Πριν περίπου 2.300 χρόνια ο φιλόσοφος Ζήνων ο Κιτιεύς από την Κύπρο, ιδρυτής της σχολής των Στωικών, είχε δώσει μιαν αρκετά διαφορετική εξήγηση για την κοσμογονία: «Κατά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα το Σύμπαν ολόκληρο εκπυρώνεται και ανασυντίθεται εκ νέου».
Το εκπυρωτικό σύμπαν είναι ένα κοσμολογικό μοντέλο για την προέλευση και το σχήμα του σύμπαντος. Είναι μια εναλλακτική λύση στο καθιερωμένο μοντέλο του πληθωρισμού ενώ αποτελεί πρόδρομο και μέρος του κυκλικού μοντέλου.
Γίνεται δηλαδή μια ανακύκλωση με εκπύρωση. Από αυτή την ιδέα οι θεμελιωτές της θεωρίας του ανακυκλούμενου Σύμπαντος (Paul Steinhardt και Neil Turok) βάφτισαν το ανασυσταθέν Σύμπαν «εκπυρωτικό». Στη θεωρία τους διαβλέπουν όντως μια αέναη αλυσίδα αναγεννήσεων, όμοια με αυτήν που διαπίστωσε μαθηματικά ο Αστεκάρ, από σύμπαντα που πορεύονται μέχρι θανάτου και ανασταίνονται διαστελλόμενα, για να ξαναρχίσει ο κύκλος της ζωής τους.
Αυτό το νέο, κυκλικό μοντέλο του κόσμου προσφέρει μια ελκυστική εναλλακτική λύση στην επικρατούσα θεωρία της γέννησης και εξέλιξης, σύμφωνα με τον Paul Steinhardt, έναν θεωρητικό φυσικό στο Πανεπιστήμιο Princeton. «Προβλέπει όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Καθιερωμένου Μοντέλου, χρησιμοποιώντας λιγότερα συστατικά,» λέει.
Στο ευρύτατα αποδεκτό κοσμολογικό μοντέλο, που καλείται πληθωριστικό μοντέλο, το σύμπαν γεννήθηκε με μια στιγμιαία δημιουργία της ύλης και της ενέργειας γνωστή ως Μεγάλη Έκρηξη. Καθώς ο κόσμος διογκώθηκε απότομα από εκείνο το γεγονός, η ύλη και η ενέργεια ξεπήδησαν σε μεγάλους όγκους. Η διάδοση αυτή θα μπορούσε ενδεχομένως να συνεχιστεί για πάντα.
Η ιδέα του πληθωρισμού έχει μεγάλη επίδραση στους κοσμολόγους γιατί καμιά παρατήρηση δεν την έχει αποδείξει λανθασμένη. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι είναι και σωστή.
Εντούτοις, η πληθωριστική θεωρία έχει επιζήσει από τότε που εισήχθη προς το τέλος της δεκαετίας του ’70, ενώ οι κοσμολόγοι έχουν απορρίψει τις ανταγωνιστικές της θεωρίες μία προς μία.
Ο Steinhardt ήταν ένας από τους θεωρητικούς υπεύθυνους για την επινόηση του πληθωριστικού μοντέλου πριν από 35 χρόνια περίπου. Αν και αυτός ταράσσεται από τις πιθανές επιπτώσεις του νέου μοντέλου, ο Steinhardt απέφυγε να στοιχηματίσει εάν αυτό ή το συμβατικό μοντέλο είναι περισσότερο αντιπροσωπευτικό της φύσης του σύμπαντος.
“Το συμβατικό μοντέλο έχει βγει κατά θεαματικό τρόπο πολύ καλό,» είπε, προσθέτοντας ότι εντούτοις από καιρό έχει αναρωτηθεί εάν ένα διαφορετικό μοντέλο μπορεί να εξηγήσει τον κόσμο εξίσου καλά — ή ίσως και καλύτερα. «Αυτό ήταν που μας έκανε να αρχίσουμε αυτήν την περιπέτεια,» αναφέρει.
Ο Steinhardt τονίζει ότι διάφορα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του σύμπαντος μπορούν να εξηγηθούν καλύτερα από το κυκλικό μοντέλο, συμπεριλαμβανομένης της γεωμετρίας του σύμπαντος, τη γενική ομοιομορφία του, και, ειδικότερα, την ύπαρξη ενός φαινομένου γνωστού ως επιτάχυνση της διαστολής του σύμπαντος.
Ξέροντας από τις παρατηρήσεις των υπερκαινοφανών ότι το σύμπαν όχι μόνο επεκτείνεται, όπως προβλέπεται, αλλά ότι ο ρυθμός διαστολής του επιταχύνεται. Η μόνη δύναμη που θα μπορούσε να εξηγήσει τέτοια κοσμική επιτάχυνση είναι μια πηγή ενέργειας, μη ορατή ή ακόμη μη προσδιοριζομένη από τους επιστήμονες, η οποία διαπερνά ολόκληρο τον κόσμο. Οι φυσικοί την έχουν ονομάσει αυτή τη μυστήρια δύναμη σαν «σκοτεινή ενέργεια.»
Η ανακάλυψη της επιτάχυνσης της διαστολής, λίγες δεκαετίες πριν, και η ελλοχεύουσα σκοτεινή ενέργεια εκπλήσσει τους επιστήμονες, επειδή το Καθιερωμένο Μοντέλο δεν πρόβλεπε τέτοια χαρακτηριστικά γνωρίσματα.
Το νέο μοντέλο όμως του ανακυκλούμενου σύμπαντος προσφέρει μια βελτιωμένη εναλλακτική λύση. Μεταχειρίζεται το Big Bang όχι ως την αληθινή στιγμή της δημιουργίας, αλλά ως τη μετάβαση μεταξύ δύο κύκλων σε μια ατελείωτη διαδικασία κοσμολογικής αναγέννησης.
Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, η Μεγάλη Έκρηξη ακολουθείται από μια περίοδο αργής διαστολής και βαθμιαίας συσσώρευσης της σκοτεινής ενέργειας. Καθώς η σκοτεινή ενέργεια γίνεται κυρίαρχη σε σχέση με τη βαρύτητα, υποκινεί την κοσμική επιτάχυνση. Η σημερινή εποχή είναι κοντά στη μετάβαση μεταξύ αυτών των σταδίων, σύμφωνα με τον Steinhardt.
«Ο χρόνος δεν χρειάζεται να έχει μια αρχή, δεν είναι απαραίτητο» λέει ο Steinhardt. Είπε ότι αυτό που οι επιστήμονες νομίζουν ως την αυγή του χρόνου, στην πραγματικότητα, μπορεί να είναι μόνο μια μετάβαση ή ένα στάδιο της εξέλιξης από μια προϋπάρχουσα φάση στην παρούσα διαστελλόμενη φάση. Η ηλικία του σύμπαντος, όπως υπολογίζεται σήμερα ισοδυναμεί με ένα κλείσιμο του ματιού, βάσει της νέας θεωρίας του κυκλικού σύμπαντος.
Το κυκλικό σύμπαν έχει τις ρίζες του σε ακόμη πιο σύνθετες σκέψεις αυτές τις θεωρίας των υπερχορδών, που υποθέτουν πως υπάρχουν 10 χωρικές διαστάσεις, όχι τρεις που μέχρι τώρα γνωρίζουμε. Η φαινομενική ανεξήγητη φυσική της Μεγάλης Σύνθλιψης και Μεγάλης Έκρηξης μπορεί να εξηγηθεί με τη βοήθεια αυτών των πρόσθετων διαστάσεων, που έτσι και αλλιώς είναι αόρατες σε μας, όπως πιστεύουν αρκετοί θεωρητικοί φυσικοί.
Στην πράξη, ο Steinhardt, Turok και άλλοι κοσμολόγοι πρότειναν πριν 20 χρόνια περίπου πως το σύμπαν μας μπορεί να έχει δημιουργηθεί από την σύγκρουση των πρόσθετων διαστάσεων, μια ιδέα που ακολουθεί το Εκπυρωτικό Σύμπαν. Το κυκλικό σύμπαν κτίσθηκε πάνω σε αυτήν την εργασία αλλά, όπως λέει ο Steinhardt, η νέα εργασία εξηγεί καλύτερα τις παρατηρήσεις του παρόντος σύμπαντος.
Κοσμική συστολή
Καθώς η επιταχυνόμενη διαστολή προχωρά κατά τη διάρκεια τρισεκατομμυρίων ετών, η ύλη και η ενέργεια βαθμιαία αραιώνουν καθώς τεντώνονται κατά μήκος του σύμπαντος, λόγω διαστολής.
Τελικά, ύλη, η ακτινοβολία, και ακόμη και οι μαύρες τρύπες τεντώνονται (διαστέλλονται) τόσο πολύ που αυτά όλα διαλύονται στο τίποτα σχεδόν, αφήνοντας πίσω τους ένα ογκώδες σύμπαν που ουσιαστικά είναι πολύ αραιό σαν κενό, εξηγεί ο Steinhardt.
Σε αυτό το σημείο του αέναου κύκλου, τα σωματίδια της ύλης (πρωτόνια- ηλεκτρόνια κλπ) είναι τόσο μακριά μεταξύ τους– και κινούνται μακριά το ένα από το άλλο τόσο γρήγορα — που δεν μπορούν να αλληλεπιδράσουν και έτσι τελικά είναι σαν να βρίσκονται σε χωριστούς, ευδιάκριτους κόσμους.
Οι Steinhardt και Turok καλούν αυτό το στάδιο σαν το κενό «big crunch» (Μεγάλη Συστολή). Το κενό αναγκάζει τη σκοτεινή ενέργεια να υλοποιηθεί σε ύλη και ακτινοβολία προς ένα άλλο Big Bang, με την αναζωογόνηση έτσι του κύκλου της διαστολής.
Ο Steinhardt έχει σκεφθεί μερικές ιδέες για το πώς θα μπορούσε να εξετάσει κάποιος αυτές τις δύο θεωρίες.
Παραδείγματος χάριν, τα κύματα βαρύτητας, ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του σύμπαντος που προβλέπεται από τη Γενική Σχετικότητα, θα ελάμβαναν μια διαφορετική μορφή σε αυτά τα δύο μοντέλα. Δεν θα υπήρχαν κύματα βαρύτητας με μεγάλα μήκη κύματος σε έναν κυκλικό κόσμο, ενώ θα υπήρχαν σε ένα πληθωριστικό σύμπαν.
Αν η σκοτεινή ενέργεια είναι πραγματικά παρούσα στο σύμπαν μας, η θεωρία του Big Bang είναι σωστή. Αν δεν υπάρχει σκοτεινή ενέργεια τότε η θεωρία της Μεγάλης Αναπήδησης πρέπει να είναι η σωστή. Όμως σήμερα τα στοιχεία δείχνουν ότι το σύμπαν διαστέλλεται με ρυθμό 67 km / s ανά megaparsec, επομένως η θεωρία του Big Bang είναι σωστή.
Εξωτική σκοτεινή ενέργεια
Οι επιστήμονες που ευνοούν το μοντέλο της Μεγάλης Έκρηξης βλέπουν την διαστολή του σύμπαντος να κυβερνάται από την ποσότητα και τα είδη της ενέργειας που την περιλαμβάνουν. Εάν αυτή η ενέργεια είναι το είδος που ξέρουμε καλά πάνω στη Γη — η βαρυτική ελκτική ενέργεια που συσπειρώνει τους γαλαξίες, τα αστέρια και τους πλανήτες — αυτή τείνει να επιβραδύνει την διαστολή.
Αλλά εάν είναι ένα μυστηριώδες είδος βαρυτικής αυτο-απωθητικής ενέργειας, γνωστή και ως σκοτεινή ενέργεια, τότε αυτή θα έτεινε να επιταχύνει την διαστολή του σύμπαντος.
Οι αστρονόμοι και οι άλλοι που ερωτώνται πάνω σε αυτή την ερώτηση έχουν δυσκολίες τα τελευταία χρόνια να εξηγήσουν γιατί η διαστολή του σύμπαντος επιταχύνεται κατά τη διάρκεια των τελευταίων δισεκατομμυρίων ετών μετά από μια μακροχρόνια επιβράδυνση.
Οι παράξενες ιδιότητες της σκοτεινής ενέργειας θα μπορούσαν να είναι υπεύθυνες γι’ αυτό το ζήτημα.
«Μπορούμε να δούμε, και άμεσα και έμμεσα, ότι το μεγαλύτερο μέρος της ουσίας στον κόσμο δεν αποτελείται από τη συνηθισμένη ύλη, ούτε από τη σκοτεινή ύλη (μαύρες τρύπες, καφέ νάνοι κλπ), αλλά κάποια άλλη τρίτη μορφή. Και μπορούμε να δούμε ότι η αναλογία είναι κατά προσέγγιση 70-30 — 70 τοις εκατό εξωτικής ουσίας, 30 τοις εκατό συνηθισμένης ουσίας.» συνέχισε ο Steinhardt.
Αυτή που ο Steinhardt ονομάζει συνηθισμένη ουσία είναι αυτή που επιτρέπει την πιο αργή διαστολή του κόσμου, η οποία επιτρέπει στη βαρύτητα να δημιουργήσει τους γαλαξίες, αστέρια και πλανήτες, συμπεριλαμβανομένης και της Γης. Η επιταχυνόμενη διαστολή καθοδηγείται από τη σκοτεινή ενέργεια, που αναγκάζει όλα αυτά τα σώματα να φύγουν μακριά προτού να μπορέσει να συγχωνευτούν.
«Αυτή η ουσία, μόλις πάρει τον έλεγχο του σύμπαντος, ωθεί όλα τα σώματα μακριά με έναν επιταχυνόμενο ρυθμό,» είπε. «Έτσι ο Κόσμος θα διπλασιάζεται σε μέγεθος κάθε 14 έως 15 δισεκατομμύριο έτη εφ’ όσον υπάρχει αυτή η αυτο-απωστική βαρυτική ενέργεια (αντιβαρύτητα) που εξουσιάζει τον κόσμο.»
Η μεγάλη κρίσιμη στιγμή (Μεγάλη Σύνθλιψη) έρχεται όταν αλλάζει ο χαρακτήρας της σκοτεινής ενέργειας, σύμφωνα με τον Steinhardt. Παρομοίασε το φαινόμενο με μια σφαίρα που κυλά προς τα κάτω σε έναν λόφο, αυξάνοντας την ταχύτητα της καθώς πηγαίνει εμπρός.
«Αυτό το πεδίο της σκοτεινής ενέργειας κερδίζει συνεχώς ενέργεια καθώς κυλά κάτω στο λόφο, η φύση της δύναμης που ελέγχει αυτή την αναγκάζει να αναπηδήσει και να επιστρέψει εκεί από όπου άρχισε, πέρα δώθε με ένα πολύ ανώμαλο τρόπο,» συνέχισε ο Steinhardt.
«Είναι ιδιότροπη αλλά δεν είναι πιο ιδιότροπη από όσο η καθιερωμένη εικόνα,» είπε. «Είναι ακριβώς διαφορετική.»
Έχετε βρεθεί ποτέ να θρηνείτε μια απώλεια; Χάνοντας για παράδειγμα ένα αγαπημένο πρόσωπο, μια πολύτιμη καριέρα ή έναν αγαπημένο τόπο. Είναι, χωρίς αμφιβολία, ένα από τα δυσκολότερα πράγματα που μπορεί να αντιμετωπίσουμε. Αλλά υπάρχουν μερικές ενδείξεις-κλειδιά για να βρεθεί το φως μέσα από αυτό. Κάθε φορά που αισθάνεστε κάποια εμπειρία όπως αυτή, υπάρχει πάντα η άλλη πλευρά και μια διέξοδος μέσα από αυτή – η θλίψη σε μια απώλεια και οι απίστευτες δυνατότητες για κάτι νέο που θέλει τώρα να εκδηλωθεί, είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.
.jpg)
