Το παιδί που κρύβεις μέσα σου

Κάθε άνθρωπος, κάθε ενήλικας σε όποια φάση του κύκλου ζωής κι αν βρίσκεται, κρύβει βαθιά μέσα του ένα μικρό παιδί. Ένα παιδί που κατά περίσταση μπορεί να είναι πεισματάρικο, ανυπάκουο, απείθαρχο, θυμωμένο, θλιμμένο ή χαρούμενο, ενθουσιασμένο, ανώριμο, ανασφαλές, φοβισμένο…

 Κάποιοι ενήλικες αυτό το παιδί μέσα τους το κρατούν φιμωμένο, φυλακισμένο καλά, απαγορεύοντας του την παραμικρή έκφραση. Κάποιοι άλλοι πάλι αυτό το παιδί το αφήνουν ανεξέλεγκτο παντού και πάντα να εκφράζεται, να κάνει το δικό του, άσχετα από το αν ο χώρος και ο τόπος τη συγκεκριμένη στιγμή το επιτρέπουν.

Αυτό το παιδί μέσα μας κουβαλάει μια προσωπική ιστορία, ένα παρελθόν, βιώματα, εμπειρίες, συναισθήματα ( φανερά και καλά κρυμμένα), πρότυπα σχέσεων, συμπεριφορές. Αυτό το παρελθόν όμως επηρεάζει τη συμπεριφορά μας και τα συναισθήματά μας στο παρόν με τρόπους που οι ίδιοι δεν μπορούμε να αντιληφθούμε. Κι όταν η προσωπική ιστορία κουβαλά ψυχικά τραύματα τότε όπως λέει ο Harvey Jackins:

'Το άτομο.. αιχμάλωτο ενός παλιού πόνου λέει πράγματα που δεν έχουν σχέση, κάνει πράγματα που δεν έχουν αποτέλεσμα, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μία κατάσταση, και υπομένει τρομερά αισθήματα που δεν έχουν σχέση με το παρόν.'

Συνήθως οι άνθρωποι που απευθύνονται σε ψυχολόγους, ψυχιάτρους και πάσης φύσεως ειδικούς ψυχικής υγείας ανήκουν στην πρώτη κατηγορία αυτή που συνεχίζει να κακοποιεί μέσα της το παιδί, πνίγοντας την όποια έκφραση επιθυμίας και έχοντας σημαία κάθε πράξης και συμπεριφοράς το σωστό, το καλό ή/και το τέλειο. Το ρόλο του τιμωρού του κακού παιδιού τον υπηρετούν πια οι ίδιοι οι ενήλικες, βασανίζοντας τον εαυτό τους ενώ ως παιδιά τους τιμωρούσαν πρόσωπα κύρους γονιός, δάσκαλος κ.α. Όμως το βασανισμένο παιδί μέσα τους κάποια στιγμή επαναστατεί και δηλώνει την παρουσία του μέσα από συμπτώματα ( προβλήματα υγείας, ψυχοσωματικές ενοχλήσεις, έντονο άγχος κ.α.) κι έρχεται αναγκαστικά η ώρα να χτυπήσουν την πόρτα του ειδικού.

Η δεύτερη κατηγορία είναι οι άνθρωποι που αφήνουν το παιδί μέσα τους να φωνάζει αδιάκοπα τις επιθυμίες και ανάγκες του, λογικές και παράλογες, χωρίς όρια. Καταλήγουν όμως και πάλι ανικανοποίητοι ψυχικά γιατί οι υπερβολικές απαιτήσεις τους σχετικά με τα θέλω τους κουράζουν τους γύρω τους. Οι δικοί τους άνθρωποι τους χαρακτηρίζουν με φράσεις όπως: είναι ανώριμος/η, δεν καταλαβαίνει ότι δεν έχει μόνο δικαιώματα, αλλά και υποχρεώσεις; είναι ανεύθυνος/η. Βασικό στοιχείο προσωπικότητας και συμπεριφοράς αυτών των ανθρώπων είναι ότι δεν αναγνωρίζουν ποτέ ότι κάνουν λάθος ή ότι έχουν άδικο. Πάντα το άδικο και το λάθος το έχουν οι άλλοι.

Οι άνθρωποι έχουμε δύο πλευρές μια φωτεινή και μια σκοτεινή. Δεν μπορείς να επιλέξεις μόνο την μια, εξάλλου το φως είναι ορατό γιατί υπάρχει το αντίθετό του, το σκοτάδι. Το κλειδί εδώ είναι η επίγνωση της σκοτεινής πλευράς όχι η πλήρη άρνησή της. Με επίγνωση γινόμαστε πιο σοφοί στην κατανόηση και διαχείριση των συναισθημάτων μας. Με επίγνωση μπορείς να αποκτήσεις ψυχική ισορροπία χωρίς να καταλήγεις στο ένα ή στο άλλο άκρο. Γιατί όσο πιέζεις μέσα σου, το ήδη καταπιεσμένο παιδί τόσο αυτό αρρωσταίνει ψυχικά και σωματικά, όσο το αφήνεις χωρίς όριο τόσο πιο ανεύθυνο γίνεται. Η ισορροπία βρίσκεται κάπου στα μισά.

Απευθύνομαι σε αυτούς που δεν προσέχουν το παιδί που έχουν μέσα τους. Ίσως και να έχετε ξεχάσει με τα χρόνια την ύπαρξή του… ίσως να δυσκολευτείτε τουλάχιστον στην αρχή να έρθετε σε επαφή μαζί του…, ίσως η επικοινωνία να είναι αρχικά δύσκολη…όμως θα βρείτε ξανά την αισιοδοξία, τον αυθορμητισμό, το χαμόγελο του μικρού παιδιού, που τα θυσιάσατε μεγαλώνοντας στο βωμό της σοβαρότητας και της ενηλικίωσης.

Μπορείτε να ξεκινήσετε να του αφήνετε σιγά – σιγά λίγο χώρο και να του δίνετε χρόνο, χωρίς φόβο, ώστε να αναπνέει ελεύθερα. Και με τον καιρό να ξαναχτίσετε μια σχέση μαζί του.

Κρατείστε λοιπόν ζωντανό το παιδί μέσα σας…

Ποτέ, μη θεωρείτε το σύντροφό σας δεδομένο

Αν παίρνετε το σύντροφό σας ως δεδομένο, είναι εκατό τοις εκατό σίγουρο ότι αυτή η πεποίθηση θα επηρεάσει αρνητικά τη σχέση σας.

Είναι φανερό πως ένα από τα πράγματα που δε δείχνει καθόλου σεβασμό και είναι εντελώς αντιπαραγωγικό όχι μόνο για τους συντρόφους μας αλλά και για οποιονδήποτε άλλον είναι να τους θεωρούμε σίγουρους. Αν το κάνετε αυτό, είναι σαν να λέτε «Είναι υποχρέωσή σου να κάνεις τη ζωή μου πιο εύκολη, και αυτό είναι το μόνο που περιμένω από σένα!»

Υπάρχουν πάρα πολλοί τρόποι για να δείξουμε ότι θεωρούμε τους συντρόφους μας ως κάτι δεδομένο. Όπως: Θεωρούμε το δικό μας ρόλο πιο σημαντικό από τον δικό τους. Θεωρούμε πως η δική μας συνεισφορά είναι πιο σοβαρή και πως οι σύντροφοί μας είναι οι «τυχεροί». Πολλοί ξεχνάμε να λέμε παρακαλώ κι ευχαριστώ – μερικοί μάλιστα δεν το λένε ποτέ. Μερικές φορές είμαστε πολύ απαιτητικοί ή τους συμπεριφερόμαστε χειρότερα από τους φίλους μας. Πολύ λίγοι ακούμε πραγματικά το σύντροφό μας ή μοιραζόμαστε τον ενθουσιασμό του για κάτι – εκτός φυσικά αν συμπίπτει με κάτι που ενδιαφέρει κι εμάς.

Είναι ν’ απορεί λοιπόν κανείς που σχεδόν το πενήντα τοις εκατό των γάμων καταλήγει σε διαζύγιο και πολλοί από τους υπόλοιπους είναι επώδυνοι και λίγο πολύ βαρετοί; Καθόλου! Είναι τόσο προφανές, αλλά για κάποιο λόγο επαναλαμβάνουμε το ίδιο λάθος – παίρνουμε το σύντροφό μας ως δεδομένο.

Ισχύει όμως και το αντίθετο: σχεδόν τίποτε άλλο δεν κάνει τους ανθρώπους να νιώσουν καλύτερα από το να τους εκτιμούν και να τους υπολογίζουν. Θυμηθείτε πόσο όμορφα νιώσατε την πρώτη εποχή της γνωριμίας σας με το σύντροφό σας. Ήταν πραγματικά υπέροχα. Και ένας σημαντικός παράγοντας της αγάπης που μοιραζόσασταν ήταν ότι πραγματικά εκτιμούσατε ο ένας τον άλλον. Εκφράζατε την ευχαρίστησή σας για οτιδήποτε: από ένα απλό κομπλιμέντο μέχρι το πιο μικρό δωράκι. Με κάθε ευκαιρία εκφράζατε την ευγνωμοσύνη σας και ποτέ δε θεωρούσατε την καινούρια σας αγάπη δεδομένη.

Πολλοί πιστεύουν ότι είναι αναπόφευκτο ένα ζευγάρι να χάσει αυτή την αίσθηση ευγνωμοσύνης του ενός για τον άλλο. Δεν είναι! Η εκτίμηση είναι κάτι που υπόκειται αποκλειστικά στο δικό σας έλεγχο. Όσο περισσότερο την εκφράζετε, τόσο περισσότερο θα αποκτάτε τη συνήθεια να παρατηρείτε πράγματα που σας την προκαλούν.

Πόσο υγιείς δεσμούς συνάπτουμε και πόσο δέσμιοι είμαστε των σχέσεων μας;

Πολλές φορές όλοι μας έχουμε αναρωτηθεί για τον εαυτό μας αλλά και για τους άλλους πώς προκύπτουν οι συμπεριφορές μας και οι ποικίλες αντιδράσεις μας σε διαφορετικές καταστάσεις και με διαφορετικούς ανθρώπους. Συμπεριφορές φαινομενικά ανεξήγητες που όμως αν εμβαθύνουμε κρύβουν μία μεγάλη ιστορία και ένα προσωπικό νόημα για τον καθένα από εμάς.

Οι σχέσεις μας καθορίζονται από τις πρωταρχικές σχέσεις που συνάψαμε ως παιδιά.

Η θεωρία του δεσμού (attachment) του Bowlby προσφέρει έναν τρόπο να κατανοούμε τις σχέσεις και τις διαφορετικές πτυχές τους, ειδικά αυτές που σχετίζονται με την ανάγκη μας να νιώθουμε ασφαλείς και με τις πτυχές που αναδεικνύονται όταν αυτή η καθοριστική ανάγκη νιώθουμε ότι απειλείται.

Πιο συγκεκριμένα, υποδεικνύει ότι οι μη υγιείς/δυσλειτουργικές σχέσειςπροκύπτουν από μη υγιείς/δυσλειτουργικούς δεσμούς τους οποίους συνάψαμε με τα άτομα φροντίδας που είχαμε στην παιδική μας ηλικία, συνήθως τους γονείς μας. Καθώς αλληλεπιδρούμε με τους άλλους από τις πρώτες στιγμές που ερχόμαστε στην ζωή, δημιουργούνται κάποια πρότυπα συσχέτισης με τους άλλους τα οποία μπορεί να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αν κάποιος για παράδειγμα αποζητά την εγγύτητα με έναν άλλο άνθρωπο, κάποιος άλλος μπορεί να την φοβάται ή ακόμα και να μην ξέρει πώς να την διαχειριστεί. Άλλο άτομο μπορεί να φτάνει σε σημείο προσκόλλησης, όπου μόνο έτσι αποκτά νόημα η σχέση. Οι επαναλαμβανόμενες λοιπόν εμπειρίες με το άτομο-φροντιστή με το οποίο σχετιζόμαστε στενά, καθώς και ο τρόπος που ανταποκρίνεται στην ανάγκη μας για προστασία όταν αυτή απειλείται, δημιουργούν πρότυπα για τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους και στις ενήλικες σχέσεις μας, δημιουργώντας συγκεκριμένες προσδοκίες για αυτές.

Με τη βοήθεια της ψυχολογίας, έχει αναδειχθεί η τεράστια σημασία του δεσμού/σχέσης που αναπτύσσεται ανάμεσα στον γονιό και το βρέφος τα πρώτα 10 χρόνια της ζωής του. Το περιβάλλον του λοιπόν που ταυτίζεται με το πρόσωπο φροντίδας, μπορεί να ανταποκρίνεται σταθερά και με συνέπεια στις ανάγκες του παιδιού, μπορεί καθόλου ή ακόμα μπορεί να ανταποκρίνεται με τρόπο όπου δεν ικανοποιούνται σταθερά και επαρκώς. Οι πρωταρχικές αυτές εμπειρίες θέτουν τις βάσεις για να χτίσουμε ασφαλείς δεσμούς/τρόπους να σχετιζόμαστε, η ανασφαλείς.

Αν και ο ασφαλής δεσμός μπορεί να φαντάζει αυτονόητο γιατί αναπτύσσεται, ο μη ασφαλής δεσμός/τρόπος να σχετιζόμαστε τους άλλους, μπορεί να ερμηνευθεί ως ένας μηχανισμός άμυνας του παιδιού μέσω του οποίου διατηρεί τη σύνδεση με ένα γονιό απορριπτικό ή ασυνεπή.

Ασφαλής δεσμός. Επιζητώ τις κοντινές σχέσεις ενώ ταυτόχρονα τοποθετώ τα προσωπικά μου όρια και σέβομαι των υπολοίπων.

Ο άνθρωπος που συνάπτει ασφαλείς δεσμούς, πιθανότατα είχε την τύχη να μεγαλώσει κοντά σε άτομα η ανταπόκριση των οποίων ήταν εναρμονισμένη στις ανάγκες του. Ήταν διαθέσιμοι για αυτόν όταν ένιωθε να κινδυνεύει η ασφάλεια του ενώ παράλληλα του έδιναν και ευκαιρίες να ανακαλύψει και το γύρω περιβάλλον. Η οποιαδήποτε αντίδραση του παιδιού ακόμα και αν πρόκειται για εναντίωση, αντιμετωπίζεται ψύχραιμα χωρίς να κατακλύζονται από άγχος ή να γίνονται εκδικητικοί. Το άτομο με ασφαλή δεσμό νιώθει άνετα με την κοντινότητα στις σχέσεις, έχοντας μία σχετικά σταθερή εικόνα του εαυτού του η οποία αν και μπορεί να επηρεάζεται από τους σημαντικούς άλλους, δεν εξαρτάται από αυτούς. Αναγνωρίζει τα όρια του και λαμβάνει υπόψη και αυτά των γύρω του. Αντιλαμβάνεται ότι αν ορίσουμε την εγγύτητα ως μια αίσθηση σύνδεσης και κοινού μοιράσματος, η εγγύτητα δεν υπάρχει χωρίς την αυτονομία στις σχέσεις και το αντίστροφο.

Ανασφαλής/Φοβικός δεσμός. Φαίνεται ότι δεν θέλω, αλλά στην πραγματικότητα φοβάμαι.

Το άτομο που σχετίζεται με τους άλλους με τον φοβικό δεσμό βιώνει την επιθυμία για εγγύτητα αλλά ταυτόχρονα φοβάται να συνδεθεί συναισθηματικά με κάποιον ίσως γιατί στην παιδική του ηλικία οι άνθρωποι που τον φρόντιζαν ήταν επίσης αυτοί που τον πλήγωναν. Αν και φαίνεται ανεξάρτητος και αποκομμένος από τους άλλους φοβάται την εγγύτητα γιατί πιστεύει ότι θα τον απορρίψουν. Βαθιά μέσα του ίσως πιστεύει ότι δεν την αξίζει γιατί οι άλλοι δεν έχουν καλή εικόνα για αυτόν και τελικά ούτε και ο ίδιος για τον εαυτό του. Επιπλέον, μπορεί να επιδιώκει την συναισθηματική σύνδεση αλλά μη γνωρίζοντας τα προσωπικά του όρια, το αποτέλεσμα είναι ο φόβος για δέσμευση και δυσκολεύεται να εξηγήσει την συμπεριφορά του βιώνοντας ταυτόχρονα την ανάγκη να νιώσει οικειότητα αλλά και να βρει «έξοδο κινδύνου» όταν αυτή επιτυγχάνεται.

Ανασφαλής/Απορριπτικός δεσμός. Βασίζομαι μόνο στον εαυτό μου γιατί δεν ξέρω πώς να διαχειριστώ τις κοντινές σχέσεις.

Άτομα με αποφευκτικό δεσμό φαίνεται ότι δεν νιώθουν την ανάγκη να συνάψουν κοντινές σχέσεις και μάλιστα νιώθουν άβολα όταν κάποιος εκφράζει την επιθυμία να τους πλησιάσει, να διαπεράσει το «τείχος» που βάζουν. Πιθανότατα τα άτομα φροντίδας στην παιδική τους ηλικία, ήταν σπάνια διαθέσιμα να ικανοποιήσουν τις συναισθηματικές τους ανάγκες, για αυτό και έμαθαν να προσκολλούνται σε αντικείμενα και όχι σε ανθρώπους ώστε να νιώθουν ασφαλείς. Δεν αποζητούν την υποστήριξη των άλλων και φαίνεται ότι είναι αυτοκυριαρχούμενοι ίσως γιατί νιώθουν ότι αν ανοιχτούν θα βιώσουν την απόρριψη. Συνδέονται επιφανειακά και δυσκολεύονται να συντονιστούν με τις συναισθηματικές ανάγκες των άλλων ή να μπουν στη θέση τους.

Ανασφαλής/Αμφιθυμικός δεσμός. Βρίσκω νόημα στις σχέσεις μου μόνο όταν γίνομαι ένα με τον άλλον.

Πρόκειται για άτομα τα οποία συνηθίζουν να υπερεμπλέκονται στις σχέσεις τους και απορροφώνται πλήρως από την ερωτική τους ζωή και τα διάφορα θέματα που προκύπτουν εκεί. Νιώθουν διαρκώς μία ανασφάλεια ότι δεν αγαπιούνται η οποία εκφράζεται μέσω της επαγρύπνησης, της ζήλειας και διαρκούς ανάγκης για επιβεβαίωση. Ο αμφιθυμικός συνδέεται αλλά δεν αντέχει την αυτονομία και έτσι η εγγύτητα μετατρέπεται σε προσκόλληση γιατί φοβάται την εγκατάλειψη και την απομόνωση. Έχει μάθει να βάζει τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές του και η αξία του καθορίζεται από την εικόνα που έχουν οι άλλοι για αυτόν. Μία ερμηνεία για αυτή τους τη συμπεριφορά είναι ότι οι ανάγκες τους δεν ικανοποιούνταν με σταθερό τρόπο και τελικά στις ενήλικες σχέσεις τους προσκολλούνται σε ανθρώπους προκειμένου να «αναπληρώσουν» για την στοργή που δεν εισέπραξαν.

Ο τύπος δεσμού καθορίζει τις σχέσεις μας αλλά δεν μένει αναλλοίωτος σε όλη την διάρκεια της ζωής μας.

Είναι σημαντικό να έχουμε στο μυαλό μας ότι οι τύποι δεσμού αφορούν μία τάση που μπορεί να έχει ένα άτομο και όχι απαραιτήτως για ένα αναλλοίωτο χαρακτηριστικό στο χρόνο. Δεν σημαίνει για παράδειγμα ότι όλοι οι άνθρωποι με φοβικό δεσμό συμπεριφέρονται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. Άλλωστε ο τρόπος που σχετιζόμαστε στις κοντινές μας σχέσεις καθορίζεται από την ιδιοσυγκρασία μας, τη μοναδικότητα του καθενός σε συνδυασμό με τον τύπο δεσμού που κουβαλάει ο γονιός.

Το αισιόδοξο είναι ότι με βάση τις έρευνες, οι ενήλικες σχέσεις μας -εφόσον είναι υγιείς και όχι κακοποιητικές- μπορούν να λειτουργήσουν σαν επανορθωτικές εμπειρίες, μέσω των οποίων εμπλουτίζουμε και αξιολογούμε τους μαθημένους τρόπους συσχέτισης που μας χαρακτηρίζουν.

Ο Κριτής καταδικάζει, και το Θύμα υφίσταται

Όπως μια κυβέρνηση έχει νομοθεσίες που διοικούν το όνειρο της κοινωνίας, έτσι και η δική μας Νομοθεσία ορίζει το προσωπικό μας όνειρο.

Όλοι αυτοί οι νόμοι υπάρχουν μέσα στο μυαλό μας, τους έχουμε αποδεχτεί, και ο Κριτής μέσα μας βασίζει πάνω σε αυτούς τις κρίσεις του. Ο Κριτής καταδικάζει, και το Θύμα υφίσταται την ενοχή και την τιμωρία. Ποιος μας λέει, όμως, ότι υπάρχει δικαιοσύνη σε αυτό το όνειρο;

Δικαιοσύνη σημαίνει να πληρώνεις μόνο μια φορά για το κάθε σου λάθος. Αδικία σημαίνει να πληρώνεις παραπάνω από μία φορές για το κάθε λάθος.

Πόσες φορές πληρώνουμε για ένα μας λάθος; Χιλιάδες φορές. Ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ζώο πάνω στη γη που πληρώνει χιλιάδες φορές για το ίδιο λάθος. Τα υπόλοιπα ζώα πληρώνουν μονάχα μια φορά για κάθε λάθος που κάνουν, όχι, όμως, κι εμείς. Εμείς έχουμε ισχυρή μνήμη. Κάνουμε ένα λάθος, κρίνουμε τον εαυτό μας, τον βρίσκουμε ένοχο και τον τιμωρούμε. Αν υπήρχε δικαιοσύνη, τότε αυτό θα αρκούσε: δεν θα υπήρχε λόγος να το ξανακάνουμε. Ωστόσο, κάθε φορά που θυμόμαστε κρίνουμε ξανά τον εαυτό μας, τον καταδικάζουμε ξανά και τον τιμωρούμε ξανά και ξανά και ξανά. Αν είμαστε παντρεμένοι, η γυναίκα ή ο άνδρας μας σπεύδει να μας υπενθυμίσει κι αυτός το λάθος μας, ώστε να κρίνουμε πάλι τον εαυτό μας, να τον καταδικάσουμε και γι’ άλλη μια φορά να τον τιμωρήσουμε. Το θεωρείτε δίκαιο αυτό;

Πόσες φορές δεν κάνουμε τον σύντροφό μας, το παιδί μας ή τους γονείς μας να πληρώσουν για το ίδιο λάθος; Κάθε φορά που θυμόμαστε το λάθος, τους κατηγορούμε ξανά και τους ποτίζουμε με όλο εκείνο το συναισθηματικό δηλητήριο που παράγει η αίσθηση της αδικίας κι έπειτα τους αναγκάζουμε να πληρώσουν για το ίδιο λάθος. Είναι δικαιοσύνη αυτό; Ο Κριτής μέσα μας κάνει λάθος γιατί είναι λανθασμένο και το σύστημα της πίστης μας, η Νομοθεσία μας. Ολόκληρο το όνειρο έχει στηριχτεί πάνω σε έναν ψευδή νόμο. Το ενενήντα πέντε τοις εκατό των πεποιθήσεων που έχουμε αποθηκεύσει στο νου μας δεν είναι παρά ψέματα, κι εμείς υποφέρουμε επειδή όλα αυτά τα ψέματα τα έχουμε πιστέψει.

Τα σημάδια που δείχνουν ότι είστε εσωστρεφείς

Η εσωστρέφεια πολλές φορές συνδέεται με την ντροπαλότητα, όμως στην πραγματικότητα δεν έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους. Οι εσωστρεφείς άνθρωποι δεν είναι ντροπαλοί, απλά έχουν περισσότερη ενέργεια όταν είναι μόνοι ή σε μικρές ομάδες ανθρώπων, σε αντίθεση με τους εξωστρεφείς οι οποίοι αισθάνονται στα καλύτερα τους όταν βρίσκονται ανάμεσα σε πολλούς ανθρώπους. Οι περισσότεροι δεν αισθανόμαστε εσωστρεφείς ακριβώς επειδή δεν είμαστε ντροπαλοί, όμως αν έχουμε τουλάχιστον δύο από τις παρακάτω 12 ενδείξεις εσωστρέφειας ίσως να πρέπει να το ξανασκεφτούμε!

1. Η πολυκοσμία σας αγχώνει: Οι συναυλίες, τα γήπεδα, τα συνέδρια που συγκεντρώνουν πολύ κόσμο σας φέρνουν σε αμήχανη θέση. Όχι σε σημείο αγοραφοβίας αλλά σίγουρα δεν είναι και το καλύτερο σας.

2.Δεν σας ενδιαφέρει να γνωρίζετε καινούριο κόσμο: Νιώθετε ότι καταναλώνετε πολύ ενέργεια όταν μπαίνετε στη διαδικασία να κάνατε καινούριες γνωριμίες για αυτό το αποφεύγετε. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να κάνετε εύκολα φιλίες απλά σας φαίνεται δύσκολα να μιλάτε με ανθρώπους που δεν γνωρίζετε.

3.Δεν σας ενοχλεί να μιλάτε δημοσίως: Οι εσωστρεφείς δεν έχουν έλλειψη αυτοπεποίθησης ούτε είναι ντροπαλοί. Δεν έχουν πρόβλημα να δώσουν μια ομιλία ή να κάνουν μια πρόποση μπροστά σε κόσμο, απλά δεν θέλουν να μπουν σε συζητήσεις με αγνώστους μετά!

4. Κάνετε παρέα με εξωστρεφείς ανθρώπους: Αν είστε εσωστρεφείς είναι πιο πιθανό να κάνετε παρέα με εξωστρεφείς ανθρώπους ώστε να υπάρχει μια ισορροπία.

5.Δεν σας αρέσουν οι συνεντεύξεις για δουλειά: Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αισθάνονται άνετα σε μια συνέντευξη για δουλειά, όμως οι εσωστρεφείς αισθάνονται άβολα μόνο στη ν αρχή. Όταν αισθανθούν άνετα με τον συνομιλητή τους συνήθως τα πηγαίνουν περίφημα.

6.Είστε πιστή στους φίλους σας! Οι εσωστρεφείς είναι κατά κύριο λόγο ειλικρινείς και πιστοί, αφού παίρνουν δύναμη και αυτοπεποίθηση από τους ίδιους και δεν εξαρτώνται από την άποψη των άλλων.

7. Σας αρέσει… να μην κάνετε τίποτα! Οι εξωστρεφείς θέλουν να βρίσκονται έξω με ανθρώπους και να αλλάζουν παραστάσεις, ενώ οι εσωστρεφείς εκτιμούν περισσότερο μια ήσυχη βραδιά στο σπίτι.

8. Δεν είστε κολλημένοι με το κινητό σας! Κάθε φορά που έχετε κάποιο μήνυμα στο κινητό δεν τρέχετε να το διαβάσετε ή να απαντήσετε αμέσως. Οι εσωστρεφείς κάνουν τα πάντα στους δικούς τους ρυθμούς!

9. Δεν εμπιστεύεστε τους άλλους εύκολα: Είναι πιο δύσκολο για τους εσωστρεφείς ανθρώπους να βρουν φίλους που τους σέβονται για αυτό που είναι, για αυτό όταν κάνουν νέες παρέες τους εμπιστεύονται και πιο δύσκολα.

10. Σας αρέσει να γράφετε: Πολλοί εσωστρεφείς άνθρωποι είναι συγγραφείς ή δημοσιογράφοι, αφού με το γράψιμο έρχονται σε επαφή με τον εαυτό τους.

11. Είστε ευγενικοί: Οι εσωστρεφείς άνθρωποι είναι πιο πολιτισμένοι γιατί έχουν μεγαλύτερη αντίληψη όσων συμβαίνουν δίπλα τους αλλά και κατανόηση για τα συναισθήματα των άλλων.

12. Ξέρετε τι θέλετε και τι σας αρέσει: Δεν είστε αναποφάσιστοι και δεν φοβάστε να δοκιμάσετε καινούρια πράγματα, όμως αυτό που σας χαρακτηρίζει περισσότερο είναι ότι ξέρετε ακριβώς τι θέλετε και πότε!

...και 10 μύθοι για τους εσωστρεφείς
Μύθος 1ος: Οι εσωστρεφείς δεν θέλουν να μιλάνε πολύ.
Μύθος 2ος: Οι εσωστρεφείς είναι ντροπαλοί.
Μύθος 3ος: Οι εσωστρεφείς είναι αγενείς.
Μύθος 4ος: Οι εσωστρεφείς δεν τα πάνε καλά με τους άλλους.
Μύθος 5ος: Οι εσωστρεφείς δεν θέλουν να βγαίνουν έξω στον κόσμο.
Μύθος 6ος: Οι εσωστρεφείς θέλουν να μένουν πάντα μόνοι τους.
Μύθος 7ος: Οι εσωστρεφείς είναι παράξενοι.
Μύθος 8ος: Οι εσωστρεφείς είναι παθητικοί και απομακρυσμένοι.
Μύθος 9ος: Οι εσωστρεφείς δεν ξέρουν πώς να χαλαρώσουν και να διασκεδάσουν.
Μύθος 10ος: Οι εσωστρεφείς μπορούν να ορίσουν τον εαυτό τους και να γίνουν εξωστρεφείς.

Αποδεχτείτε αυτό που είστε

Επιτέλους!
Αντιληφθείτε ότι δεν έχετε κανένα πρόβλημα. Θέλετε να κλάψετε; Τέλεια. Κλάψτε. Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Είστε στενοχωρημένος για κάτι που έγινε; Τέλεια. Αποδεχτείτε το γεγονός ότι στη ζωή δεν μπορείτε να ελέγχετε τα πάντα.

Η ζωή δεν είναι ένα σύστημα όπου όλα κυλάνε όπως θέλουμε. Και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα μ' αυτό. Δεν έχετε κανένα πρόβλημα. Απλά αποδεχτείτε το.

Τι ανακούφιση να συνειδητοποιείς ότι μπορείς να είσαι ο εαυτός σου. Είναι τόσο δύσκολο κι επώδυνο να προσπαθείς να είσαι κάποιος άλλος. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να παιδευόμαστε έτσι, να προσπαθούμε να ζούμε σύμφωνα με τα "πρέπει" της κοινωνίας και τις απαιτήσεις των άλλων.

Δεν υπάρχει η τέλεια ευτυχία σ' αυτόν τον κόσμο. Και αυτή είναι η πραγματική χαρά, η πραγματική ευτυχία: να είσαι ο εαυτός σου, να είσαι όπως είσαι. Αφού το καταλάβετε αυτό, θα καταλάβετε ότι την κατάθλιψη την ξεπερνάς με το να αποδεχτείς ότι δεν υπάρχει η τέλεια ευτυχία στον κόσμο και ότι δεν χρειάζεται να είσαι κάτι άλλο από αυτό που είσαι.

Έτσι τα βρίσκεις με τον εαυτό σου. Τότε μπορείς να καθίσεις στη σιωπή, χωρίς να προσπαθείς να πετύχεις κάτι. Απλά να είσαι.. Δεν είναι το να γίνεις κάτι άλλο από αυτό που είσαι. Δεν είναι το να νομίζεις ότι θα έχεις κάποια φοβερή πνευματική εμπειρία.  Να αφεθείς, να εγκαταλείψεις την επιθυμία σου να είσαι κάτι άλλο από αυτό που είσαι.

Γι' αυτό λένε ότι η πραγματική αιτία της δυστυχίας μας είναι το να θέλεις να είσαι αλλού, ενώ εσύ είσαι εδώ. Και μπορείς να περάσεις όλη σου τη ζωή με το να βρίσκεσαι αλλού, να μην είσαι εδώ, να μην είσαι εσύ. Αποδεχτείτε αυτό που είστε.

Πραγματικότητα...

Η Ενέργεια που σπαταλάς για να γκρινιάξεις για αυτό που δεν σου αρέσει, είναι η ίδια που χρειάζεσαι για να αλλάξεις αυτό που δεν σου αρέσει.

Δυστυχία είναι να παραπονιέσαι γιατί τα τριαντάφυλλα έχουν αγκάθια.

Ευτυχία είναι να χαίρεσαι γιατί τα αγκάθια έχουν τριαντάφυλλα.

Ο τρόπος, αλλά και η γωνία, θέασης της Πραγματικότητας, διαμορφώνει όχι μόνο την διάθεσή σου, αλλά και την ίδια καθαυτή την Πραγματικότητα…

Ο πιο περίεργος εξωπλανήτης έχει τροχιά σαν κομήτης

Αστρονόμοι στις ΗΠΑ μελέτησαν έναν καυτό εξωπλανήτη που έχει την πιο περίεργη τροχιά από όσους έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα. Ο HD 80606 b, όπως είναι το όνομά του, δεν έχει μια λίγο-πολύ σφαιρική τροχιά γύρω από το άστρο του, αλλά ακολουθεί μια άκρως επιμήκη τροχιά όπως οι κομήτες. 

Όμως το ακόμη πιο εκκεντρικό είναι ότι όταν φθάνει κοντά στο άστρο του, σχεδόν το αγγίζει κατά την περιφορά του που διαρκεί μόλις 20 ώρες και αμέσως μετά εκσφενδονίζεται πάλι στο διάστημα.
       
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου ΜΙΤ, του Ινστιτούτου Space Telescope Science Institute και του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια-Σάντα Κρουζ, με επικεφαλής τον Ζιλιέν ντε Βιτ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό αστροφυσικής "Astrophysical Journal Letters", έκαναν την παρατήρηση με το διαστημικό τηλεσκόπιο «Σπίτσερ» της Αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA).
       
Ο περίεργος εξωπλανήτης, που είχε αρχικά εντοπισθεί το 2009, όμως τώρα έγινε εφικτό να μελετηθεί καλύτερα, έχει το μέγεθος του Δία αλλά τετραπλάσια μάζα. Βρίσκεται σε απόσταση 190 ετών φωτός από τη Γη στον αστερισμό της Μεγάλης 'Αρκτου. Χρειάζεται περίπου 111 μέρες για να διαγράψει μια πλήρη εκκεντρική τροχιά γύρω από το άστρο του (αυτή είναι και η διάρκεια του έτους του).
       
Η στενή επαφή με το άστρο του διαρκεί μόλις 20 ώρες, στη διάρκεια των οποίων ο εξωπλανήτης «τσουρουφλίζεται» φθάνοντας θερμοκρασίες κοντά στους 1.100 βαθμούς Κελσίου. Στη φάση αυτή, λαμβάνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας, τουλάχιστον 1.000 φορές μεγαλύτερες από όσες απορροφά η Γη από τον Ήλιο κάθε μέρα.
       
«Αν η Γη επρόκειτο να πλησιάσει τόσο κοντά στον Ήλιο μας, πολύ σύντομα θα έχανε την ατμόσφαιρά της και η επιφάνειά της θα μετατρεπόταν σε λιωμένο μάγμα» δήλωσε ο ντε Βιτ.
       
Επίσης, για πρώτη φορά σε εξωπλανήτη, οι αστρονόμοι υπολόγισαν την ταχύτητα περιστροφής γύρω από το άξονα του, δηλαδή τη διάρκεια της μέρας του, και βρήκαν ότι είναι περίπου 90 ώρες.
     
Περίπου 2.000 επιβεβαιωμένοι εξωπλανήτες έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα και πάνω από 5.000 ανεπιβεβαίωτοι ακόμη. Πολλοί ανήκουν στην κατηγορία του λεγόμενου «καυτού Δία», δηλαδή είναι αέριοι γίγαντες που πλησιάζουν υπερβολικά κοντά στα μητρικά άστρα τους, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του HD 80606 b.

Πώς θα είναι οι ουρανοξύστες τους μέλλοντος

Κτίρια που αλλάζουν τις μεγαλουπόλεις όπως τις ξέρουμε, έχουν δικό τους κλίμα, καθαρίζουν τον μολυσμένο αέρα ή δημιουργούν σύννεφα. Είναι μερικές από τις ιδέες βγαλμένες από το μέλλον, που έχουν ήδη κάποιοι. Τα τελευταία δέκα χρόνια, το αρχιτεκτονικό περιοδικό eVolo κάνει έναν ετήσιο διαγωνισμό για σχέδια ουρανοξυστών.

Το Business Insider παρουσίασε τις 11 εκπληκτικές ιδέες που διακρίθηκαν φέτος.
New York Horizon: Κέρδισε το πρώτο βραβείο. Οραματίζεται το Central Park εντελώς διαφορετικό.



Hive: Πήρε το δεύτερο βραβείο. Οραματίζεται ένα μέλλον στο οποίο τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν τη δική τους εκδοχή του «πάρκινγκ».


Ενα «πράσινο» κέντρο αποθήκευσης δεδομένων. Τα σημερινά καταναλώνουν τεράστια ενέργεια και απαιτούν διαρκή ψύξη. Μία εναλλακτική ιδέα είναι να δημιουργηθεί σε κάποιο μέρος όπως η Ισλανδία. Το σχέδιο μιμείται τη μητρική κάρτα.


Τrans-pital: Είναι ουρανοξύστης- νοσοκομείο με κεντρική ιδέα ότι ο ασθενής δεν μπορεί να κινηθεί μόνος του. Αντιθέτως, μπαίνει σε «διαδρόμους κίνησης» και κυκλοφορεί σε όλο το κτίριο με ελάχιστη προσπάθεια.


Στόχος του σχεδίου να αιχμαλωτίζει το βλέμμα και να προκαλεί τη σκέψη θολώνοντας τα όρια «μεταξύ των χωροταξικών σχέσεων και της έκπληκτης κοινωνίας».


Air-Stalagmite: Σχεδιασμένο ως ένα τεράστιο φίλτρο, που απορροφά τον μολυσμένο αέρα και τον καθαρίζει.


Cloud Craft: Στόχος να αμβλύνει τις ξηρασίες, δημιουργώντας σύννεφα με την απελευθέρωση ασφαλών για το περιβάλλον χημικών.


Ενας ουρανοξύστης για μία μελλοντική εξάντληση πόρων, με την αρχιτεκτονική να παρέχει επισιτιστική ασφάλεια αλλά και ζωτικό χώρο.


Re-Cover: Ουσιαστικά ένα τεράστιο θερμοκήπιο, που ρυθμίζει το κλίμα στο εσωτερικό ώστε να ανθεί η γεωργία στις πλατφόρμες που υπάρχουν σε διάφορα σημεία του.


Valley of the Giants: Ενα συγκρότημα- όαση στην έρημο, με κυλινδρικούς πύργους που συλλέγει και επεξεργάζεται το νερό.


Ενα τεράστιο θερμοκήπιο, που παράγει ανανεώσιμη ενέργεια.

Πιθανή ανίχνευση της υπογραφής της εξαΰλωσης της σκοτεινής ύλης

Είναι πράγματι μια εποχή συναρπαστική για την αστρονομία η σημερινή! Επαναστατικές ανακαλύψεις όπως αυτές των εξωπλανητών, των βαρυτικών κυμάτων που δημιουργούν δυο μαύρες τρύπες που συγχωνεύονται ή ακόμη η κοσμική επιτάχυνση, φαίνεται να αναδύονται κάθε δεκαετία ή ακόμη πιο συχνά. Αλλά σίγουρα δεν υπάρχει περισσότερο απρόσμενη, μυστηριώδης και προκλητική ανακάλυψη, κατά την αντίληψη του «γνωστού σύμπαντος», από την αναγνώριση ότι δεν είναι ακόμη δυνατόν να δούμε απευθείας την πλειονότητα της ύλης του σύμπαντος.

Μια ψευδοχρωματική εικόνα της ανώμαλης εκπομπή ακτίνων-γ από την κεντρική περιοχή του Γαλαξία μας. Αυτή η εκπομπή υποπτευόμαστε πως προέρχεται από εξαΰλωση της σκοτεινής ύλης

Αυτή είναι η ύλη που αναφέρεται ως «σκοτεινή ύλη» και η φύσης της είναι ακόμη άγνωστη. Σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις του δορυφόρου Planck μόνο ένα 4,9% του σύμπαντος συνίσταται από την συνηθισμένη ύλη (αυτή που συντίθεται από άτομα και τα συστατικά τους). Η υπόλοιπη (26,8%) είναι η σκοτεινή ύλη και ανιχνεύεται σταθερά μέσω της βαρυτικής της επίδρασης στα άστρα και στην υπόλοιπη κανονική ύλη. Η σκοτεινή ενέργεια είναι άλλο ένα ξεχωριστό συστατικό του σύμπαντος (68,3%).

Ένας από τους κύριους στόχους της σύγχρονης αστρονομίας είναι να κατανοήσει αυτήν την ευρύτατα παρούσα και μυστήρια ακόμη ουσία. Ορισμένοι αστρονόμοι υποστηρίζουν ότι η σκοτεινή ύλη μπορεί να έχει και άλλη ιδιότητα κοινή με την κοινή ύλη, εκτός από την βαρύτητα. Μπορεί να αποτελείται από δυο «γεύσεις», ύλη και αντιύλη, που εξαϋλώνονται και εκπέμπουν ακτινοβολία υψηλής ενέργειας όταν έρχονται σε επαφή. Η «ηγέτιδα τάξη» σωματίων σε αυτή την κατηγορία είναι τα αποκαλούμενα ασθενώς αλληλεπιδρώντα σωμάτια μεγάλης μάζας (weakly interacting massive particles ή WIMPS). Αν η εξαΰλωση της σκοτεινής ύλης συμβαίνει, το εύρος των επιλογών για τη θεωρητική φύση της σκοτεινής ύλης θα μπορούσε σημαντικά να περιοριστεί.

Ο αστρονόμος στο Smithsonian Center for Astrophysics, D. Finkbeiner και μια ομάδα συναδέλφων του, ισχυρίζονται ότι έχουν εντοπίσει μια τέτοια ακριβώς υπογραφή εξαΰλωσης σκοτεινής ύλης. Μελέτησαν την χωρική κατανομή της εκπομπής ακτινοβολίας-γ στο Γαλαξία μας, ειδικότερα την εκπομπή ακτινοβολίας-γ από την περιοχή του Κέντρου του Γαλαξία. Αυτή η περιοχή είναι και σχετικά κοντά σε εμάς και έχει υψηλή πυκνότητα ύλης (και λογικά και υψηλή πυκνότητα σκοτεινής ύλης). Αν συνέβαινε εξαΰλωση της σκοτεινής ύλης, η τοποθεσία θα αναμενόταν να είναι έντονα «φωτεινή» σε ακτινοβολία-γ. Πράγματι, έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη μιας πλατιάς «υπογραφής» της ακτινοβολίας-γ που προέρχεται από μια περιοχή που εκτείνεται εκατοντάδες έτη φωτός (υπάρχει επίσης αμυδρή ακτινοβολία που εκτείνεται για χιλιάδες έτη φωτός). Ωστόσο, υπάρχουν άλλες πιθανές εξηγήσεις, με πιο αξιοσημείωτη ότι η ακτινοβολία-γ είναι αποτέλεσμα ενός μεγάλου πληθυσμού ταχύτητα περιστρεφόμενων πάλσαρ-πυρηνικά απομεινάρια ορισμένων υπερκαινοφανών (supernovae).

Οι επιστήμονες επανεξέτασαν τη σειρά των παρατηρήσεων ακτινοβολίας-γ που είχαν δημοσιευθεί προηγουμένως, εφαρμόζοντας προσεκτικά νέες μεθόδους επεξεργασίας δεδομένων για να προσδιορίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την τοποθεσία της εκπομπής και έκαναν έτσι για κάθε μια από τις διάφορες ενεργειακές περιοχές εκπομπής ακτινοβολίας-γ που παρατηρήθηκαν. Τα πάλσαρ έχουν μια διακριτή χωρική κατανομή: εντοπίζονται όπου βρίσκονταν τα άστρα, κυρίως στο επίπεδο του γαλαξία. Η ομάδα μπόρεσε να δείξει, με υψηλή σημαντικότητα, ότι η κατανομή εκπομπής της ακτινοβολίας-γ είναι σε καλή συμφωνία με τις προβλέψεις των απλών μοντέλων εξαΰλωσης της σκοτεινής ύλης, αλλά είναι λιγότερο πιθανό να είναι συνεπής με την εξήγηση των πάλσαρ. Τα αποτελέσματά τους, αν επιβεβαιωθούν, θα μπορούσαν να είναι μια εντυπωσιακή επανάσταση στην κατανόηση της φύσης της σκοτεινής ύλης, του κυρίαρχου συστατικού του κόσμου.

Τα βαρυτικά κύματα για την ανίχνευση του πληθωρισμού‏

Μια καινούρια απόπειρα για να πραγματοποιήσουν τη «μεγαλύτερη επιστημονική ανακάλυψη του 21ου αιώνα», και έτσι να επιβεβαιώσουν την επικρατούσα θεωρία της κοσμολογίας για την εξέλιξη του σύμπαντος, θα ξεκινήσουν τον επόμενο Νοέμβριο με το πείραμα BICEP3 επιστήμονες από το Κέντρο Αστροφυσικής Χάρβαρντ-Σμιθσόνιαν των ΗΠΑ.

Το πείραμα BICEP2, η προηγούμενη απόπειρα ανίχνευσης βαρυτικών κυμάτων από το αρχέγονο σύμπαν, προκάλεσε πάταγο τον Μάρτιο του 2014, όταν οι επικεφαλής του πειράματος ανακοίνωσαν πως είχαν καταφέρει να βρουν αποδείξεις για την «εποχή του πληθωρισμού», αποδείξεις που τον επόμενο Φεβρουάριο παραδέχθηκαν πως δεν ίσχυαν.

Οι ερευνητές θα επιχειρήσουν να επιβεβαιώσουν πειραματικά την «εποχή του πληθωρισμού», δηλαδή την υπόθεση ότι το σύμπαν γνώρισε μια περίοδο βίαιης και απότομης διαστολής όταν ήταν «νεογέννητο», στην οποία χρωστά την ομοιομορφία και την ομοιογένειά του.

Αν η «εποχή του πληθωρισμού» όντως υπήρξε, τότε θα πρέπει να προκάλεσε τη δημιουργία βαρυτικών κυμάτων, «ρυτιδώσεων» που παραμόρφωσαν τον χωρόχρονο. Για να ανιχνεύσει αυτές τις «ρυτιδώσεις», η ομάδα του BICEP3 θα βάλει στο «μικροσκόπιο» τη μικροκυματική ακτινοβολία υποβάθρου (CMB), δηλαδή το υπόλειμμα της ακτινοβολίας που εξέπεμπε το σύμπαν περίπου 380.000 χρόνια μετά τη δημιουργία του.

Κι αυτό γιατί, μελετώντας αυτή την «ηχώ» της Μεγάλης Έκρηξης, οι επιστήμονες ελπίζουν πως θα μπορέσουν να εντοπίσουν τα «αποτυπώματα» που της άφησαν τα βαρυτικά κύματα από το αρχέγονο σύμπαν και την περίοδο της βίαιης διαστολής του.

Η ομάδα του BICEP3 ελπίζει πως το πείραμα θα έχει καλύτερη τύχη από το BICEP2, την προηγούμενη απόπειρα ανίχνευσης βαρυτικών κυμάτων από το αρχέγονο σύμπαν που προκάλεσε πάταγο τον Μάρτιο του 2014, όταν οι επικεφαλής του πειράματος ανακοίνωσαν πως είχαν καταφέρει να βρουν αποδείξεις για την «εποχή του πληθωρισμού».

Αποδείξεις που τον επόμενο Φεβρουάριο παραδέχθηκαν πως δεν ίσχυαν, αφού τα «αποτυπώματα» που είχαν εντοπίσει, δηλαδή η πόλωση στην ακτινοβολία υποβάθρου, θα μπορούσαν να προέρχονται αποκλειστικά από διαστρική σκόνη, και όχι από αρχέγονα βαρυτικά κύματα.

Η αισιοδοξία για την έκβαση του νέου πειράματος οφείλεται στο γεγονός ότι θα επιστρατευθεί αναβαθμισμένος εξοπλισμός. Έτσι, το τηλεσκόπιο στον Νότιο Πόλο που θα χρησιμοποιηθεί έχει αποκτήσει καινούρια κάμερα ανάλυσης 1280 pixel, σε αντίθεση με τα 265 pixel που ήταν η ευκρίνειά της στο BICEP2. Επίσης, η κάμερα «βλέπει» σε διαφορετικό μήκος κύματος της μικροκυματικής ακτινοβολίας απ’ ό,τι στο BICEP2.

Ακόμη καλύτερα, τα δεδομένα θα συνδυάζονται με μετρήσεις από τα τηλεσκόπια Keck Array, επίσης στον Νότιο Πόλο. Έτσι, θα καλύπτεται μεγαλύτερο φάσμα ακτινοβολίας, ώστε να μπορεί να διαχωρισθεί το «αποτύπωμα» των βαρυτικών κυμάτων από αυτό της διαστρικής σκόνης.

Εξάλλου, ο τύπος των σημάτων που εντόπισε το BICEP2 δείχνει πως από τη διαστρική σκόνη πολώνει την ακτινοβολία υποβάθρου περισσότερο σε συγκεκριμένα μήκη κύματος. Επομένως, η πόλωση από τα βαρυτικά κύματα θα μπορούσε κάλλιστα να είναι πιο ευδιάκριτη σε μήκη κύματος όπου η σκόνη έχει μικρότερη επίδραση.

Γι’ αυτό και, μελετώντας σε ένα μεγάλο φασματικό εύρος, οι επιστήμονες ελπίζουν πως θα μπορέσουν να «χαρτογραφήσουν» με ακρίβεια τη συμπεριφορά της σκόνης. Αν τα καταφέρουν, τότε ίσως αφαιρώντας την απομείνουν σήματα τα οποία να «προδίδουν» όντως την ύπαρξη των αρχέγονων βαρυτικών κυμάτων.

«Όσο περισσότερα μήκη κύματος εξετάζεις, τόσο καλύτερα μπορείς να απομονώσεις τα σήματα από τη σκόνη», λέει χαρακτηριστικά στο σάιτ Symmetrymagazine.org ο Ζίσαν Άχμεντ από το Εθνικό Εργαστήριο Επιταχυντών SLAC, ο οποίος επέβλεψε την κατασκευή του εξοπλισμού του BICEP3. «Η ιδέα ήταν να δεκαπλασιάσουμε τη διακριτική ικανότητα του πειράματος».

Νέα ένδειξη για την ύπαρξη του «ένατου πλανήτη»

Αυξάνονται ακόμη περισσότερο οι πιθανότητες το ηλιακό μας σύστημα να φιλοξενεί έναν ακόμη πλανήτη, τον ένατο στη σειρά και άγνωστο έως σήμερα στους αστρονόμους, παρά το γεγονός ότι η «γειτονιά» της Γης βρίσκεται στο μικροσκόπιο των επιστημόνων εδώ και πάνω από 200 χρόνια.

Η ύπαρξη αυτού του υποθετικού «κάτοικου» του ηλιακού μας συστήματος, στον οποίο έχει δοθεί το παρατσούκλι «Πλανήτης Χ», προέκυψε στα τέλη Ιανουαρίου, από έρευνα των αστρονόμων Μάικλ Μπράουν και Κόνσταντιν Μπάτιγκιν, οι οποίοι εργάζονται στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνια (Caltech).

Όπως υποστήριξαν τότε οι δύο επιστήμονες σε άρθρο τους στο επιστημονικό περιοδικό Astronomical Journal, αν και δεν παρατήρησαν άμεσα τον «Πλανήτη Χ», η παρουσία του «προδόθηκε» από τα χαρακτηριστικά των τροχιών που έχουν έξι μικρά ουράνια αντικείμενα και πλανήτες – νάνοι, οι οποίοι ανακαλύφθηκαν πρόσφατα στο εξώτερο ηλιακό σύστημα.

Κι αυτό γιατί τα συγκεκριμένα ουράνια σώματα κινούνται με τέτοιον τρόπο που υποδηλώνει πως δέχονται τη βαρυτική επίδραση ενός κρυμμένου πλανήτη.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που περιέγραφαν οι Αμερικανοί αστρονόμοι στο άρθρο τους, η μάζα του πρέπει να είναι 5 με 10 φορές μεγαλύτερη από τη μάζα της Γης.

Hey Planet Nine fans, a new eccentric KBO was discovered. And it is exactly where Planet Nine says it should be.https://t.co/oZn0RDq8JF

Επίσης, υπολογίζεται πως έχει 2-4 φορές μεγαλύτερη διάμετρο από τη Γη, ενώ μία πλήρης περιφορά του γύρω από τον Ήλιο διαρκεί περίπου 10.000 έως 20.000 γήινα χρόνια.

Στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε, ο Μπράουν βρήκε μία ακόμη ένδειξη που ενισχύει τη θεωρία του.

Πιο συγκεκριμένα, όπως ανέφερε σε μήνυμά του στο Twitter την περασμένη Πέμπτη, ανακάλυψε ένα ακόμη σώμα στα εξωτερικά όρια του ηλιακού μας συστήματος (τη Ζώνη του Κόιπερ), το οποίο φαίνεται να δέχεται τη βαρυτική επίδραση του «Πλανήτη Χ».

 

Το σώμα αυτό, που ονομάζεται uo3L91, φαίνεται να έλκεται από έναν μεγάλο πλανήτη, ο οποίος βρίσκεται σε απόσταση 200 έως 1.200 φορές μεγαλύτερη από την απόσταση Γης – Ήλιου.

Επομένως, το uo3L91 βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου θα έπρεπε να είναι, αν υπήρχε ο «Πλανήτης Χ».

Όπως είναι φυσικό, και η νέα ανακάλυψη του Μπράουν θα ελεγχθεί από επιστημονικούς κριτές, όταν υποβάλει σε κάποιο επιστημονικό περιοδικό ένα άρθρο στο οποίο θα την περιγράφει.

Ωστόσο, απαντώντας ο ίδιος σε ερωτήματα στο Twitter, εκτιμά πως δεν ξεπερνά το 0,001% η πιθανότητα η νέα ένδειξη να οφείλεται σε κάποιο στατιστικό λάθος.

Το uo3L91 ανακαλύφθηκε από το επίγειο Τηλεσκόπιο Γαλλίας – Καναδά – Χαβάης, το οποίο στα πλαίσια της μελέτης OSSOS (Outer Solar System Origins Survey) εξερευνά τις περιοχές του ηλιακού μας συστήματος που βρίσκονται πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα.

Ο ωκεανός του πλανήτη Άρη ήταν προϊόν βομβαρδισμού αστεροειδών

Ο στόλος των δορυφόρων που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη Άρη αλλά και των ρομπότ που εξερευνούν την επιφάνεια του έχουν συλλέξει σειρά ευρημάτων που υποδεικνύουν την ύπαρξη στο μακρινό παρελθόν ενός μεγάλου ωκεανού που κάλυπτε σχεδόν ολόκληρο το βόρειο ημισφαίριο του Κόκκινου Πλανήτη.

Έχουν πραγματοποιηθεί πολλές μελέτες και έχουν αναπτυχθεί πολλές θεωρίες για την ύπαρξη αυτού του ωκεανού και την πιθανότητα να είχε αναπτυχθεί σε αυτόν κάποιες μορφές ζωής. Σε συνέδριο πλανητικής επιστήμης που διεξάγεται στο Τέξας ο Τιμ Πάρκερ, επιστήμονας του Εργαστηρίου Αεριώθησης (JPL) της NASA, διατύπωσε μια νέα θεωρία για αυτό τον ωκεανό.

Ο βομβαρδισμός
Ο Πάρκερ υποστηρίζει ότι όπως συνέβη και στη Γη έτσι και ο Άρης λίγο μετά την δημιουργία του δέχτηκε ένα ανηλεή βομβαρδισμό κομητών και αστεροειδών. Σύμφωνα με τον Πάρκερ και τον συνάδελφο του στο JPL Ρόμπερτ Αντερσον ο ωκεανός περιείχε το νερό που κουβαλούν μαζί τους οι αστεροειδείς και οι κομήτες.
Η θεωρία των δύο επιστημόνων είναι ότι η πτώση των διαστημικών σωμάτων στον Άρη απελευθέρωσε το νερό που διέθεταν το οποίο τελικά σχημάτισε ένα ωκεανό που κάλυπτε το μισό βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη.
Όμως όπως ανέφερε ο Πάρκερ στο συνέδριο δεν υπάρχει καμία περίπτωση να είχε αναπτυχθεί οποιαδήποτε μορφή ζωής σε αυτόν τον ωκεανό. Αυτό γιατί οι δύο επιστήμονες εκτιμούν ότι οι ατμοσφαιρικές συνθήκες του Άρη δεν επέτρεψαν στον ωκεανό να επιζήσει για χρονικό διάστημα τέτοιο που να επιτρέψει όλες τις βιοχημικές διεργασίες που απαιτούνται για να αναπτυχθεί κάποια μορφή ζωής.
Αν η θεωρία των δύο επιστημόνων είναι σωστή τότε μειώνονται δραματικά οι πιθανότητες να υπήρξε κάποτε ζωή στον Άρη αφού αν αυτό δεν συνέβη μέσα στο νερό τότε πολύ δύσκολα θα μπορούσε αυτό να έχει συμβεί μακριά από αυτό στο εξαιρετικά αφιλόξενο περιβάλλον του Κόκκινου Πλανήτη.

Χειρόγραφο του Ισαάκ Νεύτων αποκαλύπτει τη συνταγή για τη μυθική «φιλοσοφική λίθο»

Ένα χειρόγραφο σχεδόν 400 ετών αποκαλύπτει μια γεύση από τη συνταγή για τη μυθική «φιλοσοφική λίθο».

Το έγγραφο του 17ου αιώνα γράφτηκε από τον Ισαάκ Νεύτων, και είναι ένα αντίγραφο κειμένου του γνωστού αλχημιστή George Starkey.

Το χειρόγραφο πωλήθηκε στον οίκο Sotheby στο Λονδίνο το 1936, και παρουσιάζετε στο κοινό για πρώτη φορά.

 

Μετά από δεκαετίες σε μια ιδιωτική συλλογή, το κείμενο αγοράστηκε από το Ίδρυμα Χημικής Κληρονομιάς στις ΗΠΑ, το οποίο αποκαλύπτει τα πρώτα βήματα σε μια διαδικασία που οι αλχημιστές πίστευαν ότι θα μπορούσαν να μετατρέψουν το μόλυβδο σε χρυσό.
Στο κείμενο, ο αλχημιστής περιγράφει τη διαδικασία για την κατασκευή της «φιλοσοφικής λήθου», σύμφωνα με την Χημεία.
Ο υδράργυρος πιστεύεται ότι είναι μια βασική ουσία για τη δημιουργία της πέτρας του φιλοσόφου, λένε οι ερευνητές, και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να σπάσει τα μέταλλα στα συστατικά μέρη τους.
Αν και οι ερευνητές δεν είναι σίγουροι αν ποτέ ο Ισαάκ Νεύτων προσπάθησε πραγματικά να κάνει την ουσία, ή πιθανότατα το κείμενο χρησιμοποιήθηκε ως απλή αναφορά.
Η μετατροπή των μετάλλων σε χρυσό ήταν ένας από τους στόχους μιας πρώιμης μορφής επιστήμης που ονομαζόταν αλχημεία.
Σήμερα δε θα χαρακτηρίζαμε επιστήμη την αλχημεία, καθώς σε κάποιες περιπτώσεις συνδεόταν με σκοτεινές μεθόδους, με μαγικές ή και θρησκευτικές πεποιθήσεις.
Ωστόσο, στο παρελθόν, αποτελούσε μια εντελώς αξιοσέβαστη δραστηριότητα, με την οποία ασχολήθηκε και ο Ισαάκ Νεύτων!
Η αλχημεία έχει μακρά ιστορία η οποία φτάνει μέχρι την αρχαία Αίγυπτο, την Κίνα και την Περσία.
Στόχος των αλχημιστών δεν ήταν μόνο η μετατροπή των μετάλλων σε χρυσό, αλλά και η άσκηση εξουσίας επί της φύσης, η ικανότητα να ελέγχουν τα πράγματα που μας περιβάλλουν.
Η αλχημεία περιλάμβανε αρκετές φορές τη χρήση μαγείας: έπρεπε να πεις διάφορα ξόρκια ή να φροντίσεις να κάνεις τα πράγματα με τη σωστή σειρά.
Οι αλχημιστές πειραματίζονταν αναμειγνύοντας ή θερμαίνοντας δύο ή περισσότερες ουσίες για να δουν τι θα συμβεί. Τους άρεσε να εργάζονται με στοιχεία που προκαλούσαν βίαιες αντιδράσεις, όπως είναι ο φώσφορος και ο υδράργυρος.
Η διαδικασία θα μπορούσε να αποδειχθεί επικίνδυνη, αλλά άξιζε την προσπάθεια μπροστά στην ανταμοιβή που θα λάμβανες εάν κατάφερνε να βρεις επακριβώς τον σωστό συνδυασμό συστατικών από τον οποίο θα προέκυπτε η «φιλοσοφική λίθος».
Αυτή η «λίθος» θα μπορούσε στη συνέχεια να μετατρέψει τον μόλυβδο ή τον κασσίτερο σε χρυσό ή να χαρίσει αιώνια ζωή!

Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ - Κανονισμός λειτουργίας βιβλιοθήκης

Κανονισμός λειτουργίας βιβλιοθήκης

Η επιγραφή είναι χαραγμένη πάνω σε μαρμάρινη πλάκα, που βρέθηκε στην αγορά της Αθήνας και χρονολογείται στα τέλη του 1ου ή στις αρχές του 2ου αι. μ.Χ.. Ρυθμίζεται ο τρόπος λειτουργίας της "βιβλιοθήκης του Πανταίνου", που είχε χτιστεί στην αγορά της Αθήνας με δωρεά του Φλαβίου Πανταίνου.

Κανονισμός λειτουργίας βιβλιοθήκης

Βυβλίον οὐκ ἐξε-
νεχθήσεται, ἐπεὶ
ὠμόσαμεν· ἀνυγή-
σεται ἀπὸ ὥρας πρώ-
της μέχρι ἕκτης.

***
Βιβλίο δεν θα βγει απ᾽ τη βιβλιοθήκη,
γιατί το ορκιστήκαμε· θα είναι ανοικτή
η βιβλιοθήκη από την πρώτη ώρα
μέχρι την έκτη.¹
 ---------------
¹ Το διάστημα της ημέρας από την ανατολή ώς τη δύση του ήλιου υποδιαιρείτο κατά κανόνα σε 12 ώρες.
 

Ελληνική Νομαρχία: Η επιστήμη του πολέμου και η ελευθερία της πατρίδας

Επιτέλους, ποιός, σε όποια κατάσταση κι αν βρίσκεται, δε θ’ αναγνωρίσει τη μεγάλη ωφέλεια της ελεύθερης ζωής; Σ’ αυτήν, ο πραματευτής βρίσκει ασφάλεια στην περιουσία του (εις το έχειν του), ο τεχνίτης έπαινο για τα έργα του κι ο παντρεμένος βεβαιότητα για την τιμή του· ο νέος έχει ευρύχωρο δρόμο για ν’ αναπτύξει τη φυσική κλίση του και να δείξει την εξυπνάδα του· αναμφίβολα, ο στρατιώτης θα ευεργετηθεί για τις ηρωικές πράξεις του· ο φτωχός δε φοβάται την ατιμία, αλλά βρίσκει συμπάθεια και βοήθεια στις δυστυχίες του και όχι ανυποληψία και ύβρεις· τέλος πάντων, κάθε καλός άνθρωπος βλέπει φανερά την ανάγκη της ελεύθερης ζωής και μόνον ο κακός θα επιλέξει τη δουλεία· αδελφοί μου, αυτό είναι φανερό, κι εσείς πολύ καλά πρέπει να το καταλάβετε.

Αφού λοιπόν είναι προφανές, ότι μόνον η ελευθερία κάνει τους ανθρώπους ενάρετους κι εμφυτεύει στις καρδιές όλων των πολιτών την άμιλλα, ώστε να κάνουν αγαθές πράξεις (ευ πράττειν), γι’ αυτό και μόνο στις ελεύθερες πολιτείες γεννιούνται μεγάλοι άνθρωποι και ιδού πώς η ελεύθερη πολιτεία είναι η αιτία για μεγάλα κατορθώματα.

Όπως ένα μυρωδάτο λουλούδι (ευώδες άνθος), όταν γεννιέται ανάμεσα στα δάση, όπου κανείς δεν το βλέπει, ή κατατρώγεται από τα ζώα ή σαπίζει τελείως με τον καιρό, τέτοιας λογής πράγματα συμβαίνουν και στις υποδουλωμένες πόλεις, στις οποίες, όταν βρεθεί κάποιος άξιος άνθρωπος (άξιον υποκείμενον), αφού δεν έχει τρόπο ν’ αναδειχθεί, πεθαίνει, χωρίς κανένας να γνωρίσει ποτέ την αξιοσύνη του.

Για τούτο, και η ιστορία, σχεδόν καθόλου ή πολύ σπάνια, μνημονεύει άξιους ανθρώπους που έζησαν σε καθεστώς δουλείας, ενώ, αντίθετα, εξιστορεί πλουσιοπάροχα μύρια ονόματα ανδρών που αναδείχτηκαν σε πολιτείες ελεύθερες· λοιπόν, η ελευθερία είναι για τους άξιους πολίτες της ό,τι είναι το καλλιεργημένο περιβόλι για τα ωραία λουλούδια του, τα οποία είναι χρήσιμα, επαινούνται και αναγνωρίζονται απ’ όλους.

Αλλά, πόσες φορές πρέπει να το φωνάξω, πως η ελευθερία στον άνθρωπο είναι πιο αναγκαία κι από την ίδια την ύπαρξή του! Γιατί αυτή κάνει τη ζωή γλυκιά, αυτή γεννά τους υπερασπιστές της πατρίδας, αυτή φτιάχνει νομοθέτες, ενάρετους, σοφούς ανθρώπους και τεχνίτες, αυτή μόνη, τέλος πάντων, τιμά την ανθρωπότητα.

Άραγε, πόσοι άνδρες ικανοί γεννιούνται στην Ελλάδα, αλλά πεθαίνουν όπως γεννήθηκαν, αφού δεν έχουν τα μέσα που είναι αναγκαία για να πετύχουν σπουδαία πράγματα;

Ω, Έλληνες, οι ελεύθεροι λαοί τιμούν τους άξιους ανθρώπους, και όσο ζουν και μετά τον θάνατό τους· όσο βρίσκονται στη ζωή τους τιμούν με τον κοινό σεβασμό (κοινόν σέβας), με τους αληθινούς επαίνους, με γενναία βραβεία και με στεφάνια δόξας που τους προσφέρουν· κι όταν πεθάνουν, τους αποδίδουν τιμές με μνήμη αιώνια· τα ονόματά τους βρίσκονται χαραγμένα σε ναούς, πυραμίδες ή στύλους και ο καθένας μπορεί να δει τον νεκρό ήρωα ζωγραφισμένο ή σε άγαλμα· ώστε, βλέποντας τον, οι πολίτες εύκολα παρακινούνται να δουλέψουν με πίστη για την πατρίδα τους και με κάθε χαρά να θυσιάσουν τη ζωή τους για τη σωτηρία της. Κάθε συμπολίτης, αντικρύζοντας τη μορφή ενός ήρωα που έχει πεθάνει, λέει στον εαυτό του: ε! άμποτες να γίνω κι εγώ άξιος για τέτοια δόξα και ν’ αθανατίσω τ’ όνομά μου.

Αναμφίβολα, στη νομαρχία, φτάνει και μόνον ο πόθος του πολίτη για επιδόσεις και πράξεις αγαθές (ευ πράττειν) και μύρια είναι τα μέσα που μπορεί να χρησιμοποιήσει· πού να βρει κανείς τέτοιαν άμιλλα σε καθεστώς δουλείας; Πώς ν’ αποκτήσει δόξα ο ενάρετος άνθρωπος, εκεί όπου η αρετή καταφρονείται και ατιμάζεται; Μάλιστα, για ν’ αποδείξω ετούτα και να σας καταπείσω, παρακαλώ τους αναγνώστες να διαβάσουν απλώς την ιστορία των προγόνων μας· αυτήν είναι αδιάψευστος (αψευδής) καθρέφτης των ανθρώπινων πραγμάτων· με την ιστορία φωτίζεται ο αμαθής, και ο στοχαστικός προβλέπει σχεδόν όσα πρόκειται να συμβούν στο μέλλον, αφού οι άνθρωποι, όταν βρίσκονται στις ίδιες περιστάσεις, πάντοτε κάνουν όλοι τα ίδια πράγματα.

Λοιπόν, όποιος είναι δύσπιστος ας πάρει στα χέρια του τον αξιαγάπητο (αξιάγαστον) Πλούταρχο και τον γλυκύτατο (ηδύτατο) Ξενοφώντα, για να μάθει πόσα μπορεί να καταφέρει ο ανθρώπινος νους σε μια ελεύθερη πολιτεία και να δει, ταυτόχρονα, ότι όσα φαίνονται αδύνατα στους δούλους, μόλις είναι δύσκολα για τους ελεύθερους και μεγαλόψυχους άνδρες.

Αδελφοί μου, το ξαναλέω, η ιστορία είναι το ευκολότερο μέσο για να καταλάβετε πόσα μεγάλα κατορθώματα φέρνει η ελευθερία· αυτή, τέλος πάντων, είναι ο πιο σοφός δάσκαλος των ανθρώπων που αγαπούν να μάθουν την αλήθεια, και μάλιστα των σημερινών Ελλήνων, που την έχουν τόσο μεγάλη ανάγκη.

Αδελφοί μου, ανάμεσα στα πολλά επιπλέον αποτελέσματα της ελευθερίας, τα οποία θα προκαλέσουν τον θαυμασμό σας, αναφέρω και τούτο: όταν διαβάσετε για τις νίκες των προγόνων μας και συγκρίνετε το πλήθος τους με το πλήθος των εχθρών, θα μείνετε έκθαμβοι και ίσως κάποιοι να έχουν αμφιβολίες. Αφήνοντας λοιπόν στην άκρη κάμποσα, τα οποία θα σας φανούν επίσης παράξενα, θέλω μόνο προκαταβολικά να σας μιλήσω για τον πόλεμο, αν και δεν είναι ακριβώς ο τόπος εδώ για μια τέτοια κουβέντα, κι ούτε είμαι ο ίδιος τόσο ικανός, όσο χρειάζεται, για να συζητήσω τέτοιο θέμα· ωστόσο, ελπίζω τουλάχιστον να μη σας δυσαρεστήσω.

Ο πόλεμος είναι πότε δίκαιος και πότε άδικος· αυτό κρίνεται από τις αιτίες που τον προκαλούν. Παραδείγματος χάρη, όταν έχει ως κίνητρο την υπεράσπιση (διαφέντευσιν) της ζωής και της ελευθερίας, είναι δίκαιος· όμως, είναι άδικος ο πόλεμος, όταν κάποιος άνδρας φθονερός και άρπαγας, συναθροίζοντας κι άλλους κακότροπους και κακοήθεις άντρες, δίνοντάς τους χρήματα ή με άλλα κατάπτυστα μέσα, ορμάει ενάντια στους ίδιους τους συμπατριώτες του, κλέβει, αρπάζει, λεηλατεί και καταστρέφει άσπλαχνα τα πάντα, για να χορτάσει τη λύσσα της φιλοδοξίας ή της κενοδοξίας του.

Αν πάλι ανατρέξουμε στη διάρκεια των παρελθόντων αιώνων και θελήσουμε να εξετάσουμε ακριβώς όσα συνέβησαν στην ιστορία των ανθρώπων, θα βρούμε ότι ο πόλεμος είναι τόσο παλαιός όσο η ανθρωπότητα η ίδια· θα δούμε ακόμη, ότι για πολλούς αιώνες λειτούργησε (χρησίμευσε) ως νόμος, επειδή ο καθένας έπαιρνε μόνος του εκδίκηση πολεμώντας· λοιπόν, κάπως έτσι, από τον άδικο πόλεμο εκείνου που επιτίθεται και αρπάζει, γεννήθηκε ο δίκαιος πόλεμος της διαφέντευσης.

Όμως, δεν υπάρχει αντίρρηση, ότι, αν υποθέσουμε τρεις άντρες με την ίδια δύναμη, οπωσδήποτε οι δύο θα πρέπει να νικήσουν τον ένα· λοιπόν, η ανάγκη αυτή δίδαξε στους λιγότερους αναρίθμητους τρόπους και τέχνες, για να υπερασπιστούν την πατρίδα τους εναντίον των περισσότερων. Αλλά, για να το πω έτσι, επειδή η ιστορία (ζωή) των τεχνών είναι πάρα πολύ μεγάλη, μακρά είναι και η νηπιότητά τους· επομένως, χρειάστηκε να περάσουν πολλοί αιώνες, μέχρι τα χρόνια των Αιγυπτίων, των Περσών και των άξιων προγόνων μας, των Ελλήνων, στους οποίους, τελικά, η τέχνη του πολέμου, μικραίνοντας τον φόβο των λιγότερων και αυξάνοντας τις δυσκολίες στους πολυάριθμους, συγκρότησε με τα ίδια της τα υλικά τη θαυμάσια επιστήμη ή τέχνη της τακτικής. Με τους κανόνες της επιστήμης αυτής και χάρη στην ενασχόληση μερικών αξιόλογων ανθρώπων, οι Έλληνες έφτασαν σε τέτοιο σημείο τελειότητας την πολεμική τέχνη, ώστε για πολλούς αιώνες νικούσαν εχθρούς δεκαπλάσιους σε αριθμό και τρόμαξαν έτσι ολόκληρη σχεδόν την οικουμένη.

Οι νίκες των λιγότερων ενάντια στους περισσότερους μπορούν να παρομοιαστούν με τα πειράματα της μηχανικής: μπροστά τους μένει κατάπληκτος (έκθαμβος) ο θεατής που αγνοεί τις αιτίες. Ποιός απ’ αυτούς θα πιστέψει τον μηχανικό που λέει ότι μ’ ένα βάρος 10 κιλών μπορεί να σηκώσει άλλο βάρος 10 τόνων; Αναγκαίο είναι, λοιπόν, να τους καταπείσει με παραδείγματα και αποδείξεις· έτσι και στην πολεμική τακτική, όταν ένας αρχιστράτηγος λέει ότι οι δέκα πολλές φορές μπορούν να νικήσουν τους εκατό στρατιώτες, δύσκολα θα τον πιστέψουν όσοι αγνοούν την τέχνη του πολέμου· όμως, αν δείξουμε σ’ αυτούς χίλια παραδείγματα, τόσο από τους παλαιούς όσο και από τους νεότερους χρόνους, αναμφίβολα θα πειστούν τελείως.

Όμως, αφήνω στην άκρη τα πιο πολλά, για λόγους συντομίας, αφού παρακάτω θα παρουσιαστούν διάφορες αφορμές για ν’ αποδείξω τη διαφορά των ελεύθερων στρατευμάτων από τα υποδουλωμένα· μόνο το παράδειγμα του Λεωνίδα θέλω ν’ αναφέρω, που αποδεικνύει αρκετά τη γενναιότητα και τη μεγαλοψυχία που εμφυτεύει η ελεύθερη ζωή στις καρδιές των ανθρώπων· βεβαίως, αυτές οι δύο αρετές είναι η πρώτη και πιο αναγκαία βάση της πολεμικής επιστήμης.

Αυτός, λοιπόν, ο μέγας Λεωνίδας, όταν βρέθηκε με δυο χιλιάδες στρατιώτες στο στενό των Θερμοπυλών, και βλέποντας το πλήθος των εχθρών να πλησιάζει, αποφάσισε αμέσως να θυσιαστεί υπέρ της πατρίδας του, της Ελλάδας· διάλεξε λοιπόν μόνο τριακόσιους Σπαρτιάτες πολεμιστές, έστειλε πίσω τους υπόλοιπους, και είπε στους διαλεγμένους:

«Εμπρός, αδελφοί μου! H ελευθερία της πατρίδας κρέμεται σήμερα από την ανδρεία μας. Ας μη δειλιάσει κανένας μπροστά σε τόσους εχθρούς· αυτοί, αν και είναι πολλοί, είναι όμως άνανδροι και θηλυμανείς. Οι βάρβαροι θα τρομάξουν, μόλις δουν τους Έλληνες να ορμούν εναντίον τους· ας πάμε λοιπόν. Η δόξα μιας τέτοιας μάχης (επιχειρήσεως) δεν είναι καθημερινή, αλλά συμβαίνει σπάνια· ας μη χάσουμε την ευκαιρία για τέτοια τιμή, ας αφήσουμε τα ονόματά μας στους αιώνες (αιωνιάσωμεν) και ας δοξάσουμε (ευφημίσωμεν) την πατρίδα μας. Ο ίδιος έχω χρέος να θυσιαστώ γι’ αυτήν, και σεις είστε συμπατριώτες μου και δεν μπορείτε να στοχαστείτε αλλιώς, διαφορετικά από μένα. Η ζωή του αληθινού πολίτη πρέπει να τελειώνει ή [πεθαίνοντας] για την ελευθερία του ή με την ελευθερία του. Αλλά πώς μπορώ να εκφράσω τον ενθουσιασμό εκείνου του ήρωα και τον ένθερμο ζήλο αυτών που τον ακολουθούσαν; Ω Έλληνες! Τέτοια πράγματα δεν γράφονται ούτε μπορεί να τα διηγηθεί κανένας, μπορούμε μόνο να τα αισθανθούμε.»

Έτσι λοιπόν, αφού τον άφησαν οι υπόλοιποι να τελειώσει τον λόγο του, παίρνοντας ο καθένας τα όπλα του (άρματα), όλοι με την ίδια θέληση (ομοθυμαδόν) και με ανήκουστη ανδρεία όρμησαν κατά των εχθρών τους. Τίποτε άλλο δεν έβλεπαν παρά μόνο τη δόξα της νίκης, τη χαρά των συμπατριωτών τους, την ανανδρία των αντιπάλων τους και την αθανασία του ονόματός τους. Εν ριπή οφθαλμού σκότωσαν πλήθος βαρβάρων κι έπεσαν στη μάχη με τ’ άρματα στα χέρια, μέχρι τον τελευταίο, ετοιμάζοντας έτσι για τους συμπατριώτες τους την τελική νίκη κατά των εχθρών, οι οποίοι, φοβισμένοι από τα κατορθώματα τόσο λίγων Ελλήνων, μόλις που τόλμησαν να δοκιμάσουν την ανδρεία των υπολοίπων.

Έτσι, του αείμνηστου Λεωνίδα η γενναία απόφαση έφερε την ελευθερία όλης της Ελλάδας και γέμισε τους βαρβάρους με ανυπόφορη ντροπή. Ω μεγαλόψυχε και θαυμάσιε Λεωνίδα! Ω τρισευτυχισμένη (πανολβία) Ελλάδα που αξιώθηκες τέτοια λαμπρή τύχη! Ιδού ο καρπός των καθημερινών αγώνων που έδωσαν τα παιδιά σου. Ιδού τα θαυμαστά αποτελέσματα των φοβερών νόμων του μεγάλου Λυκούργου! Επιτέλους, ιδού ο σκοπός των ασκήσεων (γυμνάσεων), με τις οποίες οι πολίτες βρίσκονταν πάντα σε πόλεμο, ο οποίος, αν και πλαστός, δίδασκε με μεγάλη ευκολία τα πιο αναγκαία μαθήματα της στρατιωτικής τέχνης· αυτήν, μαζί με τη μεγαλοψυχία, έφεραν σε πέρας ευτυχές τις πλέον δύσκολες επιχειρήσεις.

Αδελφοί μου, η τακτική για το στράτευμα είναι ό,τι η ψυχή για το σώμα· είναι δε βεβαιωμένο από τους μεγάλους πολέμαρχους, πως δέκα χιλιάδες στρατιώτες, καλά γυμνασμένοι και οδηγούμενοι από άξιο αντιστράτηγο, μπορούν να νικήσουν είκοσι χιλιάδες και περισσότερους εχθρούς, αν αυτοί δε γνωρίζουν από τακτική.

Βέβαια, η επιστήμη των αρμάτων δεν είναι τόσο εύκολη όσο νομίζουν κάποιοι· μάλιστα είναι από τις δυσκολότερες. Ω! πόσο οι προπάτορές μας προσπαθούσαν, από νεαρή ακόμη ηλικία, να μάθουν την πολεμική τέχνη! Χάρη σ΄ αυτήν λοιπόν, οι λιγότεροι νικούν τους περισσότερους· ωστόσο, η σπανιότητα των μεγάλων αρχιστράτηγων αποδεικνύει πως είναι αρκετά δύσκολο ν’ αποκτήσει κάποιος με την αξία του τέτοιο όνομα, και ακούστε την αιτία.

Ο αληθινός αρχιστράτηγος πρέπει να ενώσει πολλά φυσικά χαρίσματα, πολλές αρετές και πολλές γνώσεις (μαθήσεις). Πρώτα λέω πως πρέπει να έχει σταθερή και άφοβη καρδιά, για να μη δειλιάσει σε οποιονδήποτε κίνδυνο κι αν βρεθεί και για να μην αφήσει στην τύχη όσα μπορεί να κάνει ο ίδιος· να έχει κοφτερό μυαλό (αγχίνους), για να προβλέπει στον κατάλληλο καιρό τις δραστηριότητες (επιτηδεύματα) και τις βουλές του εχθρού· να είναι άοκνος, ώστε να προλαβαίνει κάθε ευκαιρία, ακόμα και την ελάχιστη, αφού, όπως συμβαίνει πολλές φορές στον πόλεμο, και οι παραμικρές αμέλειες προξενούν μεγάλες καταστροφές.

Να είναι δίκαιος και φιλαλήθης, για ν’ απολαύσει το θάρρος και την αγάπη των στρατιωτών του. Πρέπει να τιμά και να βραβεύει την αξιοσύνη, σε όποιον άνθρωπο τύχει να τη βρει, για να παρακινεί έτσι προς τη δόξα και τους λιγότερο άξιους.

Να τιμωρεί (παιδεύει) σύμφωνα με τους νόμους τον φταίχτη, όποιος κι αν είναι, χωρίς προκαταλήψεις για τα πρόσωπα, ώστε να διώχνει τις κακές σκέψεις από το μυαλό τους. Ν΄ ακροάζεται τις γνώμες όλων και να διορθώνει τα δικά του σφάλματα, ώστε, ας το πω έτσι, να λατρεύεται από τους πιστούς στρατιώτες του· τέλος πάντων πρέπει να γνωρίζει τους τόπους και το θέατρο του πολέμου σαν το σπίτι του, για ν’ αποφεύγει τις ενέδρες του εχθρού και να ξεγελάει τους στοχασμούς του.

Ο τέλειος αρχιστράτηγος πρέπει ακόμη να γνωρίζει τη γλώσσα των εχθρών του και τις φυσικές κλίσεις τους, να μαθαίνει όσα μπορεί για τον αρχιστράτηγο τους και τις ικανότητές του· με λίγα λόγια, πρέπει να ξέρει όλες τις στρατιωτικές ασκήσεις του ιππικού και του πεζικού στρατεύματος, ώστε να διατάζει ορθώς και να τον υπακούνε αμέσως. Επειδή, όποτε κάποιος αρχιστράτηγος ή οποιουδήποτε άλλου μεγάλου αξιώματος άνθρωπος δεν γίνεται σεβαστός, τις περισσότερες φορές το σφάλμα είναι δικό του, γιατί αναμφίβολα οι στρατιώτες υπακούνε όποιον ξέρει να προστάζει.

Τέτοια γυμνάσματα και μαθήσεις, μαζί με άλλα πολλά που δεν γράφω χάρη συντομίας, γίνονταν με κάθε προσοχή κι επιμέλεια από τους προγόνους μας, κι αυτά αποτελούσαν τη σύνθετη τέχνη του πολέμου, δηλαδή την τακτική.

Οι δε στρατιώτες πρέπει να γνωρίζουν στην πράξη και τέλεια την εξάσκηση στα όπλα, να μπορούν να βαδίζουν με τάξη και να υπακούνε αμέσως στις προσταγές των αρχηγών τους, οι οποίοι χρειάζεται να είναι όσο το δυνατόν βραχύλογοι.

Τέλος πάντων, πρέπει να είναι συνηθισμένοι στο να υποφέρουν κάθε κόπο· όμως τέτοια μόνο με την καλή διοίκηση μπορεί να τ’ αποκτήσει κάποιος και μόνη η ελευθερία είναι η πρώτη αιτία για τα μεγάλα κατορθώματα.

Όμως η τακτική δεν συνίσταται απλώς στο να ξέρει ο στρατιώτης πώς να πολεμήσει σε ανοιχτή πεδιάδα, αφού κάτι τέτοιο θα ήταν εντελώς ανώφελο σε περίπτωση που ο εχθρός βρεθεί ασφαλισμένος σ’ ένα κάστρο ή προφυλαγμένος σε όρη δύσβατα και δάση. Οπότε, η τακτική περιλαμβάνει όλα τα ζητήματα του πολέμου, και ειδικά όσα έχουν σχέση με την ένοπλη δραστηριότητα, κατά την οποία μόνον η πολεμική τέχνη μπορεί ν’ αναπληρώσει από ανάγκη την έλλειψη δύναμης ή και να την υπερβεί.

Η στρατιωτική οργάνωση λοιπόν είναι το δυσκολότερο μάθημα της τακτικής και μέσω της καλής οργάνωσης, πολύ συχνά, οι εκατό άνδρες δεν μπορούν να νικηθούν από χίλιους. Όπως καταλαβαίνει ο καθένας, η νίκη βρίσκεται στο ν’ αντιπαρατάξουμε στις δυνατές δυνάμεις άλλες δυνατότερες, όμως μόνον η τέχνη διδάσκει τον αρχιστράτηγο πώς να τα γνωρίζει αυτά όλα με ακρίβεια.

Γι’ αυτό και η επιστήμη των αρμάτων είναι διεξοδικότατη και χρειάζεται σχετικά να γραφτεί βιβλίο όχι μικρό· αυτό μάλιστα το έχουν μεγάλη ανάγκη σήμερα οι Έλληνες και μακάρι κάποιος φιλογενής και φιλόπονος να καταφέρει να γράψει, ώστε να μάθουν όλοι πόσο σημαντική είναι η τέχνη του πολέμου και να κλάψουν πικρά, βλέποντας τους αλλόφυλους, οι οποίοι δανείστηκαν τις τέχνες και τις επιστήμες από τους προγόνους μας, να μας καταφρονούν και να μας αψηφούν τόσο. Αλλά, ελπίζω, για λίγο ακόμα θα χαίρονται στην αχαριστία (αγνωμοσύνη) τους.

Τι κάνει κάποιον τον άνθρωπο που είναι

Συνηθίζουμε να συγκρίνουμε έναν εγκέφαλο με έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Ενώ όμως ένας υπολογιστής βγαίνει από το εργοστάσιο με ενσωματωμένα κυκλώματα, τα οποία μένουν απαράλλακτα για το υπόλοιπο της ζωής του, ένας εγκέφαλος δεν μένει ποτέ ο ίδιος, αφού οι καθημερινές εμπειρίες τον αλλάζουν διαρκώς. Η έννοια της πλαστικότητας του εγκεφάλου, που αποδείχθηκε και πειραματικά στα τέλη του 20ού αιώνα, έχει ξεκινήσει να θερμαίνει τις άλλοτε ψυχρές σχέσεις ανάμεσα στις νευροεπιστήμες και την ψυχανάλυση.

Ο Φρανσουά Ανσερμέ είναι ψυχαναλυτής και παιδοψυχίατρος, καθηγητής και επικεφαλής του τμήματος Ψυχιατρικής Παιδιού και Εφήβου στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Γενεύης, ενώ ο Πιερ Ματζιστρέτι είναι νευροεπιστήμονας, καθηγητής και συνδιευθυντής του Ινστιτούτου για τον Εγκέφαλο και τον Νου στο Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο της Λωζάννης (EPFL). Οι δυο τους εδώ και σχεδόν 20 χρόνια προσπαθούν έμπρακτα να κάνουν τη σχέση των δύο τομέων ακόμα πιο στενή και κυρίως παραγωγική. Ο πρώτος απόγονος αυτής της συνάντησης των δύο επιστημόνων είναι το βιβλίο «Τα ίχνη της εμπειρίας» που μεταφράστηκε πρόσφατα στα ελληνικά.

Μαζί, επίσης, έχουν εμπνευστεί και δημιουργήσει το Αgalma Foundation, ένα ίδρυμα με σκοπό την υποστήριξη της επιστημονικής έρευνας στην τομή νευροεπιστημών και ψυχανάλυσης, αλλά και την επανεξέταση των θεωριών του Φρόιντ για το ασυνείδητο σε επίπεδο φυσιολογίας, και συγκεκριμένα σε επίπεδο νευρωνικής πλαστικότητας.

H «χρυσή τομή»

– Οταν συναντιέται η ψυχανάλυση με τις νευροεπιστήμες τι το καινούργιο μαθαίνουμε για τη λειτουργία του εγκεφάλου;

Φρανσουά Ανσερμέ: Τα μοντέλα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να συζητηθούν τα σημεία ένωσης και διαχωρισμού των δύο είναι ποικίλα. Για εμάς το πιο κατάλληλο μονοπάτι είναι εκείνο της τομής μεταξύ εγκεφάλου και νου. Σε αυτή την περιοχή τομής των νευροεπιστημών με την ψυχανάλυση είναι που αναδύεται το κοινό τους ερώτημα σχετικά με το τι είναι ίχνος – τι νευρωνικό και τι ψυχικό ίχνος. Για εμένα η ιδέα του ψυχικού ίχνους και η σχέση του με τη διαδικασία της μνήμης και του ασυνείδητου, καθώς και το πώς τα ίχνη συσχετίζονται, αποτελούν σημαντικά ζητήματα για την ψυχανάλυση. Το γεγονός, λοιπόν, ότι η εμπειρία αφήνει ένα ίχνος στο νευρωνικό σύστημα, το οποίο αποτελεί το φαινόμενο της πλαστικότητας, ήταν η αιτία της κοινής μας δουλειάς μεταξύ νευροεπιστημών και ψυχανάλυσης.

– Για έναν νευροεπιστήμονα τι είναι το ασυνείδητο;

Πιερ Ματζιστρέτι: Δεν θα μιλήσω για κάθε νευροεπιστήμονα, όμως για εμένα το ασυνείδητο είναι ένας τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος. Κάποια στιγμή πρέπει να καταφέρουμε να το μελετήσουμε και τότε θα μας προσφέρει εξαιρετικές πληροφορίες σχετικά με το τι κάνει κάποιον τον άνθρωπο που είναι. Προσωπικά πιστεύω ότι σε αυτό το τελευταίο παίζει πολύ μικρότερο ρόλο το συνειδητό παρά το ασυνείδητο. Υπάρχει, λοιπόν, και αυτή η άλλη διαδικασία που συμβαίνει στον εγκέφαλο για την οποία, παρότι δεν έχουμε επίγνωση, βρίσκεται στον πυρήνα του ποιοι είμαστε και του πώς δρούμε. Κάνοντας μια καθαρή εικασία, και σίγουρα θέλοντας να προκαλέσω, θα έλεγα ότι το συνειδητό ευθύνεται μόλις για το 20% και το ασυνείδητο για το 80%.

– Αντιλαμβάνομαι το ενδιαφέρον των νευροεπιστημόνων για την πλαστικότητα του εγκεφάλου, τι ενδιαφέρον όμως βρίσκει ένας ψυχαναλυτής στον βιολογικό αυτό μηχανισμό;

Φρανσουά Ανσερμέ: Η πλαστικότητα αποτελεί την υπόθεση του Φρόιντ για τον νου. Ο Φρόιντ ήταν σαν νευροεπιστήμονας· διάβαζε κάθε εβδομάδα το Nature και το Science και λαμβάνοντας υπόψη τα επιστημονικά αποτελέσματα άλλαζε συνεχώς την οπτική του σχετικά με την κλινική και την ψυχαναλυτική πρακτική. Και όλα αυτά στην προσπάθειά του να δημιουργήσει μια παγκόσμια θεωρία για τον εγκέφαλο και τον νου. Η υπόθεση, λοιπόν, του Φρόιντ ήταν ότι η εμπειρία αφήνει ένα ίχνος, και αυτό το ίχνος δεν αποτελεί μόνο μια δομική αλλαγή, αλλά και μια αλλαγή στη διαδικασία της πληροφορίας. Την ίδια εποχή, την ίδια υπόθεση έκανε και ο ανατομολόγος Σαντιάγο Ραμόν ι Καχάλ και μερικές δεκαετίες αργότερα ο ψυχολόγος Ντόναλντ Χεμπ. Ομως δεν ήταν πριν από τη δεκαετία του 1990-2000, με το Νομπέλ Φυσιολογίας και Ιατρικής στον Ερικ Καντέλ, που η υπόθεση έγινε δεδομένο. Εφαρμόζοντας αυτή τη γνώση των νευροεπιστημών στην ψυχανάλυση, αλλάζουμε την οπτική μας σχετικά με τη διαδικασία του ντετερμινισμού, δηλαδή της άμεσης σχέσης μεταξύ αιτίας και αποτελέσματος. Για παράδειγμα: «ορίστε οι γονείς, να το τραυματικό γεγονός, ορίστε το αποτέλεσμα». Το να θέτει κανείς μια γραμμική αιτιότητα μεταξύ του γεγονότος και της ψυχικής ζωής αποτελεί παγίδα για την ψυχανάλυση. Μέσα από την έννοια της πλαστικότητας αναδύεται το παράδοξο: Η βιολογία, ένας οικουμενικός μηχανισμός, δημιουργεί τη μοναδικότητα του κάθε ατόμου. Η εμπειρία, μέσω της πλαστικότητας, μας κάνει μοναδικούς, διαφορετικούς και αναντικατάστατους. Η πλαστικότητα όμως είναι μία, είτε για το σαλιγκάρι, είτε για κάποιο άλλο ζώο, είτε για τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος στη γέννησή του είναι ανολοκλήρωτος και εξαρτημένος από το περιβάλλον, το οποίο κάνει τον καθένα από εμάς διαφορετικό από τους υπόλοιπους.

Σχέση αιτίας-αποτελέσματος

– Πώς εξηγείται από τις νευροεπιστήμες η μη γραμμική σχέση αιτίας-αποτελέσματος;

Πιερ Ματζιστρέτι: Μόλις την τελευταία δεκαετία περιγράφηκε από τους νευροβιολόγους το φαινόμενο της «επανεδραίωσης» ή επανασυσχέτισης ιχνών. Aφού ο εγκέφαλος έχει κωδικοποιήσει μια συγκεκριμένη εμπειρία μέσω της διαδικασίας της πλαστικότητας, και εάν στη συνέχεια τα ίχνη που άφησε αυτή η εμπειρία επανενεργοποιηθούν για κάποιο χρονικό διάστημα, αυτά γίνονται εύθραυστα και τα συστατικά τους –δηλαδή κάποια νευρωνικά σύνολα– μπορούν να συσχετιστούν με άλλα ίχνη. Από αυτή τη διαδικασία δημιουργείται τελικά ένα νέο ίχνος. Αυτό το νέο ίχνος, το οποίο έχει φτιαχτεί από τα δομικά συστατικά της αρχικής εμπειρίας, αλλά δεν σχετίζεται άμεσα με αυτή, δραπετεύει από το συνειδητό. Αυτός ο μηχανισμός της ασυνέχειας είναι ένας από τους τρόπους με τον οποίο πιστεύουμε ότι σχηματίζεται το ασυνείδητο.

Φρανσουά Ανσερμέ: Αυτή η διαδικασία αποτελεί, επίσης, ένα παράδοξο της έννοιας της πλαστικότητας. Μέσω της επανασυσχέτισης των ιχνών υπάρχει διαχωρισμός από την αρχική εμπειρία και τα αρχικά ίχνη, οπότε σταδιακά το υποκείμενο απελευθερώνεται από την αρχική εμπειρία, ακόμα και εάν αυτή ήταν αρνητική ή τραυματική.

– Δηλαδή οι εμπειρίες μας δεν μας καταδικάζουν, αλλά μας απελευθερώνουν;

Φρανσουά Ανσερμέ: Ακριβώς, μπορούμε να πούμε ότι είμαστε ελεύθεροι. Και από εκεί και πέρα η αλλαγή είναι διαρκής. Ποτέ δεν χρησιμοποιούμε τον ίδιο εγκέφαλο δύο φορές! Από τη μια, λοιπόν, συμβαίνει μια διαχρονική αποτύπωση ιχνών και από την άλλη, σε κάθε δεδομένη χρονική στιγμή, υπάρχει η δυνατότητα να επανασυσχετιστούν τα ίχνη σε μια άλλη νευρωνική συνδεσμολογία. Είναι πράγματι αντιφατικό! Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να εισάγουμε την παράμετρο του χρόνου. Δηλαδή, μεταξύ του παρελθόντος που έχει τελειώσει και του μέλλοντος που δεν έχει χαραχθεί ακόμα, βρίσκεται ένα κενό, όπου υπάρχει το περιθώριο του απρόβλεπτου και της δημιουργίας κάτι νέου. Αυτά, λοιπόν, μαζί τα τρία παράδοξα, της μοναδικότητας, της ασυνέχειας και της διαρκούς αλλαγής, δημιουργούν μια πραγματική επανάσταση στην οπτική μας για τον ντετερμινισμό. Μετά από αυτά μπορεί κανείς να ξαναντικρίσει την ψυχανάλυση όχι μόνο ως μια πρακτική προσανατολισμένη στο παρελθόν, αλλά και στο μέλλον. Μια πρακτική που δεν δίνει μόνο λύσεις για το παρελθόν, αλλά χρησιμοποιεί –ακόμα και τα αρνητικά ίχνη– για να ανοίξει νέους δρόμους, οι οποίοι είναι απρόβλεπτοι και εκπλήσσουν ακόμα και το ίδιο το υποκείμενο. Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε την ψυχανάλυση, ψυχο-ποίηση, αφού μέσα από αυτή παίρνει κανείς ίχνη και τα χρησιμοποιεί, σαν γλύπτης, για να δημιουργήσει νέα. Χρησιμοποιεί δηλαδή πράγματα που παρελθόντος του για να φτιάξει το μέλλον του.

– Μέσα σε αυτή τη θύελλα αλλαγών πώς ο άνθρωπος καταφέρνει να διατηρεί συνήθειες;

Πιερ Ματζιστρέτι: Η διαχρονική ταυτότητα αποτελεί ένα περίπλοκο ζήτημα για τις νευροεπιστήμες. Πράγματι, αφού πραγματοποιείται μια μόνιμη αλλαγή στον εγκέφαλό μας, πώς γίνεται να εξακολουθούμε να έχουμε συνήθειες; Στην αρχή του βιβλίου μας παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το Συμπόσιο του Πλάτωνα πάνω σε αυτό ακριβώς το ερώτημα. Με όλη αυτή την αλλαγή που δέχεται το σώμα, αλλά και η ψυχή μας, πώς είναι δυνατόν να παραμένουμε ίδιοι; Και με όλες αυτές τις αλλαγές που περιγράφει ο Πλάτωνας, πώς είναι δυνατόν κάποιος να διατηρεί το χρονικό του νου και του εαυτού του;

Η πλατωνική θεώρηση των αλλαγών

Aλλωστε και εις ό,τι ονομάζομεν ενότητα ατομικής ζωής και υπάρξεως εκάστου εμψύχου όντος – π.χ. ένας άνθρωπος από της παιδικής του ηλικίας μέχρις ότου γίνη γέρων, θεωρείται πως είναι ο ίδιος· ουχ ήττον αυτός, μολονότι δεν έχει ποτέ τα ίδια συστατικά εις τον οργανισμόν του, εν τούτοις λέγομεν πως είναι ο ίδιος, ενώ διαρκώς ανανεώνεται και αποβάλλει μερικά, εις τας τρίχας, την σάρκα, τα οστά, το αίμα εις ολόκληρον γενικώς το σώμα. Και όχι μόνον εις το σώμα· αλλά και εις την ψυχήν, οι τρόποι, τα ήθη, αι αντιλήψεις, αι επιθυμίαι, αι ηδοναί, αι λύπαι, οι φόβοι, τίποτε απ’ αυτά δεν παραμένει αναλλοίωτον εις κάθε άτομον... (Πλατων, Συμποσιο, 207d-207e)

Πώς η φαντασίωση μπορεί να γίνει λύση αλλά και βάρος

– Τα κομμάτια της εμπειρίας μπορούν άλλοτε να μας παγιδέψουν σε φαντασιακά σενάρια. Η φαντασίωση αποτελεί, τελικά, λύση ή βάρος για το άτομο;

Πιερ Ματζιστρέτι: Στο δεύτερο βιβλίο μας, «Τα αινίγματα της απόλαυσης», που πιθανώς και αυτό να μεταφραστεί σύντομα στα ελληνικά, πραγματευόμαστε την ιδέα ότι η φαντασίωση, στην αρχή της, μας βοηθάει να βγάλουμε νόημα από κάτι που για εμάς δεν βγάζει νόημα. Ενα μωρό για παράδειγμα περνάει πράγματι από πολύ δυσάρεστες καταστάσεις. Εξαρτάται συνεχώς από κάποιον για να τραφεί, όταν πεινάει, για να πιει, όταν διψάει, για να καθαριστεί, όταν είναι λερωμένο, για να γιατρευτεί, όταν είναι άρρωστο, για τα πάντα. Μέσα σε αυτές τις καταστάσεις το μωρό προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει. Οπότε, παίρνοντας από εδώ και από εκεί κομμάτια της εμπειρίας του, δημιουργεί κάποιου είδους φαντασίωση, χτίζει ένα σύστημα, που το βοηθά να βγάλει νόημα για κάτι που για το ίδιο δεν βγάζει κανένα νόημα. Και ίσως πράγματι να είναι βοηθητικό στην αρχή. Λειτουργεί σαν αποκούμπι, σαν πατερίτσα, το οποίο όμως ύστερα από κάποιο χρονικό διάστημα γίνεται πρόβλημα και βάρος, και περιπλέκει τη ζωή του.

Φρανσουά Ανσερμέ: Η φαντασίωση αποτελεί λύση και παγίδα μαζί. Για παράδειγμα, το σύμπτωμα της φοβίας είναι η λύση ή, αλλιώς, η θεραπεία του ίδιου του υποκειμένου απέναντι στην ανησυχία. Δεν παύει όμως να αποτελεί και παγίδα, γιατί επαναλαμβάνοντας αυτήν τη λύση, εθίζεται σε αυτή. Στην αρχή τη χρειάζεται και μετά καταλήγει εθισμένος στην ίδια του τη φαντασίωση. Και αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από μια ψυχική και νοητική φυλακή. Ετσι φτάνει στο σημείο να εφαρμόζει τη φαντασίωση σε κάθε στιγμή της καθημερινής του ζωής.

Πιερ Ματζιστρέτι: Η ζήλια αποτελεί, επίσης, ένα πολύ καλό παράδειγμα. Πιθανώς κάποιος να έχει ζήσει παιδικές εμπειρίες αποχωρισμού ή καταστάσεις όπου η προσοχή εκείνου που αγαπά δινόταν σε κάποιον άλλον. Τότε το παιδί ενσωματώνει αυτό το σενάριο στη φαντασίωσή του. Ομως αργότερα, σε μια σχέση, όπως σε αυτή ενός άνδρα με μια γυναίκα, το άτομο αυτό πέφτει σε μια παγίδα όπου βρίσκει απόλαυση στη δυσφορία. Το άτομο ελπίζει να βρει κάτι στον σύντροφό του που να αποδεικνύει ότι έχει δίκιο να ζηλεύει. Και όταν δεν βρίσκει κάτι, ψάχνει για το επόμενο και στη συνέχεια για το επόμενο, γιατί το να βρίσκει κανείς απόλαυση στη δυσφορία είναι εθισμός. Λειτουργεί όπως και το ναρκωτικό στον εθισμένο.

Φρανσουά Ανσερμέ: Παρ’ όλα αυτά, το υποκείμενο, μέσα από την ψυχανάλυση, έχει την επιλογή είτε της επανάληψης είτε της ελευθερίας.

Η χώρα του Εγώ

Αυτή τη φορά, ας βάλουμε τις αιτιολογίες μπροστά από τα συμπτώματα.

 

Είμαστε ένας μικρός τόπος γεμάτος ανθρώπους που το πρώτο και βασικότερο χαρακτηριστικό τους είναι η έλλειψη σιγουριάς. Κληρονομιά αιώνων σκλαβιάς, επιδρομών και καταπίεσης.

Η έλλειψη σιγουριάς οδηγεί σε μια υπερβολική (και αναγκαστική) υπερτροφία του εγώ. Το εγώ νιώθει διαρκώς πως κινδυνεύει, οι μηχανισμοί αυτοπροστασίας θριαμβεύουν, ο εγωισμός γίνεται μέθοδος επιβίωσης. (Ο θάνατος σου, η ζωή μου). Η στάση παραμένει κι όταν ο κίνδυνος περάσει.

Πώς όμως χωράνε σε μια μικρή χώρα εννιά εκατομμύρια υπερτροφικά εγώ — που το καθένα θέλει να επιβληθεί στα άλλα; Φτάνουμε στο Ιονεσκικό παράδοξο, όπου ο καθένας μας σαν Εγώ έχει όλα τα δικαιώματα — και σαν Εσύ κανένα.

Στη χώρα του Εγώ, το Εσύ είναι υπό διωγμόν. Άρα και το Εγώ (μια και όλα τα Εσύ είναι και Εγώ...). Άρα οι πάντες... Έτσι, αιώνες τώρα, κλείνουμε ο ένας το δρόμο του άλλου. Στην προσπάθεια μας να μην προηγείται κανείς, μένουμε όλοι στάσιμοι.

Μόνο σε κάτι πολέμους τα ξεχνάμε και ορμάμε — για να ακινητοποιηθούμε πάλι, μετά, σε λαοκοόντειο μαρμάρινο σύμπλεγμα.

Τίποτα δεν μας ενοχλεί περισσότερο από την επιτυχία του άλλου (πώς μας ξέφυγε!). Δεν την ανεχόμαστε. Δεν την επιτρέπουμε. Τη θεωρούμε απρεπή, άσεμνη, σχεδόν... αντιδημοκρατική.

Οι άλλοι λαοί υπερηφανεύονται για τους προικισμένους, τους εκλεκτούς, τους ταλαντούχους. Εμείς ντρεπόμαστε και κοιτάμε να τους κρύψουμε. Και το καταφέρνουμε μια χαρά. Εκτός αν τύχει και τους ανακαλύψει κανένα ξένο Νόμπελ. (Αλλά και τότε, λίγες μέρες μετά τους πρώτους πανηγυρισμούς, αρχίζει να κυκλοφορεί το φαρμάκι και στα στόματα και στα ρεπορτάζ των εφημερίδων).

Μικρότητες μιας κομπλεξικής κοινωνίας φοβισμένων ανθρώπων, που βλέπουν την επιτυχία του άλλου σαν απειλή. Που δεν δέχονται τη νομιμότητα του επαίνου παρά μόνο μετά θάνατον. (Το άκουσα: “Τέτοιο κείμενο μόνο αφού πεθάνει επιτρεπόταν να γραφτεί”).

Έτσι, λοιπόν, κύριοι: αγωνιστείτε, κοπιάστε, αλλά μην προσδοκάτε αναγνώριση, θα έρθει όταν δεν θα υπάρχετε εσείς. Ή εσείς — ή αυτή. Λεφτά, κερδίστε όσα θέλετε. Η κοινωνία μας (αντίθετα με τις ξένες) επιτρέπει να κάνεις επίδειξη χρημάτων (αυτό θαυμάζεται), αλλά όχι και επίδειξη ταλέντου (αυτό είναι νεοπλουτικό). Προπαντός σεμνότης! Το να περιφέρεις μια προσωπικότητα σ' αυτή τη χώρα, είναι εξίσου απρεπές με το να επιδεικνύεις τα γεννητικά σου όργανα στα πάρκα.

Συγχέουμε: την παρουσία με την υπεροψία. Τη διαφοροποίηση με την ανισότητα. (Λίγο ακόμη και θα ζητηθεί η κοινωνικοποίηση του πνευματικού πλούτου...).

Έχουμε βρει και το όπλο που σκοτώνει κάθε ευγενική φιλοδοξία. Όποιος κινείται “προβάλλεται”. Ο επιστήμονας που παρουσιάζει μια ανακοίνωση το κάνει για να προβληθεί. Ο συγγραφέας που γράφει ένα βιβλίο το ίδιο. Όλα γίνονται για την προβολή. Κι όσοι τολμούν επώνυμα να δημιουργούν, αποκαλούνται επιδειξίες. Όχι βέβαια πως δεν γίνεται και πολλή προσπάθεια για επίδειξη. Ακριβώς επειδή τόσο έχουμε στερηθεί του έπαινο, κάνουμε τα πάντα για να τον αποκτήσουμε. (Σαν το ποτό, στην εποχή της ποτοαπαγόρευσης). Και φτηνή επίδειξη γίνεται και κακή προβολή.

Αλλά δεν είναι κάθε δραστηριότητα προβολή, ούτε κάθε εργασία διαφημιστικό κόλπο. Πρέπει κάποτε να μάθουμε να αξιολογούμε και να δεχόμαστε την ποιότητα. Πρέπει, να αναγνωρίσουμε τη δυνατότητα της παρουσίας στον καθένα. Γιατί ο καθένας έχει κάτι να πει και πρέπει να μπορεί να το πει. Ο αποκλεισμός της προβολής (που μοιάζει δημοκρατικός), είναι στην πραγματικότητα ριζικά ελιτίστικος.

Κλασική λογοτεχνική αντίδραση (η αρνητική άποψη του “ξέρεις ποιος είμαι εγώ;”): “Ποιος νομίζει πως είναι;”.

—Είναι αυτός που είναι — και δεν υποχρεούται να ζητήσει συγγνώμη από κανέναν, επειδή είναι έτσι.. Ούτε χρωστάει σε κανέναν τίποτε. Άσε τον λοιπόν, κύριε, να κάνει τη δουλειά του και κοίταξε κι εσύ τη δική σου.

Αδύνατον! Ο μηχανισμός της σύγκρισης δουλεύει αυτόματα και συνέχεια. Παράδειγμα: “Και τι ήταν δηλαδή ο Τάδε; Υπερβολές!. (Ο μηχανισμός λειτουργεί έτσι: εγώ είμαι πιο σημαντικός από τον Τάδε — όταν όμως πεθάνω δεν θα γίνει τέτοιος θόρυβος...). Ναι, και το θάνατο του άλλου φτάνουμε να φθονήσουμε.

Ενώ οι σεμνοί! Τι υπέροχοι άνθρωποι οι σεμνοί! Π. χ. ο σεμνός και αθόρυβος Σκαλκώτας. (Εμείς τον κάναμε έτσι — μπράβο μας! Τον ισοπέδωσε ο νεοελληνικός οδοστρωτήρας. Πέθανε σεμνός, φτωχός και άγνωστος, προς μεγάλη μας δόξα. Για να μπορούμε τώρα να υπογραμμίζουμε τη σεμνότητα του και να τη φέρνουμε παράδειγμα στη νέα γενιά).

Η σεμνότητα που απαιτούμε δεν είναι βέβαια η ταπεινότητα του μεγάλου, που ξέρει τα όρια του ανθρώπινου. Στην καλύτερη περίπτωση είναι το φοβισμένο “λάθε βιώσας” του ραγιά (σκύψε να μη δίνεις στόχο), στη χειρότερη περίπτωση η σεμνοτυφία του Ιησουΐτη που πιστεύει πως είναι μέγας, αλλά δεν καταδέχεται να το δείξει. Άλλη μια πλευρά του νεοελληνικού πουριτανισμού. Που, όπως κάθε πουριτανισμός, πηγάζει από δική μας αναπηρία, αβεβαιότητα και στέρηση.

Κι έπειτα παραπονιόμαστε πως δεν έχουμε ηγεσία! Αφού κανένας μας δεν παραδέχεται τον άλλον! Εκτός κι αν είναι ασήμαντος κι ακίνδυνος — οπότε, συμβατικά κάνουμε πως τον δεχόμαστε. (Κοιτάξτε τις δουλικότατες τιμές που γίνονται σε πολιτικούς και “προέδρους”).

Και έξω οι άνθρωποι ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον, αλλά θετικά. Κοιτάνε να προσπεράσουν με τη δική τους ταχύτητα κι όχι βάζοντας τρικλοποδιά. Χαίρονται την ικανότητα του διπλανού τους, προσπαθούν να την προωθήσουν, χωρίς ποτέ να σκεφθούν ότι αυτό που θα κερδίσει ο άλλος θα το στερηθούν αυτοί. Βλέπω συγγραφείς να προωθούν συγγραφείς, επιστήμονες να μάχονται για την επιβολή της θεωρίας ενός τρίτου — και απορώ. Όχι για τους άλλους. Για μας! Είναι περίεργο πως ακόμη έχουμε το θάρρος να χτίζουμε, όταν οι κατεδαφιστές γύρω μας είναι μυριάδες...

Η οργή κάνει κακό ακόμη και στους καλύτερους

Η οργή είναι ένα πολύ παράξενο κακό. Δε θα μπορούσε να μην περιληφθεί ανάμεσα στα εφτά θανάσιμα αμαρτήματα, επειδή είναι κακό να εξοργιζόμαστε. Το πρόσωπο παραμορφώνεται, χάνουμε τον λογικό έλεγχο των πράξεών μας, αφροί γεμίζουν το στόμα μας και είμαστε έτοιμοι να διαπράξουμε αδίκημα.

Η ανθρωπότητα, όμως, ποτέ δεν έπαψε να θαυμάζει μερικά ξεσπάσματα οργής, (όσο κι αν προκάλεσε άσχημες καταστάσεις, η οργή του Αχιλλέα έχει μια δική της ευγένεια), και σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασε στο σημείο να αποδίδει την οργή ακόμη και στους Θεούς. Αν οι καταιγίδες αποτελούν εκδήλωση της θεϊκής οργής, θα λέγαμε ότι κατά τους θερινούς μήνες οι Θεοί οργίζονται με υπερβολική συχνότητα κι ότι η οργή τους είναι ακόμη και απαραίτητη για την ανάπτυξη της γεωργίας.

Όλοι οι μεγάλοι θεωρητικοί των παθών, αρχίζοντας απ’ τον Αριστοτέλη, έχουν κάτι να μας πουν για την οργή, στα περιορισμένα όμως όρια αυτού του σημειώματος δε μπορώ παρά να διαλέξω έναν μόνο συγγραφέα, και διαλέγω τον Άγιο Θωμά τον Ακινάτη, για έναν πολύ απλό λόγο. Χοντρός, ήρεμος, αγγελικός, δεν παρασύρεται απ’ την οργή, όπως μας λένε τόσες και τόσες θαυμάσιες ιστορίες για το πρόσωπό του, αλλά φροντίζει να εκδηλώνει το θυμό του με καυστικά ευφυολογήματα. Παρ' όλα αυτά, όπως μας πληροφορούν οι βιογράφοι του, ακόμη κι αυτός κάποτε παρασύρθηκε, κι αυτό έγινε όταν άρπαξε ένα αναμμένο κλαδί κι έδιωξε τη μισόγυμνη κοπέλα που τ’ αδέρφια του είχαν στείλει στο δωμάτιό του για να τον πείσει να μη γίνει καλόγερος. Υπήρξαν βέβαια και στιγμές που έδειξε τον ανυπόφορο χαρακτήρα του, όπως όταν αντιμετώπιζε τους θεωρητικούς του αντιπάλους και του άρεσε να τους διαμελίζει, έστω και μόνο στα χαρτιά.

Τι μας λέει ο Ακινάτης για την οργή; Ο ίδιος επεξεργάζεται μια λεπτότατη και εξαιρετικά περίπλοκη θεωρία των παθών. Το πάθος είναι μια πράξη της αισθησιακής τάσης στην οποία αντιστοιχεί μια κάποια αλλοίωση του κορμιού. Αυτή όμως η τάση των αισθήσεων μπορεί να διαχωριστεί σε επιθυμία (λαχτάρα) και σε οργή. Η επιθυμία αφορά το καλό και το κακό εφόσον τα έχουμε γνωρίσει, η οργή αφορά το καλό και το κακό καθόσον αποτελούν αντικείμενο φυγής ή κατάκτησης. Στο σημείο αυτό όμως πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι καλό και κακό είναι αυτό που η επιθυμία μας νιώθει σαν καλό ή κακό. Κι ο άγιος Θωμάς δε διστάζει να μας πει ότι για έναν ομοφυλόφιλο είναι καλό αυτό που «ορέγεται», δηλαδή η ομοφυλοφιλική επαφή. Στη συνέχεια βέβαια, θα έρθει ο ορθός λόγος (η σωστή λογική) και θα πει στον ομοφυλόφιλο ότι είναι κακό αυτό που ο ίδιος επιθυμεί σαν καλό. Και πρέπει να παραδεχτούμε ότι για τον άγιό μας δεν ήταν καθόλου εύκολο να σχεδιάσει αυτή την καθαρή φυσική των παθών, που η λογική αργότερα θα τα κρίνει, αυτά καθ’ αυτά όμως υπακούουν μόνο στους νόμους της επιθυμίας.

Ας έρθουμε όμως στην επιθυμία και τις υποδιαιρέσεις της. Η Αγάπη και το Μίσος είναι οι θετικές και αρνητικές κινήσεις μπροστά σ’ ένα καλό ή ένα κακό που αντιμετωπίζουμε τώρα. Η Απαντοχή και η Φυγή είναι οι κινήσεις προς ένα μελλοντικό καλό ή ένα μελλοντικό κακό. Η Ηδονή και ο Πόνος είναι οι κινήσεις προς ένα καλό ή κακό στο παρελθόν. Όπως βλέπουμε, τα πάθη κινούνται αντιθετικά και κατά ζεύγη.

Ας έρθουμε τώρα στην «όρεξη» οργής. Όταν το άτομο αντιμετωπίζει κάτι που δύσκολα μπορεί να κατακτηθεί, ή μετατρέπεται σε προσπάθεια (και τότε έχουμε την Ελπίδα και την Τόλμη) ή αποθαρρύνεται (και τότε έχουμε την Απελπισία και τον Φόβο). Η ελπίδα υπάρχει και στα ζώα, είναι άφθονη στους νέους και τους μεθυσμένους, είναι αιτία αγάπης, βοηθάει στην «επιχείρηση» για κατάκτηση. Ο φόβος κατακερματίζεται σε μια αξιοθαύμαστη ποικιλία: θαυμασμός, απορία, κατάπληξη, αγωνία, ψυχικό μπλοκάρισμα, κοκκίνισμα γι’ αυτό που κάνουμε, ντροπή γι’ αυτό που έχουμε κάνει, και προ-καλεί σφίξιμο στο πνεύμα και τρεμούλιασμα, εμποδίζοντας την επιχείρηση».

Στο σημείο αυτό παρεμβάλλεται η οργή, το μόνο πάθος που δεν αντιπαρατίθεται σε κανένα άλλο. Δεν έχει αντίθετα και συνεπώς είναι το αντίθετο του εαυτού του: με άλλα λόγια είναι ένα πάθος αντιφατικό. Η οργή θέλει και δεν θέλει. Θέλει το καλό, επειδή γεννιέται από μια βασανιστική λαχτάρα για δικαιοσύνη, θέλει όμως και το κακό εκείνων που διέπραξαν αδικίες. Θέλει ταυτόχρονα τη δικαιοσύνη και την αδικία, συλλογίζεται λογικά και παράλογα. Εκδηλώνεται σαν Χολή (που πυρπολεί την ψυχή), σαν Μανία (που σιγοκαίει για πολύ καιρό) και σαν Μνησικακία που δε βρίσκει ησυχία αν δεν επιτευχθεί η εκδίκηση. Προκαλεί μια παράξενη ευχαρίστηση, μια γλυκιά αναταραχή στην καρδιά, εμποδίζει όμως τη χρήση της λογικής και συχνά οδηγεί σε μια μακρόχρονη και τρομερή σιωπή. Η οργή είναι δυστυχισμένη γιατί στέκει στα μισά του δρόμου, ανάμεσα στη δράση και την απραξία, ανάμεσα στην αγάπη και το μίσος.

Στο σημείο αυτό ας αφήσουμε τον Ακινάτη κι ας προσπαθήσουμε να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα. Να γιατί οι άνθρωποι αποδίδουν την οργή τόσο στο Θεό όσο και στους κολασμένους. Βρίσκεται εκτός θέσεως, είναι έξω από το σύστημα, αποτελεί το tilt στο σύστημα των παθών.

Στις μέρες μας την οργή τη λέμε και «λύσσα» και, όπως έχω γράψει κι άλλες φορές, η «λύσσα» είναι μια λέξη που εμφανίζεται με υπερβολική συχνότητα στις εφημερίδες. Μια τέτοια τρομακτική οργή φαίνεται πως εκδηλώνουν οι καταπιεσμένοι και τα θύματα της εκμετάλλευσης, οι σεισμοπαθείς κι ο πρόεδρος της δημοκρατίας, τα συνδικάτα και οι διαδηλωτές. Γιατί άραγε όλοι αυτοί συμπεριφέρονται οργισμένα, δηλαδή «λυσσασμένα»;

Ας προσπαθήσουμε να δώσουμε μιαν απάντηση: η οργή (ή «λύσσα») είναι ένα πάθος που εκδηλώνεται σε περιόδους κρίσης και είναι ένα πάθος λανθασμένο, τόσο στο καλό όσο και στο κακό. Οι μεγάλοι εγκληματίες, εκείνοι που τους θαυμάζουμε για την τελειότητα των εγκλημάτων τους, ποτέ δεν παρασείρονται από την οργή. Καλλιεργούν το φθόνο και το μίσος για πολύ καιρό, χτυπάνε παραμένοντας στη σκιά, αλλά δεν εξοργίζονται. Όπως δεν εξοργίζονται οι μεγάλοι μοραλιστές: διορθώνουν, επικρίνουν, επιπλήττουν, δείχνουν σεμνά ότι ενοχλήθηκαν, κάπου κάπου σαρκάζουν. Δεν εξοργίζονται οι μεγάλοι πολέμαρχοι και πολιτικοί, από τον Οδυσσέα ώς τον Ναπολέοντα. Η οργή παρέσυρε τον Αχιλλέα και είδαμε τι έγινε. Ο Θεός οργίστηκε με τον Αδάμ, ο Θεός που με ψυχρότητα και υπομονή είχε ολοκληρώσει το αριστούργημα της πλάσης, εξαιτίας της οργής προκαλεί το μεγαλύτερο μπέρδεμα της ιερός ιστορίας. Για το Θεό όμως, θα πρέπει ίσως να πούμε ότι συχνά προσποιείται τον οργισμένο, κι αυτό είναι κάτι άλλο, είναι παιδαγωγική τεχνική, όποιος προσποιείται τον οργισμένο δε σημαίνει ότι είναι οργισμένος.

Οι μεγάλοι επαναστάτες δεν εξοργίζονταν, ήταν ψυχροί υπολογιστές που υπολόγιζαν τα αντίθετα, το καλό και το κακό, το μίσος και την αγάπη, την ελπίδα και το φόβο, από τον Λένιν ώς τον Μάο κινούνταν με προσεχτικά ζυγίσματα των αντιθέσεων. Αντίθετα, οργισμένοι είναι οι λουντιστές, οι επαναστάτες της κακιάς ώρας που τα σπάζουν όλα εξαιτίας μιας συγκεχυμένης αγάπης για τη δικαιοσύνη. Διαπράττουν αδικία και γίνονται θύματα της αδικίας των άλλων, και πεθαίνουν αφού προκάλεσαν θανάτους.

Η οργή και η «λύσσα» είναι οι πλέον απολιτικές αρετές. Πρέπει να παραπονιόμαστε γιατί ζούμε σε μια εποχή εξαιρετικά σκοτεινή, όταν όλοι εκφράζουν οργή και όχι, όπως θά ’πρεπε, μίσος και αγάπη, ελπίδα ή τόλμη, απελπισία ή φόβο, επιθυμία ή απέχθεια. Αντίθετα: υπάρχει οργή, νευρωτικό πάθος (αυτό κι αν είναι), που δε μπορεί να οδηγήσει παρά στην ήττα, των φίλων και των εχθρών.

Κι όμως οι εφημερίδες, με τον τρόπο τους, εξυμνούν την οργή, και κάνουν άσχημα, η στάση τους είναι οργισμένη. Οργισμένες είναι οι Ερυθρές Ταξιαρχίες, οργισμένος θα είναι ο αμερικανός πρόεδρος που θα πατήσει το κόκκινο κουμπί του πυρηνικού πολέμου, ή ο σοβιετικός ομόλογός του, οργισμένοι είναι οι αγιοταλάχ, και βλέπεις το χαμό που προκαλούν, οργισμένοι ήταν οι γάλλοι επαναστάτες την εποχή της Τρομοκρατίας, όταν παρέδιδαν την επανάσταση στα φθονερά και υπομονετικά χέρια της αντίδρασης που καραδοκούσε. Με την οργή φουσκώνουν τα λειριά και οι άνθρωποι μοιάζουν με γαλοπούλες. Μια κοινωνία που εκτιμά την οργή ή την εξαλλοσύνη σαν πολιτική αρετή, είναι μια κοινωνία που δεν έχει πλέον εμπιστοσύνη στη λογική και τον υπολογισμό. Τί ατυχία! Ζούμε σε μια κοινωνία οργισμένων και μας το αποδεικνύουν οι οδηγοί των αυτοκινήτων που κλείνουν την κυκλοφορία για να καυγαδίσουν για μια γρατσουνιά στον προφυλακτήρα του αμαξιού τους, έστω κι αν είναι από καουτσούκ.

Κι ανάμεσα σ’ όλους τους οργισμένους και τους έξαλλους, οι πιο επικίνδυνοι δεν είναι εκείνοι που έχουν άδικο, ούτε εκείνοι που πιστεύουν (αδίκως) ότι έχουν δίκαιο, αλλά εκείνοι που πραγματικά έχουν δίκαιο.

Οι συμπεριφορές των ανθρώπων...

Οι άνθρωποι είναι απρόβλεπτοι.

Μπορούν να μας εκπλήξουν καθημερινά, ανά πάσα στιγμή… Κάποιες φορές νομίζεις ότι ξέρεις καλά κάποιον, άλλες φορές ότι μπορείς να ελέγξεις την συμπεριφορά του. Άλλοτε νομίζεις ότι σε ξέρει και σε κατανοεί κι εκείνος το ίδιο…

Πρόκειται για μια λανθασμένη αντίληψη, η οποία όλο και περισσότερο αυξάνεται όσο προχωράμε στη λεγόμενη εδώ και χρόνια «οικονομική κρίση». Καθόλου οικονομική. Κρίση αξιών, κρίση συνειδήσεως, κρίση ηθικής, κρίση ιδεολογίας, κρίση ανθρωπίνων σχέσεων.

Θα έλεγε κανείς πως η παρούσα κατάσταση που βιώνουμε όλοι μας – άλλοι περισσότερο άλλοι λιγότερο δύσκολα – θα είχε τη δυνατότητα να ενώσει τους ανθρώπους. Να μας κάνει δυνατούς, προσιτούς στα προβλήματα και τις δυσκολίες, ανώτερους των περιστάσεων…

Δεύτερο λάθος: οι άνθρωποι δεν αλλάζουν εύκολα. Όχι καθόλου, απλώς εύκολα… Μας δίνουν τις περισσότερες φορές αυτή την ψευδαίσθηση. Δεν είναι αλήθεια… Κι εμάς μας αρέσει αυτή η ψευδαίσθηση. Μας αρέσει να πιστεύουμε πως επικοινωνούμε, πως έχουμε μια καλή και υγιή σχέση, έναν υπέροχο γάμο, μια συνεργασία, μια σπάνια φιλία. Κι έρχεται μια στιγμή, έτσι ξαφνικά – γιατί όλα στη ζωή έτσι ξαφνικά έρχονται – που όλα αλλάζουν… Που χάνεσαι με ανθρώπους σπάνιους, που χάνεσαι επειδή το θέλησαν εκείνοι ή επειδή το θέλησαν οι «καταστάσεις». Ποιες είναι αυτές;; Η «κρίση», κοινώς το χρήμα. Αυτό που μας κρατάει δέσμιους ολόκληρης της ζωής μας. Αυτό που για χάρη του αψηφούμε όλους τους κανόνες της αληθινής ζωής. Ελάχιστοι είναι πραγματικά ελεύθεροι, ψυχικά ελεύθεροι, παραμερίζοντας τις υλικές «υποχρεώσεις»… Κι όμως, ελάχιστοι σήμερα κοιμούνται ήσυχοι τα βράδια…

Ας μη γελιόμαστε: είμαστε μόνοι σε αυτόν τον κόσμο, εμείς και ο εαυτός μας. Αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Η ανάγκη του ανθρώπου να εμπιστευτεί τον συνάνθρωπο δεν θα πάψει ποτέ να υφίσταται. Όμως η εμπιστοσύνη καταρρίπτεται πολύ εύκολα στις μέρες μας, μόλις μπει ανάμεσα η λέξη «συμφέρον»: οικονομικό, ηθικό, ερωτικό, φιλικό… Οτιδήποτε… Τον μόνο αληθινό φίλο, συνεργάτη, άνθρωπο δίπλα μας που δεν θα μας εγκαταλείψει ποτέ είναι ο εαυτός μας… Αυτός που δεν εκτιμάμε και τόσο πολλές φορές, που υποτιμάμε, που του φερόμαστε άσχημα, που δεν πιστεύουμε σε αυτόν… Πιστεύουμε στους μεγάλους έρωτες, αλλά όχι σ’ αυτόν… Κι όμως, η συμπεριφορά του εαυτού μας δεν πρόκειται ποτέ να μας προδώσει και να πει ψέματα. Δεν πρόκειται ποτέ να εξαφανιστεί, σαν να μην υπήρξαμε ποτέ… Σίγουρα όχι…

Συνεπώς μην ψάχνετε αλλού. Αναζητήστε αυτούς που σας ψάχνουν. Αναζητήστε και δείτε δίπλα σας εκείνους που θέλουν πραγματικά να σας έχουν στη ζωή σας. Όχι μεγάλα λόγια, όχι υποσχέσεις, όχι άλλα «για πάντα»… Εκείνους που με έργα μπορούν να χαράξουν μια κοινή πορεία, για όποιον τομέα κι αν μιλάμε. Τους υπόλοιπους, ας τους διαγράψουμε, όσο σκληρό κι αν ακούγεται, ό, τι κι αν μας έχουν προσφέρει…

Γιατί οι συμπεριφορές των ανθρώπων είναι απρόβλεπτες… Και οι άνθρωποι ξεχνάνε τόσο, μα τόσο εύκολα…