Για έναν «περίφημο Έλληνα γιατρό» ομιλεί ο Ηρόδοτος

Όταν βασιλιάς στο κράτος των Περσών ήταν ο Δαρείος, ο μεγάλος ηττημένος της μάχης του Μαραθώνα, έλαβε χώρα — όπως διηγείται ο Ηρόδοτος στο τρίτο βιβλίο των Ιστοριών του— ένα θλιβερότατο για τον Ελληνισμό γεγονός: οι Πέρσες υπέταξαν τη Σάμο. Ο τύραννός της, ο γνωστός Πολυκράτης, έπεσε —λίγο πριν— θύμα μιας εντελώς ανατολίτικου τύπου απάτης: ο σατράπης Οροίτης τον προσκάλεσε — δήθεν φιλικά — να ᾽ρθει να τον φιλοξενήσει στις Σάρδεις, εκεί όμως «τον θανάτωσε με τρόπο που δεν ταιριάζει ούτε να τον αφηγηθώ» σημειώνει χαρακτηριστικά ο Ηρόδοτος. Ανάμεσα στους ανθρώπους της ακολουθίας του Πολυκράτη ήταν και ο Δημοκήδης, «γιατρός», όπως σημειώνει ο Ηρόδοτος, «που ασκούσε την τέχνη του καλύτερα από όλους τους γιατρούς της εποχής του». Πώς όμως ο γιατρός αυτός συνδέθηκε με τον Πολυκράτη; Αξίζει εδώ να παρακολουθήσουμε προσεκτικότερα την διήγηση του Ηροδότου.

Ο Δημοκήδης — λέει ο Ηρόδοτος — συνδέθηκε με τον Πολυκράτη όταν αυτός ήρθε στη Σάμο. Στην πατρίδα του τον Κρότωνα, στη Μεγάλη Ελλάδα, ο Δημοκήδης καταπιεζόταν από τον πατέρα του, έναν άνθρωπο με πολύ δύσκολο χαρακτήρα. Επειδή λοιπόν δεν μπορούσε να υποφέρει τον πατέρα του, ο Δημοκήδης έφυγε από τον Κρότωνα και πήγε στην Αίγινα. Εγκαταστάθηκε εκεί και μέσα σε έναν χρόνο ξεπέρασε όλους τους άλλους γιατρούς, μολονότι δεν είχε καθόλου εργαλεία και γενικά, τίποτε από όσα χρειάζεται για την άσκηση της τέχνης του ως γιατρός. Τον δεύτερο χρόνο οι Αιγινήτες τον πήραν στην υπηρεσία τους δίνοντάς του μισθό ένα τάλαντο, τον τρίτο χρόνο οι Αθηναίοι με μισθό εκατό μνες, τον τέταρτο χρόνο ο Πολυκράτης δίνοντάς του δύο τάλαντα. «Έτσι έφθασε ο Δημοκήδης στη Σάμο και είναι αυτός από τον οποίο ξεκίνησε κατά κύριο λόγο το καλό όνομα που έχουν οι Κροτωνιάτες γιατροί».

«Λίγο αργότερα» —συνεχίζει τη διήγησή του ο Ηρόδοτος— «έτυχε ο βασιλιάς Δαρείος να βρίσκεται σε κυνήγι. Εκεί, πηδώντας από το άλογό του, στραμπούλιξε το πόδι του —ένα πολύ γερό στραμπούλιγμα, αφού εξαρθρώθηκε τελείως ο αστράγαλός του. Ο βασιλιάς πάντοτε συνήθιζε να έχει γύρω του τους καλύτερους Αιγύπτιους γιατρούς. Αυτούς λοιπόν χρησιμοποίησε και τότε. Μόνο που αυτοί, συστρέφοντας το πόδι του και βιάζοντάς το, του έκαναν ακόμη μεγαλύτερο κακό. Εφτά μέρες και εφτά νύχτες ο Δαρείος δεν έκλεισε μάτι από τον πόνο. Την όγδοη μέρα, και ενώ η κατάστασή του εξακολουθούσε να είναι άσχημη, κάποιος, που είχε κάποτε ακούσει τυχαία στις Σάρδεις να μιλούν για την τέχνη του Κροτωνιάτη Δημοκήδη, πήγε και το είπε στον Δαρείο, κι εκείνος διέταξε να του τον φέρουν το γρηγορότερο. Τον βρήκαν παραμελημένο κάπου μεταξύ των δούλων του Οροίτη.

«Τον παρουσίασαν στον Δαρείο με αλυσίδες στα πόδια και ντυμένον με κουρέλια, και έτσι όπως εκείνος ήταν στημένος μπροστά του ο Δαρείος τον ρώτησε αν ήξερε την ιατρική τέχνη. Εκείνος επίμονα το αρνιόταν. Φοβόταν βλέπεις, μήπως, αν φανερωνόταν, έχανε πια κάθε ελπίδα να ξαναδεί την Ελλάδα. Του Δαρείου όμως δεν του ξέφυγε ότι ο Δημοκήδης ήξερε πολύ καλά την τέχνη να ξεγλιστρά και έδωσε διαταγή σ᾽ αυτούς που τον είχαν φέρει να παν να φέρουν μαστίγια και κεντριά. Τότε πια ο Δημοκήδης φανερώθηκε, μόνο που είπε ότι δεν ήταν δα και κανένας καλός γνώστης της ιατρικής τέχνης· είχε απλώς συναναστραφεί ένα γιατρό και έτσι ήξερε κάτι λίγα μόνο πράγματα. Ο Δαρείος τον άφησε να κοιτάξει το πόδι του, κι εκείνος, εφαρμόζοντας Ελληνικούς τρόπους γιατρειάς, χρησιμοποιώντας τα ήπια και μαλακά ύστερα από τα δυνατά και βίαια, του ξαναχάρισε τον ύπνο του και μέσα σε λίγο χρόνο, τον ξανάκανε καλά, εκεί που ο Δαρείος δεν είχε πια καμιά ελπίδα να ξαναδεί γερό το πόδι του.

«Ύστερα από αυτό ο Δαρείος του χάρισε δύο ζευγάρια χρυσές χειροπέδες κι εκείνος τον ρώτησε αν γι᾽αυτόν ακριβώς το λόγο τού διπλασιάζει τα βάσανα, επειδή τον έκανε καλά. Ευχαριστήθηκε με τον λόγο αυτό του Δημοκήδη ο Δαρείος και τον έστειλε στις γυναίκες του και οι ευνούχοι, παρουσιάζοντάς τον, έλεγαν στις γυναίκες πως αυτός ήταν που ξανάδωσε τη ζωή στον βασιλιά. Τότε η καθεμιά τους, βουτούσε ένα κύπελλο στο κιβώτιο με το χρυσάφι της και γεμάτο όπως ήταν του το χάριζε. Έχοντας λοιπόν τότε κάνει καλά στα Σούσα τον Δαρείο ο Δημοκήδης απόκτησε ένα μεγάλο σπίτι και έτρωγε στο τραπέζι του βασιλιά. Αν εξαιρέσουμε ένα μόνο πράγμα, που δεν του επιτρεπόταν να φύγει πίσω πάλι στην Ελλάδα, ό,τι άλλο ήθελε το είχε. Γενικά ο Δημοκήδης ήταν για τον βασιλιά ένα πολύ σπουδαίο πρόσωπο».

«Λίγο καιρό αργότερα» —η διήγηση πάντα του Ηροδότου— «έτυχε να γίνουν και τα ακόλουθα: Η Άτοσσα, η κόρη του Κύρου και γυναίκα του Δαρείου, παρουσίασε ένα οίδημα στον μαστό της, που λίγο ύστερα έσπασε και απλωνόταν. Όσο το οίδημα ήταν μικρό, εκείνη το έκρυβε και από ντροπή δεν μιλούσε γι᾽αυτό σε κανέναν. Όταν όμως η κατάστασή της έγινε πολύ άσχημη, κάλεσε τον Δημοκήδη και του το έδειξε. Εκείνος της είπε ότι θα τη γιατρέψει και την έβαλε να ορκιστεί ότι κι εκείνη θα του κάνει όποια αντίχαρη της ζητήσει —και, φυσικά, της είπε, δεν επρόκειτο να της ζητήσει τίποτε από όσα φέρνουν ντροπή».

Η διήγηση του Ηροδότου παρουσιάζει από δω και πέρα ιδιαίτερο ενδιαφέρον —μια ιστορία αληθινό θρίλερ, που τελειώνει με την οριστική πια επιστροφή του Δημοκήδη στην πατρίδα του. Εμάς όμως μας περιμένουν τώρα για σχολιασμό συγκεκριμένα σημεία από την ιστορία που ακούσαμε.

Βρισκόμαστε στο τελευταίο πέμπτο του 6ου αι. π.Χ. Η απόσταση από τον Όμηρο, μετρημένη έτσι απλώς σε χρόνια, δεν είναι δα —σκέφτεται κανείς— και τόσο μεγάλη, ώστε να αναμένονται ουσιαστικές αλλαγές τόσο στη σύλληψη των βασικών εννοιών της ιατρικής όσο και στην άσκηση αυτής της τέχνης. Αν, επομένως, υπάρχουν τελικά αλλαγές, και μάλιστα σημαντικές, πρέπει, φυσικά, κάτι το εξαιρετικό να είχε συμβεί στον σχετικά μικρό ενδιάμεσο χρόνο. Ας περιγράψουμε λοιπόν από τη διπλή αυτή άποψη την εποχή του Ομήρου· ίσως αυτό μας βοηθήσει να διαπιστώσουμε και το είδος και τη σημασία των διαφορών.

Θυμηθείτε την αρχή της Ιλιάδας: «νοῦσος κακή» ταλαιπωρεί το στρατόπεδο των Αχαιών, σταλμένη από τον γιό του Δία και της Λητώς, άγρια οργισμένον επειδή ο Αγαμέμνονας πρόσβαλε βάναυσα τον ιερέα του, τον Χρύση· μέρες κρατά η οργή του θεού, και όλες αυτές τις μέρες «ὀλέκοντο λαοί», χανόταν ο στρατός, ανήμποροι να προσφέρουν οι ίδιοι και την παραμικρότερη βοήθεια στον εαυτό τους. Η λύση–θεραπεία του κακού θα᾽ ρθει μόνο όταν ο θεός το θελήσει —υπό ορισμένους , φυσικά, όρους. Το παράδειγμα είναι τυπικό, κι εμείς δικαιούμαστε να διατυπώσουμε το συμπέρασμά μας έτσι: οι θεοί είναι ακόμη στην εποχή του Ομήρου αυτοί που στέλνουν τις αρρώστιες, θυμωμένοι για μια λαθεμένη, απέναντί τους, συμπεριφορά των ανθρώπων. Πάλι όμως οι θεοί είναι και που μπορούν να πάρουν πίσω τις αρρώστιες, απαλλάσσοντας έτσι τους ανθρώπους από αυτές, αυτό θα πεί: ξαναχαρίζοντάς τους την υγεία, φτάνει οι ίδιοι να τους το ζητήσουν με θυσίες και προσευχές· αν δεν το θέλουν επομένως οι θεοί, οι άνθρωποι είναι ανήμποροι μπροστά στην αρρώστια τους με τις δικές τους μόνο δυνάμεις· το μόνο που μπορούν να κάνουν αυτοί είναι να ζητήσουν από τους μάντεις και από τους κάθε λογής εξηγητές, να τους αποκαλύψουν την αιτία της οργής των θεών· αυτοί θα τους υποδείξουν και τον τρόπο πώς θα καταπραΰνουν τον θυμωμένο θεό: οι ιεροτελεστίες θα εξευμενίσουν τον θεό και η γιατρειά μπορεί τότε να γίνει εύκολη. Είναι φανερό ότι στον Όμηρο=στους Έλληνες της εποχής του, οι έννοιες υγεία, νόσος, ίαση συλλαμβάνονταν ακόμη μέσα σε ένα πλαίσιο καθαρά θρησκευτικό.

Και ύστερα έγινε το θαύμα: στο πρώτο μισό του 6ου αι. π.Χ. γεννήθηκε στην πνευματικά ανήσυχη Ιωνία αυτό που θα λέγαμε «επιστημονική σκέψη». Τρείς άνδρες, γέννημα και οι τρείς της Μιλήτου, ο Θαλής, ο Αναξίμανδρος και ο Αναξιμένης, για πρώτη φορά στην πνευματική ιστορία της ανθρωπότητας, έστρεψαν εκεί ερευνητικό το βλέμμα τους προς τη φύση. Η προσπάθειά τους ήταν, ξεπερνώντας το πλήθος και την ποικιλία, τα επιμέρους φυσικά φαινόμενα να αναχθούν στην κοινή αρχή όλων. Έτσι έφτασαν στην ιδέα της μιας πρωταρχικής ουσίας, που οι μεταβολές της δημιουργούν την ποικιλία των φυσικών φαινομένων: ο Θαλής θεώρησε το νερό την πρωταρχική ουσία («στοιχεῖον») που είναι, συγχρόνως, και «ἡ ἀρχή πάντων», ο Αναξίμανδρος αναζήτησε ως αρχή των όντων κάτι το αφηρημένο και μίλησε για το ἄπειρον, ενώ ο Αναξιμένης υπέδειξε ως «ἀρχήν τῶν ὄντων» τον αέρα· αργότερα στοιχεῖον και ἁρχή τῶν ὄντων θεωρήθηκε η γῆ, που πάει να πεί: το χώμα, ή η φωτιά , το πῦρ, ενώ άλλοι κατέληξαν στην αθροιστική χρήση των μεμονωμένων παλαιότερα «στοιχείων»: γη, αέρας, νερό, φωτιά.

Η πραγματική, βέβαια, πρόοδος στον χώρο της ιατρικής άρχισε όταν στην περιοχή, της προσωκρατικής, όπως τη λέμε, φιλοσοφίας η προσοχή των ερευνητών στράφηκε από τον μακρόκοσμο, τον έναστρο πάνω τους ουρανό και τη γύρω τους φύση, στον μικρόκοσμο, τον, άνθρωπο, και έφτασαν στο συμπέρασμα ότι οι νόμοι που διέπουν τον πρώτο είναι και του δεύτερου οι νόμοι και ότι, επομένως, η μέθοδος που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση των φαινομένων της φύσης θα μπορούσε να βρει εφαρμογή και στη διερεύνηση των ανθρώπινων φαινομένων, άρα και των φαινομένων της υγείας, της αρρώστιας και της γιατρειάς. Το πράγμα φάνηκε καθαρά στον χώρο των Πυθαγορείων (ο αρχηγός τους ξεκίνησε από την ιωνική Σάμο, η ανάδειξή του όμως σε αρχηγό σχολής έγινε στον Κρότωνα). Ο Αριστοτέλης μας βεβαιώνει ότι από τις διδασκαλίες των Πυθαγορείων έβγαινε το συμπέρασμα ότι γι᾽αυτούς αρχές των όντων ήταν τα ἐναντία· μια ομάδα μάλιστα από αυτούς δίδασκαν ότι οι αρχές είναι δέκα, αυτές που τις έλεγαν ζευγαρωτά:

πέρας – ἄπειρον
περιττόν – ἄρτιον
ἕν – πλῆθος
δεξιόν – ἀριστερόν
ἄρρεν – θῆλυ
ἠρεμοῦν – κινούμενον
εὐθύ – καμπύλον
φῶς – σκότος
ἀγαθόν – κακόν
τετράγωνον – ἑτορόμηκες

Αυτή είναι, με εξοργιστικά λίγα λόγια, η πυθαγορική διδασκαλία περί ἐναντίων, και, βέβαια στο κέντρο της διδασκαλίας αυτής βρίσκεται η πίστη ότι απέναντι σε κάθε αρχή που έχει τη δύναμη να επιβληθεί υπάρχει μια άλλη που υποτάσσεται. Η τάξη, επομένως, η «αρμονία» δηλαδή στον κόσμο, άρα και η υγεία στον άνθρωπο —δίδασκαν οι Πυθαγόρειοι— είναι το αποτέλεσμα της μοναρχίας, της επικράτησης και επιβολής του ενός από τα ἐναντία.

Πολλά θα πεί κανείς και για την ιδέα των ζευγαριών και για τα ίδια τα δέκα ζευγάρια. Όμως εμείς ας μη σταματήσουμε να αναλύσουμε εδώ το φιλοσοφικό περιεχόμενο αυτής της διδασκαλίας. Καλύτερα ας προσέξουμε ότι ένα από τα δέκα ἐναντία ζευγάρια το αποτελούν οι έννοιες ἀγαθόν και κακόν. Όλες τότε οι έννοιες που βρίσκονται από την πλευρά του ἀγαθού πρέπει να είναι σύστοιχες με αυτό, που πάει να πεί: έχουν ιδιότητες σαν τις δικές του· όσες πάλι έννοιες βρίσκονται από την πλευρά του κακοῦ, πρέπει να είναι και αυτές σύστοιχες με την έννοια του κακοῦ. Το καταλαβαίνει κανείς αν δει π.χ. πώς είναι τακτοποιημένες στις δύο στήλες οι έννοιες φῶς–σκότος. Ας μη μιλήσουμε για τα άλλα ζευγάρια, πώς όμως να μην προσέξεις ότι το δεξιόν είναι από την πλευρά του ἀγαθού και το ἀριστερόν από την πλευρά του κακοῦ; Μήπως και εμείς —που δεν είμαστε φιλόσοφοι— δεν λέμε «καλό» μας χέρι το δεξί και «κακό» το αριστερό μας; Πώς να μην προσέξεις επίσης ότι το ἄρρεν είναι από την πλευρά του ἀγαθού και το θῆλυ από την πλευρά του κακοῦ; «ἐκ γυναικός ἐρρύη τά φαῦλα» είχε αποφανθεί ο εξέχων βυζαντινός —και η πίστη αυτή δεν έλειψε ακόμη στις μέρες μας.

Είχα πριν από χρόνια ακούσει μια διήγηση, από αυτές που συλλέγει η λαογραφία. Στη Θάσο —έλεγε η διήγηση, φαίνεται όμως ότι τα πράγματα δεν είναι αλλιώτικα στα άλλα μέρη— ο άντρας που θέλει να αποκτήσει αγόρι, δένει σφιχτά, όταν επισκέπτεται τη γυναίκα του, την αριστερή του δύναμη, «για να μη δουλέψει, πανάθεμά του!». Πιστεύω και εγώ ότι η φιλοσοφία είναι μια από τις κορυφαίες εκδηλώσεις του ανθρώπινου μυαλού. Όμως ο άνθρωπος σε όλη τη μακρότατη πορεία της ιστορίας του δεν ήταν μόνο μυαλό. Χίλιες δυο άλλες δυνάμεις —ποιός να ήξερε την αρχή τους!— κυβέρνησαν το σώμα και την ψυχή του, και όταν άρχισε να γλυκοχαράζει στον ορίζοντα της ιστορίας του ο ήλιος της φιλοσοφίας, ο άνθρωπος —το ᾽θελε δεν το ᾽θελε— τις κουβαλούσε ήδη μέσα του τις δυνάμεις αυτές. Τις κράτησε —τι άλλο μπορούσε να κάνει;— ντυμένες τώρα με καινούργια ρούχα-σχήματα· τις είπε π.χ. εναντίες δυνάμεις και τις έκανε ένα κεφάλαιο της φιλοσοφίας του, της πιο αυστηρής εκδήλωσης του νού του. Έτσι οι δυνάμεις αυτές συνέχισαν μέσα στην ανθρώπινη ιστορία τη ζωή τους —πόσες από αυτές δεν συνεχίζουν αγέραστες τη ζωή τους, ακόμη και όταν ήρθε να προστεθεί στη φιλοσοφία, πιο αυστηρή αυτή και από τη φιλοσοφία, η επιστήμη;

Ποιός θα ισχυριζόταν —ακόμη στις μέρες μας— ότι το ανθρώπινο μυαλό έπαψε να «δουλεύει» στη δύναμη του χρώματος, του γένους, του χώρου, της ύλης; Είμαι βέβαιος ότι και στη σύγχρονη ιατρική επιστήμη, αν ψάξει κανείς, θα βρεί —mutatis mutandis— αντιλήψεις σαν εκείνη του αρχαίου γιατρού που επέμενε να είναι από μαύρη αγελάδα το γάλα που ήταν να χρησιμοποιηθεί στην τάδε αρρώστια. Ένας νεότερος στοχαστής, ο Gaston Bachelard, που μελέτησε τη διαμόρφωση του επιστημονικού πνεύματος, έφτασε στη διαπίστωση ότι η σκέψη είχε να υπερπηδήσει ένα πλήθος από «επιστημονικά εμπόδια», όπως τα είπε, ώσπου να γίνει επιστημονική, εμπόδια που εισχώρησαν στη γνωστική ικανότητα του ανθρώπου, δέθηκαν σχεδόν αξεδιάλυτα με αυτήν και έκαναν έτσι αφάνταστα δύσκολο τον δρόμο προς την αντικειμενική επιστήμη. Πώς να καταλάβεις τη φιλοσοφία, κορυφαία δημιουργία του ανθρώπου, αν δεν ξέρεις την ιστορία της ανθρώπινης ζωής στο σύνολό της; [Και πάλι: Τι κόπος να κάνεις το μυαλό σου αποτελεσματικό εργαλείο νόησης, που πολλές φορές σημαίνει: ελευθερίας!]

Τη φήμη, πάντως, που είχε στην αρχαιότητα ο Κρότωνας δεν τη χρωστούσε μόνο στον Πυθαγόρα, αλλά και στη λαμπρή ιατρική σχολή, που είχε ιδρυθεί εκεί την ίδια περίπου εκείνη εποχή. Η ιατρική σχολή του Κρότωνα φαίνεται ότι ιδρύθηκε και αναπτύχθηκε ανεξάρτητα από τη σχολή του Πυθαγόρα, ο κυριότερος όμως εκπρόσωπός της, ο Αλκμαίων, ο κατεξοχήν «Κροτωνιάτης» στην ιστορία της ιατρικής, πρέπει να γνώρισε τις πιθαγορικές διδασκαλίες. Στον Αέτιο, έναν δοξογράφο του 1ου ή 2ου αι. μ.Χ., χρωστούμε τη μοναδική πληροφορία που έφτασε ως εμάς από την αρχαιότητα για τον τρόπο με τον οποίο ο Αλκμαίων αντιλαμβανόταν την υγεία και την αρρώστια. «Εκείνο που γεννάει και συντηρεί την υγεία», έλεγε, «είναι η ισορροπία» (ισονομία ήταν η δική του λέξη) των δυνάμεων υγρού και ξηρού, ψυχρού και θερμού, πικρού και γλυκού κλπ. Η επικράτηση του ενός από αυτά (μοναρχία ήταν τώρα η δική του λέξη) είναι η αιτία που γεννάει την αρρώστια: «η νίκη της μιας από τις δυνάμεις αυτές (αδιάκριτα, της μιας ή της άλλης) είναι ολέθρια· αντίθετα, η υγεία βασίζεται στη σύμμετρη ανάμειξη των ποιοτήτων».

Οι ομοιότητες και οι διαφορές Πυθαγορείων και Αλκμαίωνα είναι νομίζω, πια τώρα φανερές. Την ίδια όμως στιγμή έγινε, επίσης, φανερή η τεράστια απόσταση που χώριζε πια —παρά την ελάχιστη, επαναλαμβάνω, στην πραγματικότητα χρονική μεταξύ τους απόσταση— την εποχή του Ομήρου από την εποχή των φιλοσόφων αυτών ως προς τη σύλληψη των εννοιών «υγεία», «αρρώστια», «ίαση».

Προς τι όμως όλος αυτός ο λόγος μας; Μα, ολοφάνερα, γιατί επιτέλους τώρα, ύστερα από όλα τα προηγούμενα, είμαστε πια σε θέση να αντιληφθούμε το πραγματικό νόημα της ηροδότειας πληροφορίας για τη μέθοδο που εφάρμοσε ο Δημοκήδης προκειμένου να γιατρέψει τον Δαρείο. Η μέθοδος του Δημοκήδη ήταν, μας λέει ο Ηρόδοτος, ελληνική και συνίστατο, όπως θα έλεγαν οι σημερινοί γιατροί, στη χρήση «ἠπίων μετά τά ἰσχυρά», «ήπιων και μαλακών ύστερα από τα δυνατά και βίαια», είπαμε εμείς στη μετάφρασή μας: είναι φανερό ότι ο Δημοκήδης ακολούθησε τις αρχές της περί ἐναντίων διδασκαλίας, όπως αυτή διαμορφώθηκε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, και μάλιστα στην ιατρική της σχολή· η περίπτωση του Δαρείου μπορεί —τότε— να θεωρηθεί μια «ιστορική» επιβεβαίωση της ορθότητας=της αποτελεσματικότητας αυτής της διδασκαλίας.

Η ιστορία όμως του Δημοκήδη μάς δίνει τη δυνατότητα για άλλο ένα σχόλιο, ίσως το πιο σημαντικό. Για να μπορέσουμε, πάντως, να κάνουμε το σχόλιο αυτό, είναι ανάγκη να θυμηθούμε τον λεγόμενο Ιπποκρατικό Όρκο, το πιο μικρό από όλα τα έργα που έφτασαν ως εμάς από την αρχαιότητα με το όνομα του «πατέρα της ιατρικής», μαζί όμως και το πιο προβληματικό από όλα τους. Κύριο ερώτημα: Τι είναι βασικά ο Όρκος; Σχετίζεται πράγματι το κείμενο αυτό με τον Ιπποκράτη; Ένα πράγμα, φυσικά, είναι απόλυτα σίγουρο: ότι το κείμενο αυτό, είτε είναι παλαιότερο από τον Ιπποκράτη (πρώτο ενδεχόμενο), είτε είναι δημιούργημα του ίδιου του μεγάλου γιατρού ή, έστω, της σχολής στην οποία εκείνος ανήκε (δεύτερο ενδεχόμενο), είτε ανήκει σε μια μεταγενέστερη εποχή, που απέχει, λιγότερο ή περισσότερο, από την εποχή του Ιπποκράτη (τρίτο ενδεχόμενο), είναι ασφαλώς η παλαιότερη, αλλά και η πιο σημαντική μαρτυρία ιατρικής ηθικής και δεοντολογίας, ένας ανεπανάληπτος οδηγός ιατρικής συμπεριφοράς.

Δύο είναι οι κύριες ερμηνευτικές γραμμές που ακολούθησε στις μέρες μας η σχετική με τον Όρκο έρευνα. Σε ένα λαμπρό άρθρο του στα 1932 ο Karl Deichgräber παρουσίασε τις σκέψεις του για την Ιατρική επαγγελματική ηθική του ιπποκρατικού όρκου. Στην πραγματικότητα το άρθρο αυτό ήταν το εναρκτήριο μάθημα που ο Deichgräber έκανε στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου στις 28 Απριλίου του 1931. Με μια μεθοδική μελέτη της δομής του Όρκου ο Γερμανός φιλόλογος οδηγήθηκε στην πίστη ότι το κείμενο αυτό πρέπει να ανήκει στα τέλη του 5ου αι. π.Χ. Η πίστη αυτή προήλθε βασικά από δύο πρατηρήσεις:

α) Για τον Έλληνα αυτής της εποχής, και μάλιστα για τον Έλληνα της Ιωνίας, είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική η προσήλωση στην ιδέα της δικαιοσύνης, της αρετής που όταν την έχει κανείς είναι σαν να έχει όλες μαζί τις αρετές («ἐν δέ δικαιοσύνῃ συλλήβδην πᾶσ᾽ ἀρετῆ έστιν»), που φαίνεται όμως (η αρετή αυτή) με έναν ιδιαίτερο τρόπο στην εγκράτεια και στη σωφροσύνη: αυτήν τη δικαιοσύνη, με το ιδιαίτερο αυτό περιεχόμενό της, είναι που διεκδικεί, κατά τον Deichgräber, για τον εαυτό του και ο γιατρός του Όρκου.

β) Η ηθική του Όρκου είναι, κατά τον Deichgräber, βασικά η απολλώνια ηθική, αφού η αγνότητα που θέλει για τον εαυτό του ο γιατρός είναι εκείνη ακριβώς που αποτελεί το ιδιαίτερο γνώρισμα του θεού Απόλλωνα· η έννοια «δίκαιος ιατρός» συμπίπτει, στην περίπτωση του Όρκου, με την έννοια «Απολλώνιος γιατρός».

Τη δεύτερη ερμηνευτική γραμμή τη χάραξε ο πιο ρηξικέλευθος ιπποκρατιστής των νεότερων χρόνων, σύγχρονος του Deichgräber, ο Ludwig Edelstein, που με μια προσεκτικότατη ερμηνεία των επιμέρους προτάσεων του Όρκου και με μια αυστηρή ανάλυση της δομής του, οδηγήθηκε στην πίστη ότι ο Όρκος έχει από την αρχή ως το τέλος του μια συνεπέστατη ενότητα και ότι η μορφή με την οποία τον έχουμε εμείς σήμερα είναι έργο ενός πυθαγόρειου γιατρού του δεύτερου μισού του 4ου αι. π.Χ. Δεν έχω, δυστυχώς, τον χρόνο, ούτε θα το θεωρούσα σκόπιμο να αναφέρω τα επιχειρήματα με τα οποία ο Edelstein στήριξε τη θεωρία του, βιάζομαι, ωστόσο, να δηλώσω ότι προσωπικά είμαι, από χρόνια τώρα με το μέρος της δεύτερης αυτής ερμηνευτικής γραμμής.

Μπορούμε τώρα να ξαναγυρίσουμε στον Ηρόδοτο, στην αφήγησή του της πρώτης για το θέμα της αρρώστιας τής Άτοσσας συζήτησης του Δημοκήδη με τη βασίλισσα: Ο Δημοκήδης τη βεβαιώνει ότι θα τη γιατρέψει, τη βάζει όμως να του ορκιστεί ότι και εκείνη θα του κάνει όποια αντίχαρη της ζητήσει —και, φυσικά, δεν πρόκειται, της λέει, να της ζητήσει τίποτε από αυτά που φέρνουν ντροπή. Εύκολα, νομίζω, μπορεί κανείς να δεχτεί ότι η τελευταία φράση του Δημοκήδη —εντελώς, από κάποια άποψη, αφύσικη και άκομψη αυτή τη στιγμή στο στόμα του γιατρού της βασίλισσας— αποτελεί απήχηση του Όρκου «μακριά θα μένω από κάθε πράξη αφροδισιακή πάνω σε σώματα γυναικεία ή αντρικά ελεύθερων ή σκλάβων».

Αν τελικά τη φράση που είπαμε την έβαλε στο στόμα του Δημοκήδη ο ίδιος ο Ηρόδοτος που, ξέροντάς την από τον όρκο που έδιναν οι γιατροί της εποχής του, θέλησε με αυτήν να δηλώσει ότι ο γιατρός για τον οποίο ήταν ο λόγος του γνώριζε πολύ καλά και τηρούσε ευλαβικά τον βασικό αυτό κανόνα της ιατρικής δεοντολογίας, τότε θα μπορούσε, πιστεύω, κανείς να υποστηρίξει —με πολλές ελπίδες ότι πετυχαίνει το σωστό— ότι πριν από την πυθαγορική, όπως πιστεύω και εγώ μαζί με τον Edelstein, μορφή του κειμένου του Όρκου που έφτασε ως εμάς πρέπει να υπήρχε, πράγματι, ένας άλλος Όρκος, της εποχής του Ιπποκράτη ή και παλαιότερος από τον μεγάλο γιατρό, που θα περιείχε και εκείνος την πρόταση που μας απασχολεί.

Κατά βάθος πιστεύω ότι με ανάλογες επισημάνσεις θα μπορέσουμε να οδηγηθούμε στο συμπέρασμα ότι στις προτάσεις του Όρκου που έχουμε, πρέπει να διακρίνουμε τις βασικές αρχές από τις οποίες πήγασαν οι συγκεκριμένες προτάσεις του. Ως τέτοιες βασικές αρχές τής τόσο παλαιάς αυτής δεοντολογίας θα μπορούσαν, πιστεύω, να υποδειχθούν:

α) ο σεβασμός προς τη ζωή,

β) ο σεβασμός προς τον άρρωστο,

γ) ο σεβασμός προς την επιστήμη και τους εργάτες της,

δ) η επιθυμία για διάκριση στην επιστήμη και στην κοινωνία μόνο με έντιμα και αξιοπρεπή μέσα, και

ε) η άρνηση κάθε εκμετάλλευσης των εύκολων περιστάσεων.

Ποια μορφή θα μπορούσε να έχει σ᾽αυτόν τον παλαιότερο όρκο η πρόταση-απήχηση της τελευταίας από τις πέντε αυτές αρχές μάς βοηθάει, πιστεύω, να το αντιληφθούμε η μαρτυρία του Ηροδότου στην οποία αναφερθήκαμε.

Ένας γιατρός, λοιπόν, που το όνομά του μας έγινε οικείο μέσα από τη διήγηση του Ηροδότου. Έχουν, στ᾽αλήθεια, μερικές φορές σημαδιακό περιεχόμενο τα ονόματα των ανθρώπων. Είναι, θαρρείς, πράγματι nomina omina, ονόματα οιωνοί. Όταν τους τα δίνουμε, είναι σαν να κάνουμε μέσα μας μιαν ευχή: όταν μεγαλώσουν, να δικαιώσουν το όνομά τους. Ο Κροτωνιάτης Δημοκήδης ήταν πράγματι ένας γιατρός «του δήμου κηδόμενος». Η ιστορία ανταμείβει τους ανθρώπους αυτούς: το όνομά τους δεν το σβήνει ο χρόνος.

Eφηβεία: Συμβουλές για τους πρώτους έρωτες

Πώς πλησιάζω τον άλλον;
Τι σημαίνει σχέση αγάπης;
Γνωρίζω κάποιον ρωτώντας τον για τη ζωή του και μιλώντας για τη δική μου.
Τι είναι σημαντικό στη ζωή γι' αυτόν/ήν;
Με τι του αρέσει ν' ασχολείται;
Τι μπορούμε να κάνουμε μαζί;
Εμπλεκόμαστε σε μια φιλική σχέση που μπορεί να οδηγήσει σε μια βαθύτερη σχέση σώματος και ψυχής, όταν μιλάμε για τον εαυτό μας, ενδιαφερόμαστε και επιτρέπουμε στον άλλον να μας μιλήσει για κείνον/η. Δε μιλάμε, δηλαδή, μόνο για την τηλεόραση, για το video-game που μας αρέσει και στους δυο ή δεν πάμε μόνο σε clubs, όπου συχνά αυτό που γίνεται είναι να τον/την κοιτάω και να με κοιτά.
Η σχέση του ανθρώπου με την πραγματικότητα οδηγείται από την επιθυμία και όχι από το ένστικτο. Η επιθυμία εκφράζεται, κατ' αρχήν, μέσα από το λόγο.
Καμιά φορά παρομοιάζουμε το ένστικτο στον άνθρωπο με την ενστικτώδη ζωή των ζώων. Αλλά οι ομοιότητες μεταξύ των δύο είναι μικρές. Απόδειξη ότι δεν υπάρχει συνταγή για τα σημαντικά ερωτήματα της ερωτικής ζωής:
Ποιον να επιλέξω ως σύντροφο;
Πότε; Πώς το κάνω;
Αντίθετα, τα ζώα ξέρουν και με ποιον και πότε και πώς. Τα οδηγεί το ένστικτό τους, χωρίς παρεκκλίσεις, στο σεξουαλικό σύντροφο. Στον άνθρωπο, όμως, η συνάντηση με τον άλλο είναι πολύ πιο περίπλοκη.
Εάν υπάρχει μια οδηγία που να μπορεί να μας κατευθύνει, αυτή είναι το να σεβόμαστε τον εαυτό μας και τον άλλον, να μας εμπιστευόμαστε. Αγάπη και εμπιστοσύνη πάνε μαζί. Όταν λέμε «σέβομαι», εννοούμε σέβομαι και εμπιστεύομαι την απόσταση που με χωρίζει από τον άλλον και ενδιαφέρομαι να τη διατηρήσω, κατά τέτοιο τρόπο, ώστε ο άλλος να συνεχίζει να έχει ενδιαφέρον, εκείνος για μένα και εγώ για κείνον.
«...Αν δεν υπήρχε η απόσταση
θα μαραζώνανε τα μακρινά ταξίδια
με μηχανάκι θα μας έφερναν στα σπίτια
σαν πίτσες την υφήλιο που ορέχτηκε η φυγή μας.»
Οι σχέσεις είναι σαν ταξίδια. Έτσι, αν νιώθεις ότι στη σχέση σου δεν αισθάνεσαι άνετα, ότι δεν μπορείς να εκφραστείς, όπως γίνεται με τους φίλους σου, δεν υπάρχει λόγος να παραμένεις σ' αυτήν ή να είσαι πιστός/ή στο όνομα ενός ιδανικού.
Όταν ο ένας είναι φτιαγμένος για τον άλλον, όταν υπάρχει φιλία, τότε έχει νόημα η πίστη. Διαφορετικά, η δύναμη είναι στο να χωρίσεις.
Να θυμάστε, πάντα κάποιος χωρίζει μόνος του. Δεν μπορεί, δηλαδή, να περιμένει να συμφωνήσει και ο άλλος.
Φιλία σημαίνει αλληλεγγύη, αποδοχή και ενδιαφέρον για τη διαφορετικότητα του άλλου.
Σημαίνει επιθυμία για συνομιλία και επικοινωνία.
Άλλωστε, τι είναι η μακροχρόνια σχέση αγάπης; Μια επιθυμία συνομιλίας με την ψυχή και το σώμα του άλλου μέχρι τα βαθιά γεράματα. Είναι η τέχνη να επιτρέπουμε στον άλλον να είναι φίλος μας, να μας εκπλήσσει και όχι να τον θεωρούμε δεδομένο: να γνωρίζουμε, δηλαδή, εκ των προτέρων τι θα πει και τι θα κάνει. Τότε βαριόμαστε και θέλουμε να φύγουμε.
Στην εφηβεία, βέβαια, σπάνια μια σχέση μπορεί να γίνει μια σχέση ζωής. Συνήθως, πρόκειται για πειραματισμούς στη σχέση με τον άλλο. Αυτό είναι το θετικό και ακριβώς γι' αυτό χρειάζεται αρκετή ειλικρίνεια και σοβαρότητα για μια καλή αρχή.
Εμπιστοσύνη, όμως, τι είναι;
Είναι η οικειότητα; Αν π.χ. μπορώ να γδυθώ μπροστά σε κάποιον σημαίνει ότι του έχω εμπιστοσύνη; Καθόλου. Το να γδυθώ με άνεση μπροστά σε κάποιον μπορεί να το κάνω για να φανώ ότι έχω οικειότητα, εμπιστοσύνη ή για να προκαλέσω. Αυτός που έχει εμπιστοσύνη σε κάποιον δε δίνει ιδιαίτερη σημασία στην οικειότητα. Έτσι είπε ο Νίτσε και διαβάστε τι λέει ακόμα για την εμπιστοσύνη:
«Άνθρωποι που μας χαρίζουν απεριόριστη εμπιστοσύνη πιστεύουν ότι αποκτούν έτσι το δικαίωμα να τους εμπιστευόμαστε και 'μεις. Πρόκειται για συμπεράσματα λανθασμένα, με δώρα δεν αποκτά κανείς δικαιώματα».

Η αλήθεια για τους έρωτες του σχολείου

Περνάτε τέλεια μαζί αλλά θα συνεχίσει αυτό για πάντα; Διάβασε παρακάτω ορισμένες αλήθειες για τις σχέσεις στο σχολείο που φοβάσαι να παραδεχτείς.

1. Δεν κρατάνε και πολύ

Πριν απογοητευτείς, να σου πω ότι υπάρχουν περιπτώσεις που μπορεί και να κρατήσει η σχέση σας για πάντα, είναι όμως πολύ σπάνιο. Μεγαλώνοντας, αλλάζουμε και ωριμάζουμε και συνειδητοποιούμε πραγματικά τι θέλουμε. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να κάνεις καμία σχέση. Περισσότερο σημαίνει να απολαύσεις τη στιγμή.

2. Δεν ξέρεις τι ακριβώς κάνεις

Φιλάω καλά; Μήπως δε θέλει να τον φιλήσω; Όλες οι σκέψεις που περνάνε από το μυαλό είναι απολύτως φυσιολογικές και είναι σημάδι ότι μεγαλώνεις. Απλώς αποδέξου ότι και οι δύο είστε πρωτάρηδες και σκέψου πως ούτε και αυτός έχει ιδέα το τι κάνει. Με λίγα λόγια είναι αμοιβαία τα αισθήματα.

3. Συγκρίνεις τον εαυτό σου με τους άλλους

Η εφηβεία είναι η εποχή που ίσως περισσότερο από ποτέ θέλεις κάπου να ενταχθείς κάπου και να μοιάζεις με τους άλλους. Δυστυχώς τα σχόλια και τα κουτσομπολιά δε θα λείψουν, αν αναλογιστείς πόσο μικρή είναι η κοινωνία του σχολείου. Για να χαλαρώσεις, σκέψου ότι όταν θα ενηλικιωθείς, θα σκέφτεσαι τα σχολικά σου χρόνια και θα γελάς.

4. Είσαι σε φάση αλλαγής, οπότε είναι φυσικό να ξε-ερωτεύεσαι

Είναι η εποχή που διαμορφώνεται ο χαρακτήρας σου, τα ενδιαφέροντά σου, η σεξουαλικότητά σου. Επομένως, είναι φυσικό επόμενο εάν είστε πολύ καιρό μαζί, κάποιος από τους δυό σας να θέλει άλλα πράγματα.

5. Οι σχέσεις του σχολείου θα σε βοηθήσουν να καταλάβεις τι δεν θες

Είναι άλλωστε η προετοιμασία για τις αληθινές σχέσεις μετά το σχολείο. Είναι και η στιγμή που θα συνειδητοποιήσεις τι σου αρέσει σε ένα άτομο και τι όχι, πράγμα που είναι πολύ σημαντικό.

6. Έχετε πολύ λίγες προσωπικές στιγμές

Είναι δύσκολο να βρεθείτε μόνοι σας γιατί συνέχεια κάποιος θα είναι στο σπίτι. Απλώς περίμενε μέχρι να πας στο πανεπιστήμιο όπου η ελευθερία θα είναι -λογικά- δεδομένη.

Τα εκθαμβωτικά θαύματα του θαλάσσιου κόσμου

Αξιοθαύμαστες εικόνες του κόσμου μας δεν είναι μόνο αυτές της ξηράς ή του ουρανού. Εκπληκτικό θέαμα παρουσιάζει και ο κόσμος κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Από ναυάγια στα ανοιχτά των νησιών Καϊμάν μέχρι καρχαρίες στον Ατλαντικό, ένα νέο φωτογραφικό λεύκωμα αποτυπώνει την ομορφιά του θαυμαστού θαλάσσιου κόσμου.

 

Το τζάμι που γίνεται αδιαφανές με το πάτημα ενός κουμπιού!

Αν κανείς βαριέται να ανεβοκατεβάζει στόρια και ρολά, έρχεται μια λύση που θα τον ικανοποιήσει: τζάμια σε παράθυρα και πόρτες, τα οποία από διαφανή μετατρέπονται σε αδιαφανή απλώς με το πάτημα ενός κουμπιού.

 

Οι ερευνητές της Σχολής Μηχανικής και Εφαρμοσμένων Επιστημών «Τζον Πόλσον» του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, με επικεφαλής τον καθηγητή Υλικών Ντέηβιντ Κλαρκ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό οπτικής «Optics Letters».

 

Τα τζάμια που αλλάζουν τον βαθμό της διαφάνειάς τους, δεν είναι κάτι καινούριο. Όμως σχεδόν όλες οι έως τώρα σχετικές τεχνολογίες βασίζονται σε ηλεκτροχημικές αντιδράσεις, που καθίστανται εφικτές μέσω παραγωγικών διαδικασιών υψηλού κόστους.

 

Η νέα μέθοδος, η οποία είναι απλούστερη και φθηνότερη, χρησιμοποιεί ένα φύλλο γυαλιού ή πλαστικού που γίνεται «σάντουιτς» ανάμεσα σε δύο διαφανή και μαλακά ελαστομερή (ένα είδος πολυμερών), τα οποία έχουν ψεκαστεί με μια επίστρωση από νανοσύρματα αργύρου.

 

Όταν, με το πάτημα ενός κουμπιού ή το γύρισμα ενός διακόπτη, το ηλεκτρικό ρεύμα τα διαπερνά, τα νανοσύρματα και στις δύο πλευρές εξωθούνται να κινηθούν το ένα προς το άλλο, με συνέπεια να συμπιέζουν και να παραμορφώνουν τα ελαστομερή. Το τελικό αποτέλεσμα είναι το τζάμι, γυάλινο ή πλαστικό, να γίνεται αδιαφανές μέσα σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο.

 

Μάλιστα, το πόσο αδιαφανές θα γίνει το παράθυρο, εξαρτάται από το πόσο ισχυρό είναι το ηλεκτρικό ρεύμα που το διαπερνά. Ρεύμα υψηλής έντασης κάνει το παράθυρο πλήρως αδιαφανή, ενώ αν το ρεύμα είναι μικρότερης έντασης, τότε το τζάμι απλώς θολώνει.

 

Οι ερευνητές ανέφεραν ότι η τεχνολογία τους μπορεί να εφαρμοστεί και σε μεγάλες επιφάνειες τζαμιών, ενώ ήδη εργάζονται για τη βελτίωσή της, προκειμένου τα ελαστομερή να γίνουν πιο λεπτά, ώστε να απαιτείται ασθενέστερο ηλεκτρικό ρεύμα για να πετύχει το ίδιο αποτέλεσμα.

 

Το Γραφείο Ανάπτυξης Τεχνολογίας του Χάρβαρντ ήδη έσπευσε να κατοχυρώσει τη σχετική πατέντα για την εμπορική αξιοποίηση της νέας τεχνικής, ενώ βρίσκεται κιόλας σε συζητήσεις με υαλουργίες για την πρακτική εφαρμογή της σε μαζική κλίμακα.

Πάγος αρχαίος όσο και το ηλιακό μας σύστημα βρέθηκε στον κομήτη 67Ρ

Τα μυστικά των κομητών σιγά σιγά αποκαλύπτονται. Τώρα πλέον ξέρουμε ότι οι κομήτες σχηματίστηκαν την ίδια περίοδο με το υπόλοιπο ηλιακό μας σύστημα, σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα από τον κομήτη 67P/Churyumov-Gerasimenko.

Το σκάφος Rosetta, της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA), ανέλυσε τον κομήτη 67P με μεγάλη ακρίβεια και ανακάλυψε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό του πάγου στο αντικείμενο αυτό, σχηματίστηκε από το αρχικό πρωτοπλανητικό νέφος από το οποίο δημιουργήθηκαν αργότερα ό ήλιος και οι υπόλοιποι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος. Η ανακάλυψη αυτή ήρθε για να απαντήσει μια και καλή το ερώτημα δεκαετιών για το πότε ακριβώς δημιουργήθηκαν οι κομήτες.

Η δομή των μορίων πάγου λέει πολλά για τον σχηματισμό των κομητών. Ο πάγος μπορεί να δημιουργηθεί με δύο τρόπους, είτε ως κρύσταλλος είτε σαν άμορφος πάγος. Η δεύτερη μορφή πάγου δημιουργείται όταν τα μόρια νερού παγώσουν πολύ γρήγορα, και κατ’ επέκτασιν δεν οργανώνονται σε μια όμορφη και με ακρίβεια δομή. Αν όμως η ψύξη είναι σταδιακή, ο πάγος δημιουργείται σε κρυστάλλους. Υπάρχει επίσης μια άλλη σημαντική διαφορά που έχει αστρονομικές συνέπειες: ο άμορφος πάγος παγιδεύει πολύ περισσότερα αέρια όταν ψυχραίνεται.

Το Rosina, ένα από τα όργανα που βρίσκονται στο σκάφος Rosetta, μέτρησε τα ποσοστά διάφορων αερίων(άζωτο,αργό και διοξείδιο του άνθρακα) στον κομήτη 67P, και εντόπισε ποσότητες εκατοντάδες φορές πιο μικρές από αυτό που θα περίμενε κάποιος από τον άμορφο πάγο, κάτι που υποδεικνύει μια ξεκάθαρη κρυσταλλική δομή.

Αυτή είναι μια πολύ σημαντική ανακάλυψη γιατί μας επιτρέπει να προσδιορίσουμε την ηλικία των κομητών. Ο άμορφος πάγος δημιουργείται στο διαστρικό διάστημα όπου δεν υπάρχουν πηγές θερμότητας. Όταν τα άστρα αρχίζουν να δημιουργούνται, το πρωτοπλανητικό νέφος είναι αρκετά ζεστό για να εξαχνωθεί ο διαστρικός πάγος. Καθώς το νέφος ψύχεται και οι πλανήτες αρχίζουν να δημιουργούνται, το νερό παγώνει σε κρυστάλλους πάγου, παγιδεύοντας κατά τη διαδικασία αυτή κάποια αέρια.

Οι κομήτες λοιπόν που είναι φτιαγμένοι από κρυσταλλικό πάγο πρέπει να δημιουργήθηκαν την ίδια περίοδο όπως και το υπόλοιπο ηλιακό σύστημα. Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The Astrophysical Journal, υποδεικνύει ότι ο κομήτης 67P πρέπει να σχηματίστηκε μεταξύ -228 και -223 βαθμών Κελσίου για να παγιδέψει τις σωστές ποσότητες αερίων που παρατηρήθηκαν.

Τα ευρήματα αυτά μπορούν να έχουν και άλλες προεκτάσεις πέρα από τους κομήτες. Πολλά σενάρια δημιουργίας για τους γίγαντες πλανήτες αερίων και τα φεγγάρια τους, καθώς και αντικείμενα στην ζώνη Kuiper (όπως ο Πλούτωνας), χρειάζονται την συσσώρευση κρυσταλλικού πάγου για να είναι πιθανά.

"Μαγικό" υλικό αλλάζει σχήμα, μέγεθος και όγκο από μόνο του!

Ένα αυτόνομο υλικό που κάνει...τα δικά του, καθώς διπλώνει-ξεδιπλώνει, λυγίζει, συρρικνώνεται και ξαναδιογκώνεται από μόνο του, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, δημιούργησαν ερευνητές στις ΗΠΑ.

Και όλα αυτά συμβαίνουν μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα. Μάλιστα όταν το τρισδιάστατο «μαγικό» υλικό τεντωθεί και γίνει επίπεδο, μπορεί να αντέξει το βάρος ενός ελέφαντα!

Οι επιστήμονες της Σχολής Μηχανικής και Εφαρμοσμένων Επιστημών «Τζον Πόλσον» του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, με επικεφαλής την αναπληρώτρια καθηγήτρια Κάτια Μπερτόλντι, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Nature Communications".

Το προσαρμόσιμο υλικό -που θυμίζει το οριγκάμι (τα καλλιτεχνικά διπλωμένα χαρτιά των Ιαπώνων) - μπορεί να αξιοποιηθεί για να δημιουργηθούν αντικείμενα μεταβαλλόμενης αρχιτεκτονικής, των οποίων το σχήμα, το μέγεθος και ο όγκος μπορούν να αλλάζουν δραστικά. Επίσης μπορεί να μεταβάλλεται από εύκαμπτο σε άκαμπτο και αντίστροφα.

Το υλικό που αυτενεργεί, είναι αρχικά ένας κύβος, που αποτελείται από επιμέρους μικροσκοπικούς κύβους, οι οποίοι -χάρη σε ενσωματωμένους μηχανισμούς ενεργοποίησης- είναι δυνατό να παραμορφωθούν και να αναδιαταχθούν, έτσι ώστε το υλικό να γίνει...αγνώριστο. Η αυτο-μεταμόρφωση κάθε φορά του υλικού μπορεί να προγραμματισθεί εκ των προτέρων.

Επιπλέον, το υλικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διάφορες κλίμακες, από την πολύ μικρή (π.χ. για να δημιουργηθεί ένα χειρουργικό «μπαλονάκι») έως την πολύ μεγάλη (για να κατασκευασθεί ένα φορητό καταφύγιο για περιπτώσεις φυσικών καταστροφών ή ανθρωπιστικών κρίσεων). Με αυτό τον τρόπο, ένα ολόκληρο σπίτι μπορεί να χωράει μέσα σε ένα σακίδιο πλάτης!

Το ταξίδι των αριθμών ανάμεσα στους αιώνες – Από την ύπαρξη της μονάδας μέχρι και το «φανταστικό σύνολο»

Η έννοια των αριθμών, έστω και ως εργαλείο καταμέτρησης, γεννήθηκε πολύ παλαιότερα από κάθε άλλο στοιχείο στον κόσμο των μαθηματικών. Αυτό το συνεχώς εξελισσόμενο σύνολο αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο για κάθε άλλη ανακάλυψη που προέκυψε μεταγενέστερα στην ιστορία των επιστημών. Η εγγενής ανάγκη του ανθρώπου να μετρήσει, οδήγησε τους πρώτους μαθηματικούς στην ιστορία της ανθρωπότητας να δημιουργήσουν μία ομάδα συμβόλων, που αποτέλεσε το αρχικό σύστημα αρίθμησης.

Τα πρώτα βήματα και η ανακάλυψη των Φυσικών Αριθμών

Κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει την περίοδο που η ιδέα της αρίθμησης άρχισε να απασχολεί την ανθρωπότητα. Οι άνθρωποι πιθανότατα μετρούσαν ο,τι τους ενδιέφερε αρκετές χιλιετίες πριν δημιουργηθεί το πρώτο, έστω και αφηρημένο, σύστημα αρίθμησης στην αρχαία Μεσοποταμία, γύρω στο 3.500 π.Χ. Τέσσερις δεκαετίες αργότερα οι Αιγύπτιοι μαθηματικοί παρουσίασαν ένα δικό τους, πιο ορθά δομημένο, σύστημα με βάση το 10. Το πρώτο σύνολο αριθμών γρήγορα διαδόθηκε στους πιο εξελιγμένους πολιτισμούς, με τους αρχαίους Ελληνες να παίρνουν τα… σκήπτρα για να συμβάλλουν στην πορεία των μαθηματικών.

Τα πρώτα προβλήματα που ώθησαν τους επιστήμονες της εποχής να δημιουργήσουν τους αριθμούς αφορούσαν τον υπολογισμό της διάρκειας της ημέρας, αλλά και την καταμέτρηση αντικειμένων. Οι αριθμοί ξεκινούσαν από τη μονάδα, που αντιστοιχούσε στην ύπαρξη ενός αντικειμένου, και συνέχιζαν με ανάλογο τρόπο. Το πρώτο σύστημα αρίθμησης δηλαδή ήταν ουσιαστικά αυτό που στη συνέχεια της μαθηματικής ιστορίας ονομάστηκε «Φυσικοί Αριθμοί».

Η αφηρημένη έννοια του αρνητικού αριθμού – Οι «αγώνες» για την αναγνώριση του μείον

Οσο οι μαθηματικοί περιορίζονταν στον υπολογισμό του πλήθους των φυσικών αντικειμένων, η έννοια του αρνητικού αριθμού δεν είχε σημασία. Οπως φάνταζε λογικό εκείνη την εποχή, οι αριθμοί άρχιζαν από το «1» και συνέχιζαν μέχρι να αντιπροσωπεύσουν το πλήθος που καταμετρείται. Η πρώτη αναφορά σε αρνητικούς αριθμούς βρίσκεται μέσα σε εννέα βιβλία γραμμένα από Κινέζους συγγραφείς, περίπου το 100 π.Χ. Ωστόσο, η έννοια ήταν ακόμα εντελώς αφηρημένη, ενώ αρκετοί επιστήμονες της εποχής δεν μπορούσαν να την αντιληφθούν.

Ο Διόφαντος ήταν ο πρώτος μαθηματικός που εισήγαγε την έννοια των αρνητικών αριθμών στον δυτικό κόσμο τον 3ο αιώνα μ.Χ. Προσπαθώντας να βρει λύση για την εξίσωση 4x+20=0 κατέληξε πως τα αποτελέσματα είναι εντελώς παράλογα. Τρεις αιώνες αργότερα,αρκετοί Ινδοί μαθηματικοί ασχολήθηκαν με την ύπαρξη των αρνητικών αριθμών, στην προσπάθεια τους να υπολογίσουν τα χρέη κάποιων συμπολιτών τους. Ωστόσο, η ανυπόστατη έννοια ενός αριθμού που δεν υπάρχει, άργησε να γίνει αποδεκτή από τον κόσμο των μαθηματικών. Μέχρι και τον 17ο αιώνα η πλειοψηφία των μαθηματικών δεν αναγνώριζε την ύπαρξη τους. Οι αριθμοί αυτοί χαρακτηρίζονταν ως «παράλογοι» έως ότου μια σειρά από διάσημους και αναγνωρισμένους μαθηματικούς τους… επιτρέψουν.

Τί υπάρχει ανάμεσα σε δύο ακεραίους; – Η εμφάνιση των Ρητών Αριθμών

Παράλληλα, όσο εξελισσόταν η διαμάχη περί ύπαρξης ή όχι των αρνητικών αριθμών, είχαν δημιουργηθεί και αρκετά ακόμα αναπάντητα ερωτήματα από μαθηματικούς. Οι Φυσικοί Αριθμοί αρκούσαν για τον υπολογισμό των φυσικών αντικειμένων, όμως δεν ήταν ικανοί να καλύψουν τις… μαθηματικές ανάγκες των μεταγενέστερων εποχών. Είναι δυνατόν ανάμεσα στο «1» και στο «2» να μην υπάρχει κανένας άλλος αριθμός; Η ανακάλυψη των Ρητών Αριθμών δεν άργησε να έρθει, με τους Αιγυπτίους να «πρωτοστατούν» στην δημιουργία τους. Οι Ρητοί Αριθμοί είναι γνωστοί και ως κλάσματα, μόνο που αριθμητής και παρονομαστής τους ήταν Φυσικοί Αριθμοί. Αναφορές στους Ρητούς υπήρχαν από τον 2ο αιώνα π.Χ. σε έργα Αιγυπτίων μαθηματικών, αλλά όπως είναι λογικό η αναγνώριση τους άργησε να έρθει από την μαθηματική κοινότητα.

Το πρόβλημα του Πυθαγόρα, οι Αρρητοι και η συμπλήρωση του συνόλου των Πραγματικών Αριθμών

Ο συνδυασμός αυτών των τριών συνόλων ήταν ικανός να λύσει σχεδόν κάθε μαθηματικό πρόβλημα που προέκυπτε. Ωστόσο, υπήρχαν ακόμα άλυτα ερωτήματα τα οποία δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν ούτε από αυτό το τεράστιο σύνολο αριθμών. Γνωστότερο όλων ήταν το Πυθαγόρειο πρόβλημα το οποίο αποδείκνυε την αρρητότητα της τετραγωνικής ρίζας του 2. Η υποτείνουσα ενός τριγώνου με πλευρές ίσες με 1 δεν ήταν δυνατό να υπολογιστεί. Ο Πυθαγόρας δεν μπορούσε να διαψεύσει την ύπαρξή των αρρήτων μέσα από τη λογική, αλλά δεν μπορούσε και να δεχθεί την ύπαρξή τους. Το πρόβλημα παρέμεινε άλυτο και έπρεπε να περάσουν πάνω από δύο χιλιετίες ώστε οι Αρρητοι Αριθμοί να αναγνωρισθούν, από μια σειρά πρωτοπόρων μαθηματικών τον 19ο αιώνα.

Οι θεωρίες μαθηματικών όπως ο Βάιστρας, ο Ντέντεκιντ και ο Καντόρ ήταν πλέον ικανές να αποδείξουν την ύπαρξη των Αρρητων. Με αυτό το τρόπο δημιουργήθηκε το ολοκληρωμένο σύνολο των Πραγματικών Αριθμών, στο οποίο ανήκουν όλοι οι αριθμοί. Φτάνοντας σε αυτό το σύνολο, οι μαθηματικοί θεώρησαν πως δημιούργησαν το απόλυτο εργαλείο για τις μελέτες τους. Ενα σύνολο αριθμών από το οποίο δεν έλειπε απολύτως τίποτα. Εκαναν για ακόμα μια φορά όμως ένα μεγάλο λάθος, αφού δεν χρησιμοποίησαν επαρκώς την… φαντασία τους.

Το… φανταστικό μέρος των μαθηματικών – Η ολοκαίνουργια έννοια των μιγαδικών

Τα μαθηματικά εξελίχθηκαν, οι ανάγκες των μαθηματικών αυξήθηκαν και έτσι ακόμα και οι Πραγματικοί Αριθμοί δεν ήταν ικανοί να λύσουν τα ερωτήματα τους. Δημιούργησαν έτσι τους Φανταστικούς Αριθμούς. Η πρώτη ιδέα είχε ακουστεί από τους Ιταλούς μαθηματικούς Ταρτάλια και Κάρντανο, όμως δεν άργησε να απορριφθεί. Η μαθηματική κοινότητα θεώρησε… τρελούς όσους ασχολούνταν με την ύπαρξη ενός φανταστικού συνόλου και απαξίωσε κάθε επιχείρημα τους. Στις αρχές του 19ου αιώνα όμως οι Φανταστικοί Αριθμοί ξαναήρθαν στο προσκήνιο, αυτή τη φορά από τον Γκάους, ένα μαθηματικό διεθνούς φήμης.

Οι μαθηματικοί άρχισαν να ασχολούνται παραπάνω με την υπόθεση του Γκάους. Χρειάστηκε περίπου ένας αιώνας ώστε, αυτό που είχε πρωτοαναφερθεί το 1640, επιτέλους να αναγνωρισθεί. Οι Φανταστικοί Αριθμοί συνδυάστηκαν με τους ήδη υπάρχοντες για να δημιουργήσουν το σύνολο των Μιγαδικών Αριθμών. Αυτή ήταν και η τελευταία προσθήκη στο σύνολο των αριθμών ως σήμερα. Εικάζεται πως το υπάρχον σύνολο αριθμών δεν μπορεί να ενισχυθεί επιπλέον. Ωστόσο αυτή η εντύπωση υπήρχε διαχρονικά, ειδικά μετά από κάθε καινούργια ομάδα αριθμών που ανακαλυπτόταν.

Το ταλέντο της… προσαρμογής – Η μελλοντική εξέλιξη των αριθμών

Η πορεία του συνόλου των αριθμών είναι συνυφασμένη με την εξέλιξη των επιστημών αλλά και γενικότερα με την περιπέτεια της ανθρώπινης ύπαρξης. Εξάλλου οι αριθμοί δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα εργαλείο επίλυσης των προβλημάτων που προκύπτουν από τις ανάγκες της εποχής. Το μόνο ερώτημα που θα παραμένει αναπάντητο, είναι το κατά πόσο η ανθρώπινη ευφυΐα είναι ικανή να προχωρήσει και να οδηγήσει σε νέα, εξελιγμένα και πρωτοποριακά μαθηματικά που με τη σειρά τους θα εμπλουτίσουν τον συναρπαστικό κόσμο των αριθμών.

Τα λάθη του Αϊνστάιν

Ποιες ήταν, οι μεγαλύτερες επιστημονικές αστοχίες του γίγαντα της σύγχρονης φυσικής; Ωστόσο θα ήταν λάθος να πιστέψει κανείς ότι ο Αλμπερτ Αϊνστάιν ήταν αλάνθαστος ή ότι οι επιστημονικές προβλέψεις του ήταν πάντοτε σωστές.

Το γεγονός αυτό θέλησε να μας το θυμίσει ο διάσημος θεωρητικός φυσικός και συγγραφέας Λόρενς Μ. Κράους (Lawrence M. Krauss), ο οποίος αμέσως μετά τη συγκλονιστική ανακάλυψη δημοσίευσε στην εφημερίδα «New York Times» ένα εκτενές σχόλιο σχετικά με το ποια θεωρούνται σήμερα τα τέσσερα σοβαρότερα επιστημονικά σφάλματα που διέπραξε ο μεγαλύτερος φυσικός του εικοστού αιώνα.

Με αφορμή αυτό το άρθρο έχει ενδιαφέρον και είναι εξόχως διδακτικό να δούμε ποιες ήταν αυτές οι ατυχείς στιγμές.

Η πρόσφατη πειραματική επιβεβαίωση των βαρυτικών κυμάτων μάς αποκαλύπτει τη δύναμη της σκέψης και της επιστημονικής διαίσθησης του Αϊνστάιν. Ομως ακόμη και ο πατέρας της Σχετικότητας έκανε κάποια ολέθρια λάθη˙ στην πραγματικότητα πολύ λίγα.

Είναι σε όλους γνωστή η εικόνα του Αϊνστάιν, του δημιουργικότερου ίσως φυσικού της εποχής μας, να κάθεται στην πολυθρόνα του και με μοναδικά εργαλεία ένα μπλοκ σημειώσεων, ένα μολύβι και με την πίπα στο στόμα να επεξεργάζεται τις τόσο ανοίκειες και αντιδιαισθητικές θεωρίες του για το Σύμπαν.

Πράγματι, βασιζόμενος σε πειραματικά δεδομένα που είχαν ανακαλυφθεί από άλλους επιστήμονες και χάρη στη μοναδική φυσικομαθηματική διαίσθησή του, κατάφερε να εξηγήσει και να προβλέψει μερικά από τα πιο αινιγματικά φυσικά φαινόμενα.

Οι περισσότερες από αυτές τις προβλέψεις του επιβεβαιώθηκαν, αργά ή γρήγορα, από την πειραματική φυσική, όπως συνέβη πρόσφατα με τα βαρυτικά κύματα.

Ομως ο δημιουργός της σύγχρονης σχετικιστικής φυσικής έκανε και κάποιες -στην πραγματικότητα ελάχιστες!- ατυχείς προβλέψεις ή και ολότελα εσφαλμένες θεωρητικές επιλογές, οι οποίες είναι λιγότερο γνωστές από τις εντυπωσιακές επιτυχίες του.

Αυτά τα «λάθη», όπως συνειδητοποιούμε εκ των υστέρων, μας προσφέρουν τη δυνατότητα να κατανοήσουμε βαθύτερα την εξέλιξη της σκέψης του, καθώς και τα ανυπέρβλητα εμπόδια που δημιουργούν -ακόμη και σε μια τέτοια επιστημονική ιδιοφυΐα- οι θεωρητικές προκαταλήψεις και οι μεταφυσικές εμμονές της.

Πάντως ο ίδιος ο Αϊνστάιν φαίνεται πως είχε πλήρη επίγνωση αυτού του γεγονότος, αφού είχε επινοήσει επί τούτου και ένα ρητό:

«Οποιος δεν έκανε ποτέ λάθος, δεν έχει δοκιμάσει ποτέ κάτι καινούργιο».

⒈ Η κοσμολογική σταθερά ήταν πράγματι μια «μεγάλη γκάφα»;

Οταν το 1916 διατυπώθηκε επίσημα η θεωρία της Γενικής Σχετικότητας οι φυσικοί πίστευαν ότι το Σύμπαν ήταν στατικό και ουσιαστικά αμετάβλητο στον χρόνο.

Η διαστολή του Σύμπαντος δεν είχε ακόμη διαπιστωθεί από τους αστρονόμους.

Ωστόσο ο Αϊνστάιν είχε συνειδητοποιήσει ότι εφόσον η βαρυτική δύναμη είναι πάντοτε ελκτική, τότε, λόγω των βαρυτικών αλληλεπιδράσεων, το Σύμπαν δεν μπορεί να είναι στατικό.

Και κάποια στιγμή η αμοιβαία βαρυτική έλξη όλων των μαζών θα οδηγήσει τελικά στην κατάρρευσή τους προς κάποιο σημείο. Με άλλα λόγια, στο απώτερο μέλλον όλα τα υλικά σώματα είναι καταδικασμένα να καταρρεύσουν σε μια Μεγάλη Σύνθλιψη.

Για να διασφαλίσει τη σταθερότητα, και άρα για να αποφύγει την τελική κατάρρευση του Σύμπαντος, ο Αϊνστάιν αποφάσισε, το 1917, να εισαγάγει έναν επιπρόσθετο όρο στις εξισώσεις της Σχετικότητας.

Αυτός ο όρος ονομάστηκε αργότερα «κοσμολογική σταθερά- Λ» η οποία, όταν έπαιρνε θετικές τιμές, παρείχε μια απωστική δύναμη ικανή να αντισταθμίζει τη βαρυτική κατάρρευση, λειτουργούσε δηλαδή σαν μια κοσμική αντιβαρυτική δύναμη.

Ομως μόλις μια δεκαετία μετά, ο μεγάλος αστρονόμος Εντουιν Χαμπλ (E. Hubble) απέδειξε με τις παρατηρήσεις του με το ισχυρό τηλεσκόπιο που βρίσκεται στο όρος Γουίλσον ότι οι γαλαξίες απομακρύνονται μεταξύ τους.

Το Σύμπαν λοιπόν όχι μόνο δεν είναι στατικό αλλά, αντίθετα με ό,τι πίστευαν μέχρι τότε, διαστέλλεται προς όλες τις κατευθύνσεις.

Αυτές οι αστρονομικές εξελίξεις έπεισαν τον Αϊνστάιν να απαλείψει την κοσμολογική σταθερά από τις εξισώσεις του, όχι μόνο επειδή ήταν περιττή, αλλά και επειδή κατέστρεφε την αισθητική ισορροπία και την ομορφιά των εξισώσεων της αρχικής εκδοχής της Γενικής Σχετικότητας.

Και υπό αυτήν την έννοια ο Αϊνστάιν θεωρούσε την εισαγωγή της κοσμολογικής σταθεράς ως τη «μεγαλύτερη γκάφα» της ζωής του.

Εκτοτε η έννοια της κοσμολογικής σταθεράς θα αποκτήσει ένα πολύ κακό όνομα μεταξύ των φυσικών, τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του εικοστού αιώνα.

Ωστόσο, κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες η ιδέα της κοσμολογικής σταθεράς φαίνεται να επιστρέφει ως φυσική αναγκαιότητα, καθώς όλο και περισσότερες αστρονομικές παρατηρήσεις και θεωρητικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι το ορατό Σύμπαν, όχι μόνο διαστέλλεται, αλλά η διαστολή του είναι επιταχυνόμενη!

Αν και περιττή σε ένα στατικό Σύμπαν, η κοσμολογική σταθερά φαίνεται πως είναι σήμερα απαραίτητη γιατί εξηγεί τη δύναμη που αναγκάζει το Σύμπαν να διαστέλλεται με επιταχυνόμενους ρυθμούς.

Πράγματι από το 1998 οι αστρονομικές παρατηρήσεις των σουπερνόβα (υπερκαινοφανών αστέρων) στους πιο απομακρυσμένους γαλαξίες αποκάλυψαν την επιταχυνόμενη διαστολή του Σύμπαντος, οπότε οι φυσικοί, για να εξηγήσουν αυτό το γεγονός, κατέφυγαν στην ιδέα της «σκοτεινής ενέργειας», μια σύγχρονη εκδοχή της κοσμολογικής σταθεράς του Αϊνστάιν!

Οπως εύστοχα υποστηρίζει ο Κράους, ο Αϊνστάιν διέπραξε ένα διπλό νοητικό ατόπημα: εισήγαγε την κοσμολογική σταθερά χωρίς να υπάρχει καμιά φυσική αναγκαιότητα και εν συνεχεία την απάλειψε με περισσή ευκολία χωρίς να εξετάσει επαρκώς τις δυνατότητές της.

Ισως εν τέλει η μεγαλύτερη «γκάφα» του Αϊνστάιν να αποδειχτεί, στο μέλλον, μία από τις πιο ουσιαστικές κοσμολογικές διαισθήσεις του!

⒉ Η υποτίμηση των βαρυτικών φακών

Μία θεμελιώδης πρόβλεψη της θεωρίας της Γενικής Σχετικότητας ήταν ότι τα ουράνια σώματα πολύ μεγάλης μάζας, όπως οι γαλαξίες, οι μαύρες τρύπες, τα υπέρπυκνα αστέρια κ.λπ., λόγω του ισχυρότατου πεδίου βαρύτητας που δημιουργεί γύρω από αυτά η μάζα τους, πρέπει να εκτρέπουν ή να ενισχύουν το φως ή τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα που εκπέμπονται από άλλα ουράνια σώματα.

Συνεπώς, σε σχέση μ’ έναν γήινο παρατηρητή, λειτουργούν σαν «φακοί».

Η δημιουργία τέτοιων βαρυτικών ειδώλων είναι μια λογική συνέπεια της θεωρίας, σύμφωνα με την οποία η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία υφίσταται καμπύλωση όταν συναντά ένα ισχυρό πεδίο βαρύτητας.

Το αποτέλεσμα είναι ένα είδος οπτικής απάτης σε κοσμική κλίμακα, καθώς δημιουργούνται διπλά ή και πολλαπλά είδωλα (εικόνες) του ουράνιου αντικειμένου, όπως ακριβώς θα συνέβαινε στην περίπτωση ενός οπτικού φακού.

Αυτό το πολύ σημαντικό φαινόμενο ο Αϊνστάιν το περιέγραψε σε ένα άρθρο του το 1936, χωρίς όμως να προβλέψει τις εντυπωσιακές δυνατότητες που διανοίγονται για την κοσμολογική έρευνα από την αξιοποίηση του φαινομένου της καμπύλωσης του φωτός όταν αυτό περνά κοντά από ένα ισχυρό βαρυτικό πεδίο.

Μολονότι η θεωρητική υπόθεση και η μαθηματική περιγραφή της ήταν σωστές, ο ίδιος ο Αϊνστάιν στο σχετικό άρθρο υποστήριζε ότι:

«Βέβαια δεν υπάρχει η παραμικρή ελπίδα να παρατηρήσουμε άμεσα αυτό το φαινόμενο».

Ο λόγος γι’ αυτήν τη λανθασμένη πρόβλεψη ήταν ότι ο πατέρας της σχετικιστικής φυσικής σκεφτόταν μόνο τα αστέρια.

Πολύ σύντομα όμως έγινε σαφές ότι οι γαλαξίες και τα σμήνη γαλαξιών, που στην πραγματικότητα είναι συστήματα αστέρων, μπορούν να λειτουργούν ως βαρυτικοί φακοί.

Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη επιβεβαίωση των θεωρητικών προβλέψεων της Γενικής Σχετικότητας, αλλά προσέφερε και νέες ασύλληπτες δυνατότητες στην κοσμολογική έρευνα: αν η κατανομή της μάζας στον χωροχρόνο μπορεί να δρα ως «βαρυτικός φακός», τότε οι μάζες των ουράνιων σωμάτων που παρεμβάλλονται μεγεθύνουν τα πολύ απομακρυσμένα ουράνια αντικείμενα επιτρέποντας στους ειδικούς να τα μελετάνε λεπτομερώς.

⒊ Οταν ο Αϊνστάιν αμφισβήτησε ακόμη και τα βαρυτικά κύματα

Ισως ακούγεται εξωφρενικό, όμως ακόμη και ο άνθρωπος που συνέλαβε την ιδέα των βαρυτικών κυμάτων, κάποια στιγμή απέρριψε τη δυνατότητα να υπάρχουν πραγματικά.

Η ύπαρξή τους ήταν λογική συνέπεια και μια σημαντική πρόβλεψη της Γενικής Σχετικότητας, που διατυπώθηκε από τον Αϊνστάιν πριν από έναν αιώνα, στα 1916.

Και όπως υπέθετε τότε, θα πρέπει να πρόκειται για ιδιαίτερα σπάνια φυσικά φαινόμενα που προκύπτουν όταν συγκρούονται στο Διάστημα σώματα πολύ μεγάλης μάζας.

Σύμφωνα με τη θεωρία, όποτε συγκρούονται τέτοια υπέρπυκνα κοσμικά αντικείμενα θα πρέπει να παράγονται τοπικά πτυχώσεις ή «ρυτιδώσεις» στον χωρόχρονο.

Παρ’ όλα αυτά, είκοσι χρόνια μετά (το 1936), όπως επισημαίνει ο Κράους, ο Αϊνστάιν φαίνεται πως άλλαξε γνώμη και σε ένα ατυχέστατο άρθρο του υποστήριξε ότι «τα βαρυτικά κύματα δεν μπορεί να υπάρχουν»!

Ομως έκανε λάθος, όχι τόσο γιατί η ύπαρξή τους επιβεβαιώθηκε μετά από έναν αιώνα, αλλά επειδή είχε διαπράξει ένα σοβαρό μαθηματικό ατόπημα επιλέγοντας εντελώς λανθασμένες μεταβλητές.

Ευτυχώς το λάθος εντοπίστηκε εγκαίρως από έναν διαπρεπή Αμερικανό μαθηματικό, τον Χάουαρντ Ρόμπερτσον (Howard P. Robertson), ο οποίος αξιολογούσε την επιστημονική αρτιότητα των άρθρων πριν αυτά δημοσιευτούν στο έγκυρο περιοδικό «Physical Review».

⒋ Η επίμονη άρνηση της «κβαντικής σύμπλεξης»

Ο όρος «σύμπλεξη» είναι η απόδοση του αγγλικού όρου «entanglement», που έχει επίσης μεταφραστεί, κατά τη γνώμη μας εσφαλμένα, ως «διεμπλοκή», «εμπλοκή» και «εναγκαλισμός».

Η «κβαντική σύμπλεξη» εμφανίζεται ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα σωματίδια (π.χ. ανάμεσα σε ηλεκτρόνια ή ανάμεσα σε φωτόνια), τα οποία, μολονότι απέχουν πολύ μεταξύ τους, μπορούν -με έναν σχεδόν μαγικό τρόπο- να «επικοινωνούν» και να «αντιλαμβάνονται» το καθένα τις ιδιότητες ή τις μεταβολές που υφίσταται το άλλο!

Αν, για παράδειγμα, αλλάξει το σπιν (η ιδιοπεριστροφή) του ενός σωματιδίου, αυτό γίνεται ταυτοχρόνως «αντιληπτό» και έχει αμέσως επιπτώσεις στο σπιν και του άλλου, παρά την τεράστια απόσταση που υπάρχει μεταξύ τους.

Και μολονότι ακόμη και σήμερα οι φυσικοί αγνοούν τον τρόπο με τον οποίο «επικοινωνούν» αυτά τα σωματίδια, έχει πολλές φορές επιβεβαιωθεί πειραματικά η ύπαρξη αυτού του μυστηριώδους αλλά πραγματικού φυσικού φαινομένου.

Πρόκειται αναμφίβολα για το πιο αλλόκοτο και εξωφρενικό από όλα τα παράδοξα φαινόμενα της κβαντικής φυσικής.

Καθόλου περίεργο λοιπόν που ο Αϊνστάιν το είχε χαρακτηρίσει υποτιμητικά ως «στοιχειωμένο», επειδή η κατάσταση σύμπλεξης των δύο ή περισσότερων μικροσωματιδίων τούς επιτρέπει μυστηριωδώς να επικοινωνούν και να αλληλοεπηρεάζονται από τεράστιες αποστάσεις.

Οπως εξηγεί ο Κράους στο άρθρο του:

«Ο Αϊνστάιν δεν πίστευε ότι η δράση από απόσταση θα μπορούσε ποτέ να επιβεβαιωθεί πειραματικά. Ηταν πεπεισμένος ότι πρόκειται για κάτι εντελώς αφύσικο. Και χρησιμοποιούσε τη σύμπλεξη ως παράδειγμα για το ότι η κβαντική φυσική είναι μια εσφαλμένη ερμηνεία».

Στην πραγματικότητα όμως μέχρι σήμερα η κβαντική ερμηνεία αποδείχτηκε ότι είναι η μόνη δυνατή επιστημονική περιγραφή για μια σειρά από αινιγματικά φαινόμενα, τα οποία διαφορετικά θα παρέμεναν ανεξήγητα.

Το μεγαλύτερο ίσως σφάλμα του μεγάλου ανανεωτή της Φυσικής ήταν η επίμονη άρνησή του να αποδεχτεί ότι η κβαντομηχανική είναι η οριστική εξήγηση των μικροφυσικών φαινομένων.

Και η άρνηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή εκείνος ήταν ο πρώτος που, το 1905, εισήγαγε την έννοια των «κβάντων» για να εξηγήσει το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο.

Δεν είναι λοιπόν καθόλου αλήθεια, όπως πολύ συχνά λέγεται, ότι δεν αποδεχόταν τη μη αιτιοκρατική -πιθανοκρατική και στατιστική- περιγραφή της κβαντομηχανικής, στη διατύπωση της οποίας είχε πρωτοστατήσει.

Αυτό που επίμονα αρνούνταν ήταν ότι η μη αιτιοκρατία είναι εγγενές χαρακτηριστικό της φυσικής πραγματικότητας!

Μολονότι θεωρούσε απολύτως νόμιμη την πιθανοκρατική περιγραφή των κβαντικών φαινομένων, αναζητούσε επίμονα -αλλά μάταια!- μια βαθύτερη αιτιοκρατική εξήγησή τους.

Μάλιστα τα τελευταία χρόνια της ζωής του προσπάθησε (ανεπιτυχώς) να ενοποιήσει τις εξισώσεις της Γενικής Σχετικότητας για τη βαρύτητα με τον ηλεκτρομαγνητισμό, με την πρόθεση να δημιουργήσει μια νέα αιτιοκρατική θεωρία του ενοποιημένου πεδίου.

Ωστόσο ακόμη και αυτές οι ατελέσφορες προσπάθειές του δεν ήταν ολότελα μάταιες, αφού τις επόμενες δεκαετίες οδήγησαν στις αναζητήσεις των κρυφών κοσμικών διαστάσεων του Σύμπαντος και στην ανάπτυξη της θεωρίας των χορδών.

Ακόμη και στην περίπτωση του Αϊνστάιν λοιπόν ισχύει ότι «το σφάλλειν ανθρώπινον».

Οφείλουμε πάντως να αναγνωρίσουμε ότι το να διαπράξει κάποια δημιουργικά «λάθη» ήταν σχεδόν αναπόφευκτο, αφού μόνο μέσα από τέτοια λάθη καταφέρνει η επιστημονική σκέψη να αποκαλύπτει τη λειτουργία του πολύπλοκου, δυναμικού και γνωστικά αβέβαιου Σύμπαντος.

Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ - Ῥητορικὴ 3, 1404b1-25

Η αρετή της λέξεως

Η ενασχόληση τον Αριστοτέλη με τη ρητορική ανάγεται στην εποχή που ως μέλος της Ακαδημίας του Πλάτωνα δίδασκε το μάθημα αυτό σε άλλα μέλη της Ακαδημίας, τα οποία ήθελαν έτσι να ολοκληρώσουν τη μόρφωσή τους. Η Ρητορική,η οποία έχει κι αυτή, όπως όλα τα σωζόμενα έργα, τον χαρακτήρα σημειώσεων για τη διδασκαλία, συμπυκνώνει τις γνώσεις (από παλαιότερα εγχειρίδια) και τις σκέψεις ή παρατηρήσεις που έκανε γύρω από το γνωστικό αυτό αντικείμενο σε διαφορετικές χρονικές στιγμές ο Αριστοτέλης. Τα δύο πρώτα βιβλία του έργου πραγματεύονται τις αποδεικτικές μεθόδους της ρητορικής, ενώ το τρίτο βιβλίο (το οποίο αρχικά αποτελούσε ξεχωριστό έργο) ασχολείται αφενός με την λέξιν (τη γλωσσική διατύπωση των σκέψεων στον έντεχνο πεζό λόγο, ο οποίος νοείται σε αντιδιαστολή προς τον ποιητικό και τον καθαρά επιστημονικό) και αφετέρου την τάξιν (την οργάνωση δηλαδή των μερών του ρητορικού λόγου). Στο παρατιθέμενο απόσπασμα από την αρχή του τρίτου βιβλίου ο Αριστοτέλης διατυπώνει την άποψη ότι η σαφήνεια αποτελεί την ἀρετήν (= "τελειότητα, σπουδαιότερη ιδιότητα") του ύφους στον έντεχνο πεζό λόγο. Η σχετική φράση του Αριστοτέλη στάθηκε αφορμή για να διατυπώσουν μεταγενέστεροι (κυρίως ο μαθητής του Θεόφραστος) δικές τους θεωρίες περὶ τῶν ἀρετῶν τῆς λέξεως.

Ῥητορικὴ 3, 1404b1-25

[1404b1-4] ἔστω οὖν ἐκεῖνα τεθεωρημένα, καὶ ὡρίσθω λέξεως ἀρετὴ σαφῆ εἶναι (σημεῖον γάρ τι ὁ λόγος, ὥστ᾽ ἐὰν μὴ δηλοῖ οὐ ποιήσει τὸ ἑαυτοῦ ἔργον), καὶ μήτε ταπεινὴν μήτε ὑπὲρ τὸ ἀξίωμα, ἀλλὰ πρέπουσαν· ἡ γὰρ ποιητικὴ ἴσως οὐ ταπεινή, ἀλλ᾽ οὐ πρέπουσα λόγῳ. [1404b5-9] τῶν δ᾽ ὀνομάτων καὶ ῥημάτων σαφῆ μὲν ποιεῖ τὰ κύρια, μὴ ταπεινὴν δὲ ἀλλὰ κεκοσμημένην τἆλλα ὀνόματα ὅσα εἴρηται ἐν τοῖς περὶ ποιητικῆς· τὸ γὰρ ἐξαλλάξαι ποιεῖ φαίνεσθαι σεμνοτέραν· ὥσπερ γὰρ πρὸς τοὺς ξένους οἱ ἄνθρωποι [1404b10-14] καὶ πρὸς τοὺς πολίτας, τὸ αὐτὸ πάσχουσι καὶ πρὸς τὴν λέξιν. διὸ δεῖ ποιεῖν ξένην τὴν διάλεκτον· θαυμασταὶ γὰρ τῶν ἀπόντων εἰσίν, ἡδὺ δὲ τὸ θαυμαστόν ἐστιν. ἐπὶ μὲν οὖν τῶν μέτρων πολλά τε ποιεῖ τοῦτο καὶ ἁρμόττει ἐκεῖ (πλέον γὰρ ἐξέστηκεν περὶ ἃ [1404b15-19] καὶ περὶ οὓς ὁ λόγος, ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα, εἰ δοῦλος καλλιεπεῖτο ἢ λίαν νέος, ἀπρεπέστερον, ἢ περὶ λίαν μικρῶν, ἀλλ᾽ ἔστι καὶ ἐν τούτοις ἐπισυστελλόμενον καὶ αὐξανόμενον τὸ πρέπον), ἐν δὲ τοῖς ψιλοῖς λόγοις πολλῷ ἐλάττοσι· ἡ γὰρ ὑπόθεσις ἐλάττων. διὸ δεῖ λανθάνειν ποιοῦντας, καὶ μὴ δοκεῖν λέγειν πεπλασμένως [1404b20-24] ἀλλὰ πεφυκότως (τοῦτο γὰρ πιθανόν, ἐκεῖνο δὲ τοὐναντίον· ὡς γὰρ πρὸς ἐπιβουλεύοντα διαβάλλονται, καθάπερ πρὸς τοὺς οἴνους τοὺς μεμιγμένους), καὶ οἷον ἡ Θεοδώρου φωνὴ πέπονθε πρὸς τὴν τῶν ἄλλων ὑποκριτῶν· ἡ μὲν γὰρ τοῦ λέγοντος ἔοικεν εἶναι, αἱ δ᾽ ἀλλότριαι. κλέπτεται δ᾽ εὖ, [1404b25] ἐάν τις ἐκ τῆς εἰωθυίας διαλέκτου ἐκλέγων συντιθῇ· ὅπερ Εὐριπίδης ποιεῖ καὶ ὑπέδειξε πρῶτος.

***
[1404b] Ας θεωρήσουμε λοιπόν ότι εκείνα έχουν συζητηθεί και ας ορισθεί η σαφήνεια ως η αρετή του λεκτικού (λέξις).¹ (Καθώς ο λόγος είναι ένα είδος σημείου, αν δεν είναι σαφής, δεν επιτελεί το έργο του). Το λεκτικό συνεπώς ούτε ταπεινό πρέπει να είναι ούτε να υπερβαίνει την αξία του αντικειμένου, αλλά να είναι το προσήκον. [5] Οπωσδήποτε το ποιητικό λεκτικό δεν είναι καθόλου ταπεινό, όμως δεν αρμόζει στον πεζό λόγο. Οι κοινές λέξεις και τα κοινά ρήματα δημιουργούν τη σαφήνεια. Άλλα είδη λέξεων, όσα έχουμε συζητήσει στην Ποιητική, κάνουν το λεκτικό όχι ταπεινό αλλά κεκοσμημένο. Πράγματι η απόκλιση συντελεί ώστε να εμφανίζεται το λεκτικό μεγαλοπρεπές, επειδή οι άνθρωποι παθαίνουν με το λεκτικό ό,τι παθαίνουν με τους ξένους σε σχέση με τους συμπολίτες. [10] Ιδού λοιπόν γιατί πρέπει να κάνουμε τον καθημερινό λόγο ανοίκειο: επειδή οι άνθρωποι θαυμάζουν ό,τι είναι απόμακρο και ό,τι είναι θαυμαστό είναι ευχάριστο. Οπωσδήποτε στον έμμετρο λόγο πολλές λέξεις το πετυχαίνουν αυτό και εκεί αρμόζει, επειδή ό ,τι λέγεται εδώ για τα πράγματα και τα πρόσωπα είναι πολύ έξω από το σύνηθες -άλλωστε, ακόμη και στην ποίηση θα ήταν ολωσδιόλου ανάρμοστο, [15] αν κάποιος δούλος μιλούσε με καλλιέπεια ή κάποιος πάρα πολύ νέος, ή αν ο λόγος ήταν για ασήμαντα πράγματα. Όμως και στις περιπτώσεις αυτές το αρμόζον λεκτικό μπορεί να είναι θέμα συμπύκνωσης ή επέκτασης. Στον πεζό λόγο ωστόσο οφείλει να επιτυγχάνει κανείς τον ίδιο στόχο με πολύ λιγότερα, αφού το θέμα είναι λιγότερο υψηλό. Όμως όσοι κάνουν αυτό πρέπει να περνούν απαρατήρητοι και να μη δίνουν την εντύπωση ότι ομιλούν επίπλαστα αλλά φυσικά. [20] (Το δεύτερο είναι πειστικό, το άλλο ακριβώς το αντίθετο. Οι άνθρωποι τότε δυσπιστούν, ωσάν κάποιος να τους επιβουλεύεται, όπως ακριβώς δυσπιστούν προς τα ανακατωμένα κρασιά). Αυτό λόγου χάρη συμβαίνει με τη φωνή του Θεόδωρου,² όταν συγκρίνεται με τη φωνή των άλλων υποκριτών. Η δική του φωνή μοιάζει φωνή αληθινού προσώπου, ενώ οι άλλες φωνές ηχούν προσποιητές. Η κλοπή πετυχαίνει όταν κάποιος συνθέτει διαλέγοντας λέξεις από τον συνήθη καθημερινό λόγο. [25] Αυτό ακριβώς κάνει ο Ευριπίδης και πρώτος αυτός έδειξε τον τρόπο.
----------------

¹ Προηγουμένως ο Αριστοτέλης έχει αναφερθεί στη σημασία του λεκτικού στην ποίηση και έχει διευκρινίσει ότι τα σχετικά με την ποίηση έχουν συζητηθεί στο Περὶ ποιητικῆς, ενώ εδώ θα τον απασχολήσει το θέμα του λεκτικού μόνο σε σχέση με τη ρητορική.

² Φημισμένος πρωταγωνιστής τραγωδιών κατά το πρώτο μισό του 4ου αι. π.Χ.. Στις μιμητικές ικανότητες της φωνής του αναφέρεται και ο Πλούταρχος.

Η απολογία ενός “τρελού”

Κάποτε κλήθηκε ο Ιπποκράτης στα Άβδηρα να εξετάσει για τρέλα τον Δημόκριτο, διότι υπήρχαν παράπονα για αυτόν ότι δεν φέρεται φυσιολογικά, και ότι γελάει με παράξενο τρόπο, κάθε φορά που αντίκριζε ανθρώπους. Ακολουθεί μέρος της «εξέτασης».

Ιπποκράτης: Λέγε στο όνομα των Θεών, μήπως λοιπόν όλος ο κόσμος νοσεί χωρίς να το αντιλαμβάνεται και δε μπορεί να ζητήσει από πουθενά βοήθεια για θεραπεία, γιατί τι θα υπήρχε πέρα από αυτόν;

Δημόκριτος: Υπάρχουν άπειροι κόσμοι Ιπποκράτη και μη παίρνεις για τόσο λίγη και μικρή τη φύση που έχει τόσο πλούτο.

Ιπποκράτης: Αλλά αυτά Δημόκριτε, θα τα διδάξεις άλλη στιγμή πιο κατάλληλη, γιατί τώρα φοβάμαι μήπως και για το άπειρο ακόμη συζητώντας αρχίσεις να γελάς. Τώρα όμως ξέρε πως θα δώσεις λόγο στον κόσμο για το γέλιο σου.

Εκείνος τότε με κοίταξε έντονα και είπε:

«Εσύ νομίζεις πως δύο είναι οι αιτίες του γέλιου μου, τα καλά και τα άσχημα. Εγώ όμως γελώ με ένα μόνο, τον άνθρωπο, τον γεμάτο ανοησία, κενό από οτιδήποτε σωστό, που όλα του τα σχέδια μοιάζουν με του μικρού παιδιού και που υποφέρει τους αβάσταχτους μόχθους χωρίς να υπάρχει καμιά ωφέλεια.

Τον άνθρωπο που χωρίς να γνωρίζει μέτρο στην επιθυμία του πορεύεται ως τα πέρατα της γης και τα έγκατά της που δεν έχουν όρια, λιώνοντας το ασήμι και το χρυσάφι που ποτέ δεν σταματά να αποκτά, πάντα κάνοντας θόρυβο για περισσότερα για να μην πέσει σε λιγότερα και δεν ντρέπεται να ονομάζεται ευτυχισμένος, ενώ σκάβει στα βάθη της γης χρησιμοποιώντας αλυσοδεμένα χέρια, ανθρώπων από τους οποίους σε άλλους υποχωρεί η γη και τους πλακώνει και άλλους ο καταναγκασμός αυτός τους κρατάει χρόνια σε αυτή την κόλαση σαν να ήταν η πατρίδα τους, μαζεύοντας ασήμι και χρυσό, ψάχνοντας ίχνη της σκόνης και ψήγματα, σηκώνοντας εδώ κι εκεί σωρούς από άμμο, ανοίγοντας τις φλέβες της γης, σπάζοντας τους σβώλους και το χώμα για την απόκτηση περιουσίας, κάνοντας τη μητέρα γη εχθρική και άλλοτε θαυμάζοντάς την κι άλλοτε καταπατώντας την, ενώ αυτή είναι πάντοτε η ίδια.

Πόσο γέλιο προκαλεί την επίμοχθη και κρυφή γη να αγαπούν και να υβρίζουν τη φανερή. Άλλοι αγοράζουν σκυλιά, άλλοι άλογα κι άλλοι βάζοντας σύνορα σε μια μεγάλη περιοχή την ονομάζουν ιδιωτική τους περιουσία. Άλλοι πάλι που θέλουν να έχουν στην κατοχή τους μεγάλη έκταση, δεν το μπορούν μόνοι τους. Τότε σπεύδουν να παντρευτούν γυναίκες που ύστερα από λίγο καιρό τις διώχνουν, τις αγαπούν, τις μισούν, κάνουν παιδιά επειδή τα θέλουν κι ύστερα τα διώχνουν τελείως.

Τι είναι αυτή η κενή από περιεχόμενο και αλόγιστη βιασύνη που σε τίποτα δεν διαφέρει από τη μανία;

Πολεμούν τους ομοφύλους τους και δεν επιθυμούν την ησυχία. Στήνουν ενέδρες στους βασιλιάδες, διαπράττουν φόνους, σκάβουν τη γη ζητώντας ασήμι κι όταν το βρουν θέλουν να αγοράσουν γη κι όταν αγοράσουν τη γη πουλούν τους καρπούς της και πουλώντας τους καρπούς της πάλι παίρνουν ασήμι. Πώς βρίσκονται συνέχεια σε μεταβολή, πώς μεταβάλλουν συνέχεια την κατάστασή τους.

Όταν δεν έχουν περιουσία, ποθούν να την αποκτήσουν, όταν την έχουν την κρύβουν, την εξαφανίζουν. Κοροϊδεύω εκείνους που τους συμβαίνουν ατυχίες, γελάω ακόμη περισσότερο με εκείνους που είναι δυστυχισμένοι, γιατί έχουν παραβεί τους νόμους της αλήθειας, φιλονικώντας με έχθρα μεταξύ τους, μαλώνοντας με τ’ αδέρφια τους, τα παιδιά τους, τους συμπολίτες τους, κι όλα τούτα τα κάνουν για ν’ αποκτήσουν πράγματα που κανείς όταν πεθάνει δεν τα εξουσιάζει.

Σκοτώνουν ο ένας τον άλλον, δεν σέβονται τους νόμους, αδιαφορούν για τη δύσκολη κατάσταση των φίλων και της πατρίδας τους, πλουτίζουν με πράγματα ανάξια που δεν έχουν ψυχή, δίνουν όλη την περιουσία τους για να αγοράσουν ανδριάντες, γιατί τους φαίνεται πως τα αγάλματα μιλούν, αλλά τους ανθρώπους που μιλούν λέγοντας την αλήθεια τους μισούν. Ζητούν ότι τους είναι δύσκολο, γιατί όταν κατοικούν στη στεριά ποθούν τη θάλασσα κι όταν μένουν σε νησί ποθούν την ηπειρωτική χώρα κι όλα τα διαστρέφουν με βάση τη δική τους επιθυμία. Φαίνονται πως επαινούν την ανδρεία στον πόλεμο, αλλά κάθε μέρα νικιούνται από την ακολασία, τη φιλαργυρία κι όλα τα άλλα πάθη από τα οποία πάσχουν. Είναι όλοι τους Θερσίτες της ζωής.

Τώρα, όμως, καθώς χάνουν το μυαλό τους και γεμίζουν αλαζονεία για όσα υπάρχουν στη ζωή, σαν αυτά να ήταν πάντα σταθερά, χωρίς να περνά από τον νου τους πόσο άτακτη είναι η πορεία των πραγμάτων, είναι δύσκολο να διδαχτούν. Γιατί θα αρκούσε για να τους φρονηματίσει η μεταβολή των πάντων, που κάνοντας απότομη στροφή μας επιτίθεται και επινοεί κάθε είδους αιφνιδιαστική τροχηλασία.

Αυτοί, όμως, σαν να βάδιζαν σε σταθερό και σίγουρο δρόμο, ξεχνούν τις συμφορές που τους βρίσκουν συνεχώς και με διάφορους τρόπους επιθυμούν αυτά που φέρνουν λύπη, επιζητούν εκείνα που τους βλάπτουν και ρίχνονται σε μεγάλες συμφορές.

Γιατί λοιπόν, Ιπποκράτη, μέμφθηκες το γέλιο μου; Γιατί κανένας δεν γελά με τη δική του ανοησία, αλλά καθένας κοροϊδεύει την ανοησία του άλλου. Το γέλιο μου κατακρίνει την απερισκεψία των ανθρώπων, το ότι δεν έχουν ούτε μάτια ούτε αυτιά.»

Φεύγοντας, έφτασα τους Αβδηρίτες που με περίμεναν στον λόφο απ’ όπου παρακολουθούσαν και τους είπα: Μεγάλη χάρη σας χρωστώ για την πρόσκλησή σας- γιατί είδα τον Δημόκριτο, τον σοφότατο, που διερεύνησε και κατάλαβε την πραγματικότητα της ανθρώπινης φύσης, τον μόνο που έχει τη δύναμη να σωφρονίσει τους ανθρώπους.

Επιστολαί – Ο Ιπποκράτης χαιρετά τον Δαμάγητο

Ζήσε τώρα, ανάλυσε αργότερα

Όλοι προσπαθούν να καταλάβουν το νόημα της ζωής. Μέχρι να το καταλάβουν, η παράσταση έχει τελειώσει.

Υπάρχει μια παλιά ιστορία για κάποιον που ταξίδεψε στα Ιμαλάια για να συναντήσει ένα μεγάλο δάσκαλο, για τον οποίο πίστευε πως κατείχε το μυστικό της ζωής.

Έπειτα από πολλές ταλαιπωρίες, ο ταξιδιώτης καταφέρνει, επιτέλους, να συναντήσει το σοφό ερημίτη, που ζει μέσα σε μια σπηλιά, ψηλά στο βουνό. Το σώμα του είναι σκεπασμένο μόνο με μερικά βρόμικα κουρέλια. Το πρόσωπο και το κεφάλι του είναι μια μάζα από μπερδεμένα κάτασπρα μαλλιά. Τα μάτια του είναι κόκκινα και γυάλινα από την αϋπνία.

Ο ταξιδιώτης κάθεται νευρικά δίπλα στο δάσκαλο. «Πείτε μου», ικετεύει, «ποιο είναι το μυστικό της ζωής;»

«Το μυστικό της ζωής είναι απλό», απαντάει ο δάσκαλος. «Η ζωή είναι ένα μπολ με κεράσια».

Ο ταξιδιώτης ξαφνιάζεται από την απάντηση του σοφού. «Ένα μπολ με κεράσια!» αναφωνεί.

Ο δάσκαλος ζυγίζει για μια στιγμή την αντίδραση του ξένου κι ύστερα τον ρωτάει: «Εσείς εννοείτε πως δεν είναι;»

Ζωή είναι ό,τι συμβαίνει ενώ εμείς χάνουμε πολύτιμο χρόνο ψάχνοντας να βρούμε τι είναι ζωή.

Να έχετε τον νου σας, γιατί...

Αγανάκτησε η αγανάκτηση και έφυγε.
Και χάσαμε την νηφαλιότητα, την ηρεμία (ψυχής), την αταραξία, την χαρά.

Θύμωσε ο θυμός και έφυγε.
Και χάσαμε το λόγο, το λογισμό μας, την γαλήνευση, το μέρωμα, την αταραξία, την ψυχραιμία, την στωικότητα, την πραότητα.

Θλίφτηκε η θλίψη και έφυγε.
Και χάσαμε την χαρά, την αγαλλίαση, τον ενθουσιασμό, το κέφι, την γιορτή.

Ανυπάκουσε η ανυπακοή και έφυγε.
 Και χάσαμε την υπακοή, την ευπείθεια, την πειθαρχικότητα.

Ανυπομόνησε η ανυπομονησία και έφυγε.
Και χάσαμε την υπομονή, την καρτερικότητα, την στωικότητα, την απάθεια, την εγκαρτέρηση.

Ασθένησε η ασθένεια και έφυγε. Και χάσαμε το σθένος, την ισχύ, την δύναμη, την υγεία, την ευεξία, την ευρωστία, τη ρώμη, το σφρίγος, την ανάρρωση, την γιατρειά, την ανοσία.

Συγχύστηκε η σύγχυση και έφυγε.
Και χάσαμε την διάκριση, την αντιδιαστολή, το ξεκαθάρισμα, την τακτοποίηση, την αταραξία, την ηρεμία, την ψυχραιμία, την στωικότητα, την πνευματική διαύγεια.

Ασυνειδητοποίησε η ασυνειδησία και έφυγε.
Και χάσαμε την συνείδηση, την ευαισθησία, το δίκαιο, την ηθική, την τιμιότητα.

Ανισορρόπησε η ανισορροπία και έφυγε.
Και χάσαμε την ισορροπία, την λογική, την σύνεση, την νηφαλιότητα.

Αμφέβαλε η αμφιβολία και έφυγε.
Και χάσαμε την βεβαιότητα, την θετικότητα, την ασφάλεια, την εγγύηση, την πίστη, την πεποίθηση, την σιγουριά, την αποφασιστικότητα.

Λάθεψε το λάθος και έφυγε.
Και χάσαμε το ορθό, το σωστό, την ακρίβεια, την αλήθεια, το αλάθητο. 

Κάκιωσε η κακία και έφυγε.
Και χάσαμε την καλοσύνη, την αρετή, την καλοψυχία, την αθωότητα, την αγάπη, την φιλία, την ανεξικακία, την πραότητα.

Φοβήθηκε ο φόβος και έφυγε.
Και χάσαμε την αφοβία, το θάρρος, την τόλμη, το κουράγιο, την αντρεία, την παρρησία, την αυτοπεποίθηση.

Και στο τέλος έμμειναν αυτοί και τα ρομπότ…

Εντυπωσιακοί καταρράκτες σε όλο τον κόσμο

Ορμητικά νερά, άγρια δάση και απότομα βράχια συνθέτουν την εικόνα σε κάποιους από τους πιο εντυπωσιακούς καταρράκτες όλου του κόσμου. Άλλοι περισσότεροι και άλλοι λιγότερο δημοφιλείς, το θέαμα που προσφέρουν «κόβει την ανάσα».
Γνωρίστε τους...

1. «Καταρράκτης της Φωτιάς», Yosemite National Park, Καλιφόρνια

Μοιάζει με τρεχούμενη λάβα και όμως δεν είναι. Στην πραγματικότητα όταν ο καταρράκτης πέφτει τον Φεβρουάριο και με ιδανικές καιρικές συνθήκες, ο ήλιος που δύει φωτίζει με τέτοιον τρόπο τον καταρράκτη, ώστε δημιουργεί ένα μοναδικό φαινόμενο κάνοντας τον καταρράκτη να φαίνεται σαν λάβα. Και φέτος τον Φεβρουάριο έκανε τo «θαύμα του».

2. Καταρράκτης Baatara Gorge, Λίβανος

Πρόκειται για έναν καταρράκτη που ανακαλύφθηκε μόλις το 1952 και το νερό του πέφτει από ύψος 255 μέτρων μέσα σε σπηλιά, φαινόμενο ιδιαίτερα εντυπωσιακό. Αποτελεί βέβαια αγαπημένο φυσικό αξιοθέατο των φωτογράφων τοπίων.

3. Καταρράκτες Ιγκουαζού, Βραζιλία-Αργεντινή

Συνολικά 275 καταρράκτες μικροί και μεγάλοι οι οποίοι σχηματίζονται κατά μήκος του ομώνυμου ποταμού και προκαλούν δέος. Βρίσκονται στα σύνορα Βραζιλίας και Αργεντινής και χωρίζουν τον ποταμό σε «πάνω και κάτω Ιγκουαζού». Κάποιοι από αυτούς φτάνουν σε ύψος τα 82 μέτρα αλλά οι περισσότεροι είναι κοντά στα 60.

4. Καταρράκτης Bigar, Ρουμανία

Προσφέρει μοναδικό θέαμα με τον τρόπο με τον οποίο πέφτει στο νερό. Ολόκληρη η περιοχή στην οποία βρίσκεται είναι προστατευόμενη και οι εικόνες είναι εντυπωσιακές. Πολλοί κάνουν λόγο για σκηνικό βγαλμένο από παραμύθι.

5. Καταρράκτες Νιαγάρα, ΗΠΑ-Καναδάς

Οι γνωστοί καταρράκτες Νιαγάρα δεν θα μπορούσαν να λείπουν από τη λίστα. Αυτό που τους κάνει ιδιαίτερα εντυπωσιακούς είναι το πλάτος τους και αποτελούν δημοφιλές τουριστικό αξιοθέατο. Είναι επίσης οι πιο ισχυροί καταρράκτες στη Βόρεια Αμερική.

6. Καταρράκτης Bruarfoss, Ισλανδία

Αφήνει άφωνο όποιον τον βλέπει και η εικόνα εξηγεί το λόγο. Πρόκειται για ένα από τα δεκάδες φυσικά στολίδια της Ισλανδίας και πολυφωτογραφημένο. Συνηθίζουν να τον αποκαλούν και «μπλε καταρράκτη».

7. Καταρράκτες Βικτωρίας, Ζάμπια-Ζιμπάμπουε

Ή αλλιώς ο «Καπνός που βροντά». Δημιουργούνται από τον ποταμό Ζαμβέζη και ανήκουν στους μεγαλύτερους καταρράκτες του κόσμου. Το μέγιστο ύψος τους φτάνει τα 108 μέτρα και το πλάτος τους τα 1708 μέτρα.

Τί γίνεται μετά από ένα χωρισμό;

Οι χωρισμοί δεν θα είναι ποτέ εύκολοι, εφόσον πάντα θα αφήνουμε ένα κομμάτι μας πίσω. Αφού ξεπεράσεις το πρώτο σοκ και σκεφτείς λογικά, πρέπει να το πάρεις απόφαση να προχωρήσεις. Ακολούθησε τις παρακάτω συμβουλές και άφησε αυτή τη σχέση στο παρελθόν με στιλ: 

 

1. Μην πέσεις στην παγίδα του "να μείνουμε φίλοι"

 

Πολλοί πιστεύουν ότι είναι πολύ ώριμο να παραμείνετε φίλοι μετά από έναν χωρισμό όμως ενέχει πολλές παγίδες. Όταν κάποιος το ζητάει, το κάνει για να ελαφρύνει το κλιμα. Ασε που αν μείνετε φίλοι θα είναι δύσκολο και για τους δυό σας να προχωρήσετε παρακάτω. 

 

2. Άλλαξε την καθημερινότητα σου 

 

Συνηθίζατε να πηγαίνετε μαζί σινεμά; Ή να πηγαίνετε μαζί για τρέξιμο; Αντικατέστησε αυτές τις δραστηριότητες με καινούριες που είτε θα κάνεις μόνη σου, είτε με φίλες σου. Με αυτό το τρόπο θα... σπάσεις τη συνήθεια και θα περάσεις καλα. 

 

3. Μην το πεις σε πάρα πολύ κόσμο 

 

Δεν χρειάζεται να δώσεις εξηγήσεις σε όλους, ειδικά αν είναι πολύ αρχή. Ενημέρωσε τους κοντινούς σου φίλους μόνο και αυτούς που νιώθεις ότι θα βρεις την υποστήριξη και έναν ώμο... να κλαψεις. 

 

4. Ξέγραψέ τους από τα social media 

 

Φαίνεται προφανές, αλλά πολύ λίγοι το κάνουν. Σκέψου ότι έτσι θα κάνεις καλό σε εσένα, εφόσον εσύ δεν θα βλέπεις πώς περνάει χωρίς εσένα. Δεν είναι ανάγκη να τους διαγράψεις, απλώς γύρνα στην επιλογή που δεν σου εμφανίζει τις ενημερώσεις τους. 

 

5. Μην κλαφτείς στα social media

 

Δεν θα κερδίσεις τίποτα, ίσα ίσα θα ρεζιλευτείς χωρίς λόγο. Γιατί λοιπόν να το κάνεις;

 

6. Ξέχνα την εκδίκηση 

 

Ακόμα κι αν σου φέρθηκε άσχημα ή σε απάτησε, βγάλε τα αντίποινα από τη λίστα σου γιατί πολύ απλά δεν αξίζει τον κόπο. Σκέψου κιόλας ότι με το να σταθείς στα

πόδια σου μετά τον χωρισμό είναι ένα είδος εκδίκησης, αφού θα έχεις βγει καθαρή από αυτή την κατάσταση. 

Τί φανερώνουν οι ιδιαίτερες ασχολίες ενός παιδιού και πώς να το ενθαρρύνετε

Όλα τα παιδιά έχουν κάποια ιδιαίτερα ταλέντα τα οποία καλό είναι οι γονείς να τα ανακαλύψουν και να τα βοηθήσουν να ξεδιπλωθούν. Στο παρελθόν έχουμε ακούσει πολλές φορές για παιδιά που τους αρέσει από μικρή ηλικία να παίζουν στο πιάνο και μεγαλώνοντας να γίνονται εξαιρετικοί μουσικοί ή για παιδιά που έχουν έφεση από μικρή ηλικία στις ξένες γλώσσες και το διάβασμα και μεγαλώνοντας να αξιοποιούν και επαγγελματικά αυτήν τους την αγάπη.

Δεν αρκεί όμως ένα καλό σχολείο για να αναπτυχθούν τα ταλέντα των παιδιών. Μπορείτε κι εσείς ως γονείς να τα βοηθήσετε σημαντικά δουλεύοντας μαζί τους στο σπίτι. Ακόμη κι αν μερικά από όσα κάνει το παιδί σας καθημερινά σας εκνευρίζουν (όπως το τραγούδι ή η ζωγραφική στους τοίχους) μπορεί να αποτελούν ενδείξεις ενός διαφαινόμενου ταλέντου σε  τομείς που σίγουρα μια μέρα θα του φανούν πολύ χρήσιμοι. Δεν έχετε παρά να παρατηρήσετε τη συμπεριφορά του και, αφού ανακαλύψετε την ιδιαίτερη κλίση του, να προσφέρετε στο παιδί σας τα απαραίτητα «όπλα» για να την εξελίξει.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στο σπίτι

Τα ταλέντα των παιδιών πρέπει να αναπτυχθούν όσο το δυνατόν νωρίτερα, ώστε να μπορέσουν τα να εξασκήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο. Δεν χρειάζεται να έχετε πάρα πολλά χρήματα ή ακόμα και χρόνο για να βοηθήσετε τα παιδιά να μάθουν και να βελτιώσουν την ικανότητά τους να σκέφτονται και να επικοινωνούν. Εδώ λοιπόν είναι μερικά πράγματα που πρέπει να κάνετε στο σπίτι:

Ρυθμίστε υψηλούς ακαδημαϊκούς στόχους για τα παιδιά σας

Πείτε τους ότι η επιτυχία είναι εφικτή, ότι θα επωφεληθούν αργότερα στη ζωή τους από το να κάνουν κάτι που πραγματικά τους αρέσει. Θα βοηθήσετε έτσι να αναπτυχθεί το αίσθημα της υπερηφάνειας για τον εαυτό τους.

Μιλήστε και παίξτε με τα παιδιά σας

Έχετε συχνά συνομιλίες σχετικά με τα τρέχοντα γεγονότα, τι συμβαίνει στη γειτονιά και την περιοχή σας, τι κάνετε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Περιγράψτε την καθημερινή σας ρουτίνα και εξηγήστε τι κάνατε και γιατί. Ενθαρρύνετε τα παιδιά και κάντε τους ερωτήσεις στις οποίες μπορούν να απαντήσουν. Συνθέστε μαζί ιστορίες, παίξτε επιτραπέζια παιχνίδια και συναρμολογήστε πάζλ.

Ζητήστε από τα παιδιά να δίνουν προσοχή στον τρόπο που μιλούν οι άνθρωποι στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο

Αυτό θα τους δημιουργήσει καλά πρότυπα ομιλίας και θα μάθουν να μιλούν σωστά ελληνικά. Θα εμπλουτίσουν επίσης πλουσιότερο λεξιλόγιο και θα αποκτήσουν μια σφαιρική άποψη για τα τεκταινόμενα στον κόσμο.

Δώστε προσοχή σε οτιδήποτε κάνουν όμως η ζωγραφική ή η απομνημόνευση σε αριθμούς

Θα τους βοηθήσετε έτσι να αναπτύξουν σπουδαίες δεξιότητες. Αν ξεκινήσετε μάλιστα από νωρίς εξωσχολικές δραστηριότητες, μπορεί να εντρυφήσετε ακόμα περισσότερο στα ταλέντα των παιδιών σας.

Μπορείτε επίσης να:

• Βρείτε έναν μέντορα στην οικογένεια που να μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτύξουν τα ταλέντα τους και να αποτελέσει πρότυπο για την ακαδημαϊκή τους επίδοση.
• Δημιουργήσετε έναν ήσυχο χώρο μελέτης στο σπίτι που θα τα βοηθήσει στην εργασία τους ή να βρείτε ένα πρόγραμμα μετά το σχολείο που θα εξασφαλίζει η μελέτη να γίνεται χωρίς περισπασμούς.
• Ρωτήσετε τον εκάστοτε εκπαιδευτή/δάσκαλο να σας πει τι μπορείτε να κάνετε ώστε να συμβάλλετε στη δημιουργία ενός συστήματος υποστήριξης.

Έως και το 60% των ανθρώπων "βλέπει" ή "ακούει" αγαπημένα πρόσωπα που έχουν πεθάνει!

Οι άνθρωποι που έχουν χάσει τον/την σύζυγό τους ή άλλο αγαπημένο πρόσωπο, κάποια στιγμή έχουν την εντύπωση πως τον «βλέπουν ή τον «ακούν», σύμφωνα με μια ιταλική επιστημονική έρευνα. Η μελέτη δείχνει ότι οι παραισθήσεις αυτές είναι πολύ διαδεδομένες μεταξύ ανθρώπων που δεν έχουν κανένα ιστορικό ψυχικής νόσου, αλλά δεν συζητιούνται ευρέως για να μην νομίσουν οι άλλοι ότι ο πενθών ή η πενθούσα έχει τρελαθεί.

Οι ερευνητές του Τμήματος Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου του Μιλάνο, με επικεφαλής τον Αρμάντο Ντ' Αγκοστίνο, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο "Journal of Affective Disorders" (Περιοδικό Συναισθηματικών Διαταραχών), αξιολόγησαν (μετα-ανάλυση) όλες τις έως τώρα μελέτες πάνω στο ζήτημα.

Η ανάλυση δείχνει ότι το 30% έως 60% (ανάλογα με την μελέτη) των ανθρώπων που έχουν χηρεύσει ή βιώνουν πένθος, έχουν παραισθητικές εμπειρίες, όπως να βλέπουν τον αγαπημένο τους να κάθεται στην καρέκλα που αγαπούσε ή να τον ακούνε να τους καλεί με το όνομά τους.

«Τα στοιχεία δείχνουν ότι είναι εντυπωσιακά υψηλή η συχνότητα τέτοιων παραισθητικών εμπειριών μετά από πένθος», αναφέρουν οι ιταλοί επιστήμονες. Όπως επισημαίνουν όμως, πολλοί άνθρωποι δεν μιλάνε ποτέ ανοιχτά γι' αυτές τις ασυνήθιστες εμπειρίες τους, εν μέρει από τον φόβο τους ότι θα παρεξηγηθούν.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν έχει μελετηθεί επαρκώς από επιστημονική πλευρά (οι έως τώρα μελέτες είναι λίγες και σε μικρό δείγμα), κάτι που πρέπει πλέον να γίνει πιο συστηματικά.

Σε ένα βαθμό, οι παραισθήσεις αυτές μοιάζουν με εκείνες που έχουν όσοι υποφέρουν από διαταραχή μετατραυματικού στρες. Μερικές φορές οι παραισθήσεις, πέρα από όραση και ακοή, αφορούν την αφή, την όσφρηση, αλλά και μια αόρατη «παρουσία» πέρα από τις πέντε αισθήσεις.

Οι Ιταλοί επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι, προς το παρόν, παραμένει αβέβαιο κατά πόσο αυτές οι εμπειρίες θα πρέπει να θεωρηθούν παθολογικές και πού θα πρέπει να χαραχθεί το όριο ανάμεσα στη φυσιολόγική και στην παθολογική εμπειρία του πένθους.

Ένα ισχυρότερο Hubble στα σκαριά από την Κίνα

Η Κίνα στοχεύει να γίνει υπερδύναμη και στον τομέα των επιστημονικών ερευνών που διεξάγονται έξω από τη γήινη ατμόσφαιρα. Χαρακτηριστική απόδειξη το πρόγραμμα που ανακοινώθηκε φέτος στο Κοινοβούλιο της χώρας, για την κατασκευή ενός διαστημικού τηλεσκοπίου το οποίο θα υπερβαίνει κατά πολύ τις δυνατότητες του αμερικανικού Hubble. 

Σύμφωνα με τον πρώην πρόεδρο της αεροδιαστημικής εταιρείας CASC, το τηλεσκόπιο θα είναι εξοπλισμένο με φακό με διάμετρο μεγαλύτερη από δύο μέτρα. Επομένως, το οπτικό του πεδίο θα είναι 300 φορές μεγαλύτερο από του Hubble, με παραπλήσια ευκρίνεια.

Οι παραπάνω τεχνικές προδιαγραφές σημαίνουν πως η κινεζική εκδοχή του Hubble θα μπορέσει να χαρτογραφήσει το 40% του σύμπαντος μέσα σε μόλις 10 χρόνια. Όπως σημείωσε ο επικεφαλής του κινεζικού επανδρωμένου διαστημικού προγράμματος, αυτό σημαίνει θα προσφέρει ακόμη περισσότερα δεδομένα για τη μελέτη της δράσης της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης στο σύμπαν, συμβάλλοντας επίσης στην αναζήτηση ακόμη περισσότερων εξωπλανητών.

Εκτός όμως από τις λειτουργίες του επιστημονικού οργάνου, εξίσου εντυπωσιακά είναι τα σχέδια για τον τρόπο λειτουργίας του. Σύμφωνα με τους κινέζους το τηλεσκόπιο θα βρίσκεται σε τροχιά κοντά σε έναν κινεζικό διαστημικό σταθμό, πιθανότατα τον Tiangong 3, ώστε οι αστροναύτες (ή «ταϊκοναύτες» όπως ονομάζονται στην Κίνα), να μπορούν να παρέμβουν γρήγορα για να επιδιορθώσουν οποιαδήποτε βλάβη.

Η δυνατότητα αυτή είναι πρωτοποριακή, αν σκεφθεί κανείς πως η NASA χρειάσθηκε 3,5 χρόνια για να αποκαταστήσει το κατασκευαστικό λάθος που είχε το κύριο κάτοπτρο του Hubble όταν εκτοξεύθηκε το τηλεσκόπιο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δύο ρομποτικοί βραχίονες που θα έχει το Tiangong 3 μπορεί να αποδειχθούν εξαιρετικά χρήσιμοι στη συντήρηση του τηλεσκοπίου.

Είναι η πρώτη φορά που ένας διαστημικός σταθμός θα αναλάβει τον ρόλο μόνιμης βάσης για την υποστήριξη ενός τηλεσκοπίου ή ακόμη και ενός δορυφόρου. Είναι χαρακτηριστικό πως οι τροχιές των Skylab, Mir και του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού βρίσκονταν μακριά από οποιονδήποτε τεχνητό δορυφόρο της Γης.

Για να μπορεί ο Tiangong 3 να φέρει σε πέρας μία τέτοια αποστολή, θα πρέπει να φυλάσσονται στο εσωτερικό του εξαρτήματα του τηλεσκοπίου, αλλά και τα απαραίτητα εργαλεία. Πάντως, εκτός από την καλή λειτουργία του επιστημονικού οργάνου, ένα παράπλευρό όφελος για την Κίνα είναι πως θα αποκτήσει πολύτιμη εμπειρία για άλλα διαστημικά πρότζεκτ, όπως την εξόρυξη μετάλλων από αστεροειδείς ή τη συναρμολόγηση ενός διαστημικού σκάφους σε τροχιά γύρω από τη Γη, ώστε όταν ολοκληρωθεί να βάλει «πλώρη» για τον πλανήτη Άρη.

Το Hubble επιβεβαιώνει την κοσμική επιτάχυνση με τον ασθενή βαρυτικό εστιασμό

<Αυτή η εικόνα δείχνει μια ήρεμη ανασυγκρότηση της συνολικής μάζας (ως επί το πλείστον σκοτεινής) κατανεμημένης στο πεδίο "COSMOS", που δημιουργήθηκε από τα δεδομένα που έχει το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble και τα επίγεια τηλεσκόπια

Χρειάζεστε  περισσότερες αποδείξεις ότι η διαστολή του σύμπαντος επιταχύνεται; Απλά δείτε τις παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble. Μια διεθνής ομάδα αστρονόμων πράγματι επιβεβαίωσε ότι η διαστολή του σύμπαντος επιταχύνεται.

Η ομάδα, με επικεφαλής τον Tim Schrabback από το παρατηρητήριο του Leiden, προέβη σε μια εντατική μελέτη περισσοτέρων από 446.000 γαλαξιών μέσα στο πεδίο παρατηρήσεων της έρευνας COSMOS (Cosmological Evolution Survey), που είναι το αποτέλεσμα της μεγαλύτερης έρευνας που έχει ποτέ διεξαχθεί με το Χαμπλ. Κατά την έρευνα "COSMOS", το Hubble φωτογράφησε 575 ελαφρά επικαλυμμένες όψεις του ίδιου μέρους του Σύμπαντος, με την βοήθεια της Σύνθετης Κάμερας για Έρευνες (ACS) που βρίσκεται πάνω στο τηλεσκόπιο. Χρειάστηκαν μάλιστα σχεδόν 1.000 ώρες παρατηρήσεων για να ληφθούν αυτές οι εικόνες.

Εκτός από τα δεδομένα του Hubble, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία για μετατοπίσεις προς το ερυθρό, από επίγεια τηλεσκόπια για να προσδιορίσουν τις αποστάσεις των 194.000 γαλαξιών που ερευνήθηκαν (έως μία μετατόπιση προς το ερυθρό ή redshift όπως λέγεται, 5).

"Ο τεράστιος αριθμός των γαλαξιών που περιλαμβάνονται σε αυτό το είδος της ανάλυσης είναι πρωτοφανής, αλλά πιο σημαντικό είναι το πλήθος των πληροφοριών που θα μπορούσαμε να πάρουμε για τις αόρατες δομές στο Σύμπαν από αυτό το εξαιρετικό σύνολο δεδομένων," λέει το μέλος της ερευνητικής ομάδας Patrick Simon από το πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου.

Ειδικότερα, οι αστρονόμοι θα μπορούσε να "ζυγίσουν” τη μεγάλης κλίμακας κατανομής της ύλης στο διάστημα σε μεγάλες αποστάσεις. Για να γίνει αυτό, έκαναν χρήση του γεγονότος ότι η πληροφορία αυτή είναι κωδικοποιημένα στα παραμορφωμένα σχήματα των μακρινών γαλαξιών, ένα φαινόμενο που αναφέρεται ως ασθενής βαρυτικός εστιασμός. Με την χρήση πολύπλοκων αλγορίθμων, η ομάδα με επικεφαλής τον Schrabback έχει βελτιώσει την καθιερωμένη μέθοδο και έλαβε μετρήσεις για το σχήμα των γαλαξιών με μια πρωτοφανή ακρίβεια.

Η σχολαστικότητα και η κλίμακα αυτής της μελέτης επιβεβαιώνουν ανεξάρτητα από τις άλλες μεθόδους, ότι η επέκταση του σύμπαντος επιταχύνεται από μία μυστηριώδη ουσία που ονομάζεται σκοτεινή ενέργεια. Υπάρχουν δε αρκετές άλλες τέτοιες ανεξάρτητες επιβεβαιώσεις. Οι επιστήμονες πρέπει να γνωρίζουν πως εξελίχθηκε ο σχηματισμός μεγάλων συγκεντρώσεων ύλης στην πορεία του Σύμπαντος, για να καθορίσουν πώς η βαρυτική δύναμη, η οποία συγκρατεί την ύλη μαζί σε γαλαξίες κλπ, μαζί με την σκοτεινή ενέργεια, μια αντιβαρυτική δύναμη που επιταχύνει την διαστολή του Σύμπαντος, έχουν επιδράσει πάνω σε αυτές τις συγκεντρώσεις.

"Η σκοτεινή ενέργεια επηρεάζει τις μετρήσεις μας για δύο λόγους. Πρώτον, όταν αυτή είναι παρούσα, τότε τα σμήνη των γαλαξιών αναπτύσσονται πιο αργά, και, δεύτερον, γιατί αυτή αλλάζει τον τρόπο με το Σύμπαν διαστέλλεται, οδηγώντας σε ολοένα και πιο απομακρυσμένους – και φυσικά πιο αποτελεσματικούς βαρυτικούς φακούς – γαλαξίες. Η ανάλυσή μας είναι ευαίσθητη και για τα δύο αποτελέσματα (λόγους)”, λέει ο συνεργάτης της έρευνας Benjamin Joachimi από το Πανεπιστήμιο της Βόννης. “Η μελέτη αυτή προσφέρει, επίσης, μια επιπλέον επιβεβαίωση για τη θεωρία της γενικής σχετικότητας, η οποία προβλέπει πως το ο βαρυτικός εστιασμός εξαρτάται από την μετατόπιση προς το ερυθρό," προσθέτει.

Ο μεγάλος αριθμός των γαλαξιών που περιλαμβάνονται στη μελέτη αυτή, μαζί με τις πληροφορίες για τις μετατοπίσεις του μήκους κύματος προς το ερυθρό τους οδηγεί σε ένα σαφέστερο χάρτη για το πώς στήνεται ένα τμήμα του Σύμπαντος με ακρίβεια. Αυτό μας βοηθά να δούμε τους γαλαξίες και πώς αυτοί κατανέμονται.

"Με πιο ακριβείς πληροφορίες για τις αποστάσεις μας προς τους γαλαξίες, μπορούμε να μετρήσουμε την κατανομή της ύλης μεταξύ αυτών και εμάς με μεγαλύτερη ακρίβεια," σημειώνει ο συν-ερευνητής Jan Hartlap από το Πανεπιστήμιο της Βόννης. "Πριν, οι περισσότερες από τις μελέτες που έγιναν σε 2 διαστάσεις (2D), όπως γίνεται με τη λήψη της ακτινογραφίας θώρακος. Η μελέτη μας όμως μοιάζει περισσότερο με μία τρισδιάστατη αναπαράσταση του σκελετού. Εκτός αυτού, είμαστε σε θέση να παρακολουθήσουν τον σκελετό της σκοτεινής ύλης όπως ξεκίνησε από τις απαρχές του Σύμπαντος μέχρι σήμερα”, σχολιάζει ο William High από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, και ένας άλλο συνεργάτης της ομάδας.

Οι αστρονόμοι επέλεξαν ειδικά την έρευνα "COSMOS", διότι αυτή θεωρείται ότι παρουσιάζει ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του Σύμπαντος. Με εμπεριστατωμένες μελέτες, όπως αυτή υπό την ηγεσία του Schrabback, οι αστρονόμοι θα πρέπει κάποτε να είναι σε θέση να εφαρμόσουν την τεχνική τους σε ευρύτερες περιοχές του ουρανού, σχηματίζοντας έτσι μια πιο καθαρή εικόνα του για το τι βρίσκεται πραγματικά εκεί έξω.

Τα αποτελέσματα της μελέτης θα δημοσιευθούν σε μια μελλοντική έκδοση της Αστρονομίας και Αστροφυσικής.

CERN: Στο εσωτερικό του Μεγάλου Επιταχυντή

Έχετε σκεφτεί ποτέ πως είναι να βρίσκεται κανείς μέσα στο Μεγάλο Επιταχυντή Νετρονίων του CERN;

Αν όχι, τότε το BBC παρουσιάζει ένα συγκλονιστικό βίντεο το οποίο δείχνει πως είναι να βρίσκεται κάνεις στην «καρδιά» του μεγαλύτερου πειράματος στον κόσμο.

Όπως μεταδίδει η Daily Mail, χτισμένος σε ένα τούνελ το οποίο είναι μεγαλύτερο από 27 χιλιόμετρα σε μήκος, ο Μεγάλος Επιταχυντής Νετρονίων είναι ο μεγαλύτερος επιταχυντής σωματιδίων στον κόσμο.

Μυστηριώδες αντικείμενο εξήλθε μέσα από μια Μαύρη Τρύπα;

Πρόσφατα ένα μυστηριώδες αντικείμενο επαναπροσδιόρισε όλα όσα νομίζαμε ότι γνωρίζαμε για τις μαύρες τρύπες. Πρώτα απ ‘όλα οι μαύρες τρύπες υποτίθεται ότι απορροφούν τα πάντα σε αυτές, ακόμη και το φως. Δεύτερον, η βαρύτητα είναι τόσο ισχυρή που πιστεύετε ότι τίποτα στο γνωστό σύμπαν θα μπορούσε να προέλθει από μια μαύρη τρύπα.
Όλα αυτά άλλαξαν όταν η NASA ανακοίνωσε ότι κάτι πολύ μεγάλο βγήκε από μια μαύρη τρύπα.

Τι ακριβώς συνέβη; Καθώς δύο από τα διαστημικά τηλεσκόπια της NASA, το ένα εκ των οποίων ήταν το NuSTAR, παρατηρούσαν την συγκεκριμένη μαύρη τρύπα, πολύ ξαφνικά, ένα μεγάλο αντικείμενο «εκτοξεύτηκε» από τη μέση ή «στέμμα» της μαύρης τρύπας. Αμέσως μετά από αυτό το αξιοσημείωτο γεγονός ένας τεράστιος παλμός ενέργειας ακτίνων Χ εξήλθε από το στέμμα. Αυτό το γεγονός φαίνεται να προκάλεσε αμηχανία στους επιστήμονες της γης.

Η Fiona Harrison, η οποία είναι η κύρια ερευνήτρια στο NuSTAR, ανέφερε με έμφαση ότι αυτό το είδος του φαινομένου είναι ανήκουστο και αλλάζει εντελώς ό, τι πιστευόταν αρχικά για το πώς οι μαύρες τρύπες λειτουργούν. Ευτυχώς με το επίπεδο της τεχνολογίας που εμείς, ως φυλή είμαστε σε θέση να διαθέτουμε, καταφέραμε να καταγράψουμε αυτό το γεγονός. Τα δεδομένα που αποκομίσαμε από αυτό το γεγονός τώρα μας παρέχουν κάποια αναγκαία στοιχεία για το πως οι μαύρες τρύπες λειτουργούν και πώς είναι δομημένες.

Ο Dan Wilkins, από το πανεπιστήμιο Saint Mary, λέει ότι:
Ο Milky way είναι τεράστιος, και σε μια περιοχή του γαλαξία μας, που απλά ονομάζεται Τοξότης Α  παράγει μια σειρά από εκλάμψεις περίπου κάθε 10 ημέρες. Το τελευταίο διάστημα, η δραστηριότητα αυτών των εξάρσεων έχει αυξηθεί δραματικά, σε σημείο που να παράγονται σχεδόν κάθε μέρα. Ίσως να αναρωτιέστε τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Λοιπόν, ας ρίξουμε μια ματιά στην έρευνα των αστρονόμων ώστε να βάλουμε τα κομμάτια σε μια σειρά.
Αξιοποιώντας τους πόρους που οι αστρονόμοι έχουν σήμερα στη διάθεσή τους, δηλαδή τα 3 τεράστια διαστημικά τηλεσκόπια, έχουν τη δυνατότητα να συναρμολογήσουν μία εξαιρετικά συναρπαστική κοσμική σύνδεση με αυτές τις εκλάμψεις.
Ο Gabriele Ponti, από το Ινστιτούτο Max Planck για την Εξωγήινη Φυσική που βρίσκεται στη Γερμανία, έκανε αυτή την ενδιαφέρουσα παρατήρηση σχετικά με τις εκλάμψεις.
Έτσι, με λίγα λόγια, φαίνεται ότι είχαμε τη δυνατότητα να παρατηρήσουμε ένα φαινόμενο που έχει αλλάξει εντελώς τον τρόπο που πιστευόταν ότι οι μαύρες τρύπες λειτουργούν.
Ένα αντικείμενο εξήλθε πραγματικά από το στέμμα της μαύρης τρύπας και στη συνέχεια μια έκλαμψη ενέργειας ακτίνων Χ ακολούθησε, αφήνοντας μας εντελώς με ανοιχτό το στόμα.
Με τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου της Γρανάδας, μια ομάδα ερευνητών κατάφερε να παρατηρήσει τον τύπο της δομής στην απεραντοσύνη του ηλιακού μας συστήματος, παρά το γεγονός ότι είναι περισσότερα από πέντε δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά από το μικρό μπλε πλανήτη που ονομάζουμε σπίτι.
Ακριβώς για να θέσουμε αυτό το επίτευγμα σε μια διαφορετική προοπτική, ο γαλαξίας μας είναι τεράστιος και ήμασταν σε θέση να βρούμε ένα αντικείμενο που εκπέμπει ένα τεράστιο ποσό ενέργειας, σε τέτοιο βαθμό που αυτή η ενέργειά του να μπορεί να συγκριθεί με τη συνολική ενέργεια που εκπέμπεται από ολόκληρο τον γαλαξία.
Οι ερευνητές ήταν σε θέση να επιτύχουν αυτό το κατόρθωμα, με τη χρήση της λεγόμενης βαρυτικής επίδρασης μικροεστιασμού, το οποίο είναι ένα περιστατικό που προκαλείται από τα αστέρια που ανήκουν στον γαλαξία μας και χρησιμοποιείται για να ενισχύσει άλλες μικροσκοπικές περιοχές του κβάζαρ που περιέχει αυτό το αντικείμενο.
Επίσης, μέσω αυτής της διαδικασίας οι ερευνητές ήταν σε θέση να μετρήσουν την εσώτατη άκρη του δίσκου της ύλης ή αυτό που αποκαλούν δίσκο προσαύξησης, που είναι σε τροχιά γύρω από αυτό το συγκεκριμένο κβάζαρ, που ονομάζεται Q2237 + 0305.
Ο ερευνητής Jorge Jiménez Vicente, από το τμήμα UGR Θεωρητικής Φυσικής και Κοσμολογίας, εξηγεί ότι,
Στο γαλαξία μας, μόνο 1 σε κάθε 500 κβάζαρ επηρεάζεται γενικά από τη βαρυτική επίδραση μικροεστιασμού. Οι πληροφορίες που οι αστρονόμοι έχουν αποκτήσει από αυτό το περιστατικό θα είναι αρκετά χρήσιμες για να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τα κβάζαρ, τα οποία είναι απαραίτητα για να κατανοήσουμε πως ο γαλαξίας μας γεννήθηκε και εξελίχθηκε.
Όταν σκέφτεσαι το πόσο τεράστιο είναι αυτό το αντικείμενο, είναι αυτό που πραγματικά μας κάνει να αναρωτιώμαστε για το τι θα μπορούσε ενδεχομένως να είναι.