Σε κάποια εκατομμύρια χρόνια ο Άρης θα μοιάζει με τον Κρόνο

 
Ο μεγαλύτερος δορυφόρος του ‘Αρη, ο Φόβος, σε 20 με 40 εκατ. χρόνια θα αποσυντεθεί και τα απομεινάρια του θα δημιουργήσουν έναν δακτύλιο γύρω από τον «κόκκινο» πλανήτη.

 

Έτσι, σύμφωνα με τις νέες εκτιμήσεις των επιστημόνων, ο ‘Αρης θα γίνει ο πέμπτος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος με δακτύλιο, μετά τον Κρόνο, (που έχει πολλούς και εντυπωσιακούς δακτυλίους), τον Δία, τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα.

 

Υπό την αυξανόμενη βαρυτική έλξη του ‘Αρη, η τροχιά του Φόβου σταδιακά συγκλίνει προς τον μητρικό πλανήτη του. Κάποια στιγμή, ο δορυφόρος θα διαλυθεί, αφήνοντας στη θέση του έναν τεράστιο όγκο σκόνης και μεγαλύτερων θραυσμάτων. Η διαδικασία δημιουργίας του δακτυλίου δεν θα διαρκέσει πάνω από λίγες εβδομάδες.

 

Ο γεμάτος κρατήρες Φόβος έχει διάμετρο 22 χιλιομέτρων και διαγράφει τρεις πλήρεις περιφορές γύρω από τον ‘Αρη στο διάστημα μιας μέρας, σε απόσταση μόνο 6.000 χιλιοπμέτρων από την επιφάνεια του πλανήτη.

 

Ο δεύτερος δορυφόρος, ο Δείμος (το άλλο παιδί του θεού ‘Αρη στην μυθολογία), έχει περίπου το μισό μέγεθος του Φόβου και κινείται πολύ μακρύτερα από τον ‘Αρη.

 

Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια-Μπέρκλεϊ, με επικεφαλής τον Μπένζαμιν Μπλακ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό γεωεπιστημών «Nature Geoscience», σύμφωνα με το «Nature» και το «Science», υπολόγισαν ότι ο Φόβος πλησιάζει τον ‘Αρη περίπου δύο εκατοστά κάθε χρόνο.

 

Με αυτό τον ρυθμό, θα συναντήσει την ατμόσφαιρα του τελευταίου σε 20 έως 40 εκατ. χρόνια, πράγμα που θα σημάνει και το πρόωρο τέλος του στο διάστημα, προτού προλάβει να πέσει πάνω στον πλανήτη.

 

Αφότου δημιουργηθεί ο δακτύλιος γύρω από τον ‘Αρη, εκτιμάται ότι θα διαρκέσει από ένα έως εκατό εκατομμύρια χρόνια. Επειδή όμως ο Φόβος αποτελείται από σκούρα υλικά που δεν αντανακλούν καλά το ηλιακό φως, ο μελλοντικός δακτύλιος θα είναι δύσκολο να γίνει ορατός από τη Γη.

 

Αρχικά ο δακτύλιος θα είναι πυκνός όπως του Κρόνου, αλλά σταδιακά θα αραιώνει, ώσπου θα εξαφανισθεί τελείως.

 

Εκτός από τον Φόβο, κάτι ανάλογο μπορεί να συμβεί με τον δορυφόρο Τρίτωνα του Ποσειδώνα, ο οποίος επίσης σταδιακά τείνει να πέσει πάνω στον πλανήτη του και άρα να διαλυθεί κι αυτός. Οι θεαματικοί δακτύλιοι του Κρόνου μπορεί να σχηματίσθηκαν με παρόμοιο τρόπο στο παρελθόν.

 

Μελλοντικές αποστολές στον ίδιο τον Φόβο, που θα μελετήσουν επί τόπου τη γεωλογική σύνθεση, την πυκνότητά και άρα την ανθεκτικότητά του, θα μπορέσουν να επιβεβαιώσουν κατά πόσο είναι σωστές οι προβλέψεις των επιστημόνων για την τύχη του.

Ανακαλύφθηκε εξωπλανήτης «χιονόμπαλα», που μοιάζει με τη Γη

Επιστήμονες της NASA ανακάλυψαν έναν νέο εξωπλανήτη – OGLE-2016-BLG-1195Lb  – που έχει την ίδια μάζα με τη Γη και περιφέρεται γύρω από το άστρο του στην ίδια απόσταση που έχει η τροχιά του πλανήτη μας από τον Ήλιο. Όμως, από την άλλη, πιθανότατα είναι μια «χιονόμπαλα», ένας τόσο παγωμένος κόσμος που θα είναι αδύνατο να φιλοξενεί ζωή – τουλάχιστον όπως την ξέρουμε- επειδή το μητρικό άστρο του είναι υπερβολικά αχνό.

 

Ο OGLE-2016-BLG-1195Lb ανακαλύφθηκε χάρις στο Κορεάτικο Δίκτυο Τηλεσκοπίων ΚMTNe

 

Ο εξωπλανήτης OGLE-2016-BLG-1195Lb απέχει περίπου 13.000 έτη φωτός και το άστρο του μπορεί να μην είναι καν κανονικό άστρο, αλλά πιθανώς ένας καφέ νάνος, δηλαδή ένα παρ’ ολίγον άστρο, που δεν έγινε ποτέ τόσο καυτό, ώστε να ενεργοποιήσει τη διαδικασία της πυρηνικής σύντηξης στο εσωτερικό του. Η μάζα του είναι μόνο το 7,8% του Ήλιου, στα όρια ακριβώς του να θεωρηθεί άστρο.

 

Επειδή το άστρο του έχει τόσο αχνή ακτινοβολία, ο νέος εξωπλανήτης εκτιμάται ότι είναι υπερβολικά κρύος, ίσως πιο κρύος και από τον Πλούτωνα στο ηλιακό μας σύστημα, οπότε αποκλείεται να κυλά νερό στην επιφάνειά του. Μάλλον όλος ο πλανήτης θα είναι ένα…παγάκι.
 

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Γιόσι Σβάρτσβαλντ του Εργαστηρίου Αεριοπροώθησης (JPL) της NASA, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό αστροφυσικής «Astrophysical Journal Letters», πραγματοποίησαν την ανακάλυψη με το δίκτυο επίγειων τηλεσκοπίων ΚMTNet και με το αμερικανικό διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer. Ο πλανήτης είναι ο μικρότερος που έχει ποτέ ανακαλυφθεί με τη λεγόμενη μέθοδο του μικροφακού.

Ζούμε σε μια φυσαλίδα: ο ήλιος και οι πλανήτες περιβάλλονται από μια σφαιρική ηλιοθήκη

Nέα δεδομένα από τις αποστολές της NASA Cassini, Voyager 1 και 2. Ο Ήλιος βρίσκεται στο κέντρο. Το Voyager 1 (επάνω) έχει περάσει στον μεσοαστρικό χώρο από τον Αύγουστο του 2012 και «αισθάνεται» τη ροή του μεσοαστρικού αερίου (κόκκινα βέλη) και το μεσοαστρικό μαγνητικό πεδίο (γκρι γραμμές), ενώ το Voyager 2 (κάτω) βρίσκεται ακόμη μέσα στην «ηλιοθήκη», έναν σχεδόν σφαιρικό φλοιό που λειτουργεί ως μια μεγάλης κλίμακας «δεξαμενή» πλάσματος και σηματοδοτεί την αλληλεπίδραση της ηλιακής «φυσαλίδας» με τον μεσοαστρικό χώρο. Η χρωματική κλίμακα δείχνει την κατανομή των ενεργητικών ουδετέρων ατόμων που καταγράφει το Cassini. Τα ενεργητικά ουδέτερα άτομα προκύπτουν από μια διαδικασία ανταλλαγής φορτίου μεταξύ ενεργητικών ιόντων και ουδέτερων σωματιδίων και μπορούν να λειτουργήσουν ως κομιστές σημαντικών πληροφοριών προερχόμενα από πολύ απομακρυσμένες περιοχές της ηλιόσφαιρας. (Δεξιά εικόνα): Σε αντίθεση με την παλαιότερη θεωρητική αντίληψη, η μορφή της ηλιόσφαιρας είναι περισσότερο συμμετρική και μοιάζει με μια σφαιρική «φυσαλίδα»

 

Τα διαστημόπλοια Voyager 1, Voyager 2 και Cassini αποκαλύπτουν τη δομή και το σχήμα της Ηλιόσφαιρας

Απεικόνιση της μορφής της ηλιόσφαιρας και της θέσης των διαστημοπλοίων Voyager 1 & 2 βασισμένη σε μετρήσεις των Voyagers και του Cassini. Ο Ήλιος βρίσκεται στο κέντρο. Το Voyager 1 (επάνω) έχει περάσει στον μεσοαστρικό χώρο από τον Αύγουστο του 2012 και «αισθάνεται» τη ροή του μεσοαστρικού αερίου (κόκκινα βέλη) και το μεσοαστρικό μαγνητικό πεδίο (γκρι γραμμές), ενώ το Voyager 2 (κάτω) βρίσκεται ακόμη μέσα στην «ηλιοθήκη», έναν σχεδόν σφαιρικό φλοιό που λειτουργεί ως μια μεγάλης κλίμακας «δεξαμενή» πλάσματος και σηματοδοτεί την αλληλεπίδραση της ηλιακής «φυσαλίδας» με τον μεσοαστρικό χώρο. Η χρωματική κλίμακα δείχνει την κατανομή των ενεργητικών ουδετέρων ατόμων που καταγράφει το Cassini. Τα ενεργητικά ουδέτερα άτομα προκύπτουν από μια διαδικασία ανταλλαγής φορτίου μεταξύ ενεργητικών ιόντων και ουδέτερων σωματιδίων και μπορούν να λειτουργήσουν ως κομιστές σημαντικών πληροφοριών προερχόμενα από πολύ απομακρυσμένες περιοχές της ηλιόσφαιρας. (b) Σε αντίθεση με την παλαιότερη θεωρητική αντίληψη, η μορφή της ηλιόσφαιρας είναι περισσότερο συμμετρική και μοιάζει με μια σφαιρική «φυσαλίδα»

 

Μέχρι σήμερα η θεωρητική έρευνα για την ηλιόσφαιρα υποστήριζε πως η µορφή της μοιάζει περισσότερο µε µαγνητόσφαιρας. Η τελική πειραµατική επιβεβαίωση πως η θεώρηση αυτή δεν είναι ακριβής, ήρθε πρόσφατα από ερευνητές της Ακαδηµίας Αθηνών και του Applied Physics Laboratory/Johns Hopkins University, µέσω της δηµοσίευσης των αποτελεσµάτων τους στο περιοδικό Nature Astronomy στις 24 Απριλίου 2017.

 

Ύστερα από 55 χρόνια επιστηµονικής έρευνας, οι συνδυασµένες µετρήσεις των διαστηµοπλοίων Voyager 1, Voyager 2 και Cassini αποδεικνύουν ότι οι µεταβολές του ηλιακού ανέµου εκτείνονται έως τα όρια της ηλιόσφαιρας κατά τη διάρκεια του 11ετούς ηλιακού κύκλου και υποδεικνύουν πως αυτή αλληλεπιδρά µε το µεσοαστρικό αέριο ως µία διαµαγνητική «φυσαλίδα» πλάσµατος.

 

Η ηλιόσφαιρα είναι μια εκτεταµένη περιοχή που κυριαρχείται από τη ροή του ηλιακού ανέµου, περιλαµβάνει το ηλιακό µας σύστηµα και εκτείνεται σε αποστάσεις ως και 120 φορές µεγαλύτερες από την απόσταση Γης-Ήλιου. Από το 1961, το σχήµα και η αλληλεπίδρασή της µε το µεσοαστρικό αέριο, περιγραφόταν στο πλαίσιο δύο σηµαντικά διαφορετικών θεωρητικών µοντέλων: ενός µοντέλου τύπου µαγνητόσφαιρας (όπως εκείνη της Γης) µε µαγνητοουρά που θα µπορούσε να εκτείνεται σε αποστάσεις µεγαλύτερες κατά τουλάχιστον 1000 φορές από την απόσταση Γης-Ηλίου, και ενός µοντέλου που προέβλεπε µία περισσότερο συµµετρική, σχεδόν σφαιρική δοµή που αλληλεπιδρά µε ένα µεγάλης κλίµακας µεσοαστρικό µαγνητικό πεδίο.

 

Μετρήσεις Ενεργητικών Ουδετέρων Σωµατιδίων (ΕΝΑ) από το πείραµα Magnetospheric IMaging Instrument (MIMI) του διαστημοπλοίου Cassini σε συνδυασµό µε µετρήσεις ενεργητικών ιόντων από τα πειράµατα Low Energy Charged Particle (LECP) στα Voyager 1 και 2, δείχνουν πως η ηλιόσφαιρα αποκρίνεται στις αλλαγές της ροής του ηλιακού ανέµου µέσα στη διάρκεια του 11-ετούς ηλιακού κύκλου και εντός ενός σύντοµου χρονικού διαστήµατος, περίπου 2-3 ετών. Η απόκριση της ηλιόσφαιρας, µάλιστα, εµφανίζει παρόµοια συµπεριφορά σε αυτές τις αλλαγές, τόσο προς την κατεύθυνση της αιχµής της («ρύγχος»), όπου συναντά την εισερχόµενη ροή του µεσοαστρικού αερίου, όσο και προς την αντιδιαµετρική κατεύθυνση, εκείνη της «ουράς».

 

Η έξοδος του Voyager 1 στο µεσοαστρικό χώρο συνοδεύτηκε από ένα σύνολο εντυπωσιακών µετρήσεων, όπου, µεταξύ άλλων αποτελεσµάτων, διαπιστώθηκε η ύπαρξη ενός πολύ ισχυρότερου µαγνητικού πεδίου από αυτό που αναµενόταν θεωρητικά. Τα παραπάνω αποτελέσµατα, σε συνδυασµό µε την εξακρίβωση πως η πίεση του πλάσµατος µέσα στην «ηλιοθήκη» (µια περιοχή, «φλοιός», µεταξύ του κρουστικού κύµατος παύσης και της ηλιόπαυσης) είναι σηµαντικά µεγαλύτερη από εκείνη του µαγνητικού πεδίου, υποδεικνύουν πως η ηλιόσφαιρα είναι µια σχεδόν συµµετρική «φυσαλίδα» πλάσµατος που εµφανίζει διαµαγνητική συµπεριφορά: «αντιστέκεται» στη ροή του µεσοαστρικού αερίου που περιτυλίγεται γύρω από την ηλιόσφαιρα, λίγο έως πολύ, όπως το νερό ρέει γύρω από ένα βότσαλο σε ένα ποτάµι.

 

Η Ακαδηµία Αθηνών συµµετέχει ενεργά στην έρευνα των ορίων του ηλιακού µας συστήµατος µέσω των ερευνητών του Γραφείου Διαστηµικής Έρευνας και Τεχνολογίας και του Ακαδηµαϊκού Καθηγητή Σταµάτιου Μ. Κριµιζή, επικεφαλής του Γραφείου και των πειραµάτων LECP στα Voyager 1 και 2, αλλά και του πειράµατος MIMI στο Cassini

O Ευρωπαϊκός μηδενισμός

Μηδενισμός και δημιουργία

 Καθ’ όλη την έκταση αυτού του έργου είναι έκδηλη μια γενεαλογικής υφής ερμηνευτική, που βλέπει προς τα πίσω για να κοιτάξει μπροστά. Βλέπει προς τα πίσω: οικο-δομεί μια στέρεη εσωτερική επαφή με τα μεγάλα έργα του φιλοσοφικού πολιτισμού ‒πρωτίστως του ελληνικού με προεξάρχοντα τον προσωκρατικό στοχασμό‒ για να περιγράψει εν τέλει την ιστορία του ευρωπαϊκού μηδενισμού, με τη δύναμη μιας φιλοσοφικής ρητορικής, σχεδόν παρόμοιας κατά τη δομή της με εκείνη του πλατωνικού Φαίδρου. Η νοητή γραμμή της εν λόγω ρητορικής συνάπτεται με την προοπτική του μηδενισμού, που αρνείται τον ως τώρα υπαρκτό κόσμο ως ένα είδος Είναι και παρουσιάζει το μέλλον, να «ομιλεί με εκατό σημεία», καθιστά δηλαδή εφικτή την αλλαγή του κόσμου, έξω από «τα παράσιτα του πνεύματος» και την παρακμιακή ηθική. Το υπό συζήτηση άρθρο ανάγει τη σπουδαιότητά του, πριν απ’ όλα, στο γεγονός ότι εισχωρεί μέσα στα αβυσσαλέα ριζώματα του σύγχρονου ευρωπαϊκού μηδενισμού και ξανασκέπτεται, από μηδενική βάση, ό,τι ως τώρα θεωρούνταν δεδομένο, αποτελειωμένο, ολοκληρωμένο σύστημα αξιών.

Ουσιαστικά, ο Νίτσε αναζητεί εκείνο το φωτεινό μονοπάτι της σκέψης, ικανό να οδηγήσει σε μια νέα, ερμηνευτική εσωτερικότητα της ζωής, που θα περισώζει την εξωτερικότητα εδώ και τώρα και θα αποτελεί έτσι την ακαταμάχητη δύναμη ενάντια στον καλπάζοντα βαρβαρισμό των διαφόρων ‒ισμών: φιλελευθερ-ισμός, εθνικ-ισμός, δημοκρατ-ισμός, σοσιαλ-ισμός, ολοκληρωτ-ισμός, χριστιαν-ισμός, Διαφωτ-σμός κ.λπ. Αυτοί και παρόμοιοι ‒ισμοί έχουν ένα κεφαλαιώδες κοινό χαρακτηριστικό, μεταξύ πολλών επί μέρους άλλων: έχουν αφαιρέσει από τον άνθρωπο την πίστη στην εδώ και τώρα ζωή, στην παρούσα ζωή, για χάρη και δυνάμει μιας πίστης στα αφηρημένα, κενά συγκεκριμένου περιεχομένου ιδεώδη ενός υπεραισθητού, υπερβατικού, θεολογικο-μεταφυσικού κόσμου. Πρόκειται, στ’ αλήθεια, για μια συστηματική παραπλάνηση-αποδυνάμωση του ανθρώπου, το πνευματικό άρωμα της οποίας συγκροτείται από ένα, εδώ και αιώνες, εδραιωμένο σύστημα αξιών. Είναι αυτό που παραλύει τα κύτταρα της βουλητικής δύναμης και των πηγαίων ενστίκτων του ανθρώπου, με αποτέλεσμα να δομείται σε εξουσία η αρρωστημένη, αρνητική, σαθρή βούληση όλων των παρασιτικών στοιχείων και να συνθλίβεται καθετί το υγιές, το δυνατό, το βέλτιστο, το άριστο. Το τελευταίο τούτο δεν έχει να κάνει με κάποιον παλιομοδίτικο αριστοκρατισμό, όπως αφελώς πιστεύουν ορισμένα αντιπνευματικά όντα, αλλά με την ικανότητα του ανθρώπου να καταπολεμήσει τη διαφθορά, την ηθική κατάπτωση, γενικώς την παρακμή ή παρακμιακή ζωή, στην οποία τον καταδικάζουν οι θεσμικοί και άλλοι μηχανισμοί των ως άνω ‒ισμών.

Είναι αλήθεια πως η σημερινή εποχή, όπως και εκείνη που έγραφε ο Νίτσε, είναι άκρως περίπλοκη και όχι λιγότερο μηδενιστική. Ο συνολικός της προβληματισμός για την πορεία του πνευματικού πολιτισμού συνυφαίνεται με την αγωνία γύρω από την πολιτική, πολιτισμική, τεχνικο-επιστημονική εξέλιξη εν όλω του ανθρώπου. Το ερώτημα, επομένως, που διατρέχει το σύνολο της νιτσεϊκής σκέψης στο παρόν βιβλίο και αποτυπώνει αυτή την αγωνία, ηχεί περίπου ως εξής: πώς μπορεί η αυθεντική ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, του ανθρωπίνως υπάρχειν, να βρει την περπατησιά της έξω από τη και ενάντια στη μηδενιστική αποσάθρωσή της; Ο φιλόσοφος απαντά: μεταστοιχειώνοντας όλες εκείνες τις αξίες, που μας υπαγορεύουν τρόπους θέασης του κόσμου και άντλησης αντίστοιχων νοημάτων ζωής. Μόνο έτσι μπορούμε να καταστρέψουμε όλες τις παρασιτικές, νοσηρές δυνάμεις, που λυμαίνονται τον κόσμο του ανθρώπου, και να διανοιχθούμε στις πολλαπλές προοπτικές του δημιουργείν:

«Μεταστοιχείωση όλων των αξιών: αυτή τη συνταγή δίνω για μια πράξη ύψιστου αυτοδιαλογισμού της ανθρωπότητας· μια πράξη που σε μένα έχει γίνει σάρκα και πνεύμα … Αντιλέγω όσο κανένας άλλος και όμως είμαι το αντίθετο ενός αρνητικού πνεύματος … Είμαι ένας χαρούμενος μαντατοφόρος … αλλά είμαι και ο άνθρωπος του μοιραίου. Γιατί, όταν η αλήθεια συγκρούεται με ψέματα χιλιετιών, μέλλει να ζήσουμε τραντάγματα, παροξυσμούς σεισμών, αδιανόητες ως τώρα μετατοπίσεις βουνών και κοιλάδων. Η έννοια της πολιτικής θα εισέλθει τότε ολοσχερώς σε έναν πόλεμο πνευμάτων, όλες οι δομές εξουσίας της παλιάς κοινωνίας θα τιναχθούν στον αέρα ‒ αφού όλα στηρίζονται πάνω στο ψέμα».

Όσο θολώνουν οι πνευματικοί ορίζοντες της σημερινής Ευρώπης, πόσο μάλλον των αγοραίων βοσκών της Ελλαδικής εξουσίας, τόσο ερημώνει η ζωή και η δημιουργία συνθλίβεται από τη μνησικακία των αδύναμων, των σακάτηδων, κατά Νίτσε, σε όλα τα επίπεδα του ανθρώπινου πράττειν: από τη φροντίδα της σωματικής υγείας έως και όλες τις εκφάνσεις της ψυχικής υγείας, καθώς και της πολιτισμικο-πνευματικής εξέλιξης. Κάπως έτσι στηλιτεύει, στο παρόν έργο του, ο φιλόσοφος τις ανισόρροπες συμπεριφορές των εξασθενημένων/εξαντλημένων βουλήσεων, που παίρνουν, υποτίθεται, το μέρος των φτωχών, ή μιλούν για «ίσα δικαιώματα» προκειμένου να δομήσουν τη δική τους εξουσία, την εξουσία των έκφυλων, των παθητικών μηδενιστών και να συντρίψουν, με τον μανδύα του μοραλισμού/της ηθικολογίας, κάθε είδους παραγωγική, δημιουργική δύναμη. Και εν τέλει διερωτάται ο Νίτσε: «πώς έφτασαν οι εξαντλημένοι να συντάξουν τους νόμους για τις αξίες; … πώς ήρθαν στην εξουσία, εκείνοι που είναι τελευταίοι;».

Και όταν έρχονται οι τελευταίοι στην εξουσία δεν αναπαράγουν απλώς τη δική τους αποβλάκωση ή δεν την καθιστούν μόνο ύψιστη αξία της πολιτικής, κοινωνικής και ατομικής ζωής, αλλά την αναγορεύουν και σε αδιαπραγμάτευτη δύναμη αξιολόγησης αυτής τούτης της ζωής. Κατ’ αυτό τον τρόπο τείνουν να αποδυναμώνουν, να εξαντλούν ή να κουράζουν και τις υγιείς, κραταιές δυνάμεις της κοινωνίας. Οπότε η εξουσία τους διαιωνίζεται και ο αρνητικός μηδενισμός καλά κρατεί.

Αισχύλος: Προμηθεύς, Κράτος και Βία

Α ι σ χ ύ λ ο ς, 525–456 π.Χ.

Προμηθεύς Δεσμώτης

Ο «Προμηθεύς Δεσμώτης» είναι το πρώτο δράμα μιας τριλογίας με τον τίτλο: Προμήθεια. Το δεύτερο δράμα ήταν ο «Προμηθεύς λυόμενος» και το τρίτο ο «Προμηθεύς Πυρφόρος». Με την τριλογία αυτή, ο Αισχύλος θέλησε μάλλον να εκφράσει ένα είδος κοσμοθεωρίας, της οποίας η διαλεκτική–νοητή γραμμή ξεκινούσε με τη βία και το Κράτος ως δύναμη των αντιθέσεων («Προμηθεύς Δεσμώτης») περνούσε στη συμφιλίωση («Προμηθεύς λυόμενος») για να αποκορυφωθεί στη δικαιοσύνη και την ειρηνική συμβίωση («Προμηθεύς Πυρφόρος»). Το γεγονός βέβαια ότι δεν σώθηκαν τα δύο τελευταία δράματα, εκτός από ορισμένα αποσπάσματα του «Λυόμενου», δεν μας επιτρέπει παρά να σκεφτόμαστε με γνώμες και υποθέσεις. Στο πρώτο δράμα οι βασικοί ανταγωνιστές είναι δύο: Ο Δίας και ο Προμηθέας. Με βάση την εκδοχή του σχετικού μύθου, ο Δίας αποφάσισε να καταστρέψει το γένος των ανθρώπων και τότε ο Προμηθέας θέλησε να το σώσει δίνοντάς του τη φωτιά που στο μεταξύ είχε κλέψει από τον Ήφαιστο. Ο κοσμοκράτορας Δίας εξοργίστηκε γι’ αυτό και έστειλε τα όργανά του, το Κράτος και τη Βία, να συλλάβουν τον Προμηθέα και να τον μεταφέρουν στον Καύκασο. Σε όλο το δράμα, διάχυτη είναι η σκληρότητα και η ανελεημοσύνη του Δία, κάτι για το οποίο υπερηφανεύονται τα όργανά του, το Κράτος, η δομημένη εξουσία στην εκτελεστική της αποστολή, και η Βία. Αυτά εδώ, μεθερμηνεύοντας τη βούληση του Δία, φέρνουν τον Τιτάνα στα ακατοίκητα βουνά του Καυκάσου, για να τον αλυσοδέσουν. Το έργο τούτο ανατίθεται στον Ήφαιστο, ο οποίος συμπάσχει με τον Προμηθέα και εκτελεί τούτο το απεχθές καθήκον χωρίς τη θέλησή του. Απεναντίας, το Κράτος, ως πιστός υπηρέτης του Δία, του εξουσιαστή θεών και ανθρώπων, γίνεται ο δήμιος του Τιτάνα και δεν χάνει την ευκαιρία να τον χλευάσει.

Τι συμβολίζουν, πιο συγκεκριμένα, το Κράτος και η Βία; Το πρώτο την εξουσία του Δία και το δεύτερο τον τρόπο άσκησης αυτής της εξουσίας. Ο ήρωας του δράματος, ο Προμηθέας, συμβολίζει την αντί- σταση σε τούτη την εξουσία. Αντιστέκεται από αγάπη για τους ανθρώπους και την ελευθερία (τους). Επιχειρεί να τους δώσει το παντέχνου πυρός σέλας, δηλαδή τη λάμψη της πάντεχνης φωτιάς, και έτσι αποδεικνύεται ως ο πρώτος που μεταδίδει τον ανθρώπινο πολιτισμό. Ποιος αποκαλύπτεται ως εχθρός αυτού του πολιτισμού; Το Κράτος. Ως φορέας εξουσίας, αυτό δεν είναι κατάκτηση του ανθρώπινου πολιτισμού, παρά το ευθέως αντίθετο ως προς την ουσία του τελευταίου. Τούτο μαρτυρούν και τα αθώα, αλλά μεστά νοήματος λόγια του Ήφαιστου: 1. «σκληρός είναι ο καθένας που παίρνει την εξουσία» (στ.35)· τουτέστιν, η εξουσία δεν συμβαδίζει με την ανθρώπινη ουσία, αλλά είναι απανθρωπιά· 2. αποτεινόμενος στο Κράτος του λέει πως πάντα ήταν άσπλαχνο και θρασύ (στ.42), δηλαδή ανήκει στη φύση του να είναι εξ-ουσία, εκτός ουσίας. Πώς νοείται αυτό; Όλα τα έμβια όντα είναι εν χρόνω και τόπω εξουσία και υπό εξουσία. Υπό ένα, επομένως, ευρύτερο νόημα εξουσία σημαίνει εξ-ουσία: είτε τον καταστροφικό κατήφορο/κατάβαση της εκτός ουσίας οντολογικής παρουσίας και δράσης ‒ π.χ. ο εξουσιασμός του Δία και των οργάνων του‒είτε τον δημιουργικό ανήφορο/ανάβαση της εκκάλυψης, αποκάλυψης της ουσίας, όπως π.χ. συμβαίνει με την οντολογική παρουσία και δράση του Προμηθέα, ως φωτοδότη. Στο υπό συζήτηση έργο του Αισχύλου, Δίας και Προμηθέας εμφανίζονται ως οι καθοριστικά αντίρροπες δυνάμεις, που ενσαρκώνουν την εχθρότητα. Με δεδομένο ότι αμφότεροι τούτοι οι θεοί στον κοσμοϊστορικό αγώνα της Τιτανομαχίας ήταν οι πιο στενοί συνεργάτες, η εχθρότητα τούτη δεν είναι απλώς μια ηθικολογούσα εχθρότητα, αλλά το πυρ, η φωτιά –ως φως, αλλά και ως έκρηξη– ενός αδυσώπητου αγώνα ανάμεσα σε δυνάμεις της πολιτικής – εξουσιαστικής βίας και της ανυποχώρητης στοχαστικής δράσης.

Ο στοχαστικός χαρακτήρας της δράσης, έτσι όπως τον ενσαρκώνει ο λόγος του αλυσοδεμένου, αλλά ακαταδάμαστου Προμηθέα, εκδηλώνεται ως η ζωτική ιδέα της μαχόμενης –πολιτικής–ύπαρξης που δεν εγκαταλείπει, δεν ενδίδει στη σκληρή μονοκρατορία του Δία, αλλά την αντιπαλεύει με σθένος, που υπερβαίνει τον ανθρώπινο πόνο, αποδεικνύοντας έτσι το σαθρό χαρακτήρα κάθε είδους μονοκρατορίας. Πώς νοείται πιο συγκεκριμένα τούτο το σθένος, το σθεναρό πάθος; Ως εμμονή σε ένα εγοσμίως ζην, που αμφισβητεί ευθέως το αξιακό σύστημα της νέας τάξης πραγμάτων, την ολιγοφρένεια του νέου πολιτικού συστήματος του Διός. Πώς ξετυλίγεται ο πολιτικός θρίαμβος της εξουσίας του Διός; Στον πρόλογο του έργου, εμφανίζεται το κατ’ εξοχήν εκτελεστικό όργανο τούτης της εξουσίας, το Κράτος –μαζί με τη Βία ως βουβό πρόσωπο– να χλευάζει τον πάσχοντα θεό και να απαιτεί από τον Ήφαιστο να εκτελέσει χωρίς οίκτο ό,τι τον πρόσταξε ο πατέρας Δίας, δηλαδή να δέσει με τη βία, στο παγερό φαράγγι, τον Προμηθέα. Ο διάλογος ανάμεσα στο Κράτος και τον Ήφαιστο είναι αποκαλυπτικός δυο διαφορετικών κόσμων: ο κόσμος του ψυχρού εκτελεστή (Κράτος) και ο συμπάσχων κόσμος του Ήφαιστου. Ο δεύτερος κόσμος θεωρεί πως «η συγγένεια [θεός προς θεό] και η φιλία είναι κάτι το ιερό» (στ. 39)· γι’ αυτό δέχεται με απροθυμία τις διαταγές του Δία: υπηρετεί χωρίς τη θέλησή του τη νέα τάξη πραγμάτων, σε αντίθεση με το Κράτος που «πάντοτε ήταν άσπλαχνο και γεμάτο αυθάδεια» (στ. 42). Για το Κράτος δεν υπάρχει μέτρο ελέγχου της ωμότητας, της βαρβαρότητας. Το μόνο μέτρο είναι η άμετρη βούληση του Δία. Το Κράτος λοιπόν αναλαμβάνει το ρόλο του άβουλου υπηρέτη αυτής της βούλησης. Νιτσεϊκώς είναι η καταστροφική βούληση για δύναμη, σε αντίθεση με τη δημιουργική/προμηθεϊκή βούληση για δύναμη.

Το Κράτος αποδεικνύεται εχθρός της πολιτείας των θεών και των ανθρώπων και υφίσταται, έτσι άκαρδα πλέον, ως ψυχρός εκτελεστής των ορέξεων του καταχρηστικής εξουσίας του Δία. Γι’ αυτό και επιχαίρει για τα δεινά του Προμηθέα:

«Και τώρα αυθαδίαζε εδώ και των θεών τα προνόμια
αρπάζοντας χάριζέ τα στους θνητούς. Σε τι είναι άξιοι
για να σε απαλύνουν από τους πόνους σου οι θνητοί;
Ψευδωνύμως σε λένε Προμηθέα οι θεοί·
Εσύ τώρα χρειάζεσαι έναν προμηθέα για να βρεις
τρόπο να βγεις έξω απ’ αυτά» (στ. 82-87).

Η ιδέα και η εικόνα επιβολής της βίας από το Κράτος συνιστά μια πρωτόφαντη σύλληψη του Αισχύλου, η οποία έκτοτε έμελλε να επαληθεύεται και ως ιστορική πραγματικότητα με τις διάφορες μορφές κράτους και κρατικής βίας που έχουμε γνωρίσει ως τώρα. Εάν κανείς κάνει αφαίρεση από την απατηλή θεωρία περί κράτους δικαίου –απατηλή εν πολλοίς, γιατί πρόκειται για νομιμοποίηση της εν λόγω βίας– ανασυλλέγει πολλαπλές εμπειρίες «πεφωτισμένης» βίας και δουλικότητας. Όταν, για παράδειγμα, ρώτησαν τον Χίτλερ πώς θα μπορούσε να ελέγξει πολιτικά και να κυβερνήσει όλες εκείνες τις χώρες που κατακτούσε, απάντησε: θα βρεθούν αρκετοί προδότες της πατρίδας τους που θα θελήσουν να με υπηρετήσουν. Τέτοια σκοτεινά σκύβαλα της εξουσίας αλωνίζουν και εκτελούν σήμερα την Πολιτεία, με αχαλίνωτη αγριότητα ανυπόληπτων και ανισόρροπων τυραννίσκων.

Τι είναι η φιλοσοφική ερμηνευτική;

Φιλοσοφική Ερμηνευτική: Ενάντια στην παραμορφωμένη κατανόηση

Η φιλοσοφική σκέψη του Χ.-Γκ. Γκάνταμερ είναι πλήρως συνυφασμένη με τη φιλοσοφική ερμηνευτική, έτσι όπως αποκρυσταλλώθηκε στη σύγχρονη εποχή. Ο Γκάνταμερ διατύπωσε θεμελιωδώς τη θεωρία του για τη φιλοσοφική ερμηνευτική στο βασικό φιλοσοφικό του έργο, το λεγόμενο opus magnus, με τίτλο: Αλήθεια και Μέθοδος (Wahrheit und Methode) 1960 και με υπότιτλο: Βασικά χαρακτηριστικά μιας φιλοσοφικής ερμηνευτικής (Grundzüge einer philosophischen Hermeneutik). Καθοριστικό ρόλο για τη συνολική φιλοσοφική του εξέλιξη στα θέματα της ερμηνευτικής θεωρίας και πράξης έπαιξε η γνωριμία του με το έργο του Αριστοτέλη, εν ἔτει 1923, όταν ως μαθητής του Heidegger παρακολουθούσε σχετικό σεμινάριο του δασκάλου του με θέμα: τα Ηθικά Νικομάχεια. Πρόκειται, στ’ αλήθεια, για ένα έργο, που προσφέρει ικανή προπαιδεία γύρω από την κατανόηση και την ερμηνευτική.

Η γενικότερη αριστοτελική επίδραση επί της σκέψης του Gadamer υπήρξε μοναδική. Από εδώ έλκουν την προέλευσή τους, υπό ένα ευρύτερο νόημα βασικές ιδέες της φιλοσοφικής ερμηνευτικής του Γερμανού φιλοσόφου, όπως το τι και το πώς του λόγου περί της αλήθειας της παράδοσης, η ερμηνευτική φιλοσοφία ως κληρονόμος της πρακτικής φιλοσοφίας της αρχαίας παραδόσεως, η συγχώνευση οριζόντων, η υπεροχή του πολιτικο-πρακτικού λόγου έναντι της απόλυτης κυριαρχίας της τεχνολογίας, ακόμη η δυναμική επίδραση της ιστορικής συνείδησης κ.λπ.

Το συνολικό εγχείρημα της φιλοσοφικής ερμηνευτικής του Gadamer δεν αποτελεί ένα δομημένο Όλο από τεχνικούς κανόνες, που θα προορίζονταν να υπαγορεύουν στις πνευματικές επιστήμες τη μέθοδο ενέργειάς τους. Με άλλα λόγια δεν σχετίζεται με μια εισαγωγή έξωθεν, εργαλειακής υφής, μεθοδολογίας των εν λόγω επιστημών. Τούτο σημαίνει πως η φιλοσοφική ερμηνευτική δεν κινείται στην περιοχή του δέοντος ή των θεωρητικών προϋποθέσεων εργασίας των εν λόγω επιστημών, κατά τρόπο που τα γνωσιακά αποτελέσματα μιας τέτοιας εργασίας να έχουν ουσιαστική εφαρμοφή στην πράξη. Απεναντίας ενδιαφέρεται για «το τι συμβαίνει εκείθεν της βούλησης και της πράξης μας» (Wahrheit und Methode, σ. XVI). Υπ’ αυτή την οπτική προχωρεί πέρα από την παραδοσιακή ερμηνευτική ‒από την εποχή του Schleiermacher και ως την εποχή του Gadamer‒ που περιοριζόταν στη μελέτη της μεθοδολογίας, της σχετικής με την επιστημονική κατανόηση. Ένας τέτοιος περιορισμός απέκοπτε την ερμηνευτική μέθοδο από το γενικότερο ζήτημα της κατανόησης. Αντιμετωπίζοντας, από άποψη αρχής, την ερμηνευτική ως καθολικό φαινόμενο της φιλοσοφίας, ο Gadamer την τοποθετούσε [=την ερμηνευτική] στην περιοχή του Είναι, δηλαδή τη θεωρούσε οντολογικό πρόβλημα και όχι ένα απλώς μεθοδολογικό ζήτημα. Αφορά την ίδια την ύπαρξη και όχι απλώς τον έναν ή τον άλλο τρόπο μεθοδικής στάσης· έτσι ανάγει την ίδια την κατανοητική διεργασία σε υπρκτικο-οντολογικό τρόπο του Είναι αυτής τούτης της ουσίας ως υπόστασης.

Έχοντας διέλθει μέσα και από τη χαϊντεγκεριανή σκέψη, ο Gadamer συνδέει τη φιλοσοφική ερμηνευτική με τον θεμελιώδη κινητικό και, υπό μια ορισμένη προοπτική, κινηματικό χαρακτήρα της ίδιας της ύπαρξης· μιας ύπαρξης που τελεί σε πλήρη αποξένωση και αλλοτρίωση: πολιτισμική/πνευματική και ιστορική. Να γιατί η φιλοσοφική ερμηνευτική καλείται, όσο ποτέ άλλοτε, να ασχοληθεί όχι μόνο με επί μέρους επιστημονικά ή επιστημολογικά προβλήματα μεθόδου, αλλά και με το σύνολο της υπαρκτικής εμπειρίας του κόσμου. Έτσι φέρνει στο κέντρο της ζωής και στο επίκεντρο του φιλοσοφικού λόγου την πράξη του κατανοείν ως μια συνολική και δυναμική πράξη που αγκαλιάζει όλες τις μορφές του ανθρώπινου ενεργείν και του αντίστοιχου βίου. Τούτο καθιστά ικανή την ερμηνευτική πράξη να συντελεί, ώστε να μας ομιλεί ό,τι είναι αποξενωμένο από μας ή βυθισμένο και εν πολλοίς ξεχασμένο μέσα σε μακρινές παραδόσεις ή παραμερισμένο για λόγους ιστορικούς, πολιτισμικούς κ.λπ. Ετούτη η συμβολή έχει ιδιαίτερη αξία, γιατί απελευθερώνει τη σκέψη μας ‒επιστημονική, πολιτισμική, πολιτική κ.λπ.‒ αφενός από έναν στερεότυπο και νεκρό μεθοδολογισμό και αφετέρου από ύποπτες και ανυπόστατες προλήψεις για την ιστορική παράδοση του ανθρώπου, για την ιστορικότητά του δηλαδή, και για τον ίδιο τον άνθρωπο ως υπαρκτικό, ομιλητικό, διυποκειμενικό ον. Υπό μια πρώτη συνοπτική θεώρηση λοιπόν, η φιλοσοφική ερμηνευτική αντιμετωπίζει δυναμικά το ρήγμα, που παρατηρείται στον άνθρωπο, ως υποκειμενικό, διυποκειμενικό, κοινωνικο-πολιτικό και ιστορικό ον. Πρόκειται για το ρήγμα της συν-εννόησης/σχέσης-κατανόησης ανάμεσα στα ανθρώπινα υποκείμενα, ατομικά ή συλλογικά, στις γενεές ή στις διάφορες ιστορικές περιόδους. Η ερμηνευτική, ως εκ τούτου, προορίζεται να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στο οικείο και το ξένο, το σύνηθες και το ασύνηθες κ.λπ. Το φαινόμενο της κατανόησης, κατ’ αυτό το πνεύμα, αποδεικνύεται εν έργω ότι είναι οντολογικό φαινόμενο. Γι’ αυτό και σήμερα, που η παραμορφωμένη εικόνα της κατανόησης κυριαρχεί σε όλα τα πεδία της ανθρώπινης ζωής ‒επιστημονικό, πολιτισμικό, πολιτικό κ.α.‒ η υπό συζήτηση φιλοσοφική ερμηνευτική είναι αναγκαία για ένα βίο άξιο του ανθρωπίνως υπάρχειν.

Νιώθω άδειος

Είναι ένα συναίσθημα που δύσκολα μπορεί κάποιος να εξηγήσει και που προσκολλάται με μεγάλη δύναμη στην ψυχή μας. Το άτομο αισθάνεται κενό εσωτερικά, σαν να αδειάζει η ψυχή του από θετικά συναισθήματα και πιστεύει ότι η ύπαρξή του δεν έχει κανένα νόημα. Η αίσθηση του κενού ταρακουνά την συναισθηματική αρχιτεκτονική μας, φέρνει στην επιφάνεια τις πληγές μας και αν δε θεραπευτεί έγκαιρα, μπορεί να βλάψει και την ζωτική ύπαρξη μας.
 

Υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν να γεμίσουν το κενό με την αγάπη, το φαγητό, το αλκοόλ, με μια γεμάτη ατζέντα φίλων, γνωστών και άλλων κοινωνικών γνωριμιών, αφιερώνοντας περισσότερο χρόνο για χόμπι ή στο γυμναστήριο. Προσπαθούν με κάθε δυνατό τρόπο να αισθάνονται καλά, να μην σκέφτονται και να μην θυμούνται ο,τι τους πονάει. Αν έπρεπε να διαλέξω μια λέξη για να χαρακτηρίσω το αίσθημα του Κενού η καταλληλότερη θα ήταν πως είναι αφόρητο. Το αίσθημα του κενού είναι αφόρητο, γιατί στην ουσία του είναι ακατανόητο αφού μας θυμίζει διαρκώς μια ανάγκη που δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια. Είναι ένα δύσκολο συναίσθημα στο να εξηγηθεί και στο να κατανοηθεί.

 

Όταν ένα άτομο αισθάνεται κενό μοιάζει σαν να κατακλύζεται από μια σειρά αρνητικών συναισθημάτων σε τέτοιο μεγάλο βαθμό που το οδηγεί στον εκμηδενισμό κάθε θετικού συναισθήματος ή θετικής σκέψης. Η αποθάρρυνση, η απογοήτευση, η δυσαρέσκεια, το άγχος, η ανία ή λύπη για τον εαυτό μας είναι τα κύρια αρνητικά συναισθήματα που μας παγιδεύουν στο κενό. Η καταπολέμηση αυτού του κενού δεν είναι κάτι εύκολο. Το άτομο νιώθει παγιδευμένο στα νύχια του Κενού και βυθίζεται διαρκώς σε μια θάλασσα από αμφιβολίες και ανασφάλειες. Κάποιοι βρίσκουν την δύναμη να αντισταθούν και να πάρουν τα ηνία της κατάστασης στα χέρια τους.

 

Το πιο βασικό όπλο για την καταπολέμηση της αίσθησης του Κενού είναι η γνώση και η αποδοχή του εαυτούς μας. Θα πρέπει το άτομο να βουτήξει βαθιά μέσα στην ψυχή του και να εντοπίσει τους παράγοντες που προκαλούν αυτή τη συσσώρευση αρνητικών συναισθημάτων. Η εξωτερίκευση των συναισθημάτων μας και το να μιλήσουμε ανοιχτά για ο,τι μας βασανίζει είναι συνήθως ένας καλός τρόπος για να αρχίσουμε να θεραπεύουμε τις πληγές μας. Η αναζήτηση βοήθειας από κάποιον ειδικό θα βοηθήσει περαιτέρω στην αποκατάσταση της ψυχικής μας υγείας. Ζητώντας βοήθεια δεν σημαίνει ότι είμαστε αδύναμοι, αλλά ότι έχουμε την ικανότητα να συνειδητοποιήσουμε ότι χρειαζόμαστε κάποιον να ασχοληθεί με το πρόβλημά μας.

 

Δείτε γύρω σας και ξεχωρίστε αυτούς και αυτά που αξίζουν στην ζωή σας. Αποδεχθείτε την πραγματικότητα όπως είναι. Εστιάστε σε αυτό που σας κάνει να νιώθετε καλά, συγκεντρώστε τις δυνάμεις σας και προσπαθήστε να μην αφήσετε να σας κυριεύσουν οι αδυναμίες σας. Καταλάβετε πως η τελειότητα δεν υπάρχει και ότι ο καθένας μας είναι μοναδικός και ανεπανάληπτος.

 

Όταν μένουμε μόνοι για πολύ καιρό, γεμίζουμε τον κενό χώρο με φαντάσματα. -Guy de Maupassant

ΡΗΤΟΡΙΚΗ: ΛΥΣΙΑΣ - Ὑπὲρ Μαντιθέου (4-8)

[4] Ἡμᾶς γὰρ ὁ πατὴρ πρὸ τῆς ἐν Ἑλλησπόντῳ συμφορᾶς ὡς Σάτυρον τὸν ἐν τῷ Πόντῳ διαιτησομένους ἐξέπεμψε, καὶ οὔτε τῶν τειχῶν καθαιρουμένων ‹ἐπεδημοῦμεν› οὔτε μεθισταμένης τῆς πολιτείας, ἀλλ᾽ ἤλθομεν πρὶν τοὺς ἀπὸ Φυλῆς εἰς τὸν Πειραιᾶ κατελθεῖν πρότερον πένθ᾽ ἡμέραις.

[5] καίτοι οὔτε ἡμᾶς εἰκὸς ἦν εἰς τοιοῦτον καιρὸν ἀφιγμένους ἐπιθυμεῖν μετέχειν τῶν ἀλλοτρίων κινδύνων, οὔτ᾽ ἐκεῖνοι φαίνονται τοιαύτην γνώμην ἔχοντες ὥστε καὶ τοῖς ἀποδημοῦσι καὶ τοῖς μηδὲν ἐξαμαρτάνουσι μεταδιδόναι τῆς πολιτείας, ἀλλὰ μᾶλλον ἠτίμαζον καὶ τοὺς συγκαταλύσαντας τὸν δῆμον.

[6] ἔπειτα δὲ ἐκ μὲν τοῦ σανιδίου τοὺς ἱππεύσαντας σκοπεῖν εὔηθές ἐστιν· ἐν τούτῳ γὰρ πολλοὶ μὲν τῶν ὁμολογούντων ἱππεύειν οὐκ ἔνεισιν, ἔνιοι δὲ τῶν ἀποδημούντων ἐγγεγραμμένοι εἰσίν. ἐκεῖνος δ᾽ ἐστὶν ἔλεγχος μέγιστος· ἐπειδὴ γὰρ κατήλθετε, ἐψηφίσασθε τοὺς φυλάρχους ἀπενεγκεῖν τοὺς ἱππεύσαντας, ἵνα τὰς καταστάσεις ἀναπράξητε παρ᾽ αὐτῶν.

[7] ἐμὲ τοίνυν οὐδεὶς ἂν ἀποδείξειεν οὔτ᾽ ἀπενεχθέντα ὑπὸ τῶν φυλάρχων οὔτε παραδοθέντα τοῖς συνδίκοις οὔτε κατάστασιν καταβαλόντα. καίτοι πᾶσι ῥᾴδιον τοῦτο γνῶναι, ὅτι ἀναγκαῖον ἦν τοῖς φυλάρχοις, εἰ μὴ ἀποδείξειαν τοὺς ἔχοντας τὰς καταστάσεις, αὐτοῖς ζημιοῦσθαι. ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἢ τούτοις πιστεύοιτε· ἐκ μὲν γὰρ τούτων ῥᾴδιον ἦν ἐξαλειφθῆναι τῷ βουλομένῳ, ἐν ἐκείνοις δὲ τοὺς ἱππεύσαντας ἀναγκαῖον ἦν ὑπὸ τῶν φυλάρχων ἀπενεχθῆναι.

[8] ἔτι δέ, ὦ βουλή, εἴπερ ἵππευσα, οὐκ ἂν ἦ ἔξαρνος ὡς δεινόν τι πεποιηκώς, ἀλλ᾽ ἠξίουν, ἀποδείξας ὡς οὐδεὶς ὑπ᾽ ἐμοῦ τῶν πολιτῶν κακῶς πέπονθε, δοκιμάζεσθαι. ὁρῶ δὲ καὶ ὑμᾶς ταύτῃ τῇ γνώμῃ χρωμένους, καὶ πολλοὺς μὲν τῶν τότε ἱππευσάντων βουλεύοντας, πολλοὺς δ᾽ αὐτῶν στρατηγοὺς καὶ ἱππάρχους κεχειροτονημένους. ὥστε μηδὲν δι᾽ ἄλλο με ἡγεῖσθε ταύτην ποιεῖσθαι τὴν ἀπολογίαν, ἢ ὅτι περιφανῶς ἐτόλμησάν μου καταψεύσασθαι. Ἀνάβηθι δέ μοι καὶ μαρτύρησον.

***
[4] Εμάς ο πατέρας μας, πριν από τη συμφορά στον Ελλήσποντο, μας έστειλε να μείνουμε στον Σάτυρο, τον ηγεμόνα του Πόντου, και δεν βρισκόμασταν στην πόλη ούτε όταν κατεδαφίζονταν τα τείχη ούτε όταν άλλαζαν τα πράγματα. Επιστρέψαμε μόλις πέντε ημέρες πριν από την κάθοδο στον Πειραιά των προερχόμενων από τη Φυλή.

[5] Αντιλαμβάνεστε ότι ούτε εμείς ήταν λογικό, έχοντας έρθει σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή, να θέλουμε να μοιραστούμε τους κινδύνους άλλων ούτε εκείνοι προκύπτει ότι ήταν διατεθειμένοι να παραχωρήσουν μέρος της εξουσίας και σε αυτούς που απουσίαζαν από την πόλη και σε αυτούς που δεν είχαν κανενός είδους εγκληματική δραστηριότητα. Πιο πολύ στερούσαν τα πολιτικά δικαιώματα και από εκείνους που συνέπραξαν στην κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος.

[6] Από την άλλη, είναι αφελές να θέλετε να εξακριβώσετε ποιοί υπηρέτησαν ως ιππείς με βάση την αναγραφή στη σανίδα, και τούτο γιατί σ᾽ αυτή δεν περιλαμβάνονται πολλοί από εκείνους που δηλώνουν ιππείς, ενώ είναι καταχωρισμένοι κάποιοι που απουσίαζαν από την πόλη. Ο εγκυρότερος έλεγχος είναι ο εξής: Μετά την επάνοδό σας από την εξορία, πήρατε την απόφαση να απογράψουν οι φύλαρχοι αυτούς που υπηρέτησαν ως ιππείς, προκειμένου να απαιτήσετε από αυτούς την επιστροφή των σχετικών επιδομάτων.

[7] Για μένα τώρα κανείς δεν θα αποδείξει ούτε ότι απογράφηκα από τους φυλάρχους ούτε ότι παραδόθηκε το όνομά μου στο σώμα των συνδίκων ούτε ότι επέστρεψα το επίδομα. Και αυτό βέβαια είναι εύκολο να το καταλάβει ο καθένας, ότι δηλαδή οι φύλαρχοι, αν δεν υποδείκνυαν εκείνους που είχαν λάβει τα επιδόματα, κατ᾽ ανάγκην θα τιμωρούνταν οι ίδιοι. Θα ήταν επομένως πολύ πιο δίκαιο να εμπιστεύεστε εκείνη την καταγραφή παρά αυτή. Γιατί από αυτή ήταν εύκολο να διαγραφεί όποιος ήθελε, ενώ σε εκείνη οι φύλαρχοι ήταν υποχρεωμένοι να καταχωρίσουν όσους είχαν υπηρετήσει ως ιππείς.

[8] Εξάλλου, αν είχα όντως υπηρετήσει ως ιππέας, μέλη της βουλής, δεν θα το αρνιόμουν σαν να είχα κάνει κάτι τρομερό. Αντίθετα, θα αποδείκνυα ότι δεν πείραξα κανέναν πολίτη και θα αξίωνα να εγκρίνετε την επιλογή μου. Βλέπω άλλωστε ότι αυτό είναι και το πνεύμα το δικό σας, και ότι πολλοί από εκείνους που υπηρέτησαν τότε ως ιππείς είναι βουλευτές, και πολλοί επίσης έχουν εκλεγεί στρατηγοί και ίππαρχοι. Θεωρήστε επομένως ότι ακολουθώ αυτή τη γραμμή υπεράσπισης, όχι για κανένα άλλο λόγο, αλλά μόνο και μόνο επειδή είχαν το θράσος να πουν απροκάλυπτα ψέματα εις βάρος μου. Ανέβα, παρακαλώ, στο βήμα και κατάθεσε.

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΛΥΡΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΕΓΩ

Η επική ποίηση είναι αντιπροσωπευτική της ομηρικής εποχής: η ηρωική ποίηση μ’ άλλα λόγια, όπου ο ποιητής - αν και καλλιτέχνης υψηλής στάθμης - παραμένει ανώνυμος, στη σκιά του έργου του. Μετά την Ιλιάδα και την Οδύσσεια γεννιούνται οι ομηρικοί ύμνοι, ιστορίες για θεούς που παρουσιάζονται σαν δοξαστικά άσματα στα πανηγύρια προς τιμήν των θεών. Χρησιμοποιούν την επική γλώσσα και θεματική, κι απ' αυτή την άποψη μπορούν να διεκδικήσουν την προσωνυμία «ομηρικός». Εδώ συναντάμε για πρώτη φορά μια προσωπικότητα, που πάει να ξεχωρίσει απ’ το καθεστώς της ανωνυμίας του επαγγελματία ποιητή. Στον ύμνο προς τιμήν του Δήλιου Απόλλωνα ο ποιητής απευθύνεται στις κόρες που αποτελούν τον χορό. Αν κάποιος τις ρωτούσε ποιος απ’ όλους τραγούδησε ομορφότερα, να τι θ’ απαντούσαν όλες μονομιάς:

 

Ο άντρας ο τυφλός, που κατοικεί στης Χίου τα μέρη τα βραχώδη,

δικά του τα τραγούδια, που πάντα θε να ’ναι τα ομορφότερα.

                                                                           (Ομηρ. Υμν. 3, 172 f)

 

Πολλά συνηγορούν ότι η παράδοση για τον τυφλό τραγουδιστή Όμηρο άρχισε να εξυφαίνεται από τούτο εδώ το χωρίο. Άλλο ένα βήμα στο δρόμο που βγάζει απ’ την ποιητική ανωνυμία και συναντάμε τον πρώτο Έλληνα που μας λέει τ’ όνομά του και που μας περιγράφει λεπτομερώς τις συνθήκες της ζωής του: τον Ησίοδο. Αυτός έγραψε διδακτικά ποιήματα γύρω στο 700, στη βοιωτική Άσκρα, χρησιμοποιώντας πάντα το επικό μέτρο, γεμάτα όμως τώρα από ένα πνεύμα εντελώς πρωτόφαντο. Ο ίδιος δεν ήταν παρά ένας αγρότης και βοσκός στην καθυστερημένη Βοιωτία, μέχρι που άκουσε το κάλεσμα των Μουσών. Να πώς περιγράφει την εμπειρία του «ποιητικού χρίσματος» που του δόθηκε, αρχίζοντας με το εγκώμιο των Μουσών:

 

Αυτές λοιπόν διδάξαν στον Ησίοδο κάποτε

τ’ ωραίο τραγούδι,

σαν έβοσκε τα πρόβατα,

κάτου απ' τον άγιον Ελικώνα.

                                                     (Θεογ. 24 f)

 

Οι θεές του ’βαλαν στο χέρι την ποιητική ράβδο και του εμφύσησαν τη γλώσσα για να εξαγγέλλει τα περασμένα και τα μελλούμενα και να εξυμνεί του θεούς. Στη Θεογονία τον ο ποιητής σκιαγραφεί μια γενεαλογία των θεών και μαζί μ’ αυτή μια ιστορία της θεϊκής κυριαρχίας μέχρι τη δική του εποχή, μια ερμηνεία της κατάστασης του κόσμου με τη βοήθεια του μύθου. Η απομάκρυνσή του από τον κόσμο του έπους κι η χειραφέτησή του από τη θέση του επαγγελματία ποιητή της αριστοκρατίας οριστικοποιούνται στα Έργα του, τα γνωστά ως Έργα και Ημέραι, διδακτικό ποίημα που αφηγείται την καθημερινότητα της αγροτικής ζωής. Το έργο αυτό γεννήθηκε, κατά τα λεγάμενα του ποιητή, με αφορμή μια πραγματική διαμάχη για κληρονομικά ανάμεσα στον Ησίοδο και τον αδερφό του Πέρση. Ο τελευταίος είχε δωροδοκήσει τους δικαστές. Η οδύνη για μια τέτοια προσβολή του δικαίου κι η λαχτάρα για δικαιοσύνη δίνουν στον Ησίοδο την ιδέα να συστήσει στον αδερφό του την τίμια ζωή του χωρικού. Του εκθέτει λοιπόν την τάξη της αγροτικής ζωής και του δίνει κανόνες και συμβουλές.

 

Το έργο του Ησίοδου στέκει στο όριο ανάμεσα στο έπος και τη λυρική ποίηση. Αν και υποταγμένο, για την ώρα ακόμα, στο εξάμετρο και στην επική μορφή της γλώσσας, αφυπνίζει ήδη τα στοιχεία της νέα εποχής: την αυτοσυνειδησία, την εξιστόρηση της καθημερινής ύπαρξης και μια αίσθηση της ζωής που την εμφανίζει συνδεδεμένη τόσο με τους ανθρώπους όσο και με τους θεούς. Πλην όμως κι «εκτεθειμένη» στο εδώ και το τώρα της εποχής του.

 

Στην πορεία της αναζήτησης έγκυρων μέσων προσωπικής ποιητικής κατάθεσης το επόμενο και τελευταίο βήμα θα είναι η αποβολή της επικής εσθήτας και η γέννηση της μονωδίας. Στη θέση του επιβλητικού εξάμετρου που παραθέτει στη σειρά εκτενή κομμάτια, χρησιμοποιούνται τώρα συντομότερες, εναλλασσόμενες φόρμες στο στίχο και στη στροφή. Αντί για τη λογοτεχνική παράδοση ανατρέχουν τώρα συχνά σε παλιές λαϊκές φόρμες: τραγούδια του κύκλιου χορού και της δουλειάς, μοιρολόγια, επικλήσεις των θεών, όλα ανήκουν στις ρίζες της λυρικής ποίησης. Κατ’ αυτό τον τρόπο δημιούργησαν ένα εύκαμπτο εργαλείο για τη γλώσσα και το στίχο, που κατέστησε δυνατή την ατομική μορφοποίηση της ποιητικής έκφρασης και βοήθησε στη διαμόρφωση του άμεσου βιώματος. Το βίωμα αυτό προσδιοριζόταν από την εποχή, απ’ το ξεκίνημα για νέους κόσμους: «Έτσι καθώς ο κόσμος των μακρινών εξαίσιων ακτών, όμοια προβάλλει βήμα το βήμα ο αινιγματικός κόσμος του ιδιαίτερου Εγώ κι όπως για του ξένους τόπους, όμοια ιστορούνε στο τραγούδι και γι’ αυτό» (Berve).

 

Το νησί που γεννήθηκε η Σαπφώ είχε ιδιαίτερους δεσμούς με το νέο ποιητικό είδος· υπήρξε κυριολεκτικά το λίκνο της λυρικής ποίησης. Ένας παλιός θρύλος λέει πως κάποτε τα κύματα έφεραν μέχρι τη Λέσβο, κομματιασμένο απ’ τις γυναίκες της Θράκης, το κεφάλι τον Ορφέα, μαζί με τη λύρα του. Οι γυναίκες της Λέσβου έκρυψαν τα λείψανα του τραγουδιστή στην ακτή της Άντισσας, έθαψαν το κεφάλι σε μια σπηλιά και κρέμασαν τη λύρα στον ναό του Απόλλωνα. Για να τιμήσουν τον αγαπημένο των θεών, ο Απόλλωνας κι οι Μούσες μετέθεσαν το όργανο του τραγουδιστή στον ουρανό, μεταμορφώνοντας το σε αστερισμό. Όσο παλιός κι αν είναι αυτός ο θρύλος, δεν αποτελεί παρά έναν αντικατοπτρισμό - η επιβεβαίωση μέσω του μύθου - της σπουδαιότητας της Λέσβου για τη λυρική τέχνη της αρχαϊκής εποχής. Ο τόπος ανεύρεσης της κεφαλής του Ορφέα, η Άντισσα, υπήρξε συνάμα γενέτειρα του μουσικού και λυρικού ποιητή Τέρπανδρου. Εικάζεται πως στάθηκε ο εφευρέτης της επτάχορδης λύρας κι ο δημιουργός ενός νέου τονικού συστήματος, που του χρησίμευε σαν βάση όταν παρουσίαζε τους ύμνους που έγραφε για τους θεούς. Το 675 π.Χ. νίκησε σ’ ένα μουσικό αγώνα, σε μια γιορτή του Απόλλωνα στη Σπάρτη. Εκεί ο Τέρπανδρος ίδρυσε και μια σχολή για μουσικούς· μάλιστα οι Σπαρτιάτες τον είχαν παρακαλέσει να τους εξομαλύνει τις κομματικές διαφορές. Ο μουσικός Τέρπανδρος έδειχνε προορισμένος να επιφέρει και την πολιτική αρμονία κι οπωσδήποτε πρέπει να έφερε μ’ επιτυχία σε πέρας την αποστολή αυτή.

 

Δεύτερος κατά σειρά, σε φήμη, εκπρόσωπος της λεσβιακής μουσικής υπήρξε ο Αρίων από τη Μήθυμνα. Συνέθεσε διθύραμβους, χορικά άσματα προς τιμήν των θεών, που παρουσιάστηκαν επί σκηνής. Το 600 π.Χ. ζούσε στην αυλή του τυράννου της Κορίνθου Περίανδρου. Κάποτε ενώ ταξίδευε από τη Σικελία στην Κόρινθο, πιάστηκε, όπως λέει ο Ηρόδοτος (1, 23) από ένα ληστρικό πλήρωμα, που έχοντας το μάτι στα λεφτά του, δοκίμασε να τον πετάξει στη θάλασσα. Ο Αρίων τότε τους ικέτεψε να :ον αφήσουν να κρατήσει τη λύρα του. Το παίξιμό του γαλήνεψε τα κύματα κι ένα δελφίνι ήρθε κοντά του και παίρνοντας τον πη ράχη του τον έφερε σώο και ασφαλή στη στεριά. Η όμορφη χυτή ιστορία που διατηρεί ακόμα ζωντανό στα σημερινά σχολικά βιβλία τ’ όνομα του ποιητή, μας προσφέρει κάθε είδους «παρασκηνιακές πληροφορίες»: οι καλλιτέχνες - που ήσαν ταυτόχρονα ποιητές, αοιδοί, μουσικοί - ταξίδευαν εδώ κι εκεί, για να κάνουν γνωστή την τέχνη τους κι η τέχνη αυτή δεν ήταν χωρίς ψωμί. Μπορούσε κανείς να κάνει λεφτά. Εντούτοις το επάγγελμα του αοιδού δεν είναι μια τέχνη σαν όλες τις άλλες: ο καλλιτέχνης είναι προστατευόμενος του Απόλλωνα, του θεού της μουσικής και των τεχνών. Το δελφίνι είναι το ιερό ζώο του Απόλλωνα, που το στέλνει για τη διάσωση αυτού που έχει πάρει κάτω από τη σκέπη του.

 

Τα καλλιτεχνικά ταξίδια έκαναν διάσημους τους λέσβιους αοιδούς. Γρήγορα κυκλοφόρησε μια παροιμία που αναφέρεται ακόμα στη Σούδα: Έρχεται μετά τον Λέσβιο αοιδό, πάει να πει τως κάποιος είναι τόσο καλός, όπως κανονικά μονάχα μπορεί να ’ναι. Η Σαπφώ χρησιμοποίησε επαινετικά αυτή την παροιμία ;’ ένα απ’ τα επιθαλάμια της (τραγούδια του γάμου) για τον γαμπρό:

 

Κι εξέχει, όπως ο Λέσβιος ψάλτης στους ξένους μέσα.

                                                                         (115 D)

                                                                     

Ο Τέρπανδρος κι ο Αρίων που επηρέασαν καθοριστικά τη μουσική παράδοση στη Λέσβο, εμφανίστηκαν σαν μονωδοί ταγμένοι στη λατρεία, που τραγουδούσαν στο όνομα της κοινότητας. Από το κοινοτικό μέλος, αναπτύχθηκε ένα ιδιαίτερο είδος λυρικής ποίησης, η χορική λυρική ποίηση. Το χορικό άσμα ήταν να έντεχνο καλλιτεχνικό δημιούργημα αποτελούμενο από λόγο, μουσική και χορό - ένα «πλήρες έργο τέχνης». Ο ποιητής ξεκινάει από ένα κομμάτι του θεϊκού και του ηρωικού θρύλου και το διαμορφώνει σε εγκώμιο της θεότητας που τυχαίνει να γιορτάζεται κάθε φορά στην κοινότητα. Ο χορός παρουσιάζεται από την κοινότητα, αναπαράγει το συλλογικό βίωμα της λατρευτικής κοινότητας, που παριστάνει συγχρόνως το σύνολο των πολιτών της αρχαϊκής πόλης-κράτους. Ο χορικολυρικός ποιητής συνέθετε ένα άσμα ύστερα από παραγγελία της κοινότητας για μια συγκεκριμένη περίπτωση: πότε για τις γιορτές των θεών και ηρώων της τοπικής λατρείας πότε με την ευκαιρία της επιστροφής των νικητών απ’ τους Ολυμπιακούς ή άλλους ιερούς αγώνες. Τα επινίκια άσματα του Πινδάρου αποτελούν τα γνωστότερα χορικά άσματα στην προκειμένη περίπτωση. Το χορικό άσμα το εκτελούσε ένας χορός από λαϊκούς και συχνά διδασκόταν από τον ίδιο τον ποιητή, που ασκούσε χρέη κορυφαίου του χορού και του μέλους.

 

Το άσμα είχε λοιπόν επίσημο χαρακτήρα, αφού ο χορός εκπροσωπούσε ολόκληρη την κοινότητα. Αν σήμερα έχουμε την τάση να συνδέουμε το «επίσημο» με το τυπικό και το απρόσωπο, η ελληνική χορικολυρική ποίηση θα μας αφήσει κατάπληκτους, με το περιθώριο που άφηνε (η κοινωνική αυτή τέχνη) για προσωπική έκφραση, έτσι που να θεωρούμε - σε ό,τι αφορά την ελληνική λυρική ποίηση - ανάρμοστο τον οποιοδήποτε διαχωρισμό ανάμεσα σε επίσημους και προσωπικούς τρόπους έκφρασης.

 

Μια ιδέα της τέχνης της χορικολυρικής ποίησης θα μας δώσει ο ποιητής Αλκμάν, ένας Έλληνας ιωνικής καταγωγής από τις Σάρδεις, που γύρω στο 625 δρούσε καλλιτεχνικά στη Σπάρτη. Η Σπάρτη εκείνης της εποχής δεν είχε ακόμα διαμορφωθεί στο τραχύ και άχαρο στρατιωτικό κράτος που αναγκάστηκε κάτω από την πίεση ατέρμονων αγώνων να γίνει αργότερα. Η αγωγή των νέων έπαιζε ήδη από εκείνη την εποχή ένα σημαντικό ρόλο: νέοι και νέες επιδίδονταν στα αθλήματα και τις μουσικές τέχνες και συμμετείχαν σε αγώνες προς τιμήν των θεών. Έχει σωθεί ένα απόσπασμα από κάποιο πανηγυρικό άσμα του Αλκμάνα, που είχε γράψει για ένα χορό παρθένων. Το Παρθένειον αυτό μας λέει πως οι κοπέλες πρόσφεραν στη θεά ένα χιτώνα που τον είχαν υφάνει οι ίδιες, πως έψαλαν τώρα προς τιμήν της και προφανώς μετά απ' αυτό θ’ ακολουθούσε και αγώνας δρόμου. Πέρα απ’ το λατρευτικό περιεχόμενο στο άσμα αυτό υπάρχει έντονα αποτυπωμένο το αγωνιστικό στοιχείο, χαρακτηριστικό τέτοιων γιορτών: ο χορός αυτός συναγωνίζεται έναν άλλο χορό, τις «Πλειάδες» κι ο κόσμος έχει στηρίξει τις ελπίδες του στην ομορφιά, την ευκινησία και τη γρηγοράδα των κορυφαίων του χορού, της Αγιδώς και της Αγησιχόρας. Έτσι λοιπόν κι ο Αλκμάν αφήνει τις κοπέλες να τα κουβεντιάσουν με όλη τους τη νεανική χάρη και φρεσκάδα. Τα θέματα: η θεϊκή γιορτή, ο χορός των παρθένων, το κάλλος κι οι αγώνες είναι τα ίδια που θα συναντήσουμε δεκαετίες αργότερα στην ποίηση της Σαπφώς. Κι ο Αλκμάν, πού στέκει σε σχέση με τα θέματα που ορίσαμε ως συστατικά στοιχεία της «σύγχρονης» λυρικής ποίησης; Εκφράζει την αυτογνωσία του, βάζοντας, θα ’λεγε κανείς, τη σφραγίδα του στα ποιήματά του: «Αυτά τα λόγια και τους τρόπους βρήκε ο Αλκμάν, μιλώντας τη γλώσσα των πουλιών, που φρόντισε μες στο μυαλό του να κρατήσει». (92 D)

 

Και καταπιάνεται μ’ ένα καινούριο θέμα, εντελώς προσωπικής ευαισθησίας, που θα επανέρχεται ολοένα στην ελληνική ποίηση: σ’ ένα κόσμο, που τέτοια εγκώμια πλέκει στο νεανικό κάλλος, πόσο οδυνηρό πράγμα φαντάζουν τα γηρατειά σαν πλησιάζουν:

 

Γλυκόλαλα, γλυκόφωνα κορίτσια,

τα μέλη δεν μπορούνε πια να με κρατούνε·

μακάρι, μακάρι να ’μουνα κηρύλος που πετά

πα’ στου κυμάτου τον αφρό με τα θαλασσοπούλια,

χωρίς τρόμο μες στην καρδιά να κλει

της άνοιξης το γαλαζόφτερο πουλί.

                                      (94 D)

                        

Παράλληλα με τη χορικολυρική ποίηση αναπτύχθηκε κι η μονωδία, είδος λυρικής ποίησης που ο ποιητής παρουσίαζε μόνος του, με τη συνοδεία κάποιου έγχορδου. Παρόλο που οι «στίχοι του κηρύλου» του Αλκμάνα φανερώνουν τη δυνατότητα της προσωπικής έκφρασης που υπήρχε στη χορικολυρική ποίηση, στο μονωδό προσφερόταν ένα ακόμα ευρύτερο πεδίο για την παρουσίαση του προσωπικού του Εγώ. Εξάλλου συνέθεταν κι οι μονωδοί ύμνους στους θεούς, μόνο που αυτοί είναι πολύ πιο προσωπικοί κι αντί για το λυρικό βίωμα του συνόλου της κοινότητας αντικατοπτρίζουν εκείνο μιας μικρής συντροφιάς, που ο ποιητής νοιώθει δεμένος μαζί της. Κύριο θέμα των μονωδών είναι ο προσωπικός κόσμος του αισθήματος. Τα γεγονότα περιγράφονται όχι γι’ αυτά τα ίδια, αλλά για να καταδείξουν πώς αντιδρά σ’ αυτά το άτομο με το αίσθημα και τη σκέψη. Οπωσδήποτε δεν θα πρέπει να δει κανείς τον μονωδό σαν τον μοναχικό, αποτραβηγμένο ποιητή σε αντίθεση προς τον χορικολυρικό συνάδελφό του. Ο Έλληνας, ακόμα κι ο ποιητής, νοιώθει μέλος κάποιας κοινότητας. Έτσι κι ο μονωδός δεν γράφει για τον εαυτό του αλλά για μια ομάδα της κοινωνίας με την οποία ταυτίζεται. Παρά τους νεωτερισμούς της λυρικής ποίησης σε σχέση με το έπος, ο κοινωνικός χαρακτήρας της ποιητικής τέχνης θα διατηρηθεί και στο μέλλον. Ακόμα κι αν ο λυρικός ποιητής έχει την πεποίθηση πως ανακάλυψε καινούργια ψυχικά τοπία, απ’ την άλλη θεωρεί δεδομένη τη συγκατάθεση των ακροατών του. Έτσι μπορεί κι αυτός να πει όπως ένας σύγχρονος ποιητής: «Όποιος μιλάει για τον εαυτό του, μιλάει για τον κόσμο» (Horst Bienek).

 

Όλα μαζί τα στοιχεία της λυρικής ποίησης τα συναντά κανείς υποδειγματικά συγκεντρωμένα σ’ έναν άνθρωπο, που αν πιστέψουμε την προσωπική του μαρτυρία, υπήρξε τόσο υπηρέτης των Μουσών όσο και του Άρη, θεού του πολέμου: στον Αρχίλοχο τον Πάριο, που έζησε γύρω στο 650. Ο πατέρας του καταγόταν από ένα παλιό γένος αποικιστών, η μητέρα του όμως ήταν σκλάβα. Η άνιση αυτή καταγωγή του στάθηκε για τον Αρχίλοχο ταυτόχρονα ευλογία και κατάρα: τον καταδίκασε σε μια ζωή απροσάρμοστου, «αντικοινωνικού». Απ’ την άλλη, όμως, τον προίκισε με τη διεισδυτική ματιά και την οξύθυμη ιδιοσυγκρασία του περιθωριακού. Ο Αρχίλοχος έζησε τη ζωή του τυχοδιώκτη, τη γεμάτη εναλλαγές, σαν στρατιώτης και μισθοφόρος, βιώνοντας όλα τα σκαμπανεβάσματα μιας τέτοιας ύπαρξης κι ανάπλασε τα βιώματά του όσο ίσως κανένας άλλος ποιητής πριν ή μετά απ’ αυτόν, μ' έναν τέτοιο εκφραστικό πλούτο, που από το φλογερό μίσος και τη χοντροκομμένη αισχρολογία μεταπηδήσει στους πιο τρυφερούς και μελαγχολικούς τόνους.

 

Έγραψε σε διάφορα μέτρα, είχε όμως προτίμηση στον ίαμβο, που προοριζόταν γι' απαγγελία, ήταν ρεαλιστικός κι είχε αμεσότητα έκφρασης. Με την απομάκρυνσή του από το επικό μέτρο, ο Αρχίλοχος έρχεται σε ρήξη και με την παραδομένη αξιοκρατική τάξη της αριστοκρατικής κοινωνίας. Για να κερδίσει το ψωμί του, φεύγει από την Πάρο και πηγαίνει στη Θάσο, όπου πολεμάει κάτι θρακικά φύλα, τους Σαΐους. Σε μια μάχη παρατάει την ασπίδα του και, τρέπεται σε φυγή για να σωθεί. «’Ή τᾶν ἤ ἐπί τᾶς» - νικητής η νεκρός όφειλε να γυρίσει ο πολεμιστής απ’ τη μάχη, σύμφωνα με τις επιταγές της παλιάς αριστοκρατικής ηθικής, και το ίδιο πρόσταζαν οι σπαρτιάτισσες μανάδες τους γιους τους όταν ξεκινούσαν για τη μάχη. Απ’ αυτό και μόνο μπορεί κανείς να κρίνει πόσο αδιανόητη θα πρέπει να φάνταζε η στάση του Αρχίλοχου όταν διακήρυσσε ατάραχος:

 

Κάποιος θα φχαριστιέται την ασπίδα,

άγριος Θρακιώτης, Σάιος –

δίπλα σ’ ένα δεντρί την πέταξα άθελά μου

κι ας ήταν όπλο διαλεχτό·

τον εαυτό μου όμως έσωσα. Γιατί γι’ αυτή να νοιάζομαι;

Άει να χαθεί! Πάλι καλύτερη της θ’ αποχτήσω.

(6 D)

 

Η αίσθηση του να ορίζεις ο ίδιος τα κριτήρια της προσωπικής σου αξίας και να θέτεις υπό αμφισβήτηση πανάρχαιες σεπτές παραδόσεις, βρήκε εδώ την υποδειγματική της έκφραση. Ο Αλκαίος την συμβόλισε (49 D) κι ο Οράτιος τη χρησιμοποίησε σαν λογοτεχνικό τόπο για το αμφίβολο των αξιών σε μια περίοδο κρίσης (carm. 2, 7, 9). Εξίσου καλά με το ξίφος του χρησιμοποίησε ο Αλκαίος και τους στίχους του - σαν όπλο όταν ένιωθε πως τον είχαν προσβάλλει. Κάποιος Λυκάμβης τον είχε αρραβωνιάσει με την κόρη του, τη Νεοβούλη. Ο άξεστος κατά τα άλλα ποιητής τής φερόταν με τη μεγαλύτερη τρυφερότητα που μπορούσε να γίνει. Παρόλ’ αυτά ο Λυκάμβης διέλυσε τον αρραβώνα προτιμώντας, ίσως, κάποιον επιφανέστερο μνηστήρα. Πικρός και ανελέητος στο μίσος του ο Αρχίλοχος κατατροπώνει τον Λυκάμβη και την οικογένειά του με τους σκωπτικούς και υβριστικούς στίχους του. Για τη δυσφήμιση αυτή, μας λέει ο θρύλος, ένας απ’ τους δυο τους ή ο Λυκάμβης ή η κόρη του, αυτοκτόνησε απ’ τον καϋμό του.

 

Ένα απ’ τα μέσα που προτιμούν οι σύγχρονοι ποιητές, το συναντάμε για πρώτη φορά και μάλιστα πλήρως διαμορφωμένο στον Αρχίλοχο: πρόκειται για μια πασίγνωστη λογοτεχνική φόρμα, που δημιουργεί συγκεκριμένες προσδοκίες σε ακροατές ή αναγνώστες και που οδηγείται μέσα από ένα αντίθετο περιεχόμενο ad absurdura. Ο Αρχίλοχος χρησιμοποιεί την προπεμπτική ρήση, δηλαδή το ξεπροβοδιστικό ποίημα (προπεμπτικόν), με το οποίο εύχονταν καλή τύχη και καλό ταξίδι σε κάποιο φίλο ή συγγενή που θα ταξίδευε. Αυτός όμως εύχεται στο φίλο να ναυαγήσει και να τον ξεβράσουν τα κύματα στην ακτή χώρας βαρβαρικής όπου θα τον προσμένει η σκλαβιά:

 

Και να χτυπά τα δόντια σα σκυλί με δίχως δύναμη καμιά.

Κι η μούρη του στην άμμο, στην άκρη τ’ άγριου γιαλού.

Τούτα να ιδώ να πάθει αυτός που με αδίκησε

και πάτησε τους όρκους του εμένα παρατώντας

μόλο που πρώτα ήτανε αγαπημένος φίλος.

(79 a D)

 

Χωρίς το θλιβερό τέλος: «αυτός κάποτε ήταν φίλος μου» - το ποίημα αυτό δε θα ’ταν παρά ένας λίβελλος μίσους. Έτσι όμως νιώθουμε, όπως συνέβη και με τον Ησίοδο, τους τόνους της απελπισίας για την αδικία που επικρατεί στον κόσμο. Απ’ τη μεμψιμοιρία για τις εναλλαγές της τύχης στη ζωή, ο Αρχίλοχος περνάει αγέρωχη, εν μέρει νηφάλια αυτοεπιβεβαίωση:

 

Ψυχή, "ψυχή μου, ταραγμένη απ’ ανυπόφορες φροντίδες

ορθώσου και προστάτεψε και συ τον εαυτό σου

προβάλλοντας το στήθος σου μπροστά στα βέλη των εχθρών,

κρατώντας θέση στέρεη μες στα εχθρικά καρτέρια·

και μην καυχιέσαι φανερά σαν τύχει και νικήσεις-

και όταν πάλι νικηθείς μέσα στο σπίτι μη θρηνείς πάνω στη γη

πεσμένος·

αλλά μη χαίρεσαι πολύ για ό, τι είναι χαρωπό,

και για ό, τι είναι θλιβερό συ να λυπάσαι λίγο- και μάθε

ποιος τ’ ανθρώπινα ρυθμός τα κυβερνά.

(67 a D)

 

Από τη γνώση της αιώνιας εναλλαγής στην ανθρώπινη ζωή, αυτή που τελικά επικρατεί είναι η Τλημοσύνη, δηλαδή η καρτερικότητα. Άλλο γιατρικό δεν υπάρχει. Με τη στάση αυτή ο Αρχίλοχος βρίσκεται πάλι στην τροχιά της ηρωικής σκέψης, πρόκειται όμως τώρα για τη δική του ηθική, αυτήν που απόκτησε απ’ τα προσωπικά του βιώματα, όχι την παραδομένη. Τον εντελώς προσωπικό τρόπο της ανεπιφύλαχτα διατυπωμένης προσωπικής μαρτυρίας ο Αρχίλοχος κατόρθωσε να αναγάγει σε πρόδρομο της αρχαίας αλλά και της σύγχρονης λυρικής ποίησης. Καταπιάνεται ακόμα και με το θέμα του έρωτα, σα μια οδυνηρή, οδυνηρότατη θα ’λεγε κανείς, εξάρτηση από μια δύναμη που βρίσκεται έξω απ’ το Εγώ και που θ’ αποτελούσε ένα απ’ τα κύρια θέματα της δυτικής λυρικής ποίησης:

 

Χωρίς πνοή ο δυστυχής μέσα στον πόθο κείτομαι. Τα κόκκαλά

μου

έχουν τρυπήσει οι φοβερές οι συμφορές, που στέλνουν οι θεοί.

(104 D)

 

Την ιδέα αυτή συνεχίζει η Σαπφώ και θα γίνει καταφανής η ομοιότητα που υπάρχει ανάμεσα σ’ αυτήν, την γυναίκα, στην σκέψη και το αίσθημά της και στο παθιασμένο θεράποντα του πολέμου και των Μουσών.

Οι άνθρωποι με σπάνια ψυχή

Άνθρωποι που δεν κοιμούνται χωρίς να σας πουν καληνύχτα… που δεν ξεκινούν την μέρα τους αν δεν σας πουν καλημέρα.

Άνθρωποι που αρπάζουν κάθε ευκαιρία να σας δουν… που φτιάχνουν χώρο και χρόνο με σκοπό να σας δουν.

Άνθρωποι που μες τον πανικό, το χάος και την αναμπουμπούλα δε θα σας ξεχάσουν και θα φροντίσουν να το δείξουν, γιατί στα δύσκολα φαίνεται η αξία μας. Άνθρωποι που προτρέχουν να καλύψουν την χιλιομετρική απόσταση, που κρατούν την φλόγα αναμμένη παντός καιρού, γιατί η ψυχολογική απόσταση είναι η χειρότερη και ψυχραίνει τους ανθρώπους.

Άνθρωποι στυλοβάτες, με ακλόνητη θέληση να είναι δίπλα σας… που δεν λείπουν ποτέ από την συντροφιά σας, όσο περνάει από το χέρι τους. Άνθρωποι που κάνουν θυσίες, ρισκάρουν και δοκιμάζουν… αλλά ξέρουν να σέβονται, να κατανοούν και να αποδέχονται.

Άνθρωποι ευαίσθητοι, υπομονετικοί με ζεστή ψυχή… με μια αγκαλιά που χωράει εσάς μαζί με όλες σας τις έννοιες και τα προβλήματα, με ένα τρυφερό χάδι που χαλαρώνει και με ένα πλατύ χαμόγελο που εκπέμπει αισιοδοξία και θετική ενέργεια. Άνθρωποι που θα προτιμήσουν να σας πονέσουν με την αλήθεια, παρά να σας βλέπουν να ζείτε με την ψευδαίσθηση του ψέματος.

Άνθρωποι που διακρίνουν το δίκαιο από το άδικο και το σωστό από το λάθος… που θα σας προσφέρουν μια αντικειμενική θέαση, χωρίς να μεροληπτούν. Άνθρωποι που δεν επαναπαύονται στα κατεκτημένα… που συνεχίζουν αδιάκοπα να σας αποδεικνύουν την αγάπη και την εκτίμηση που σας έχουν. Άνθρωποι που δεν θεωρούν τίποτα δεδομένο και που σας κάνουν να νιώθετε σημαντικοί.
Άνθρωποι που δεν έχουν τα αρνητικά στοιχεία ενός εγωιστή… που θα αναγνωρίσουν το λάθος τους, που θα ζητήσουν συγγνώμη, που θα κάνουν το πρώτο βήμα. Άνθρωποι έντιμοι, ευγενείς και καλοσυνάτοι. Άνθρωποι που θα κάνουν όλα τα παραπάνω χωρίς να υποβαθμίσουν τον εαυτό τους, χωρίς να προσβάλουν ή να μειώσουν κάποιον άλλο.

Άνθρωποι που δεν θα παραμελήσουν το «είναι» τους για να είναι καλά το δικό σας, γιατί αν δεν φροντίσουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας ποιός θα το κάνει. Άνθρωποι με αξιοπρέπεια και αρχές που ξέρουν πότε να αποχωρήσουν και πότε να συνεχίσουν, πότε κέρδισαν και πότε έχασαν. Άνθρωποι μαχητές που ξέρουν πως να δίνουν, να νοιάζονται και να αγαπούν, χωρίς να πνίγουν ή να πιέζουν.
Άνθρωποι που ξέρουν την αίσθηση που αφήνει η απώλεια, ο πόνος, η προδοσία, το ψέμα, η απόγνωση και δε θα ήθελαν ποτέ να γίνουν αιτία για κάτι από αυτά. Άνθρωποι γενναιόδωροι που προσφέρουν απλόχερα ό,τι έχουν, υλικά και πνευματικά αγαθά, που δεν φοβούνται μήπως χάσουν ή μείνουν μόνοι.

Άνθρωποι ΠΕΡΗΦΑΝΟΙ γιατί είναι άνθρωποι με ανθρωπιά και ευαισθησίες. Άνθρωποι που οι ψυχές τους ποτίστηκαν με δάκρυα ήλιου ή φεγγαριού και δε θα πάψουν ποτέ να υπάρχουν… θα ζουν είτε μέσα από έργα-λόγια είτε μέσα από φωτογραφίες και αναμνήσεις. Άνθρωποι σπάνιοι και ευλογημένοι… Άνθρωποι με σπάνια, αθώα και καθαρή ψυχή…

Χάρβαρντ: Πώς οι σχέσεις μας επηρεάζουν την υγεία και τη γήρανση- Η μοναξιά σκοτώνει όσο το τσιγάρο!

Τι είναι αυτό που μας κάνει υγιείς και ευτυχισμένους; Μία μεγάλη μελέτη του Χάρβαρντ με διάρκεια 80 ετών, αποδεικνύει ότι οι δυνατές ανθρώπινες σχέσεις, οι δεμένες κοινότητες και η χαρούμενη οικογενειακή ζωή, είναι οι πιο σημαντικοί παράγοντες που καθορίζουν την ευτυχία. Παράγοντες οι οποίοι βρίσκονται πολύ πιο ψηλά στη λίστα από ότι τα χρήματα, η δόξα και η επαγγελματική καταξίωση.

 

Όταν οι επιστήμονες ξεκίνησαν την παρακολούθηση της υγείας και της ευτυχίας 268 δευτεροετών φοιτητών του Χάρβαρντ το 1938, κατά τη διάρκεια της μεγάλης Ύφεσης, ήλπιζαν ότι μία μεγάλη και διαχρονική μελέτη θα αποκαλύψει σημαντικά στοιχεία για το κλειδί μιας υγιούς και ευτυχισμένης ζωή.

 

Παρακολουθώντας τα άτομα αυτά για σχεδόν 80 χρόνια, ως κομμάτι της έρευνας του Χάρβαρντ για την ανάπτυξη των ενηλίκων, σε μία από τις πιο μακροχρόνιες έρευνες που έχουν γίνει ποτέ, οι ερευνητές κατάληξαν σε αρκετά χρήσιμα συμπεράσματα για την υγιή και ευτυχισμένη ζωή.

 

Από την αρχική ομάδα του Χάρβαρντ που είχε προσληφθεί τότε για την έρευνα, μόνο 19 είναι ακόμα στη ζωή. Ανάμεσα στους αρχικούς συμμετέχοντες, ήταν ο John F. Kennedy, αλλά και ο εκδότης της Washington Post ,Ben Bradlee. Αξίζει να σημειωθεί ότι γυναίκες δεν συμμετείχαν στην ερευνητική ομάδα, καθώς τότε στο κολέγιο φοιτούσαν μόνο άνδρες.

 

Οι επιστήμονες επέκτειναν την έρευνα τους και στους απογόνους των ανδρών, οι οποίοι είναι 1.300 στον αριθμό και βρίσκονται στις ηλικίες των 50-60, προκειμένου να διερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι πρώτες εμπειρίες ζωής επηρεάζουν την υγεία και τη γήρανση με την πάροδο του χρόνου. Κάποιοι από τους συμμετέχοντες,έγιναν πετυχημένοι επιχειρηματίες, γιατροί,δικηγόροι, ενώ άλλοι κατέληξαν σχιζοφρενείς ή αλκοολικοί. Κανείς δεν ξέρει, πως θα τα φέρει η ζωή...

 

Στις δεκαετίες που μεσολάβησαν, μεγάλωσε και ο αριθμός των ατόμων που έγιναν αντικείμενο παρατήρησης. Τη δεκαετία του 1975, συμπεριλήφθησαν 456 κάτοικοι της Βοστώνης από το κέντρο της πόλης, εκ των οποίων 40 από αυτούς βρίσκονται ακόμα στη ζωή. Μία δεκαετία πριν περίπου, οι ερευνητές άρχισαν να συμπεριλαμβάνουν στις μελέτες τους και τις συζύγους των συμμετεχόντων.

 

Αυτά που μελέτησαν, ήταν η υγεία των συμμετεχόντων, οι επιτυχίες και οι αποτυχίες που καθόρισαν τη ζωή τους, η καριέρα και η οικογενειακή τους κατάσταση και αρκετούς ακόμα παράγοντες. Τα ευρήματα αποτελούν χωρίς δεύτερη σκέψη ένα "μάθημα ζωής".

 

Οι χαρούμενες σχέσεις μας δίνουν υγεία!

"Το εκπληκτικό εύρυμα είναι ότι οι σχέσεις μας και το πόσο χαρούμενοι είμαστε μέσα σε αυτές, έχει μεγάλη επίδραση στην κατάσταση της υγείας μας", δήλωσε ο διευθυντής της μελέτης Robert Waldinger, ψυχίατρος στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης και καθηγητής ψυχιατρικής στο Harvard. "Η φροντίδα του σώματος είναι σημαντική για την υγεία μας, αλλά οι σχέσεις που δημιουργούν οι άνθρωποι, είναι αυτές που επίσης επιδρούν στο σώμα και το φροντίζουν. Αυτό νομίζω ότι είναι μία μεγάλη αποκάλυψη", πρόσθεσε.

 

"Οι άνθρωποι που ήταν ικανοποιημένοι από τις σχέσεις τους στην ηλικία των 50 ετών, ήταν πιο υγιείς στα 80 τους χρόνια", επισήμανε.

 

Οι χαρούμενες και δυνατές ανθρώπινες σχέσεις είναι αυτές που εξασφαλίζουν την ευτυχία για τους ανθρώπους κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Αυτός είναι ο πρωτογενής παράγοντας της ευτυχίας και όχι τα χρήματα ή η προσωπική καταξίωση, όπως θα μπορούσαν να σκεφτούν αρκετοί. Οι υγιείς ανθρώπινες σχέσεις θωρακίζουν τους ανθρώπους απέναντι στις δυσκολίες της ζωής και τους διευκολύνουν να έχουν ψυχική και σωματική υγεία. Τα γονίδια, ο υψηλός δείκτης νοημοσύνης, τα χρήματα και η κοινωνική τάξη, είναι παράγοντες που ακολουθούν και δεν καθορίζουν τόσο σημαντικά το επίπεδο της υγείας και της ευτυχίας, σε σύγκριση με τις κοινωνικές σχέσεις.

 

Η μακροχρόνια έρευνα έχει χρηματοδοτηθεί από ιδιωτικά ιδρύματα, αλλά και από τις επιχορηγήσεις από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας, πρώτα μέσα από το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, και πιο πρόσφατα με το Εθνικό Ινστιτούτο για τη Γήρανση.

 

Δεν είναι η χοληστερόλη που δείχνει πως θα γεράσετε...

Οι ερευνητές που ασχολήθηκαν εντατικά με τα δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων τεράστιων ιατρικών αρχείων και εκατοντάδων πρόσωπο με πρόσωπο συνεντεύξεις και ερωτηματολόγια, βρήκαν έναν ισχυρό συσχετισμό μεταξύ της υγιούς ζωής των ανδρών και των σχέσεων τους με την οικογένεια, τους φίλους και την κοινότητα. Αρκετές μελέτες διαπίστωσαν ότι το επίπεδο της ικανοποίησης από τις σχέσεις σε ηλικία 50 ετών, ήταν καλύτερος προγνωστικός δείκτης της σωματικής υγείας από τα επίπεδα της χοληστερόλης τους!

 

«Όταν συγκεντρώθηκαν όλα τα δεδομένα για την ηλικία των 50, διαπιστώσαμε ότι δεν ήταν τα επίπεδα της χοληστερόλης αυτά που προέβλεπαν τον τρόπο με τον οποίο ο κάθε άνθρωπος επρόκειτο να γεράσει», είπε ο Waldinger και πρόσθεσε: «Το σημαντικό ήταν το πόσο ικανοποιημένοι ήταν στις σχέσεις τους. Οι άνθρωποι που ήταν πιο ικανοποιημένοι στις σχέσεις τους σε ηλικία 50 ετών, ήταν και πιο υγιείς στην ηλικία των 80».

 

Η ηχογραφημένη ομιλία του Robert Waldinger με τίτλο "Τι είναι αυτό που μας προσφέρει μία καλή ζωή", υπάρχει στο διαδίκτυο από το 2015 και είναι πολύ δημοφιλής, έχοντας εκατομμύρια προβολές. 

 

 

Η οικογένεια κάνει καλό, η μοναξιά σκοτώνει!

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η συζυγική ικανοποίηση είχει μια προστατευτική επίδραση στην ψυχική υγεία των ανθρώπων. Μέρος της μελέτης διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που είχαν ευτυχισμένους γάμους στη δεκαετία του '80, ανέφεραν ότι υπέφεραν λιγότερο, ακόμα και όταν βίωναν περισσότερο σωματικό πόνο. Εκείνοι που είχαν δυστυχισμένους γάμους, από την άλλη πλευρα, αισθάνονταν πιο έντονο συναισθηματικό και σωματικό πόνο.

 

Όπως διαπιστώθηκε από την έρευνα, οι μοναχικοί άνθρωποι,έφυγαν από τη ζωή σε μικρότερη ηλικία. «Η μοναξιά σκοτώνει», αναφέρει ο Waldinger. «Είναι τόσο ισχυρό όπλο μοναξιά, όσο το κάπνισμα ή ο αλκοολισμός».

 

Σύμφωνα με τη μελέτη, όσοι ζούσαν περισσότερο και απολάμβαναν καλή υγεία, απέφευγαν το κάπνισμα και το αλκοόλ . Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι τα άτομα με ισχυρή κοινωνική στήριξη, παρουσίασαν λιγότερη ψυχική και σωματική φθορά με την πάροδο του χρόνου.

 

Στο πλαίσιο μιας πρόσφατης μελέτης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι γυναίκες που αισθάνονταν καλά με τους συντρόφους τους ήταν λιγότερο καταθλιπτικές και πιο χαρούμενες, ενώ είχαν επίσης καλύτερες λειτουργίες της μνήμης από εκείνες που ζούσαν με συχνές οικογενειακές συγκρούσεις.

 

«Οι καλές σχέσεις όχι μόνο προστατεύουν το σώμα μας, αλλά προστατεύουν και το μυαλό μας» , δήλωσε ο Waldinger. «Και αυτές οι καλές σχέσεις, δεν χρειάζεται να είναι διαρκώς ομαλές. Μερικά ζευγάρια μπορούν να τσακώνονται μεταξύ τους , αλλά ο συναισθηματικός δεσμός τους είναι αυτός που επιδράει περισσότερο στην συναισθηματική τους κατάσταση και τις αναμνήσεις τους στο μέλλον».

 

«Η γήρανση είναι μια συνεχής διαδικασία», προσθέτει ο Waldinger. «Μπορείτε να δείτε πώς οι άνθρωποι μπορούν διαφοροποιούνται ως προς την πορεία της υγείας τους από τα 30 τους χρόνια, έτσι ώστε με την καλή φροντίδα του εαυτού τους, μπορούν να τον προετοιμάσουν καλύτερα για τη γήρανση. Η καλύτερη συμβουλή που μπορώ να δώσω είναι να φροντίσετε το σώμα σας, σαν να επρόκειτο να ζήσετε για 100 χρόνια. Τότε αυτό, ίσως και να συμβεί...»!

 

Οι άνθρωποι που καθοδήγησαν την έρευνα

Η μελέτη έχει μεγάλη διάρκεια ζωής και έχουν περάσει από το τιμόνι της αρκετοί διαφορετικοί διευθυντές, των οποίων οι θητείες αντανακλούν και τις απόψεις της εποχής τους. Ο πρώτος διευθυντής, ο Clark Heath, αντικατοπτρίζει την κυρίαρχη άποψη της εποχής για τον γενετικό και βιολογικό ντετερμινισμό. Ο ψυχίατρος George Vaillant, ο οποίος προσχώρησε στην ομάδα ως ερευνητής το 1966 και έγινε επικεφαλής της μελέτης από το 1972 έως το 2004, τόνισε τον ρόλο των κοινωνικών σχέσεων, και ήρθε για να αναγνωρίσει τον κρίσιμο ρόλο που παίζουν σε ανθρώπους που ζουν μία ευχάριστη ζωή. Ο Waldinger ήταν αυτός που πρόσθεσε στην έρευνα τα παιδιά και τις συζύγους των συμμετεχόντων, ενώ έχει στόχο να διερύνει την έρευνα σε ζητήματα άγχους, σε ζητήματα παιδικής ηλικίας, αλλά και στη νέα γενιά.

 

Ποιο είναι το πιο σημαντικό μάθημα που έχει πάρει; "Πολλές φορές πάνω στη δουλειά, μπορεί να ξεχαστείς και να απομονωθείς. Μετά την έρευνα όμως, καμιά φορά σκέφτομαι. Έχω να δω τους φίλους μου πολύ καιρό. Δίνω μεγαλύτερη προσοχή στις σχέσεις μου, σε σχέση με το παρελθόν".

Όλοι οι έρωτες της ζωής μου

Κι έτσι, αρχίζοντας από τη Ρόζα και τις βιολέτες, έζησα ξανά όλους τους έρωτες της ζωής μου – αλλά κάτω από πιο ευνοϊκούς αστερισμούς.

 

 Σκαλοπάτι σκαλοπάτι, έπρεπε ν’ ανέβω, να προχωρήσω. Υπήρχαν πολλά που έπρεπε να ξαναζήσω, πολλά που έπρεπε να μάθω κάθε κοπέλα που είχα ερωτευτεί στα νιάτα μου την ερωτεύτηκα και πάλι, τώρα όμως μπορούσα να εμπνεύσω σ’ όλες τους την αγάπη. Τώρα μπορούσα να δώσω κάτι σ’ όλες τους και όλες μπορούσαν να μου δώσουν κάτι. Επιθυμίες, όνειρα και πιθανότητες που κάποτε δε ζούσαν παρά μόνο στη φαντασία μου, τώρα μπορούσαν να ζήσουν στην πραγματικότητα. Πέρασαν μπροστά μου σαν όμορφα λουλούδια η Ίντα και η Λώρα κι όλες εκείνες που είχα αγαπήσει για ένα καλοκαίρι, ένα μήνα, μια μέρα.

Διαπίστωνα τώρα πως ήμουν ο όμορφος και παράφορος έφηβος που είχα δει να βγαίνει από τον καθρέφτη και να μπαίνει με τόση αδημονία στην πόρτα των ερωτικών υποσχέσεων. Ζούσα ένα κομμάτι του εαυτού μου, ένα κομμάτι που στην πραγματική μου ζωή δεν είχε εκφραστεί ούτε στο ένα δέκατο, εκατοστό ή χιλιοστό του και που τώρα το ζούσα στην πληρότητά του.

 

 Όλες οι κοπέλες που είχα αγαπήσει ήταν τώρα δικές μου. Η καθεμιά μου έδωσε ό,τι μονάχα εκείνη είχε να μου δώσει και στην καθεμιά έδωσα ό,τι μονάχα εκείνη μπορούσε να πάρει.

 

Όλη η αγάπη που είχα χάσει στη ζωή μου και που τη νοσταλγούσα άνθιζε τώρα μαγικά μέσα στον κήπο μου αυτή την ονειρική αύρα. Έβλεπα ν’ ανθίζουν αγνά και τρυφερά λουλούδια, λουλούδια φανταχτερά που σε θάμπωναν με τη λάμψη τους κι άλλα, σκοτεινόχρωμα, που μαραίνονταν γρήγορα.

 

Υπήρχαν γυναίκες που έπρεπε να τις σαρώσεις σαν καταιγίδα κι άλλες που ήταν χαρά να τις φλερτάρεις και να τις κερδίσεις σιγά σιγά. Κάθε μισοσκότεινη γωνιά της ζωής μου, όπου, έστω και μόνο για ένα λεπτό, η φωνή της σάρκας με είχε καλέσει, το βλέμμα μιας γυναίκας με είχε τραβήξει ή το φωτεινό, λευκό δέρμα ενός κοριτσιού με είχε σαγηνέψει, πρόβαλε τώρα ξανά.

 

Όλες ήταν δικιές μου, η καθεμιά με τον τρόπο της. Η γυναίκα με τα συναρπαστικά σκουροκάστανα μάτια και τα ολόξανθα μαλλιά ήταν εκεί. Είχα σταθεί δίπλα της για ένα τέταρτο της ώρας στο διάδρομο ενός τρένου και μετά την είδα αρκετές φορές να εμφανίζεται στα όνειρά μου. Δεν είπε ούτε μία λέξη, αλλά αυτά που μου έμαθε για την τέχνη του έρωτα ήταν αφάνταστα, τρομαχτικά, θανάσιμα.

 

Η καθεμιά είχε το μυστικό της, το μπουκέτο με τα δικά της λουλούδια. Η καθεμιά φιλούσε και γελούσε με το δικό της τρόπο, είχε τη δική της ιδιαίτερη ντροπαλοσύνη και τη δική της ιδιαίτερη ξεδιαντροπιά. Έρχονταν και έφευγαν. Το ρεύμα τις έφερνε προς το μέρος μου κι ύστερα τις έπαιρνε μακριά μου.

 

Και ξαφνιαζόμουν να βρίσκω πόσο πλούσια ήταν η ζωή μου –η φαινομενικά φτωχή και ανέραστη ζωή του Λύκου της Στέπας- πόσο πλούσια σε ερωτικές ευκαιρίες και σαγηνευτικά θέλγητρα. Τις είχα αποδιώξει. Τις είχα χάσει. Είχα σκοντάψει πάνω τους κι είχα βιαστεί να τις ξεχάσω. Ήταν όμως όλες τους εκεί, μαζεμένες κατά εκατοντάδες, και ούτε μια τους δεν έλειπε. Και τώρα που τις έβλεπα, αφέθηκα σ’ αυτές ανυπεράσπιστος και βυθίστηκα μέσα στο ροδόχρωμο μισόφωτο του υποχθόνιου κόσμου τους.»

 

Έρμαν Έσσε, ο Λύκος της Στέπας

Ένα βήμα θάρρους μας χωρίζει από αυτό που θέλουμε

Ακίνητη. Σχεδόν μουδιασμένη. Κρατούσε την ανάσα της για να μην τρομάζει τις επιθυμίες της και τις διώξει μακριά.

 

Οι επιθυμίες είναι κινητήριος δύναμη. Η σπρωξιά εκείνη που μας προτρέπει να κάνουμε ένα βήμα μπροστά. Να τα βάλουμε με τις φοβίες και τις ανασφάλειες μας.

Ένα βήμα μπροστά και οι παλμοί της χόρευαν σαν τρελοί εκλιπαρώντας την να γυρίσει πίσω. Στη ζώνη ασφαλείας της. Ακόμα ένα βήμα και τα πόδια της μούδιαζαν. Μια ακόμα βαθιά ανάσα. Ένα ακόμα βήμα. Ο φόβος την κυρίευε. Το ρίγος εξαπλωνόταν σε όλο το κορμί της με φρενήρεις ρυθμούς και της προκαλούσε σποραδικές ψυχρολουσίες.

 

Ανατριχίλα.
Ώσπου έφτασε στο σημείο εκείνο που έπρεπε να περάσει στην άλλη άκρη…

Υπάρχουν δύο παράλληλες ζωές. Αυτή που ζούμε και αυτή που θα θέλαμε να ζήσουμε. Το ενδιάμεσο στάδιο καλείται αντίσταση και δεν είναι τίποτα άλλο από τις αντιλήψεις μας, τις φοβίες μας, τις ανασφάλειες μας και ο κόσμος γύρω μας που φροντίζει με τον τρόπο του να τις εντείνει. Το ναρκοπέδιο που όταν αποφασίσουμε να περάσουμε πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε τις Ερινύες που μας καλούν να επιστρέψουμε πίσω στην comfort zone μας.

 

Βολικό έτσι; Αραχτοί, αποστασιοποιημένοι, αδρανείς.

Στέλνουμε την επιλογή κατευθείαν στην καρμανιόλα. Την αποκεφαλίζουμε και βουλιάζουμε όλο και περισσότερο σε ένα πρέπει που γίνεται θηλιά στο λαιμό μας.

Πόσο αποφασισμένοι είμαστε για να περάσουμε στην άλλη διάσταση; Πόσο ένα θέλω μπορεί να γίνει ένα ισχυρό κίνητρο για να πετάξουμε τις ρίζες που μας κρατούν ακινητοποιημένους;

 

Εκείνη λίγη ώρα πριν είχε πέσει στο χώμα και με πείσμα τραβούσε να ξεριζώσει ό,τι δεν της επέτρεπε να προχωρήσει μπροστά. Τα χέρια της ήταν ακόμα λερωμένα από το χώμα. Το πρόσωπο της αναψοκοκκινισμένο από την ένταση της στιγμής. Ώσπου τα κατάφερε. Εκείνες τότε μεταμορφώθηκαν σε φίδια. Ένα από αυτά κατάφερε να τη δαγκώσει. Της πέρασε στο αίμα της το δηλητήριο της αμφιβολίας. Οι ανασφάλειες αντέδρασαν και έγιναν πιο έντονες. Πάγωσε το αίμα της. Σταμάτησε. Το πείσμα όμως έδρασε άμεσα και ακαριαία ως αντίδοτο. Σκότωσε τις αμφιβολίες. Δεν κατάφερε όμως να διώξει μακριά τις ανασφάλειες. Έπρεπε να αποφασίσει. Να γυρίσει πίσω στην ασφάλεια της αδράνειας ή να πορευτεί παρέα με τις ανασφάλειες της. Να της κάνει αρωγό στο νέο της ξεκίνημα. Να τις μετουσιώσει σε δύναμη.

Αυτό είναι μαγκιά. Να πιάσεις κομμάτι κομμάτι κάθε αδυναμία σου και να τις κάνεις κτήμα σου. Να τις στρέψεις υπέρ σου. Ισορροπία. Δράση-αντίδραση. Το θετικό και το αρνητικό.

Πρόκληση.

Τώρα βρισκόταν αντιμέτωπη με τη μεγάλη γυάλινη τζαμαρία που τη χώριζε από την άλλη πλευρά. Στάθηκε τόσο κοντά που ένιωσε την παγωμένη επιφάνεια στο πρόσωπο της. Οι ανασφάλειες της ψιθύριζαν στο αυτί ότι αυτό που κάνει είναι λάθος. Οι επιθυμίες ότι δεν έπρεπε να τα παρατήσει τώρα.

Γέλασε ειρωνικά και φώναξε με τέτοια ένταση που ο αντίλαλος έγινε μια πύρινη μπάλα έτοιμη να τα καταστρέψει όλα.

«Ποιος είναι αυτός που θα μου πει τι είναι σωστό τι λάθος»…
Δύο βήματα πίσω. Κοίταξε για τελευταία φορά τη γυάλινη τζαμαρία που στεκόταν προκλητική μπροστά της. Έκλεισε τα μάτια και πήρε φόρα.

 

Ένα βήμα θάρρους μας χωρίζει από αυτό που θέλουμε/επιθυμούμε. Μόνο ένα…
Τολμάς;

Η ψυχολογία του φόβου της ελευθερίας

Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε με πέντε φυσικά συναισθήματα: φόβο, θλίψη, θυμό, ζήλια κι αγάπη. Προτού καν γίνει κανείς έξι χρονών, όλα τα παραπάνω φυσικά συναισθήματα έχουν μετατραπεί σε αφύσικα!

 

Πως;

Με την εκπαίδευση που δεχόμαστε ως παιδιά συνεχώς κι επίμονα απ’ όλους τους αποδεκτούς φορείς κοινωνικοποίησης (δηλ. γονείς, συγγενείς, δασκάλους, κ.λ.π.) οτι η εκδήλωση των φυσικών συναισθημάτων δεν είναι ούτε αρεστή, ούτε επιτρεπτή σε ένα πλαίσιο στο οποίο χρειάζεσαι να είσαι αρεστός για να επιβιώσεις ψυχικά και σωματικά.

 

Οι άνθρωποι έχουν μονο δύο φυσικούς φόβους: την πτώση από μεγάλο ύψος, και τους ξαφνικούς δυνατούς θορύβους. Αν ανεβάσουμε ενα μικρό παιδί σε μια ψηλή εξέδρα – οποιοδήποτε παιδί- δεν θα κατέβει, γιατί διαθέτει έναν έμφυτο φόβο για το ύψος.

 

Όσον «θαρραλέος» κι αν πιστεύω ότι είμαι, αν κάποιος πυροβολήσει πίσω μου, θα εκπλαγείτε με την ταχύτητα που θα σκύψω… 
 

Αυτές είναι οι φυσικές φοβίες: του ύψους και των δυνατών θορύβων. Μας έχουν δοθεί από την φύση μας προκειμένου να προστατευόμαστε σωματικά. Μας βοηθούν, στην κυριολεξία, να επιβιώσουμε.

 

Ποιούς άλλους φόβους έχετε; Τον φόβο του θανάτου; Της αποτυχίας; Της μοναξιάς; Της απόρριψης; Την υψοφοβία; Του αγνώστου; Φοβάστε τη γνώμη που έχουν για σας οι φίλοι και οι γείτονες; Τα φίδια; Τα ποντίκια; Τις αράχνες; Την αγοραφοβία; Και πάει λέγοντας…

 

Καταλήγουμε να έχουμε ένα εκατομμύριο αφύσικους φόβους που μας κάνουν δυστυχισμένους, και μεταφέρουμε αυτές τις φοβίες στα παιδιά και στα εγγόνια μας. Όπως έχει καταγραφεί τόσο όμορφα: «Αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα». Αυτό είναι το αυθεντικό νόημα της αμαρτίας… 
 

Είναι πράγματι ασύλληπτος ο αριθμός των ανθρώπων που σπαταλούν το 90% της ενέργειάς τους βασίζοντας καθημερινές επιλογές τους στο φόβο! Αυτό είναι και το πραγματικό πρόβλημα των ανθρώπων. Αν στην ζωή σας μάθετε να επιτρέπεται στον εαυτό σας να βιώνει φόβο, θλίψη, θυμό, ζήλια, και δεν προσπαθείτε με νύχια και με δόντια να αποτρέψετε την έκφραση αυτών των ανθρώπινων συναισθημάτων, όταν αυτά φυσικά εμφανίζονται, τότε θα μπορέσετε ίσως κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα να αισθανθείτε και αγάπη για τους άλλους…

 

Αν στη ζωή σας κατορθώσετε να μην υπάρχουν άλλοι φόβοι πέρα από τους φυσικούς, τότε κατευθύνεστε προς μια ζωή πληρότητας.

 

Όλοι μας δυστυχώς τείνουμε πολύ συχνά στη ζωή μας να παίρνουμε σημαντικές αποφάσεις, οι οποίες βασίζονται σε υποσυνείδητους φόβους. Οι φόβοι που δεν γίνονται από μας αποδεκτοί και –γι’ αυτό- δεν βιώνονται συνειδητά, «τρυπώνουν» στο υποσυνείδητο, αφού μόνο εκεί μπορούν ανενόχλητα να συνεχίσουν να υπάρχουν αλογόκριτα…

 

Ο φόβος του να μη σε αγαπούν, ο φόβος της απόρριψης, ο φόβος μήπως δεν φέρεσαι σωστά, ο φόβος του τι σκέφτονται οι άλλοι, έχουν προκαλέσει τις περισσότερες παιδικές αυτοκτονίες σ’αυτόν τον κόσμο. Αν έχετε παιδιά, θα ήθελα να πάτε στο σπίτι απόψε και να σκεφτείτε μόνοι σας πόσα «εάν» ακολουθούν την δήλωση «Σ’ αγαπώ…»;

 

Δεν είναι σπάνιο δίπλα σε ένα παιδικό φέρετρο να ακούς τους γονείς να μονολογούν: «Γιατί ήμουν τόσο σκληρός μαζί του; Γιατί δεν μπόρεσα να δω την ομορφιά αυτού του παιδιού; Γιατί παραπονιόμουν που έπαιζε ντραμς κάθε νύχτα;… παραπονιόμουν διαρκώς. Απόψε θα έδινα τα πάντα για να τον ακούσω να παίζει ντραμς …».

 

Η πληρότητα στη ζωή είναι για κείνους που δεν φοβούνται τι θα πουν οι γείτονες, για τους ανθρώπους που δεν φοβούνται μήπως δεν είναι αγαπητοί.