξει μια πιο αληθινή σχέση. Αλλά ούτε αυτό ο εγωισμός μας δεν το αντέχει. Όχι. ”Εγώ είχα το σωστό κλειδί… εσύ δεν ήθελες να ανοίξεις την ψυχή σου”…

Ο σύντροφός μας είναι η προέκταση του εαυτού μας

Και φτάνει εκείνη η στιγμή που η μοναξιά κάνει την εμφάνισή της σε μια σχέση. Το ζευγάρι αντιδρά, δεν είναι σε κανέναν ευχάριστη αυτή η αλλαγή. Πόσο μάλλον όταν υπάρχουν μικρά παιδιά, όνειρα, κοινοί στόχοι. Σε μια καρέκλα προσπαθούν κάποια ζευγάρια να ξανανιώσουν τα αρχικά συναισθήματα που ένιωθαν.

Όσοι το ψάχνουν, κάτι κάνουν. Άλλοι δεν προσπαθούν καν, μπαίνουν στη μοναξιά του εγώ τους. Στις μισές κουβέντες τους υπάρχει η λέξη Εγώ. Είναι η στιγμή που ακούς γεμάτη έκπληξη τον άντρα σου να ομολογεί ότι ναι, θα βαριόταν να πάει διακοπές με εσένα. Τη μητέρα των παιδιών του. Όταν η σχέση αρχίζει να γίνεται περισσότερο δύσκολη για όλους, όταν το μόνο θέμα συζήτησης είναι η καθαριότητες του σπιτιού, τότε αρχίζει η μοναξιά.

Μοναξιά γιατί το βράδυ που γυρίζει κουρασμένος όταν ανοίγει την πόρτα, η μόνη σκέψη είναι τα παιδιά, πρώτα να αγκαλιάσει τις κόρες. Η μητέρα πιο εκεί, λίγο παραπονεμένη. Περιμένει και αυτή, μάταια όμως. Άδικα φόρεσε και το εντυπωσιακό φόρεμα που έμεινε απαρατήρητο μέσα στις παρατηρήσεις.

Και αυτός βαρέθηκε λέει να την περιμένει να μιλάει τόσες ώρες με τον πατέρα της, να την συμβουλεύει σαν μοναχοκόρη του. Να την υπερπροστατεύει από μικρή, μιας και η μαμά δεν υπήρχε ή είχε εκτοπιστεί. Δεν μιλάμε για την δουλειά. Τόση κούραση.

Μα πού βρίσκουμε οι άνθρωποι όλο αυτόν τον χώρο και αποθηκεύουμε τόση καταπίεση, προσβολές, χωρίς να μιλάμε; Για το καλό των παιδιών. Να μην χάσουμε την δουλειά μας. Ποιο καλό; Tι θα τους κάνει το παιδί τους γυαλιστερούς πύργους και τα χρυσά μαχαιροπίρουνα; Όταν θα γυρίσεις το βράδυ και κλείσεις την πόρτα του σπιτιού σου, τότε όλη αυτή η καταπίεση αυτόματα ρέει, τόσα άσχημα συναισθήματα.

Σαν να ανοίγει ο ασκός του Αιόλου. Περνάει στον χώρο ,μέσα στα αθώα μάτια των παιδιών και τα ισοπεδώνει. Αρκεί μια ματιά δική τους. Θα καταλάβουν ότι ίσως να είναι αυτά ένοχα που νιώθεις έτσι και ότι ίσως να μην τα αγαπάς και τόσο πολύ.

Πώς τελικά θα μπορέσουμε να καταλάβουμε πόσο πολύ όλα αυτά και άλλα τόσα διαμορφώνουν την ευτυχία μας; Πώς η μοναξιά που βιώνουμε σε μια σχέση μπορεί να αντιμετωπιστεί με την αλλαγή δικών μας συμπεριφορών;

Αν σκεφτούμε ότι τα συναισθήματα είναι κάτι συλλογικό, θα πρέπει να φροντίσουμε εμείς έτσι ώστε να αντισταθούμε σε ένα πράγμα. Στο να μας αρέσει η μοιρολατρία, η μοναξιά και η άνευ όρων παράδοση της ευτυχίας μας. Ας σκεφτούμε ότι ο σύντροφός μας είναι η προέκταση του εαυτού μας, δεν μπορεί να αντικατασταθεί, δεν μπορεί να ποδοπατηθεί.

Του αξίζει λίγος χρόνος. Όταν αλλάζουμε πολλούς συντρόφους δεν θα μπορέσουμε ποτέ να γευτούμε το αίσθημα της παντοτινής αγάπης που θα μας δώσει την γαλήνη και θα μας ολοκληρώσει.

Τα μάτια λένε την αλήθεια, αυτά να κοιτάς

Το πρώτο και το τελευταίο πράγμα που προσέχω στους ανθρώπους, είναι τα μάτια τους και ο τρόπος που «κοιτάζουν». Τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής!

Σ’ αυτά γράφονται οι βαθύτερες σκέψεις χωρίς λόγια!

Μέσα τους καθρεφτίζεται η πιο απόκρυφη σκέψη, το πιο ακριβό συναίσθημα, η πιο φτηνή δικαιολογία…

Αρκεί να ξέρεις να τα διαβάζεις! Και πίστεψέ με… «θέμα εμπειρίας!» είναι κι αυτό!

Θα μάθεις να τα αποκρυπτογραφείς, όταν θα μάθεις να κοιτάς τους ανθρώπους κατάματα χωρίς φόβο και δισταγμό!

Διστακτικοί είναι όσοι έχουν «κάτι να φοβηθούν» ή ακόμη χειρότερα όσοι έχουν «κάτι να κρύψουν».

Αυτών το βλέμμα το καλύπτουν οι «σκιές» γι’ αυτό είναι πάντα «σκοτεινό και κρύο».

Τα πιο ωραία μάτια δεν είναι τα μπλε, ούτε τα πράσινα, ούτε τα αμυγδαλωτά!

Είναι τα καθαρά! Αυτά που εκπέμπουν ειλικρίνεια κι ανόθευτη αλήθεια!

Αυτά που σ’ αγκαλιάζουν με το βλέμμα τους και σου προκαλούν εμπιστοσύνη!

Αυτά ν’ αναζητάς!

Κι αν σταθείς τυχερός/ή και τα συναντήσεις, να τα προσέχεις «σαν τα μάτια σου!» και να τα’ αγαπάς σαν τη ψυχή σου

Να τους εμπνέεις σιγουριά κι ασφάλεια!

Και κάθε πρωί να τα κοιτάς κατάματα και να «καθρεφτίζεται η ψυχή σου» μέσα τους, με ευγνωμοσύνη!

Η κλεψύδρα της ζωής

Το καλοκαίρι πάντα δίνει χρόνο στις σκέψεις μου και με το χαρακτήρα που έχω αυτό δεν θα μπορούσε να μείνει ανεκμετάλλευτο. Τριγυρνάνε πολύ καιρό στο μυαλό μου οι λέξεις επιφάνεια, χρόνος, πρέπει. Προσπαθώ να καταλάβω, αλλά δεν τα καταφέρνω καλά.

Οι άνθρωποι έχουμε τόση ανάγκη ο ένας τον άλλον, για ένα άγγιγμα, μια λέξη, μια αγκαλιά, για να μοιραστούμε το συναίσθημα- ευχάριστο και στενάχωρο- κι αντί γι’αυτό δημιουργούμε τείχη.. ψηλά τείχη, μην τυχόν και μας δουν.. μην τυχόν και μας νιώσουν.. φοβόμαστε να είμαστε καλά μην τυχόν και μας ζηλέψουν και μας κάνουν κακό.. μας εκμεταλλευτούν, φοβόμαστε να μην είμαστε καλά μην τυχόν και μας λυπηθούν και φυσικά, δεν αντέχουμε τον οίκτο κανενός...  πολύ μεγάλη η αξιοπρέπεια μας για να το αντέξει αυτό.. και η αλήθεια είναι πως σαφώς μπορεί να συμβούν αυτά.

Και υπάρχει κι άλλος φόβος.. αδιαφορία λέγεται.. ποιος ενδιαφέρεται για το πώς νιώθω.. για το τι θέλω.. ας μη δώσω καλύτερα τροφή για σχόλια.. Ας κλείσω καλά το κλουβί μου, χρυσό κατά προτίμηση έτσι για να αρέσει καλύτερα ή μαύρο; Για να έχω περισσότερους οπαδούς μιας και το μαύρο έλκει... το δικό μου μαύρο, αυτό που περίτεχνα καλύπτει το δικό σου και μετά και μετά πιο καλή η μοναξιά... μια μοναξιά όμως που δεν αντέχω... που με πνίγει... όχι μια κι έξω... αργά-αργά και βασανιστικά.. ρουφάει το οξυγόνο μου.. ρουφάει το αίμα μου..ρουφάει εμένα ολόκληρο, μέχρι να με καταπιεί, μέχρι να μην υπάρχω πια... και τότε είναι πια αργά.

Κρυβόμαστε πίσω από λέξεις... πολλές... αμέτρητες... κενές... πίσω από γενικότητες που δεν ενδιαφέρουν ούτε εμάς τους ίδιους.. Δίνουμε αξία σε πράγματα χωρίς αξία.. και το πιο σημαντικό όλων το μηδενίζουμε χωρίς δεύτερη σκέψη.

ΧΡΟΝΟΣ

Κανείς δεν ξέρει πότε θα είναι ο τελευταίος κόκκος άμμου της δικής του κλεψύδρας.. κι όμως τον σπαταλάμε σα να μην έχει καμία αξία... τον κοστολογούμε μηδέν... το απόλυτο μηδέν.. με εξαίρεση τη δουλειά μας που τότε ποτέ η πληρωμή του δε μας είναι ικανοποιητική... τότε έχουμε τη γνώση πως δουλεύουμε»τσάμπα» αλλά τι να κάνουμε, εκεί μας «κατάντησαν»... αυτοί, οι άλλοι θα μας πεθάνουν... αυτοί οι άλλοι ευθύνονται για όλα.

Τα πράγματα σαφώς και θα έπρεπε να ήταν αλλιώς... δηλαδή, θα έπρεπε το αφεντικό να μου μιλούσε γλυκά και τρυφερά, ο σύντροφος/σύζυγος να μη ροχάλιζε, να μην είχα αρχή φαλάκρας τόσο νωρίς, και το παιδί να διάβαζε τα μαθήματά του χωρίς παρακάλια, να ήμουν πιο ψηλή, να ήταν πιο μεγάλο το σπίτι μου.. να μην είχα τόσο ανάξιους εργαζόμενους..να είχα κι ένα εξοχικό κάπου κι αν το έχω ας έχω κι ένα δεύτερο κάπου αλλού. Και κάθε ΠΡΕΠΕΙ σκάει μέσα στο κεφάλι μας, πιάνει όλο τον τόπο αυτό το ανικανοποίητο, ο θυμός, η αυτοδικαίωση τόσο που να μη χωρά καμιά ευτυχισμένη σκέψη, κανένα βαθύ γαλήνεμα...

Ίσως η πιο βαθιά σύνδεση με τη ζωή βρίσκεται στην τέχνη να είσαι ανοιχτός στα λάθη, να μη σου πω και θετικός ακόμα.. Πάψε να θεωρείς πως τα ξέρεις όλα, άρχισε να ακούς πρώτα το μέσα σου και μετά τους άλλους, από τον πιο μικρό μέχρι τον πιο μεγάλο, άφησε χώρο στην ψυχή και στο μυαλό σου για το διαφορετικό.. επίλεξε εσύ αυτό που σου ταιριάζει και κάνε το δικό σου.. απόλαυσε το.

Κάποτε έβλεπα με τρόμο τα 45 και νόμιζα φτάνοντάς τα θα ήμουν γέρος. Τι  λάθος, μιας και σήμερα, μια ανάσα μόλις μακριά, αισθάνομαι πιο νέος και πολύ πιο τολμηρός από τα 20 μου. Ξεκινώντας τη δουλειά μου είχα απαιτήσεις για το πώς θα’πρεπε να πάει. Για το πώς θα πρέπει να είναι η ζωή μου σήμερα.. Αναθεώρησα πολλές φορές τις απόψεις μου, και σήμερα, μπορώ να πω πως αν είχα εκείνα που ονειρευόμουν τότε πιθανόν να ήμουν δυστυχής. Πιθανόν και όχι, δεν θα μάθω ποτέ! Εκ των υστέρων μπορώ να δω πώς κάποιες αστοχίες μου με βοήθησαν κι όλας.

Είναι εξαιρετικό έως και απαραίτητο να έχεις την πόρτα σου ανοιχτή σε μια άλλη οπτική, να συνειδητοποιείς πως κάποιες προσδοκίες σου δεν είναι παρά κοινωνικά μικρόβια, στερεότυπα τσιμπούρια, που κάνουν το μυαλό και τη ζωή σου κολλημένη στο λίγο.

Η ζωή, πιστεύω, ξεκινά από το σημείο όπου λες... στάσου, μήπως κάνω  λάθος; Μήπως μπορώ να σκεφτώ διαφορετικά; Μήπως θα μπορούσα να το πάρω αλλιώς; H ζωή προχωρά από εκεί που καταλαβαίνεις πως τα λάθη, τα δύσκολα, τα απρόοπτα, τα άστοχα ξεκλειδώνουν τις πιο βαθιές σου δυνατότητες… ή τα μεγαλύτερα σκοτάδια σου.

Εσύ δημιουργείς το μονοπάτι κι ας νομίζεις πως αυτό σε πλάθει.. Σημασία δεν έχει τόσο πολύ τι ζεις αλλά πώς βιώνεις το κάθε τι.. Μπορείς να ζεις τη ζωή σου μέσα στην γκρίνια και τη μιζέρια για όλα τα κακά που σε βρήκαν.. αλλά μπορείς να επιλέξεις να εκμεταλλευτείς τον χρόνο για να ζήσεις..

Δώσε την ενέργειά σου για την επίλυση των προβλημάτων σου κι όσα δε λύνονται μάθε να ζεις με αυτά. Σταμάτα την μόνιμα αρνητική κριτική και την κινδυνολογία γιατί αυτό δεν είναι ειλικρίνεια ούτε και σοφία.

Πριν καν τελειώσω το κείμενο εγώ μπορεί να μην υπάρχω για να ακούσω το σ’ αγαπώ σου, να νιώσω την αγκαλιά σου, να μοιραστείς την χαρά σου, τους προβληματισμούς σου, ή μπορεί να μην υπάρχεις εσύ για λάβεις αυτά που έχω εγώ να σου δώσω, αν δεν σου κάνω φύγε.

Ψάξε να βρεις αυτό που γεμίζει την ψυχή σου, που σε κρατάει ζωντανό και τρέξε εκεί... Τώρα... Μην χάνεις άλλο χρόνο εδώ. Μην σπαταλάς χρόνο να με αλλάξεις. Άλλαξε εσύ ή αποδεξου το διαφορετικό μου, ιδανικά αγάπησε με γι’αυτό..αν δεν μπορείς ή δεν θες είναι εντάξει.. Τρέξε γρήγορα εκεί που νιώθεις πως η ψυχή σου ηρεμεί κι αν ακόμα δεν το έχεις βρει ψαξ’ το. Υπάρχει σίγουρα! Κι αν νιώθεις αλλιώς, άρχισε να ψάχνεις μέσα σου. Ψάξε, κι αν δεν μπορείς μόνος σου αποδεξου το και ζητά βοήθεια και όταν το μέσα σου ηρεμήσει τότε θα δεις πως μέσα στα τόσα δισεκατομμύρια ανθρώπων της γης σίγουρα μπορείς να φτιάξεις τον δικό σου κόσμο για να νιώθεις καλά..

Μην το καθυστερείς γιατί η κλεψύδρα έχει γυρίσει και η επόμενη στιγμή μπορεί να μην υπάρχει, είναι πολύ πιθανόν να μην υπάρχει, μετά κι επειδή δεύτερη ζωή δεν έχει κάνε ότι καλύτερο μπορείς για να την απολαύσεις!!! Όταν πεθάνω όσες ενοχές και να γεμίσεις, ο χρόνος δεν θα γυρίσει πίσω.

Ονειρέψου τώρα τη ζωή σου σαν ένα κάδρο και αφού ζωγραφίσεις εσένα πρώτα μέσα κάνε χώρο και για μένα, μόνο αν θέλεις, όχι για να με μουτζουρώνεις κάθε μέρα αλλά για να μου δίνεις χρώμα, αφού το φτιάξεις να είσαι διατεθειμένος κάθε στιγμή να το αλλάξεις, γιατί η ομορφιά της ζωής είναι πως δεν ξέρεις ποτέ τι σου επιφυλάσσει η επόμενη στιγμή. Κι αν την επόμενη στιγμή πέσεις, είναι εντάξει. Σήκω. Πάρε όσο χρόνο χρειάζεσαι αρκεί να μην παραιτείσαι από τη ζωή.

Ζήσε την θλίψη σου, ζήσε τον φόβο σου, τον θυμό σου, όπως την χαρά σου, μόνο μη μιζεριάζεις. Είμαι εδώ, αν το θες, για να σταθω πλάι σου. Ίσως να μπορώ να σε βοηθήσω να βρεις και τρόπο να σηκωθείς, αλλά δεν είμαι εδώ για να γίνω ο κάδος των απορριμμάτων σου..του ανεξέλεγκτου θυμού σου, προς όλους και όλα με επίκεντρο εσένα για να κοκορευεσαι ως ο καλύτερος. Δεν είσαι ο καλύτερος, ούτε εσύ ούτε κι εγώ.

Γίνε σημαντικός για σένα, μπορείς να γίνεις πολύ σημαντικός και για μένα κι αυτό σίγουρα δεν θα γίνει γιατί όλος ο υπόλοιπος κόσμος είναι σκάρτος, δε με αφορά αυτός ο κόσμος και ξέρεις και κάτι; Αυτός που για σένα είναι σκάρτος για κάποιον άλλον είναι σημαντικός, γιατί του έβγαλε το δικό του όμορφο κομμάτι, γιατί πιθανόν αυτό που δεν αντέχεις εσύ σε μένα, εγώ και κάποιος άλλος μπορεί να το αγαπάμε, ακόμα και να το θαυμάζουμε.

Αποδέξου αυτό λοιπόν και σταματά να ασχολείσαι με το πώς πρέπει να είναι ο κόσμος όλος και επικεντρώσου σε σένα που οφείλεις να σε αγαπάς και σε μένα που λες πως αγαπάς, γιατί ξέρεις και κάτι ακόμα; μπορεί κι εγώ να σ’αγαπώ χωρίς να χρειάζεται να είσαι καλύτερος από κάποιον άλλον.. άλλωστε δεν έχουν όλες οι ερωτήσεις απαντήσεις. Κι εγώ μπορεί να σ’ αγαπώ γιατί απλώς σε αγαπώ, κι αυτό να είναι αρκετό για να βγάζω μαζί σου ένα από τα ομορφότερα κομμάτια του εαυτού μου.

Και ανάμεσα σε όλες αυτές τις σκέψεις σηκώνω το κεφάλι και το βλέμμα μου χάνεται στο ατελείωτο γαλάζιο, ήρθε η ώρα να χωθώ στην αγκαλιά του.

Καλή συνέχεια σε όλους!

Η καρδιά δεν μπορεί να σου δώσει καλά χρήματα, μπορεί όμως να σου δώσει καλή ζωή

Το Όνομα είναι Αγάπη αλλά το Παιχνίδι Πολιτική

Ο νους είναι καλός σε οτιδήποτε σχετίζεται με το χρήμα. Ο νους είναι καλός σε οτιδήποτε σχετίζεται με τον πόλεμο. Ο νους είναι καλός σε οτιδήποτε σχετίζεται με τη φιλοδοξία. Ο νους όμως είναι απολύτως άχρηστος σε οτιδήποτε σχετίζεται με την αγάπη. Χρήμα, πόλεμος, επιθυμίες, φιλοδοξίες… Δεν μπορείς όμως να βάλεις την αγάπη στην ίδια κατηγορία.

Η αγάπη βγαίνει από μια άλλη πηγή του είναι σου, στην οποία δεν υπάρχουν αντιθέσεις.

Μια πραγματική παιδεία δεν θα σου διδάσκει μόνο το νου, γιατί ο νους μπορεί να σου δώσει καλά χρήματα, δεν μπορεί όμως να σου δώσει καλή ζωή. Η καρδιά δεν μπορεί να σου δώσει καλά χρήματα, μπορεί όμως να σου δώσει καλή ζωή. Και δεν υπάρχει κανένας λόγος να επιλέξεις ανάμεσα στα δύο. Χρησιμοποίησε το νου για εκείνα που είναι φτιαγμένος και την καρδιά για εκείνα που είναι φτιαγμένη.

Η καρδιά είναι η υπέρβαση της δυαδικότητας.

Η καρδιά δεν γνωρίζει ζήλια – αυτή είναι προϊόν του νου. Η καρδιά είναι τόσο γεμάτη από αγάπη, που μπορεί να αγαπάει χωρίς να φοβάται ότι θα εξαντληθεί. Μπορούμε να γεμίσουμε ολόκληρο τον κόσμο με αγάπη, είμαστε όμως σχεδόν ανάπηροι – την έχουμε σακατέψει την καρδιά μας, την έχουμε προσπεράσει. Δεν παίζει κανένα ρόλο στη ζωή μας.

Χαρακτηριστικές συνήθειες και ενέργειες ενός ώριμου ατόμου

Όλες οι θεωρίες της ωριμότητας κάνουν νύξεις για τις χαρακτηριστικές συνήθειες και ενέργειες ενός ώριμου ατόμου. Παρ’ όλο που υπάρχουν μερικές διενέξεις μεταξύ των θεωρητικών, όπως για το σε τι πραγματικά συνίσταται η πλήρης ωριμότητα, υπάρχουν επίσης πολλά ουσιαστικά κοινά σημεία.

Υπάρχει γενική συμφωνία, ότι τα ώριμα πρόσωπα έχουν την αίσθηση της ταυτότητας, την αίσθηση του “Εγώ” ( “I” ) που προαναφέρθηκε, την αίσθηση του ποιοι είναι, ξεχωριστά από τους άλλους στη ζωή τους. Τα ξεχωριστά όμως αυτά πρόσωπα κατανοούν επίσης την ανάγκη και για τη σωματική και για την ψυχολογική οικειότητα – μια ανάγκη να σχετιστούν σ’ ένα βαθύ, μεστό νοήματος επίπεδο με άλλους.

Οι ώριμοι άνθρωποι έχουν ειλικρινή διάθεση να είναι παραγωγικοί και να προσφέρουν στους άλλους. Θέλουν να δημιουργούν και να μοιράζονται τα δημιουργήματα τους. Δέχονται τη ζωή και την εργασία τους με ικανοποίηση και χαρά. Ζουν τη ζωή σαν με τα λόγια του Ότο Ρανκ, “καλλιτέχνες” (όχι απαραίτητα σαν καλλιτέχνες που γράφουν ή ζωγραφίζουν, αλλά σαν καλλιτέχνες της ζωής). Αφιερώνουν το ταλέντο τους στις επιδιώξεις τους και τη φαντασία τους, στη δημιουργία της ζωής τους κάθε μέρα.

Οι ώριμοι καλλιτέχνες της ζωής είναι αυθόρμητοι, ανεκτικοί, ευέλικτοι, δεκτικοί σε καινούργιες εμπειρίες, και αμφισβητούν την πραγματικότητα. Έχουν αρμονία με τις εξωτερικές επιδράσεις, αλλά είναι αυτόνομοι και απασχολημένοι με τη διαδικασία σύνθεσης της δικής τους ζωής. Θεωρούν την ύπαρξη μια σειρά επιλογών, τις οποίες πρέπει να αποφασίσουν, και για τις οποίες είναι αποκλειστικά υπεύθυνοι. Ενδιαφέρονται, σέβονται και εκτιμούν τον κόσμο, την κοινωνία μέσα στην οποία ζουν και τους άλλους που βρίσκονται σ’ αυτήν, ακόμα και αν δεν συμφωνούν εντελώς με αυτούς. Πιστεύουν στις προσωπικές τους ανάγκες και δυνατότητες και αντιλαμβάνονται, ότι αυτές μπορεί να συγκρουσθούν πολλές φορές με των άλλων, αλλά αναγνωρίζουν ότι η σύγκρουση μπορεί ν’ αποτελέσει θετικό παράγοντα ανάπτυξης και αλλαγής.

Οι ώριμοι άνθρωποι έχουν μια βαθειά πνευματική αίσθηση ως προς τη σχέση τους με τη φύση και τους άλλους ανθρώπους και αναγνωρίζουν το διαρκές θαύμα της ζωής και του να ζουν. Κάνουν πλήρη χρήση των δυνατοτήτων τους, αποδέχονται τον εαυτό τους ως μέρος του μεγαλύτερου μυστηρίου της ζωής, και μοιράζονται την αγάπη, τη χαρά και τη γνώση τους μ’ έναν ανοιχτό, ανιδιοτελή, υπεύθυνο τρόπο.

Στην ουσία, λοιπόν, οι ολοκληρωμένοι, ώριμοι άνθρωποι αναπτύσσονται συνεχούς, γιατί αντιλαμβάνονται, ότι η ωριμότητα δεν είναι ένας στόχος, αλλά μια διαδικασία, ότι η ουσία της ωριμότητας βρίσκεται στις δημιουργικές και υπεύθυνες επιλογές. Έχουν μια ευέλικτη, όχι όμως συμβατική αίσθηση ταυτότητας, μια ανεκτική και ζωντανή αίσθηση του ποιοι είναι, τι μπορούν να γίνουν και πού βρίσκονται οι δυνάμεις τους.

Στον ώριμο άνθρωπο είναι θεμελιακή η ικανότητα να δημιουργήσει βαθειές, οικείες, γεμάτες νόημα σχέσεις που βασίζονται πάνω στην “ασυμβίβαστη εκτίμηση” της μοναδικότητας των άλλων. Είναι στοργικοί, ερωτικοί και ανταποκρίνονται σεξουαλικά. Είναι κοινωνικοί, έχουν φίλους και αίσθηση της κοινωνικότητας. Είναι παραγωγικοί και αφοσιωμένοι στην εργασία τους. Αποδέχονται την αλλαγή για τη βελτίωση του εαυτού τους και των άλλων, όπως επίσης και της κοινωνίας μέσα στην οποία ζουν. Είναι επινοητικοί, έχουν αυτοπεποίθηση, χιούμορ και άνεση μέσα στο περιβάλλον τους, με τον εαυτό τους και με τους άλλους.

IRVIN YALOM: Γιατί τόσο πάθος, τόση ευλάβεια για την αλήθεια;

“Τέτοιο πάθος για την αλήθεια! Συγχωρήστε με, καθηγητά Νίτσε, αν ακούγομαι προκλητικός, αλλά συμφωνήσαμε να μιλήσουμε ειλικρινά. Εσείς μιλάτε για την αλήθεια σαν να ήταν κάτι ιερό, σαν να θέλετε ν’ αντικαταστήσετε «μια θρησκεία με μια άλλη. Επιτρέψτε μου να παραστήσω τον συνήγορο του διαβόλου. Επιτρέψτε μου να ρωτήσω: Γιατί τόσο πάθος, τόση ευλάβεια για την αλήθεια; Πώς θα βοηθήσει η αλήθεια τον άρρωστό μου;”

“Δεν είναι η αλήθεια ιερή, ιερή είναι η αναζήτηση της αλήθειας του καθενός μας! Μπορεί να υπάρχει πιο ιερή πράξη από την αυτοαναζήτηση; Το φιλοσοφικό μου έργο, λένε κάποιοι ότι είναι χτισμένο πάνω στην άμμο: οι απόψεις μου αλλάζουν συνεχώς. Αλλά μια από τις πάγιες φράσεις μου είναι: “Γίνε αυτό που είσαι”. Και πώς μπορεί κανείς ν’ ανακαλύψει ποιος είναι και τί είναι χωρίς την αλήθεια;”

“Η αλήθεια του αρρώστου μου όμως είναι ότι έχει πολύ λίγο χρόνο ζωής μπροστά του. Πρέπει εγώ να του προσφέρω αυτή την αυτογνωσία;”

“Η αληθινή εκλογή, η πλήρης εκλογή”, απάντησε ο Νίτσε, “μόνο κάτω από τον ήλιο της αλήθειας μπορεί ν’ ανθίσει. Πώς αλλιώς μπορεί να γίνει;”

Συνειδητοποιώντας ότι ο Νίτσε μπορούσε να επιχειρηματολογεί πειστικά —και ατελείωτα— σ’ αυτή την αφηρημένη επικράτεια της αλήθειας και της εκλογής, ο Μπρόιερ είδε ότι έπρεπε να τον αναγκάσει να μιλήσει πιο συγκεκριμένα.

“Κι ο σημερινός ασθενής μου; Ποιο είναι το φάσμα των επιλογών του; Ίσως η εμπιστοσύνη στον Θεό να είναι η δική του επιλογή!”

“Αυτό δεν αποτελεί επιλογή ενός άντρα. Δεν είναι ανθρώπινη επιλογή, αλλά μια προσπάθεια ν’ αδράξεις μια ψευδαίσθηση έξω απ’ τον εαυτό σου. Μια τέτοια εκλογή, η εκλογή του άλλου, του υπερφυσικού, πάντα σε αποδυναμώνει. Πάντα κάνει τον άνθρωπο μικρότερο απ’ αυτό που είναι.
Εγώ αγαπώ ό,τι μας κάνει μεγαλύτερους απ’ αυτό που είμαστε .”

ΙΡΒΙΝ ΓΙΑΛΟΜ, ΟΤΑΝ ΕΚΛΑΨΕ Ο ΝΙΤΣΕ

Το ισχυρότερο υλικό στο σύμπαν θα μπορούσε να είναι (πυρηνικά) ζυμαρικά

Στην αστροφυσική και την πυρηνική φυσική, τα πυρηνικά ζυμαρικά είναι ένας θεωρητικός τύπος εκφυλισμένης ύλης που θεωρείται ότι υπάρχει μέσα στην κρούστα των αστέρων νετρονίων. Μεταξύ της επιφάνειας ενός άστρου νετρονίων και το πλάσμα κουάρκ-γκλουονίων στον πυρήνα του, σε πυκνότητα 10 ¹⁴ g/cm ³, η πυρηνική έλξη και η άπωση Coulomb δυνάμεις είναι παρόμοιου μεγέθους. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των δυνάμεων οδηγεί στον σχηματισμό μιας ποικιλίας σύνθετων δομών φτιαγμένων από νετρόνια και πρωτόνια. Οι αστροφυσικοί καλούν αυτούς τους τύπους των δομών  πυρηνικά ζυμαρικά επειδή η γεωμετρία των δομών μοιάζει με διάφορα είδη ζυμαρικών.

 

Η ισχυρότερη ουσία του σύμπαντος σχηματίζεται από τα υπολείμματα ενός νεκρού αστέρα. Σύμφωνα με προσομοιώσεις, τα πρωτόνια και τα νετρόνια στο συρρικνωμένο φλοιό ενός αστεριού μπορούν να υποβληθούν σε τέτοια  βαρυτική πίεση, η οποία τους συμπιέζει σε “λουριά” που μοιάζουν με linguini – αλλά μόνο αν τους εφαρμόζατε 10 δισεκατομμύρια φορές τη δύναμη που χρειαζόταν για να σπάσει ο χάλυβας.

 

Η παρουσία ενός μικρού πληθυσμού πρωτονίων είναι απαραίτητη για το σχηματισμό πυρηνικών ζυμαρικών. Η πυρηνική έλξη μεταξύ πρωτονίων και νετρονίων είναι μεγαλύτερη από την πυρηνική έλξη δύο πρωτονίων ή δύο νετρονίων. Παρόμοια με τον τρόπο που τα νετρόνια δρουν για να σταθεροποιήσουν τους βαριούς πυρήνες των συμβατικών ατόμων, έναντι της ηλεκτρικής απωθήσεως των πρωτονίων, τα πρωτόνια δρουν για να σταθεροποιήσουν τις φάσεις ζυμαρικών. Ο ανταγωνισμός μεταξύ της ηλεκτρικής άπωσης των πρωτονίων, της ελκυστικής δύναμης μεταξύ των πυρήνων και της πίεσης σε διαφορετικά βάθη στο αστέρι οδηγεί στον σχηματισμό των πυρηνικών ζυμαρικών.

 

Ενώ τα πυρηνικά ζυμαρικά δεν έχουν παρατηρηθεί σε ένα αστέρι νετρονίων, θεωρούνται θεωρητικά ότι υπάρχουν φάσεις στο εσωτερικό φλοιό των αστέρων νετρονίων, που σχηματίζουν μια περιοχή μετάβασης μεταξύ της συμβατικής ύλης στην επιφάνεια και της πολύ πυκνής ύλης στον πυρήνα.

 

Προς την κορυφή αυτής της περιοχής μετάβασης, η πίεση είναι αρκετά μεγάλη ώστε οι συμβατικοί πυρήνες να συμπυκνωθούν σε πολύ πιο μαζικές ημισφαιρικές συλλογές. Αυτοί οι σχηματισμοί θα ήταν ασταθείς έξω από το αστέρι, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε νετρόνια και του μεγέθους τους, που μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ δεκάδων και εκατοντάδων νουκλεονίων. Αυτή η ημισφαιρική φάση είναι γνωστή ως φάση nnocchi.

 

Πώς να μαγειρέψετε «πυρηνικά ζυμαρικά» σε τρία εύκολα βήματα

 

1. Βράστε ένα μεγάλο, πεθαμένο αστέρι μέχρι να φτάσει στη σουπερνόβα και να εκραγεί. (Θα μπορούσε να χρειαστεί ένα δισεκατομμύριο χρόνια, οπότε να είστε υπομονετικοί.)  

2. Ανακινήστε έντονα τα υπόλοιπα πρωτόνια και τα ηλεκτρόνια μέσα στον συρρικνωμένο πυρήνα του αστεριού μέχρι να συγχωνευθούν σε μια σούπα από υπερπυκνα νετρόνια. Εφαρμόστε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη βαρύτητα.

3. Βάλτε τη σούπα  νετρονίων σε μια αεροστεγή σφαίρα μεγέθους μικρής πόλης. Καλύψτε την με μια κρυσταλλική κρούστα σε 600.000 βαθμούς Κελσίου. Voila! Μόλις φτιάξατε ένα από τα πιο παράξενα παρασκευάσματα του κόσμου – τα πυρηνικά ζυμαρικά.

Για μερικά χρόνια, οι αστροφυσικοί είχαν πειστεί με την ιδέα ότι μια τέτοια ύλη σαν linguini μπορεί να κυματίζει γύρω από τα αστέρια νετρονίων – τα σχετικά μικρά, απίστευτα πυκνά αστέρια που σχηματίζονται μετά από την βαρυτική κατάρρευση μεγάλης μάζας  άστρων.

 

Τα πυρηνικά ζυμαρικά φτιάχνουν μεγάλα υπολείμματα (μπορεί να είναι σχεδόν η μοναδική ύλη που μπορεί να επιβιώσει σε ένα αστέρι μετά από μια έκρηξη σουπερνόβα). Αντίθετα με τα γήινα noodles, ωστόσο, τα πυρηνικά ζυμαρικά μπορεί να είναι η ισχυρότερη ουσία στο σύμπαν.

 

Σε μια μελέτη μια ομάδα ερευνητών διενήργησε μια σειρά προσομοιώσεων σε υπολογιστές για να ελέγξει τη δύναμη των πυρηνικών αυτών “ζυμαρικών”, βασισμένοι σε όλα όσα είναι γνωστά για τις συνθήκες του άστρου νετρονίων κάτω από τις οποίες σχηματίζεται. Η ομάδα διαπίστωσε ότι, για να σπάσει μια πλάκα από πυρηνικά noodles, θα μπορούσε να χρειαστεί περίπου 10 δισεκατομμύρια φορές τη δύναμη που απαιτείται για να θρυμματίσει ο χάλυβας.

 

Ένα μεγάλο μέρος της δύναμης των πυρηνικών ζυμαρικών πιθανότατα προέρχεται από την πυκνότητα του. Τα πυρηνικά ζυμαρικά πιστεύεται ότι υπάρχουν μόνο μέσα στα αστέρια νετρονίων, τα οποία σχηματίζονται όταν μεγάλα αστέρια (τουλάχιστον οκτώ φορές η μάζα του ήλιου μας ) καταρρέουν με τη δική τους βαρύτητα. Ως αποτέλεσμα, τα αστέρια νετρονίων πακετάρουν μια μάζα σαν του ήλιου (ή περισσότερη) σε ένα συμπαγές πυρήνα, περίπου, 20 χιλιομέτρων.

 

Για να υπάρχει κάτω από τέτοιες ακραίες συνθήκες ένα αστέρι νετρονίων γίνεται πολύ, πολύ βαρύτερο από ότι θα ήταν οποιοδήποτε σώμα στο σύμπαν.

 

Σύμφωνα με τη νέα έρευνα, τα πυρηνικά ζυμαρικά μπορεί να γίνουν τόσο ισχυρά και τόσο πυκνά πακεταρισμένα ώστε να μπορούν να σχηματίσουν μικρά «βουνά» που θα μπορούσαν να ανυψώσουν τον φλοιό ορισμένων άστρων νετρονίων. Καθώς αυτά τα αστέρια περιστρέφονται (και τα αστέρια νετρονίων μπορούν να περιστρέφονται πολύ γρήγορα), αυτά τα ανυψωμένα κομμάτια θα μπορούσαν θεωρητικά να δημιουργούν κυματισμούς στον περιβάλλοντα χωροχρόνο – επίσης γνωστά ως βαρυτικά κύματα.

 

Τα κύματα βαρύτητας εντοπίστηκαν όταν δύο αστέρια νετρονίων συγκρούστηκαν μεταξύ τους – αλλά εάν τα πυρηνικά ζυμαρικά έχουν να κάνουν με αυτό θα απαιτηθούν πολλές περαιτέρω μελέτες.

Το Έρεβος στην Ορφική Κοσμογονία

Η Ορφική Κοσμογονία (μέρος της Θεολογίας των Ελλήνων) αξιώνει πως από τον πρωτογενή- προχωρικό Χρόνο γεννάται τριπλή γονή, τρία αλληλεπιδραστικά πεδία: το Χάος, ο Αιθήρ και το Έρεβος. Ενδεικτικά, στο μέρος ΙΑ (Ιερωνύμου- Ελλανίκου θεογονία) της Ορφικής Θεολογίας (Συλλογή Otto Kern, μετ.-σχόλια Μ. Σίδερη, Εκδ. Πυρ. Κόσμος 2005), στο απόσπ. 1 (54) Δαμασκίου «Περί των Πρώτων Αρχών», (123) λέγεται: «Και υπολαμβάνω την εν ταις ραψωδίαις (Ιερούς Λόγους Ορφέως) Θεολογίαν....  Χρόνος, ούτος ο δράκων γεννάται τριπλήν γονήν· Αιθέρα, φημί, νοτερόν και χάος άπειρον και τρίτον επί τούτοις Έρεβος ομιχλώδες......» μεταφρ.: «Και θεωρώ ότι η Θεολογία που περιέχεται στις ραψωδίες (τους Ιερούς Λόγους του Ορφέως)....(λέγει) ότι ο Χρόνος, αυτός ο όμοιος με δράκοντα, γεννά τριπλή γονή: τον Αιθέρα, λέγω, τον νοτερό (υγρό), και το άπειρο, ατέρμονο Χάος· και τρίτο, ως αναγκαία φύτρα αυτών, το Έρεβος το ομιχλώδες»· και συνεχίζει «....το τρίτο μέλος της (γεμάτης από αναπαραγωγική δύναμη) υστερογενούς αυτής Τριάδος, είναι  Έρεβος ομιχλώδες, που αναλογεί στην [σ.τ.μ.: συνήθη  (θετική) ή δυνάμει (αρνητική) πάντως ενδοσυμπαντική] ελώδη, πρωτόγονη (= πρωτογενή αλλά όχι μορφοποιημένη, όχι κρυσταλλωμένη) ύλη....».   

Η ύλη αυτή, σύμφωνα με το απόσπ. ΙΑ,3 (56)-Απίωνος προς Κλήμεντα, Ρωμ. Ομιλίες VI 5-12[1], ανεδείχθη πολύ αργότερα από το προηγούμενό της Έρεβος κατά θέση, στην κλίμακα της κοσμογονικής διαδικασίας, όχι κατά ποιοτική αξιολόγηση. «Από τις τρείς θεμελιώδεις ουσίες (Αιθέρα, Γη-ύλη, Ύδωρ) της δημιουργίας του πραγματικού Κόσμου, μέσα στον οριοθετημένο, πλέον, καμπύλο (ωοειδή- σφαιρικό) Χωρόχρονο, η ουσία αυτή ως ενδοκοσμικό στοιχείο, υπεχώρησε ως πρωτογενές υλικό πεδίο προς τα κάτω[2], ελκόμενο από το βάρος[3] του  και εκάθησε ως υποστάθμη της Όλης (καθολικής) Ύλης (του Σύμπαντος). Το στοιχείο αυτό, ένεκεν της βαρυτικής έλξεως που κατείχε και για το ζοφερό του μεγαλείο, και επειδή περιείχε μέγιστο ποσόν της ουσίας των κατωτέρων τόπων, ονόμασαν Πλούτωνα. Και έκριναν, ότι αυτός είναι βασιλεύς του Άδη και των νεκρών...»[4]

Έως εδώ, προκύπτουν τα εξής συμπεράσματα σχετικά με το Έρεβος:

1. Στη φάση της Κοσμογονίας, πριν τη γέννηση του τόπου παραγωγής πραγματικού - οντικού έργου, του Συμπαντικού σφαιρώματος ή Ωού δηλαδή, το Έρεβος είναι ένα ουσιώδες πεδίο σύμμικτο συμπαράγωγο και απόβλητο των δύο άλλων αμιγών και διαχωρισμένων, δυναμικών ουσιωδών πεδίων: του Αιθέρος και του Χάους. Διότι, αν και βέβαια γεννάται- προέρχεται- από το κοινό (γενέθλιο και των τριών πεδίων), δυναμικό Είναι του Χρόνου, εντούτοις προκύπτει ως κατάλοιπο του διαχωρισμού των δύο άλλων. Στο απόσπασμα των Ιερών Λόγων ΙΒ 13 (66), (ως άνω) λέγεται πως το Ωόν (Συμπαντική Σφαίρα) είναι έκγονο του Αιθέρος και του Χάους.

2. Στο χωροχρονικό πεδίο, το Έρεβος δεν συμμετέχει στην όλη διαδικασία ποιήσεως των πραγματικών, θετικών υλικών διακόσμων. Εν τούτοις, συμπεριλαμβάνεται, ως πεδίο αδρανές ως προς τη Ζωή, αλλά και ως προς τη μεταθανάτια, τελεσφόρα διαδικασία αναμόρφωσης- αναγέννησης της ψυχής. Είναι ένα μέρος του όλου Πλουτωνείου βασιλείου, μια ενδιάμεση ζώνη, που το παρεμβάλλεται μεταξύ των τόπων Ζωής και Θανάτου στους οποίους εκτείνεται βασίλειο του «Κάτω Κόσμου». Αυτοί οι τόποι είναι α) Το φυτικό βασίλειο και ακόμη πιο σχολαστικά θεωρούμενη η σπερματική χθόνια ζώνη, εκεί που ο «θάνατος», η σήψη ενός υγιούς, άγονου καθ' εαυτόν, οργανισμού, του σπόρου, είναι ο λόγος της γεννήσεως πολλών, μεγάλων και γόνιμων όντων. Στην ίδια ζώνη και στο ίδιο βασίλειο, το Πλουτώνειο, υφίσταται και ενεργεί ο ριζωματικός πλούτος. Αλλά ότι αναφύεται στην επιφάνεια του εδάφους, ο πλούτος της χλωρίδας και των καρπών ανάγεται πλέον στο βασίλειο της Γής, της Ρέας και της Δήμητρας, όπως και στου Ήλιου και της Σελήνης. Δηλαδή ό, τι ασκεί τη δύναμή του (αναπαραγωγική, πολλαπλασιαστική ή θεμέλια-ερεισματική)  στο αθέατο ζωτικό μέρος του χοϊκού (χωμάτινου) μανδύα, καταλέγεται στο Πλουτώνειο βασίλειο. Δύναμη αναπαραγωγική, πολλαπλασιαστική και θεμελιώδη- ερεισματική. β) Ένα δεύτερο μέρος- έργο αυτού του βασιλείου, του Πλουτώνειου, βρίσκεται «κάπου αλλού», πέρα από τον πλανήτη, πέρα από την συνήθη ύλη η οποία δομείται και εξελίσσεται με τις δυνάμεις του φωτός και του Αιθέρος.

3. Ο δεύτερος αυτός τόπος (εκτός, πάντως, από τα Ηλύσια Πεδία και τα Νησιά των Μακάρων, όπου βασιλεύουν ο Αχιλλεύς ως σύζυγος της Ελένης -Λευκής- και η Ρέα με τον Κρόνο) είναι τα διάφορα πεδία του Αϊδίου βασιλείου, οι μεταθανάτιοι τόποι όπου βασιλεύει ο Πλούτων και η Περσεφόνη, Κόρη και Ψυχή της Δήμητρος, δηλαδή της εντελεχούς, εύφορης Γης και χθονίας Νοήσεως. Τα πεδία αυτά είναι τα Αϊδου Μέλαθρα (στα οποία συμπεριλαμβάνεται και ο Τάρταρος) και τα Αγνά Άλσεα της Περσεφόνης (που περιλαμβάνουν και τον Ασφοδελό Λειμώνα). Είναι  τόποι μεταθανάτιου προορισμού, κρίσεως, εγκατοικήσεως και προετοιμασίας των ανθρώπινων ψυχών ως την επαναγέννησή τους, αλλά, μερικές φορές και τόποι αιώνιας τιμωρίας, όταν η συμπαντική δικαιοσύνη το απαιτεί.   

Το συμπέρασμα είναι πως τόσο στον χθόνιο, όσο και  στον πέραν και έξω του κόσμου των όντων τόπο του Πλουτωνείου βασιλείου, συντελείται μεγάλη και εντατική δραστηριότητα. Κατά το ένα μέρος θεατή, κατά το άλλο αθέατη. Αντίθετα, το Έρεβος, δεν είναι τόπος δράσεως αλλά αδρανείας. Δεν είναι τόπος παραμονής, αλλά είναι τόπος διαβάσεως ή καταστροφής - εκμηδενισμού των ψυχών. Πάντως, είναι μεταθανάτιος τόπος. Ό, τι συμβαίνει εκεί και αφορά στα όντα, συμβαίνει μετά τον θάνατό τους, συμβαίνει στην ψυχή τους. Και τα όντα αυτά είναι αποκλειστικά και μόνον οι άνθρωποι. Οι διαβάτες του Ερέβους έχουν φύγει από τα πεδία των μορφών της ζωής· είναι νεκροί, που σαν ψυχές, σαν πνεύματα, κατευθύνονται στον Άδη - στον «άλλο κόσμο» της μεταθανάτιας ζωής.

Εκτός από τα αποσπάσματα των Ιερών Λόγων που ενδεικνύουν αυτό το αξίωμα έχομε την σχετικά ρητή διευκρίνιση του άλλου θεολόγου, του «επομένου τω Ορφεί» Ομήρου. Στην Ιλιάδα, (ραψ. Θ. 368) το Έρεβος αναφέρεται σαν τόπος σκότους μεταξύ της Γής και του Άδη. Στην Ιλιάδα επίσης (ραψ. Π 327) όπως και στη Οδύσσεια (ραψ. κ 528, λ. 564, μ 81 και αλλού) λέγεται ευθέως πώς «από το Έρεβος έπρεπε να διέλθει κάποιος, είτε εάν πήγαινε στον Άδη είτε αν ανήρχετο από αυτόν στη ζωή».

Στον Ησίοδο, τον επίσης θεολόγο και «τω Ορφεί επομένω», το Έρεβος φαίνεται να ταυτίζεται με τον Τάρταρο. Έτσι, στους στίχους 514-515, λέγει «τον ασεβή Μενοίτιο ο Δίας γκρέμισε στον βυθό του Ερέβους» και στους στίχους 668-669, λέγει ότι «και οι Τιτάνες, οι θεοί και όσοι γεννήθηκαν από τον Κρόνο κι αυτοί που ο Δίας ανέβασε από το υποχθόνιο Έρεβος στο φως του κόσμου πάλι.......» δίνεται έντονα η εντύπωση πως ο Ησίοδος ονομάζει και θεωρεί Έρεβος ό, τι οι Ιεροί Λόγοι παραδίδουν ως Τάρταρο.

Πάντως πρόκειται για επιπόλαιη εντύπωση. Διότι όσοι Τιτάνες καταταρταρώθηκαν, απλώς επαναφέρθηκαν στο πεδίο παραγωγής έργου που εξ αρχής άρμοζε στις θείες και πρωτογενείς, στα όρια του χωροχρονικού Σύμπαντος, δυνάμεις και ιδιότητές τους. Γι' αυτό και λέγεται στους  Ιερούς Λόγους: «Ο Ζεύς, που εξιλέωσε τους Τιτάνες» (ΙΒ, απ. 86 (143) τομ. 1^ος ως άνω) και «....ο Ζεύς....προώθησε και τους Τιτάνες σ΄αυτόν, τον δικό του κόσμο....» (ΙΒ, απ. 153 (210) τομ. 2^ος ως άνω) και: «(τους Τιτάνες) κατεκεραύνωσε ο Ζεύς, οργισμένος· και από την ύλη που παρήχθη, από την αιθάλη των καπνών που ανεδόθησαν από αυτούς, καθώς κατεκαίοντο, έγιναν λέγουν, οι άνθρωποι» (ΙΒ, απ. 162 (220)  τομ. 2^ος ως άνω). Βέβαια η κατακεραύνωση κάθε άλλο παρά αφανισμό και εκμηδενισμό των θεϊκών (εδώ των Τιτάνων) σημαίνει. Αλλά αυτό, προφανώς, είναι άλλο μεγάλο ζήτημα.

Τέλος στον Ορφικό Ύμνο ΧΧΧVII  (Τιτάνων) λέγεται: «Τιτάνες, ωραία παιδιά της Γης και τ' Ουρανού,/ πρόγονοι των πατέρων μας,/κάτω από τα τρίσβαθα της Γης, σ' απόκρυφες σπηλιές της ύλης/ στ' άδυτα του Ταρτάρου κατοικείτε·/ πηγές κι αρχές Εσείς των θνητών όλων,/..../και των θαλασσινών πουλιών,/ κι όλων εκείνων που έχουν σπίτι τους τη Γη./ Από σας έρχεται στον κόσμο κάθε γέννημα·/ κι εσάς παρακαλώ, τη φοβερή οργή σας διώξτε,/ αν κάποιος από τους γήϊνους προγόνους ήρθε στ' άδυτά σας/ σαν πορθητής εχθρός».

Είναι, λοιπόν, φανερό, πως κάθε μυθολογική- αλληγορική έμφαση στο καθ' ημάς «καλό και κακό» απέχει πολύ από τις καθαρές έννοιες. Εν πάση περιπτώσει, και οι Τιτάνες και οι Γίγαντες και οι φρουροί Εκατόγχειρες, όσοι είναι στον Τάρταρο (γιατί δεν βρίσκονται όλοι εκεί αφού Τιτάνες είναι π.χ. και ο Άτλας,, ο Ωκεανός, η Μήτις, η Θέτις, η Θέμις, ο Κρόνος, η Ρέα, ο Ήλιος, αλλά και από τους Ολυμπίους η Αφροδίτη. Όλοι Τιτάνες πρώτης γενεάς παράγουν έργο που αποδίδεται  στον Αιθερικό - Ηλιακό  κόσμο. Αυτά και για την αποκατάσταση της λογικής και ηθικής τάξεως στις δικές μας συνειδήσεις, στις δικές μας «στοχαστικές προσαρμογές». Ας σημειωθεί και σαν κατακλείδα της- απαραίτητης πάντως- παρεκβάσεως, πως  στην Ελληνική Θεολογία δεν υφίσταται Οντολογικό - Αντικειμενικό κακό, αλλά τα πάντα έγιναν κατά Θεόν. Αυτόν,  που ο Πλάτων χαρακτηρίζει «της τ' αγαθού Φύσεως Αιτία».

Όλοι λοιπόν οι Τιτάνες παράγουν έργο από τον Τάρταρο, τον τόπο τους. Εκτός από τον Μενοίτιο. Διότι αυτός που ιδιαιτέρως χαρακτηρίζεται «ασεβής» ρίχτηκε στον βυθό του Ερέβους.

Ο βυθός του Ερέβους, είναι το τελματώδες τέρμα αυτού του στοιχείου, που το χαρακτηρίζει η οριακή βαρυτική και μαγνητική, θα λέγαμε, έλξη προς τα «κάτω». Αναλογία του Ερέβους είναι εκείνα τα (ελώδη) τενάγη που καραδοκούν ακίνητα να τραβήξουν ό, τι πατήσει στην επιφάνειά τους, κάτω στον παχύ βούρκο, παραλύοντας κάθε δυνατότητα κίνησης, άνωσης, αντίδρασης, εξόδου. Μοιάζει, ακόμη, με τις σκοτεινές φασματικές περιοχές της φωτεινής χρωματικής ακτινοβολίας, (π.χ. στην υπέρυθρο περιοχή του φάσματος, όπου σημειώνεται θερμότητα, παρεμβάλλεται μια σκοτεινή («ομιχλώδης») ζώνη, η οποία δεν παρουσιάζει καμμία θερμική ιδιότητα. Είναι απολύτως ψυχρή. Θυμίζει, ακόμη, το Έρεβος, εκείνον τον λόγο του Ησιόδου: «Μα εκείνους που αμάρτησαν βαρειά και είχαν περίσσεια αλαζονεία, αλλοίμονό τους! Κάτω απ' το Σείριο ρίχνονται, στη εκεί πέρα γη, και λιώνουνε οι σάρκες τους.....» (Ασπίς Ηρακλέους στ.150-4).

Ακόμη, περισσότερο απ' όλα, το Έρεβος, μοιάζει με κάθε Λαβύρινθο, αφού, όπως προαναφέρθηκε, το Έρεβος είναι τόπος διαβάσεως, εξαιρετικά επικίνδυνης, γεμάτος παγίδες και δυνάμεις που μπορούν να αποκλείσουν κάθε διέξοδο, είτε προς τον Άδη είτε προς την (κάθε) Γη!

Μπορεί, λοιπόν, να χαρακτηρισθεί ως το Μηδέν του Τίποτε - το απόλυτο Μηδέν -  και τόπος εκμηδενισμού, απώλειας, αδρανοποίησης. Είναι, όμως, η περιοχή την οποία αναγκαστικά πρέπει να διανύσουν οι ψυχές, είτε πηγαίνοντας στον Άδη, είτε γυρίζοντας από εκεί......

Το όνομα «Έρεβος», μας βοηθά να ενισχύσουμε όλα τα παραπάνω, δίνοντας και μερικές επιπλέον σημάνσεις κατά το έτυμον.

Η λέξη αυτή, στα κλασσικά χρόνια, σημαίνει, πλέον, «χάλαζα» (όροβος) και ερέβινθος (ρεβίθι, ρεβιθιά). Το φυτό αυτό διακλαδίζεται άτακτα και απρόβλεπτα, με τρόπο λαβυρινθώδη. Στη Λατινική, όμως, σώζονται οι πρωταρχικές σημασίες της λέξης. Έτσι: errabuntus = πολυπλανής, πλανώμενος, και erro-erravi-erratum-errare = πλανώμαι. Επίσης erro, erroris= πλάνη, αβεβαιότητα, άγνοια, αμάρτημα (=σφάλμα). Έτσι, από τους λατινικούς τύπους οδηγούμαστε στην ελληνική ρίζα √FΕΡΓ.

Από εδώ σχηματίζονται δύο ρήματα: 

Α) Έρδω και Β) Έργω.

Οι σημασίες τους:

α) Έρδω = 1. κακοποιώ, βλάπτω, 2. τελώ μαγεία («φάρμακα έρδειν»), 3. δίδω, αποδίδω, «ερδόμενον μέρος» = το διδόμενον μέρος, 4. τελώ ή προσφέρω θυσία,
β) Έργω = 1. κωλύω, εμποδίζω κάποιον, εγκλείω, αποκλείω, συγκλείω, 2. Αποσοβώ, απομακρύνω, 3. αμύνω, αποκρούω, 4. απέχω τινός, αποφεύγω κάτι, 5. εμποδίζω κάποιον από του να πράξει κάτι.

Το Έρεβος είναι τόπος διαβάσεως των ψυχών. Οι ψυχές, όμως, διαβαίνοντας τον ενδιάμεσο τόπο του Ερέβους, κινδυνεύουν· κάτι περισσότερο: έχουν ελάχιστες πιθανότητες να διέλθουν χωρίς βοήθεια, εκτός από κάποιες, ελάχιστες, πολύ ελαφρές, πολύ «ξηρές» (αύες κατά τον Ηράκλειτο) που μπορούν να περάσουν δίχως να χαθούν στην ομίχλη και τη λάσπη του Ερέβους.

Για τις άλλες ψυχές, τις πολλές, αυτό (δηλαδή το να χαθούν μέσα στο Έρεβος) θα συνέβαινε οπωσδήποτε, αν δεν υπήρχε ως οδηγός και βοηθός ο Κυλλήνιος Ερμής, (ο Χθόνιος Ερμής του Ορφ. Υμν. LVII), ο ψυχοπομπός θεός, «σαν αφήσει ο άνθρωπος το ηλιόφωτο/ ψυχές αλύτρωτες παίρνει ο Κυλλήνιος Ερμής/ και στον πελώριο, απόκρυφο θόλο της γης (τον Άδη) τις κατεβάζει» ( Ορφ. Θεολογία, Μ. Σίδερη, Συλλ. OTTO KERN ΙΒ, απ. 165 /223 τομ. 2^ος).

Για τη ολοκλήρωση του εξεταζόμενου θέματος, σκόπιμο είναι να δούμε ποιες είναι οι σημασίες του ονόματος του Ερμού. Οι συγκριτικοί συνειρμοί προς τις σημασίες του ονόματος «Έρεβος» είναι άμεσοι και σαφείς, δίνοντας το στίγμα της αντίθεσης, αφ' ενός, προς τις ιδιότητες και την επικινδυνότητα αυτού του τρομερού τόπου· αφ' ετέρου, δείχνοντας τους τρόπους που ενεργεί ο θεός ως χθόνιος Λόγος και Ποιμήν των περιπλανωμένων ψυχών (όρα και ερμές=οδοδείκτες). Ρίζα του ονόματος Ερμής: √ΗΕΡΜ από όπου -> α) ερμάζω= στηρίζω, στερεώνω β) έρμα:= 1, στήριγμα, υποστήριγμα, 2, δεσμός, ταινία, σπείρα όφεως, νήμα. Και 3) επικουρικά: μίτος, χορδή λύρας, νήμα της Μοίρας. Επίσης οι ορφικές σημασίες: σπέρμα, σπόρος, τάξη, τόνος.

Στα προηγούμενα κεφάλαια της Ορφικής Θεολογίας εκτέθηκαν αναλυτικά μερικές σημαντικές έννοιες όπως: Έρως, Λόγος, Ύδωρ, Ύλη που απαντώνται σ' αυτήν και των οποίων η γνώση  είναι απαραίτητη για την ορθή κατανόησή της. Λεπτομερέστερη ανάλυση έγινε στο παρόν κεφάλαιο στη λέξη Έρεβος διότι είναι  έννοια που περιγράφει πλήρως, τόσο πραγματικές φυσικές καταστάσεις του Κοσμικού Γίγνεσθαι, όσο και τις απόψεις των Ελλήνων Θεολόγων για το «επέκεινα». Μεταξύ των πρωτογενών ουσιωδών υποστάσεων το Έρεβος παρουσιάζει την μεγαλύτερη έως και απόλυτη μεταφυσική διάσταση και χαρακτήρα.

Ένας πρόσθετος λόγος είναι  διότι υπάρχουν ελάχιστες αξιόπιστες αναφορές στη σύγχρονη διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία για το θέμα αυτό.
----------------------------
[1] Ορφική Θεολογία όπως ανωτέρω

[2] Το «κάτω» το «μέσον» και το «άνω» που αναφέρεται εδώ, του συνόλου της διακεκριμένης σε στοιχεία ύλης μέσα στο συμπαντικό-κοσμικό σφαίρωμα (χωροχρονικό συνεχές) νοούνται ως ποιόν, τρόπος εκδήλωσης της ύλης και πεδία ενεργειών συμμετοχικών ή/ και παραγωγικών του Γίγνεσθαι και όχι ως θέση ή τόπος.

[3] Το «βάρος» του Ερέβους αναφέρεται καθαρά στη δύναμη που το χαρακτηρίζει εντόνως, την βαρυτική-μαγνητική.

[4] Ορφική Θεολογία όπως ανωτέρω

ΔΕΣ: ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ - ΘΕΟΓΟΝΙΑ (ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ)